ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Nhà ñ u tư thông minh - Ph n 1 Ph n 1 này gi i thi u khái ni m cơ b n v ñ u tư giá tr , ñ ng th i giúp cho b n kh c ph c ñư c ñi m y u l n nh t c a mình: tâm lý ch nghĩ ñ n th giá ch không c n xét ñ n giá tr . ð h c v ñ u tư (ñ u tư b t kỳ th gì, không ch ch ng khoán) thì không gì t t hơn b ng hãy ñ c cu n sách “Nhà ñ u tư thông minh” (The Intelligent Investor) c a Benjamin Graham. Có th ph n l n ngư i Vi t Nam chưa nghe v cu n sách này, nhưng có th so sánh như sau: cu n sách này có th xem như là Kinh Thánh trong lĩnh v c ñ u tư ch ng khoán. Nó d ng lên n n t ng ñ t ñó bao nhiêu th h nhà ñ u tư và h c gi phát tri n thành các lý thuy t và phương pháp ñ u tư hi n ñ i mà th gi i hi n ñang áp d ng. Cu n sách xu t b n năm 1949. Có r t nhi u câu chuy n lý thú xung quanh cu n sách và tác gi c a nó. Ch ng h n, r t nhi u b n tr th i ñó sau khi ñ c cu n sách ñã tìm ñ n l p h c v ñ u tư c a tác gi Benjamin Graham. Nh l p h c ñó, h u h t nh ng h c trò c a Graham sau này ñ u tr thành tri u phú và t phú nh kinh doanh và ñ u tư, trong ñó n i b t nh t chính là Warren Buffett (ngư i giàu th hai th gi i hi n nay, ch sau Bill Gates). Buffett là h c trò duy nh t nh n ñư c ñi m A+ trong su t s nghi p d y h c c a Graham; và cũng gi ng như m t s h c trò khác, Buffet xem Graham là ngư i cha th hai c a mình. Sau này h th m chí còn l y tên c a th y Graham ñ ñ t tên cho con trai c a mình ñ ghi nh n s nh hư ng l n lao c a Graham ñ i v i h . B n thân tôi khi ñ c xong cu n sách (m t g n 1 năm tr i) cũng c m nh n ñi u tương t . Nó hoàn toàn thay ñ i suy nghĩ c a tôi v ñ u tư, kinh doanh, và nh ng m t khác trong cu c s ng. Và tôi nghĩ nó cũng có th giúp b n có ñi u tương t như v y. Tôi vi t bài vi t này nh m 2 m c ñích: 1. Là ph n ti p theo c a bài “Ki m 100 tri u/1 gi nh c phi u”, trong ñó tôi nêu rõ quan ñi m cách ñ u tư phù h p v i m i ngư i là không nên phí th i gian vào nh ng th không phù h p v i h , khi ñó h s có ñư c l i nhu n r t th a ñáng so v i công s c b ra. Còn bài vi t này ph c v cho nh ng ai có tham v ng ñ t ñư c l i nhu n cao hơn m c ñó, và ñang trên ñư ng tìm ki m m t chi n lư c ñ u tư ñáng tin c y cho riêng mình. 2. Tóm t t l i n i dung cu n sách “Nhà ñ u tư thông minh”. Tôi r t ng c nhiên r ng nh ng nguyên lý ñ u tư vô cùng quý giá, dù r t ñơn gi n và d hi u, c a Graham l i không ñư c ph bi n Vi t Nam. Tôi g i nh ng nguyên lý này là ph n Toán h c cơ b n mà b t kỳ ai cũng ph i h c qua n u mu n b t ñ u nghiên c u V t lý. R t nhi u ngư i h c v ñ u tư (ph n V t lý) Vi t Nam hi n nay chưa h ñư c trang b ph n “Toán h c cơ b n” này. Th giá và giá tr

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 1

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Theo Graham, khi ñ u tư vào b t kỳ cái gì, b n nên quan tâm ñ n hai và ch hai khái ni m: - Th giá (price): là s ti n mà b n c n b ra. - Giá tr (value): là th mà b n s nh n l i ñư c trong tương lai. Th giá thì d hi u quá ph i không? Nhưng làm sao bi t trư c ñư c giá tr ? Chúng ta s th xét ví d sau: m t n sinh v a t t nghi p Tú tài ñang cân nh c xem có nên ñi du h c b c ð i h c nư c ngoài hay không. Th i gian h c là 4 năm, và t ng chi phí là 40 ngàn ñô la, tr h t ngay t ban ñ u (do Lãnh s quán yêu c u s ti n 40 ngàn ph i có s n ngay trong tài kho n ngân hàng). Hãy xem ñây là m t quy t ñ nh ñ u tư, và ch xét ñ n khía c nh kinh t , li u cô bé có nên ñi h c hay không? Th giá ñây chính là s ti n 40 ngàn ñô la ph i b ra.

Còn cách tính giá tr ñơn gi n nh t là xác ñ nh s ti n mà cô bé s ki m ñư c sau khi t t nghi p. Sau 4 năm, cô bé s v Vi t Nam làm vi c v i m c lương kh i ñi m là 400 ñô la/tháng, nghĩa là 4,800 ñô la/năm. Cô bé cũng tin r ng v i năng l c c a mình, m i năm cô bé s ñư c tăng lương trung bình 25%/năm (b n thân tôi n m mơ cũng không dám nghĩ mình có ñư c m c tăng lương như v y, nhưng không sao, ph n thư ng hay mơ m ng mà). Nghĩa là, ñ n năm th hai, cô bé s ki m ñư c 6,000 ñô la; năm k ti p là 7,500 ñô la. Nhưng cô bé ch mu n làm vi c trong 6 năm thôi, sau ñó cô bé s l y ch ng và ngh vi c! V y s ti n t ng c ng sau 6 năm làm vi c là: 4,800 + 6,000 + 7,500 + 9,380 + 11,730 + 14,660 = 54,070 B ra 40 ngàn và thu ñư c 54 ngàn, v y ñây là quy t ñ nh ñ u tư ñúng ñ n? Không h n, ñây cô bé c n lưu ý r ng giá c a ñ ng ti n s thay ñ i theo th i gian. Ch ng h n, n u tôi có 100 ñ ng và quy t ñ nh b vào ngân hàng v i lãi su t 8%, thì sau 1 năm tôi s có 108 ñ ng (100 ñ ng v n + 8 ñ ng lãi su t). Hay nói cách khác, s ti n 108 ñ ng tương lai 1 năm sau s ch tương ñương v i 100 ñ ng hi n t i thôi. N u có 2 l a ch n: 1) nh n 100 ñ ng ngay bây gi , ho c 2) nh n 100 ñ ng sau 1 năm; thì tôi s ch n ngay cách 1, vì có ñư c 100 ñ ng trong tay tôi s b vào ngân hàng ñ 1 năm sau có ñư c 108 ñ ng, thay vì ch có 100 ñ ng n u ch n cách 2. Vì v y, 4,800 ñô la 5 năm sau (4 năm h c + 1 năm làm vi c), tính theo lãi su t 8%/năm thì ch tương ñương 3,267 ñô la hi n t i, tương t cho các năm sau ñó. ð ñánh giá kho n ñ u tư m t cách chính xác, ta c n ph i quy ñ i dòng ti n trong các năm tương lai v hi n t i, ñ so sánh v i s ti n 40 ngàn b ra ban ñ u. Cô bé ñã th c hi n b ng tính toán sau:

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 2

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Giá tr hi n t i (GTHT) c a t ng s ti n gi ñây ch còn 29,150 ñô la thôi. Rõ ràng n u ch xét v khía c nh kinh t thì ñây là m t quy t ñ nh ñ u tư quá t i. L i khuyên: cô bé nên ñi tìm khóa h c khác, ho c th m chí có th xem xét vi c l y ch ng ngay bây gi . trên là m t ví d h t s c ñơn gi n khi phân tích theo trư ng phái ñ u tư giá tr (Benjamin Graham ñư c xem như là t sư c a trư ng phái này). Khi phân tích m t doanh nghi p, b n có th áp d ng tương t : 40 ngàn chính là s ti n ph i b ra (th giá); còn s ti n lương ki m ñư c trong tương lai chính là dòng ti n t l i nhu n mà doanh nghi p ñó s sinh ra trong tương lai, b n s d ñoán dòng ti n và t ñó tính ra giá tr c a kho n ñ u tư ñó. Kh c ph c ñi m y u l n nh t c a ngư i Vi t Benjamin Graham có nói ngay ñ u cu n sách r ng: k thù l n nh t c a nhà ñ u tư chính là b n thân anh ta. Nghĩa là, ph n l n nh ng sai l m mà nhà ñ u tư m c ph i không ph i xu t phát t nh ng nguyên nhân khách quan (công ty ñ t nhiên phá s n, ban lãnh ñ o gian d i, r i ro th trư ng,...) mà là do chính sai l m ch quan mà nhà ñ u tư t gây ra. ði u này ñ c bi t ñúng Vi t Nam: ph n l n m i ngư i thư ng lo l ng và ñ l i cho nguyên nhân khách quan (có th xem các bài ph ng v n tr c tuy n g n ñây) hơn là t nhìn l i chính b n thân mình. ñây tôi th phân tích ñi m y u l n nh t c a ngư i Vi t khi ñ u tư. Vâng, nói m t cách ng n g n là th này: ngư i Vi t r t hám c a r . Trong con m t ngư i nư c ngoài, ngư i Vi t r t hà ti n, ch không bi t ti t ki m. Ngư i hà ti n là ngư i ch bi t nghĩ ñ n th giá. Còn ngư i ti t ki m là ngư i bi t dung hòa gi a th giá và giá tr . Ph n trình bày ngay phía sau ñ c bi t quan tr ng cho b t kỳ ai mu n bư c vào th gi i ñ u tư. Th m chí n u b n không quan tâm ñ n ñ u tư, b n cũng c n bi t ñ n nh ng ñi u sau ñây ñ có cái nhìn ñúng ñ n hơn trong vi c mua s m, tiêu xài. :-D Ví d 1. Trư c kia tôi thư ng r t hay b b n bè và ñ ng nghi p chê cư i vì cách tôi b ti n cho các b a ăn sáng bên ngoài. B a ăn sáng c a tôi t n kho ng 6-8 ngàn ñ ng, trong khi nh ng ngư i ñó khoe r ng h ch ăn xôi, bánh,... m t 1-2 ngàn ñ ng. V i nh ng b a sáng r như v y, ch ng trách h m i làm vi c ho c h c t p ñ n 10 gi sáng là hoa m t, bu n ngáp, u o i. ði u hài hư c n a là sau b a sáng h ti p t c ph i b thêm ti n ñ mua thêm nhi u th khác ñ ăn cho ñ ñói và m t! Nghĩa là n u tính s ti n th c s ñã b ra, và xét thêm vi c năng su t lao ñ ng b gi m vì ham c a r lúc ñ u, cái giá 1-2 ngàn ñ ng ch ng còn h i m t tí nào. Tôi ư c h có th tham kh o b a ăn c a ngư i Nh t: r t m c, nhưng nh ăn u ng như v y mà ngư i Nh t có th làm vi c v i 100% kh năng cho ñ n 70 tu i mà v n ch y t t; còn ph n l n ngư i Vi t không ñ s c làm 50% c a kh năng cho ñ n năm 35 tu i. Cho dù ñi u ki n kinh t khó khăn ñ n th nào, ngư i Nh t cũng s n sàng ñ u tư thích ñáng cho b a ăn.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 3

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Ví d 2. M t s b n c a tôi khi mua xe g n máy ñ u ch n xe Trung Qu c. Lý do duy nh t: giá r . H lý lu n r ng xe Trung Qu c ch có 5 tri u, còn xe Nh t (second-hand) thì m c g p ñôi. V th giá thì ñúng là xe Trung Qu c h p d n. Nhưng n u xét ñ n ch t lư ng thì khác. N u xét ñ n s ti n ph i b ra ñ tút và s a ñ xe Trung Qu c có th ch y ñư c, r i xét ñ n tu i th s d ng, xét ñ n ñ an toàn cho ngư i lái,... t t c c u thành nên m t con s g i là “giá tr ” cho chi c xa, và ñem so sánh v i th giá b ra, k t qu không h n là xe Trung Qu c lúc nào cũng h p d n hơn. Qua hai ví d trên, chúng ta th y r ng ngư i Vi t thư ng ch nghĩ ñ n th giá khi mua món ñ gì ñó. “Phương pháp” phân tích ñư c nhi u ngư i áp d ng là: so sánh th giá c a các món ñ v i nhau ñ l a ch n cái t t nh t. Ngoài ra còn m t “trư ng phái” n a cũng r t ph bi n, nh t là phái n : so sánh giá c a t ng th i ñi m. Ví d 3: ph n l n nh ng th hàng hi u như ñi n tho i di ñ ng, qu n áo th i trang, giày dép ñ u có giá bán cao hơn r t nhi u so v i giá tr s d ng th c s mà chúng ñem l i. B n gái c a tôi chưa mu n mua ñôi giày có giá 1 tri u ñ ng vì quá m c, nhưng n u ch c n nghe thông tin sale off 30% (giá ch còn 700 ngàn ñ ng) thì b o ñ m s ñ ng ng i không yên li n. Thay vì so sánh th giá và giá tr , thì bây gi b n gái c a tôi ch suy nghĩ gi a giá bán trư c và sau khi gi m giá! Bư c ñ u tiên ñ ñ u tư khôn ngoan là ph i bi t mua r . Mua r có nghĩa là mua v i th giá th p hơn r t nhi u so v i giá tr . Chú ý: th giá cao không có nghĩa là m c, và th giá th p càng không có nghĩa là r . Th giá gi m ñi ñáng k (giày sale off, hàng xách tay tr n thu , ch ng khoán r t giá,...) cũng không có nghĩa là nó ñã r ñ ñ u tư. Ví d 4. G n ñây tôi ñư c bi t nh ng ngư i mua xôi giá 1-2 ngàn ví d 1 ñang chơi ch ng khoán. Kh i nói ch c b n cũng ñoán ñư c h mua bán th nào. :-P H chê c phi u trên sàn t p trung có th giá m c quá (có mã lên ñ n 300-400 ngàn/c phi u), nên ào sang chơi th trư ng OTC (có th hi u là ch ñen), vì ñó th giá c phi u còn r t r (có cái ch 10-20 ngàn/c phi u). Ho c là n u các c phi u Blue Chip (nh ng c phi u ñư c th trư ng kỳ v ng như Kinh ðô, REE, Vinamilk,...) có th giá quá cao thì h s ào sang chơi các c phi u Penny Stock (nh ng c phi u có th giá siêu r ). Tôi ñã th tìm hi u cách “phân tích” c phi u c a nh ng ngư i m i b t ñ u chơi, và phát hi n ra nhi u ñi m lý thú. Thông tin ñ u tiên mà h tìm ñ n là b ng giá ch ng khoán vào cu i m i ngày (trên báo, website, b n tin ch ng khoán...). B t kỳ b ng giá nào cũng có ít nh t 2 c t: mã c phi u và th giá trong ngày. Và ñó chính là thông tin duy nh t mà h dùng ñ “phân tích”. Ch có 2 c t thì h phân tích th nào? R t ñơn gi n: h so sánh các dòng trong b ng giá v i nhau! Ví d h so sánh 2 dòng sau: Cp Giá BBC 48 KDC 220
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 4

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Và h k t lu n r ng Bánh k o Biên Hòa (BBC) h p d n hơn Kinh ðô (KDC)! (Còn nh nh ng ngư i b n mua xe Trung Qu c ch không mua xe Nh t ch ?) M t s ngư i thì “hàn lâm” hơn, ngoài b ng giá thì h còn nhìn vào bi u ñ th giá c a t ng c phi u. Khi h th y th giá hi n th i c a c phi u nào ñó ñang xu ng th p nh t so v i 3 tháng trư c, h s ñinh ninh r ng c phi u ñó ñang r t r ! (Còn nh ngư i b n gái ham mua ñ sale off ch ?). Phân tích ñ u tư không ph i như v y! ð ng bao gi phí h t th i gian ñ ñ c b ng giá ho c xem ñ th , vì chúng ch cho ta bi t m t bi n duy nh t: th giá. B n không th nhìn th y c t giá tr trong b t kỳ b ng giá nào c . Bà Năm bán ph có d y tôi r ng: ñ ng hà ti n, thay vì v y hãy bi t ti t ki m. Vì n u hà ti n thì c ñ i c a cháu s mãi nghèo kh , cho dù cháu có ki m ñư c nhi u ti n ñi n a. Nhưng n u cháu bi t ti t ki m, cháu s luôn sung túc, cho dù cháu không ki m ñư c nhi u ti n như ngư i khác. Bà Năm còn d y r ng ngư i xưa thư ng khuyên mình khi mua cái gì cũng ph i xét ñ c 3 y u t : r , b n, ñ p. N u cháu ch chăm chăm nghĩ ñ n “r ”, ch c ch n cháu s th t b i khi ñ u tư c phi u. Nhà ñ u tư thông minh - Ph n 2 Ph n 2 này gi i thi u thêm 2 nguyên t c cơ b n khi ñ u tư giá tr . D a vào ñó, b n có th t ñi tìm ra phương pháp xác ñ nh giá tr riêng cho phù h p v i b n thân mình. Hai nguyên t c cơ b n khi ñ u tư giá tr R t nhi u ngư i l m tư ng r ng ñ u tư giá tr có nghĩa là tính toán dòng ti n tương lai r i chi t kh u v hi n t i như ví d ph n I ñã trình bày. Không ph i v y. ðó ch là m t trong nh ng phương pháp thư ng ñư c áp d ng thôi. Nét quy n rũ c a lý thuy t ñ u tư giá tr n m nh ng nguyên t c ñơn gi n c a nó. ph n m t tôi ñã nêu ra nguyên t c ñ u tiên: m i tương quan gi a th giá và giá tr . Ph n này s gi i thi u hai nguyên t c cơ b n còn l i. Biên ñ an toàn (Margin Of Safety) N u xét k cách phân tích c a cô bé trong ph n I, ta s th y có các v n ñ sau: - S ti n lương trong tương lai th c ch t ch là d ñoán, trên th c t thì s ti n y có th khác ñi. - M c ñ “tăng trư ng” ti n lương có th cũng không ph i là 25%/năm. Có nhi u r i ro: công ty làm ăn kém, nên kinh t ñi xu ng, cô bé ng nh n v năng l c c a mình... - T l ph n trăm dùng ñ chi t kh u (8%/năm) cũng có th s khác ñi.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 5

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Ch c n m t trong các y u t trên x y ra, ch c ch n k t qu tính giá tr cu i cùng s có khác bi t. Nói chung nhi u ngư i cùng phân tích m t trư ng h p thì m i ngư i s có k t qu tính giá tr khác nhau. Và con ngư i thì luôn có th m c sai sót khi tính toán và nh n ñ nh. Vì v y Graham ñ ra nguyên t c biên ñ an toàn (BðAT) khi ñ u tư: ch th c hi n ñ u tư n u như th giá th p hơn giá tr m t kho ng ñáng k , kho ng ñó g i là BðAT. N u BðAT càng l n thì v ñ u tư ñó càng h p d n. Hay nói cách khác, v n ñ không ph i là tính toán ñ tìm ra giá tr chính xác nh t, vì ñi u ñó là không th . Thay vì v y, ta ch c n c g ng ñ nh giá sao cho con s g n ñúng nh t (xác su t ñúng càng cao càng t t, nhưng không th 100% ñư c). V n ñ quan tr ng hơn là c n ph i ñòi h i BðAT th t cao khi th c hi n ñ u tư, ñ “bù ñ p” cho nh ng sai s không tránh kh i khi ñ nh giá. Theo Graham, m t giao d ch mà không có BðAT thì giao d ch ñó không ph i là ñ u tư ñúng nghĩa. V a r i tôi có nói chuy n v i m t anh b n. Anh ta h i tôi như sau: - C phi u X ñang có th giá trên th trư ng OTC là 32-34. Tao ñ nh giá nó kho ng 22 thôi. V y có nên mua không? - N u th y X t t thì có th xem xét mua. – Tôi u o i tr l i. - Tao ñ nh ñ i nó xu ng kho ng 30 thì mua. - Anh ta háo h c. - CÁI GÌIIIIIIIIII... – Tôi hét lên – N u mày nghĩ r ng giá tr nó kho ng 22 là ñư c, thì mày ch nên mua khi nó 16-18 thôi. Cái kho ng chênh l ch 4-6 ñó là BðAT. Ngay c n u th giá là 22 thì cũng không mua, vì BðAT ch b ng 0. ð NG CÓ MUA NHE CHƯA! – Tôi BUZZ m y phát qua Yahoo Messenger. Nhi u ngư i, m c dù trình ñ r t cao và cho r ng mình hi u v phân tích ñ u tư, l i không bi t gì v BðAT. Xem ví d trên báo Tu i Tr , bài vi t v a khó hi u v a gây hi u l m cho ngư i ñ c ch : không nói rõ sai s có th có trong tính toán và BðAT th nào là phù h p. N u tác gi có th cho r ng BðAT c a mình b ng 0 và tính toán c a mình chính xác 100% thì có l tác gi ñó s s m tr thành ngư i giàu nh t Vi t Nam trong nay mai. Hãy ghi nh : BðAT càng l n thì v ñ u tư càng h p d n. Nghe ñơn gi n quá ph i không? Ai l i ch ng bi t v y? Th thì b n hãy quan sát nh ng ngư i xung quanh ñang chơi c phi u. Thay vì trông ñ i BðAT dương, h s n sàng ch p nh n BðAT âm, gi ng như anh b n c a tôi. Nghĩ r ng BðAT là 0 ñã hoàn toàn là ñiên r , ch ñ ng nói ñ n BðAT âm!!! Và n u tu n sau c phi u X tăng giá t 32 lên thành 40, BðAT c a anh ta s gi m t -10 (= 22 – 32) xu ng còn -18 (= 22 – 40). Tôi dám ch c anh ta s càng ph n khích mu n mua và cho r ng c phi u X ñang c c kỳ h p d n! Vâng, X r t
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 6

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

h p d n, nhưng h p d n ñ cho làm anh ta thua l , ch không ph i h p d n ñ ñ u tư. Có th b n s ph n bác l i r ng th i ñi m hi n t i, r t khó tìm ñư c c phi u có BðAT dương, vì giá c phi u ñang tăng lên chóng m t mà. N u ch nhìn vào th giá thì ch ng bao gi bi t ñư c BðAT c . C n ph i ch u khó tìm ra giá tr c a nó n a. Tôi xin k l i kinh nghi m c a mình. R t nhi u ngư i có th s chê cư i tôi vì cái s c ng ñ u lúc nào cũng ñòi h i BðAT cao c a tôi ñã làm tôi b l bao nhiêu là cơ h i ki m l i. Vâng, tôi xin thành th t k nh ng pha b l cơ h i c a tôi. Tôi ñã b l không mua FPT khi giá c a nó ñang loanh quanh m c 80-90 ngàn (ñi u ch nh l i theo m nh giá 10 ngàn) ñ r i ñ n gi FPT leo lên giá trên 600 ngàn (tăng g n 700%). Tôi cũng b l không mua TDH khi giá nó còn 70, ñ r i ch ng ki n TDH chào sàn v i giá 300. Chưa h t. Tôi gi SAM trong su t th i gian dài, ñ r i quy t ñ nh bán ñi, và ch ng ki n SAM tăng g n g p 3 l n sau ñó. Tôi th m chí còn n m gi VF1 khi nó trên 40, ñ r i ch ng ki n nó gi m xu ng còn 16, nhưng tôi v n không bán và n m gi cho ñ n bây gi . T t c nh ng pha b l cơ h i ñó ñ u là vì tôi c ng ñ u ñòi h i BðAT cao. M t s ngư i th m chí còn cho r ng không ai có th ng c hơn tôi n a. :P Vâng, tôi th a nh n mình r t ng c, nhưng may m n là tôi không ñ cho mình ng c hơn n a. Th nào là ng c hơn? Ng c hơn là khi tôi bán h t nh ng c phi u c a mình ñ ùa theo mua nh ng c phi u mà tôi tin r ng BðAT là không có, th m chí là âm. Cho ñ n th i ñi m này, ngo i tr nh ng pha h ng ăn trên, nh ng c phi u mà tôi ñòi h i BðAT cao ñ u ñem l i k t qu r t th a ñáng. S dĩ h u h t các h c trò c a Graham ñ u thành công là vì h hi u ñư c BðAT. Sau khi bư c ra t “lò luy n” c a Graham, m i ngư i h c trò ñ u tìm ra phương pháp ñ nh giá doanh nghi p riêng phù h p v i mình. Có ngư i s d ng phương pháp dòng ti n chi t kh u. Có ngư i xác ñ nh giá tr b ng cách ñánh giá toàn b tài s n hi n có c a doanh nghi p. Có ngư i thì tính luôn giá tr vô hình (thương hi u c a doanh nghi p) khi ñ nh giá. Trong ñó n i b t có Buffett là ñ c bi t thành công vì k t h p ñư c 2 trư ng phái ñ u tư giá tr và ñ u tư tăng trư ng (v n dĩ theo m i ngư i là hoàn toàn trái ngư c nhau, có d p tôi s trình bày v ñ u tư tăng trư ng sau). Ngay c Graham cũng gi i thi u m t s phương pháp c th trong cu n sách “Nhà ñ u tư thông minh”. M i ngư i h c trò s h u m t “chiêu th c” ñ nh giá riêng, sao cho phù h p v i th m nh c a chính mình và tăng ñ chính xác khi ñ nh giá. Dù dùng chiêu th c nào thì cu i cùng h cũng tuân theo m t nguyên t c: ñòi h i BðAT ph i cao. L n s p t i khi ai ñó ñ nh d y b n v phân tích ch ng khoán theo trư ng phái giá tr (ho c phân tích cơ b n), n u h ch d y b n v PE, PEG, PB, DCF... mà không nói gì ñ n BðAT, thì ñ ng nên tin h . N u ch bi t chiêu th c mà không bi t tâm pháp, b n ch có th làm Sơn ðông Mãi Võ ki m b c c c qua ngày thôi. Warren Buffett có nêu m t hình tư ng r t lý thú. N u b n c n xây m t cây c u ñ xe có tr ng t i 10 t n ñi qua, b n ph i thi t k và thi công cây c u ch u ñư c
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 7

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

15 t n. Ph n 5 t n ñó chính là BðAT. Dù b n có thông minh ñ n ñâu thì cũng không th lư ng trư c ñư c nh ng bi n c trong tương lai: th i ti t b t thư ng, m t s xe ăn gian t i tr ng,... N u b n ngoan c xây cây c u t i tr ng 10 t n ho c th p hơn, không s m thì mu n cây c u s s p tan tành. Trư ng h p này ñ c bi t ñúng khi b n Vi t Nam. Th m chí bà Năm bán ph cũng bi t ñi u ñó khi tr giá m y ngư i bán thách. N u ngư i nói thách giá món ñ là 200 ngàn, trong khi bà Năm tin r ng nó ch ñáng giá 30 ngàn, thì bà Năm s ñưa ra cái giá ban ñ u là 5 ngàn! Nhưng ngư i không bi t tr giá thì s ñưa ra m c giá ban ñ u ñúng b ng 30 ngàn. Giá mua cu i cùng khi ñó ch n ch n s l n hơn 30 ngàn. Benjamin Graham luôn nh c nh h c trò v BðAT, còn bà Năm thì luôn nh c nh tôi r ng: “cháu ph i bi t c m ñ ng cán”. Ông Th Trư ng (Mr. Market) Tôi v n thư ng nghe nhi u ngư i than phi n r ng phân tích cơ b n không có ñ t d ng võ th trư ng Vi t Nam. H cho r ng ñi h c m y l p v phân tích ch ng khoán xong r i ch ng áp d ng ñư c gì. Ch ng h n: t i sao c phi u Z có các ch s cơ b n ñ p v y mà giá c th p lè tè? H cho r ng bây gi ngư i ta ch quan tâm ñ n th giá thôi, có ai ñ u tư d a vào giá tr th c ñâu mà mình phân tích giá tr làm chi cho m t. M t l n n a, nh ng ngư i ñó ch h c chiêu th c mà chưa thu c tâm pháp. Ngoài BðAT, Graham còn ñ ra m t nguyên t c n a: ông Th Trư ng (Mr. Market). ð hi u ñư c nguyên t c này, thay vì s h u c phi u, b n hãy tư ng tư ng mình ñang s h u m t mi ng ñ t do cha ông ñ l i. Dĩ nhiên là b n d dàng bi t ñư c giá tr th c s c a mi ng ñ t hơn là so v i giá tr c a c phi u. Ngoài ra, hãy tư ng tư ng th trư ng ch ng khoán là m t ông hàng xóm – tên là ông Th Trư ng - ngư i cũng có m t m nh ñ t bên c nh m nh ñ t c a b n. H ng ngày, ông Th Trư ng s ñ n trư c c a nhà b n ñ ñưa ra m t m c giá ñ mua m nh ñ t c a b n, ho c ngư c l i b n có th mua mi ng ñ t c a ông ta n u th y giá ñó h p lý. M c dù c hai mi ng ñ t ñ u gi ng nhau v di n tích và ñ a th , nhưng m c giá mà ông Th Trư ng ñưa ra luôn bi n ñ ng theo t ng ngày. Ch có ñi u, ông Th Trư ng có tâm lý r t b t n ñ nh. Trong m t s ngày ông ta ch th y toàn khía c nh tích c c c a mi ng ñ t và vô cùng ph n khích, khi ñó ông ta chào m t m c giá vô cùng cao. L i có m t s ngày, ông ta rơi vào tr ng thái vô cùng hoang mang và ch nhìn th y toàn khía c nh tiêu c c, khi ñó ông ta s ñưa ra m c giá vô cùng th p. Ngoài ra, ông Th Trư ng còn r t lì. N u hôm nay b n t ch i giao d ch, thì ngay ngày hôm sau ông ta l i ñ n gõ c a ñ chào m c giá khác, cao hơn ho c th p hơn tùy theo t m tr ng c a ông ta ngày hôm ñó. Ông ta không bao gi quan tâm ñ n giá tr th c s c a mi ng ñ t c .
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 8

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

N u b n cũng không hi u rõ giá c a mi ng ñ t, b n ph i c n th n v i ông Th Trư ng. R t có th ch ng tâm lý b t n ñ nh s lây t ông qua sang b n. Khi ñó b n có th s mua ph i mi ng ñ t c a ông ta ho c bán mi ng ñ t c a mình v i cái giá sai l m. Warren Buffet có l i khuyên như sau: ông Th Trư ng trư c c a là ñ ph c v b n, ch không ph i ñ hư ng d n b n; cái mà b n c n là túi ti n c a ông ta, ch không ph i s ngôn ngoan c a ông ta. N u b n tin r ng cái giá mà ông ta ñưa ra quá cao so v i giá tr th c c a mi ng ñ t, b n có th th n nhiên t ch i giao d ch, ho c th m chí có th bán ngay mi ng ñ t c a mình. Tương t , khi ông ta hoang mang c c ñ , b n có th t n d ng cơ h i ñ mua mi ng ñ t c a ông ta ngay l p t c. Graham cho r ng b n nên t p trung tìm ra s khác bi t gi a th giá và giá tr , và khi có ñư c BðAT tương ñ i l n thì th c hi n ñ u tư ngay. Sau ñó, b n không ñư c ñ s bi n ñ ng h ng ngày c a th giá nh hư ng ñ n quy t ñ nh mua/bán c a mình. Th m chí b n c n ph i trông ñ i s bi n ñ ng ñó. V ng n h n, s khác bi t gi a th giá và giá tr luôn t n t i, nhưng v lâu dài thì chúng s ti n l i g n nhau. B n có th ki m ñư c l i nhu n cao hơn m c trung bình c a th trư ng n u bi t t n d ng nh ng lúc có s khác bi t ñó. Mu n làm ñư c ñi u ñó thì b n ph i bi t cách tránh xa nh ng nh hư ng tâm lý c a ông Th Trư ng. Câu chuy n trên còn cho th y vì sao ph n l n m i ngư i ñ u thành công khi ñ u tư vào căn nhà ho c mi ng ñ t cho tương lai lâu dài c a mình (Như bà n i c a tôi ch ng h n, bà chưa h h c qua l p phân tích ñ u tư nào h t nhưng v n có th ch n ra căn nhà có giá tr cao). Th c t thì h không b ông Th Trư ng qu y r y m i ngày khi s h u căn nhà. Ch ng may n u h có th giao d ch căn nhà qua m i ngày, ho c t hơn n a, h có th chia căn nhà ra thành nhi u ph n thay vì ph i giao d ch c nguyên căn, có l ph n l n trong s h s g p th t b i khi ñ u tư vào nhà ñ t. Khi b n mua c phi u nào ñó, hãy vi t ra gi y cách th c tính toán giá tr c a b n. N u th giá c a c phi u ñó gi m ch còn phân n a, ñ ng hoang mang. Hãy nhìn l i t gi y ñó, xem cách tính toán ñó còn ñúng không. N u v n tin r ng nó ñúng, b n có th có 2 l a ch n: 1. Không quan tâm ñ n th giá hi n t i. Theo cách này thì v lâu dài b n s có ñư c m c l i nhu n th a ñáng (như trong bài vi t trư c). 2. L y ti n mua thêm c phi u ñó.

Nhà ñ u tư thông minh - Ph n 3 ph n cu i cùng, tôi s trình bày m t s sai l m thư ng th y trong suy nghĩ c a m i ngư i v th giá và giá tr c a c phi u.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 9

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Nh ng suy nghĩ r t bu n cư i v giá tr c phi u

Vi t Nam

H ng ngày, khi ñ c báo, theo dõi di n ñàn trên m ng, nghe nh ng ngư i xung quanh nói chuy n v ch ng khoán, tôi không kh i th y bu n cư i v m t s ng nh n liên quan ñ n th giá và giá tr c a c phi u. ñây tôi xin nêu ra m t s trư ng h p vui nh t. Ng nh n 1: giá tr không có ý nghĩa gì h t Ph n trư c tôi ñã nói sơ v ng nh n này, bây gi xin l y ví d hài hư c nh t mà tôi t ng ñư c bi t. Khi mua m t món hàng nào ñó, ngư i Vi t mình s ào vào mua n u như th giá nó ñ t ng t gi m (ch ng h n như nh khuy n mãi), ngoài ra không c n tìm hi u gì thêm. Nhưng ñ i v i c phi u (và ñô la, vàng) thì hơi khác. ð u tiên, m i ngư i s lao vào mua khi th giá nó tăng (ch ng ph i ñ ng nghi p c a b n t ng thúc gi c b n nhanh nhanh mua c phi u vì giá c phi u ñang lên ñó sao?). ð n khi ph n l n c phi u ñã có giá cao và khó mua, m i ngư i s lao ñi tìm mua nh ng c phi u m i (thư ng là trên th trư ng OTC) có giá còn th p. Ngoài ra không c n tìm hi u gì thêm. C có ai nhanh chân mua trư c thì ñư c g i là nhà ñ u tư lão luy n. Ví d tiêu bi u nh t cho trư ng h p m t (giá cao) là c phi u PVD, cho trư ng h p hai (giá th p) là BBT. ð hi u ñi u hài hư c 2 c phi u này, trư c tiên b n c n bi t v ch s PE. Ch s PE c a m t c phi u chính là t s gi a th giá và l i nhu n c a công ty phát hành c phi u trong 1 năm. Ví d , trong năm v a qua công ty X thu ñư c l i nhu n là 1 ngàn ñ ng trên m i c phi u, hi n nay trên th trư ng thì c phi u X có th giá là 12 ngàn ñ ng, khi ñó ta nói PE c a X là 12 (=12 ngàn/1 ngàn). Hay nói cách khác, b n b ra 12 ñ ng ñ có ñư c 1 ñ ng l i nhu n m i năm khi s h u c phi u X. N u công ty X v n gi v ng t c ñ l i nhu n như hi n nay, thì sau 12 năm xem như b n thu h i l i ñư c s ti n ban ñ u. C phi u PVD t ng có th i ñi m có PE=328. Tôi không th nào hi u n i t i sao l i có ngư i ch u b ti n ra mua c phi u có PE=328. Ngay c c phi u c a Google, dù ñư c r t nhi u ngư i săn ñón và nhi u ngư i ñánh giá r ng ñã b kỳ v ng quá cao, cũng ch có PE kho ng 60. N u b n mua PVD v i PE=328, và n u v n gi m c l i nhu n h ng năm như hi n nay, PVD c n kinh doanh kho ng 328 năm n a ñ b n có th xem như g l i v n. Ba trăm hai mươi tám năm! N u b n chưa th hình dung n i nó dài th nào, thì c nghĩ th này: cách ñây 328 năm thì ngay c ñ t Sài Gòn cũng chưa ñư c hình thành! Còn BBT (Bông B ch Tuy t) thì sao? Cách ñây g n m t năm, th giá c a BBT ch có kho ng mư i m y ngàn ñ ng. B n th y r quá r i ph i không? Nhưng n u
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 10

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ñem l i nhu n còm cõi c a BBT mà ñem chia cho th giá ñó, thì PE c a BBT m c trên 100. Vâng, c n trên 100 năm ñ BBT g l i v n cho b n. Ch có cách duy nh t lý gi i cho m c PE > 100 m t cách h p lý là v lâu dài l i nhu n c a BBT ph i tăng trư ng m nh m hơn hi n t i. Khi ñó quãng th i gian 100 năm có th ch còn rút xu ng còn 10-20 năm (lúc ñó th giá c a BBT ch c ch n s cao hơn). Làm th nào BBT tăng l i nhu n m nh m ? B ng cách bán nhi u băng v sinh hơn? ð tìm hi u kh năng ñó, thay vì b h t th i gian ñ c các b n báo cáo tài chính, b n nên dành ít th i gian quý báu ch y ñ n các siêu th , c a hàng t p hóa Sài Gòn. Th ñ m xem b n tìm ñư c bao nhiêu ñi m bán s n ph m c a BBT. Theo tôi ñư c bi t thì băng v sinh c a BBT ngày càng trôi d t ra xa Sài Gòn, mu n tìm th y thì ph i ñ n các ñi m bán t nh khác. C m i năm thì chúng l i trôi d t ra xa hơn, và ít ñi m bán hơn. Tôi ñoán r ng nh ng ngư i mua BBT (mua c phi u, ch không ph i mua băng v sinh) khi PE>100 ñ u là nh ng ngư i ñàn ông kh kh o. Ph n l n ph n Sài Gòn ñ u không mua c c phi u l n băng v sinh c a BBT. Ng nh n 2: M nh giá chính là giá tr c a c phi u R t nhi u báo chí thư ng hay ñ a tin v ch ng khoán như sau: “C phi u X (m nh giá 10 ngàn ñông/c phi u) hi n nay ñã có th giá là 200,000 ñ ng/c phi u, t c là g p 20 m nh giá. Ông Z, chuyên gia ch ng khoán c a công ty Y. cho r ng th giá c a X ñã vư t quá giá tr th c. Nhà ñ u tư nên c n th n...” ð c xong ñúng là tôi th y mình c n ph i c n th n. Nhưng không ph i c n th n v i c phi u X, mà là c n th n v i ông Z gì ñó. Theo như cách nói c a ông Z thì m nh giá chính là giá tr c a c phi u, có ph i v y không? Tôi s l y m t ví d ñơn gi n. Gi s h i ñ u năm tôi thành l p công ty c ph n HAVILO (H t V t L n) v i s v n 100 tri u ñ ng. ð có ñư c s ti n ñó, tôi vay ngân hàng 40 tri u, ñ ng th i huy ñ ng t ngư i quen ñư c 60 tri u ñ ng còn l i b ng hình th c phát hành 6,000 c phi u v i m nh giá 10,000 ñ ng (60 tri u = 6,000 x 10,000). Gi s nh ng c ñông ñó ñ ng ý g p v n ñúng b ng m nh giá. Như v y th i ñi m thành l p b n cân ñ i k toán c a HAVILO như sau:

Tài s n 100: Ti n m t 100 = N ph i tr 40 ( Vay ngân hàng 40) + V n ch s h u 60 (V n ñ u tư 60) B ng 1 (ðơn v : 1 tri u ñ ng) R t d hi u ph i không: Tài s n = N + V n. Vì b n tính r t lư i bi ng, tôi quy t ñ nh không dùng 100 tri u ti n m t kinh doanh gì c , mà ñem h t ñi mua c phi u SJS lúc nó có th giá là 100,000 ñ ng/c phi u. May m n thay, ch vài tháng sau th giá c a SJS tăng lên 1,600,000 ñ ng/c phi u (ñã ñi u ch nh sau khi chia tách), và tôi bán h t c
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 11

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

phi u SJS c a mình. Như v y 100 tri u ban ñ u c a tôi ñã bi n thành 1.6 t , t c là tôi ki m l i ñư c thêm 1.5 t . Gi s như công ty HAVILO ñư c ưu ñãi không ph i ñóng thu thu nh p doanh nghi p trong năm nay. Khi ñó cân ñ i k toán c a HAVILO s là th này: Tài s n 1,600 : Ti n m t 1,600 = N ph i tr 40 ( Vay ngân hàng 40) + V n ch s h u 1,560 ( V n ñ u tư 60 + L i nhu n gi l i 1,500 ) B ng 2 (ðơn v : 1 tri u ñ ng) Bây gi tôi ñ b n: M nh giá c a HAVILO bây gi là bao nhiêu? Tr l i: v n là 10 ngàn ñ ng/ c phi u (vì V n ñ u tư v n là 60 tri u). Câu h i k ti p: Tôi mu n bán c phi u HAVILO cho b n v i giá 50 ngàn ñ ng/c phi u (g p 5 l n m nh giá), b n có mua không? L dĩ nhiên b n s mua ngay vì cái giá 50 ngàn là quá h i. V i 1,6 t ti n m t, cho dù HAVILO có ph i ng ng kinh doanh ngay l p t c, tr 40 tri u ti n n , thì nó v n còn ñ n hơn 1,5 t ñ tr l i cho các c ñông. Nghĩa là m i c phi u c a HAVILO s là 1.56 t / 6,000 c phi u = 260 ngàn ñ ng. B ra 50 ngàn ñ ng ñ s h u 260 ngàn ñ ng ti n m t, ñ i v i ngư i bình thư ng thì ñó là v ñ u tư quá h i, nhưng ñ i v i ông Z gì ñó thì không h n v y! M nh giá c a c phi u ñơn gi n ch là m t con s ñư c n ñ nh lúc góp v n ho c phát hành c phi u ra bên ngoài. Theo th i gian, m nh giá s khác h n so v i tình hình th c t v tài s n và l i nhu n c a công ty ñó. Th giá cao g p 20 l n m nh giá không có nghĩa là ñ t, mà th giá ch còn b ng 1/10 m nh giá cũng không có nghĩa là r . N u mu n hi u rõ hơn giá tr c a m t công ty, b n ph i nhìn vào cân ñ i k toán. Ch m t con s m nh giá không th nói lên ñư c ñi u gì c . Ng nh n 3: Giá s sách chính là giá tr c a c phi u Trong k toán, ngư i ta tính giá s sách (Book value – BV) b ng cách: BV = V n ch s h u / s c phi u phát hành Áp d ng cho b ng 2: BV = 1.560 t / 6,000 c phi u = 260,000 ñ ng Sau ph n trình bày Ng nh n 2, có th b n cũng n y ra ý nghĩ: n u th giá th p hơn so v i BV thì có ph i c phi u ñang r không? R t nhi u ngư i phân tích giá

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 12

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

tr cũng m c ph i sai l m ñó. Th c t thì BV cũng như m nh giá, ch ng th nói lên ñi u gì v giá tr th c c a c phi u c . Trong ví d B ng 2 thì ñúng là kho n ñ u tư r t h i, nhưng có trư ng h p hoàn toàn ngư c l i. Hãy xem ví d sau. Khi ñã có 1.6 t ti n m t, tôi quy t ñ nh làm m t cú ñ u tư ñiên r : ch y ra ch Nh t T o mua vô s máy vi tính siêu cũ (máy XT, màn hình 2 màu ñen-xanh, không c ng... ch ng h n). Vâng, tôi thích chơi ngông như v y ñó. Sau khi mua thì tôi ch còn l i 10 tri u ñ ng ti n m t. Cân ñ i k toán c a HAVILO lúc này s như sau: Tài s n 1,600: Ti n m t 10 + Máy móc thi t b 1,590 = N ph i tr 40: Vay ngân hàng 40 + V n ch s h u 1,560 ( V n ñ u tư 60 + L i nhu n gi l i 1,500) B ng 3 (ðơn v : 1 tri u ñ ng) Lúc này, n và v n ch s h u không h thay ñ i, ch có ñi u cơ c u tài s n ñã có s khác bi t. Tài s n ñư c chia ra làm 2 ph n: ti n m t 10 tri u và ph n “máy móc thi t b ” là 1,590 tri u. PV v n là 260 ngàn ñ ng. Nhưng trong m i 260 ngàn ñ ng, ph n l n ñã ñi vào cái kho n “máy móc thi t b ” h t r i. B n th y ñ y, n u nh m m t d a vào BV, b n s nh m r ng máy cái máy vi tính ñ i XT là giá tr ! Th c t thì ai cũng bi t, m y cái máy XT ñó có cho thì cũng ch ng ai thèm nh n v nhà cho ch t ch . ðó cũng là lý do vì sao ngư i ta g i BV là “giá tr trên s sách”. Trên s sách thì cái máy XT hay là Core2duo ñ i m i nh t ñ u có th như nhau c . Và v i ch 10 tri u ñ ng ti n m t, HAVILO ch c ch n s g p r c r i l n khi kho n n 40 tri u ñ n h n ph i tr . Nguy cơ phá s n là khó th tránh kh i. Nhưng ngay c lúc ñó, trên s sách thì giá tr c a HAVILO v n là 260 ngàn ñ ng/c phi u! V n s có ngư i lao vào mua HAVILO vì th y r ng cái giá tr s sách 260 ngàn là quá h p d n. Dĩ nhiên là không có tôi trong ñó! Trên th c t thì giá tr c a HAVILO là con s 0 tròn trĩnh, có cho không tôi cũng không thèm. N u b n d a vào BV ñ ñ nh giá doanh nghi p, b n ph i c t công tìm hi u xem cái BV th c ch t là gì. Nó là Core2duo hay là XT, nó là m nh ñ t ngay trung tâm thành ph hay là m t bãi b i vô giá tr ngoài bi n, nó là máy móc có th giúp sinh ra nhi u ñ ng l i nhu n hay là m t cái máy xay ti n không thương ti c. Mu n v y, b n ph i tr c ti p ñ n tìm hi u công ty; r nhân viên trong ñó ñi u ng bia hơi; ph ng v n ñ i tác, khách hàng, ñ i th c nh tranh c a công ty; th m chí b n có th hack vào trong m ng n i b c a công ty ñó ñ moi thông tin (tôi nói ñùa thôi, ñ ng d i mà làm v y!). Ng nh n 4: Ch s PE nói lên giá tr c a c phi u
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 13

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

B n còn nh ch s PE là gì ch ? Ok. Chúng ta ti p t c. R t nhi u chuyên gia cũng hay ñưa ra nh n ñ nh c phi u ñang vư t quá giá tr th t vì PE quá cao, ho c th p hơn giá tr th t khi PE quá th p. ði u này th c s là r t bu n cư i. Ch P trong PE là Price (th giá), còn ch E là Earning (l i nhu n). Trong k toán, có l i nhu n không có nghĩa là có ti n ñâu, có khi ngư c l i là khác. Chúng ta ti p t c ví d t B ng 3 nhé. V i b n tính mánh mung, tôi c g ng xoay chuy n tình th cho HAVILO. V i m t ñ ng máy XT thì ch c ch n tôi không th v n hành chúng ñ sinh ra l i nhu n ñư c. Tôi li n lên Internet tìm ñ i m t ph n m m mã ngu n m nào ñó, s a l i m t chút r i bi n nó thành ph n m m riêng c a mình (dĩ nhiên là ph i gi u ñi xu t x mã ngu n m c a nó). Sau ñó tôi ñ n kêu g i sinh viên các trư ng ð i h c mua ph n m m c a tôi v i ñi u kho n ñ c bi t: c xài tho i mái, sau 1 năm m i tr ti n cũng ñư c (trong k toán g i là credit cho khách hàng 1 năm m i thu ti n). Tôi hi u rõ sinh viên thì làm gì có ti n mà tr cho mình, ngay c m y ñ a sinh viên cũng bi t ñi u ñó, nhưng có sao, c xài thôi, ñ n h n thì qu t luôn có sao. :P Và th là HAVILO có thêm 60 tri u ñ ng l i nhu n, sinh viên có ph n m m ñ xài, còn tôi thì h ng kh i chu n b nhìn giá c phi u c a HAVILO tăng lên. T t c m i ngư i ñ u vui v ai v nhà n y. HAVILO có thêm 60 tri u ñ ng t l i nhu n, nhưng mu n có ñư c s ti n m t tương ng thì ph i ñ i 1 năm n a. Ch ng sao c , nh ng nhà ñ u tư háo h c không c n ph i ñ i lâu ñ n v y, h b t ñ u tính: T ng l i nhu n là 60 tri u. HAVILO phát hành 6 ngàn c phi u. V y m i c phi u lãi 60 tri u / 6 ngàn = 10 ngàn ñ ng/c phi u. Th giá ngày hôm nay c a HAVILO là 50 ngàn ñ ng/c phi u. Suy ra: PE = 50 ngàn/10 ngàn = 5 BÀ CON ƠI! MUA C PHI U SIÊU R ðÊ!!!!! PE c a HAVILO ch có 5, trong khi trung bình th trư ng hi n nay là 40. Giá s sách c a HAVILO ñ n 260 ngàn, trong khi th giá ch có 50 ngàn. Còn d i gì mà không mua? N u b n mua HAVILO, b n và nh ng c ñông khác s ph i gánh s n 40 tri u khi HAVILO phá s n. , hy v ng r ng sang năm sau b n s tìm l i ñư c nh ng sinh viên kia ñ ñòi thanh toán l i ti n s d ng ph n m m nhé! Chúc may m n! Còn tôi thì ôm s ti n nh bán c phi u HAVILO cho b n ñ ñi chơi ñ o Tu n Châu ñây.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 14

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Dĩ nhiên có ví d trên là vì giám ñ c l a ñ o. Nhưng ngay c giám ñ c thành th t, thì ch d a vào duy nh t ch s PE cũng không nói lên ñư c giá tr th c t c a doanh nghi p: - l i nhu n trong năm nay có th cao vì ñ t bi n. Ví d công ty T s n xu t mì ăn li n v i l i nhu n èo u t qua bao nhiêu năm, do ñó th giá c phi u T cũng r t th p. ð t nhiên năm nay có thiên tai l n, ban lãnh ñ o c a T ñ c nư c béo cò bán mì ăn li n cho nhân dân g p n n v i giá c t c . L i nhu n trong năm nay s cao ñ t bi n, nhưng ñ n năm sau thì ch c ch n s có v n ñ l n, th m chí mu n duy trì l i nhu n như xưa cũng ñã khó r i. Vì v y, b n ph i xem xét PE qua nhi u năm. - Ph i xét ñ n y u t tăng trư ng. Công ty A có PE=50 so v i công ty B có PE=10 thì th nào? B n nghĩ r ng B h p d n hơn? Hãy nhìn v tương lai. N u A tăng trư ng 50%/năm, trong khi B tăng trư ng -5%/năm (nghĩa là l i nhu n trong tương lai s càng ngày càng kém) thì công ty A m i ñáng ñ ñ u tư. Mu n bi t tình hình tương lai c a m t công ty trên th c t không ph i quá khó. C t p trung vào công ty nào mà b n hi u rõ. Ch ng h n, n u b n là dân IT thì m t công ty ch s n xu t dĩa m m v i PE=5 có h p d n không? Dĩ nhiên là không, vì ch vài năm n a thôi là nó s ñóng c a. Ng nh n 5: Ch chuyên gia m i có th phân tích giá tr Chuyên gia ñây là ai? ðó là nh ng ngư i làm trong các qu ñ u tư, công ty tài chính, công ty ch ng khoán, ngân hàng, giáo s ñ i h c,... B n nghĩ r ng ch nh ng ngư i ñó m i có th phân tích tài chính, phân tích công ty,... Còn mình thì ñâu có l i th b ng h . B n nghĩ gì v nh ng ví d ñã nêu Ng nh n 2, 3, 4? Có ph i ñó là l i do k toán, ki m t t không chính xác, l a l c? Thông tin không minh b ch? Ch ng có l i gì ñây c . H u h t các ví d ñó ñ h p l v m t k toán và ki m toán. G i máy vi tính XT là tài s n là hoàn toàn ñúng ñ n. Ch ng có cơ ch dù minh b ch c nào có th giúp b n tìm ra nh ng “sơ h ” ñó c . Chính b n, nhà ñ u tư, ph i t th c hi n ñi u ñó. V y nh ng “chuyên gia” ñó có l i th gì khi tìm ra nh ng “sơ h ” ñó? Ch ng có l i th nào h t. Ngư c l i, chính h m i b b t l i. Peter Lynch, ngư i ñư c xem là nhà qu n lý qu xu t s c nh t nư c M , có vi t trong cu n sách “One up on Wall Street” r ng: b t kỳ ngư i bình thư ng nào, n u bi t t n d ng nh ng gì mình hi u rõ, ñ u có th ñánh b i các chuyên gia Wall Street. Khi nào có th i gian tôi s tóm t t l i n i dung cu n sách này. Cách d nh t ñ ñánh b i h u h t chuyên gia là d a vào Index Fund (ñã nói bài trư c). ði u này ñã ñư c ch ng minh b i lý lu n c a gi i nghiên c u l n k t qu th c t t ngành tài chính.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 15

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Cách th hai là t n d ng cái b n ñã bi t s n. Hãy tư ng tư ng, n u m t chuyên gia ch bi t ng i ñ c các b n báo cáo tài chính, li u ông ta có th ñ nh giá chính xác doanh nghi p ñó không? Nh ng ph n trên c a bài vi t ñã cho câu tr l i. Phân tích tài chính ch là m t ph n c a phân tích giá tr doanh nghi p, nhưng chưa ñ . Ph n còn l i, b n ph i tìm hi u th c t v tình hình kinh doanh, s n ph m, khách hàng, th trư ng, tri n v ng c a doanh nghi p ñó. Hãy l y tôi làm ví d . Chuyên môn c a tôi là vi t ph n m m. Chuyên môn c a anh A nào ñó là tài chính. V y ai có l i th hơn khi phân tích giá tr ? Tr l i: chính là tôi. B i vì trư c tiên tôi s ch t p trung phân tích nh ng công ty mà tôi hi u rõ. Tôi có th dùng chuyên môn c a mình ñ phân tích các công ty s n xu t ph n m m, khi có kinh nghi m thì tôi có th phân tích các công ty có ng d ng ph n m m m nh m ñ ph c v kinh doanh s n xu t. Chuyên môn ph n m m chính là cái v n quý nh t c a tôi. Anh A không th nào có nó trong m t s m m t chi u ñư c. Mà n u không hi u rõ v ngành ph n m m thì làm sao phân tích ñư c các công ty ñó? ð i v i nh ng ngư i không có chuyên môn thì h r t d nghĩ r ng máy XT và Core2duo ñ u có giá tr như nhau. Có chuyên môn ph n m m r i, mu n h c thêm cơ b n v tài chính ñ bi t cách ñ u tư thì d hơn r t nhi u so v i cách làm ngư c l i. Ch ng h n, tôi th y nhi u ngư i sau khi ngh làm IT, ch m t vài tháng, th m chí là có th vào làm vi c ngay trong ngành tài chính, ngân hàng (làm chuyên viên phân tích, tư v n h n hoi), m c dù trư c ñó chưa h có chuyên môn và kinh nghi m gì trong lĩnh v c m i. Ngư c l i, tôi chưa bao gi th y ai t ngành tài chính, ngh làm, r i ch trong vài tháng ng n ng i ñi h c c p t c có th vào làm ph n m m ñư c. Dĩ nhiên tôi không có ý so sánh và h th p ngành nào c . Ý c a tôi r t ñơn gi n: hãy s d ng th m nh s n có c a b n ñ chi n th ng. N u còn thi u ñi u gì ñó thì hãy tìm cách nào t t nh t ñ b sung hay kh a l p. ð ng ñánh m t th m nh c a mình ñ nh m m t lao vào lĩnh v c mà b n không có kh năng dành th ng l i, ch vì nghe ñ n r ng ngư i nào ñó gi i l m và có ưu th hơn. V a r i tôi có nghe tin nhi u chú Hai Lúa ðBSCL trúng ñ m nh nuôi cá, ñem ti n ñi mua xe hơi ñ i m i. C m s ti n còn dư, các chú quy t tâm lên Sài Gòn săn lùng c phi u c a công ty trong lĩnh v c giàn khoan, công ngh , ngân hàng, dư c ph m... hư ng ngư c l i, r t nhi u nhân viên trong các công ty công ngh , ngân hàng... ñang ñ xô v ðBSCL săn lùng c phi u c a các công ty xu t kh u th y s n m i vì giá còn r t th p (vì cách công ty th y s n trên sàn giá ñã cao). L ra các chú Hai Lúa nhà ta, n u th c s t mình mu n ñ u tư thì nên b th i gian ra phân tích tình hình kinh doanh c a các công ty th y s n quanh mình.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 16

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Trao ñ i ki n th c l y ph Tôi ñang thèm ăn ph (nghĩa ñen, không ph i nghĩa bóng). ðúng là ngư i Vi t Nam mà lâu ngày không ăn ph thì trong ngư i th y h ng hóc th nào y. Tôi cũng còn r t nhi u ñi u thú v ñ nói v ch ng khoán, v ñ u tư, v ki m ti n... Hay là khi nào v Vi t Nam tôi s m l p d y ch ng khoán ki u Lê Nam (ñơn gi n, d hi u, th ng th n, và hài hư c)? Tôi s ưu tiên l p có s lư ng ñông h c viên. H c phí s là 1 tô ph /1 h c viên/1 bu i h c. Chú ý: không nh n ti n m t, ch nh n ph không có formol. Có ai mu n tham gia không v y? ðem cho tôi m t tô ph ñi. L a ch n c phi u theo phương pháp CANSLIM William J. O''NeilM, ngư i ñ ng ñ u Công ty nghiên c u ñ u tư William J. O''Neil & Company và ñư c coi là m t nhà “phù thu c a th trư ng ch ng khoán”, ñã ñưa ra mô hình l a ch n c phi u hi u qu : C-A-N-S-L-I-M. Trong ñó, các ch cái l n lư t ñư c hi u là: (1) C = Lãi ròng trên m i c phi u trong kỳ tính toán (Current Earning Per Share). Tiêu chu n này ñòi h i c phi u t t ph i là c phi u có s gia tăng l i nhu n so v i cùng kỳ năm trư c và t l tăng càng cao càng t t. (2) A = S gia tăng l i nhu n trên m i kỳ tính toán (Periodicaly Earning Increases). ði u này có nghĩa là c phi u t t là c phi u có m c gia tăng l i nhu n ñ u ñ n năm sau so v i năm trư c (ch tiêu thông thư ng ñư c tính cho 5 năm) và nhà ñ u tư c n ñ c bi t lưu ý t i các c phi u có m c gia tăng l i nhu n hàng năm n ñ nh và trên 25%. (3) N = Nh ng thông tin m i v công ty như s n ph m, d ch v m i, ban lãnh ñ o m i... (New Products, Newly qualified Management, new highs). Th c ti n cho th y, giá c phi u tăng thư ng g n v i m t ñi u gì ñó m i m t công ty. (4) S = Quan h cung c u c a c phi u (Supply and Demand). C phi u cũng là m t lo i hàng hoá, do v y, giá c ch u s ñi u ch nh c a quan h cung c u. Công ty càng ñ i chúng bao nhiêu thì giá c phi u càng khó lên b y nhiêu n u không có các y u t ñ t bi n khác, do lư ng cung l n. ð i v i các công ty mà có chênh l ch l n v c u - cung thì kh năng tăng giá c a c phi u là d dàng hơn. (5) L = Xem xét vai trò c a c phi u ñó trên th trư ng là c phi u “ñ u t u” hay ch là c phi u ăn theo, c phi u có ch t lư ng dư i trung bình c a th trư ng… (leader/laggard). Tuy nhiên, theo phương pháp l a ch n này, nhà ñ u tư ch nên ch n m t vài c phi u d n ñ u, t t nh t trong nhóm ch không ph i là mua càng nhi u lo i c phi u càng t t. C n chú ý xem lý do tăng c a c phi u là gì ñ tránh
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 17

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

vi c theo ñóm ăn tàn mua ph i các c phi u tăng theo ñuôi, vì s m hay mu n nh ng c phi u “ăn theo” cũng s s t giá. (6) I = S quan tâm c a các t ch c, ñ nh ch tài chính l n ñ n c phi u (Institutional Sponsorship). Nhà ñ u tư s an tâm hơn ñ ñ u tư khi c phi u mà mình ñ u tư cũng ñư c s quan tâm và mua vào c a các t ch c l n, các thi t ch tài chính l n và có uy tín. Tuy nhiên, có m t tr ng i là sau m t th i gian ñ dài, giá c phi u ñáp ng m t ph n ho c toàn b kỳ v ng c a các nhà ñ u tư l n thì thư ng khó tăng m nh và có trư ng h p b gi m giá là do khi ñã ñ t ñư c l i nhu n kỳ v ng, các t ch c thư ng bán ra v i s lư ng l n và khi ñó n u không có m t lư ng c u (ñương nhiên là t m t t ch c, thi t ch tài chính m i) thì giá c phi u s có xu hư ng gi m m nh. (7) M = Xu hư ng th trư ng (Market Direction) là y u t quan tr ng quy t ñ nh s thành b i c a phương án ñ u tư. Th trư ng ch ng khoán là th trư ng c a ni m tin, ñi u ñó có nghĩa là ni m tin s c ng c quy t ñ nh n m gi ñ u tư c phi u lâu dài ñ thu l i l n hơn (gi m cung) và khuy n khích nh ng nhà ñ u tư m i tham gia (tăng c u) và do v y kéo theo cơ h i tăng giá c a c phi u cao hơn. Trong trư ng h p ngư c l i, khi th trư ng có xu hư ng ñi xu ng ( nh hư ng c a ni m tin vào các công ty) nó s làm c phi u, k c c phi u t t gi m giá và phương án ñ u tư c a nhà ñ u tư s khó thành công hơn. Trên th c t , tìm ñư c các c phi u ñáp ng ñư c ñ y ñ các ñi u ki n trên là r t khó. Có th áp d ng lý thuy t trên ñ phân tích m t ví d ñi n hình là c phi u c a Công ty c ph n ch bi n th c ph m Kinh ðô Mi n B c (NKD). NKD ñư c thành l p ngày 20/1/2000 và chính th c ñi vào ho t ñ ng t ngày 1/9/2001 v i k t qu kinh doanh tóm t t như sau: Năm S c phi u (nghìn) Ngày phát hành S c phi u trung bình trong kỳ (nghìn) L i nhu n sau thu (tri u ñ ng) Tăng trư ng (%) 2001 1.300 11/8/2000 1.813 2.254 2002 2.370 30/01/2002 2.281 6.381 124 2003 2.844 28/01/2003 2.805 14.335 82 2004 5.000 8/6/2004 4.054 23.724 13 2005 7.000 1/12/2005 5.167 35.500 16 (Ngu n: http://www.ssi.com.vn) Qua b ng trên, nh n th y NKD ñáp ng t t c hai ñi u ki n C và A, b i k t qu kinh doanh qua các năm r t n tư ng, th hi n s tăng trư ng l i nhu n tuy t ñ i cũng như tương ñ i, năm sau so v i năm trư c. Hi n t i, theo báo cáo c a Trung tâm giao d ch ch ng khoán TP HCM và n i dung b n cáo b ch cho th y, cơ c u s h u c a NKD cũng khá ch n l c, c th như sau:

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 18

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Cơ c u s h u: C ñông hi n th i S c phi u T l % C ñông trong Công ty 4.475.100 63,93% C ñông ngoài công ty 2.524.900 36,07% - Prudential 532.000 7,6% - Arisaig ASEAN Fund Limited 743.500 10,6% -C ñông khác 1.249.400 17,87% T ng c ng s c phi u lưu hành 7.000.000 100% (Ngu n: Cáo b ch và các b n tin TTCK) Theo th ng kê, s c phi u giao d ch thư ng xuyên c a NKD không l n, ch kho ng 17-18% t ng s c phi u lưu hành. Khi có nh ng thông tin t t h tr như k t qu kinh doanh kh quan, chia tách c phi u hay phát hành thêm c phi u m i, s c c u gia tăng ñ t bi n s làm giá NKD tăng trư ng m nh... Như v y, xét theo lý thuy t CANSLIM, NKD cũng tho mãn ñi u ki n S v quan h cung c u c phi u. Ngoài ra, v i s quan tâm tr c ti p như Prudential, Arisaig ASEAN Fund Limited hay gián ti p như Vinacapital, VOF... v i tư cách là các t ch c ñ u tư chuyên nghi p cho th y NKD ñáp ng t t tiêu chu n I (Institutional Sponsorship). Th c ti n ho t ñ ng kinh doanh cũng cho th y toàn h th ng Kinh ðô cũng như Kinh ðô mi n B c luôn bi t cách làm m i mình, ñem giá tr gia tăng cho ngư i tiêu dùng, cho c ñông c a mình (tho mãn tiêu chí N). Qua quá trình giao d ch, Quan sát giao d ch c a NKD cho th y, NKD ít b bi n ñ ng b i th trư ng và cũng không có ñư c vai trò d n d t th trư ng nh m t o xu hư ng bi n ñ ng rõ r t. Tuy nhiên, v i nh ng bư c giá tăng trư ng v ng ch c, th giá NKD luôn phá v nh ng chu n m c trư c ñó (vư t th giá GMD vào tháng 10 và 11 và hi n nay có th giá cao nh t trên th trư ng ch ng khoán niêm y t v i giá 72.000 ñ ng/c phi u) ñã t o cho nhà ñ u tư v ni m tin khi ñ u tư c phi u giá cao. Xét trên khía c nh này, NKD và s ñánh giá c a nhà ñ u tư v giá tr c phi u NKD có vai trò t o d ng ni m tin, xây d ng nh ng chu n m c ñ u tư m i (tho mãn m t ph n tiêu chu n L). Xét v tiêu chí M (Market Direction - xu hư ng th trư ng), có th nói di n bi n giao d ch th i gian g n ñây cho th y th trư ng ch ng khoán Vi t Nam ñã sang m t trang m i. Kh i lư ng giao d ch cao hơn (g p 10 l n so v i cùng kỳ năm 2005), h i t ñông ñ o các nhà ñ u tư (nghi p dư, chuyên nghi p và c các t ch c ñ u tư qu c t l n), VN-Index ñang và s ti p t c tăng trư ng m nh, giá tr c phi u các công ty niêm y t t i th trư ng ch ng khoán Vi t Nam s d n ti p c n m t b ng giá c phi u c a khu v c. Ki m 100 tri u/1 gi nh c phi u (Ph n 1) Trong bài vi t “Làm l p trình viên hay không làm l p trình viên” tôi có ñ c p ñ n chuy n làm th nào ñ có nhi u ti n. Nay th y phong trào chơi c phi u ñang
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 19

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

n r kh p m i nơi, tôi nghĩ mình cũng th góp vui vi t m t bài v cách chơi c phi u xem sao. Cũng như các bài vi t trư c, tôi hy v ng bài này có th giúp b n th y ñư c m t s khía c nh m i c a phong trào ñang là m t này. Nhưng tôi s không b t trư c các bài báo thông thư ng – luôn mô t th trư ng ch ng khoán là nơi ñ y r y ph c t p, nguy hi m, ña thái c c; ngư c l i, tôi s c g ng cho b n th y chơi c phi u th t ra cũng r t ñơn gi n và thú v . B n không c n b t kỳ ki n th c n n t ng nào v tài chính, ch ng khoán, kinh t ñ ñ c bài vi t này. Tôi ñã ñ n v i c phi u như th nào? Tôi xin ñư c k l i câu chuy n c a chính b n thân tôi v hành trình tìm ñ n v i c phi u. T nh ñ n gi tôi ch có 5 ñi m ñam mê: bóng ñá, (các) b n n (d thương), máy vi tính, ñ u tư, và qu n lý (x p theo th t th i gian mà tôi b t ñ u làm quen v i t ng cái). Tôi luôn ao ư c m i ngày trong cu c ñ i c a mình ñ u có ñư c c 5 ñi u này, nhưng s th t là cho ñ n bây gi tôi v n ph i v t l n ñ vươn t i ư c mơ ñó. Hãy nói v ni m ñam mê th tư: ñ u tư. Không lâu sau khi t t nghi p ñ i h c, tôi b t ñ u th y tò mò v cách chơi c phi u. Tôi th l c l i m y cu n sách, h i thăm m t s b n bè chuyên ngành kinh t , tài chính, ngân hàng, tôi cũng không quên nói chuy n v i m t s ngư i ñã và ñang chơi c phi u Sài Gòn. ði u tôi có ñư c sau quá trình tìm ki m ñó là m t m h n ñ n các thông tin sau: “...Mu n chơi c phi u thì ph i có ki n th c v tài chính, k toán. Ph i có nhi u ti n. Ph i li u. Ph i quen bi t ñ n m ñư c nhi u thông tin. Ph i dành ra ít nh t hai năm “bám” sàn giao d ch ñ có kinh nghi m. Ph i bi t ñ c b n cáo b ch. Ph i bi t xem bi u ñ . Ph i theo dõi tin t c nhi u ngu n. Ph i c nh giác v i các th thu t l a ñ o. Ph i ñi h c các khóa h c XYZ. Ph i bi t...Ph i h c...Ph i có...Ph i là...” Thú th c là tôi hơi th t v ng. Tôi KHÔNG có ñư c b t kỳ ñi u ki n nào trên. Tôi cũng ch ng hi u n i c phi u là gì và làm sao ñ chơi c phi u. T i sao chơi c phi u l i khó ñ n v y?- Tôi t h i. N u khó như v y thì ngư i ta t o ra nó ñ làm gì? Tôi c nghĩ ngư i ta t o ra th trư ng ch ng khoán là vì nó ñem l i l i ích cho con ngư i, ch ñâu ph i vì nó khó!? V i l i, n u tôi - m t ngư i ñã t t nghi p ñ i h c và có trí thông minh bình thư ng – còn không hi u n i, thì rõ ràng là nó ph c t p hơn m c bình thư ng. Mà theo như nh ng ngư i trong ngành khoa h c máy tính thư ng hay b o nhau, cái gì ph c t p hơn bình thư ng thì r t có th là có v n ñ gì ñó. Ho c là ñ u óc c a tôi có v n ñ , ho c là ngư i ta ñã c tình làm cho nó ph c t p m t cách không c n thi t. Tôi không n n chí và quy t ñ nh vào trang web c a công ty ch ng khoán Ngân Hàng Ngo i Thương (VCBS). ði u ñ u tiên ñ p vào m t tôi là cái bi u ñ VNIndex. Tôi tìm hi u ngay VN-Index là gì. Ch ng m t nhi u th i gian, tôi hi u
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 20

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ngay VN-Index chính là m t ch s duy nh t ñ i di n cho giá giao d ch c a t t c các c phi u ñang có trên th trư ng. Trong ngày ñ u tiên th trư ng ñư c hình thành (tháng 7 năm 2000), ngư i ta quy ư c VN-Index là 100 ñi m. Sang ngày hôm sau, ngư i ta s tính l i giá trung bình (có tr ng s ) c a các c phi u, n u nó l n hơn giá tr trung bình c a ngày hôm trư c 3% thì VN-Index c a ngày hôm ñó s là 103 ñi m (100 c ng v i 3% c a 100); ngư c l i, n u nó nh hơn giá tr trung bình c a ngày hôm trư c 2% thì VN-Index c a ngày hôm ñó s là 98 ñi m (100 tr ñi 2% c a 100). Theo như ñ th c a VCBS thì VN-Index c a ngày hôm nay, 12/01/2007 (sau 6 năm rư i) là 914.79 ñi m! Th t không th tin n i. C m giác c a tôi như ñư c lên chín t ng mây. Tôi không th tư ng tư ng ra r ng chơi c phi u l i ñơn gi n và có l i ñ n v y. ðây là ý nghĩ ch t lóe lên trong ñ u c a tôi: n u ngay t ngày ñ u tiên th trư ng ra ñ i (07/2000), tôi dùng 100 tri u ñ ng mua h t t t c các c phi u trên th trư ng – tôi g i ñó là mua VN-Index – và gi cho ñ n bây gi , s ti n c a tôi s tăng lên thành 914 tri u ñ ng! Vâng, 914 tri u ñ ng mà không c n làm gì c , cũng ch ng c n có nh ng ñi u ki n ph c t p như ngư i ta ñã nói v i tôi trên. V n b n tính c n tr ng (có th nói là c h ), tôi ñ t ra cho mình ba câu h i: 1. Cách mua VN-Index ñã ñem l i l i nhu n cao, nhưng bi t ñâu còn nhi u cách khác t t hơn n a thì sao? 2. ðó là k t qu quá kh , li u nó có l p l i như v y trong tương lai? 3. T i sao trong sáu năm qua ngư i ta không theo cách ñó, thay vì v y l i nghĩ ra bao nhiêu th ph c t p như ñã nói trên? Tôi sai, hay ngư i ta ñiên? Tôi không ng r ng ba câu h i trên ñã giúp cho tôi bư c vào m t th gi i hoàn toàn m i l và vô cùng lý thú; và tôi nghĩ r ng b n cũng s h c ñư c r t nhi u sau khi nghe tôi k l i quá trình ñi tìm câu tr l i cho ba câu h i trên. C phi u và nh ng th khác Có th 914 tri u thì nhi u th t, nhưng phương pháp lu n khoa h c (như ñã nói, tôi hoàn toàn mù t t v nh ng lĩnh v c khác ngoài máy tính) d y cho tôi bi t r ng nó s ch ng là gì n u tôi chưa so sánh v i nh ng phương pháp khác (n u t n t i). Tôi th y nh ng ngư i xung quanh mình n u có ti n thì ñ u mua ñô la, mua vàng, mua nhà ñ t; bi t ñâu trong hơn sáu năm ñó h có th ki m ñư c hàng t ñ ng t 100 tri u ban ñ u thì sao? Vì v y, tôi b t ñ u s c s i kh p các trang web, xin thông tin t nh ng ngư i quen ñ làm m t cu c “ño ñ c” ñơn gi n v các hình th c ñ u tư t s ti n ban ñ u 100 tri u. M c th i gian là t ngày 28/07/2000 ñ n ngày 29/12/2006. a. G i ti t ki m có kỳ h n 1 năm v i lãi su t 7.5%/năm. Theo thăm dò c a tôi, ph n l n m i ngư i ñ u cho r ng ñây là cách ñơn gi n nh t và an toàn nh t.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 21

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

b. Mua vàng. Ai cũng nói vàng là cách ñ u tư sinh l i nh t v lâu dài, vì giá vàng bao gi cũng tăng. Có th t v y không? c. Mua ñô la. Nhi u ngư i cũng than phi n n u ph i nh n lương b ng ti n ñ ng, vì h cho r ng ñô la luôn có giá hơn. d. Mua euro. Vâng, euro ñã và ñang tăng giá. Và ñây là k t qu c a s ti n vào ngày 29/12/2006 ng m i cách ñ u tư trên: G i ti t ki m 165,904,914 Vàng 259,464,058 ðô la 113,232,181 Euro 162,021,522 C phi u 751,770,000 V y là sau sáu năm rư i thì c phi u sinh l i nhi u hơn h n nh ng lo i hình khác. ð nhìn k hơn, tôi v ra bi u ñ bi n ñ ng giá c a t ng lo i hình. ñây tôi ñ t ra m t gi ñ nh: sau khi b ra 100 tri u ñ ñ u tư vào ngày 28/07/2000. tôi s t ki m tra l i kho n ñ u tư c a mình ñã sinh l i ra sao vào ngày 31/12 m i năm. Lưu ý r ng tôi ch xem l i s ti n thôi, ch không mua ho c bán gì c . T t c các kh an ñ u tư ñ u ñư c gi nguyên cho ñ n ngày 29/12/2006.

Hình 1: So sánh c phi u và các hình th c khác ðây là phân tích sơ b c a tôi. G i ti t ki m: thích h p cho m c tiêu ng n h n vì g n như an toàn tuy t ñ i, nhưng v dài h n thì cho k t qu th t ñáng th t v ng. Trong hơn sáu năm ch ki m ñư c g n 66 tri u t 100 tri u. Nghĩa là có 10 ngàn thì thu ñư c 16 ngàn. Tôi nh h i năm 2000 ti m ph mà tôi thích ăn bán 10 ngàn/1 tô. Bây gi thì h bán 18 ngàn/1 tô, ñã v y còn thu thêm 2 ngàn g i xe. Cũng may tôi không bao gi g i ti t ki m lâu quá 2 năm, n u không thì m t toi cơ h i ăn ph ngon b ng ñ ng ti n mô hôi nư c m t c a mình r i. Mua ñô la M . K t qu còn t hơn c g i ti t ki m. Lúc nào tôi cũng nghe b n bè than phi n v ñ ng lương h o vì ti n Vi t m t giá, h mu n ñư c tr b ng ti n ñô. H d n ch ng r ng h i năm 2000 thì 1 ñô la có giá 14 ngàn, còn bây gi thì ñã hơn 16 ngàn r i. Vâng, ñô la tăng 2000 ñ ng, nhưng nó c n ñ n 6 năm rư i. Hay d hi u hơn, mua ñô la b ng 10 ngàn ñ ng năm 2000 thì bây gi ch có hơn 11 ngàn ñ ng, v i s ti n ñó thì tôi ph i ñi b (ñ kh i tr ti n g i xe), ăn tô ph ít bánh ph , ít th t, không u ng trà ñá. Th t không ñáng so v i hơn sáu năm làm l ng c c kh , cho dù ngư i ta có tr tôi b ng ti n ñô. Dĩ nhiên, tôi có th g i s
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 22

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ti n ñô la c a mình trong ngân hàng ñ có thêm lãi su t; nhưng n u c ng thêm ti n lãi ñó thì s ti n cu i cùng cũng g n b ng v i ti n g i ti t ki m b ng ti n Vi t thôi. Rõ ràng ngân hàng cũng r t khôn khi n ñ nh lãi su t ti n Vi t cao hơn ñô la, n u không thì ai cũng l y ti n Vi t ñ mua ñô la r i còn gì. Euro. Khá hơn ñô la, nhưng ch ng khác m y so v i g i ti t ki m có kỳ h n b ng ti n Vi t. V i cách này thì tôi v n không th ñư ng hoàng ñi xe ñ n ăn tô ph ngon c a mình ñư c. Vàng. K t qu khá t t. Nh ng ngư i theo “trư ng phái c ñi n” (tích tr vàng) ít nhi u cũng giành th ng l i trong nh ng năm v a qua. Nhà ñ t. ðáng ti c là tôi chưa th tìm ra ngu n s li u ñáng tin c y. Lý do là Vi t Nam chưa có th trư ng giao d ch b t ñ ng s n chính quy nên chúng ta không th n m ñư c giá c giao d ch th c t . Nhưng tôi cũng có th ph ng ñoán d dàng như sau: m t s ngư i ñã th ng ñ m nh ñ u cơ nhà ñ t (l i kho ng g p 4-5 l n), nhưng cũng có ngư i phá s n vì mua h . Nói cách khác, m t s ngư i s có th ăn 2 tô ph , nhưng cũng có ngư i th m chí không còn ti n ñ g i xe ch ñ ng nói ñ n chuy n ăn ph . C phi u. Huraaaa. H i năm 2000 tôi có ñ ý m t b n n sinh viên r t d thương. Nhi u l n tôi mu n m i b n y ñi ăn ph , nhưng ng t n i b n ñó tr chung v i hai ngư i b n n khác. L thư ng tình thì lúc m i quen tôi ph i m i c ba ngư i ñó ñi ăn, nhưng tôi l i ch có 10 ngàn ñ ng thôi! N u ch u khó ch ñ i thì bây gi tôi có th m i c h i ñó r i, ñi 2 chi c xe máy, 4 ngư i g i 4 tô ph thơm ngon. K t qu trên giúp tôi t tin tr l i câu h i th nh t: trong hơn sáu năm qua, c phi u ñã ñem l i l i nhu n nhi u hơn h n t t c các lo i hình khác. Tôi cũng hi u “chơi” c phi u th c ch t nên ñư c g i là ñ u tư vào c phi u thì ñúng hơn. ðây là ñ nh nghĩa c a tôi v ñ u tư: ð u tư có nghĩa là b n không làm gì mà v n có ti n ñ m i nhi u b n n d thương ñi ăn ph , thay vì ph i cày như trâu bò ñ ñ ti n ăn ph riêng m t mình. K t qu ñó có ñư c là nh ni m tin vào s phân tích c a b n và vào s li u th c t . Vì sao ñ u tư c phi u l i có l i? Trư c khi ñ n v i câu h i th hai (“Li u k t qu trong 6 năm qua có l p l i?”), tôi ch t th c m c m t ñi u: vì sao ñ u tư c phi u ñem l i l i nhu n cao như v y? Li u k t qu v a r i có ph i ch là ng u nhiên? Như ngư i ñang ñói c n cào (ñói ki n th c) mà ch t ng i ñư c mùi v ph thoang tho ng xung quanh, tôi ti p t c lao vào tìm hi u k hơn v c phi u, vàng, ngo i t ,...

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 23

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Trư c tiên là v c phi u. Tôi hi u ñư c r ng khi tôi s h u 1 c phi u c a m t công ty X có nghĩa là tôi ñã s h u m t ph n c a công ty ñó. Ví d , n u Vinamilk có 100 tri u c phi u (ch là ví d ) và tôi n m gi 1 c phi u c a Vinamilk, có nghĩa là tôi ñang s h u 1/100 tri u ph n c a Vinamilk. Tôi chính là ch c a Vinamilk. N u năm nay Vinamilk có ñư c l i nhu n ròng là 500 t ñ ng (cũng ch là ví d ), thì ph n l i nhu n c a tôi trong ñó s là 5 ngàn ñ ng (1/100 tri u c a 500 t ñ ng). Khi tôi dùng 100 tri u ñ ng mua VN-Index, có nghĩa là tôi ñã s h u ñư c t t c các công ty ñang ñư c niêm y t trên th trư ng ch ng khoán. Th tư ng tư ng ch c n 100 tri u là có th làm ch s h u c a Vinamilk, Kinh ðô, Sacombank, REE (ai ñang làm vi c Etown s bi t REE là công ty gì), FPT,... N u th trư ng ch ng khoán không ra ñ i, thì 100 tri u ñ ng cũng không th ñ cho tôi m ñư c quán ăn bình dân bên c nh Etown, nhưng nh có c phi u mà tôi tr thành ch cho thuê văn phòng Etown c a hàng ngàn nhân viên ñang làm vi c trong ñó. Dĩ nhiên ai cũng mu n làm ch c a Vinamilk vì ñó là công ty làm ăn t t trong su t th i gian qua. Nhưng n u làm ch c a Bông B ch Tuy t (BBT) thì th t là tai h i. BBT làm ăn thua l m y năm liên ti p, và dĩ nhiên ch ñ u tư c a BBT chính là nh ng ngư i lãnh h u qu ñó. Nhưng n u tôi “s h u” VN-Index thì r i ro ñó s th p hơn r t nhi u. H u h t các công ty niêm y t trên th trư ng ñ u làm ăn t t trong 5-10 năm qua. ð có th ñư c niêm y t, các công ty ph i ch ng minh cho trung tâm giao d ch ch ng khoán (TTGDCK) là nó th a r t nhi u ñi u ki n kh t khe: l i nhu n, tài chính, công b thông tin,... Và vì th trư ng Vi t Nam còn m i sơ khai, nên các cán b và chuyên gia TTGDCK ñã làm vi c c t l c ñ ưu tiên ch n nh ng công ty làm ăn t t và ñàng hoàng ñư c niêm y t (ñ u xuôi thì ñuôi m i l t). Cho nên, tôi có th t tin r ng nh ng công ty ñang niêm y t dù s lư ng còn ít, nhưng chúng ñ i di n là nh ng ñ i di n ưu tú cho toàn b t t c các công ty ñang làm ăn t i Vi t Nam. Trong khi n n kinh t Vi t Nam tăng trư ng 7-8%/năm trong nh ng năm qua thì các công ty ñang niêm y t tăng trư ng trên 20%/năm (tính bình quân). Tôi không c n ph i m t công tìm ki m nh ng công ty ñó, vì các chuyên gia TTGDCK ñã làm vi c ñó r i; ñi u duy nh t tôi c n làm là b ti n ñ s h u chúng và ch ñ n ngày m i các b n n d thương ñi ăn ph . ð hi u vì sao giá c phi u c a m t công ty tăng, tôi ch c n hi u m t ñi u duy nh t: n u công ty làm ăn t t thì v lâu dài giá c phi u c a công ty ñó cũng s tăng tương ng. ðó chính là lý do vì sao cách ñây hơn sáu năm VN-Index “tăng giá” t 100 lên 751 (cho ñ n ngày 12/01/2007 ñã là 913). Các công ty niêm y t ñã làm ăn r t t t và ñem l i l i nhu n to l n trong su t th i gian ñó. ði u ñó cũng gi i thích vì sao c phi u và nhà ñ t luôn tăng giá v lâu dài. C hai th ñ u t sinh ra thêm l i nhu n theo th i gian, nên giá c a nó s tăng lên.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 24

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Ngư c l i, ngo i t , ti n m t (Vi t Nam ñ ng), hay vàng ñ u không t sinh ra l i nhu n. N u tôi có 10 kg vàng, d u nó th t k trong 20 năm qua, thì ñ n bây gi nó v n không ñem l i thêm m t ñ ng l i nhu n nào cho tôi (th m chí tôi ph i t n chi phí ñ c t gi nó). Dĩ nhiên, trên th c t thì giá giao d ch c a chúng ñã tăng trong th i gian qua. Nhưng cái ñó là tăng o. Giá giao d ch c a chúng tăng th c ch t là vì l m phát tăng cao. V lâu dài, sau khi ñã ñi u ch nh theo l m phát, thì giá tr th c s c a chúng có th còn gi m ñi n a (ñó là chưa k ñ n chi phí c t gi ho c chi phí mua/bán). Lúc ñ u tôi th y hơn khó hi u, nhưng r i nghĩ ñ n tô ph mà mình thích ăn thì tôi hi u ra ngay: giá c a tô ph cũng tăng sau 5 năm, 10 năm, th m chí 20 năm v n tăng, nhưng còn lâu tôi m i ñi tích tr tô ph ñ bán ra khi giá lên cao. Ki m 100 tri u/1 gi nh c phi u (Ph n 2) ði u ch nh cách mua VN-Index ð n lúc này thì tôi th ki m tra l i tính kh thi c a cách mua VN-Index ñã trình bày trên. Th t ra có hai v n ñ c n nêu ra: 1. Tôi ñã hơi “khôn” khi ch n th i ñi m mua là ngày 28/07/2000 khi VN-Index m c th p nh t (100 ñi m). Không ph i ai cũng có ñ ñi u ki n ñ ch n ñúng th i ñi m ñ p như v y: chưa có ti n, chưa hi u rõ v c phi u, chưa có kinh nghi m... Hãy xem k ñ th sau:

Hình 3: Mua VN-Index k t h p v i phương pháp bình quân giá Tuy t v i! N u m t viên ch c bình thư ng v i ñ ng lương èo u t, nhưng ch c n dành ra 1 tri u ñ ng m i tháng và th c hi n 7 l n mua như trên (dù ch ng c n b ra 1 phút ñ nghiên c u th trư ng), anh ta s có ñư c hơn 357 tri u ñ ng sau sáu năm rư i. V i s ti n ñó anh ta có th ñ t c c ñ mua ñư c m t căn nhà tươm t t r i cư i v trong nay mai. ðó chính là ph n thư ng cho ngư i bi t c n ki m và s d ng ñ ng ti n khôn ngoan. Còn n u không, r t có th anh ta ch bi t ôm 89 tri u mà than th r ng thu nh p c a mình h o quá (ch c ph i tranh th “ki m chác” bên ngoài m i ñư c!!!). , cũng có th s ti n ñó ñã bay vèo vào các cu c nh u nh t r i, n u anh ta không có k hoach ti t ki m và ñ u tư rõ ràng. Hãy phân tích k hình 3. ð u tiên ta s nói v 2 cú mua l m tai h i. Ngày 25/6/2001, tôi b ra 12 tri u ñ mua lúc VN-Index 571 ñi m, ñ r i ch m t vài tháng sau nhìn s ti n 12 tri u ñ r t giá thê th m (r t nhi u ngư i b phá s n, b v b trong th i ñi m ñó). ð n hai năm sau, ngày 28/7/2003, s ti n 12 tri u ñó ch còn l i 3.1 tri u ñ ng. Ph i ñ i 6 năm sau thì s ti n 12 tri u ñó m i khôi ph c và tăng tr l i. Tương t là l n mua vào ngày 25/4/2006. L ra tôi ph i ñ i ñ n 28/7/2006, nhưng gi s như lúc ñó tôi cũng hóa ñiên như nh ng ngư i khác, th y c phi u tăng giá chóng m t nên l y h t ti n ñang dành d m ñư c (m i ch có 9 tri u) ñi mua luôn. Chuy n sau ñó th nào thì nhi u ngư i ñã bi t: giá c

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 25

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

phi u r t giá th m h i trong tháng 5, 6, và 7. Nhưng ñ n cu i năm thì 9 tri u ñó cũng tăng tr l i thành 10.6 tri u. Nh ng l n mua khác thì ñem l i k t qu tuy t v i. S ti n 20 tri u ñ u tiên ñã tr thành 150.3 tri u vào tháng 12/2006, m c dù ph i ch ng ki n qua bao thăng tr m: lúc thì lên ñ n 114.2 tri u (6/2001), lúc thì r t xu ng ch còn 29.7 tri u (7/2002). B n hãy nhìn và suy nghĩ hình 3, ch c ch n b n s t rút ra ñư c nhi u thông tin lý thú hơn n a. Tôi cũng ñã c n th n so sánh k t qu t cách ñ u tư trên v i cách “ñ u tư” ph bi n hi n nay c a các b n tr SG: m i tháng nh n lương xong, tr ñi các kho n chi tiêu, còn dư bao nhiêu (gi s dư 1 tri u) thì b vào ngân hàng g i ti t ki m (gi s kỳ h n 1 năm). K t qu cu i cùng c a phương pháp ñó là s ti n 120 tri u ñ ng! Th t là m t k t qu khiêm như ng n u so v i 357 tri u. Th c t thì cách ñ u tư c phi u còn có th thu ñư c nhi u ti n hơn 357 tri u, vì tôi chưa tính ti n lãi ngân hàng (cho m i 12 tri u ñ dành h ng năm) và ti n c t c. Tôi có r t nhi u l a ch n v i s ti n ñó (dù ít i): dùng nó ñ ñi ăn ph , còn không thì mua thêm c phi u. Cách th hai ch c ch n thu l i nhi u hơn v lâu dài. Còn so sánh v i nh ng cách ñ u tư khác thì sao: vàng hay nhà ñ t ch ng h n. H mm... N u b n ch ñ dành ñư c có 1 tri u ñ ng m t tháng, và trong tay ch có 20 tri u ñ ng làm v n, thì t t hơn là chưa nên nghĩ ñ n chuy n ñ u tư vào nh ng th này. ðơn gi n là b n chưa ñ ti n ñ làm. Còn n u làm li u ñi vay ti n ñ chơi thì sao? Tôi cũng không bi t k t qu th nào n a. Tôi chưa phân tích ñư c và cũng chưa có s li u gì ñ bàn v cách làm ñó ñư c. N u b n thích theo cách ñó thì chúc b n may m n, hy v ng b n s có ti n ñ ăn ph , thay vì không còn ti n ñ g i xe. Còn tôi thì thích ñi ăn ph v i các b n n d thương hơn. M t phát hi n lý thú v ñ u tư c phi u Tôi cũng bi t m t s ngư i có thu nh p r t cao, m i tháng h có th dư ra 10 tri u ñ ng. H ñ i di n cho m t th h m i nh ng ngư i tr năng ñ ng, thành ñ t trong công vi c, r t sành ñi u, nhưng ñáng ti c hi u bi t v cách s d ng ñ ng ti n m t cách khôn ngoan c a h là con s zero tròn trĩnh. M i l n g p g nh ng ngư i b n này là tôi l i nghe h “tri t lý” r ng th i bây gi ph i bi t t kinh doanh riêng ho c là ph i tranh th làm thêm bên ngoài thì m i khá ñư c. Và th là h cùng nhau b ti n ra kinh doanh riêng. Ngư i b n làm sales thì ñi m công ty thi t k in n, ngư i b n làm thi t k qu ng cáo thì tranh th ñi làm sales vào bu i t i ñ có huê h ng, ngư i ñang làm l p trình viên thì hùn v n shop ñi n tho i di ñ ng,... Ph n l n m y ngư i b n ñó càng làm thì càng ñu i, m t s ngư i l v n (thu nh p t công vi c chính ch ñ nuôi s ng các c a ti m ho c công ty riêng ñang èo u t), m t s ngư i thì b quá nhi u công vi c chi ph i ñ n n i không có th i gian dành cho gia ñình, h c t p, vui chơi, ngh ngơi.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 26

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Tôi cũng h i ngư i b n ñang làm l p trình viên và có hùn v n m c a hàng ñi n tho i. Tôi h i vì sao m c a hàng? – Vì mu n có nhi u ti n. Tôi h i có say mê v i công vi c ñó không? – Không say mê gì h t. Tôi h i có ki n th c hay kinh nghi m gì v nó không? – Không, c n gì m y cái ñó, ngư i ta m ti m m m, ai cũng giàu c ñó thôi. Tôi h i có suy nghĩ cách nào khác ñ ki m ti n mà ít r i ro, ít m t th i gian, phù h p v i mình hơn chưa? – Suy nghĩ làm gì, làm cái gì cũng ñư c, mi n sao có ti n là ok. H i trư c tôi khu v c ñư ng Ngô Quy n, qu n 5, phía sau b nh vi n Ph m Ng c Th ch. H n nhi u ngư i cũng bi t khu v c ñó n i ti ng v t n n gì r i. Tôi bi t n u có h i m y em gái ñ ng ñư ng ñó nh ng câu h i như trên, thì các em cũng tr l i y như ngư i b n c a tôi. “Bây gi làm cái gì cũng ñư c, mi n là có ti n”. M i l n nghe ai nói ñ n câu ñó (tôi nghe r t nhi u l n r i, m i l n g p m t b n bè, h i v công vi c là y như r ng), tôi l i rùng mình và nghĩ v hình nh m y em gái ñ ng ñư ng! Tuy nhiên, ch thoáng ch c là tôi l y l i ñư c s bình tĩnh. Vì hoàn c nh, các em không có s l a ch n nào khác; nhưng nh công ơn c a cha m , tôi có nhi u s l a ch n. Các em không ñư c h c hành, nhưng tôi ñư c h c hành t t . Và tri th c giúp tôi có ñư c s l a ch n t t hơn các em. M y ngư i b n c a tôi ñã ñúng khi cho r ng làm ch thì thư ng là giàu hơn làm công. Nhưng h quên m t m t ñi u là ch có ch c a nh ng doanh nghi p làm ăn t t m i giàu. Nh phát hi n v cách mua VN-Index này, tôi có th làm ch c a nh ng doanh nghi p ưu tú nh t Vi t Nam m t cách d dàng. N u tôi không ñam mê và không gi i v in n, thì chuy n m m t công ty in n ñ có l i nhu n tăng trư ng trên 20%/năm (trung bình c a nh ng Vinamilk, FPT, REE,...) là không tư ng. T t hơn h t là tôi nên l y ti n c a mình ñ u tư vào nh ng công ty niêm y t. Hình 2: ð th VN-Index theo t ng ngày (ngu n: VCBS) N u tôi mua vào th i ñi m 25/06/2001 khi VN-Index là 571 ñi m, thì tôi s ph i ch ng ki n s ti n c a mình m t ñi th m h i, và ñ i 5 năm sau thì m i g l i v n ban ñ u! Rõ ràng th i ñi m mua cũng r t quan tr ng. 2. Th c t thì tôi không th có ngay 100 tri u ñ ng ñư c. Hôm v a r i tôi có ng i nói chuy n v i m t ngư i b n, anh ta than th v i tôi r ng th y ngư i ta chơi c phi u cũng ham quá, nhưng li u m i tháng ch có dư ra ñư c 1 tri u ñ ng thì có chơi ñư c hay không. Tôi nghĩ th c t thì ñi u ki n c a ph n l n m i ngư i cũng ch m c ñó thôi. Khó th t. Hay có l vì v y mà m i ngư i tr n c công ty ñ ra sàn giao d ch căn giá mua, r i còn t n d ng th i gian quý giá dành cho gia ñình ñ ñi h c thêm v ch ng khoán? Nhưng tôi v n kiên trì v i phương châm “hãy ñơn gi n như là v n có” c a mình. Suy nghĩ m t h i thì phương pháp mua VN-Index ñư c c i ti n như sau. Ban ñ u tôi có 20 tri u ñ ng, tôi s dùng 20 tri u ñó ñ mua VN-Index vào ngày 28/7/2000. C m i tháng tôi ñ dành ñư c 1 tri u ñ ng, vì v y tôi s d n l i m i
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 27

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

năm ñư c 12 tri u ñ ng. M i khi có ñ 12 tri u ñ ng thì tôi l i ch y ra mua VNIndex ti p, b t k th trư ng lúc ñó th nào. ð thêm ph n “công b ng”, tôi gi s có 2 l n tôi mua trúng vào lúc th trư ng lên ñ n ñ nh (ngày 25/6/2001 và 25/4/2005, chính là 2 ngày m ñ u cho 2 giai ño n ñen t i nh t trong l ch s th trư ng ch ng khoán Vi t Nam). Như v y tôi s có 7 l n mua ch ng khoán, v i t ng c ng s ti n m t ñã b ra ñ mua là 89 tri u ñ ng. B n ñoán xem ñ n ngày 29/12/2006 tôi có bao nhiêu ti n? Hình sau s cho th y k t qu ñó. Tôi ch làm công vi c mà tôi 1) ñam mê, 2) ñem l i giá tr t t ñ p cho cu c s ng, và 3) gi i nh t trong lĩnh v c ñó. N u tôi làm t t thì tôi s có nhi u ti n t công vi c c a mình. N u có nh ng lĩnh v c có th ki m nhi u ti n hơn, nhưng l i không th a 3 ñi u ki n trên, thì tôi s dùng ti n ki m ñư c t công vi c c a mình ñ ñ u tư vào ñó. Còn n u tôi th y có công vi c th a mãn c 3 ñi u ki n trên mà l i ñem l i r t nhi u tiên, khi ñó tôi s th l p công ty riêng xem sao. Nhi u ngư i c h i tôi t i sao không tranh th làm thêm vào bu i t i. Nh ng ngư i ñó ch c ch n ñã không hi u ñư c con ngư i c a tôi r i. Tôi ch thích ñi ăn ph v i b n n xinh ñ p vào bu i t i; và trong m i b a ăn ñó, khi nhìn sang c a hàng t p hóa ñ i di n, tôi th y hàng trăm ngư i ñang mua s a c a Vinamilk, bánh k o c a Kinh ðô là tôi c m th y hoàn toàn yên tâm. Tôi không c n ph i làm vi c bu i t i, thay vì v y tôi dùng ti n ki m ñư c ban ngày ñ ñ u tư; m i bu i t i như v y có hàng ch c ngàn ngư i Vinamilk, Kinh ðô,... ñang làm vi c c t l c cho nh ng ñ ng ti n c a tôi, và hàng tri u ngư i ñang dùng nh ng s n ph m c a tôi. ð ng h i tôi ph i b b a ăn ph v i b n n xinh ñ p ñ ñi làm s a, làm bánh k o, tôi không thích và không gi i làm m y vi c ñó. ð u tư c phi u là ph i nhìn dài h n Tôi tr l i và so sánh hình 1 v i hình 2. Hình 1 cho tôi th y toàn là khía c nh tích c c c a vi c mua và n m gi c phi u. Trong t t c các năm, kho n ñ u tư vào c phi u luôn có k t qu cao hơn t t c các kho n ñ u tư còn l i. Ch có cu i năm 2003, ñ u năm 2004 là c phi u, vàng, và euro ti n g n l i v i nhau. ði u ñó có nghĩa là n u tôi l y 100 tri u mua VN-Index vào tháng 7/2000, thì tôi hoàn toàn yên tâm và th a mãn v i kho n ñ u tư này c a mình, vì ch ng có cách ñ u tư nào khác có th l i hơn c phi u, cho dù có xét trong t ng năm m t. V y thì t i sao ngư i ta nói c phi u r t r i ro, giá c phi u luôn bi n ñ ng r t m nh? H nói ph i bi t căn lúc mua v i giá th t th p r i ph i bi t bán v i giá th t cao (m c dù th c t thì ña s h làm ngư c l i). N u nhìn vào hình 1 thì hành ñ ng c a m i ngư i th t khó hi u? Có năm nào mà kho n ñ u tư vào c phi u kém hơn so v i nh ng các khác ñâu mà ph i lo l ng r i ñem bán? Tôi tìm ñư c câu tr l i khi nhìn vào hình 2. ðây th c ra m i là bi u ñ VNIndex mà m i ngư i thư ng th y. Tôi nh n ra có r t nhi u răng cưa trong bi u ñ , có nh ng th i ñi m VN-Index lên r t cao và r t nhanh, nhưng cũng có th i
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 28

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ñi m nó d c xu ng th ng ñ ng (và ñem theo cơ nghi p c a hàng ngàn ngư i tranh nhau mua vào th i ñi m trư c ñó). Th thì ñ th nào ñúng? Hình 1 hay hình 2 ñúng? Câu tr l i: c hai hình ñ u ñúng. M i hình ch là m t cách di n t (hay góc nhìn – view) khác nhau v m t s vi c/hi n tư ng mà thôi. B n nào bi t v l p trình thì có th hi u m i hình là m t view, còn VN-Index chính là model. Hình 2 miêu t bi n ñ ng giá c a VNIndex qua t ng ngày, còn hình 1 miêu t bi n ñ ng giá qua t ng năm. S khác bi t gi hai hình nói lên r t nhi u ñi u lý thú. Nó cho th y r ng n u tôi mua c phi u r i m i ngày chăm chăm theo dõi s lên xu ng c a giá c phi u, tôi s th y r ng c phi u bi n ñ ng r t m nh và ñ y r i ro. Khi ñó tôi s luôn trong tâm tr ng lo l ng và b n ch n. Nhưng n u tôi không quan tâm ñ n giá trong t ng ngày (n u có quan tâm thì cũng c kìm nén l i, không xem gì h t), thì tôi th y giá c phi u r t ít bi n ñ ng và có xu hư ng ñi lên v lâu dài. Hình 2 cho th y VN-Index di n bi n th nào theo ñơn v t ng năm, nhưng n u tôi ñi u ch nh l i ñ xem di n bi n theo t ng 2 năm ho c 3 năm, k t qu ñ th còn “ñ p” hơn r t nhi u: r t ít răng cưa, ch y u là các ño n th ng n i li n v i nhau t o thành m t ñư ng ñi lên cao. Nhưng vì sao giá c phi u bi n ñ ng m nh trong ng n h n, nhưng l i n ñ nh hơn và có xu hư ng ñi lên v lâu dài? Tôi ti p t c mi t mài tìm hi u. ð n ñây thì c n hi u thêm m t chút ki n th c v th trư ng ch ng khoán (TTCK). Th c s thì có 2 TTCK ho t ñ ng song song cùng v i nhau. Th nh t là th trư ng sơ c p. Gi s công ty X c n huy ñ ng thêm v n ñ làm ăn. Công ty X s phát hành c phi u ñ kêu g i v n t các nhà ñ u tư. Khi tôi mua c phi u trong ñ t phát hành này có nghĩa là ti n c a tôi s chuy n ñ n cho công ty X, và công ty X s s d ng nó ñ nâng cao năng l c kinh doanh. Nói cách khác, th trư ng sơ c p là nơi trao ñ i c phi u t công ty phát hành (công ty X) ñ n nhà ñ u tư (tôi), còn ti n thì trao ñ i theo hư ng ngư c l i. Gi s tôi mua 1 c phi u c a công ty X v i giá 10 ngàn ñ ng/1 c phi u. V y nh ng nhà ñ u tư không tham gia vào th trư ng sơ c p có cơ h i ñ s h u c phi u c a công ty X n a không? Câu tr l i là có. ðó là nh th trư ng th c p. ðây là nơi mà các nhà ñ u tư trao ñ i c phi u v i nhau. Ví d sau 1 năm, công ty X làm ăn phát ñ t lên th y rõ. Có m t ch A nào ñó mu n s h u c phi u X, nên ñ n g p tôi và ñ ngh giá mua là 11 ngàn/1 c phi u. Tôi th y công ty X còn r t nhi u tri n v ng trong tương lai, nên t ch i cái giá ñó. Ch A li n nâng giá lên 12 ngàn/1 c phi u, tôi v n không bán. Lúc ñó thì có anh B cũng ñang s h u c phi u X nh y vào, ch p nh n giá 12 ngàn ñ ng và bán cho ch A luôn. Khi ñó ngư i ta nói r ng c phi u X có giá trên th trư ng là 12 ngàn/1 c phi u. Chú ý r ng 1 c phi u X ñã chuy n t anh B ñ n ch A, và 12 ngàn ñ ng ñã ñi t túi ch A ñ n túi anh B. Còn ngoài ra công ty X ch ng nh n ñư c m t ñ ng nào t s trao ñ i ñó. Còn b n thân tôi thì bi t r ng khi nào c n ti n thì có th tìm ñư c ai ñó trên th trư ng ñ bán l i c phi u X v i giá 12 ngàn ñ ng.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 29

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

M t năm sau n a. Công ty X v n làm ăn bình thư ng. Nhưng ñ t nhiên báo chí ñăng tin ông t ng giám ñ c c a công ty X b phát hi n có b nhí và m t ñ a con riêng. Ch A ho ng s quá li n rao bán c phi u c a mình v i giá 11 ngàn. Nhưng ch ng ai thèm mua. Càng thêm ho ng s , ch xu ng giá còn 10 ngàn, cũng ch ng ai mua. Tôi thì th a thông minh ñ hi u r ng tình hình kinh doanh c a công ty X ch ng h liên quan ñ n vi c ñ a con riêng ñó có t n t i hay không. Nhưng tôi v n kiên nh n ch ñ i, vì bi t ñâu báo chí s phát hi n ra thêm m t ñ a con riêng c a ông giám ñ c ñó n a, khi ñó ch c ch n nh ng ngư i như ch A s càng ho ng mà xu ng giá n a! Nhưng ñ t nhiên tôi bi t tin b n n mà tôi hâm m ñang nhà tr m t mình, vì hai ngư i b n còn l i ñã v quê r i. ðây là cơ h i ngàn năm có m t, nên tôi ñành c n răng bán luôn c phi u X v i giá 9 ngàn ñ ng. Có ngư i nào ñó nh y vào mua luôn. Tôi có ñư c 9 ngàn ñ ng, tuy không ñ ñ ăn ph , nhưng cũng v a v n ñ m i b n n ñi ăn kem. Bây gi thì c phi u X có giá trên th trư ng là 9 ngàn ñ ng. H ng ngày ñ c báo th y c nh tư ng hàng trăm ngư i chen l n nh ng sàn giao d ch ch ng khoán, tôi bi t ngay ñó chính là th trư ng th c p. Cách mua VNIndex c a tôi cũng di n ra trên th trư ng th c p. Th trư ng này giúp cho c phi u có tính thanh kho n cao, có nghĩa là n u ai c n bán c phi u thì cũng s có ngư i tương ng mua s c phi u ñó. Ti n và c phi u s trao tay nhau gi a nh ng ngư i giao d ch trên th trư ng này. Tr l i v i bi u ñ hình 2. Bây gi thì tôi hi u vì sao giá c phi u bi n ñ ng m nh qua t ng ngày. V ng n h n, giá c phi u s b chi ph i b i quy lu t cung c u gi a nh ng ngư i tham gia th trư ng th c p. Nhưng v dài h n, giá c phi u s b chi ph i b i k t qu làm ăn c a công ty phát hành c phi u ñó. Gi s lúc phát hành thêm c phi u, công ty X ki m ñư c 1 t ñ ng l i nhu n h ng năm. Trên th trư ng (t gi tr ñi, khi tôi nói th trư ng có nghĩa là th trư ng th c p), quy lu t cung c u có th khi n giá c phi u X bi n ñ ng trong kho ng 8-9 ngàn cho ñ n 11-12 ngàn (th m chí có th lên 15 ngàn n u ch A quá n tư ng v i tri n v ng c a công ty X, ho c có th xu ng ñ n 6 ngàn n u tôi nghĩ r ng tương lai c a công ty X s r t ñen t i mà tôi thì l i quá c n ti n ñ m i b n n ñi u ng nư c mía). Nhưng gi s 10 năm sau, công ty X phát tri n vư t b c và l i nhu n h ng năm ñã là 20 t ñ ng. Khi ñó giá c phi u X cũng v n bi n ñ ng qua t ng ngày, nhưng nó s n m trong kho ng 200-300 trăm ngàn ñ ng. Do ñó, có hai cách ki m ti n trên th trư ng. Cách th nh t là ng n h n. Tôi s tìm cách ñ mua lúc 6 ngàn và bán lúc 12 ngàn. Mu n làm ñư c như v y thì tôi ph i ñ n sàn giao d ch và các l nh mua bán h ng ngày (ngư i ta g i là “bám sàn”), ñ ng th i tôi ph i có k năng d ñoán s bi n ñ ng c a giá c phi u. Tôi ph i ñoán ñư c ch A nghĩ gì v công ty X, n m ñư c thông tin v ñ a con rơi c a ông giám ñ c trư c khi m i ngư i bi t tin, ñoán xem có ngư i nào ñang c n bán tháo c phi u ñ l y ti n ñi ăn ph v i ngư i ñ p,... ðây không ph i là vi c b t kh thi, nhưng nó quá ph c t p ñ i v i tôi. Mà tôi thì không thích làm cái gì ñó quá ph c t p. Hơn n a cách chơi ng n h n khá nguy hi m. M i khi giá c phi u bi n ñ ng thì ti n s ñi t túi c a ngư i này ñ n túi c a ngư i khác. V y ñ b n cu i cùng thì
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 30

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

t ng s ti n c a t t c nh ng ngư i chơi ng n h n s b ng bao nhiêu? Tr l i: b ng t ng s ti n ban ñ u tr ñi chi phí giao d ch mà m i ngư i ph i tr khi mua/bán trên th trư ng. Nghĩa là tính trung bình thì nh ng ngư i chơi ng n h n s m t ñi m t kho n ti n (phí giao d ch) vào các công ty ch ng khoán. ðây là cu c chơi mà ph n l n nh ng ngư i chơi s là k thua cu c. Tôi không thích b h t th i gian quý giá c a mình vào nó ñ r i ti n b c c a mình ch y vào trong túi c a nh ng công ty ch ng khoán. Cách th hai là chơi dài h n. Cách mua VN-Index mà tôi ñã trình bày là m t trong nh ng cách chơi dài h n. Khi chơi dài h n, tôi trông ñ i vào k t qu kinh doanh c a công ty, và không c n quan tâm ñ n nh ng bi n ñ ng nh t th i c a giá c phi u trên th trư ng. Trong hơn sáu năm qua, nh ng ngư i chơi dài h n ñã th ng l n khi VN-Index tăng t 100 ñi m lên trên 900 ñi m Ki m 100 tri u/1 gi nh c phi u (Ph n 3) Nhưng li u k t qu như sáu năm qua có l p l i l n n a? Bây gi tôi s t p trung tr l i cho câu h i trên. Tôi ñã hi u r ng VN-Index tăng m nh m trong hơn sáu năm qua là nh tình hình kinh doanh c a các công ty niêm y t phát tri n t t. V y n u các công ty ñó ti p t c làm ăn t t như th i gian qua, thì VN-Index s l i tăng m nh m như v y n a (ho c th m chí tăng nhi u hơn n a). ði u ñó có ñúng không? Nhi u ngư i d báo là kinh t Vi t Nam s phát tri n m nh trong nh ng năm s p t i. ðây là m t tín hi u t t cho kho n ñ u tư c a tôi. Nhưng tôi cũng r t c n tr ng, vì nh ng nh ng ngư i trong gi i doanh nghi p và kinh t thư ng m c m t sai l m chí t mà nh ng ngư i làm ph n m m ít khi ph m ph i: d ñoán là m t vi c c c kỳ khó khăn, nh t là d ñoán v tương lai (Niels Bohr). Ch ng ai có th d ñoán chính xác n n kinh t c a m t nư c s phát tri n th nào trong 1, 2 năm s p t i c . ði u ñó cũng khó như d ñoán giá c phi u tăng hay gi m trong 1, 2 ngày s p t i. ðã có hàng ngàn nghiên c u trên th gi i cho c hai lĩnh v c trên, nhưng trong ph m vi hi u bi t c a tôi, cho ñ n nay v n chưa có công trình nào ñưa ra m t k t qu có th tin tư ng ñư c. Nhưng có m t ñi u tôi hoàn toàn tin tư ng: tôi tin vào kh năng c a con ngư i. Tôi tin r ng v lâu dài (20 năm ho c dài hơn n a), kinh t nư c ta s ñi lên. Ni m tin ñó hoàn toàn có cơ s . Chúng ta ñã tr i qua bao giai ño n khó khăn trong l ch s . Th i phong ki n, b ñô h , ch ng gi c Tàu, gi c Pháp, ch ng M , th i bao c p,... N u chúng ta không xét ñ n t ng th i ñi m khó khăn c th , mà nhìn vào c m t quá trình lâu dài, thì chúng ta luôn th y m t xu hư ng ñi lên c a ñ i s ng con ngư i. Nhân lo i s luôn phát tri n, v n ñ ch là th i gian. Vi t Nam cũng v y. Tôi ñ u tư vào s phát tri n ñó, dù ch v i s ti n 1 tri u m i tháng. Dĩ nhiên cũng có th ni m tin c a tôi không tr thành s th t, ch ng h n n n kinh t có th ñi xu ng và c n hơn c m t ñ i ngư i ñ nó ñi lên. V y thì ñã sao? N u n n kinh t ñi xu ng thì m i ngư i s có ít ti n ñi, m i ngư i có ít ti n thì s ít mua nhà nên giá nhà ñ t s không lên cao, ít ngư i có nhà c a thì cũng ít ngư i nghĩ ñ n chuy n ñám cư i, ít có ñám cư i thì m nhà hàng ñám cư i s không có
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 31

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

l i nhu n cao và giá vàng (trang s c) cũng không th cao (s c c u gi m thì giá s gi m). Th i bu i kinh t xu ng d c thì làm cái gì cũng s khó khăn. Như v y tôi ñ u tư vào các công ty ưu tú v n t t hơn, vì nh ng ngư i tài gi i ñó s bi t ch ng ch i t t hơn ngư i bình thư ng trong hoàn c nh khó khăn. Li u k t qu như sáu năm v a qua có l p l i không? Câu tr l i c a tôi là: tôi không bi t! Nhưng tôi có ni m tin và ni m tin ñó giúp tôi mua và n m gi c phi u. T i sao m i ngư i không th c hi n cách mua VN-Index này? Tôi b t ñ u c m th y t tin hơn v tính kh thi c a phương pháp mua VN-Index này. Nhưng tôi t h i: không bi t có ai ñó ñã nghĩ ñ n nó trư c tôi chưa? Và th là tôi ti p t c hành trình tìm ki m c a mình. M t chút th t v ng: khái ni m v cách ñ u tư này ñã có nư c ngoài, c th là M , t hơn 30 năm nay r i. M ngư i ta có nh ng qu ñ u tư chuyên th c hi n theo cách ñó, ngư i ta g i ñó là Index Fund (IF). Ví d như qu Vanguard 500 Index (m t trong nh ng qu l n nh t M - có l cũng là l n nh t th gi i). Nh ng ngư i qu n lý qu này ch làm m t vi c r t ñơn gi n: dùng ti n c a nhà ñ u tư ñ mua/bán c phi u sao cho danh m c ñ u tư c a qu hoàn toàn gi ng như ch s S&P 500. Ch s S&P 500 cũng gi ng như ch s VN-Index v y, ch có ñi u nó ch n ra 500 công ty l n nh t ñang niêm y t trên th trư ng M ( M có hàng ngàn công ty niêm y t), trong khi VN-Index bao g m t t c các công ty niêm y t trên th trư ng TPHCM (kho ng trên 100 công ty). Như bao nhiêu qu ñ u tư khác, các IF cũng thu phí t nhà ñ u tư. Nhưng b i vì công vi c c a h r t ñơn gi n (có l bà n i tr cũng bi t làm), cho nên phí c a h ch b ng 1/20 (ho c ít hơn) phí c a nh ng qu ñ u tư khác. Ngư i ta còn g i các IF là các qu b ñ ng (passive), b i vì công vi c qu n lý qu c a h là theo dõi ch s S&P 500 và b o ñ m các công ty mà qu n m gi c phi u cũng gi ng như y h t như danh sách các công ty trong S&P 500. Trong su t hàng ch c năm qua, ch s S&P 500 tăng trung bình 11%/năm, nên ngư i ta thư ng hay nói th trư ng ch ng khoán M tăng trung bình 11%/năm. Các IF cũng ñ u có m c l i nhu n như v y, m c dù hơi th p hơn 11% m t chút do ph i tr ñi phí (phí giao d ch, phí qu n lý, t ng c ng kho ng 0.2%/năm). V y ngoài các qu b ñ ng ra thì các qu còn l i ñư c g i là gì? Dĩ nhiên ngư i ta g i ñó là nh ng qu ch ñ ng. ðó là nh ng qu : - Chơi ng n h n (m c dù th c t s lư ng r t ít). - Chơi dài h n như IF, nhưng khác IF ch thay vì n m gi h t các c phi u trên th trư ng, nh ng qu này s c g ng ch n ra nh ng c phi u “t t” nh t và lo i b nh ng c phi u “kém” ra kh i danh m c c a mình. Ví d : nên mua nhi u Google (ñang phát tri n vũ bão) và không nên mua Ford, GM (càng ngày càng thua kém so v i Toyota). Ngoài ra, nh ng qu này cũng c n l a ch n th i ñi m
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 32

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

mua và bán cho ñư c giá (g i là market timing), trong khi các IF luôn dùng h t ti n c a nhà ñ u tư ñ mua và n m gi h t các c phi u. Lúc ñ u tôi nghĩ v y ch c nh ng qu chơi dài h n và ch ñ ng s ki m l i nhi u hơn so v i các IF, vì trông chúng có v “khôn” hơn, trong khi IF nhìn có v “ñ n ñ n” làm sao ñó. Và ñây là k t qu th c t : trên 85% qu M có m c l i nhu n kém hơn 11%/năm (ngư i ta g i là không th ñánh b i th trư ng – failed to beat the market). Nghĩa là h u h t các qu ch ñ ng ñ u kém hơn các IF. Vì sao v y? Có th lý gi i như sau: - Xét trong m t kho ng th i gian b t kỳ, bình quân l i nhu n c a t t c các qu (qu ch ñ ng và qu b ñ ng) s chính là l i nhu n c a th trư ng (11%/năm). ðây là l i nhu n g p, chưa tr ñi chi phí (vd: phí giao d ch mà m i qu ph i ch u khi mua/bán c phi u). - B i vì l i nhu n g p c a các qu b ñ ng s b ng v i th trư ng (vì b t trư c theo ch s c a th trư ng), nên suy ra l i nhu n g p c a các qu ch ñ ng cũng b ng v i th trư ng. - L i nhu n th c t (l i nhu n ròng) c a m i qu s b ng l i nhu n g p tr ñi các chi phí, mà chi phí c a các qu b ñ ng th p hơn chi phí c a các qu ch ñ ng, cho nên suy ra l i nhu n th c t c a các qu b ñ ng s luôn cao hơn các qu ch ñ ng. ðơn gi n quá ph i không? Dĩ nhiên có m t s ngư i s l p lu n: qu b ñ ng (IF) ch phù h p v i ngư i thích ăn ch c m c b n, vì lúc nào nó cũng ñem l i l i nhu n trung bình c a th trư ng. ð ng trung bình, hãy luôn là ngư i ñ ng ñ u. H nghĩ v y. T t c các qu b ñ ng ñ u có l i nhu n g p như nhau, ñó chính là l i nhu n c a th trư ng. Còn trong nhóm ch ñ ng, m t s qu g p s có m c l i nhu n cao hơn th trư ng, các qu còn l i s b ng ho c kém hơn th trư ng. Trư c tiên hãy nói v nh ng qu ch ñ ng mà có l i nhu n g p b ng ho c kém hơn th trư ng. Sau khi tr ñi chi phí thì l i nhu n th c t c a nh ng qu này s kém hơn h n th trư ng. Ch ng có lý do gì mà ta ph i b ti n vào nh ng qu này. Còn nh ng qu ch ñ ng mà có l i nhu n g p cao hơn th trư ng thì sao? S lư ng các qu này r t ít. Mà nhi u hơn th trư ng là nhi u hơn bao nhiêu? Th trư ng là 11%/năm, trên th c t thì s lư ng các qu có l i nhu n v lâu dài trên 20%/năm ch có th ñ m b ng ñ u ngón tay c a m t bàn tay (Warren Buffett và Peter Lynch, hai trong s nh ng nhà ñ u tư vĩ ñ i nh t cũng ch kho ng ñó). Ph n l n l i nhu n g p c a các qu trong nhóm “ưu tú” này ch có l i nhu n g p kho ng 15-16%, nghĩa là chênh l ch v i th trư ng m t kho n không ñáng k . Nhưng ñó là l i nhu n g p! Chi phí c a các qu ch ñ ng không h r . Trư c tiên là phí qu n lý (kho ng 1-2%/năm), sau ñó là phí giao d ch,... Sau khi tr ñi các kho n chi phí thì kho n ch nh l ch nh nhoi này ch ng còn l i bao nhiêu. Chưa h t, trong ñi u l c a qu còn quy ñ nh n u qu ñem l i l i nhu n cao hơn
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 33

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

th trư ng thì nh ng ngư i qu n lý qu s ñư c ti n thư ng, trích t kho n chênh l ch c c kỳ nh nhoi còn l i trên. Ti n thư ng ñó không h nh tí nào. Rõ ràng ph n l i th c s cu i cùng cho nhà ñ u tư ch ng còn là bao. (Nói rõ thêm m t chút: ngư i qu n lý qu s có ti n thư ng n u l i nhu n cao hơn th trư ng, nhưng n u l i nhu n kém hơn th trư ng thì có b ph t không? Câu tr l i thư ng là không! Quan h gi nhà ñ u tư và công ty qu n lý qu thư ng không công b ng như v y: l i thì chia, còn l thì nhà ñ u tư ch u. Trư c ñó thì công ty qu n lý qu ñã nh n ñư c ph n “c ng” là phí qu n lý qu r i. “L ” ñây ñư c hi u là l i nhu n kém hơn m c c a th trư ng. ) Ngoài các qu ra thì còn nhi u ñ i tư ng khác tham gia trên th trư ng: nhà ñ u tư cá nhân, các t ch c tài chính,... V i m i ñ i tư ng trên ta cũng có th phân ra thành hai nhóm như trên: b ñ ng và ch ñ ng. Cũng áp d ng cách suy lu n như trên, ta th y r ng nhóm b ñ ng bao gi cũng có l i nhu n cao hơn nhóm ch ñ ng. V y các qu ñ u tư Vi t Nam thu c nhóm nào? Cho ñ n th i ñi m này, t t c các qu chính th c Vi t Nam ñ u là qu ch ñ ng. V y ai thu c nhóm b ñ ng? Tr l i: chính là tôi. V lâu dài thì l i nhu n th c c a tôi ch c ch n cao hơn l i nhu n th c trung bình c a t t c các qu chuyên nghi p Vi t Nam. Th t sung sư ng v i c m giác ch ng i ăn ph v i b n n xinh ñ p mà cũng có th ñánh b i h u h t các chuyên gia dày d n kinh nghi m! V y thì t i sao không có ai làm như IF? ð n bây gi tôi cũng v n không hi u ch ng ai thèm quan tâm ñ n cách ñ u tư này. Tôi ph ng ñoán có 3 nguyên nhân ( y ch t, tôi có th m c ph i sai l m kh ng khi p khi ñưa ra ph ng ñoán): 1. H u h t m i ngư i Vi t Nam chưa nghĩ ñ n nó. Tôi ñã th nói chuy n v i r t nhi u ñ i tư ng: nh ng ngư i m i ch p ch ng chơi c phi u, nh ng ngư i ñã nhi u năm kinh nghi m, nhân viên môi gi i ch ng khoán, thông tin trên các di n ñàn ch ng khoán, th m chí nhân viên hay trư ng phòng các công ty ch ng khoán. T t c m i ngư i ho c không bi t IF là gì, ho c cho r ng IF có nghĩa là các qu n m gi nh ng c phi u blue-chip (nh ng c phi u ñư c m i ngư i kỳ v ng cao – hoàn t i sai, ñó là nh ng qu ch ñ ng ch không ph i IF). Th t kỳ l , tôi ch ng hi u h h c cái gì trong chuyên ngành c a h n a! 2. Phương pháp d y chơi ch ng khoán không phù h p. Bây gi phong trào ñi h c chơi ch ng khoán ñang n r . Các bài báo vi t v ch ng khoán cũng ñua nhau ra ñ i. Nhưng tôi nghĩ cách d y v ñ u tư ch ng khoán (tôi nh n m nh là d y ñ u tư ch ng khoán, ch không ph i d y làm nhân viên môi gi i, d y ñ làm cán b qu n lý th trư ng,...) có ñi m sai l m. Tôi nghe ngư i ta nói ph i bi t v P/E, EPS, beta, technical analysis, cash flow, chart,... thì m i có th chơi ch ng khoán có l i. ðây là m t gi ñ nh hoàn toàn sai l m. Không ph i ai cũng có th h c ñư c nh ng th ñó (hãy nghĩ ñ n bà bán hàng nư c ñ u h m). C phi u không ph i ch ñành cho m t nhóm ngư i nào ñó; c phi u là công c ñ u tư phù h p
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 34

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

v i t t c m i ngư i. Nhi u ngư i hi n nay ñang phí ti n và phí th i gian ñ ñi h c nh ng cái mà h nghĩ c n ph i có ñ có th chơi ch ng khoán. Tôi có m t l i khuyên: n u KHÔNG h c nh ng th ñó thì có th ki m ti n nh chơi ch ng khoán ñư c hay không? Ph n trên c a bài vi t có th giúp tr l i câu h i ñó. Trư c khi h c cái gì, m i ngư i nên ñ t câu h i: t i sao c n ph i h c nó? 3. M t s ngư i bi t v IF nhưng im l ng! ðó là ai? Tôi nghĩ có th là các công ty ch ng khoán và các công ty qu n lý qu ñ u tư ch ñ ng. N u m i ngư i ñ u mua và n m gi VN-Index thì l i nhu n c a các công ty ch ng khoán s s t gi m m nh, vì h ch ng thu ñư c bao nhiêu phí giao d ch. Còn n u m i ngư i ñ u hi u ra b n ch t c a các qu ñ u tư ch ñ ng (ph n l n các qu này ñ u có l i nhu n th c t kém hơn th trư ng), thì có l các qu ñ u tư Vi t Nam s h t ñư ng làm ăn. Và tôi ñã g p ñư c cao th chơi c phi u ð n lúc này thì tôi ñăm chiêu: li u tôi có nên truy n ñ t l i nh ng gì mình v a tìm hi u cho nh ng ngư i khác bi t không? Tâm trang ñang r i b i thì tôi quy t ñ nh: thư giãn b ng cách ñi ăn ph ! Và t i quán ph tôi ñã g p m t cao nhân làm thay ñ i c cu c ñ i tôi. Ngư i ñó chính là bà Năm – bà ch ti m ph . ðang ng i ăn thì tình c tôi bi t ñư c bà Năm cũng là dân chơi c phi u và ki m ñư c r t nhi u ti n t ñó, m c dù tôi bi t ngày nào bà cũng ñ ng bán ph (trong khi nhi u ngư i khác ñang ñi h c ch ng khoán và bám sàn). Trình ñ c a bà Năm ch là l p 8 ph thông thôi. Nói chuy n m t h i thì tôi hi u ra bà Năm cũng dùng phương pháp mua VNIndex như tôi. Quá ph n khích, tôi ăn v i tô ph và b t ñ u trò chuy n v i bà. Tôi ñ t cho bà hàng lo t câu h i thông thư ng nh t khi ngư i ta h i m t chuyên gia v vi c chơi c phi u. Tôi:Hi n gi giá c phi u ñang tăng nóng, có ông lãnh ñ o y ban Ch ng khoán nói r ng m i ngư i c n t nh táo, ph i tìm hi u k t ng công ty mà mình mua c phi u, ph i ñ c hi u b n cáo b ch, phân tích k tình hình tài chính... Bà Năm s làm gì? Bà Năm: Bà s bán ph , còn ngoài ra không làm gì h t! Bà mua c th trư ng ch có ph i mua t ng công ty ñâu mà ph i tìm hi u t ng công ty m t. Mà cái th ng cha y ban gì ñó nói hay quá nh ! Ông có bi t ñ t mình vào ñ a v c a ngư i khác không? Như bà ñây mà ng kêu ph i ñ c hi u b n cáo b ch, phân tích tài chính cái n i gì. Ch ng nào ng bi t ñ ng bán ph thì ñ n ngày ñó bà s bi t phân tích tài chính. Tôi: V a r i ngôi sao Britney Spear có ñ n thăm th trư ng ch ng khoán Vi t Nam và có bu i ñàm tho i v i lãnh ñ o c a 6 doanh nghi p hàng ñ u. D ñoán cu c g p g này s m ñ u cho làn sóng ñ u tư t Hollywood vào Vi t Nam. Có th c phi u s tăng lên ñó. Bà Năm s làm gì?
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 35

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Bà Năm: Bà s v n ñ ng bán ph . Cái cô B Rít Ni gì gì ñó có th làm cho c phi u tăng vài ch c ñi m ch làm sao có th t nhiên khi n cho các doanh nghi p làm t t lên ñư c. Còn làn sóng ñ u tư thì t t thôi. Các công ty làm ăn t t thì bà s có thêm nhi u ti n. Tôi: D ch l m m long móng khó khăn ñó. Bà s làm gì? heo ñang lan r ng, có th m y công ty s làm ăn

Bà Năm: Bà cũng s v n bán ph . M y công ty bán th t heo có th thua l , nhưng m y công ty bán th t gà và th t bò s l i. Còn l m m long móng thì liên quan gì ñ n kinh doanh ñ a c. Cháu th y không, m y cái s p bán th t heo bên kia ñư ng ñiêu ñ ng r i, nhưng m y ngư i bán th t gà thì ph t to. Nhi u ngư i bán gà s nh y vào chi m ch m y cái s p bán th t heo. Cu i cùng thì ông ch cho thuê m t b ng làm s p v n giàu có. Tôi: Nhưng mà bà Năm ơi, nhi u t ch c nư c ngoài nói r ng Vi t Nam mình tham nhũng và l m phát cao quá, tình hình năm sau s ñi xu ng nhi u l m ñó. Bà s làm gì v y? Bà Năm: À, l n này thì khác à. Bà s không ch bán ph , mà ph i bán th t nhi u ph . Th trư ng ñi xu ng thì bà làm ñư c gì ch . Mà th trư ng ñi xu ng thì nhi u ngư i s không còn nhi u ti n. Không có nhi u ti n thì s không còn ñi ăn m y ch sang tr ng n a. H s chuy n sang ăn ph c a bà ñ bù ñ p. Bà s có nhi u ti n ñ mua c phi u giá r . M y cái ông phái trên là lo chuy n vĩ mô, còn bà thì lo chuy n vi mô bán ph , r i cũng có ngày kinh t ñi lên thôi. Lúc ñó thì bà giàu l i càng giàu hơn. Tôi: Trư c m t thì c phi u ñang tăng giá chóng m t kìa. M y ngư i hàng xóm ñang ñ xô ñi mua c phi u vì giá c phi u tăng kìa. Bà Năm làm gì bây gi ? Bà Năm: Dĩ nhiên là bà s v n bán ph . M y ngư i ñó ñi mua khi c phi u tăng, v y ch c s bán lúc c phi u gi m h ? V y h ki m ti n b ng cách nào v y? Mà bà có th i gian ñâu ñ lo chuy n căn lúc nào mua, lúc nào bán ñó. Vâng, bí quy t làm giàu c a bà Năm r t ñơn gi n: hãy bán ph . Bán ph s có ti n ñ mua c phi u b ng phương pháp mua VN-Index. Dĩ nhiên bà Năm hi u ñ ng bán ph thì không làm c phi u tăng giá. Cũng như bà hi u r ng ñ ng chen chúc nhìn b ng giá ñi n t cũng không làm c phi u tăng giá ñư c ñ y thôi. Trư c lúc chia tay thì bà Năm nói v i tôi r ng như bà ñây còn ki m ti n nh chơi c phi u ñư c, nên bà mu n tôi hãy truy n ñ t l i kinh nghi m c a bà cho nh ng ngư i khác, nh t là nh ng ngư i ki m ñư c ti n nhưng chưa bi t s d ng ñ ng ti n c a mình m t cách khôn ngoan. Ki m 100 tri u ñ ng/gi nh c phi u
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 36

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Tôi v n còn nh m y ngư i quen c a tôi tr m tr , xuýt xoa (và dĩ nhiên sau ñó là than th v thân ph n c a mình) khi ñ c bài báo vi t v ngư i có m c lương 6 ngàn ñô la/tháng. C cho ngư i ñó làm m t tháng 160 gi (4 tu n x 40 gi ). V y m i gi ngư i ñó ki m ñư c kho ng 37 ñô la (kho ng 600 ngàn ñ ng). V i cách ñ u tư c a tôi thì t 100 tri u, sau sáu năm tôi ñư c 700 tri u, có nghĩa là ki m ñư c 600 tri u trong 6 năm, t c là 100 tri u trong 1 năm. M i năm tôi ch vi c gom ti n 12 tri u ñ ng ñi vi t l nh mua c phi u, th i gian ñó ch m t kho ng 1 gi ñ ng h . V y t c ñ ki m ti n c a tôi là 100 tri u/1 gi ! ð ng mơ m ng v t c ñ 600 ngàn/1 gi . Thay vì v y hãy dành th i gian suy nghĩ v t c ñ 100 tri u/1 gi . L ik t Tôi ñúc k t l i nh ng gì ñã h c thành nh ng l i khuyên sau ñây: - V d n h n, giá c phi u ph thu c vào k t qu kinh doanh c a công ty. Trong ng n h n, giá c phi u ph thu c vào quy lu t cung c u. - C phi u thích h p ñ ñ u tư dài h n. - Chơi c phi u ng n h n không thích h p v i ph n l n m i ngư i. - ð i v i ph n l n m i ngư i, phân tích m t công ty nào ñó là vi c không phù h p (th m chí không kh thi). - Ph n l n m i ngư i t t hơn h t là mua theo VN-Index và n m gi lâu dài, càng lâu càng t t. Có th k t h p v i cách bình quân giá mua (vd: m i tháng b ra 1 tri u ñ dành, 1 năm mua 1 l n). - ð ng d ñoán giá c phi u c a công ty nào ñó s tăng hay gi m vào ngày mai. - ð ng d ñoán VN-Index s tăng hay gi m vào ngày mai, tu n sau, tháng sau, th m chí là năm sau. - V lâu dài, nh ng ngư i mua và n m gi VN-Index s ñánh b i h u h t các qu ñ u tư chuyên nghi p và c nh ng ngư i ñ u tư “tích c c” trên th trư ng. - ð ñ u tư c phi u thành công, nhà ñ u tư không c n ph i bi t v P/E, v tài chính doanh nghi p, v các lo i chart, v beta, v các lý thuy t th trư ng, v các mô hình,... Ph n l n m i ngư i KHÔNG nên bi t v nh ng cái ñó ñ có th ñ u tư c phi u thành công. - C phi u là dành cho m i ngư i. - Ngoài c phi u và nhà ñ t ra, còn nh ng lo i hình “ñ u tư” khác ñ u cho k t qu r t kém (sau khi ñã tính trư t giá vào) v lâu dài.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 37

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

- C phi u nên là m t ph n không th thi u trong danh m c ñ u tư cá nhân c a m i ngư i. Chúc m i ngư i ñ u tư ch ng khoán thành công. Chú ý Các k t qu trong quá kh không h b o ñ m tương lai s gi ng như v y. Ngư i vi t bài này không ch u b t kỳ trách nhi m nào ñ i v i k t qu c a b t kỳ ai s d ng thông tin t bài vi t. WARREN BUFFETTT ñã ñ u tư th nào? B n ñã bi t r ng, ch có m t kho n ñ u tư tr giá 10.000 USD vào Công ty Berkshire Hathaway vào năm 1965, ñ n năm 2005 Warren Buffett ñã khi n s ti n ñó sinh sôi lên t i 30 tri u USD. Trong khi ñó, l i m t kho n 10.000 USD khác ñ u tư vào Công ty S&P 500 ñã mang l i cho ông kho ng 500.000 USD. Có th b n không thích Warren Buffett, nhưng s thành công c a ông s khi n b t kỳ ai cũng ph i ngư ng m . Buffett ñã tr thành huy n tho i trong l ch s ngành tài chính và r t nhi u ngư i ñã theo d u chân ông ñ tìm ki m s thành công y. Trong h at ñ ng tài chính, m i nhà ñ u tư ñ u có cách suy nghĩ riêng, có nh ng tri t lý mà nh ng tư tư ng y s ñ nh hư ng các quy t ñ nh ñ u tư c a h . Buffet ñã t ng h c v ñ u tư giá tr t i Trư ng Bejamin Graham. Các nhà ñ u tư vào giá tr (value investors) thư ng tìm ki m ch ng khoán có m c giá th p hơn nhi u so v i giá tr th c c a chúng. Vi c tính toán giá tr n i t i c a m t ch ng khoán hoàn toàn không ph i là m t chuy n d dàng b i nó ñòi h i m t cái ñ u l nh và s tinh t b i trên th gi i ch ng có tiêu chu n nào ñ tính toán con s này. Ph n l n vi c ñánh giá giá tr n i t i là d a trên phân tích các s li u cơ b n v m t doanh nghi p. Gi ng như vi c các bà n i tr m c c g t gao khi ñi ch , các nhà ñ u tư tìm ki m giá tr cũng c g ng tìm ki m nh ng “món hàng” r , th c s có giá tr nhưng ph n l n ngư i mua hàng b b l . Buffett tuy theo phương pháp ñ u tư này nhưng ông ñã ti p c n nó m t m c ñ khác. Nhi u nhà ñ u tư vào giá tr không tin thuy t th trư ng hi u qu , nhưng h l i th c s tin r ng, th trư ng s làm ñ y túi c a h vì qua th i gian nh ng c phi u ñ nh giá th p s tăng lên t i giá tr th c s c a chúng. Nhưng Buffett l i không nghĩ v y. Ông không quan tâm ñ n quan h cung-c u ph c t p trên TTCK, và th c s thì cũng ch ng quan tâm ñ n nh ng gì ñang di n ra trên th trư ng. Ông ch n mua c phi u ñơn gi n là d a trên ti m l c c a công ty. Vi c n m gi các c phi u này ñ i v i Buffett cũng gi ng như chơi m t trò chơi, ông không ch mu n tăng v n ñ u tư c a mình mà còn mu n s h u các công ty có kh năng t o l i nhu n cao. Khi ñ u tư vào m t công ty, Buffett không quan tâm, li u sau này th trư ng có nh n ra giá tr th c s c a doanh nghi p hay không, thay vào ñó ông ch quan tâm ñ n kh năng ki m l i c a doanh nghi p như là m t th c th ti n hành h at ñ ng kinh doanh.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 38

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

V y làm th nào mà Buffett l i có th tìm ki m ñư c các c phi u có giá th p và sao ông ta l i có th ñánh giá ñư c m i quan h gi a giá c phi u và “ch t lư ng” c a c phi u ñó? Sau ñây là cách th c mà Buffett ti n hành phân tích ñ u tư. N u b n th c s mu n tr thành m t nhà ñ u tư thành công, hãy ghi nh trong ñ u không ch nh ng y u t mà Buffett phân tích mà hãy ñ tâm vào nh ng th mà ông ta tìm ki m. Trư c tiên, khi quy t ñ nh ñ u tư vào m t công ty, Buffett luôn xem xét li u r ng, công ty này có ho t ñ ng hi u qu lâu dài hay không. ROE là m t trong các ch s ñư c quan tâm ñ u tiên, vi c so sánh t l này v i các doanh nghi p khác trong ngành s mang l i nh ng thông tin h u ích. T t nhiên ch phân tích con s này trong m t năm không bao gi là ñ , mu n ñư c như Buffett thì ít nh t b n ph i xem xét ch s này trong 10 năm ñ th y ñư c toàn b quá trình ho t ñ ng c a công ty. Th hai, hãy xem công ty có h n ch vi c vay n quá m c không. T l n trên v n c ph n là m t ch s quan tr ng khác ñư c Buffett quan tâm xem xét k lư ng. Ông luôn tìm ki m nh ng công ty có m c n th p, do ñó chính v n c ph n c a c ñông s làm tăng doanh thu ch không ph i là các kho n ti n ñi vay n . N u t l này m c cao, có nghĩa là công ty ñang s d ng ti n t ñi vay nhi u hơn là s d ng v n t c ñông ñ duy trì h at ñ ng. Vay n m c tương ñ i cao so v i v n c ph n có th d n t i s m t n ñ nh trong thu nh p và d n t i chi phí vay v n (ti n lãi) cao. Th ba, biên l i nhu n là m t nhân t c n suy nghĩ. Kh năng sinh l i c a m t công ty không ch ph thu c vào biên l i nhu n mà còn ph thu c vào t c ñ tăng t su t l i nhu n liên t c c a công ty. ð có ñư c các thông tin ñáng tin c y v kh năng sinh l i c a m t công ty, hãy xem xét ch s này trong ít nh t 5 năm. Biên l i nhu n cao có nghĩa là công ty ñang ti n hành ho t ñ ng kinh doanh t t, nhưng biên l i nhu n (hay t su t l i nhu n) tăng thì ñó là d u hi u cho th y, ho t ñ ng qu n lý công ty là r t hi u qu , ñ c bi t là trong qu n lý chi phí. Th tư, c n xem xét công ty ñã c ph n hóa ñư c bao lâu. Buffett thư ng ch xem xét t i các công ty c ph n ñã ho t ñ ng ít nh t là 10 năm. Vì th , h u h t các công ty công ngh phát hành c phi u l n ñ u (IPO) trong th p k trư c ñ u không n m trong t m ng m c a Buffett (ñ y là còn chưa tính ñ n vi c Buffett ch ñ u tư vào các công ty mà ông n m rõ thông tin, và ông cũng th a nh n răng, mình ch ng hi u m y v cách th c ho t ñ ng c a h u h t các công ty công ngh hi n nay). Tuy v y, các tiêu chu n c a Buffett v n hoàn toàn h p lý: ñ u tư tìm ki m giá tr có nghĩa là tìm ki m các công ty ñã ñư c th thách qua th i gian nhưng giá c v n chưa th hi n ñúng giá tr th c c a nó. Hãy nh r ng, không bao gi ñư c ñánh giá th p các thành t u c a doanh nghi p trong quá kh , ñó là nh ng thông tin h t s c h u ích ñ d ñoán kh năng làm gia tăng l i nhu n cho c ñông. Nhưng cũng ñ ng quên r ng, quá trình ho t ñ ng trong quá kh c a m t công ty không ñ m b o hòan toàn r ng, công ty ñó s ho t ñ ng t t trong tương lai, do ñó công vi c c a nhà ñ u tư giá tr là ph i xác ñ nh
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 39

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

xem, li u trong tương lai công ty có th h at ñ ng d dàng, nhưng Buffett l i là m t thiên tài trong vi c xác ñ nh kh năng phát tri n c a m t công ty. Th năm, hãy xem xét cơ c u s n ph m c a công ty như th nào, li u có ph i ch có s n xu t m t lo i s n ph m duy nh t hay không? B n có th nghĩ ñây là m t câu h i h t s c bình thư ng. Tuy nhiên ñ i v i Buffett, câu h i này l i h t s c quan tr ng. Buffett thư ng b qua các công ty mà s n ph m không có nét riêng bi t so v i các công ty ñ i th và các công ty ch có m t lo i s n ph m duy nh t. Các ñ c ñi m khó có kh năng b t chư c ñư c Buffett g i là chi c áo giáp t v c a các công ty, hay nói cách khác ñó chính là l i th so sánh. L i th càng m nh thì công ty càng có kh năng th ng th trên th trư ng. ði u cu i cùng mà nhân v t huy n tho i c a ngành tài chính th gi i quan tâm, và có l cũng là m i quan tâm c a chính b n n u mu n tr thành nhà ñ u tư th c th , ñó là li u r ng c phi u ñó có bán m c giá th p hơn giá tr th c c a nó ñ n 25% hay không. Tìm ki m m t công ty th a mãn nh ng tiêu chí trên là m t chuy n, nhưng xác ñ nh xem, li u nó có b ñánh giá th p hơn giá tr th c hay không thì l i là m t chuy n khác, ñây m i chính là công vi c khó khăn ph c t p nh t ñ i v i các nhà ñ u tư giá tr , và cũng là k năng quan tr ng nh t c a Warren Buffett. ð ki m tra ñư c tiêu chu n cu i cùng này, nhà ñ u tư c n tính toán giá tr n i t i c a m t công ty b ng cách phân tích các d li u cơ b n, trong ñó có lãi ròng, t ng doanh thu, tài s n…N u m t công ty có giá tr n i t i luôn l n hơn giá thanh lý c a công ty ñó thì theo b n nó s có giá tr bao nhiêu n u ngay trong ngày hôm nay b phá s n và ñư c rao bán. Giá tr thanh lý c a công ty s không bao g m các tài s n vô hình như giá tr thương hi u, m t tài s n không có m t trên các báo cáo tài chính nhưng l i l i là m t th h t s c quan tr ng và có giá. ð i v i Buffett, khi ti n hành tính toán giá tr n i t i c a m t doanh nghi p, ông thư ng so sánh v i giá tr v n hóa th trư ng hi n t i c a nó. N u giá tr n i t i c a m t doanh nghi p cao hơn ít nh t 1,25l n giá tr v n hóa th trư ng c a nó, Buffett s ghi tên công ty vào danh sách ñ u tư c a mình. Nghe thì có v ñơn gi n nhưng th c s thì thành công c a Buffett là do kh năng thiên phú không ai sánh k p c a ông trong vi c tính toán giá tr n i t i. Cho dù chúng ta có bi t ñư c các tiêu chí như trên c a Buffett nhưng không ai có th bi t ñư c, làm th nào mà ông l i có th tính toán chính xác ñ n v y. Phong cách ñ u tư c a Buffett cũng gi ng như cách shopping c a nh ng ngư i ưa thích m c c . Phong cách y ñã ng m vào máu và nó th hi n ngay trong cu c s ng ñ i thư ng c a ông. Năm 2004, Buffett ñư c T p chí Forbes phong là ngư i giàu th hai trên th gi i, v i t ng tài s n lên t i kho ng 40 t USD. Tuy nhiên, Buffett không s ng trong nh ng ngôi bi t th l n, cũng không có c b sưu t p ôtô hay dùng xe Limousine ñ ñi làm. Có th nhi u ngư i không thích Buffett, nhưng nhà ñ u tư y ñã tr thành m t tư ng ñài trong ngành tài chính và khi n cho c th gi i ph i nghiêng mình ngư ng m trư c tài năng c a ông . Slater, b n c a nhà ñ u tư nh
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 40

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Ph n l n l i khuyên c a Slater trong các cu n sách c a mình có ý nghĩa thông d ng. Jim Slater có l là ngư i có nh ng l i khuyên nh hư ng nh t ñ i v i nh ng nhà ñ u tư tư nhân nh . Ông nh n m nh r ng nhà ñ u tư nh có th tr thành nh ng chuyên gia ñ u tư trong m t ho c hai lĩnh v c c a th trư ng. Ông có l là “giáo sĩ” ñ u tư ñ u tiên Anh, khuyên r ng nên tìm ki m nh ng c phi u có ch s P/E th p. Theo ông, nhà ñ u tư nh , bình dân có m t s l i th so v i nh ng nhà ñ u tư l n, chuyên nghi p. Trư c tiên, nhà ñ u tư nh có ít ti n ñ ñ u tư hơn nên h có th ñ u tư v i hi u qu cao hơn vào nh ng công ty nh hơn. Th hai, các nhà ñ u tư nh khó có kh năng ñ u tư vào hơn 10 công ty. ði u này có nghĩa là h có th ch n ra ñư c các công ty t t nh t thu c top 10. N u so sánh thì các nhà ñ u tư chuyên nghi p s có m t danh m c ñ u tư l n hơn nhi u và không th tránh kh i trong s ñó có nh ng công ty không ph i là thu c nhóm t t nh t. Ph n l n l i khuyên c a Slater trong các cu n sách c a mình có ý nghĩa thông d ng. Ông khuyên nên ñ u tư vào các công ty có l i th c nh tranh. ði u này có th có t m t thương hi u t t ho c b n quy n s h u trí tu như c a các công ty dư c ph m trong m t s lo i thu c. M t khi nhà ñ u tư ñã xác ñ nh ñư c m t công ty v i l i th c nh tranh r i thì anh ta nên nhìn vào công ty có t c ñ phát tri n nhanh. Ông ñ nh nghĩa công ty có t c ñ phát tri n nhanh là công ty có t c ñ tăng c t c trên m c trung bình. Ông cũng cho r ng công ty nào có th “nhân b n” m t ho t ñ ng kinh doanh nào ñó, ví d như c a hàng, ti m ăn, nhà dư ng lão là công ty có tri n v ng t t. Slater ñ ng ý r ng r t khó ñ ñánh giá năng l c qu n lý c a các công ty, ñ c bi t ñ i v i các nhà ñ u tư nh vì nhi u công ty thuê nh ng chuyên gia tham mưu ñ ñánh bóng h lên. Vì v y, ông g i ý nên b t ñ u b ng m t s phép tính s h c. Nh ng nguyên t c chính là: - M i năm trong 5 năm qua ph i có lãi. Không năm nào có l . - N u trong vòng 5 năm trư c công ty có l i nhu n s t gi m t i năm nào ñó thì nó ph i ñ t ñư c m c c t c cao nh t trong năm g n nh t. ði u này ch ng t công ty ñang th t s có ñ ng l c ñ tăng trư ng. - C phi u b t ñ ng s n ñư c lo i tr vì chúng ph thu c vào s bi n ñ ng c a giá b t ñ ng s n ch không ph i là vào tăng trư ng n i l c. M t b t ñ ng s n có th tăng v giá tr nhưng s tăng này r t có th không ph i là do tài năng qu n lý. - Ph i nh n ñư c ñánh giá tích c c c a các nhà môi gi i v tri n v ng phát tri n. Ưu ñi m c a phương pháp này là nhà ñ u tư có th s d ng k t qu nghiên c u
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 41

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

c a ngư i khác. K thu t c a Buffett và Soros xác ñ nh ñư c cái mà không ai khác bi t ñư c - ho c là giá tr n tàng, ho c là m t xu hư ng chưa ñư c nh n bi t trên th trư ng - ñòi h i ít nh t ph i có nh ng nghiên c u chuyên sâu, và có l ph i có thêm c ti p c n ñ n nh ng thông tin mà nhà ñ u tư nh khó có th ti p c n ñư c. - Slater th n tr ng v i nh ng công ty trong nh ng ngành có tính chu kỳ như xây d ng và ki n thi t. ð ñư c coi là c phi u có tri n v ng phát tri n thì chúng v n ph i th a mãn ñư c các ch tiêu nêu trên. - Cu i cùng, Slater khuyên nên nhìn vào t c ñ tăng trư ng P/E thay vì b n thân ch s P/E (v i m t s gi i thích và chu n m c c th ). M t l i khuyên có ý nghĩa khác c a ông là nên tránh nh ng công ty mà ch t ch c a chúng s ng quá hào nhoáng. Bi n s xe “th a” là m t d u hi u x u. Cũng là m t d u hi u x u n u ông ch t ch ño t ñư c nhi u quy n l i trong m t câu l c b bóng ñá. Thâu tóm cá nhân (và/ho c t tôn) l n thì l i nhu n s nh . M t s phương pháp tính giá tr th c c a c phi u niêm y t Hi n t i các nhà phân tích ch ng khoán t i Vi t Nam và trên th gi i dùng khá nhi u phương pháp ñ tính và d ñoán giá CP, sau ñây là 3 phương pháp có th áp d ng ñư c trong ñi u ki n hi n t i c a TTCK Vi t Nam. ð ñơn gi n hoá v n ñ , chúng ta s l y giá cao nh t trong các giá CP tính theo các phương pháp trên làm giá tr th c c a CP ñư c phân tích. ð nh giá c phi u ph thông theo phương pháp chi t kh u lu ng thu nh p (DCF) Phương pháp ñ nh giá chi t kh u lu ng thu nh p (DCF) ñư c d a trên m t nguyên lý cơ b n là "ti n có giá tr theo th i gian , m t ñ ng ti n c a ngày hôm nay luôn có giá tr hơn m t ñ ng ti n c a ngày mai, m t ñ ng ñ u tư vào trong doanh nghi p (DN) này có m c sinh l i khác v i m t ñ ng ñ u tư trong DN khác, do ñó, giá tr c a ND ñư c xác ñ nh b ng các lu ng thu nh p d ki n mà DN ñó thu ñư c trong tương lai ñư c quy v giá tr hi n t i b ng cách chi t kh u chúng b ng m t m c lãi su t chi t kh u phù h p v i m c ñ r i ro c a DN ñó. Do v y, trong phương pháp DCF có 3 thông s cơ b n nh t c n ñư c xác ñ nh, ñó là lu ng thu nh p công ty s thu v trong tương lai, m c lãi su t chi t kh u lu ng thu nh p ñó và th i h n t n t i d tính c a DN. Phương pháp này ñư c áp d ng ph bi n nh ng nư c mà TTCK phát tri n, nơi thư ng có ñ y ñ thông tin v l ch s cũng như thông tin hi n t i và d báo h p lý v tình hình tài chính và r i ro c a doanh nghi p. Hi n nay, vi c áp d ng công th c này Vi t Nam cũng ñư c nhi u ngư i ch p nh n b i giá CP tính theo phương pháp này ph n ánh ñư c tương ñ i ñ y ñ m i m t b n ch t ho t ñ ng s n xu t kinh doanh c a công ty so v i các phương pháp khác và ñ ng trên quan ñi m c a nhà ñ u tư thì, ngoài vi c tính toán theo phương pháp này r t ñơn gi n, nó còn ñáp ng ñúng suy nghĩ, nguy n v ng c a h khi ñ u tư vào m t DN.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 42

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Tuy nhiên, t i Vi t Nam vi c áp d ng công th c này có m t s khó khăn làm cho vi c ư c tính ngu n thu trong tương lai c a các công ty khó có th chính xác như: Tình hình môi trư ng kinh doanh có nhi u bi n ñ ng; Các ND Vi t Nam trong ñó có các công ty ñang niêm y t ñ u chưa quen v i vi c l p k ho ch s n xu t kinh doanh dài h n, ñ c bi t là còn xa l v i vi c d báo chi ti t lu ng ti n dài h n ra, vào công ty... Do ñó, chúng ta s ñi u ch nh l i công th c này theo hư ng 5 năm và c ng giá tr tài s n ròng ñư c tính vào th i ñi m niêm y t. Công th c ñư c ñi u ch nh s là: P = Po + E1/(1+r) + E2/(1+r)2 + E3/(1+r)3 + E4/(1+r)4 + E5/(1+r)5 ð nh giá CP ph thông theo phương pháp h s P/E ðây là phương pháp cũng ñư c áp d ng ph bi n các TTCK ñã phát tri n. H s P/E là h s gi a giá CP (th giá) và thu nh p hàng năm c a m t CP ñem l i cho ngư i n m gi . Thông thư ng, ñ d tính giá c a m t lo i CP, ngư i ta thư ng dùng thu nh p trên m i CP c a công ty nhân v i h s P/E trung bình ngành ho c c a m t công ty tương t v qui mô, ngành ngh và ñã ñư c giao d ch trên th trư ng. Vi c áp d ng h s P/E ñ tính giá CP t i Vi t nam còn g p ph i nhi u khó khăn do thi u s li u và TTCK chưa phát tri n. T i các th trư ng ñã phát tri n, theo s li u th ng kê v ch s P/E, h s này t 8-15 là bình thư ng, n u h s này l n hơn 20 thì công ty ñang ñư c ñánh giá r t t t và ngư i ñ u tư trông ñ i trong tương lai, m c thu nh p trên m t CP c a công ty s tăng nhanh. Trư ng h p công ty có h s P/E th p có th là do th trư ng không ñánh giá cao công ty ñó ho c chưa hi u bi t nhi u v công ty. Khi t t c các CP trên th trư ng ñ u có giá quá cao so v i giá tr th c c a c a nó thì ph n bong bóng s vư t quá ph n th c và nh t ñ nh có ngày n tung, gây kh ng ho ng th trư ng như ñã t ng th y các nư c phát tri n. ð nh giá c phi u d a trên cơ s tài s n ròng có ñi u ch nh Quan ñi m chung c a phương pháp này cho r ng, m t công ty có giá tr không kém hơn t ng các giá tr c a t ng lo i tài s n riêng c a nó tr ñi các kho n n c a nó. Tài s n riêng ñây ñư c hi u bao g m c nh ng giá tr l i th c a công ty. Giá CP c a công ty có th ñư c tính theo phương pháp t ng quát sau: Giá CP = (Giá tr TS ròng + Giá tr l i th )/T ng s CP ñ nh phát hành Phương pháp này thư ng ñư c s d ng ñ tính toán giá tham chi u và so sánh. Vi t Nam, phương pháp này ñư c áp d ng ph bi n cho các DN Nhà nư c th c hi n CPH. Tuy nhiên, giá tr tài s n ròng c a công ty dù ñư c ñ nh giá chính xác ñ n ñâu cũng ch th hi n giá tr thanh lý c a công ty, trong khi ñó ñ i v i ngư i ñ u tư mua CP thì tương lai c a công ty m i là ñi u ñáng quan tâm hơn c . Trong các DN CPH Vi t Nam có nhi u lo i tài s n mà chúng ta không xác ñ nh ñư c giá do không có th trư ng cho các lo i tài s n này, nhưng có m t lo i tài
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 43

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

s n mà ai cũng th y rõ là ñang góp ph n khi n cho các DN Nhà nư c CPH ñư c ñ nh giá th p là giá tr quy n s d ng ñ t. Quan sát cho th y, vi c quy n s d ng ñ t trong các DN Nhà nư c CPH ñư c ñ nh giá th p hơn giá c trên th trư ng nhà ñ t t 4 ñ n 5 l n không ph i là hi n tư ng cá bi t. Hơn th n a, trong nhi u DN, quy n s d ng ñ t là m t tài s n có giá tr cao nh t, chi m m t t tr ng r t l n trong t ng tài s n c a công ty. Chúng ta s d a trên m t s s li u v c ph n hoá, tính nh ng thi u h t trong quá trình ñ nh giá c a các DN Nhà nư c c ph n b ng cách nhân t ng giá tr tài s n ròng c a công ty lên 2 l n. D a trên các phương pháp ñư c gi i thi u trên và ch s d ng m t cách máy móc nh ng con s ghi trên trên báo cáo tài chính năm 1999 và 2000 ñư c công b c a các công ty niêm y t, các b n có th t tính toán ñư c giá tr CP c a các công ty theo b ng dư i ñây. Tuy nhiên, theo nh ng tính toán nêu trên thì giá CP v n chưa th hi n ñư c hoàn toàn v các giá tr th c c a công ty mà nó ph n ánh. ð có th hi u ñư c m t cách rõ nét và toàn di n hơn, chúng ta c n ph i ñi sâu vào phân tích nh ng y u t phi ñ nh lư ng khác nhưng l i nh hư ng r t l n ñ n nh ng k t qu tính toán nêu trên. Nh ng y u t mà b n c n ph i tính ñ n khi phân tích và tính giá CP c a m t công ty bao g m: - ð tin c y c a s li u - M c ñ r i ro trong ho t ñ ng c a công ty bao g m c nh ng y u t như tình hình th trư ng và tri n v ng c a công ty (ñi u này s nh hư ng r t l n ñ n th i h n ho t ñ ng cu công ty, h s chi t kh u trong công th c tính DCF); - Nh ng y u t liên quan ñ n tài s n vô hình c a công ty như trình ñ qu n lý c a ban giám ñ c, uy tín s n ph m, nhãn hi u thương m i, ch t lư ng s n ph m ñư c th hi n theo các tiêu chu n ISO... 5 sai l m ch t ngư i trong ñ u tư ch ng khoán Tháng 3/1999, Công ty AppNet Systems thông báo s s m niêm y t trên th trư ng ch ng khoán. Lúc ñó là th i bùng n các công ty dot.com nên thiên h ñ xô săn mua c phi u c a công ty này. R i thay nhi u ngư i nh m nó v i m t công ty khác vì mã ch ng khoán c a chúng g n gi ng nhau (APNT và APT). C phi u là m t con s gi i h n. nh: TBKTVN. Giá c phi u Appian, là công ty b nh m tăng v t 140.000% trong vòng hai ngày, t c m t ngư i s h u 1.000 ñôla c phi u c a Appian vào th Hai s th y nó bi n thành 1,4 tri u ñôla vào th Tư. Nhưng ch hai ngày thôi - sau ñó nhà ñ u tư bi t mình nh m và giá Appian s t v m c cũ. Nói th ñ th y sai sót trên th trư ng ch ng khoán luôn x y ra dù không ph i khi nào cũng thu c lo i sơ ñ ng nói trên. Xin t ng h p và ch n ra năm sai l m thư ng th y trong giao d ch ch ng khoán (bài vi t c a Michael Dowling & Brian Lucey li t kê nh ng sai l m này).
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 44

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

1. Mua bán quá nhi u: Sai l m l n nh t là ham giao d ch quá nhi u. Nên nh m i l n giao d ch là m i l n ph i tr phí và cu i cùng nhà ñ u tư ch làm l i cho các công ty ch ng khoán. M t nghiên c u c a Brad Barber và Terrance Odean cho th y 20% nhà ñ u tư nh l M giao d ch nhi u nh t ch thu l i nhu n bình quân m i năm 11,4% trong khi 20% giao d ch ít nh t l i nâng l i nhu n hàng năm c a h lên 18,5%. Trong m t nghiên c u khác cũng c a hai tác gi này, n gi i thư ng ñ u tư gi i hơn nam gi i và m t trong nh ng lý do là b i t n su t mua bán c a n gi i th p hơn nam gi i. Nhà ñ u tư hi u qu nh t là các c p v ch ng trung niên, mua bán c n th n, ít thay ñ i danh m c ñ u tư. 2. ð u tư d a vào danh ti ng: Trong ch ng khoán, nên nh nguyên t c: “Danh ti ng không là gì c , l i nhu n là ñáng lưu ý, còn dòng ti n lưu chuy n là quan tr ng nh t”. ð ng mua c phi u c a m t công ty ch vì b n thích tên tu i c a công ty này. Felix Meschke nghiên c u th y m i khi t ng giám ñ c c a m t công ty lên ñài truy n hình CNBC, c phi u c a công ty này tăng bình quân 1,65% trong ngày ñó và vài ngày sau, giá c phi u s s t v m c cũ. ði u này ch ng t nhi u ngư i mua c phi u ch vì h b tác ñ ng b i hình nh công ty trên truy n hình. M t nghiên c u khác cho th y nhà ñ u tư trông ch l i nhu n cao t nh ng ngành h có c m tình. ð tránh sai l m này, nên d a vào phân tích tài chính khách quan ch ñ ng d a vào c m tính khi quy t ñ nh ñ u tư. 3. ð u tư theo ñám ñông: C phi u là m t con s gi i h n. N u quá nhi u ngư i ñ xô mua m t lo i c phi u nào ñó, ch c ch n giá c a nó s lên quá m c giá tr th t. L ch s th trư ng ñã có quá nhi u d n ch ng cho sai l m khi ch y theo ñám ñông mà v các công ty dot.com th i bùng n Internet là m t d n ch ng v n còn nóng h i. Lúc ñó, ngư i ta nghiên c u th y m t công ty ch c n ñ i tên ñ t n cùng có ch .com là giá tăng ngay 74% dù công ty không thay ñ i mô hình kinh doanh. Mua c phi u giá cao không có v n ñ gì n u sau ñó ta v n ki m ñư c ngư i mua l i v i giá cao hơn. V n ñ là chi n lư c tìm “ngư i kh hơn” như th d n ñ n ngư i cu i cùng “ôm” c phi u m c giá cao nh t thư ng là nhà ñ u tư nh l . 4. Không ña d ng hóa: M t trong nh ng sai l m thư ng th y là b h t ti n ñ u tư vào m t hay hai lo i c phi u. B ng cách ña d ng hóa danh m c ñ u tư, b n có th bù tr r i ro ngành này b ng c phi u c a ngành khác. Nói thì d th y nhưng th c t r t nhi u nhà ñ u tư th a mãn v i m t hai lo i c phi u mình thích. Lúc các ñ i công ty làm ăn gian d i như Enron s p ñ , nhi u ngư i phá s n theo vì ñ h t ti n dành d m cho riêng c phi u này thôi. ða d ng hóa còn có nghĩa nên dành ti n cho các lo i ch ng khoán khác ngoài c phi u như trái phi u ch ng h n. 5. C nghĩ mình luôn ñúng:
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 45

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ðây là m t tâm lý ph bi n vì b n ch t c a con ngư i là tránh th a nh n sai sót hay th t b i. M c dù giá c phi u ñang gi m, nhà ñ u tư v n c khăng khăng mình ñúng và không ch u bán ñ ch n l . H nghĩ khi chưa bán, chưa th g i là l và tâm lý con ngư i không ai mu n hi n th c hóa kho n l c a mình. Ngư c l i, con ngư i cũng có tâm lý mu n bán s m khi th y c phi u lên giá m c dù bi t ti m năng tăng giá c a c phi u này v n còn. Các nhà nghiên c u phát hi n nhà ñ u tư thư ng gán l cho nh ng lý do khách quan còn lãi là do s tài gi i c a h . Nhà ñ u tư gi i ph i bi t b cái tôi to tư ng ra kh i quá trình mua bán, ph i ñ nh trư c m c mua hay bán ñ c th mà th c hi n ch không ñ tình c m xen vào.

Peter Lynch - Nhà qu n lý ti n ñ i tài 80 magnify Nhà qu n lý ti n ñ i tài Peter Lynch, ngư i ñư c m nh danh là nhà qu n lý ti n s m t trên th gi i ñã phát tri n Qu Magellan Fund t 20 tri u ñôla năm 1977 lên ñ n m c 14 t ñôla năm 1990. >Bí quy t ñ u tư c a các t phú hàng ñ u th gi i \ Ông trùm ch ng khoán. ð thành công, theo Peter Lynch, nhà ñ u tư cá nhân ph i t h i b n thân mình nh ng câu h i sau: - M c tiêu ñ u tư c a b n là gì? N u không có m c tiêu rõ ràng thì r t khó thành công. - B n s ñ u tư trong kho ng th i gian ng n hay dài? Hãy nghĩ ñ n th i gian dài. - B n s ph n ng như th nào n u giá c phi u mình ñang ñ u tư xu ng ñ t ng t? Hãy b qua nh ng chu kỳ lên xu ng giá b t thư ng. - B n ñã có căn nhà c a mình chưa? Hãy là ch m t căn nhà trư c khi b ti n vào ñ u tư. Theo Peter Lynch, nhà ñ u tư cá nhân không ph i lúc nào cũng thua nhà ñ u tư t ch c. Nhà ñ u tư cá nhân có th hành ñ ng nhanh, và có th nghiên c u thông qua nh ng quan sát, tr i nghi m hàng ngày c a mình v i s n ph m c a các công ty niêm y t trong tư cách là ngư i tiêu dùng ñ i v i s n ph m. Nh ñó, nhà ñ u tư cá nhân có th mua nh ng c phi u khá t t mà nhà ñ u tư t ch c không quan tâm. Cách l y thông tin Th nh t, n u nhà ñ u tư có công ty môi gi i, thì ph i s d ng h t nh ng d ch v mà nhà môi gi i có trách nhi m ph i cung c p. Luôn luôn h i nhà môi gi i
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 46

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

nh ng s li u trong quá kh , ti m năng phát tri n, và s li u nào ñ h tr cho s tư v n, ñ xu t c a nhà môi gi i. Cách th hai là g i th ng cho phòng quan h v i nhà ñ u tư c a công ty (Investor Relations). Theo ông, nhà ñ u tư nên khôn ngoan trong câu h i c a mình. ð ng bao gi h i: t i sao giá c phi u c a công ty ñi xu ng, s nh n câu tr l i “có tr i m i bi t”. Không h i “công ty s lãi trong năm nay bao nhiêu” mà h i r ng “th trư ng d ñoán m c l i nhu n c a công ty trong năm nay s là bao nhiêu?”. Cách th ba là nghiên c u báo cáo thư ng niên. Con s ñ u tiên Lynch khuyên nhà ñ u tư nên xem xét là ti n m t và nh ng gì tương ñương ti n m t sau khi ñã tr ñi n dài h n. L y s ti n m t tr n này chia cho t ng s c phi u. Thương s này s là m c ch n cu i cùng c a th giá. Th giá không th nào th p hơn m c này. Như v y n u có c phi u nào th p hơn s này là nhà ñ u tư nên mua ngay l p t c. Con s th hai nên xem xét là t l n trên v n ch s h u. Cao quá thì s nh hư ng ñ n s lành m nh và phát tri n c a công ty, nhưng th p quá cũng không t t, công ty không t n d ng ñư c hi u qu ñòn b y c a n . Theo ông, tùy ngành, nhưng t l n trên v n nên quanh m c 25%. Hãy tìm c phi u t t t sáu lo i công ty Quan tr ng nh t trong ñ u tư, theo ông là ph i tìm ñư c c phi u c a các công ty kinh doanh thành công, hay chính xác hơn là nh ng c phi u có giá tr . Khi ñã ch n ñư c nh ng c phi u ñó, vi c lên xu ng th giá c a các c phi u ñó không còn quan tr ng. Và ông r t gi i khi tìm ki m nh ng “ten bagger” - nh ng c phi u có kh năng tăng trư ng giá tr lên 10 l n (hay 1.000%). Peter Lynch chia các công ty ra làm sáu lo i như sau: Slow Grower: ðây là nh ng công ty l n, n ñ nh ñã tr i qua nh ng giai ño n c a chu kỳ phát tri n. Các công ty này hi n t i ch tăng trư ng v i t c ñ nh nh hơn m t chút so v i t c ñ tăng trư ng c a c n n kinh t Stalwarts: Nh ng công ty ñã n ñ nh này năng ñ ng hơn các công ty Slow Grower m t chút, nhưng v n thu c lo i công ty tăng trư ng ch m. Fast Growers: ðây là nh ng công ty ñang tăng trư ng m nh m , có khi ñ n 2025%/năm. Cyclicals: ðó là nh ng công ty mà k t qu kinh doanh cũng như th giá c phi u lên và xu ng theo chu kỳ. Asset Plays: ðây là nh ng công ty có nh ng tài s n v i tr giá cao mà th trư ng không nh n bi t. Peter Lynch cho r ng không ph i lúc nào Wall Street cũng ñ nh giá chính xác.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 47

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Turnarounds: ðây là nh ng công ty có kh năng xoay chuy n tình th . C m i khi ñ i di n v i khó khăn, nh ng công ty này có ñ tài l c ñ thay ñ i tình hình qua hư ng sáng s a hơn. Peter Lynch ưu tiên ch n nhóm công ty Fast Growers, Asset Plays, Turnarounds vào danh m c ñ u tư c a mình. Tuy v y ông c nh báo r ng, s phân lo i các công ty có tính cách tương ñ i theo th i gian. Do ñó c vài tháng m t l n, ph i ki m tra và phân lo i l i. Công ty càng ñơn gi n càng t t Cũng g n gi ng v i Warren Buffett, Peter Lynch ch thích ñ u tư vào nh ng công ty mà ông n m rõ s v n hành. Ông thích nh ng công ty ñơn gi n và có ưu th c nh tranh cao: ưu th là ưu th v thương hi u, hay nh ng th m nh v s n xu t, ch t lư ng s n ph m. V i ưu th c nh tranh cao, công ty s tránh kh i r i ro khi thay ñ i qu n lý. ði u quan tr ng nh t ñ ñ u tư vào m t công ty là tài s n và kh năng t o ra l i nhu n c a nó. Trư c khi ñ u tư vào c phi u c a b t kỳ công ty nào, Peter Lynch khuyên chúng ta hãy t h i và t ñ i tho i v i b n thân mình trong hai phút: cái gì t o ra giá tr cho công ty này, và công ty có th thành công không? Ngoài nh ng nguyên t c cơ b n như giá tr tài s n, doanh s bán hàng, t s ti m năng c a l i nhu n trên th giá, kh năng thanh kho n, Peter Lynch còn quan sát m t s d u hi u khác ñ tìm ra nh ng c phi u t t: ngư i trong công ty có mua c phi u ñó không? Công ty có ñang mua l i c phi u c a mình không? Tránh ñ u tư Peter Lynch khuyên chúng ta tránh ñ u tư vào nh ng c phi u sau: - C phi u ñư c “ñ n” s là sao sáng. ðây s là m t Intel, m t Microsoft tương lai... Nh ng ngôi sao sáng như v y r t hi m. Và n u ai cũng bi t nó là sao sáng thì nó khó có kh năng tr thành sao sáng vì lúc ñó giá ñã ñư c ñưa lên cao r i. - Công ty mua công ty khác ñ ña d ng hóa. Peter Lynch không tin là nh ng phi v mua bán l n s t o ra s c m nh h p qu n, và thư ng thì các công ty không qu n lý hi u qu nhi u ch c năng phát sinh ñ t ng t c a mình. Ông khuyên nhà ñ u tư ñ ng nên ñưa ti n vào nh ng phi v mua bán “d hơi” như v y. - Nh ng công ty trung gian - không ph i là nhà s n xu t, d ch v hay tr c ti p phân ph i s n ph m - và ph thu c vào m t vài khách hàng chính. Khi m t hai khách hàng không ti p t c h p tác thì tình hình kinh doanh c a công ty s tr nên r tt . - Nh ng công ty có tên quá ñ p, quá h p d n th trư ng. Peter Lynch khuyên chúng ta tìm ki m nh ng c phi u có tên bình thư ng, th m chí x u, nh ng c phi u có giá tr mà không b ñ ý.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 48

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

L nh lùng như Buffet Buffett có m t s kiêng k . Ông th a nh n r ng có “v n ñen” trong m t s ngành như bán l . Warren Buffett sinh năm 1931 m t th tr n nh tên là Ohama. Gia ñình ông có m i quan tâm l n ñ n th trư ng ch ng khoán. Ông h c ñư c bài h c l n ñ u tiên v ñ u tư ch ng khoán vào năm 11 tu i khi “gà” cho ngư i ch c a mình ñ u tư toàn b “tài s n” riêng (100 ñôla) mua 3 c phi u (v i giá 38 ñôla/c phi u) c a m t công ty nh . Giá c phi u công ty này sau ñó t t gi m m nh và ngư i ch ñã r t lo s , mu n bán ngay ñ g g c l i chút v n còm, trong n i ân h n nghe l i ñ a tr xui d i. May thay, giá c phi u ñó ñã tăng tr l i và c u bé ñã v i bán v i giá 40 ñôla/c phi u, thu lãi ñư c chút ñ nh cho ngư i ch sau khi tr phí giao d ch. ði u làm ông b c mình nh t là giá c phi u ñó còn tăng lên ñ n 100 ñôla sau m t th i gian ng n. ð a tr Buffett ñã ph i ch u thua áp l c c a khách hàng, nhưng c u ta cũng h c ñư c m t bài h c có giá tr t ñây. Khi ñã thành m t nhà ñ u tư chuyên nghi p, Buffett hi m khi nói cho khách hàng bi t ông ñang làm gì v i ti n c a h b i vì ñi u này ch làm h lo l ng thêm - và ch ngăn c n ông ñưa ra nh ng quy t ñ nh l nh lùng, t nh táo ñ tăng thêm l i nhu n cho h . tu i thanh niên, ñang h c t i ð i h c Pennsylvania, Buffett ñã tích góp ñ ti n ñ ñ u tư mua ñ t t i Nebraska. Tư tư ng thích ki m ti n t thu bé ñã làm ông không d ng ñây. Ông ñã liên h ñ trao ñ i ý tư ng v i và xin làm vi c cho Benjamin Graham, lúc ñó ñang ñi u hành m t doanh nghi p ñ u tư 4 ngư i, có l là “ti m ñ u tư” ñ u tiên cho ñ n lúc ñó. Graham là ngư i kh i xư ng cho khái ni m tìm ki m các giá tr n tàng. Ông chú m c vào 2 ch tiêu chính: t tr ng hàng t n kho trên doanh thu và t tr ng n trên v n góp c ñông. Graham t ch i ñ u tư vào các công ty có n nhi u hơn v n c ñông. Ông cũng tin r ng có th tìm ra nh ng công ty mà giá tr ròng c a nó không ph n ánh qua giá tr c phi u. Buffett h p thu nh ng tư tư ng này c a Graham, cũng như c a Phillip Fisher m t nhà ñ u tư r t thành công. Ông này quan tâm ñ n trình ñ qu n lý c a lãnh ñ o doanh nghi p th hi n qua các tài kho n và t l t n kho. Fisher có m t nguyên t c mà Buffett không bao gi quên: Nhà ñ u tư vào m t công ty nào ñó ch nên làm h u thu n cho các nhà qu n lý gi i c a công ty, ch không ñư c t mình qu n lý công ty ñó. tu i 25, Buffett ñã thuy t ph c thành công hàng xóm c a mình Ohama góp 100.000 ñôla (tương ñương v i 1 tri u ñôla giá hi n t i) v n ñ u tư v i mình. Ông th a thu n v i các ñ i tác là s mang l i ít nh t 6% lãi, và ông s ñư c hư ng 25% trên s lãi vư t m c 6% này.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 49

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Trong m t b c thư g i các ñ i tác, ông vi t: “Tôi không th cam ñoan v k t qu ñ u tư v i các ông, nhưng tôi có th và xin cam ñoan r ng: (i) các kho n ñ u tư c a chúng ta s ñư c l a ch n trên cơ s giá tr ; (ii) mô th c ñ u cơ c a chúng ta s c g ng làm gi m thi u thua l v n vĩnh vi n (ch không ph i thua l danh nghĩa trong ng n h n)”. Buffett ñã mang l i cho các ñ i tác hơn 6% l i nhu n. Nh ng ñ i tác ñ u tiên này ñ u ñã tr thành tri u phú. Ư c tính có ñ n 52 ngư i Ohama ñã thành tri u phú nh ñ u tư v i Buffett trong m t vài năm ñ u tiên. Tuy nhiên, năm 1969, Buffett quy t ñ nh th i v n c a mình ñã ch m d t, trong b i c nh th trư ng ch ng khoán tr nên nóng b ng trong su t th p k 60, làm cho nhi u lo i ch ng khoán tr nên quá ñ t ñ . Ông rút lui kh i th trư ng và ph i kh s v i hi n th c là h u như không còn ñ u tư ch ng khoán n a. S rút lui này qu là ñúng lúc, và ông ñã không b m t ti n trong cơn suy thoái c a th trư ng năm 1973-74. ðây cũng là cơ h i tuy t v i ñ mua ch ng khoán v i giá th p cho ñ n t n cu i năm 1974. Khi Buffett tr l i th trư ng, ông nói c m giác lúc ñó “như m t gã ñàn ông l c vào ch n c m cung toàn ph n ”, khi có quá nhi u cơ h i. T t c nh ng kh an ñ u tư m i sau này, ch y u là ngành truy n thông, ñ u r t thành công. Có th lý gi i m t ph n ñ ng cơ ñ u tư c a ông vào ngành truy n thông là b t ngu n t truy n th ng gia ñình (cha và ông c a Buffett ñ u là nh ng nhà s n xu t, biên t p báo chí). Nhi u trong s ý tư ng ñ u tư c a ông cũng b t ngu n t cái g c gác dân “t nh l ” c a mình. Ông ghét nh ng công ty nào hay thay ñ i cái hay cách th c h ñang làm. S n ñ nh là m t d u c ng. Nh ng cái tên l n M cũng v y. Vì th 2 trong s nh ng kho n ñ u tư thành công c a ông là Coca Cola và Walt Disney, 2 bi u tư ng c a M . Nhìn t khía c nh tâm lý h c thì Buffett là m t con chiên c a ch nghĩa hình thái. Ông nh n m nh r ng b n ph i t p trung vào các ưu ñi m c a m t công ty trong m t kh i t ng th , thay vì ch nhìn vào, ví d , cái giá mà mình s thu ñư c khi chia nh và bán các tài s n khác nhau c a nó. M t trong nh ng ví d v tư tư ng này là vi c ông ñ u tư vào American Express. Năm 1982, hãng này b thua l l n vì vư ng vào m t v tai ti ng liên quan ñ n d u tr n salad. Giá c phi u c a nó gi m m nh t 62 USD xu ng còn 35 USD. Thiên h ñ r ng hãng này s p b phá s n, và báo chí thì liên t c ñ thêm d u vào l a. Buffett nhìn s vi c l nh lùng hơn. Ông phân tích các ngành kinh doanh cơ b n c a hãng này – du l ch, th tín d ng, séc l hành. Nh ng lĩnh v c này không b nh hư ng b i v tai ti ng trên. Là m t ngư i theo ch nghĩa hình thái, ông nhìn toàn b hãng và cho r ng nó v n t t. Th trư ng ñã quá ho ng s và phóng ñ i m c ñ nghiêm tr ng c a th m h a. Ông ñã mua r t nhi u c phi u c a hãng này và trong vòng ít năm, giá c a nó ñã tăng t 35 USD lên 189 USD.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 50

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

M t trong nh ng tư tư ng chính c a Warren Buffett là cu i cùng thì giá tr th c c a c phi u s ñư c ph n ánh qua giá th trư ng. Th thu t ñây là ph i nhìn ra ñư c giá tr th t c a nó trư c ngư i khác, r i mua r - và sau ñó ph i s n sàng ch ñ i th i cơ. T t nhiên nhìn ra ñư c giá tr th c c a c phi u không ph i ñơn gi n v y - và ông không bao gi ti t l các phép tính chi ti t ông s d ng ñ ñánh giá giá tr th c c a m t công ty và d ñoán giá c a nó s lên ñ n bao nhiêu. Tuy v y, cũng c n bi t r ng Buffett có m t s kiêng k . Ông th a nh n r ng có “v n ñen” trong m t s ngành như bán l . G c gác “nhà quê” cũng làm ông r t lo ng i v i c phi u nông nghi p vì ông bi t rõ là nhà nông thư ng có m c t n kho l n, m t ñi u mà Graham t i k . Khi ñã tr thành ngư i n i ti ng, Buffett luôn nh n m nh s bình d c a mình. Ông s ng Ohama trong ngôi nhà ông mua t nh ng năm 50. Dư i ñây là m t trong s nh ng phương châm c a ông ñư c nh c ñ n nhi u nh t: - Nguyên t c 1: Không bao gi ñ m t ti n - Nguyên t c 2: Không bao gi ñư c quên nguyên t c 1 Và m t câu nói mang tính tôn giáo: “Th trư ng như Chúa c u giúp nh ng ai t c u giúp mình. Nhưng khác v i Chúa, th trư ng không tha th cho nh ng ai không bi t ph i làm gì”. Nh ng câu nói trên c ng c thêm hình nh bình d c a Buffett như b t kỳ m t ngư i M bình thư ng nào khác. Tuy v y, nhi u ngư i bi t rõ ñây là m t hình nh b bóp méo ñôi chút. Không ph i ng u nhiên có tác gi ñã ñ t tên cho cu n sách c a mình v Buffett là “The Midas Touch” (t m d ch: “Cái ch m c a Midas”). Nh ng nguyên t c ñ u tư c a Buffett xem ra có v ñơn gi n nhưng ñ th c hi n ñư c chúng thì ph i có toàn b s nhi t thành, cam k t, và s t p trung cao ñ vào th trư ng, m t năng l c tính toán hơn ngư i, và s ti p c n v i nh ng thông tin mà bình thư ng là ñi u b t kh ñ i v i nh ng ai ít có các quan h . Mư i ñi u nên bi t khi "buôn" ch ng khoán ð i v i nh ng ngư i v a m i bư c chân vào th trư ng ch ng khoán hay nh ng ai ñã dày d n kinh nghi m trên thương trư ng, thua l nhi u khi là ñi u không th tránh kh i. Không h có m t công th c nào chính xác cho vi c ñ u tư ch ng khoán. Tuy nhiên, b n có th áp d ng m t s "m o" mà chúng tôi gi i thi u dư i ñây ñ có th thành công trong các giao d ch. 1. Nên nh r ng không có ch ng khoán nào là quá cao ñ b n không th mua ñư c hay quá th p ñ bán. Tuy nhiên, sau giao d ch ñ u tiên, b n ñ ng nên nghĩ ñ n giao d ch ti p n u giao d ch trư c ñó không mang l i l i nhu n cho b n.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 51

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

2. N u m t ch ng khoán nào ñó ñang bi n ñ ng khó lư ng, hãy suy nghĩ th t k và ñ ng "manh ñ ng" vì khi b n không th nh n bi t chính xác ñi u gì ñang x y ra thì b n không th bi t ñư c ch ng khoán ñó s theo chi u hư ng bi n ñ ng như th nào. Không xác ñ nh ñư c thì không ch n ñoán ñư c. Và n u không ch n ñoán ñư c thì s không th nào có ñư c l i nhu n. 3. Hãy luôn s n sàng bán ñi nh ng ch ng khoán có nguy cơ l và gi l i nh ng ch ng khoán h a h n mang l i l i nhu n cho b n. 4. Nguyên t c ñ thành công trong ñ u cơ ch ng khoán thư ng d a trên gi ñ nh r ng trong tương lai, ngư i ta s ti p t c m c sai l m mà h ñã m c ph i trong quá kh . 5. ð ng ph nh n s th t. Không nên tìm m i cách ñ l y l i l i nhu n. Hãy t b khi còn k p và khi chưa b thua l quá nhi u. 6. ð ng bao gi mua m t ch ng khoán khi nó ñang t m c giá cao gi m nhanh xu ng m c th p. 7. Th trư ng ch ng khoán ch có m t chi u hư ng; và nó không ph i là theo chi u hư ng giá lên hay giá xu ng mà là "giá h p lý". 8. ð ng bao gi hành ñ ng theo các l i khuyên. 9. K thù ch y u c a các nhà ñ u cơ chính là vi c b n thân h luôn có xu hư ng c m th y nhàm chán r t nhanh. M t ñ c ñi m không th nh m l n c a con ngư i là s ñan xen c a hi v ng và lo s . Trong ñ u cơ, khi di n bi n c a th trư ng không như mong mu n c a b n, b n s hi v ng r ng t t c m i ngày ñ u là ngày cu i cùng, và b n s thua l nhi u hơn n u b n làm theo nh ng gì b n hi v ng là s mang l i l i nhu n. Và khi th trư ng bi n ñ ng ñúng theo ý nguy n c a b n, b n s lo s r ng ngày mai mình s m t h t l i nhu n và b n quy t ñ nh b cu c quá s m. N i lo s khi n cho b n không th ki m l i nhi u như b n có th làm ñư c. M t nhà ñ u tư thành công là ngư i bi t dung hoà hai b n năng g c r này. Ngư i ñó ph i bi t cách ki m ch s "b c ñ ng" c a mình. Thay vì hi v ng, anh ta s ph i lo l ng hay thay vì lo s , anh ta ph i có hi v ng. Ngư i ñ u tư ph i lo r ng nh ng m t mát c a mình s l n hơn và cũng ph i hi v ng r ng l i nhu n c a mình có th tăng lên r t cao. Vi c ñ u cơ ch ng khoán theo cách thông thư ng mà m i ngư i v n làm là m t ñi u hoàn toàn sai l m. 10. B n ph i tin tư ng vào b n thân mình và nh ng quy t ñ nh c a mình n u b n mu n ki m l i t trò chơi trí tu và may r i này.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 52

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Bí quy t giao d ch Hãy tuân th theo chi n lư c! N u b n mua m t c phi u và ngày hôm sau nó xu ng giá trong khi các k t qu phân tích l i cho th y r ng c phi u này ñang lên giá - hãy mua thêm c phi u y và xem vi c mua c phi u ñó là m t giao d ch hoàn toàn ñ c l p. 1- Hãy tuân th theo chi n lư c! N u b n mua m t c phi u và ngày hôm sau nó xu ng giá trong khi các k t qu phân tích l i cho th y r ng c phi u này ñang lên giá - hãy mua thêm c phi u y và xem vi c mua c phi u ñó là m t giao d ch hoàn toàn ñ c l p. 2- Không nên mua bán các c phi u có chênh l ch l n gi a giá mua và giá bán. N u m t c phi u nào ñó có v r t h p d n - c g ng mua v i giá giao ñ ng trong ph m vi giá mua và giá bán. Trong trư ng h p này b n nên s d ng l nh gi i h n. Nên nh : m t giao d ch t n kém hơn 3% s th tiêu t t c các chi n lư c t t. 3- ð c bi t quan tr ng:N u b n nh n th y m t s thay ñ i giá b t thư ng theo chi u hư ng tích c c (trên 6 ñ n 10%) trong su t ngày ñâù hay ngày th hai, hãy bán c phi u c a b n nhanh. Hãy ñ c quy n sách "Phân tích giao d ch trong ng n h n" ñ bi t thêm các phân tích th ng kê liên quan. 4- B n cũng nên ñ c nh ng tin t c trên báo chí v c phi u b n ñã mua. ðôi khi ñ c ñư c nh ng tin x u cũng là ñi u r t có ích. Không nên quá lo l ng v nh ng b n báo cáo kinh doanh tiêu c c, nh ng d ñoán c phi u xu ng giá c a các nhà phân tích hay nh ng tin x u v m t ngành nào ñó. Dù th nào ñi chăng n a, c phi u v n có th lên giá. Nh ng ngư i bán kh ng s không còn gi ñư c l i th c a mình n a và nh ng ngư i ñ u tư khác l i s n sàng ch p nh n r i ro ñ nh y vào cu c. 5- Hãy c g ng mua nh ng lư ng c phi u b ng nhau. Giá càng th p thì r i ro càng cao. ð ng ñ m t lư ng ti n l n vào nh ng c phi u giá th p. 6- Không nên n m gi c phi u trong m t th i gian dài n u chúng ñang trên ñà gi m giá. N u b n b l m t m c giá t i ña, ch ng khoán s ch ng m y ch c r t giá và b n s thua l nhi u. 7- Hãy dùng nh ng nhà môi gi i qua m ng ñ gi m phí hoa h ng. N u b n mua t 100 ñ n 200 c phi u, phí hoa h ng s không l n hơn 10$. 8- Vi t k t qu b n tính toán ñư c vào m t b ng tính. Tính toán m c l i nhu n bình quân R và ñ l ch chu n S. C g ng gi cho t l S/R nh nh t có th . N u t l này ngày càng tăng thì có nghĩa là b n ñã m c m t sai l m nào ñó. 9- B n không ph i là m t cái máy tính và kh năng tư duy c a b n có th làm cho k t qu t t ñ p hơn hay t i t hơn m c trung bình. S có nhi u l n b n bán c phi u quá s m và b n s không mua vào m t s c phi u ch vì b n không thích chúng. ði u này cũng là bình thư ng khi các quy t ñ nh c a b n d a trên
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 53

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

kinh nghi m hay các phân tích b sung. Nhưng s r t t i t n u các quy t ñ nh ñó b n i s hãi c a b n nh hư ng. Hãy phân tích các sai l m c a mình. T l S/R là m t công c t t cho vi c phân tích ñó. 10- N u b n c m th y r t ch c ch n v m t c phi u, b n có th gi nó lâu hơn. Nhưng chúng ta không bi t ñư c b n ch c ch n ñ n m c nào. M t ñi u ch c ch n duy nh t trên th trư ng chính là s b t n ñ nh. N u b n mu n gi c phi u lâu hơn, hãy ñ t l nh d ng g n v i m c giá hi n t i. Lũng ño n lu ng ti n Có v như m i năm ngư i ta l i ñư c ch ng ki n m t v "scandal" liên quan ñ n "doping" c a các v n ñ ng viên ñi n kinh, nhưng h l i là nh ng ngư i ñư c ñào t o t khi còn nh ñ tin r ng, t t c các r c r i y là do hành ñ ng c a h . H hành ñ ng li u lĩnh ñ tăng cơ h i giành chi n th ng. Các công ty, tương t , cũng s s n sàng nh m vào m c tiêu hi u qu ho t ñ ng v i m i chi phí. H có cách ñ th i ph ng ho c "bơm" lên m t cách gi t o tình hình l i nhu n - g i là mánh khoé lu ng ti n. Chúng ta hãy cũng xem ngư i ta th c hi n như th nào - m t cách ñ ch ñ ng ñ i phó v i tình hu ng có th . Lu n gi i cho mánh khoé lu ng ti n Lu ng ti n thư ng ñư c coi là m t trong nh ng ch s minh b ch nh t trong b n báo cáo tài chính (tuy nhiên, s vi c c a WorldCom ñã ch ng minh, ñi u này không ph i là chân lý). Các công ty thu l i t lu ng ti n m nh cũng theo cách mà m t v n ñ ng viên ñi n kinh ñư c l i t s c m nh cơ b p. M t b ng lu ng ti n m nh cũng có nghĩa là công ty tr nên h p d n hơn và ñư c x p h ng cao hơn. Sau cùng, các công ty ph i s d ng bi n pháp tài tr v n ñ tăng v n - công n ho c v n ch s h u không th t n t i mà không t v t s c mình. "Cơ b p c a m t doanh nghi p" - y u t ñư c tăng cư ng b i lu ng ti n ghi nh n t i s sách k toán, g i là l i nhu n ho t ñ ng. Có th tìm th y kho n m c này trên báo cáo lưu chuy n ti n t , sau báo cáo thu nh p và b ng cân ñ i k toán. Mánh khoé ñư c th c hi n như th nào ? Gian l n các kho n ph i tr

Các công ty có th d dàng th i ph ng các báo cáo tài chính b ng cách thay ñ i cách th c ghi nh n k toán các kho n chi tr t n ñ ng, hay là các kho n ph i tr . Thông thư ng, khi phát hành m t t séc ñ tr cho m t kho n ph i tr , công ty s ghi gi m các kho n ph i tr c a mình. Tuy nhiên, trong khi “séc v n ñang trên ñư ng chuy n”, thì cách th c mánh khoé trong vi c ghi nh n ti n m t là công ty s không ghi gi m các kho n ph i tr m t cách ñ ng ñ n hoàn toàn b ng cách ñưa nó vào trong l i nhu n trư c thu như m t kho n ti n m t t i qu .
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 54

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Nh ng công ty này cũng có th tăng s lư ng l n lưu lư ng ti n t b ng cách phát hành t t c các séc mu n hơn và s d ng các nghi p v th u chi. Tuy nhiên, vi c tăng lưu lư ng này là k t qu c a nh ng nguyên t c k toán chung ñư c th a nh n (GAAP) x lý th u chi như th nào: Trong các nguyên t c, h cho phép th u chi ñư c g p vào các kho n ph i tr , và sau ñó ñư c c ng vào l i nhu n trư c thu . Vi c cho phép này dư ng như là ch y u trong GAAP, nhưng k c khi các nguyên t c k toán này thay ñ i, b n cũng có th khôn ngoan xem xét, nghiên c u k lư ng các con s và chú thích ñ phát hi n ra ñư c b t kỳ các mánh khoé tương t . Mua bán các kho n ph i thu M t cách th c khác ñ tăng l i nhu n trư c thu là bán h giá các kho n ph i thu. Ngư i ta g i cách bán này là vi c ch ng khoán hoá. ñây, các ñ i lý thu gom – bên th 3 mua các kho n ph i thu c a công ty v i m t kho n ti n nh t ñ nh, và công ty này s chuy n giao quy n ñòi n cho ñ i lý. Vì v y, công ty này hoàn toàn thu h i các kho n ti n m t ñ i v i các kho n ph i thu m t cách an toàn s m hơn th i gian ñi ñòi khách hàng. Th i gian gi a bán và thu h i v n ñư c rút ng n nhưng bù l i công ty l i ph i nh n m t s ti n ít hơn s ti n khách hàng ph i tr . Vì v y, ñó không ph i là bi n pháp h u hi u tr phi có v n ñ tr c tr c trong vi c thu h i ti n m t, và là lý do ñ che ñ y nghi p v ho t ñ ng âm trong c t l i nhu n trư c thu Ti n m t phi ho t ñ ng ðó là cách th c t o ti n m t t các ho t ñ ng không liên quan ñ n các ho t ñ ng chính c a công ty. Ti n m t phi ho t ñ ng thư ng là ti n t vi c kinh doanh mua bán ch ng khoán, ho c ti n m t ñư c vay mư n cho mua bán ch ng khoán nhưng không ph i là kinh doanh. Các kho n ñ u tư ng n h n thư ng ñư c s d ng ñ ñ m b o giá tr c a các kho n ti n m t trong th i kỳ dôi dư trư c khi s n sàng và s p s a ñưa vào các ho t ñ ng kinh doanh c a công ty. Vi c ñ u tư ng n h n này s t o ra ti n nhưng không ph i là ti n ñư c t o ra t nh ng ho t ñ ng kinh doanh chính. Vì v y, lu ng lưu chuy n ti n t là thư c ño ño kh năng tài chính c a công ty, các kho n ti n m t không liên quan ñ n ho t ñ ng công ty nên ñư c h ch toán ñ c l p. Nó s ch bóp méo lu ng lưu chuy n ti n t th c c a các ho t ñ ng kinh doanh c a công ty. GAAP ñòi h i t t c các kho n ti n m t phi ho t ñ ng này ph i ñư c gi i thích rõ ràng, minh b ch. Và b n có th phân tích kh năng c a m t công ty m t cách d dàng b ng cách nhìn vào nh ng con s thu chi h p nh t trong báo cáo lưu chuy n ti n t .

K x o ch n c phi u ng n h n. 1.Trư c khi ch n c phi u ng n h n nên rèn luy n tâm lí v ng vàng. Khi l a ch n ñ u tư ng n h n c n có ñ t ch t tâm lí v ng vàng,khi c n ra tay
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 55

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ph i ra tay ngay,n u không s làm r i lo n tr ng thái tâm lí.Do th trư ng ch ng khoán hi n nay phân hoá nhi u xu th ,không ph i c phi u nào cũng lên giá,cũng không ph i c phi u nào cũng h giá. Vi c lên giá c a c phi u như gió th i vào dòng nư c ,ch c n n m rõ phương pháp, m nh d n,c n th n, có th n m ch c cơ h i ñàu tư ng n h n và nhà ñ u tư s tho i mái ung dung. 2.Phương pháp l a ch n c phi u khi th trư ng bi n ñ ng có tính ñ t phá. TTCK m t s nư c ñang phát tri n hàng năm có vài l n bi n ñ ng mang tính ñ t phá, ñ ng trư c tình hình bi n ñ ng theo ki u gi ng phun ñó ph i n m ch c cơ h i, có nghĩa là ki m ti n.Khi xu hư ng giá c tăng s có m t vài lo i c phi u d n ñ u xu th tăng, n u m t s c phi u ch ñ c a nh ng nhà ñ u tư chính v n không tăng giá, t t c phi u c a các t ch c ti n t , các công ty núp danh s tăng.Biên ñ tăng giá c a lo i c phi u này r t l n.Ch n ñúng ñư c lo i c pi u này có có th ch y trư c ñư c th trư ng. 3.Phương pháp ch n c phi u giành th c th trư ng ño n cu i Th trư ng là nơi sôi ñ ng, không ch p nh n s yên tĩnh.Khi th trư ng bi n ñ ng theo hư ng thu n l i, t t th trư ng ño n cu i s phát huy s c m nh ,giá c tăng lên,toàn c phi u như có m t lu ng sinh khí m i. ð ng trư c d p may như v y ch c n b n dũng c m nh y vào , hôm sau khi giá lên cao, b n hãy bán lư ng c phi u v a mua,nói chung s ki m ñư c l i nhu n. 4.Phương pháp ch n c phi u m i cùng lo i. Trư c khi c phi u m i tham gia th trư ng giao d ch, các nhà kinh doanh c phi u thu ng nâng giá c phi u cùng lo i ñ giúp c phi u m i thu n l i trong giao d ch.V sau các nhà ñ u tư cũng ñ ng ý v i th ño n thao tác này. V y trư c m i l n có c phi u m i tham gia TTGD nh ng c phi u cùng lo i tr thành ñi m nóng trên th trư ng.Trư c khi c phi u m i tham gia th trư ng, các nhà ñ u tư nh y c m s tìm mua lo i c phi u có liên quan ñ n c phi u m i, ñ i c phi u m i tham gia th trư ng,h bán ra s có l i nhu n.N u c phi u m i còn ti p t c tăng giá thì c phi u cùng lo i s tăng theo.Tuy nhiên hi n tư ng này r t ít g p. M o "lách" quy ñ nh T+3 trong giao d ch Th i gian g n ñây, TTCK bi n ñ ng r t nhanh gi a các ñ t kh p l nh, có th tăng tr n ñ t 1 và gi m sàn ñ t 3, tương ñương biên ñ dao ñ ng giá ñ n 20% trên sàn HN ho c 10% trên sàn TPHCM. N u NðT có th mua và bán ngay l p t c CP trong cùng m t phiên hay mua hôm trư c, bán hôm sau thì cơ h i ki m l i nhu n trong kho ng th i gian ng n là r t l n. Chi n thu t chia nh Cách này, NðT có th th c hi n m t mình. NðT chia s ti n thành nhi u ph n mua/bán cùng m t lo i CP. Gi s NðT ñang có 500 REE, và CP này ñang gi m. N u d ñoán ngày ti p theo CP s tăng giá thì hôm nay, NðT có th mua vào ñúng 500 REE.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 56

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Ngày hôm sau REE tăng giá thì NðT th c hi n l nh bán 500 REE có s n trong tài kho n. V y s CP trong tài kho n v n là 500 REE, nhưng s ti n m t tăng lên là ph n chênh l ch gi a giá lên và giá mua hôm trư c. NðT có th chia s ti n thành 3 hay 4 ph n ñúng cho ñ chu kỳ T+3. Chi n thu t này ch cho phép NðT th c hi n v i th i gian t T+1. NðT có th gi m xu ng v i T+0 n u s d ng thêm m t tài kho n u quy n. Chi n thu t mua bán theo nhóm Chi n thu t có th cho phép NðT th c hi n giao d ch v i T+0 nh l p m t nhóm ngư i ñ mua/bán cùng m t lo i CP. Gi s m t NðT mua CP ñ t kh p l nh th nh t, v i giá sàn hay m t m c giá nào ñó. Sang ñ t kh p l nh th hai hay th ba, giá CP ñó tăng, NðT có th vay CP t tài kho n c a m t ngư i trong nhóm ñ th c hi n l nh bán. T t nhiên l nh bán này ñư c ngư i mà tài kho n có CP ñó th c hi n. ði u này cho phép NðT không vi ph m vi c c m mua/bán m t lo i CP trong cùng m t ngày và gi m chu kỳ mua bán xu ng ñ n T+0. K c khi NðT chưa mua CP ñó, nhưng d ñoán ngày hôm sau, hay ñ t kh p l nh sau giá gi m thì có th vay m t lư ng CP nh t ñ nh c a m t ngư i trong nhóm ñ bán và s mua tr l i vào ñ t kh p l nh hôm sau hay ngày hôm sau... Chi n thu t này ưu ñi m hơn chi n thu t chia nh , vì NðT không ph i chia nh kho n ti n ñ u tư c a mình nh t n d ng ñư c v n c a nh ng ngư i trong nhóm. B n ch t ñây cũng gi ng như nghi p v bán kh ng. T t nhiên NðT cũng c n ph i so sánh v i chi phí giao d ch, n u sau khi tr ñi chi phí giao d ch mà h v n còn l i nhu n thì h có th th c hi n các giao d ch áp d ng hai chi n thu t này. Hai chi n thu t này ñã ñư c áp d ng trong th i gian v a qua và r t hi u qu khi th trư ng bi n ñ ng th t thư ng, hay ñang trong chu kỳ ñi u ch nh gi m và không bi t s ñ o chi u khi nào. Hi n t i, phương th c thanh toán là chu kỳ T+3, t c sau khi th c hi n giao d ch 3 ngày làm vi c thì ti n hay CP m i v tài kho n. Do ti n m t hay CP ñư c h ch toán vào bu i chi u sau khi k t thúc phiên giao d ch, nên th c ch t NðT ch có th mua/bán vào ngày hôm sau (T+4). Hi n quy ñ nh c m mua và bán m t lo i CP cùng m t tài kho n trong cùng m t ngày. Các CTCK cũng m i cung c p d ch v ng trư c ti n bán, ch chưa ng trư c CP do lu t chưa cho phép nghi p v bán kh ng. Cách theo dõi ch ng khoán S khó khăn c a ngư i không dám và không th gia nh p vào th trư ng ch ng khoán là vì h không bi t mua c ph n nào cho có l i.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 57

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

M t là h ch p nh n ñ ng ngoài cu c chơi r i phân tích nh ng chuy n ñã qua r i, hai là h mua lung tung, m i th m t ít ti n r i nghênh nghang t ñ c r ng ta ñây cũng mua bán ch ng khoán gi ng như ai. N u th trư ng lên thì h l i, th trư ng xu ng thì h l . Ngư i mua bán ch ng khoán th c th thì trái l i, b t c th trư ng lên hay xu ng gì h cũng ki m cách ñ có l i. Phương pháp sau ñây là m t trong nh ng cách th c d dàng và h p lý ñ b n có ưu th ñ lăn l n trong th trư ng ch ng khoán. Quan sát th trư ng xung quanh V tinh, Internet, s phát tri n c a khoa h c công ngh ... ñã thúc ñ y k ngh truy n thông ñ n m c r t cao, xu hư ng toàn c u hoá thông tin làm cho con ngư i luôn b “b i th c” thông tin, lúc nào cũng cho ta c m giác thi u th i gian ñ ti p nh n thông tin m i; trong khi cơ th con ngư i c n ph i ăn, ng , ngh ngơi. Chúng ta choáng ng p trong h ng hà sa s tin t c, mu n xem h t tin t c thì không còn th i gi mà suy ñoán ñ mua bán ch ng khoán. ð ñ ng rơi vào trong tr ng thái b tê li t vì ngu n thông tin quá nhi u. Chúng ta nên chuyên tâm vào m t, và duy nh t th trư ng ch ng khoán chúng ta ñang s ng mà thôi. nơi

Ưu ñi m c a s h n ch này là t b n g t b ñư c nh ng tin t c không c n thi t, chú tâm hơn v i nh ng cái mà b n ch c n bi t ñ thành công trên th trư ng ch ng khoán. ð ng ñi tìm m t thiên ñư ng ch ng khoán nào khác th trư ng mà b n ñang cư ng n u b n chưa là ngư i chuyên môn. Rào c n c a ngôn ng , ti n môi gi i, nh ng gì không ñăng t i trên báo chí... h n ch kh năng thành công quá nhi u n u b n mu n gia nh p vào m t th trư ng khác. ''''Liên tư ng ch ng khoán'''' Th gi i quanh ta luôn luôn bi n ñ ng, n u tinh ý, chúng ta ñ u có th b t ñư c nh ng tín hi u ñ cho chúng ta có nh ng cơ h i tuy t v i ñ thành công trên th trư ng ch ng khoán. Chung quanh chúng ta, không bi t bao nhiêu công ty ñang làm ăn phát ñ t, ch c n chúng ta làm m t dây liên tư ng n i li n nh ng ñi u tai nghe m t th y v i th trư ng ch ng khoán là chúng ta th y ngay nh ng cơ h i ñang ti m tàng.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 58

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Ch ng h n như b n ñi ăn t i m t nhà hàng ñ y ngh t khách thì b n nên v nhà, ki m tra trên inetrnet coi t p ñoàn nhà hàng này có niêm y t trên ch ng khoán hay không, giá c ph n là bao nhiêu...hay ch c n ñi mua chai thu c tr ch ng hói ñ u ti m thu c tây mà ngư i dư c sĩ khen ng i không h t l i thì b n có ngay tên công ty dư c ph m ñáng chú ý. N u m t ngày nào ñó mà b n th y nhà hàng v ng khách hay thu c m c tóc c a b n không có h u hi u thì nên bán nh ng c ph n c a các công ty này dù giá c phi u c a nh ng công ty ñó ñang lên. Nh ng gì b n c m nh n ñư c xung quanh b n là k t qu thành t u hay m m móng th t b i c a nh ng công ty ñó. B n ñang quan sát th trư ng ch ng khoán, mua trên bán trư c nhi u ngư i khác b ng m t cách t nhiên và h p lý vì b n là nhân ch ng tr c ti p trư c khi h u qu c a nh ng s vi c này làm giá c ph n nâng hay h . Nh t ký th trư ng Chuyên môn hơn m t bư c thì b n có th ghi chép c ph n c a t 5 ñ n 15 tên công ty xung quanh b n mà b n cho là ñang ăn nên làm ra. S ghi chép này ph i tr thành m t thói quen h ng ngày, ñ u ñ n. Nh ng tay chuyên môn ghi l i giá c a c ph n v i nhi u tin t c khác nhau như giá vào gi m c a, (open), giá cao nh t (+high) và th p nh t (+low), s lư ng mua bán (volume), ngày h p c ñông, ngày thông báo k t qu , tin t c liên quan v.v... b i vì càng có nhi u thông tin v giá c ch ng nào thì h càng d mua bán giá c h p lý ch ng ñó. V ph n mình, b n ch nên ghi chép nh ng gì b n hi u và bi t khai thác, m c giá c ph n cu i cùng trong ngày cũng có th t m ñ . Khi hi u bi t thêm thì b n thêm vào nh ng tin t c khác. N u b n ghi chép l i nhi u tin t c quá mà không bi t dùng nó thì b n l i phí th i gian vô ích, b n s c m th y nhàm chán. M i c ph n lên xu ng, giao ñ ng trong qu ñ o riêng c a nó, sau m t th i gian b n s th y nh ng giao ñ ng lên xu ng có th ñoán ñư c. Song song v i s ghi chép giá niêm y t, b n nên ghi thêm s d ñoán c a b n. Ban ñ u thì ñơn gi n ch là lên hay xu ng, sau ñó thêm giá c c a t ng c ph n. ði u t nhiên làm nhi u ngư i t p chơi ch ng khoán gi t mình là ...t nhiên th y mình có th tiên ñoán s giao ñ ng c a vài c ph n m t cách d dàng và khá chính xác.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 59

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

S nhi u ngư i tr m tr : “Ch ng khoán ch là v y !!” B n gi l i nh ng c ph n mà b n d tiên ñoán nh t, g t b vài c ph n ít tri n v ng, không lên không xu ng hay là lên xu ng m t cách quá b t thư ng. B n có th thay th nó v i nh ng c ph n c a nh ng công ty khác có d tiên ñoán hơn B n có th mua 2 ho c 3 c ph n mà b n cho là có tri n v ng nh t. S ti n cho m i c ph n này nên không bao gi quá 33% ti n v n c a b n. T n d ng cơ h i Khi m t s ki n gì liên quan ñ n ch ng khoán, c ph n ñã loan tin r ng rãi trên các phương ti n truy n thông r i thì hình như cũng m i s cũng ñã an bài. Ngư i mu n khai thác tin t c ñ làm m t phi v mua bán có lãi ñã ch m m t cơ h i. Th trư ng ch ng khoán luôn luôn ñi trư c m t hay vài bư c. ð u óc chúng ta hơn máy móc là do chúng ta có kh năng tư ng tư ng, suy ñoán s vi c trư c khi nó s x y ra. Chúng ta ph i t p suy nghĩ xa hơn chúng ta nghe và th y. Sau ñây tôi xin ñưa ra hai thí d : Giá d u h a ñang lên và quá nhi u ngư i ñ xô vào mua c ph n c a nh ng công ty d u h a, n u b n k t lu n r ng ñã quá tr ñ ñ u tư vào d u h a thì b n nên làm bư c th hai: mua c ph n c a nh ng công ty ch t o nh ng thi t b t o năng lư ng không c n d u h a b ng ánh sáng m t tr i, gió, sóng th y tri u... Báo chí loan tin r ng Vi t Nam cho phép ngư i nư c ngoài và Vi t Ki u mua và c t nhà Phú Qu c, b n nh n ñ nh r ng giá ñ t Phú Qu c ñã b gi i ñ u cơ ñ y lên quá cao thì b n nên quan tâm ñ n nh ng d ch v , công ty có liên quan ñ n s ph n th nh cho Phú Qu c sau này: công ty ñóng tàu du l ch cao c p, thuy n bu m... Nh ng thí d ñây ch là... thí d , mong b n ñ ng th y b t c công ty nào ñóng thuy n hay làm nhà máy th y ñi n nào trên sàn ch ng khoán cũng mua l y mua ñ mà không c n gì thêm n a. Mua bán ch ng khoán c n có m t h th ng hoàn ch nh, t ñ u ñ n cu i, trong ñó s phán ñoán cá nhân r t quan tr ng, b n ch nên mua công ty ñóng thuy n hay th y ñi n nào ñã n m trong s “nh t ký” c a b n mà b n bi t rõ s giao ñ ng giá c c a nó.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 60

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Liên tư ng tương lai là ph , s quan sát th trư ng m i là chính. Quan sát nh ng chuy n ñang x y ra thì có k t qu mau chóng, cho b n bi t nên mua bán c ph n nào cho b n nhi u lãi nh t. Liên tư ng ñ n tương lai thì cho b n bi t nh ng lãnh v c mà b n c n quan tâm, là s thúc ñ y b n dám quy t ñoán mua bán khi ngư i khác còn l ng kh ng. Ưu ñi m c a phương pháp quan sát th trư ng ch ng khoán b ng “da th t, tai m t, mi ng lư i ...” và trí tư ng tư ng này là m t phương pháp ít c n ki n th c v ch ng khoán nh t. Nó khá ch c ch n n u b n ch u khó suy nghĩ, nghi n ng m, “tiêu hoá “ nh ng thông tin xung quanh b n. Khuy t ñi m là b n không th mua ñi bán l i trong th i gian r t ng n, và b n không th tri n khai nó n u b n không mua bán trong m t th trư ng ch ng khoán th c th . Ngư i s ng các nư c Tây phương không có khuy t ñi m th hai vì th trư ng ch ng khoán ñây ñã ñư c ra ñ i khá lâu và có nh ng lu t l kinh t và chính tr khá ch t ch . Tóm l i mua bán ch ng khoán không c n nh ng năng khi u hơn ngư i, nó ch c n s c n cù và s tư ng tư ng, bi t k t h p nh ng s ki n riêng l , mơ h thành m t s i dây li n l c. Nh ng ngư i nói r ng ch ng khoán nguy hi m thì h nói ñúng ñ i v i h vì h không n m rõ s lên xu ng c a nh ng c ph n. Còn v i nh ng ngư i bi t rõ s lên xu ng c a giá c c a vài ba, hay th m chí ch m t c ph n thì ñó là s nguy hi m có l i. Buôn bán ch ng khoán qua m ng Dù ch c n có ngư i ch d y m t weekend thôi là b n có th mua bán ch ng khoán. Nhưng mu n s ng b ng ngh này thì ph i c n nhi u y u t khác n a. B n có m t s v n nh t ñ nh, ñ ti n nhà băng thì l i ch ng bao nhiêu, cho ngư i thân mư n thì khi tr l i cũng ch ng sanh ñ thêm ñ ng nào, cho vay l y lãi thì s b gi t n . Dù ñang ñi h c hay ñi làm thì b n cũng có th i gian rãnh r i, ñi chơi nói chuy n phù phi m v i b n bè, r t cu c cũng ch là chuy n phi m thôi. B n mu n ñ u tư vào m t cái gì có l i hơn cho b n. V y là b n có ñ hai y u t ñ chơi ch ng khoán: Ti n b c và th i gian.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 61

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Có nhi u ngư i ñem ti n nhào vào th trư ng ch ng khoán ñ r i phá s n sau vài tháng. ð ng làm như th . Chơi ch ng khoán là m t ngh thu t nó ñòi h i ba giai ño n: chu n b , thai nghén và th c th . Giai ño n chu n b : Giai ño n chu n b là giai ño n d dàng nh t, vì nó ñòi h i nh ng ñi u ki n k thu t mà thôi : Internet Mu n mua bán ch ng khoán b ng Internet thì trư c h t ph i có… Internet. Không ph i lo i Modem ch y c c c ch (khi b n b m chu t m t cái thì b n có ñ th i gi ăn sáng l n ăn trưa) mà ph i là t c ñ c cao, ít nh t cũng ph i thu c hàng ADSL, không có r t m ng n a ch ng, ñ khi b n ñang tung ti n b c lên th trư ng cái máy không ch u nghe l nh c a b n thì khác nào hành ñ ng "ñem con b ch ", s m mu n gì thì ñ ng ti n cũng "khăn gói" theo ngư i khác. Ngân kho n B n m m t ngân kho n trong ngân hàng ch p nh n mua bán ch ng khoán (broker) trên m ng, s thành b i c a m t ngư i mu n mua bán ch ng khoán l thu c vào kh năng c a nhà môi gi i này r t nhi u, có th nói t l ñ n 1/3. Hi n nay có nhi u ngân hàng m chi nhánh trên m ng cho nh ng ngư i mu n giao d ch ch ng khoán. B n nên ñi so sánh vài ba nhà môi gi i. Nh ng nhà băng chuyên môn làm vi c trên m ng không có nh ng chi tiêu gi ng nhà băng truy n th ng cho nên h có th ñ y cư c phí mua bán ch ng khoán ñ n hai ho c ba l n. ði u quan tr ng không kém là bi u ñ giá c c a th trư ng ch ng khoán ph i hi n r t mau hay l p t c ch không ph i là 30 phút sau. S vi c này ñưa ñ n trình tr ng là b n quy t ñ nh ch m hơn th trư ng , và do ñó b n s b m t ti n khi bán không k p vì không phát hi n ñư c c ph n ñang xu ng. M nh l nh c a b n ban ra ph i l p t c ñ n th trư ng, nhà môi gi i nào cho phép b n s d ng nhi u lo i m nh l nh thì càng t t cho b n ch ng ñó. T i thi u thì b n ph i có l nh Stop loss order*.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 62

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Giai ño n thai nghén ði u ki n cá nhân: Hơn b t c nơi nào, ñ i v i th trư ng ch ng khoán, s hi u bi t là ti n b c. M c ñích lúc này là làm sao bi t cách v n hành c a th trư ng ch ng khoán mà ch ng ph i tr ti n vì mua ch ng khoán không ñúng lúc hay không ñúng c ph n. B n ph i quan sát th trư ng chung quanh b n, trong qu c gia b n ñang cư ng , ñ ng ñi tìm m t thiên ñư ng ch ng khoán nào khác khi b n chưa có ñ trình ñ . Sau m t th i gian quan sát, b n s th y có nh ng c ph n lên ñ u ñ u, và nh ng c ph n xu ng ... ñ u ñ u. Có nh ng c phi u lên c tr i lên t t xu ng trong m t kho ng giá nh t ñ nh, cũng có nh ng c ph n c lên xu ng theo chu kỳ hàng năm, ch ng h n t tháng 1 ñ n tháng 6 thì lên, t tháng 9 ñ n tháng 11 thì xu ng. Nh ng ngư i k lư ng thì h lưu chép tin t c giá c 20 -30 c ph n mà h cho là d tiên ñoán nh t. Bình thư ng thì chương trình Excel cũng ñư c, hay cao siêu hơn thì chương trình Trade station. Ch bi t v y thôi là b n có th nh p cu c r i. ð không m t ti n, b n nên b t ñ u chơi ch ng khoán b ng tài kho n o. Tài kho n o ñư c l p ra ñ ...d kh b n, cho phép b n có ti n không có th t ñ b n mua ch ng khoán, tàì kho n o c a b n s l i hay l theo th trư ng. Thành công v i tài kho n o không h n là b n s có kh năng mua bán ch ng khoán vì b n chưa có n m mùi stress khi b n giao d ch v i s ti n th t nhưng th t b i thì ki n th c c a b n còn eo h p, nên trau d i thêm. N u nhà băng, h i ñoàn hay t báo kinh t nào m cu c thi mua bán ch ng khoán thì b n nên ghi danh chơi ngay, nó cho b n ti p c n thêm m t bư c v i th trư ng ch ng khoán th t. Song song ñó, b n ph i t trau d i ki n th c ch ng khoán c a b n, s trao d i ki n th c trong ch ng khoán là m t quá trình liên t c, không ng ng ngh . Th trư ng ch ng khoán là m t môi trư ng luôn luôn thay ñ i, càng ngày càng ña d ng.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 63

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

N u b n không mu n ñ cho mình m t ti n ñ mua bán ch ng khoán thì b n l i nên b ti n vào sách v , bu i thuy t trình, khóa h c... liên quan ñ n ch ng khoán. Siêu vi t hơn h t là tìm ñư c m t ngư i ñ ñ u, v a ñ t n công v a ñ t n ti n. Th i kỳ thai nghén ch m d t khi b n thành th o s v n hành c a th trư ng mà b n ñã theo dõi, thi t l p ñư c m t h th ng mua bán ch ng khoán toàn di n, t A ñ n Z, b n t bi t nên mua cái gì và lúc nào. (What and When?) và bán nó khi giá l r t ñ n m c nào? (How much?) Th i kỳ th c th : Theo nh ng ngư i chuyên môn, thành công v i ch ng khoán ch nh 20 % nh ng gì chúng ta h c h i, 80 % kia là ph i nh vào chính b n thân chúng ta. B n có th thu c làu 50 cu n sách, d 60 bu i thuy t trình, th ng 70 l n trong tài kho n o ñ r i quên... t t c khi ñ ng trư c m t tình hu ng mà b n b t bu c ph i quy t ñ nh. B n nên b t ñ u mua bán t t v i s th n tr ng t i ña. Vì nhu c u an toàn, không nên “b h t tr ng vào m t r ”, b n nên chia ñ u tài s n, mua ít nh t là 3 c ph n khác nhau, t i ña thì 8-9 vì b n khó theo dõi nhi u hơn n a. V l i mua nhi u hơn thì b n ch theo s lên xu ng c a th trư ng mà không có th hơn các nhà ñ u tư trong các qu ch ng khoán chuyên môn ñư c. B n ph i ban l nh stop loss ngay sau khi b n ra l nh mua c phi u, tuân th k lu t cá nhân trong h th ng mà b n ñã v ch ra. (Have a plan and trade your plan). Vì nhu c u an toàn, không nên mua d n ti n vào b t c m t c ph n hơn 1/3 s ti n b n ñang có. Quan tr ng nh t là s ñ u ñ n ch không ph i là l i th t nhi u ti n. Sau m t th i gian b n b thua thì b n ph i d ng l i ñ tìm nh ng khuy t ñi m ñã làm b n th t b i. Nhưng sau m t th i gian th ng liên t c thì b n cũng ng ng l i, nghĩ ngơi vài ba ngày ñ k y l i s bình th n trong tâm h n, không quá ch quan ñ ph m vào nh ng l i l m ñang ti m n. B n th y b n có l i m t cách ñ u ñ n thì b n nên chuy n ñ i th i gian, vi c làm và xoay qua làm vi c bán th i gian hay m t công vi c nhàn r i hơn ñ có thêm th i gian chú tâm vào ch ng khoán .

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 64

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

B n có th tr thành chuyên môn, mua bán ch ng làm ngh nghi p chính khi ti n l i ch ng khoán vư t qua ti n lương tháng c a b n m t cách ñ u ñ n. Và s ti n m t mà b n hi n có ñ chơi ch ng khoán b ng 10 năm chi tiêu c a b n. Ví d như b n chi tiêu 1.000 Euros m i tháng, thì b n c n ít nh t là 1.000 Euros x 12 (tháng) x 10 (năm) = 120.000 euros. Chơi ch ng khoán là m t ngh thu t, ñòi h i nhi u năng ch u stress r t cao. năng khi u b n thân và kh

Chúng ta ch nên nh p cu c qua m t th i gian quan sát và h c h i. N u b n t th y không có kh năng thì ñ ng nên gia nh p vì nó s làm b n m t nhi u hơn là ñư c. N u b n th y có kh năng thì chúc m ng b n, b n ñã vào m t th gi i mà nh ng ñ u óc thông minh nh t th gi i ñang tranh tài v i nhau. B n có th ngao nghêu ñâu ñó trên trái ñ t này v i ñi u ki n là nơi ñó có Internet. B n cũng có th ki m ñư c nhi u ti n, ngang hàng v i m t ngư i có b ng c p cao ñang n m ch c v quan tr ng. T do không gian l n tài chánh là thành qu c a b n. Gi c mơ ch có giá tr khi chúng ta m m t mà mơ! ng d ng lý thuy t hi n ñ i trong qu n lý danh m c ñ u tư (ph n 1) T i Vi t Nam vi c ng d ng các lý thuy t hi n ñ i vào qu n lý danh m c ñ u tư còn là m t v n ñ khá m i và chưa th t s mang tính chuyên nghi p. Trong quá trình phát tri n c a n n kinh t , t t y u s t n t i các doanh nghi p làm ăn r t hi u qu . ð ng v n dư th a c a h s có xu hư ng ch y vào nh ng lĩnh v c ñ u tư h p d n hơn. ð u tư ch ng khoán ra ñ i ñ gi i quy t nhu c u ñó. Khi ñ u tư vào lĩnh v c ch ng khoán, nhà ñ u tư có th ñ u tư cùng m t lúc vào nhi u s n ph m khác nhau ch không nh t thi t h ph i ph thu c vào m t vài s n ph m c ñ nh như khi h ñ u tư th c. ð u tư ch ng khoán không ch làm m r ng môi trư ng ñ u tư cho các nhà ñ u tư mà t thân nó len l i vào t ng ngõ ngách trong n n kinh t thu hút ñ u tư dòng v n c c nh cho ñ n ngu n l c d i dào nh t. T i Vi t Nam vi c ng d ng các lý thuy t hi n ñ i vào qu n lý danh m c ñ u tư còn là m t v n ñ khá m i và chưa th t s mang tính chuyên nghi p. T t c các quy t ñ nh ñ u tư ñ u ñư c cân nh c dư i góc ñ r i ro và t su t sinh l i mong ñ i và nh ng tác ñ ng c a chúng trên giá ch ng khoán cũng như k t qu tài chính cu i cùng ñ t ñư c trong quy t ñ nh ñ u tư. m t s qu c gia có th trư ng ch ng khoán phát tri n, t r t lâu nhà ñ u tư ñã bi t áp d ng nguyên t c “không b tr ng vào cùng m t r ”, thông qua mô hình qu n lý danh m c ñ u
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 65

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

tư hi u qu k t h p lý lu n có liên quan ñ n r i ro và t su t sinh l i mong ñ i (Mô hình ñ nh giá tài s n v n - CAMP) và lý thuy t ñ nh giá chênh l ch (APT) ñ l a ch n t p h p ch ng khoán hi u qu nh t.ð ñ t ñư c m c tiêu t i ña hóa l i nhu n c a danh m c, nhà ñ u tư ph i ñánh giá d a trên hai y u t quan tr ng: ñó là r i ro và t su t sinh l i. T t c các quy t ñ nh ñ u tư ñ u d a trên hai y u t này và nh ng tác ñ ng c a chúng ñ i v i v n ñ u tư. R i ro ñư c xem như là kh năng xu t hi n các kho n thi t h i v tài chính. Nh ng ch ng khoán nào có kh năng xu t hi n nh ng kho n l l n ñư c xem như có r i ro cao hơn ch ng khoán có kh năng xu t hi n nh ng kho n l th p hơn. Vì v y, r i ro ñư c mô t b ng s bi n ñ i c a các t su t sinh l i c a ch ng khoán ñó trong th i kỳ nghiên c u. T su t sinh l i c a ch ng khoán ch u tác ñ ng c a r t nhi u y u t r i ro, nh ng y u t này có th b tri t tiêu hoàn toàn thông qua vi c k t h p danh m c ñ u tư hi u qu c a nhi u ch ng khoán ñư c g i là r i ro không h th ng, ph n l i nhu n mong ñ i ñ bù ñ p cho lo i r i ro này chính là ph n bù r i ro ch ng khoán bx (Xm – Xf). Lo i r i ro không th tri t tiêu ñư c g i là r i ro h th ng, ph n l i nhu n mong ñ i tương ng v i lo i r i ro này chính là t su t sinh l i phi r i ro Xf. Mô hình APT Vào th p niên 1970 S.A Ross ñã tri n khai mô hình APT (Arbitrage pricing theory) trong vi c mua bán các lo i ch ng khoán hàng hoá kh i lư ng l n, ngo i t gi a các th trư ng ñ hư ng chênh l ch giá..Lý thuy t APT cho r ng t su t sinh l i c a ch ng khoán là m t hàm s tuy n tính c a t p h p các y u t có kh năng x y ra r i ro ñ n t su t sinh l i c a ch ng khoán. CAPM (Capital asset pricing model) ñư c phát tri n trong ñ u th p k 60. Thay th cho CAPM, lý thuy t kinh doanh chênh l ch giá (APT) ñã ñư c phát tri n trong th i gian g n ñây. Vì m c ñích c a nhà ñ u tư, nh ng khác nhau gi a hai mô hình xu t phát t cách x lý c a APT ñ i v i s ph thu c gi a t su t sinh l i c a các ch ng khoán. APT cho r ng t su t sinh l i c a ch ng khoán ñư c t o b i m t s các nhân t c a toàn ngành và toàn th trư ng. M i tương quan gi a m t c p ch ng khoán x y ra khi hai ch ng khoán này b nh hư ng b i cùng m t hay nhi u nhân t . Ngư c l i, CAPM cho phép các ch ng khoán tương quan l n nhau, nó không ch rõ các nhân t t o ra s tương quan này. C APT và CAPM hàm ý m i quan h thu n chi u gi a t su t sinh l i kỳ v ng và r i ro. Theo ý ki n (có ph n hơi thiên l ch) c a chúng tôi, APT cho phép m i quan h này ñư c phát tri n theo m t cách th c tr c quan riêng bi t. Ngoài ra APT nhìn nh n r i ro m t cách khái quát hơn ch không thu n túy là ñ l ch chu n hay beta c a ch ng khoán tương ng v i danh m c th trư ng. Vì v y chúng tôi ñưa ra cách ti p c n này như là m t s thay th cho CAPM. Thành ph n c a mô hình: Thông tin ñư c công b , s ñ t bi n, và t su t sinh l i mong ñ i.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 66

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ð c th hơn, gi s chúng ta xem xét t su t sinh l i c phi u c a công ty F. ði u gì s xác ñ nh t su t sinh l i c a c phi u này trong tháng t i? T su t sinh l i c a b t kỳ c phi u nào giao d ch trên th trư ng tài chính cũng bao g m 2 ph n. Ph n th nh t g i là t su t thông thư ng hay t su t kỳ v ng c a c phi u mà các c ñông trên th trư ng tiên ñoán hay mong ñ i. T su t này ph thu c vào t t c các thông tin g n li n v i c phi u mà các c ñông ti p c n ñư c, và nó s d ng t t c nh ng hi u bi t c a chúng ta v nh ng y u t s tác ñ ng lên c phi u vào tháng ti p theo. Ph n th hai ñư c g i là t su t sinh l i r i ro hay không ch c ch n c a c phi u. Thành ph n này do nh ng thông tin ñư c hé m trong tháng. Không th li t kê h t nh ng thông tin này, ví d : - Tin t c v nghiên c u m i c a công ty. - S li u th ng kê v GNP ñư c chính ph công b . - Phát hi n s n ph m cùng lo i c a ñ i th c nh tranh. - Thông tin v s tăng trư ng doanh s c a công ty cao hơn d ki n. - S s t gi m ñ t bi n c a lãi su t. ... C n th n tr ng khi nghiên c u nh ng tác ñ ng c a nh ng thông tin k trên hay nh ng tin t c khác ñ i v i t su t sinh l i. ðơn c như chính ph ph i cung c p s li u v GNP hay t l th t nghi p cho tháng này, nhưng hi n nay các c ñ ng n m ñư c ñ n m c ñ nào v nh ng thông tin trên? Ch c ch n r ng vào ñ u tháng các c ñông ch có th tiên ñoán GNP tháng này là bao nhiêu. Trong ph m vi tiên ñoán c a các c ñông v các công b c a chính ph thì nh ng tiên ñoán này là nhân t c a t su t sinh l i mong ñ i vào ñ u tháng. M t khác, m c ñ các công b b t ng c a chính ph và trong ph m vi tác ñ ng ñ n l i nhu n c a c phi u, các công b s là m t ph n c a U, ph n không th tiên li u c a t su t sinh l i. B t kỳ m t công b nào có th ñư c chia làm 2 ph n, ph n d ñoán hay mong ñ i và ph n ñ t bi n: Công b = Ph n mong ñ i + ð t bi n Ph n mong ñ i c a b t kỳ m t công b nào là m t ph n c a thông tin mà th trư ng s d ng ñ t o l p t su t sinh l i kỳ v ng c a c phi u (R). Ph n ñ t bi n c a thông tin tác ñ ng ñ n t su t sinh l i không mong ñ i c a c phi u (U)... ng d ng lý thuy t hi n ñ i trong qu n lý danh m c ñ u tư (ph n 2) C n lưu ý r ng r i ro trong m t danh m c l n và phân tán hóa ñúng m c là các r i ro h th ng b i vì r i ro phi h th ng ñã b phân tán hóa hoàn toàn. Có m t s ng m hi u r ng khi m t c ñông s d ng phân tán hóa ñ y ñ quan tâm ñ n vi c
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 67

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

n m gi m t c phi u nào ñó thì anh ta có th b qua r i ro phi h th ng c a ch ng khoán ñó Các danh m c và các mô hình nhân t Chúng ta hãy xem ñi u gì s x y ra v i m t danh m c c phi u khi m i c phi u thành ph n tuân theo mô hình m t nhân t . ð bàn lu n, chúng ta s ch n m t tháng k ti p và quan sát t su t sinh l i. L ra chúng ta cũng có th s d ng m t ngày hay m t năm hay m t kho ng th i gian b t kỳ. Tuy nhiên n u là kho ng th i gian năm gi a nh ng quy t ñ nh chúng ta nên ch n kho ng th i gian ng n, m t tháng là khung th i gian lý tư ng c n ch n. Chúng ta s t o nh ng danh m c t n c phi u, và s d ng mô hình m t nhân t ñ ño lư ng r i ro h th ng. Do ñó c phi u th i trong danh sách s có t su t sinh l i là Ri = Ri + b iF + e (1) trong ñó i ñ i di n cho c phi u th i. Chú ý r ng y u t F không có ch s dư i. Nhân t ñ i di n cho r i ro h th ng có th là s ñ t bi n trong GNP, hay chúng ta có th s d ng mô hình th trư ng và chênh l ch gi a t su t sinh l i c a S&P 500 và kỳ v ng c a chúng ta v t su t này, RS&P500 - RS&P500 làm nhân t . Trong c hai trư ng h p, nhân t ñư c ch n áp d ng cho t t c các c phi u. bi ñư c ñ t ch s dư i b i vì nó th hi n m t cách ñơn nh t mà nhân t tác ñ ng ñ n c phi u. ð tóm t t bàn lu n c a chúng ta, n u b ng không, t su t sinh l i c a c phi u th i s là : Ri = Ri + ei V i ý nghĩa r ng t su t sinh l i c a c phi u th i không b tác ñ ng b i nhân t , F, n u bi b ng không. N u bi dương nh ng bi n ñ ng tăng gi m c a nhân t s làm tăng gi m t su t sinh l i c a c phi u i. Ngư c l i n u bi âm t su t l i nhu n và nhân t s v n ñ ng ngư c chi u. Bây gi chúng ta hãy xây d ng m t danh m c trong ñó m i c phi u tuân theo mô hình m t nhân t và xem ñi u gì s x y ra. Cho Xi là t l ch ng khoán i trong danh m c. Do X th hi n ph n ñ u tư c a chúng ta vào m i c phi u nên s có t ng s là 100% hay 1. Ta có: X1 + X2 +......+ XN =1 Chúng ta bi t r ng t su t sinh l i c a danh m c b ng trung bình tr ng s c a các t su t sinh l i c a t ng ch ng khoán c u thành danh m c. Ta có th vi t l i theo ñ i s như sau: RP = X1R1 + X2R2 + X3R3 + ..... XNRN (2) Chúng ta ñã th y trong phương trình (1) m i c phi u l i b tác ñ ng b i c nhân t F và r i ro không h th ng ei. Do ñó thay th m i Ri t phương trình (1) vào phương trình (2) ta có:
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 68

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Rp = X1(R1 + b1F + e1) + X2 (R2 + b2F + e2) + X3(R3 + b3F + e3) + ... ... + XN(RN + bNF + eN) (3) . Phương trình cho chúng ta th y r ng t su t sinh l i c a danh m c ñư c xác ñ nh b i ba t p h p các tham s : 1. T su t sinh l i kỳ v ng c a m i ch ng khoán thành ph n, Ri 2. Tích s gi a Beta và nhân t F, biF 3. R i ro phi h th ng c a m i ch ng khoán, ei. Chúng ta có th vi t l i phương trình (3) theo t p h p 3 tham s như sau: Rp = X1R1 + X2R2 + X3R3 + ...... + XNRN + (X1b1 + X2b2 + X3b3 +......+ XNbN)F + X1e1 + X2e2 + X3e3 + .......+ XNeN (4) Phương trình tuy khá dài dòng nhưng d hi u. Hàng ñ u tiên là trung bình tr ng s t su t sinh l i kỳ v ng c a m i ch ng khoán. Các ph n t trong ngo c ñơn c a hàng th hai là trung bình tr ng s các beta c a các ch ng khoán. S trung bình này ñư c nhân v i nhân t F. Hàng th ba bi u hi n trung bình trong s r i ro phi h th ng c a các ch ng khoán. Các danh m c và s phân tán r i ro Do các nhà ñ u tư thư ng c m gi các danh m c phân tán hóa r i ro nên phương trình (4) s như th nào trong trư ng hơp m t danh m c l n hay phân tán hóa r i ro. M c dù chúng ta ñang nói ñ n ñ u tư ch ng khoán không ph i may r i như trò chơi quay s nhưng m t s nguyên lý chung v n ñư c áp d ng. M i ch ng khoán có r i ro phi h th ng riêng trong ñó s ñ t bi n không tương quan v i s ñ t bi n c a ch ng khoán khác. B ng cách ñ u tư chia nh trong cho m i ch ng khoán, r i ro phi h th ng trung bình s ti n ñ n không ñ i v i m t danh m c l n. Cho dù hàng th ba s tri t tiêu hoàn toàn trong m t danh m c l n, không có gì b t thư ng ñ i v i hàng th nh t và hàng th hai. Hàng th nh t v n là trung bình trong s t su t sinh l i kỳ v ng c a các ch ng khoán ñư c ch n vào danh m c. Do không có s ñ t bi n nào hàng th hai nên chúng ta không th phân tán hóa nh m tri t tiêu hàng này. Các ph n t trong ngo c ñơn c a hàng th hai v n là trung bình tr ng s c a các beta. Chúng v n không b tri t tiêu khi chúng ta tăng s lư ng các ch ng khoán. B i vì nhân t F không b nh hư ng b i s gia tăng các ch ng khoán trong danh m c nên hàng th hai không th b tri t tiêu. T i sao hàng th ba b tri t tiêu trong khi hàng th hai thì không m c dù c hai hàng ñ u bi u hi n s không ch c ch n? ði m m u ch t là có nhi u r i ro phi h th ng hàng th 3. Do b i nh ng r i ro này ñ c l p v i nhau nên tác ñ ng c a
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 69

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

phân tán hóa càng l n khi chúng ta ch n thêm nhi u ch ng khoán vào danh m c. Danh m c này càng ít r i ro hơn và t su t sinh l i tr nên ch c ch n hơn. Tuy nhiên r i ro h th ng tác ñ ng ñ n m i ch ng khoán do nó n m ngoài ngo c ñơn trong hàng th hai. Do nhà ñ u tư không th tránh ñư c nhân t này khi ñ u tư vào nhi u ch ng khoán nên s phân tán hóa không th di n ra trong hàng này. C n lưu ý r ng r i ro trong m t danh m c l n và phân tán hóa ñúng m c là các r i ro h th ng b i vì r i ro phi h th ng ñã b phân tán hóa hoàn toàn. Có m t s ng m hi u r ng khi m t c ñông s d ng phân tán hóa ñ y ñ quan tâm ñ n vi c n m gi m t c phi u nào ñó thì anh ta có th b qua r i ro phi h th ng c a ch ng khoán ñó. Các c phi u cũng như m t danh m c không có r i ro phi h th ng. Cũng như chúng ta không nói r ng r i ro phi h th ng s không tác ñ ng gì ñ n t su t sinh l i c a chúng. C phi u luôn có r i ro phi h th ng và t su t sinh l i th c t c a nó ph thu c vào r i ro phi h th ng. Tuy nhiên do r i ro này tri t tiêu l n nhau trong m t danh m c ñư c phân tán ñúng m c các c ñông có th b qua r i ro phi h th ng này khi h quan tâm ñ n vi c có hay không ch n m t c phi u vào danh m c. Do ñó n u các c ñông b qua r i ro phi h th ng ch còn r i ro h th ng c a m t c phi u ñư c liên h v i t su t sinh l i c a nó. M t danh m c l n, phân tán không có r i ro phi h th ng b i vì r i ro phi h th ng c a m i ch ng khoán ñã ñư c phân tán hoàn toàn. Gi ñ nh có ñ ch ng khoán ñ danh m c th trư ng ñư c phân tán ñúng m c và không có ch ng khoán nào có t l áp ñ o trên th trư ng, danh m c này ñư c phân tán hoàn toàn và không có r i ro phi h th ng. Nói cách khác, danh m c th trư ng có tương quan hoàn toàn v i nhân t ñơn, nghĩa là danh m c th trư ng là phiên b n to ho c nh hơn v quy mô c a nhân t . Sau khi mô ph ng v i t l thích h p chúng ta có th xem danh m c th trư ng như là nhân t . Trong qu n lý danh m c ñ u tư Mô hình ñ nh giá ch ng khoán v n và lý thuy t kinh doanh chênh l ch giá CAPM và APT là hai mô hình có th thay th l n nhau c a r i ro và t su t sinh l i. Th t quan tr ng n u ta quan tâm ñ n s khác nhau gi a hai mô hình c v lý lu n l n ng d ng trong th c t . Thi t l p và qu n lý danh m c ñ u tư TTCK là m t kênh ñ u tư ti m n nhi u r i ro và phương pháp gi m thi u r i ro là ñ u tư vào nhi u lo i CK khác nhau hay ñ u tư theo danh m c. Lo t bài vi t này s ñưa ra m t hư ng ti p c n ñ xây d ng danh m c ñ u tư d a trên kh năng ch u ñ ng r i ro khác nhau. ð ng b t t c tr ng vào m t r Nhà ñ u tư chơi CK luôn mong mu n l i nhu n cao nh t mà r i ro thua l th p nh t. N u d n toàn b kho n ti n mình có vào m t lo i CP thì nguy cơ thua l khi CP ñó gi m giá là r t rõ ràng. N u m t kho n ti n ñư c "r i" ra nhi u CP khác nhau thì tính t ng kho n ñ u tư, vi c thua l c a CP này khi gi m giá s ñư c bù ñ p l i b ng kho n lãi c a CP khác tăng giá. ðó chính là ña d ng hoá ñ u tư ñ gi m thi u r i ro.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 70

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Quá trình ñ u tư c a m t NðT chuyên nghi p hay các t ch c ñ u tư g m hai bư c chính: Phân tích th trư ng và phân tích v CP ñ ñánh giá r i ro và l i nhu n kỳ v ng c a t t c các lo i CK có th ñ u tư; xây d ng danh m c ñ u tư t i ưu bao g m nhi u lo i CK khác nhau. N u có 2 CP có m c sinh l i như nhau thì NðT s ch n lo i có r i ro th p hơn. Tuy nhiên, m c ñ ch p nh n r i ro c a t ng ngư i còn tương quan v i l i nhu n mà h có th nh n ñư c. Xác ñ nh "m c ng i r i ro" M i NðT ñ u có m c ng i r i ro nh t ñ nh m c ñ khác nhau tuỳ thu c vào tâm lý và kh i lư ng ti n s h u. Các nhà kinh t h c tài chính hi n ñ i ñã xây d ng lý thuy t hàm h u d ng bi u th m i quan h h u d ng c a m t ñơn v ti n t ki m thêm v i m c ñ r i ro c a kho n ñ u tư và m c ng i r i ro c a NðT. V i gi thi t này, h ñưa ra công th c cho m i tương quan r i ro và m c ñ n bù r i ro tương x ng. M i NðT ph i gán m t m c ñ ch p nh n nào ñó (hay giá tr h u d ng) vào nh ng danh m c ñ u tư ngang nhau d a trên l i su t ñ u tư ư c tính và r i ro c a danh m c ñó. T ñó, NðT tính toán thang ñi m ñ s p x p th t danh m c ñ u tư. Danh m c ñ u tư h p d n hơn là danh m c có m c r i ro b ng hay th p hơn danh m c khác, nhưng có l i su t ư c tính cao hơn. Ví d , NðT X l a ch n gi a danh m c có r i ro v i t su t l i nhu n ư c tính E (r)=23% và ñ l ch chu n Y= 33,3% so v i tín phi u Kho b c nhà nư c có m c lãi gi thi t 5,5%, NðT có m c ng i r i ro A=3. Chúng ta th y r ng m c ñ n bù r i ro vi t t t là RS là: RS=23-5,5=17.5%, ñây là m c khá cao. Ta có giá tr h u d ng c a danh m c: (U) =23%-0,5x3x(33,3%)2=5%. Con s 5% l i th p hơn so v i lãi su t tín phi u Kho b c nhà nư c (5,5% theo gi thi t). V y v lý thuy t, NðT s mua tín phi u thay vì l a ch n danh m c trên. M c ñ n bù r i ro cho danh m c này v i A=3 là 0,5AY2=18%. Nhưng n u NðT X có m c ng i r i ro A=2 thì ta có 0,5AY2=12%, khi ñó U=22%-12%=10%, cao hơn lãi su t trái phi u không r i ro. V y v i A=2 thì có th ch p nh n danh m c này. Công th c th hi n m i tương quan gi a m c ng i r i ro, l i t c v i m c r i ro theo thang ñi m h u d ng: U=E(r)-0,5A.Y2
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 71

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

U: Là giá tr h u d ng; 0.5: S quy ư c theo thông l c a xác su t th ng kê; A: Ch s bi u th m c ng i r i ro; E(r): L i su t ư c tính bình quân; Y: ð l ch chu n c a giá tr bình quân. 0,5A.Y2: M c ñ n bù r i ro. T công th c có th th y giá tr h u d ng tăng n u l i su t ư c tính bình quân tăng, giá tr h u d ng gi m n u m c ñ r i ro tăng. Năm nguyên t c ñ u tư giá tr Chi n lư c ñ u tư giá tr , m t chi n lư c nh m tìm ki m các c phi u ñang ñư c th trư ng ñ nh giá th p hơn giá tr th t c a nó, có v như ñã m t d n s h p d n ñ i v i các nhà ñ u tư. Nhưng ñi u này không kéo dài quá lâu, "ñ u tư giá tr " ñang d n d n ñư c chú ý tr l i và nhi u nghiên c u ñã ch ra r ng, n u kiên trì là n m v ng nh ng nguyên t c c a chi n lư c này, nhà ñ u tư có th ki m ñư c kho n l i nhu n cao hơn so v i chi n lư c ñ u tư tăng trư ng. Nét ñ c bi t c a vi c ñ u tư giá tr là không nh m vào nh ng c phi u ñư c ưa chu ng mà không ñưa ra nh ng phán ñoán m o hi m v i t c ñ tăng trư ng c a m t công ty trong tương lai. Thay vào ñó là tìm ra nh ng c phi u t t theo nh ng tiêu chu n c a riêng trong s các c phi u ñang b th trư ng "chê" ñây là m t công vi c h t s c khó khăn do ph i t n nhi u th i gian và công s c ñ tìm ra ñư c giá tr th c s c a công ty. B t ch p nh ng khó khăn trên, John Neff nhà ñ u tư n i danh trên TTCK M ñã thành công khi theo ñu i chi n lư c ñ u tư giá tr và ñã tr thành m t trong nh ng nhà ñ u tư giá tr hàng ñ u trong th i ñ i c a chúng ta. Su t 31 năm là ngư i lãnh ñ o qu ñ u tư Windsor, ông luôn ñánh b i ch s S&P 500 nh vào vi c bi t tìm ra nh ng viên ng c quý trong s nh ng công ty b th trư ng v t b . ''I'' khi tr thành ngư i lãnh ñ o qũy ñ u tư Windsor vào tháng 6 năm 1964 cho ñ n khi v hưu vào cu i năm 1995, qu ñ u tư Windsor luôn ñ t ñư c m c l i nhu n trung bình hàng năm là 13,7% so v i m c 10,6% c a S&P 500. Nh nh ng thành công trên mà John Neff ñã ñưa Charles Ellis, nhà qu n lý Greenwich Associates, m t công ty tư v n cho các công ty d ch v tài chính ñ t v trí ngang hàng v i nhà ñ u tư huy n tho i Warren Buffet. V y John Neff ñã th c hi n chi n lư c ñ u tư c phi u giá tr như th nào ñ ñ t ñư c nh ng k t qu trên. Chúng tôi xin gi i thi u v i các b n năm nguyên t c ñ u tư giá tr mà John Neff ñã th c hi n. 1. Mua nh ng c phi u có t s P/E th p. Neff thư ng quan tâm ñ n c phi u có t s P/E th p hơn m c trung bình c a th trư ng. C phi u có t s P/E th p thư ng là do có nhưng thông tin x u v tình hình kinh doanh và tri n v ng c a công ty ho c là c phi u c a nh ng công ty
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 72

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

hi n ñang g p khó khăn. Chính ñi u này khi n cho m i nhà ñ u tư ñ u mu n g t b chúng ra kh i danh m c ñ u tư c a mình. Nhưng m t khi các c phi u có m c P/E th p tăng giá tr l i b n có th ki m ñư c m t m c l i ñáng k không ch t kho n l i nhu n trên m i c phi u tăng mà còn do h u h t các nhà ñ u tư ñ u s n lòng tr giá cao ñ mua các c phi u b n ñang n m gi . 2. Tìm ki m các công ty tăng trư ng không quá cao. John Neff luôn tìm các công ty có t c ñ tăng trư ng trung bình ñ t 7%, b i ông mu n ch c r ng ñây không ph i là công ty t i. Nhưng ông l i không thích các công ty có t c ñ tăng trư ng quá cao (trên 20%), b i khi có s gi m sút v l i nhu n thì giá c phi u c a các công ty s gi m r t m nh. Neff cho r ng, cùng tình tr ng trên, giá c phi u c a các công ty có t s P/E th p ch gi m nh và m c thua l là không ñáng k . 3. Không xem nh c t c. C t c giúp t o nên s cân b ng cho giá c phi u trên th trư ng ch ng khoán, ñ c bi t là trong th trư ng giá xu ng. Neff tính ñư c r ng, hơn 50% nh ng kho n l i nhu n ông ñem l i cho Windsor ñ n t nh ng kho n c t c cao hơn m c trung bình mà ông mu n ñ t ñư c. Theo ông, n u c phi u l a ch n không tăng giá thì ít ra cũng ph i nh n ñư c c t c. Khi c hai m c tiêu trên không ñ t ñư c thì t t nh t nên bán nh ng c phi u ñó và ñ u tư ti n vào nơi khác. 4. Khi bán c phi u cũng c n ph i h t s c cân nh c như khi mua c phi u. Không gi ng như các nhà ñ u tư c phi u tăng trư ng, nh ng ngư i c ôm khư khư c phi u c a mình khi chúng tăng giá và ñư c h u h t các nhà ñ u tư săn lùng, John Neff ñi ngư c hư ng v i h . Ông thư ng b t ñ u bán d n lư ng c phi u ñang n m gi khi nó ñã ñem l i cho ông kho ng 70% l i nhu n mong ñ i. Chi n lư c này có th mang l i l i nhu n ch c ch n hơn và có khi còn cao hơn n u c ti p t c gi c phi u. John Neff khuyên b n r ng, ñ ng hy v ng s thu ñư c h t m i kho n l i nhu n b ng cách c n m gi chúng, hãy dành m t ph n kho n l i nhu n ñó cho các nhà ñ u tư khác. 5. Không quan tâm ñ n nh ng gì mà ñám ñông ñang làm Khi ñã theo ñu i chi n lư c ñ u tư giá tr , c n ph i luôn luôn hành ñ ng ngư c hư ng v i các nhà ñ u tư khác, nghĩa là ph i bán c phi u khi th trư ng ñang gia tăng giá và mua vào khi th trư ng gi m giá. ð ng th i, ph i h t s c quan
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 73

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

tâm ñ n các c phi u không ñư c th trư ng ưa chu ng. ð làm ñư c ñi u này, ngư i ñ u tư ph i có cá tính m nh m , th m chí là ph i là ngư i ương ng nh. Ngoài năm nguyên t c trên, John Neff còn t xây d ng m t t s ñ ch n ra ñư c nh ng c phi u giá tr . Ông ta g i là " t s t ng l i nhu n ñ u tư". T s trên ñư c tính b ng cách l y t c ñ tăng trư ng l i nhu n d ñoán công v i l i su t c t c ñem chia cho t s P/E hi n th i c a c phi u. Ông ch ñ u tư vào các c phi u khi t s " t ng l i nhu n ñ u tư" c a nó ít nh t b ng 2 . Chi n lư c ñ u tư ch ng khoán: 3 bư c cơ b n Liên t c, liên t c 24 gi m i ngày, 7 ngày m i tu n, th trư ng xáo ñ ng không ng ng: thu th p thông tin, ñánh giá phân tích, t ng h p, hình thành nên nh ng xung ñ t di n bi n b t t n... Dù là th trư ng v n, th trư ng n , th trư ng hàng hoá hay th trư ng ti n t , luôn luôn ph i có k thua ngư i th ng. V i th trư ng ch ng khoán càng có nhi u nh ng xung ñ t hơn ñâu khác. ñó không có quy ñ nh, h n ng ch, không có nh ng ch ñ nh trư c cho ai th ng ho c thua bao nhiêu. Th trư ng không c n bi t ñ n ngư i thu c ñ ng c p, ch ng t c hay màu da nào và càng không bi t “dung tha” cho b t c ai. ðã bư c chân vào là ph i có chi n thu t, chi n lư c ñ h g c "ñ i phương", gi ng như các tư ng lĩnh c m quân nơi chi n trư ng. Trên th trư ng ñ u tư, m i nhà ñ u tư có cho mình m t phong cách, chi n lư c và cách áp d ng riêng phù h p nh t v i h , do v y thành công hay th t b i - t t c ñ u xu t phát t vi c ñánh giá tình hình trên bình di n chi n lư c ñó. V i nh ng nhà ñ u tư khi m i tham gia vào th trư ng, vi c tìm hi u thông tin ban ñ u là ñi u quan tr ng nh t. Bài vi t sau ñây s góp ph n giúp nhà ñ u tư trong quá trình nh n ñ nh chi n lư c ñ u tư. Thông thư ng, m t chi n lư c t ng h p bao g m 3 bư c cơ b n sau: Thu th p thông tin Ban ñ u b t c ai cũng b ng khi bư c chân vào th trư ng ch ng khoán, do v y vi c ñ u tiên là chúng ta ph i tìm thông tin t nhi u cách: ñ c sách, n ph m v kinh doanh, các trang tin trên báo ñài ho c qua các webside c a các công ty ñó. Sau khi tìm ñư c các n ph m và các s n ph m b n ưa thích, chúng ta có th lưu chúng l i ñ ti p t c nghiên c u sâu hơn. Ngoài ra chúng ta có th bàn b c v i các chuyên gia c a công ty ch ng khoán ho c v i các nhà ñ u tư khác trên th trư ng ñ có nhi u thông tin hơn. Bư c ñ u tiên khi chúng ta xác ñ nh l a ch n c phi u mà mình ưa thích, sau ñó tìm hi u thông tin v công ty ñó... Vi c tìm hi u ñ ra m t quy t ñ nh ñúng ñ n th t không d dàng ñ i v i các nhà ñ u tư còn non tr , do v y chúng ta hãy nghiên c u các lo i báo cáo c a công ty như báo cáo thư ng niên, báo cáo quý,
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 74

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

thêm vào ñó hãy ñ c c các b n báo cáo tài chính và thu nh p c a công ty mà mình ñang ñ nh mua và các báo cáo c a các ñ i th c nh tranh c a công ty trong cùng ngành ñó, b i nó s giúp cho chúng ta trong vi c so sánh k t qu kinh doanh, tình hình l i nhu n c a các công ty ñó v i nhau. Các b n báo cáo c a công ty này chúng ta có th tìm ñâu? Chúng ta có th tìm thông qua các trang web c a công ty ho c qua các cơ quan quan h ñ u tư. Chúng ta có th vào trang web c a U ban Ch ng khoán Nhà nư c (www.ssc.gov.vn) và các Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán như: Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán Hà N i (www.hastc.org.vn), hay Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán Tp.HCM (www.vse.org.vn) ho c các d ch v d li u ñi kèm. Tên c a các công ty ñ i th c nh tranh có th tìm ñư c thông qua các d ch v nghiên c u ch ng khoán, hay trang web c a các b - ngành. Ngoài ra, còn vô s các trang web cung c p các thông tin liên quan v d ch v ñ u tư, ki n th c cơ b n v ch ng khoán. ð hi u thêm v cơ c u thông tin giúp cho vi c nghiên c u ch ng khoán t t hơn, b n có th tham kh o qua trang web c a Hi p h i Các nhà ñ u tư tài chính Vi t Nam (www.vafi.org.vn), hay trang web c a Công ty Ch ng khoán Ngân hàng ngo i thương Vi t Nam (www.vcbs.com.vn). Các trang web này cũng gi i thi u c các ph n m m máy tính có kh năng rà soát giá c phi u và ñánh giá v ch s giá so sách, ROE, ROA, Ebit... c a các lo t c phi u. ðánh giá thông tin ðây là m t bư c vô cùng quan tr ng cho các nhà ñ u tư, b i vì vi c xác ñ nh ch t lư ng c a m t c phi u gi ng như chúng ta l a ch n m t nhà hàng ñ ăn u ng. Chúng ta có th ñoán là nhà hàng ñó không th hoàn h o t i m c 100% nhưng ta luôn mong mu n nó ñ t ñư c ch t lư ng t i ưu, do v y trư c khi mua c phi u, b n nên ñ t ra các tiêu chu n l a ch n cho riêng mình. ð ki m tra các thông tin c a c phi u mà mình l a ch n thì th nh t ph i b t tay vào vi c tìm hi u các công ty và ban qu n lý c a công ty ñó v các v n ñ như: công vi c kinh doanh c a h có d hi u không? m c tiêu kinh doanh c a h là gì? công vi c kinh doanh ñó có nh ng gì r i ro? các báo cáo v công vi c qu n lý công ty ñưa ra cho các c ñông có th t không?... Chúng ta nên ñ c các nh n xét c a ban qu n lý v m c tiêu kinh doanh, doanh s , lãi và các con s ho t ñ ng khác c a công ty trong các b n báo cáo 5 năm g n nh t ho c có th là nhi u hơn. Sau ñó so sánh các nh n xét này v i k t qu ho t ñ ng th c t c a công ty, ñ chúng ta có m t ñánh giá chính xác hơn v tình hình ho t ñ ng, v ñ i ngũ qu n lý có năng ñ ng? chuyên nghi p và say mê? Th hai là chúng ta hãy nghiên c u k cách qu n lý, chính sách và s n ph m c a công ty; Li u công ty có ñ i ngũ qu n lý m nh không? Li u công ty có gi uy tín v i khách hàng? S n ph m có duy trì ñư c s trung thành v i khách hàng?
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 75

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Nh ng câu h i ñ t ra như trên v ch t lư ng qu n lý c a công ty có v hơi ch quan. Tuy nhiên n u b n có chi n lư c mua bán c phi u c a m t công ty nh t ñ nh b n nên tìm hi u thông tin v ban lãnh ñ o c a công ty càng nhi u càng t t. M t s nhà ñ u tư n i ti ng thư ng cho r ng “nên mua c phi u như th anh có th tr thành ñ i tác làm ăn v i công ty ñó”. Th ba là xem xét các con s tài chính c a công ty; Ta ph i tìm hi u xem công ty có l ch s lâu dài v vi c tăng doanh s và lãi v i m c tăng trư ng cao hay không? m c n c a công ty có h p lý? Công ty có l ch s tr lãi c ñông ñ u ñ n hay không?.. hãy so sánh công ty v i các ñ i th c nh tranh v các con s tài chính, ch t lư ng qu n lý, s n ph m và d ch v . Th tư là ñánh giá xem xét giá c phi u c a công ty có h p d n các nhà ñ u tư trên th trư ng hay không? ð tr l i câu h i này b n có th h i các trung tâm d ch v ch ng khoán, tham kh o ngu n thông tin trên th trư ng ho c tính toán các h s tài chính thông qua các báo cáo tài chính c a công ty. T t c các nghiên c u ñánh giá thông tin này ñòi h i r t nhi u n l c c a chúng ta. Hi n nay v i s tr giúp c a Internet, thông qua các webside c a các công ty vi c tìm ki m các câu tr l i ñ ñưa ñ n các quy t ñ nh ñ u tư không còn là khó. Ra quy t ñ nh ñ u tư Trư c khi ra quy t ñ nh, chúng ta hãy ñánh giá c r i ro l n l i nhu n ti m năng c a c phi u ñó, hãy so sánh vi c ñ u tư vào c phi u có l i hay không và các ch ng khoán khác có l i hơn lo i ch ng khoán mình ñã ch n? B n nên xem xét có nên s h u ch ng khoán trong th i gian dài hay không? Khi mà các d u hi u c nh báo v m t th trư ng c nh tranh kh c li t c a c phi u và các thay ñ i tiêu c c trong qu n lý c a công ty? M c d u trên th c t ñ u tư cũng có nh ng y u t may m n nhưng ñ tr thành nhà ñ u tư thành ñ t v lâu dài thì chúng ta c n ph i có s kiên nh n, k lu t, ki n th c và k năng. Ph i có nh ng y u t ñó thì chúng ta m i d ñoán ñư c lãi, giá c phi u và nh ng ngu n thu ti m năng. ði u lưu ý hơn c là chúng ta có th d tính ñư c t l tăng trư ng doanh s ho c lãi trong vòng 5 năm ñ n 10 năm t i. Nh n ñ nh chi n lư c ñ u tư, trang b cho mình ki n th c v c phi u c a công ty mình d ñ nh mua, kiên nh n, cân nh c k càng, tính toán h s tài chính, d ñoán lãi và giá c phi u g n v i giá th c t trong tương lai nh t, ch c ch n b n s là ngư i thành công nh t. Các sai l m hay m c ph i c a m t nhà ñ u tư nh (bài 1) Bài c a LHH

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 76

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Tôi là m t cán b hưu trí, dành d m c ñ i ñư c 100 tri u, cũng ñ nh g i ti t ki m ñ dư ng già. Nhưng theo trào lưu chung, tôi ñã mang s ti n trên ñ u tư vào m t s lo i c phi u, th i ñi m tôi mua vào là g n ñ nh VNI 1.170 ð n hôm nay, s ti n trên còn l i theo giá th trư ng là hơn 75 tri u. Dư ng như th trư ng ñã ñúng, còn tôi ñã sai. B ng cách tìm ñ c và nghi n ng m các cu n sách v ch ng khoán, tôi th y mình ñã ph m r t nhi u sai l m mà hình như ñã là nhà ñ u tư m i thì h u như không th tránh kh i. Vi t ra nh ng sai l m c a mình cũng là m t cách chia s và rút kinh nghi m. Theo b ng li t kê, tôi ñã ph m ph i kho ng 80 lo i sai l m. Tôi s vi t ra d n nh ng sai l m c a mình. 1. Không có phương pháp ñ u tư ( ñ u cơ ) rõ ràng : Cũng gi ng như nhi u ngư i, tôi suy nghĩ r t ñơn gi n : c c g ng mua ñư c giá th p thì s bán ñư c giá cao Nhưng th nào g i là th p thì tôi không hình dung ra ñư c, tôi luôn có c m giác mua các c phi u giá 40 - 50 nghìn s an toàn hơn các c phi u giá 400 - 500 nghìn. Nhưng ñ n gi thì các c phi u mà tôi coi là giá r t cao l i có v gi m ít hơn các c phi u tôi coi là giá th p. Tôi nghĩ r ng mình ñã r t khôn ngoan khi mua hàng nghìn c phi u giá th p thay cho hàng ch c hay hàng trăm c phi u giá cao, khi mua các c phi u giá th p tôi có c m giác ñang mua ñư c nhi u hơn v i cùng m t s ti n. Nhưng hóa ra không ph i v y : không nên suy nghĩ theo s lư ng c phi u mua ñư c, mà nên suy nghĩ theo giá tr s ti n ñ u tư. Nên mua m t hàng t t nh t có th ch không ph i m t hàng r nh t. Khi ñã l t i 25% s v n ban ñ u thì tôi không bi t ph i ti p t c như th nào n a, ngoài vi c ôm ch t s c phi u gi m giá qua t ng ngày và t an i b ng câu nói c a W.B : N u b n không ñ can ñ m nhìn c phi u c a mình m t ñi 40% giá tr thì b n ñ ng nên ñ u tư. Nhưng khi ñ c l i chăm chú t ng dòng ch cu n ti u s c a W.B thì tôi té ng a vì lâu nay ñã có bao ngư i hi u sai câu nói c a ông. Rà soát l i h u h t các thương v ñ u tư mà W.B ñã th c hi n thì chưa có thương v ñ u tư nào c a W.B ph i tr i qua giai ño n thua l trên 10%. V y thì con s 40% thua l mà W.B nói t i là kh năng ch u ñ ng c a ông ch không ph i th c t ñã x y ra. Còn tôi và bao nhiêu ngư i khác thì l lã ñã x y ra th t. V y mà tôi cũng như bao ngư i c ch c m m : ñ n W.B còn thua l t i 40% thì mình l lã như v y cũng là thư ng tình
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 77

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

M t câu h i lóe lên trong tôi : t i sao W.B làm ñư c v y mà mình không làm ñư c ? T i sao nh ng kho n ñ u tư mà W.B ñã th c hi n ñ u sinh l i l n và ít ph i tr i qua nh ng giai ño n l lã n ng ? B i vì ông mua vào ch n l c, th n tr ng, kiên nh n, còn tôi thì mua ào ào. Tôi tư ng tư ng W.B s làm gì n u ông b t ñ u v i 100 tri u gi ng như tôi ? Ông s ñ t ra tiêu chu n mua vào : + P/E < 20 + G>20% trong 5 năm qua và 5 năm t i + P/E/G < 1 + P/B < bình quân chung + ROE, ROA > 20% và ông kiên nh n tìm ki m, n u chưa tìm ñư c thì ông s kiên quy t ch ñ i nh ng c phi u ñang có giá khá cao gi m d n v tiêu chu n ông mong ñ i. N u tôi l a ch n phương pháp c a W.B ñ làm l i, tôi cũng kiên nh n ch ñ i. Nhưng ngoài W.B v n có nh ng nhà ñ u tư ( ñ u cơ ) vĩ ñ i khác ? Tôi ti p t c tìm ki m các phương pháp ñã ñư c ki m nghi m qua th i gian, s p x p theo th t t m i ñ n cũ : William J.O''neil và phương pháp CAN SLIM Tiêu chu n mua vào c a W.J.O C = Current Quarterly Earning per Share (l i t c trên c ph n quý hi n t i) ph i càng cao càng t t và n u v n ñ u tư không nhi u thì nên ch n c phi u có l i t c trên c ph n quý hi n t i cao nh t - nhì - ba th trư ng. C phi u ñư c ch n ph i cho th y s tăng trư ng v i t l l n c a l i t c quý hi n t i khi so v i cùng kỳ năm trư c. N u c phi u có m c l i nhu n hàng quý tăng ñ t bi n thì ph i cho ngay vào t m ng m. Nhưng l i nhu n tăng ñ t bi n này ph i lo i b l i t c m t l n b t thư ng. S dĩ W.J.O ñưa tiêu chu n này lên hàng ñ u vì l i nhu n hàng quý tăng ñ t bi n luôn cho th y công ty ñã và ñang có s phát tri n ñ t phá m t cách th n kỳ. N u c n th n hơn n a thì ch n c phi u có l i nhu n tăng ñ t bi n trong hai quý g n nh t. A = Annual Earnings Increases (t l tăng trư ng l i t c hàng năm) tìm s gia tăng ñ t bi n. Lý do W.J.O ñưa tiêu chu n này vào s tìm ki m c phi u ñ ñ u tư b i vì có th các công ty hoàn toàn có kh năng ñưa ra m t báo cáo quý có l i cho công ty vào th i ñi m thích h p, vi c xem xét t l tăng trư ng hàng năm s ñ m b o l a ch n ñư c c phi u có ch t lư ng. Cách tìm ki m và ñánh giá A tương t như C. N = New Products, New Management, New Highs (s n ph m m i, lãnh ñ o m i, ñ nh giá m i) công ty mà tôi ñang tìm ki m theo phương pháp c a W.J.O ph i
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 78

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

v a phát tri n thành công nh ng s n ph m m i, ho c nh ng d ch v m i, ho c chí ít cũng ph i là nh ng d án m i. N u b máy qu n lý c a công ty ñư c thay m i, trong b máy lãnh ñ o m i ñó l i có ngư i c a công chúng thì quá tuy t. Sau t t c nh ng s thay ñ i trên thì W.J.O khuyên tôi nên ch ñ i, lúc nào giá c phi u c a công ty v a ñ t phá ra kh i khu v c giá n ñ nh thì mua ngay vào. M i nghe thì có v ngh ch lý, t i sao không mua ngay mà ph i ch ? B n hãy th tư ng tư ng : gi s nh ng ñi u ki n thu n l i trên c a công ty x y ra trong tình hình th trư ng ngu i l nh ch không ph i s t gi t như v a qua ? Lúc ñó chúng ta c n ph i ch ñ i s công nh n th t s c a công chúng, n u không ta s b chôn v n. T t nhiên ñó là W.J.O quá c n th n, còn chúng ta có th tùy tình hình c th mà mua ngay vào khi thích h p. S = Supply and Demand (cung và c u) W.J.O khuyên nên l a ch n c phi u t t c ng v i nhu c u l n, ñ u tiên tôi cũng không hi u l m W.J.O khuyên như v y có nghĩa gì (già r i nên suy nghĩ hơi ch m), nhưng qua trao ñ i v i các b n tr thì ch S ñ y là ñ ch các bluechips. L = Leader (d n ñ u) W.J.O khuyên nên ch n các c phi u ñ ng ñ u m t ngành, trong b t kỳ tình hu ng nào thì c phi u c a công ty ñ u ngành luôn có nh ng l i th tr i hơn h n nh ng công ty cùng ngành, trong m t s trư ng h p ñ c bi t thì công ty ñ u ngành th m chí có m t t m cao hơn r t nhi u so v i công ty th hai trong ngành. I = Institutional Sponsorship (s b o tr c a các t ch c) ñi u này thì quá ñúng r i, mua c phi u c a công ty mà có nhi u c ñông là các ông l n thì th c s ñư c ñ m b o b ng vàng kh i. M = Market Direction (xu hư ng th trư ng) W.J.O mu n nh c ñ n s quan tr ng c a xu hư ng th trư ng t i t ng c phi u, xu hư ng th trư ng có tác ñ ng t i t t c các c phi u mà không h có ngo i l . Dù m t c phi u có ñ c C A N S L I nhưng M ñi xu ng thì c phi u ñó cũng không n m ngoài quy lu t. ðây là quan ñi m r t khác bi t v i W.B. W.J.O cho r ng dù m t c phi u có t t ñ n m y thì nhà ñ u tư v n nên có th i ñi m ñ vào - ra kh i nó m t cách h p lý. Tôi ch là m t ngư i hưu trí bình thư ng, nhưng n u ñ u tư theo phương pháp c a W.J.O thì tôi s tuân th ñi u này. Sau khi nghi n ng m k phương pháp c a W.J.O, tôi th y ñây là kim ch nam và ph i tuân th tri t ñ n u th trư ng tôi tham gia là m t th trư ng r ng l n c như th trư ng M , nơi có t i hàng trăm ngàn công ty phát hành c phi u ra công chúng. Khi ñó phương pháp CAN SLIM th c s như m t c máy ñãi vàng, tìm ra nh ng h t vàng trong cát. Nhưng n u áp d ng vào Vi t Nam thì tôi s gi m b t m c ñ yêu c u ñ không b l nh ng cơ h i t t. Tôi cũng ñã ñ c thêm m t s phương pháp khác áp d ng cho trung và dài h n nhưng v cơ b n cũng khá gi ng phương pháp c a W.B và W.J.O và không xu t s c hơn. Nên tôi quy t ñ nh n u ñ u tư cho trung và dài h n tôi s làm theo W.B và W.J.O
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 79

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

N u tôi tr hơn 30 tu i, có th tôi s m o hi m hơn trong ñ u tư cũng như ñ u cơ ? Và ñ không l c h u v i th i cu c tôi cũng tìm ñ c thêm m t s phương pháp ñ u cơ trong ng n h n Phương pháp ñ u cơ trong ng n h n và trung h n c a Nicolas Darvas, Gernald M.Loeb, Bernard Baruch (còn nhi u huy n tho i khác nhưng tôi ch t p trung nghi n ng m phương pháp c a nh ng huy n tho i trong vòng 30 - 40 năm tr l i ñây, trư ng h p nhà ñ u cơ c a m i th i ñ i G. Soros tôi x p thành m t m c nghiên c u riêng) ð c ñi m chung c a nh ng nhà ñ u cơ l n : + Nguyên t c hàng ñ u : bi t c t gi m thua l + Ng ng giao d ch khi không xác ñ nh ñư c xu hư ng c a th trư ng + Ch mua c phi u khi nó ñ t m t m c giá cao m i + Mua trung bình tăng (ch không ph i trung bình gi m) + Gi l i c phi u tăng giá, bán ñi c phi u gi m giá Khi ñ c lư t qua, th c s tôi không hi u gì c , t t c nh ng ñi u h làm ñ u trái v i suy nghĩ thông thư ng c a tôi. Nhưng càng ng m ng i, càng ñào sâu và so sánh v i kinh nghi m thương ñau c a mình, tôi th y nh ng ñi u h làm m i th c s là chân lý. ð n lúc ñó tôi m i th m thía câu nói : mu n thành công trên th trư ng ch ng khoán, hãy làm ngư c v i ñám ñông (ngư c ñây là ngư c v phương pháp ch không ph i hành ñ ng c th ) Vì tôi ch là m t ngư i hưu trí, không th m t lúc áp d ng hi u qu và sáng t o ñư c ngay nh ng nguyên t c trên, nên tôi s v a h c, v a làm, v a tìm hi u d n ñ kh c ph c kho n thua l 25% trong th i gian qua. 2. Hoang mang, dao ñ ng tìm m i cách g g c ngay thay vì bình tĩnh xem xét m i khía c nh c a vi c thua l : Gi ñây tôi ñã b l 25% r i, th c s tôi b i r i kinh kh ng, không bi t làm gì c ngoài m t ý nghĩ nung n u trong ñ u : làm th nào ñ g l i ngay kho n thua l . Ngày nào tôi cũng có m t trên sàn giao d ch c a công ty ch ng khoán ñ dò là tin t c, lang thang trên internet ñ tìm s ñ ng c m, v l y m i thông tin có tính an i : th trư ng s ñ o chi u lên ngay trong ng n h n. Quá trình dò h i tôi nh n ñư c nhi u l i khuyên l m, t p trung vào m t s hư ng chính như sau : + Gi ch t c phi u, kiên quy t không bán ñ ch giá tăng tr l i + Bán ngay ñ gi m l + Mua thêm vào ñ giá bình quân gi m xu ng + Tìm cách nh y sóng, hay nh y s p gì ñó mà các b n tr hay nh c t i

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 80

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Khi chưa h c ñư c thói quen bình tĩnh xem xét m i khía c nh c a vi c thua l thì có l tôi ñã làm ngay theo m t trong nh ng hư ng trên. Nhưng khi ñã h c ñư c thói quen bình tĩnh, tôi b t ñ u xem xét k t ng hư ng m t. 3. Gi ch t c phi u, kiên quy t không bán ñ ch giá tăng tr l i Nh ng ngư i khuyên tôi như trên thư ng d a vào m t s l p lu n chính : + Giá gi m r i giá s tăng tr l i, trong quá kh ñã x y ra như v y và nh ng ngư i kiên quy t gi ñ u lãi l n + W.B ñã nói gi m t i 40% chưa v n ñ gì + N n kinh t tăng trư ng c c t t + v.v... và v.v... N u tôi nghe theo l i khuyên trên thì tôi ph i làm gì ? Tôi ñư c gì ? Tôi s g p r i ro gì ? Tôi ph i làm gì ? D l m, tôi không c n ph i làm gì c , ch vi c ñ s c phi u n m im. Ch yêu c u m t ñi u duy nh t : trong su t th i gian t i tôi không ñư c phép nghĩ t i nó, không ñư c nghe ñài, ñ c báo, xem tivi, lư t net, không ñư c bàn tán v nó. Tóm l i coi nó không h t n t i. Tôi ñư c gì ? + Tôi s ñư c m t s c phi u quy ra ti n v n y nguyên n u tình hình v n như hi n nay + Tôi s ñư c ... hòa v n n u th i gian t i có nhi u ngư i bư c vào th trư ng mà cũng ngây thơ như tôi + Tôi s ñư c lãi l n n u th i gian t i l i có r t, r t nhi u ngư i bư c vào th trư ng mà ngây thơ ... còn hơn tôi Tôi s g p r i ro gì ? 4. Ti p t c gi ch t c phi u c a các công ty ñang làm ăn thua l Trong s c phi u tôi ñang n m gi , có c phi u c a công ty ñang làm ăn thua l . L thông thư ng thì tôi ñã ph i bán ngay khi chúng b t ñ u gi m giá và làm tôi thua l , nhưng vì tôi là m t ông già l m c m, b tình c m chi ph i và nh n th c ch m nên tôi c ch ñ i và hy v ng. Bây gi thì tôi ñã hi u m t ñi u r t ñơn gi n : t t c m i c phi u ñ u n ch a tính ñ u cơ cao và bao hàm các r i ro và r i ro cao nh t luôn thu c v các công ty làm ăn thua l . 5. Ti p t c gi ch t c phi u c a các công ty mà kh năng r t th p trong vi c ph c h i l i và vư t qua giá v n ñã mua vào T c là khi b n mua vào t i ñ nh cơn s t này, giá c phi u gi m, b n l và ch ñ i, mãi r i cũng x y ra cơn s t ti p theo nhưng giá v n không th vư t qua ñư c giá v n b n mua vào.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 81

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Trư ng h p này ít r i ro hơn khi n m gi các c phi u c a công ty ñang làm ăn thua l . Nhưng m t m i và vô v ng thì hơn r t nhi u. Trên th gi i thì có vô vàn d n ch ng, còn t i th trư ng non tr c a chúng ta thì có không dư i 10 trư ng h p như v y ñâu (tôi không mu n nói rõ tên các c phi u ñó, các b n hãy t tìm hi u nhé) và th t b t h nh cho nhà ñ u tư nào n u c gi mãi c phi u ñó v i ni m tin nó s ph c h i. 6. Ti p t c gi ch t c phi u c a công ty b rơi vào t m ng m c a b y thú ñi n t Thu gom, dìm giá, ép giá, kich giá - t trư c t i gi tôi c nghĩ chúng t ñ n th là cùng, nhưng hóa ra t t c còn ph i chào thua khi nh ng con kên kên chuyên ăn xác ch t xu t hi n. m t th trư ng m i n i thì nh ng c phi u ban ñ u bao gi cũng là nh ng c phi u th c s t t, kh năng phá s n h u như không có, ch có m nh y u, th nh suy,m i lúc m i khác. Nhưng qua quá trình phát tri n c a th trư ng kh năng phá s n s xu t hi n (2 - 3 năm t i Vi t Nam v n chưa xu t hi n kh năng ñó) Nhưng trong ti n trình h i nh p, v i l trình m room thì vi c nhà ñ u tư nư c ngoài n m quy n ki m soát công ty là chuy n h t s c bình thư ng. N u h là nh ng nhà ñ u tư chân chính,v i kh năng qu n lý t t, doanh nghi p t ch y u kém s có th h i ph c. Nhưng n u là nh ng con kên kên thì th t tai h a. Hãy th tư ng tư ng khi tôi mua vào m t c phi u v i giá cao, nhưng sau ñó doanh nghi p làm ăn kém, giá c phi u gi m d n, khi giá gi m t i m c thu n l i, nh ng con kên kên s nh y vào thâu tóm và x th t doanh nghi p ra ñ bán. V y là kho n thua l c a tôi s m t ñi không tr l i. ðó là thì tương lai, nhưng n u v n gi n p suy nghĩ cũ, không s m thì mu n tôi có th s rơi vào tình hu ng này. V y n u c phi u tôi ñang n m gi rơi vào m t trong ba trư ng h p trên, tôi s bán ngay l p t c mà không n m gi ch t n a. Th là tôi ñã có hư ng gi i quy t cho 30 - 40% các kho n ñ u tư c a mình. S c phi u còn l i là nh ng c phi u t t, nhưng giá v n c gi m, n u x trí không khéo léo tôi s ph m sai l m. ðó là nh ng sai l m gì ? 7. Không xác ñ nh n i xu hư ng th trư ng hi n t i Sau khi thanh lý 40% s c phi u th c s không t t, hi n nay tôi có 40% ti n m t và 60% c phi u ñư c coi là t t. Tôi không bi t ph i làm ti p gì c vì không xác ñ nh n i xu hư ng th trư ng hi n t i. Hình như không xác ñ nh ñư c xu hư ng th trư ng hi n t i là m t sai l m khá ph bi n (tôi t an i b n thân như v y), lúc th trư ng ñi lên tôi nghĩ nó lên mãi, lúc nó b t ñ u xu ng tôi l i ho ng h t cho là nó xu ng mãi, t i lúc m i ñi ngang nhè nh tôi l i mơ ñ n lúc nó gi t ñùng ñùng.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 82

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Tóm l i là tôi không hi u ra làm sao c . V y có cách nào xác ñ nh ñư c tương ñ i xu hư ng th trư ng ? (tôi già r i, không nhanh b ng l p tr , thôi thì ch p nh n ăn ít no lâu) Sau khi lân la tìm hi u th nào xu hư ng th trư ng, tôi nghe loáng thoáng mu n bi t ñư c xu hư ng là ph i có chen (ah thì ra là th , chen l n ý mà, chen l n nhi u trên sàn thì th trư ng s tăng, chen l n ít, th m chí ch ai thèm chen l n v i mình t t th trư ng gi m) sau tôi m i bi t là nh m, không ph i chen (l n) mà là trend. Nhưng dù sao cái v chen l n kia cũng khá chính xác ñ y. Làm th nào ñ xác ñ nh trend ? Ch t nh ra ñ a cháu trai ñang làm vi c t i m t t ch c tài chính, tôi bèn l n l i ñèn sách ñ n nh v , m c dù ñư c cháu t n tình ch b o nhưng sau 3 ngày ñánh v t v i nào là MACD, BB, Momenturn, RSI, MFI, Aroon, CCI vân vân và vân vân - tóm l i tôi v n chưa hi u gì c . Cháu trai c a tôi r t thông c m nhưng ch bi t an i : TA là m t môn h c khó bác và c n có năng khi u n a, bác bi t chút chút v làm vư n thì tr ng cây ch c là nó v n s ng tươi t t, ch bác bi t chút chút v TA mà ñ u tư c phi u theo ki u ngày nào, tu n nào cũng mua mua bán bán là m t ti n oan ñó. Ch t nh ra ñi u gì ñó, cháu trai h i tôi : v y bác ñ u tư c phi u ng u h ng hay có phương pháp ? Tôi tr l i : trư c thì lung tung nhưng gi thì bác ñang l a ch n hai ông W.B và W.J.O làm thày d y. V y thì t t r i, bác nên nghiên c u k phương pháp ñ u tư và tuân th , còn vi c tham kh o b ng TA ch y u ñ cân nh c vào - ra th trư ng cho h p lý. M t trend hình thành và phát tri n ñ u c n có th i gian, ñ ñ bác suy tính ch không tr i s t chóng m t như giá c kh p l nh ñ t m t ñ t ba ñâu, n u bác ch p nh n ñư c vi c không tranh mua ñáy, không tranh bán ñ nh thì có th k t h p phương pháp ñ u tư mà bác ch n và tín hi u phát ra t MACD là t m n. Sau ñó d n d n bác s có kinh nghi m hơn. Th này bác nhé có ñư ng MACD (26,12) thư ng ñư c bi u hi n b ng màu xanh và ñư ng EXP (9) thư ng ñư c bi u hi n b ng màu h ng. M i ñư ng ñ u có s li u c th , hi u s c a hai s li u ñó g i là Divergence. Bác có th ñ c k hơn t i : http://www.dautuchungkhoan.com/Kinh-Nghiem/2005/03/3813.OTC Nói chung tín hi u phát ra t MACD không quá nh y v i th c t th trư ng nhưng nó cho bác m t cái nhìn n ñ nh trong trung h n. Sau khi ng m nghía k MACD tôi th y mình ñúng là kh th t. MACD cho th y th trư ng b t ñ u ñi xu ng t sau t t mà ñúng lúc ñó tôi l i mua vào. Cháu tôi còn d n k , vì MACD không quá nh y v i th c t th trư ng nên bác c n lưu ý : N u th trư ng ñang trong th i kỳ tăng trư ng thì c n xét k ñang là giai ño n ñ u hay là giai ño n cu i (bây gi tôi th y th m thía cái ño n ñ u hay
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 83

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

cu i này l m r i). N u th trư ng gi m xu ng thì nó v n ñ ng th nào ? Nó y u t và v n ñ ng kém ? hay ch ñơn thu n là v a tr i qua m t ñ t ñi u ch nh bình thư ng (n u gi m < 10% là ñi u ch nh bình thư ng, > 10% c n ph i nghiên c u k hơn). Th trư ng ñang v n hành cùng v i s phát tri n c a n n kinh t hay nó ñang v n ñ ng m t cách quá m nh m , ho c quá y u t v i n n kinh t ? Cháu tôi d n thêm : trong tình hi n nay bác nên th n tr ng khi chưa bi t th trư ng ñi ti p ra sao, n u không bác s rơi ti p vào sai l m (khi bác ñã chuy n m t ph n c phi u thành ti n và ñã l thì hay m c ph i l i này) 8. B o toàn v n hay mua mua bán bán g l i Sau khi ñã bán b t các c phi u ñang ngày càng gi m giá tôi thu v ñư c m t s ti n m t, vi c làm này h u như có tính b n năng sinh t n thôi, nhưng bây gi ng i nghĩ l i nh ng ki n th c ñã ñ c ñư c và ñ i chi u v i th c t th trư ng, tôi th y mình ñang th c hi n m t cách vô th c nh ng vi c mà nhi u nhà ñ u cơ l n ñã làm : c t gi m thua l . N u tôi gi nguyên s ti n m t này trong túi, thì m t l n n a tôi l i vô th c th c hi n ñúng nh ng vi c mà các nhà ñ u cơ l n s làm : ng ng giao d ch khi xu hư ng chưa rõ ràng (chưa rõ th trư ng s lên hay xu ng trong tương lai g n) Nhưng tôi còn trăn tr l m v i nh ng c phi u còn l i : bán ti p thu ti n v (cũng là m t d ng c t gi m l n u giá ti p t c gi m) ? ñ nguyên s c phi u ñó (coi như ng ng giao d ch) ? hay mua mua bán bán, theo cách nhi u ngư i nói là nh y sóng ? hay l y chính s ti n v a có mua t t vào các lo i c phi u tôi ñang n m gi ? Tôi s th suy nghĩ xem trong m i cách ñó tôi s ph m ph i nh ng sai l m nào làm cho ñ ng v n c a tôi ngày m t teo l i ? 9. Bán ti p thu ti n v và n i ni m ñau ñáu mong mu n quay l i th trư ng s m Sau khi bán n t ch c phi u còn l i, tôi thu ñư c ti n m t, th trư ng m i ngày gi m thêm chút ít, vì tôi ñã bán h t r i nên th y mình không b l thêm n a (tâm lý v a m ng) nhưng m t s th t ñáng bu n là s ti n ch còn l i 75 tri u (tâm lý v a bu n) ð u óc tôi lúc nào cũng qu n quanh v i suy nghĩ : sao t nhiên mình d i v y, ñang yên ñang lành l i ñ m t 25% tài s n. Lúc này tôi l i càng bám sát nghe ngóng tình hình th trư ng ch ng khoán hơn n a, vì tôi th y mu n l y l i 25% tài s n ñã m t - ch có cách duy nh t là ti p t c chơi ch ng khoán. Tâm tr ng c a tôi lúc này r t kỳ l : th trư ng hôm nào mà xu ng là tôi h h nhưng lên m t chút thôi là tôi nóng h t c ru t, ch s ñây là ñáy r i, mua vào không k p s b ngư i khác tranh m t.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 84

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Tôi g i ñi n cho cháu trai kh n kho n : cháu ơi, mua vào ñư c chưa ? bác s t ru t quá Cháu tôi h i l i : th có c phi u nào gi m giá v g n sát tiêu chu n W.B chưa ? Chưa có - tôi tr l i th có c phi u nào mua vào ñư c theo phương pháp CAN SLIM ? Cũng chưa th các nhà ñ u cơ l n có mua khi giá v n ñang gi m không ? Không, h ch b t ñ u mua vào khi th trư ng tăng th t s Cháu tôi h i ti p : V y sao bác mua vào làm gì ? T i bác nóng ru t, t i bác th y th trư ng có lúc xanh ñư c 1 - 2 hôm tăng h n m y ch c ñi m (t t nhiên là tôi không nói t i nguyên nhân chính : bác mu n mua l i ngay ñ g g c 25% b l ) Cháu tôi gi i thích : bác bi t vì sao th trư ng th nh tho ng xanh ñư c 1 - 2 phiên không ? bác bi t vì sao th trư ng m c dù ñang ñi xu ng nhưng th nh tho ng v n h i l i không ? lúc ñ u h i m nh ñư c 2 - 3 phiên lên năm b y ch c ñi m, sau nay h i nh lên m t hai ch c ñi m, sau n a h i ñư c 5 - 7 ñi m r i l i ñi xu ng ? Tr ng thái th trư ng hi n nay (ñi xu ng nhưng v n có nh ng ñ t h i ph c nh ñi xu ng ti p - h i ph c nh n a - ñi xu ng ...) g i là tr ng thái nh ng n l c h i ph c b t thành trong m t xu th th trư ng ñi xu ng. Nh ng t ch c l n h u như án binh b t ñ ng, nh ng tay chơi l n rút kh i th trư ng (giá tr giao d ch gi m m nh), ch còn nh ng ngư i như bác v n ñang mong m i s m quay l i th trư ng, ch c n th trư ng ch ng l i không xu ng n a là nhi u ngư i nhao vào, th trư ng lên m t chút nhưng h t l c ñ y (s c c u y u quá) l i ñi xu ng, thêm m t s ngư i ti p t c stop loss, th trư ng gi m ti p, ch ng l i là m t s ngư i không ki m ch ñư c l i nhao vào (nhưng ñã ít hơn ñ t trư c) c th ... ti p di n Nói th t lòng tôi th y cháu tôi nói r t ñúng, nhưng mu n ti n n m im trong túi ch th trư ng h i ph c h n cũng khó khăn không kém vi c gi c phi u mà ngày nào cũng th y l . Tôi ph i c quên h n chuy n tôi ñã l 25%. N u b n lúc nào cũng nghĩ ñ n kho n ti n ñã l và mong ngóng quay l i th trư ng thì e r ng s m hay mu n b n cũng rơi vào m t ñ t n l c h i ph c b t thành 10. Gi nguyên ti n thu ñư c t vi c stop loss và gi nguyên c phi u có th ph m sai l m gì ? N u tôi v n gi nguyên trong tài kho n 40% ti n (v a thu ñư c t vi c bán nh ng c phi u y u kém) và 60% là c phi u mà tôi coi là t t thì vi c gì s x y ra ? (Lưu ý các b n m t chút : n u có b n tr trư c t i gi ch ñ u tư hoàn toàn vào nh ng BCs ñã ñư c th trư ng công nh n là BCs, và v n chưa bán ñi chút nào, tôi nghĩ các b n nên ñ c bi t chú ý t i sai l m s 10 này) Sau khi quy t ñ nh như trên, tâm lý c a tôi thư thái hơn trư c nhi u, tôi nhìn th trư ng v i con m t bình tĩnh hơn. Th trư ng h i ph c m t chút tôi vui m t chút
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 85

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

vì th y t ng ti n trong tài kho n tăng lên m t chút. Th trư ng gi m nh tôi cũng không quá bu n vì th y sô ti n ñang n m gi s mua ñư c nhi u c phi u hơn. Nhưng sau m t th i gian tôi b t ñ u c m th y có ñi u gì ñó không n ? Tôi l i g i ñi n cho cháu trai ñ h i v th c m c c a mình. Cháu ơi, bác ñang n m gi c phi u, toàn là BCs thôi. Nhưng bác th y hình như BCs ñang phân hóa thành 3 lo i. + Lo i th nh t : là lên xu ng giá cùng v i th trư ng, th trư ng lên thì c phi u này lên, th trư ng xu ng thì c phi u này xu ng + Lo i th hai : th trư ng lên c phi u này lên theo, th trư ng xu ng c phi u này cũng xu ng nhưng không ñáng k , ho c ñ ng giá + Lo i th ba : th trư ng lên c phi u này lên theo nhưng tăng giá r t ít, th trư ng xu ng thì c phi u này xu ng theo m nh Cháu tôi cư i tr l i : ñó là chuy n bình thư ng mà bác, b n cháu trong ngh g i là giai ño n th trư ng ñánh giá l i giá tr c a các BCs V y bác nên làm th nào ? v n gi nguyên 40% ti n và 60% c phi u hay có c n hành ñ ng gì không ? Câu tr l i c a cháu tôi s có ph n sau, còn n u tôi t m d ng quá trình mua mua - bán bán ñây (th y m y ông qu Tây g i m t cách hoa m là d ng quá trình Tái cơ c u ) và gi nguyên 40% ti n và 60% c phi u thì cũng ñòi h i bình tĩnh và kiên nh n. N u tôi ti p t c mua mua - bán bán (không ph i nh y sóng nhé, ñơn gi n ch là cân ñ i t l ti n - c phi u trong tài kho n) thì tôi có th ph m sai l m gì ? 11. Chưa n m v ng nguyên t c tái cơ c u mà ñã mua mua - bán bán Th trư ng có trí nh - tôi v a h c ñư c khái ni m này ñ y Th trư ng là m t t p h p các nhà ñ u tư, ñ u cơ, cũ có, m i có, có quá trình thu n p ngư i m i, có quá trình ñào th i ngư i cũ. Nhưng b n ch t c a các nhà ñ u cơ, ñ u tư h u như không thay ñ i theo th i gian (b n ch t con ngư i mà - khó thay ñ i l m) nên quá trình v n hành c a th trư ng là m t s l p l i. Tuy ñư c l p l i (do b n ch t nhà ñ u tư, ñ u cơ h u như không thay ñ i): nhưng bi n s ñ u vào thay ñ i liên t c d n t i cư ng ñ ñ u ra thay ñ i theo. Cháu trai tôi còn nói nhi u l m, nhưng t u trung tôi gút l i ñư c m y ý này : + BCs nào gi m ít nh t trong ñ t suy gi m thì s ph c h i nhanh nh t khi th trư ng h i ph c + Khi th trư ng h i ph c thì BCs h i ph c nhanh ch m khác nhau, có nhi u lo i

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 86

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

h i ph c ch m t i m c làm n n lòng r t nhi u nhà ñ u tư (năm 2006 có m t BC như v y ñ y - ñ y là tôi nói ñ ví d thôi, không có ý ám ch gì c ) V n ñ c a bác là ph i nghiên c u quá kh ñ d ñoán ñư c BCs nào gi m ít, BCs nào s gi m nhi u, BCs nào s h i ph c nhanh, BCs nào s h i ph c ch m n u bác có ý ñ nh tái cơ c u danh m c, n u không c n th n bác s tái cơ c u nh m Sau khi v v c ra m t s ki n th c, tôi b t ñ u ng i ng m nghía danh m c c a mình (40% ti n m t và 60% c phi u tôi cho là t t) + N u 60% c phi u c a tôi ch y u là BCs thu c lo i s 2 (may m n quá, hì hì) v y là tôi có th yên tâm ch ñ i, (nhưng cháu tôi có d n : bác ñ c l i m c M trong phương pháp CAN SLIM c a ông W.J.O : không m t c phi u nào có th ñ ng ngoài xu hư ng c a th trư ng, nh ng BCs thu c lo i s 2 có th tr ñư c trư c h u h t nh ng giai ño n ñi u ch nh, nhưng nó s ph i ñi theo th trư ng khi th trư ng bư c vào ñ t sóng suy gi m cu i cùng + n u ñi u ñó x y ra bác ñ ng h t ho ng vì ñó là cơ h i gi i ngân 40% ti n c a bác ñ y) Nói v y ch : khó bình tĩnh ñư c l m - tr khi chu n b tinh th n ngay t bây gi . + N u 60% c phi u c a tôi san ñ u cho c 3 lo i (cháu tôi b o : bác hãy quên khái ni m t t c chúng là BCs ñi, hãy coi lo i 2 là BCs, lo i 1 là t m nh , lo i 3 là trên ñư ng tr thành PS, cháu tôi nó gi i thích : dân mình chưa quen, c nghĩ là BCs mãi là BCs ch khi th trư ng phát tri n l n lên, thêm nhi u c phi u tham gia th trư ng thì BCs teo d n thành PS là chuy n thư ng - l i ph i thay ñ i tư duy m t tý - m t th t) Sau khi tư duy ñư c ñình hình như v y thì bác quay v m c s 8. B o toàn v n ... ñ suy nghĩ k và quy t ñ nh ti p + N u 60% c phi u c a tôi ch y u thu c lo i có gi m mà không có tăng ? Tôi không bi t m i ngư i hành ñ ng ra sao, riêng tôi - tôi s bán Sau khi cơ c u l n 2 (l n 1 là thanh lý PS) tôi có thêm m t ít ti n trong tài kho n, cháu tôi khuyên gi l i ti n m t, ñ ng mua vào v i, n u không có th ph m sai l m m c 9. 12. Ơ rê ka - nh y sóng : có sai l m không nh ? Gi s ñang chu n b tái cơ c u danh m c theo nguyên t c 11. v a bi t thì tôi phát hi n ra : nh y sóng vui hơn nhi u ? Tôi quy t ñ nh không cơ c u, cơ kéo gì h t : l y luôn 40% ti n và 60% c phi u ñ nh y sóng Tôi t c t c tìm g p cháu trai ñ nói cho nó bi t phát hi n l n lao c a mình. Th này nhé, cháu nhìn th y không ? c phi u này giá ch xu ng ñ n ñây là k ch, sau ñó nó v t lên, lên ñ n ñây nó l i gi m, nhưng gi m xu ng m c cũ là v t lên. ð y nhé, n u bác mua ñây, bác bán ñây th là có 10% r i, bác th y ngoài sàn m y c hưu trí gi ng bác g i ñó là nh y sóng ñ y. Có th mà bác không nhìn ra, nhìn th y s m có ph i ki m bao nhiêu ti n r i không ?
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 87

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Cháu tôi ch nhìn tôi và cư i, tôi ch t d : bác nói không ñúng à ? nh y sóng là sai à ? Không bác , nh y sóng là m t vi c làm bình thư ng, nó ch sai khi bác không bi t nh y mà ... c nh y. Trư c ñây bác ñã chót mua lung tung, sau ñó l nên cháu giúp bác tìm cách gi m l , bây gi bác l i ñang b t ñ u tìm cách mua mua bán bán ñ g g c trong khi th c ch t bác chưa hi u gì c . V y là nh y sóng khi chưa hi u h t v nó là m t sai l m ph bi n và khá t n ti n n u nh y sai. Cháu tôi b t ñ u gi ng gi i cho tôi : ai là ngư i nh y sóng chuyên nghi p. 13. Ai là ngư i nh y sóng ? Và tôi - m t ngư i hưu trí có th nh y ñư c không ? Cháu tôi b t ñ u bài gi ng ng n v xu th 3 c p c a th trư ng : Xu th trong dài h n c a th trư ng là xu th c p 1. Xu th c p 1 có th là m t xu th ñi lên (ho c ñi xu ng) trong m t kho ng th i gian tương ñ i dài (ñ i v i nh ng th trư ng ñã phát tri n n ñ nh thư ng t vài năm ñ n nhi u năm, ñ i v i nh ng th trư ng m i hình thành thư ng t 1 - 3 năm) Xu th c p 1 ñi lên (tăng trư ng) là m t xu th mà trong ñó ñ nh tăng trư ng sau cao hơn ñ nh tăng trư ng trư c, ñáy c a m i ñ t ph n ng giá sau cao hơn ñáy c a m i ñ t ph n ng giá trư c. Xu th c p 1 ñi lên thư ng b t ñ u t m t tr ng thái ñi ngang tích lũy c a th trư ng trong m t th i gian ñ dài và k t thúc t i m t ñ nh tăng trư ng r t cao so v i tr ng thái tích lũy ñi ngang lúc ban ñ u. Xu th c p 1 ñi xu ng (suy thoái) là m t xu th mà trong ñó ñ nh h i ph c sau luôn th p hơn ñ nh h i ph c trư c, ñáy c a ñ t suy gi m sau luôn th p hơn ñáy c a ñ t suy gi m trư c. Xu th c p 1 ñi xu ng thư ng b t ñ u t m t ñ t ph n ng giá c a m t ñ nh tăng trư ng r t cao và k t thúc t i m t tr ng thái không th x u hơn n a c a th trư ng + n n kinh t Tôi h i cháu tôi : bác c n ph i bi t cái xu th c p 1 này ñ làm gì h cháu ? Hi u v xu th c p 1 c a th trư ng r t quan tr ng v i nh ng nhà ñ u tư dài h n bác , n u bác ñ u tư ban ñ u theo phương pháp c a W.B thì bác nên b t ñ u mua vào khi th trư ng ñang trong tr ng thái ñi ngang tích lũy (sau m t xu th suy thoái) và cân nh c kh năng bán ra khi th trư ng ñi lên m t ñ nh tăng trư ng r t cao (có kh năng ñ nh tăng trư ng ñó chính là ñ nh c a toàn b xu th c p 1) Cháu xin l y m t ví d v th trư ng nư c ta ñ bác rõ hơn : Sau khi th trư ng ch ng khoán VN suy thoái xu ng t i ñáy vào cu i năm 2003, sau ñó th trư ng h i ph c nh vào ñ u năm 2004 Th trư ng ñi vào th i kỳ tích lũy r t dài : t ñ u 2004 t i t n cu i 2005, nh ng nhà ñ u tư dài h n s ñ u tư ho c cơ c u danh m c c a mình trong th i gian này.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 88

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Bác chú ý nhé, th trư ng b t ñ u tăng t c : VNI t dư i 300 cu i 2005 tăng lên trên 350 (ñ nh tăng trư ng s 1) sau ñó ph n ng giá gi m nh xu ng m t chút (ph n ng giá s 1) Th trư ng b t ñ u tăng t c ti p : VNI ~ 350 tăng lên 630 (ñ nh tăng trư ng s 2) sau ñó x y ra m t ñ t ph n ng giá khá m nh VNI lùi v ~ 400 (ph n ng giá s 2) Bác th y không : dù ñ t (ph n ng giá s 2) r t m nh nhưng nó v n cao hơn (ph n ng giá s 1), th m chí cao hơn c (ñ nh tăng trư ng s 1). H i ñó t t c market makers ñ u hi u : n u không chung s c h tr th trư ng ñ nó tu t xu ng ~ 300 là suy thoái x y ra ngay. Bác cháu mình xem ti p nhé : Vào th i ñi m bây gi thì cháu và bác ñ u t m th i nhìn th y ñ nh tăng trư ng 1.170 r i và th trư ng ñang ñi vào giai ño n ph n ng giá. Nhưng bác có th y ñ nh tăng trư ng 1.170 có th nói c c cao so v i giai ño n tích lũy < 300 trư c ñó ñúng không ? V y thì ta b t ñ u ph i ñ t câu h i : ñây là m t ñ t ph n ng giá thông thư ng hay chính là giai ño n ñ u c a quá trình suy thoái ? Mu n tr l i ñư c câu h i ñó thì bác và cháu c n tìm (m t ñ nh tăng trư ng) và (ph n ng giá) n m gi a m c VNI 630 và VNI 1.170 ñ theo dõi. Theo cháu ta nên ch n (ñ nh tăng trư ng VNI > 800) và (ph n ng giá VNI ~ 740) ñ xem xét. Bác mua vào g n ñ nh 1.170, gi m ñ n 800 có mà ch t h cháu ? gi m 1.000 r i tăng l i ñi thôi. Bác ơi, chúng ta ñang xem xét dư i con m t c a m t nhà ñ u tư dài h n mà bác. V y m i khách quan ñư c. Bác hãy t m quên là bác ñang l ñi, chuy n ñó tính sau, bác s h t l và lãi l n vào xu th c p 1 tăng trư ng l n sau, ñ u tư tài chính là chuy n c ñ i mà bác. Bây gi bác và cháu xem xét ti p nhé, n u VNI gi m ti p xu ng < 800 thì th trư ng s chuy n t giai ño n ph n ng giá c a m t xu th c p 1 tăng trư ng, ñ tr thành giai ño n b t ñ u c a m t xu th c p 1 suy thoái. Gay quá cháu nh ? Th không ai làm gì ñ c u th trư ng à ? Th trư ng v n hành t nhiên mà bác (hay ít ra market makers ñang ñ nó v n hành t nhiên). H s suy nghĩ h tr cho nó khi 850 < VNI < 900 Th bây gi th trư ng s tu t xu ng 850 h cháu ? không bác , th trư ng ñang v n hành t nhiên mà, có th nó xu ng t i 900 r i t h i ñư c mà không c n h tr c a market makers, cháu ch nói là có th
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 89

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

thôi vì nó cũng có th c ñi mãi xu ng 800 l m ch , vì cháu ñang theo dõi v i con m t c a m t nhà ñ u tư v i giá v n mua vào lúc VNI < 300 nên cháu r t khách quan. Th khoai tây mua trong kho ng 900 ~ 1000 s l h t à ? h s ph i làm gì ch ? Bác ơi, ta nghiên c u th trư ng ñ có cái nhìn v tương lai, ch không ph i ng i ñó mà xuýt xoa : giá mà, ư c gì tôi mua c phi u năm 2003 - 2004. Bác không th ñi ngư c th i gian v l i th i kỳ tích lũy 2004 ñúng không ? Cũng như bác không th ng i ñó ch ñ i ñ n ñáy c a xu th c p 1 suy thoái s p t i ñúng không bác ? Vì th c ra chưa ai có th nói ñư c bây gi có th là suy thoái không ? và ñ t suy thoái th t s bao gi s t i ? Nên n u bác là các t ch c l n, bác v n bư c vào th trư ng bình thư ng, lúc ñó bác s v a xây d ng danh m c, v a ñ u tư, v a ñ u cơ, v a tái cơ c u d a trên s v n d ng xu th th trư ng c p 2. Ah, hay quá nh , th mà bác c nghĩ khoai tây nó l : nó cũng cu ng lên như bác, hì hì hì Bây gi bác và cháu tìm hi u v xu th c p 2 c a th trư ng (cháu ph i lưu ý bác m t chút : vì th trư ng luôn thu n p ngư i m i, mà nh ng ngư i này không th lúc nào cũng vào ñúng th i ñi m b t ñ u c a m t xu th c p 1 tăng trư ng, cho nên h ph i h t s c lưu ý v n d ng xu th c p 2 ñ mang l i nhi u l i ích nh t cho h ) Xu th c p 2 c a th trư ng là nh ng ñ t ph n ng giá làm ng t quãng quá trình tăng (gi m) c a xu th c p 1. Xu th c p 2 kéo dài trong th i gian t vài tháng ñ n dư i m t năm ñ i v i nh ng th trư ng phát tri n n ñ nh, vài tu n ñ n vài tháng ñ i v i nh ng th trư ng m i hình thành. Xu th c p 2 - ñi u ch nh gi m là các ñ t gi m giá trung gian x y ra trong khi th trư ng ñang v n ñ ng theo xu th c p 1 tăng trư ng Xu th c p 2 - h i ph c tăng là các ñ t h i ph c trung gian x y ra trong khi th trư ng ñang v n ñ ng theo xu th c p 1 suy thoái. Cho bác h i m t chút ? sao t nhiên ñang tăng ngon lành l i nh y ñâu ra cái ñ t ñi u ch nh gi m ? tăng mãi cũng t t ch sao ? N u ñư c v y thì t t quá, cháu cũng mong như v y, c ng i mà ñ m ti n, hì hì hì. Nhưng ñã là m t ph n c a n n kinh t thì nó ph i v n hành theo quy lu t kinh t chung. S v n hành c a th trư ng ch ng khoán có sơ s d a trên s v n hành c a n n kinh t , nhưng trong quá trình v n hành nó ñư c c ng thêm tâm lý kỳ v ng (ho c th t v ng) c a nhà ñ u tư. Khi th trư ng ch ng khoán v n hành quá m nh m so v i n n kinh t (b i vì s kỳ v ng c a nhà ñ u tư vào n n kinh t quá l n) s t o ra nh ng ñ nh tăng trư ng r t cao, nhưng khi s phát tri n c a n n kinh t (c th ñây là s phát tri n c a các doanh nghi p) không theo k p
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 90

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

kỳ v ng c a nhà ñ u tư, lúc ñó s di n ra quá trình ñánh giá l i. Quá trình ñánh giá l i này ñương nhiên s làm th trư ng ch ng khoán ñi u ch nh gi m xu ng. N u bác nhìn nh n v n ñ dư i góc c nh : quá trình ñánh giá l i là m t t t y u c a th trư ng thì khi xu t hi n giai ño n ñi u ch nh gi m bác s không b shock. Khi bác ñã có m t cái nhìn khách quan v th trư ng ch ng khoán, m t s ñánh giá ñúng v n n kinh t , m t cơ s ki n th c ñ y ñ , m t b n lĩnh v ng vàng và m t kinh nghi m (có th ph i tr giá ñôi chút) thì bác s th y s xu t hi n c a nh ng xu th c p 2 là hoàn toàn t t y u và ñó chính là cơ h i ñ bác gia tăng l i nhu n. ðang lo héo ngư i v kho n thua l , ñ u óc l i ñang ong ong v nh ng ñi u v a bi t ñư c, nhưng v a nghe th y chính ñ t ñi u ch nh gi m ñang di n ra này cũng là m t cơ h i gia tăng l i nhu n là tôi t nh ngư i ra ngay. Gi m mà cũng ra ti n h cháu ? Nói cho bác nghe ngay ñi. Vâng, cháu nói ñây : v n ban ñ u c a bác là 100 tri u ñúng không ? Sau khi b l 25% bác c t gi m l b ng cách bán b t 40% c phi u y u kém, v y là bác có 30 tri u ti n m t và s c phi u BCs quy ra ti n là 45 tri u. Bác cơ c u ti p s c phi u BCs, v y hi n t i bác có 50 tri u ti n m t và s c phi u BCs quy ra ti n là 20 tri u (s c phi u BCs này có kh năng ch ng tr ñư c nh ng giai ño n ñi u ch nh gi m c a xu th c p 2 hi n nay, tr ñ t sóng cu i cùng - n u x y ra) Bây gi th trư ng ñang gi m, nhưng bác ñ ng nghĩ t i th trư ng, bác ñ ng nghĩ t i nh ng kho n thua l (l thì ñã l r i ñúng không ), bác cũng ñ ng c ng nh c ñoán ñ nh th trư ng s gi m ñ n bao nhiêu, n u ph i gi m ñ n bao nhiêu thì th trư ng s gi m ñ n ñó b y nhiêu. Lúc nào th trư ng lên l i, v i nh ng d u hi u sau này cháu s trao ñ i thêm v i bác, t kh c bác s nh n ra ngay. V n ñ c a bác bây gi là ôn l i th t k t ng ñi m c a phương pháp CAN SLIM c a W.J.O Phương pháp CAN SLIM có m c ñích m u ch t là tìm ra nh ng c phi u có kh năng tăng trư ng cao hơn m c tăng chung c a th trư ng. Chính vì th bác th y ông W.J.O có bao gi thèm quan tâm t i P/E c a c phi u ñâu (ñi u này r t khác ông W.B) B i vì m c ñích như v y (tìm ki m c phi u có kh năng bùng n cao) nên CAN SLIM s phát huy tác d ng cao nh t khi : + Th trư ng trong th i kỳ b t ñ u c a xu th c p 1 tăng trư ng + Th trư ng trong th i kỳ cu i c a m t xu th c p 2, chu n b b t nh p tr l i vào xu th c p 1 tăng trư ng Và cháu nh c l i v i bác hai câu kh u quy t này, không s bác quên :

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 91

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

+ BCs nào gi m ít nh t trong ñ t suy gi m thì s ph c h i nhanh nh t khi th trư ng h i ph c + Khi th trư ng h i ph c thì BCs h i ph c nhanh ch m khác nhau Bác lưu ý th t k nhé : ph c h i nhanh nh t, t c là t c ñ ph c h i, ch không ph i m c ñ % ph c h i. Ví d : c phi u bluechip XYZ trong ñ t suy gi m v a qua gi m 20% trong khi các c phi u khác gi m nhi u hơn, cá bi t có PS gi m t i 40 - 50%. Khi th trư ng h i ph c thì c phi u XYZ ph c h i v i t c ñ c nhanh nh t, có khi ch 4 - 5 phiên là tăng tr l i 20 - 25% sau ñó nó có tăng ti p hay không thì chưa bi t. C phi u AAA khác cũng là bluechip nhưng ph c h i ch m hơn, có khi ph i 6 - 8 phiên m tăng tr l i 20 - 25%, c phi u BBB cũng là bluechip nhưng có khi th trư ng ph c h i ñư c c tu n l r i mà nó ch nhúc nhích, nhưng bác ñ ng ch quan vì có khi nó mà b t ñ u ph c h i là ph c h i luôn m t lèo 30 - 40%. Bác c n nghiên c u k phương pháp CAN SLIM ñ tìm ra th t các bluechips tăng nhanh ch m khác nhau. L y ngay 50 tri u mua bluechips XYZ, c m th y nó tăng h t c là chuy n ti p sang AAA, r i ti p sang BBB. N u bác di chuy n khéo thì ch riêng ñ t ph c h i ñ u tiên bác ñã có th l y l i 45 - 50% c a 50 tri u, v y là bác ñã hòa v n 100 tri u r i. N u bác may m n n a thì còn l y l i ñư c 60 70% c a 50 tri u. ðó ch m i là ñ t ph c h i sau khi th trư ng suy gi m thôi nhé, còn m t ñ t tăng trư ng vài ch c % ti p theo n a. V y nhé, vi c c a bác bây gi là b o toàn v n (50 tri u), luy n ki n th c (phương pháp CAN SLIM ñ tìm ra d n các BCs có s c b t m nh trong tuơng lai), rèn b n lãnh (kiên nh n ch ñ i). Nghe cháu tôi ñ ng viên, tôi th y ch ñ i bây gi không s t ru t n a và hưng ph n hơn trư c kia nhi u. Ch t nh ra m c ñích chính cu c g p này v i cháu trai, tôi p úng : th còn nh y nh y nhót nhót thì sao h cháu. Vâng, n u bác mu n làm ñư c ñi u ñó thì c n tìm hi u ti p v xu th c p 3 c a th trư ng Xu th c p 3 c a th trư ng là nh ng bi n ñ ng nh , thư ng xu t hi n trong m t chu kỳ ng n < 9 phiên giao d ch v i biên ñ dao ñ ng h p. Nh ng nhà ñ u cơ nhi u kinh nghi m, gi i v TA có th l i d ng nh ng dao ñ ng này ñ sinh l i. Nghe cháu tôi nói th bi t ngay là làm khó cho tôi r i (kinh nghi m chưa có m y, TA mù t t, l i thêm tâm lý bi n ñ ng m nh trong th i gian qua) Nhưng tôi v n quy t ñ nh h i c n k v nh ng sai l m có th m c ph i khi nh y sóng 14. Không ph i c phi u nào cũng nh y sóng ñư c Nh ng c phi u nên tránh khi nh y sóng :

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 92

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

+ C phi u ñư c coi là gi nh p cho th trư ng + C phi u tính thanh kho n kém + C phi u có r i ro v ngành ngh cao Cháu trai tôi còn ñ c p t i nh ng sai l m tâm lý và sai l m k thu t khi nh y sóng Nh ng sai l m tâm lý ph bi n trong nh y sóng 15. Tâm lý ngày nào cũng nh y (ngày nào cũng nhăm nhe mua mua - bán bán) ðã bư c vào th trư ng ch ng khoán là ph i có ñ c tính kiên nh n bác , cháu chưa nói t i chuy n kiên nh n c a ông W.B ch ñ i su t giai ño n 1969 - 1974 và ch ch p nh n quay l i th trư ng vào ñúng giai ño n b t ñ u c a m t xu th c p 1 tăng trư ng. Ch ñ i xu th c p 2 ñòi h i ph i kiên nh n là ñương nhiên r i. Nhưng nh y sóng cũng ph i kiên nh n bác . Bác ch nên nh y sóng khi xu t hi n tín hi u (cháu s trao ñ i k v tín hi u mua - bán v i bác trong ph n nh ng sai l m k thu t ph bi n). Có th vài ngày m i xu t hi n tín hi u, có th trong ngày xu t hi n tín hi u t i vài c phi u li n. Nhưng bác ph i ghi nh th t k : nh y sóng vào - ra theo tín hi u ch không ph i b t bu c ngày nào cũng nh y m t cái gì ñó. 16. Nh y b k p chân - ch p nh n chuy n thành n m gi lâu dài Bác ñ ý nhé : cháu dùng t n m gi lâu dài ch không dùng t ñ u tư lâu dài Khi bác ñ u tư lâu dài là bác ñã có s nghiên c u k lư ng, còn bác nh y sóng ñó là bi n pháp tình th . Thông thư ng m i ngư i hay nh y sóng v i chính c phi u mình còn gi l i trong tài kho n (t n d ng l i th T+0, T+1, T+2). Nhưng có hai như c ñi m v i cách nh y sóng n a v i này : + C phi u ñang n m gi chưa xu t hi n tín hi u nh y sóng thích h p ho c tín hi u không rõ ràng, ch ñ i lâu bác không ñ kiên nh n, nh y li u r t d b k p chân + Trong m t xu hư ng c p 2 ñi xu ng thì giai ño n tích lũy ñ ng là giai ño n nh y sóng t t nh t, nhưng b n thân giai ño n tích lũy ñ ng này cũng có xu hư ng ñi xu ng, n u nh y không khéo r t d b k t l i và d n ñ n tâm lý kh c ph c b ng cách mua bình quân giá gi m (m t quan ni m sai l m khi th trư ng ñi xu ng - cháu s nói k hơn khi trao ñ i v i bác v vi c có nên mua bình quân giá gi m - các nhà ñ u cơ l n luôn v t b ngay ý nghĩ này ra kh i ñ u) 17. Nh y theo ki u khôn l i - m t nét ñ c trưng r t riêng c a ngư i Vi t chúng ta, hì hì hì Khi c phi u c a bác n m gi mãi v n chưa th y cơ h i thích h p, giá c gi m dù không nhi u, bác c m th y khá s t ru t. Ki m tra l i các s li u trong quá kh
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 93

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

c a c phi u mình n m gi bác phát hi n ra m t ñi u : khi c phi u này gi m m nh xu ng sàn là hôm sau h i l i ngay th m chí h i l i m c k ch tr n. M t ý nghĩ lóe lên trong ñ u, v y thì hôm nào mình cũng s ñ t mua giá sàn ho c trên giá sàn tý ti. N u mua ñư c là hôm sau canh me bán ra ngay. Nói chung bác c th nh y theo ki u này ñi, sau ñó bác s v ra m t ñi u : th này mình thà bán quách c phi u ñi r i mua l i sau còn hay hơn. Nh ng sai l m k thu t ph bi n trong nh y sóng 18. Xác ñ nh m c giá ñáy h tr và m c c n trên m t cách quá thô sơ và ñơn gi n Nhi u ngư i nh n th y khi giá c phi u ñi xu ng m t m c nào ñó thì nó quay gi t lên và trên ñư ng ñi lên nó không th vư t qua m t m c giá nào ñó, r i quay gi t xu ng M t vài l n như v y x y ra, h b t ñ u xem xét các c phi u khác cũng có tình tr ng tuơng t , m t k t qu ngo i suy chóng vánh ñư c ñưa ra : th này thì c t i m c giá aaa ta s mua vào, giá lên t i m c bbb ta s bán ra. Có th mua vào bán ra thành công m t vài l n, nhưng r i tình hình ch t thay ñ i : + V a mua vào m c giá ñư c coi là ñáy aaa thì giá c phi u b t ñ u tu t d c không phanh (th c s lu ng cu ng và không bi t làm gì ti p theo) + V a bán xong m c giá bbb thì giá c phi u b t ñ u tăng phi mã (chùn tay không dám mua l i ngay - hóa ra mình v a bán r mua ñ t à ?, v a ng i ti c c a v a t trách b n thân, nhưng nguy hi m nh t là th y giá tăng mãi dư ng như không ng ng, th là lao vào mua l i, mua xong giá b ng nhiên quay ngo t xu ng) L i nhu n c a m y l n nh y sóng thành công trư c ñây tan thành mây khói. N u giá ñáy h tr và m c c n trên xác ñ nh quá ñơn gi n như v y thì b t k ai cũng tr thành chuyên gia trên th trư ng ch ng khoán r i. Nên lưu ý giai ño n giá c phi u dao ñ ng m t cách n ñ nh và d nh n th y như trên luôn n m gi a các giai ño n bi n ñ ng ph c t p, c n ph i xem xét trư c ñó giá c phi u ñã bi n ñ ng ra sao, theo khuôn m u nào, giai ño n n ñ nh t m th i hi n nay có th kéo dài trong bao lâu ? (y u t th i gian r t quan tr ng cho vi c nh y sóng) sau ñó giá c phi u có th bi n ñ ng ti p như th nào ? M t s khuôn m u bi n ñ ng c a giá c phi u và nh ng giai ño n nào có th nh y sóng khá an toàn ? 19. Khuôn m u ng n ñ i cao Khuôn m u ng n ñ i cao thư ng x y ra trong m t th i kỳ tăng trư ng m nh c a m t xu th c p 1 tăng trư ng. Khuôn m u này thư ng x y ra khi toàn th trư ng
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 94

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

nói chung tăng trư ng r t m nh (như giai ño n sau t t âm l ch t i ñ u tháng 3/2007 v a qua). Khuôn m u này b t ñ u hình thành b ng m t cu c tăng giá c phi u t 50% ñ n 150% ho c cao hơn n a trong m t th i gian r t ng n (kho ng 1 - 2 tháng). Giá c phi u dư ng như tăng không th có ñi m d ng (b n nào n m gi PS, trong th i gian sau t t s có c m giác này, giá tăng như máy bay lên th ng, m i ngày ng d y là có t 5 - 10% l i nhu n) Cháu s tìm ki m ví d minh h a cho bác th y (ví d ch có tính ch t minh h a, không có ý ám ch c phi u ñó là t t hay x u, nên mua hay nên bán) Khi tình hu ng này x y ra, b n nên ñánh giá ngay tình hình ñ không b l cơ h i: + m t c phi u c th ñây là kỳ ñ u hay là kỳ cu i c a quá trình tăng ? N u là kỳ ñ u (m i tăng ñư c 10 - 15%) thì nên cân nh c có vào th trư ng hay không ? + N u là kỳ cu i thì có hình thành giai ño n t o n n v ng ch c không ? N u b n quan sát k và có kinh nghi m thì trong giai ño n sau t t âm l ch ñ n ñ u tháng 3/2007 s có hai s l a ch n khá an toàn : + Xông vào tranh mua PS (kỳ ñ u c a khuôn m u ng n ñ i cao) + Nh y sóng v i BCs (kỳ cu i c a khuôn m u ng n ñ i cao)(nhi u BCs dao ñ ng n ñ nh, gi n ñơn và r t d nh n th y) ðó là chuy n c a quá kh r i, bi t ñ mà t n d ng cơ h i cho l n sau, không nên nu i ti c (không nh n ra cơ h i) hay hoang mang (trót mua trên ñ nh ñ i), nên quan sát và suy ng m xem khuôn m u ng n ñ i cao có th chuy n d ch thành nh ng khuôn m u nào trong tương lai 20. Khuôn m u vai - ñ u - vai : ch nên mua hay nh y sóng khi b vai bên ph i chưa hình thành phía trên cháu tôi ñang nói v quá kh , nhưng t bây gi có th có lúc s ñ c p ñ n tương lai, nên khi ñưa ví d minh h a, tôi s xóa ñi tên c a c phi u ñó cho khách quan Trong trư ng h p này, n u bác nôn nóng nh y sóng, bác s thành công 1 l n khi mua 62 và bán 66, nhưng kho n lãi c a bác và m t ph n v n không nh s tan theo dòng nư c khi giá c phi u ti p t c ñi xu ng ñ hình thành b vai bên ph i. Giá xu ng 62 bác l i ôm ti p (th m chí ôm nhi u hơn c l n trư c) bây gi xu ng t i 45 thì ... ôi thôi. Bác có th th y k c khi ñã hình thành b vai bên ph i thì cũng chưa có gì ch c ch n là giá c phi u s không gi m ti p.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 95

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Th mình c h c thu c các lo i khuôn m u là mua - bán ngon lành ñúng không cháu ? ðó m i ch là ñi u ki n c n ch chưa ñ bác , th trư ng là m t quá trình v n ñ ng không ng ng, ñ th luôn chuy n bi n t hình thái khuôn m u này sang hình thái khuôn m u khác, cái tương lai m i là cái quan tr ng, ñi u ñó ñòi h i tư duy c a bác ph i luôn v n ñ ng cùng v i s v n ñ ng c a th trư ng. Bác ñ ng c ng nh c trong suy nghĩ v chuy n c u giá này n . ði u ti t v m t vĩ mô là chuy n ñương nhiên (không có th trư ng ch ng khoán nư c nào n m ngoài s ñi u ti t vĩ mô c a nhà nư c) nhưng ñó là chuy n tác ñ ng, ñ nh hư ng trong dài h n. Bác cũng ñ ng suy nghĩ c ng nh c v chuy n giá nó không lên vì ñ i gia, khoai tây gì gì ñó làm giá. H là m t thành t c a th trư ng, hành ñ ng c a h cũng ph i tuân theo quy lu t c a th trư ng. Ch ng h n v i ví d vai - ñ u - vai trên, khi bác mua l i l n 2 v i giá 62, giá c gi m xu ng 45 như hi n t i. Bác kiên quy t cho r ng khoai tây, ñ i gia nó làm giá nên giá m i gi m thê th m như v y. Thi t h i s thu c v bác trư c tiên. Khi giá down ti p xu ng dư i 55, n u bác suy nghĩ khách quan thì ý nghĩ ñ u tiên hi n ra : giá ñã xu ng dư i vòng c 55 (neckline) t c là ñ th ñang chuy n sang m t khuôn m u khác, c n ph i bán giá 55 và theo dõi ti p, hi n nhiên thi t h i c a bác ñã gi m t 27% xu ng còn 11% và cơ h i l y l i 11% ñó ñang xu t hi n khi ñ th cho th y giá có th ñi lên sau khi ch m m c 45. Hình thái m i c a ñ th tuy chưa rõ, nhưng cơ h i là r t l n. Cháu xin phép ñư c quay l i ñ nói k v khuôn m u vai - ñ u - vai này vì ñây là hình m u hình thành khi có nh ng bi n c quan tr ng, nó là d u hi u quan tr ng cho th y xu th th trư ng ñã chuy n t xu th giá tăng sang xu th giá gi m. Khuôn m u vai - ñ u - vai là s mô ph ng theo hình dáng ñ u và hai vai con ngư i. Con ngư i thì hai vai b ng nhau (không tính các bác vai b l ch, hì hì hì) nhưng khuôn m u này thì không nh t thi t ñ nh c a hai vai ph i b ng nhau. Cái quan tr ng c a khuôn m u này là cái vòng c (neckline) ví d trên vòng c dao ñ ng trong kho ng 53 - 55. Khi giá ti p t c gi m xu ng dư i vòng c thì có th kh ng ñ nh xu th gi m ch c ch n ñã xu t hi n, mô hình khuôn m u vai - ñ u vai ñã b phá v , c n chuy n sang d báo mô hình khuôn m u ti p theo. M t ví d minh h a n a cho khuôn m u vai - ñ u - vai (m t c phi u th c t c a sàn HoSTC), khuôn m u này ñ p c như l y t sách giáo khoa ra 21. Khuôn m u c ch nh t - cơ h i r t t t c a nh ng ngư i chuyên nghi p, nhưng cũng là cái b y v i nh ng ngư i m i n u lòng tham tr i d y Khuôn m u c ch nh t là m t mô hình ti p t c c a xu th th trư ng trong ng n h n. Giá c phi u dao ñ ng v i ngư ng h tr và c n trên r t d nh n th y. Ví d dư i ñây thu c v m t bluechip, sau khi t khuôn m u ng n ñ i cao chuy n sang khuôn m u c ch nh t.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 96

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Khi bác nh n ra khuôn m u này và mu n nh y sóng v i nó, bác nên h t s c chú ý m t s ñi m sau : + ð dài c a c , ñi u này là quan tr ng nh t v i nh ng ngư i chưa có kinh nghi m + Xu th trư c ñó c a c và xu th sau ñó c a c . N u giá c phi u ñang tăng r t cao r i chuy n sang hình m u này, xu hư ng chung c a th trư ng l i có chi u hư ng gi m, bác nên suy tính ñ n vi c giá c phi u s r t xu ng dư i m c h tr . Cái b y ñây ñ i v i nh ng ngư i m i ñó là s d dàng c a khuôn m u và lòng tham, bác có th thành công 1 l n, 2 l n nhưng có th ñ n l n th 3 khi bác quy t ñ nh xu ng ti n m nh tay thì giá nó r t cái r m xu ng dư i m c h tr . 22. Khuôn m u c ñuôi nheo - bi t cho vui ch ngư i m i không nên nhao vào ðây là m t khuôn m u r t ph bi n trong th c t , nhưng r t khó x lý. Nó ñòi h i vi c x lý tình hu ng c n có thêm r t nhi u thông tin và công c h tr . N u cháu là bác thì cháu s tránh xa khuôn m u này. Cháu s tìm m t s ví d bác xem cho vui 23. Khuôn m u cái nêm hư ng xu ng (Falling Wedge) - cân nh c khi th trư ng ñi xu ng, nên ch p l y khi th trư ng ñi lên Khuôn m u FW là m t khuôn m u k thu t có khuynh hư ng ch báo giá s tăng, khi khuôn m u m i ñư c hình thành thì kho ng cách gi a hai ñư ng xu th r ng, sau ñó ñ r ng gi m d n khi giá ch ng khoán gi m. S bi n ñ ng c a giá hình thành m t chóp nón (hình cái nêm) hư ng xu ng dư i do ñ nh và ñáy d n h i t . Khi giá vư t ra kh i ñư ng kênh bên trên là d u hi u ñ o chi u xu th giá c p 3 c a c phi u. Lý thuy t thì như v y, nhưng khi th c hành vì bác là ngư i m i chưa có kinh nghi m, bác c n h t s c lưu ý : + Xu hư ng chung c a th trư ng th i ñi m ñó là gì ? th trư ng ñang lên hay xu ng ? + Giá c phi u vào th i ñi m xem xét có m c c n tâm lý nào không ? (giá tâm lý trong trư ng h p này là 500) + Có bi u hi n nào v câu cá t i ñáy không ? (Bottom Fishing) Cháu xin gi i thích m t chút th nào g i là câu cá t i ñáy, th c ch t chính là ôm vào ñ nh y sóng ñ y. Khi th trư ng ñi xu ng, khi giá tâm lý ñây là 500, thì s có nh ng ngư i t i m c giá 500 là h ôm vào, nhưng ch c n có l i 5 - 10% là h nh y ra ngay.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 97

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Theo lý thuy t thì khi giá vư t ra kh i ñư ng kênh bên trên là có th mua ñư c, nhưng v i tình hình th trư ng ñi xu ng + giá tâm lý 500 thì bác nên ch ñ i T+3 xem giá có quay xu ng ti p không r i hãy có quy t ñ nh. N u g p trư ng h p khuôn m u FW trong các ñi u ki n sau : + Th trư ng ñang lên + C phi u nghiên c u là m t bluechip + Giá c phi u ñ ng giá m t th i gian dài Bác nên mua ngay khi giá c phi u vư t qua ñư ng kênh bên trên mà không c n ph i suy tính gì h t. 24. Các khuôn m u khác - ñ c th t k - chưa hi u th u ñáo thì ñ ng s d ng Nói chung cháu khuyên bác : + N u may m n bư c vào th trư ng ñúng vào giai ño n b t ñ u c a m t xu th c p 1 tăng trư ng : ñ u tư lâu dài theo phương pháp c a W.B + N u bư c vào th trư ng vào giai ño n nóng c a m t xu th c p 1 tăng trư ng : nên c g ng ch ñ i xu th c p 2 (gi m) xu t hi n và ti n tri n ñ n giai ño n cu i, khi xu th c p 2 (gi m) ch m d t, th trư ng b t nh p tr l i xu th c p 1 tăng trư ng thì có th ñ u tư lâu dài theo phương pháp W.B ho c ñ u tư trung h n theo phương pháp W.J.O + N u bư c vào th trư ng vào giai ño n nóng c a m t xu th c p 1 tăng trư ng và n u bác mu n m o hi m m t chút thì có th ñ u cơ ng n h n theo 3 khuôn m u : ng n ñ i cao, c ch nh t, cái nêm hư ng xu ng Các khuôn m u sau ñây tuy t ñ i chưa hi u th u ñáo thì chưa s d ng : + Vai - ñ u - vai : xu t hi n khuôn m u này là ph i c nh giác ngay, th trư ng nói chung, c phi u nói riêng giá s ñ o chi u + C ñuôi nheo + C c và tay c m + Tam giác hư ng lên, tam giác hư ng xu ng, tam giác cân + Hai ñáy, ba ñáy + Hai ñ nh, ba ñ nh vân vân và vân vân L ng nh ng ph t cháu nh , hình như giá ñi xu ng bác th y có m t cách ñơn gi n mà ai cũng s d ng ñư c : ñó là mua bình quân giá gi m, cháu th y có n không ? 25. Mua bình quân giá gi m - m t chi phí cơ h i n u th trư ng ñi u ch nh sâu cái ch t c m ch c n u suy thoái th t s Cháu tôi h i ngư c l i tôi : Bác hình dung th này nhé, bác ñang ñi xe trên ñư ng, g p m t con d c ñi xu ng, sương mù dày ñ c không rõ ñư ng ñi phía
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 98

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

trư c, xe lao ngày càng nhanh. Bác s d ng xe l i hay c lao xu ng hy v ng ñ u bên kia s có con d c vòng lên ? Tôi tr l i ngay không suy nghĩ : d ng l i ch ñi ti p có mà ch t à. Bác ñi h i thêm nhi u ngư i n a xem câu tr l i th nào nhé. M y hôm sau tôi g i ñi n cho cháu trai : Ai cũng tr l i là s d ng xe l i cháu V y t i sao khi b t ñ u l mà chưa bi t th trư ng s ñi xu ng t i ñâu, bác không d ng l i (stop loss) ? Vì bác th y nh ng ngư i ch u ñ ng kiên cư ng r i v n có lãi c ñ y thôi Vâng, th c t di n ra như v y. Nhưng có ñi u này m i ngư i khi ñã l r i luôn c tình ñánh l a mình và c tình không hi u : + Khi th trư ng ñi u ch nh sâu : nh ng ngư i stop loss ñúng lúc, sau ñó quay l i khi th trư ng ph c h i th t s luôn lãi g p nhi u l n nh ng ngư i c n răng ch u l + Khi th trư ng suy thoái : nh ng ngư i stop loss ñúng lúc là nh ng ngư i còn t n t i, nh ng ngư i c n răng ch u l là nh ng ngư i ñi v nơi xa l m. Tôi v n c tình không hi u : Sao tây v n mua vào ? Sao nó không bán h t ñi ? 26. Các ñ nh ch tài chính hành ñ ng khác bi t ñôi chút so v i nhà ñ u tư cá nhân do quy mô v n quá l n - nhưng v n tuân th quy t c stop loss H v n tuân th quy t c stop loss ñ y bác . Vì bác không hi u quy trình c a h nên nghĩ th thôi. Cháu s nói rõ cho bác ñây 26. Các ñ nh ch tài chính hành ñ ng khác bi t ñôi chút so v i nhà ñ u tư cá nhân do quy mô v n quá l n - nhưng v n tuân th quy t c stop loss H v n tuân th quy t c stop loss ñ y bác . Vì bác không hi u quy trình c a h nên nghĩ th thôi. Cháu s nói rõ cho bác ñây. Vì h quy mô v n r t l n nên h s stop trư c khi loss, còn chúng ta thì sao ? loss r i m i ch u stop, th m chí còn không ch u stop. Khi th trư ng theo ñánh giá c a h là ñã r t nóng, h s ñi u ti t gi m mua vào, và ñi u ti t bán ra theo c hai phía c a ñ nh tăng trư ng. Khác v i chúng ta ñúng không bác ? Càng th y giá cao càng thích, th m chí giá ñã trư t kh i ñ nh tăng trư ng t lâu mà v n luy n ti c. Nh ng ví d khác cháu không dám ñ c p, ch riêng ví d v BHS cháu s l y làm minh h a và nói k (do h th c hi n m t cách quá l li u, vì tình th quá c p bách và quy mô c a BHS nh , không ñ che d u hành ñ ng c a h )
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 99

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Khi giá c a BHS b t ñ u vư t qua v ch ñ là h b t ñ u quá trình stop c a mình, b t ñ u bán ra, th thu t này g i là : phân ph i (bán ra) ngay trong quá trình tăng trư ng. Khi giá ñ t ñ nh (cháu ñánh d u b ng ch th p ñ ) nhi u ngư i trong chúng ta v n chưa ch u tin là ñ nh ñúng không ? Nhưng h ñã d ñoán ñư c t lâu (cháu th y có ngư i trên di n ñàn này ñã nói trư c v cái ñ nh 70 c a BHS ñ y), khi giá ñã trư t kh i ñ nh tăng trư ng thì h s bán khéo léo hơn, sao cho khi giá trôi xu ng dư i v ch ñ thì quá trình stop hoàn thành. Bác có th ki m tra l i và th y rõ kh i lư ng c phi u bán ra tăng v t 2 vòng tròn ñen cháu ñánh d u b n dư i. Khác nhau v tư duy bác , v i nhà ñ u cơ nh c a chúng ta thì c ph i ñ t ñ nh, qua ñ nh r i m i g i là loss Còn h thì giá bán ra m i là quan tr ng, giá 65 nghìn thì bên này ñ nh hay bên kia ñ nh cũng v n là 65 nghìn. Cái này cháu tôi gi i thích rõ ràng quá, ñành ph i ch u v y. Nhưng ñ u óc b o th c a tôi v n chưa ch u tin là mình ñã loss : Th bây gi h ñã l ñúng không ? H ph i tìm cách gi m l ch , ph i c u th trư ng ch ? Cháu tôi l c ñ u, thôi cháu l i ph i gi i thích v y. 27. Quan ñi m v l - lãi c a các ñ nh ch tài chính H là nh ng ñ nh ch ñư c t ch c ch t tr , nên tiêu chí l - lãi c a h có tiêu chu n rõ ràng bác . + Ch ñánh giá sau khi ñã k t thúc năm tài chính + K ho ch trong năm tài chính ñư c xây d ng rõ ràng. Hoàn thành k ho ch là cơ s quan tr ng ñ ñánh giá năng l c c a CEO. Các tiêu chí ph ñ ñánh giá năng l c c a CEO + Th trư ng có tăng thì có gi m (h không duy ý chí như mình, c ph i tăng mãi cơ). Có năm th trư ng tăng trư ng c c t t, có năm suy thoái. Năng l c c a CEO ñánh giá qua vi c : khi th trư ng tăng trư ng thì m c tăng trư ng c a ñ nh ch tài chính ph i cao hơn (càng cao hơn càng t t) m c tăng trư ng bình quân chung c a th trư ng, cao hơn m c tăng trư ng c a các ñ nh ch tài chính khác cùng ñ ng c p. Ngư c l i cũng th : khi th trư ng suy thoái thì m c suy gi m c a ñ nh ch tài chính ph i th p hơn (càng th p hơn càng t t) m c suy thoái bình quân chung c a th trư ng, th p hơn m c suy thoái c a các ñ nh ch tài chính khác cùng ñ ng c p. + Kh năng x lý tình hình c a CEO ñ ñ t k t qu t t nh t trong tình hình th c t c a th trư ng (th trư ng tăng trư ng thì t i ưu hóa l i nhu n, th trư ng suy thoái thì gi m ñ n m c th p nh t t n th t) Th y tôi ñăm chiêu, cháu trai tôi nói : thôi ñ cháu l y ví d c th v y
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 100

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Bác ñ c k ti u s c a W.B r i ph i không ? Bác có ñ ý m t s m c quan tr ng trong cu c ñ i l ng l y c a ông không ? 1962 - Ki m ñư c nh ng tri u ñô la ñ u tiên 1970 - Ki m ñư c 25 tri u USD và rút kh i th trư ng ñ n năm 1974 Hi n nay tài s n ư c ñ t trên 40 t USD Bác th y có gì ñ c bi t không ? Bác ñ c k r i, ông ý c mua r i ñ ñó th là lãi to. Tr i, bác b o là ñ c k mà nh n xét th thì ch t r i. Bác ñ ý nhé t 1962 ñ n 1970 là 8 năm Ông W.B tăng tài s n c a mình lên kho ng 10 l n T 1974 ñ n nay là 33 năm Ông W.B tăng tài s n c a mình lên kho ng ... 1.600 l n. Nói m t cách ñơn gi n là ông W.B ñ u tư lâu dài vào c phi u, c phi u tăng giá tr thì tài s n c a ông tăng ñúng không ? R c phi u c a ông ph i tăng 1.600 l n, cái tăng nhi u bù cái tăng ít, t c là ph i có c phi u tăng 2 - 3.000 l n. Bác xem trong su t th i gian 1974 ñ n nay có c phi u nào tăng t i 300 l n không ? K c trong cơn s t bong bóng dot.com cũng không có c phi u nào tăng n i quá 300 l n. l hén, không có cái gì tăng quá 300 l n mà ông ý tăng ñư c 1.600 l n. Vâng, t 1962 - 1970 tuy là m t nhà ñ u tư gi i nhưng W.B chưa th c s thu hút ñư c s chú ý c a gi i tài chính. Ch sau khi rút lui kh i th trư ng tài chính, b o toàn ngu n v n trong cu c kh ng ho ng 1970 - 1973, quay l i ñ u tư năm 1974 và g t hái thành công r c r b t ñ u t năm 1976 thì W.B m i m ñư c cánh c a ngu n v n c a th trư ng tài chính M (W.B rút lui năm 1970, quay l i ñ u tư 1974 v i vi c mua vào c phi u các công ty r t t t v i giá r b ng 1/2 năm 1970 th m chí có nhi u c phi u r 1/6 - 1/8) T năm 1962 - 1970 ông ch t ñ u tư b ng v n c a mình nên ch tăng tài s n t vài tri u USD lên 25 tri u Nhưng t 1976 tr ñi, gi i tài chính coi W.B là Midas, ch m vào ñâu là ñó chính là m vàng, nên m i cánh c a ngu n v n ñ u m ra trư c m t ông. Vi t Nam cũng v y, nh ng cách x trí tình hu ng khéo léo c a CEO s ñư c ñánh giá r t cao và có kh năng m ñư c h u bao c a nh ng ngu n v n l n. Bác ñ ng nên nhìn quá g n vào m y chuy n l lãi trong vài ba tháng. , thì bác già r i, ch nghĩ ñư c ñ n ti n ch cho bác gái nhà thôi. Nhưng bác v n không th hi u n i, sao các ñ nh ch tài chính hi n nay c mua vào, sao không ch giá r hơn mà mua ? 28. T i sao các ñ nh ch tài chính b t ñ u mua vào khi giá gi m - sao không ch th t gi m hãy mua ?
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 101

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ð tr l i cho câu h i này, bác và cháu l i ph i quay v ñ c k m c 13. Cháu chép l i m y dòng trong m c 13. nhé " ... Bác ơi, ta nghiên c u th trư ng ñ có cái nhìn v tương lai, ch không ph i ng i ñó mà xuýt xoa : giá mà, ư c gì tôi mua c phi u năm 2003 - 2004. Bác không th ñi ngư c th i gian v l i th i kỳ tích lũy 2004 ñúng không ? Cũng như bác không th ng i ñó ch ñ i ñ n ñáy c a xu th c p 1 suy thoái s p t i ñúng không bác ? Vì th c ra chưa ai có th nói ñư c bây gi có th là suy thoái không ? và ñ t suy thoái th t s bao gi s t i ? Nên n u bác là các t ch c l n, bác v n bư c vào th trư ng bình thư ng, lúc ñó bác s v a xây d ng danh m c, v a ñ u tư, v a ñ u cơ, v a tái cơ c u d a trên s v n d ng xu th th trư ng c p 2. ..." T i sao h b t ñ u mua vào ? B i m t lý do r t ñơn gi n : h ñã .... bán ra trư c ñó. Bán ra trư c thì ph i mua l i sau ñ l p l i danh m c. Th t i sao h mua vào mà giá v n gi m ? Bác c hình dung th này, khi các ñ nh ch l n b t ñ u bán ra t c là ngu n v n ñ i ng c a nh ng nhà ñ u cơ nh như bác b t ñ u c n (ñây là tiêu chí r t quan tr ng ñ y bác , h ch bán khi s c c u s p c n, giá chu n b bư c vào ñ nh tăng trư ng cao nh t). Sau quá trình bán - mua như v y thì nhà ñ u cơ nh ôm toàn c phi u và còn r t ít ti n, các ñ nh ch tài chính l n quay l i là ngư i n m ngu n v n.T t nhiên là h ph i quay l i mua ñ b sung cho danh m c ñã bán ñi trư c ñó, nhưng h mua m t cách ch n l c và bình tĩnh nên giá v n c gi m. Sao h không ch cho giá th t gi m hãy mua ? Thì như cháu ñã nói, ngu n v n c a h r t l n, khi h bán thì h s bán trong m t kho ng giá nào ñó, khi mua h cũng b t ñ u mua trong m t kho ng giá nào ñó. Nhưng ñây là h mua tr l i cho danh m c nên h mua r t ch m rãi. Bác ñ ng nên hy v ng h mua là giá s tăng. Th sao h không tranh nhau mua ? Vì ai cũng có ph n bác , th c ch t h ñang mua l i chính nh ng c phi u h ñã bán ra (ch ng h n ñ nh ch A bán ra 8 tri u c phi u, B bán ra 12 tri u, C bán ra 11 tri u mà c phi u v n n m trong th trư ng, có ch y ñi ñâu, ngu n cung ñ mà bác, ai mua l i c a ngư i n y thôi mà, sao ph i tranh nhau ?) Th th trư ng có tăng tr l i không cháu ? Sau giai ño n mua ñ b sung l i danh m c, giai ño n này giá v n c gi m theo quán tính th trư ng bác . Sau ñó h b t ñ u gi i ngân ngu n v n m i, lúc ñó th trư ng m i lên ñư c M t quá cháu nh , th bao gi th trư ng xu ng ñ n ñáy h cháu?
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 102

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

29. Xác ñ nh ñáy c a th trư ng d a vào ... m c l c a chính mình Câu h i luôn trăn tr c a nh ng ngư i kiên quy t c th gi c phi u ñó là : lúc nào th trư ng ñ n ñáy và ñ o chi u ? Ch c ch 15 - 20 % ñúng không nào ? Gi m n a có mà ch t h t à ? , vô lý. làm sao gi m ñ n th ñư c. Quái, sao l m t 25% r i ? , ch c ch ñ n 30% là cùng

Sao gi m ñ n 40% r i mà chúng nó c bán nh ? Cái b n c ñông XYZ này láo nháo th t, n-g-u h t ch nói, sao c giá sàn chúng nó n n nh ? Nhìn bên kia h ñoàn k t th , t ñ u ñ t gi m giá ñ n gi m t chưa ñ n 20% 30. Xác ñ nh ñáy c a th trư ng d a vào s h tr c a Nhà nư c H i 1 : Yên tâm mà múc ñi ông, t gi ñ n b u c c vô tư H i 2 : Hơi gi m tý, nhưng không sao, bác Ch t ch qu c h i b o là không ñ th trư ng s p mà H i 3 : Gi m 20% nh m nhò gì, Nhà nư c ph i gi v ng ñ b u c t t ñ p ch , còn hơn tháng n a thôi mà H i 4 : Thôi ch t, ñám c phi u c a mình l 30 - 40% r i, nhưng vô tư Th tư ng ñ n thăm HoSTC là up ngay H i 5 : .... Các sai l m hay m c ph i c a m t nhà ñ u tư nh - Bài c a LHH (bài 4) 31. N i ám nh ph i xác ñ nh ñư c ñáy c a th trư ng M c dù cháu tôi nói có v r t hài hư c : lúc nào ñ n ñáy c a th trư ng là bác s bi t, lo gì h bác. Nhưng như m i ngư i, tôi v n s t ru t vô cùng. Tôi kh n kho n cháu tôi bày cho tôi cách xác ñ nh ñáy c a th trư ng. Cháu tôi h i r t nghiêm túc : - N u bác bi t ñáy c a th trư ng thì bác s làm gì ? - Bác mua vào ch còn làm gì n a ? - Th n u ñó chưa là ñáy ? - Thì bác l i mua ti p - N u th trư ng gi m ti p ? - Bác mua ti p - Gi m n a thì sao ? - Gi m gì mà gi m l m th , l y ñâu ra l m ti n mà mua n a

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 103

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Cháu ch h i th thôi, n u hành ñ ng như bác là sai ñ y. Cháu xin l y m t ví d cho bác xem : Gi s ta quay l i th i ñi m th trư ng gi m năm ngoái, VNI lao t 632 xu ng 480. ð n m c ñó là ñã gi m kinh kh ng r i ph i không ? ð n lúc này bác c m th y là ñáy l m r i bèn d c ti n mua vào, nhưng th trư ng l i ñi xu ng 450 Vét n t nh ng ñ ng còn l i trong túi bác mua ñư c m t ít 450 Nhưng th trư ng l i lao xu ng 420 - Kinh hoàng Th trư ng lao xu ng 410 - Tuy t v ng Th trư ng lao xu ng 400 - ... Th trư ng lao xu ng ... may mà lúc này t t c các l c lư ng ra tay v c th trư ng lên Bây gi cháu s k m t v ch màu xanh m c VNI 480 c t qua ñ th c chi u xu ng và chi u ñi lên Bác th y rõ ràng VNI mu n ñi lên s ph i c t qua m c 480 m i lên ñư c ñúng không ? Giá c phi u M c VNI 480 bên mũi tên ñ và VNI 480 bên mũi tên xanh h u như b ng nhau N u bác ch n mua vào lúc VNI 480 bên mũi tên ñ , bác s có nh ng quãng th i gian kinh hoàng N u bác ch n mua vào lúc VNI 480 bên mũi tên xanh, bác hoàn toàn tho i mái Bác ch n bên nào ? Còn ch n gì h cháu, bên xanh ch còn gì n a. Thôi, bác bi t là bác d i r i. 32. Th trư ng luôn vô lý hơn tư ng tư ng Th y tôi rũ quá (nói gì thì nói ch tôi v n ñang l 25 tri u và s c phi u còn l i, mang ti ng là bluechip ch v n gi m giá qua t ng ngày). T t nhiên, may m n là tôi ñã stop loss, ch không thì bây gi 100 tri u ch c còn 60 tri u. Cháu tôi nói : thôi thì cháu s nói cho bác bi t các bi u hi n khi th trư ng ñã qua ñáy. Bác lưu ý nhé : cháu nói qua ñáy ch không ph i ñ n ñáy. N u mu n mua vào thì luôn mua vào khi th trư ng ñã qua ñáy. Nhưng trư c khi th trư ng qua ñáy, vì t bây gi (cu i tháng 4/2007) t i lúc ñó cũng khá lâu ñ y bác , cháu mu n nói cho bác bi t m t s cái b y trong khi th trư ng lao xu ng ñáy. Bác c g ng nh 2 câu kh u quy t này : + Th trư ng luôn vô lý hơn b n tư ng tư ng (n u bác tư ng tư ng ñáy c a th trư ng là 800 ñi m thì hãy chu n b tinh th n xa hơn chút n a ñi, gi ng như khi
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 104

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

th trư ng ñi lên, lúc th trư ng 800 ñi m, ai cũng nghĩ VNI 1.000 là kinh kh ng l m r i, nhưng th trư ng còn vô lý ñi thêm m t ño n 170 ñi m n a) + Th trư ng ñi lên mua vào bên tay trái d c cao, th trư ng ñi xu ng mua vào bên tay ph i v c th m. Cháu ñánh d u 2 vòng tròn xanh trên ñ th ñó, bác không c n tài năng gì ñ c bi t ch c n làm ñúng 3 ñi u 1. Có v n nhàn r i 2. Kiên nh n không có gi i h n 3. Mua vào tay ph i v c th m, tay trái d c cao ð m b o bác thành công = 70% W.B 33. L ít không bán, l nhi u quá không ch u n i thì bán b ng ñư c ði u này ch c cháu không c n nói nhi u ñúng không . Ngư i ta g i là Chưa th y quan tài chưa ñ l Th y quan tài r i nư c m t như mưa Khi v n còn nhi u ngư i nhăm nhe kh i nghĩa, khi v n còn nhi u ngư i c n răng ch u l thì th trư ng v n chưa qua ñáy ñâu bác . T i lúc nào l nhi u quá không ch u n i, tìm cách bán b ng ñư c, lúc ñó th trư ng m i qua ñáy. 34. ð ng sa vào ñ r i tr thành n n nhân c a nh ng ñ t h i ph c gi t o Trên ñư ng ñi xu ng ñáy, th trư ng s có nhi u ñ t h i ph c gi t o T i sao l i có nh ng ñ t h i ph c gi t o trư c khi th trư ng h i ph c th t s ? Khi th trư ng ñi xu ng, không nói thì ai cũng rõ ngư i bán là ai r i : nh ng ngư i stop loss và nh ng ngư i bottom fishing Tùy thu c vào + Quy mô v n (c c l n, l n, nh ) + Ngu n v n (nhàn r i, vay, c m c ) + Tính cách : hoang mang, kiên ñ nh m t cách ngây thơ, kiên ñ nh m t cách ng c ngh ch v.v... Th i gian nh n ra c n ph i stop loss s khác nhau Ngư i mua là ai ? + Nh ng ñ nh ch tài chính mua bù ñ p danh m c sau khi ñã bán trư c ñó (mua ch m rãi, t t n)
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 105

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

+ Nh ng ngư i nôn nóng mu n g l i kho n thua l (ào ào mua ngay khi nghĩ th trư ng ñã quay ñ u) + Nh ng ngư i mua bình quân giá gi m (c m th y c phi u mình có v không gi m n a là mua bình quân ngay) + Nh ng ngư i chơi bottom fishing (mua m t cách mưu m o) Tùy thu c vào xu hư ng c p 3 c a m i phiên giao d ch mà tính ch t ngư i mua bán s thay ñ i Khi th trư ng ñã ñi xu ng 4 - 5 phiên là b t ñ u di n ra quá trình phân hóa tư duy : + Nh ng ñ nh ch tài chính c m th y th trư ng ph c h i gi t o là s ng ng mua ho c mua ít + Nh ng ngư i nôn nóng là ào vào mua ngay + Nh ng ngư i mua bình quân giá gi m cũng ào vào mua + Nh ng ngư i chơi bottom fishing cân nh c bán ra (ñ mua l i r hơn vài phiên sau ñó) + Thêm m t l c lư ng nhi t tình n a : thay vì ph i stop loss l i quay ra không bán (ti t cung) mà mua thêm vào (tăng c u) Chính vì th dù th trư ng có lên (k c vài ch c ñi m) nhưng giá tr giao d ch v n th p (ch ng qua vào phiên ph c h i gi t o cung th p hơn c u thì giá lên thôi) Th m chí ngay phiên sau ñó th trư ng l i quay ñ u vì s c c u c n, cung tăng lên. 35. D u hi u cho th y th trư ng ñã ph c h i th t s L ra cháu s nói d u hi u này sau khi cho bác bi t vài sai l m n a. Nhưng s bác làm li u nên cháu nói luôn. + Th trư ng tăng vài phiên liên ti p + Giá tr giao d ch l n hơn h n m c trung bình c a giá tr giao d ch trong quá trình suy gi m, và tăng n ñ nh theo ñà tăng c a th trư ng + VNI ñã cao hơn m c vài phiên trư c > 10% + Phân tích k thu t cho th y t t c các ch s ñ u thu n chi u theo xu hư ng tăng. N u bác chưa th o l m thì c nhìn vào MACD là ñư c : MACD (26:12) c t m nh EXP (9) theo hư ng t dư i ñi lên. Divergence : (+) dương 36. Hãy quan tâm t i chính s ti n trong tài kho n c a mình Khi th trư ng down bác hãy quan tâm t i chính s ti n trong tài kho n c a mình, ñ ng ñ ch s VNI ñánh l a, ñ ng ñ giao d ch c a các ñ nh ch l n ñánh l a c m giác. Cháu nói th là có ý gì v y ?
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 106

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Vâng, th này bác nhé : gi s bác không stop loss, trong tài kho n c a bác có ch y u là c phi u PS. M c dù VNI không gi m nhi u, t 1.170 xu ng 1.050 ch ng h n - ch gi m kho ng 10% nhưng th c t bác ñã l kho ng 20% r i. Hi n t i cũng th , VNI gi m t 1.170 xu ng 1.000 - ch gi m 14% nhưng s th c bác ñã m t 30 - 35% r i ñ y. Bác cũng ñ ng ñ giao d ch c a các ñ nh ch l n ñánh l a c m giác : hôm nào th trư ng gi m, ñ nh ch l n mua nhi u lên, bác th y yên tâm vì nó mua nhi u th ch c không gi m n a ñúng không ? nhưng hôm sau l i gi m n a, bác l i th y ñ nh ch mua nhi u hơn n a. Không th hi u n i ñúng không ? Nó mua nhi u mà giá v n c gi m ??? ð n hôm th trư ng tăng thì ñ nh ch l n l i mua ít ñi ? , bác th y nó c r i tinh V n ñ không có gì khó hi u n u bác ñ t mình vào v trí c a h : mua vào m c giá h p lý ñ bù ñ p d n danh m c ñã bán. Ngày nào h cũng ñ t mua h u như v i m t kh i lư ng c ñ nh, giá c ñ nh. m t

m t kho ng

Như v y hôm nào giá gi m h mua ñư c nhi u, giá càng gi m h mua càng ñư c nhi u. Hôm nào dân mình tranh mua thì nghi m nhiên h mua ñư c ít, dư mua tr n ch y u c a dân mình, còn dư mua không tr n là c a h . Sao kh th cháu ? dân ñ u cơ nh toàn ph i mua ñ t. Vâng, vì không kiên nh n bác . 7. C n làm nh ng gì trong lúc ch ñ i th trư ng qua ñáy Chu n b v m t tinh th n : lòng kiên nh n và s ki m ch Nói ñi nói l i thì ph m ch t ñ u tiên ñ i v i nhà ñ u tư hay ñ u cơ là s kiên nh n bác . Bác th y trên th trư ng, trên các phương ti n thông tin c nháo nhào : ngư i b o lao vào ngay không m t cơ h i, ngư i b o ch ñ i, ngư i b o th này, ngư i b o th kia, thông tin lung tung h t c , bác th y có hoa m t không ? Cháu l y ví d nh ñ bác th y s quan tr ng c a lòng kiên nh n Gi s có nh ng ngư i hô ph i mua ngay không là m t cơ h i, ñ n cu i năm (12/2007) th trư ng s tăng ñùng ñùng. Theo d báo c a nhi u ngư i VNI cu i năm s tăng hơn lúc ñ nh 1.170 kho ng > 10%, t c là kho ng 1.300 ñi m cu i năm nay. V y t nay t i lúc ñó VNI tăng thêm 300 ñi m, c cho là ñ u ñ n tháng sau cao hơn tháng trư c 30 ñi m (cháu nói là ñ u ñ n b i t gi ñ n lúc ñó h u như không có thông tin c c t t gây ñ t bi n cho th trư ng). Khi xu hư ng ñi lên
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 107

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

chưa rõ ràng như hi n nay, thì bác ch ñ i thêm 1 - 2 tháng n a, coi như m t cơ h i chút xíu, nhưng s an toàn cho ñ ng v n tăng lên r t nhi u ñúng không ? Gi s có ngư i hô th trư ng còn xu ng n a, suy gi m v n chưa ñ n ñáy, n u v y bình tĩnh ch ñ i là ñúng quá r i. Bác ñ ng lo là không mua vào k p vì trên ñư ng ñi lên th trư ng v n có nh ng phiên ñi u ch nh. Như v y, trong b t lu n trư ng h p nào hi n nay (ñi lên t gi cho t i h t năm, ho c còn xu ng n a r i m i lên ñư c) thì kiên nh n quan sát và ch ñ i v n mang l i l i ích hơn là nóng v i. Chu n b v v n : bác nên ñ ñ ng v n c a bác (tôi v n còn 50 tri u ti n m t sau khi ñã stop loss mà) dư i hình th c có kh năng chuy n ñ i cao nh t ñ s n sàng quay l i th trư ng khi ñã qua ñáy. Cháu bi t nhi u ngư i ñã chuy n v n ra kh i th trư ng ch ng khoán, vì s t ru t th y v n không sinh l i nhi u nên ñưa v n vào nh ng hình th c khó chuy n ñ i khi c n thi t (b t ñ ng s n, th trư ng hàng hóa, cho vay lãi ...) thành ra khi quay l i th trư ng là có tâm lý ch m chân, nôn nóng, l i ph i tranh mua tr n m t cách không c n thi t. Chu n b danh m c mua vào Bác nên b t ñ u nghiên c u ñ l p ra m t danh m c mua vào khi th trư ng qua ñáy, cháu xin g i ý m t s lưu ý khi l p danh m c 1. C 2. C 3. C 4. C phi phi phi phi u ñư c ch n ph i là bluechip v i các ch s cơ b n th t t t u ñư c ch n càng gi m giá ít nh t trong ñ t suy gi m này càng t t u càng có tính thanh kho n cao càng t t u có ngành ngh ñư c coi là hot s ñư c ưu tiên hơn

Bác nên l a ra m t danh sách kho ng 10 lo i c phi u là v a, các c phi u ñư c x p theo th t t t t nh t >>> gi m d n xu ng (x p th nào là theo quan ñi m và nh n ñ nh c a riêng bác). Bác có th coi như các c phi u t th 1 ñ n 5 là danh m c chính, th 6 ñ n 10 là danh m c d phòng. Bác nên chia ti n ra làm 6 - 7 ph n, khi th trư ng qua ñáy thì bác mua vào 4 - 5 lo i c phi u ñã xác ñ nh trong danh m c chính, 2 ph n ti n còn l i dùng ñ d phòng (t i sao l i không mua h t ti n, t i sao c n kho n ti n d phòng này, cháu s gi i thích k khi th trư ng qua ñáy và nh c bác mua vào). 38. Tinh th n thanh th n Sau khi ñã chu n b ñ y ñ các bư c trên, bác nên quay l i v i nh p s ng bình thư ng, ñ ng quá lo nghĩ v vi c thua l v a qua. V n còn hơn 40 sai l m mà cháu, th ñ n ñây là h t sai l m r i à ?
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 108

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

H t sai sao ñư c h bác ? 40 sai l m ñó ñang n m th trư ng ñi lên mà bác.

phía trư c, trong giai ño n

39. Không t mình xây d ng cơ s d li u - m t sai l m cơ b n Cháu và bác l i coi như b t ñ u t ñ u nhé. Trong lúc ch th trư ng qua ñáy và ph c h i th t s thì bác nên b t ñ u t xây d ng cơ s d li u cho mình. Nhưng bác th y ngày nào b n tin ch ng khoán, báo ñài mà ch có ? ðó là dành cho nh ng ngư i ñ u cơ bác , còn n u bác mu n ñi theo con ñư ng c a ông W.B thì bác ph i t xây d ng cơ s d li u cho chính mình. Th i cơ c a bác ñang s p ñ n ñ y, bác t xây d ng d li u chính là cách t ñãi cát tìm vàng, chính trong quá trình này bác s tìm th y nh ng viên kim cương b vùi trong cát, bác t xây d ng xong thì s t tin s tăng lên r t nhi u, ch còn 2 - 3 tháng thôi, bác không nhanh là vu t m t cơ h i làm mini W.B ñó (smile) V y b t ñ u t ñâu h cháu ? Vâng, bác b t ñ u v i sàn HaSTC ñi v y, vì ñó ñang kh p l nh liên t c tiên ti n hơn HoSTC, và quan tr ng hơn h t : ñó có r t nhi u h t vàng theo tiêu chu n c a ông W.B. Bác hãy s d ng excel và b t ñ u v i các ch s : + Mã ch ng khoán + S lư ng c phi u niêm y t + S lư ng c phi u ñang lưu hành +C t c + P/E + EPS + ROE + ROA Trư c m t là nh ng ch s cơ b n ñó ñã, sau này khi nghiên c u sâu vào m t doanh nghi p bác phát hi n ra như vàng trong cát thì bác có th nghiên c u thêm các ch s : + Lãi su t c n biên (thu nh p lãi/tài s n) + Lãi g p biên t (lãi g p/doanh thu) + H s s d ng tài s n (vòng quay tài s n) (Doanh thu/tài s n) + R i ro (n /tài s n) v.v.... Nhưng bác th y khó hi u quá ? Không sao ñ u bác, cháu cùng làm v i bác mà, ñ n ñâu không hi u thì cháu s gi i thích k cho bác

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 109

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Vi c ñ u tiên c n làm hôm nay là bác l p m t b ng tính excel ñi, r i bác ñi n mã c a 86 lo i c phi u, s lư ng c phi u niêm y t, s lư ng c phi u ñang lưu hành.... v.v 40. Quan sát b c tranh toàn c nh trư c khi ñi sâu vào chi ti t STT MCK S lư ng S lư ng C t c P/E EPS P/E/G P/BV ROE ROA CP niêm y t CP lưu hành 2006 % % 1 ACB 2 BBS 3 BCC 4 BHV 5 BMI 6 BTS 7 BVS 8 CIC 9 CID 10 CJC ....... Cháu ơi, nhi u m c bác chưa tìm ñư c d li u Không sao bác , chúng ta s hoàn thi n d n, ch nào chưa tìm ñư c d li u bác c ghi vào : N/A r i b sung sau khi có d li u 41. Lúc nào cũng lo s ngư i khác tranh mua m t lúc th trư ng ñi lên, d n t i c m ñ u vào tranh mua khi th trư ng xu ng, chính ñi u ñó gây nên nh ng cơn h i ph c gi t o, và gây nên s hoài nghi khi th trư ng ñi lên th c s Tôi nói v i cháu tôi : thôi, hay là bác c mua vào lúc th trư ng ñi xu ng nhé, ch lúc lên tranh nhau v i ñ i gia m t l m. T i sao l i ph i tranh nhau h bác ? Khi th trư ng ñi xu ng, ai cũng s ph i tranh nhau lúc ñi lên, nên ch hơi có c m giác ñáy là t t c cá con nhao vào, nhưng l c ñ y ch như ng n l a rơm nên loáng cái là tàn, sau nhi u l n như v y thì s c c u c a cá con gi m d n, nhu khí cũng s t gi m. T i lúc th trư ng ñi lên th c s (bác xem l i m c 35) thì tâm lý hoài nghi lan tràn. Bác ñ ki n th c và t tin thì v n vào th trư ng tho i mái vì s có 1 - 2 phiên ñi u ch nh mà bác, th a thãi cho nh ng ngư i hi u bi t. 42. Th trư ng còn ph c h i gi t o nhi u l n trư c khi th t s xác ñ nh ñư c ñáy 43. Nên l a ch n rõ ràng quan ñi m trư c khi tham gia th trư ng ch ng khoán

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 110

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Bác s t ru t quá r i, m y hôm nay bác có c m giác VNI 900 là ñáy th trư ng r i, HaSTC Index cũng gi m nhi u l m cháu . Cháu tôi cư i : Bác ñã t ng h p xong b ng cơ s d li u v HaSTC chưa ? Bác s th y có nhi u c phi u ñáp ng tiêu chu n c a ông W.B r i ñ y (nhưng ch có P/E chưa ñ t ñúng không ?). Nhưng bác ñ ng lo : P/E ñâu ph i b t bi n ñúng không ? Khi bác hi u giá tr c a c phi u ñó, nhưng m i ngư i hoang mang v lòng tin, không s m thì mu n P/E cũng r t ñúng v m c bác mong ñ i (P r t thì P/E r t theo mà bác) Cháu ch mu n bác l a ch n rõ ràng 1 trong 2 quan ñi m khi tham gia th trư ng, khi ch n r i thì bác nên kiên ñ nh v i ni m tin c a mình. Quan ñi m c a các qu ñ u tư : th i gian là y u t chính ñ t o nên l i nhu n trong th trư ng ch ng khoán. Cái này nghe hơi l tai ñúng không bác ? Nhưng th c t hàng ngày bác g i ti n ti t ki m, thì th i gian là y u t chính ñ s n sinh ra l i nhu n ñó. G i càng lâu, càng n ñ nh thì lãi su t càng cao, g i càng ng n, càng b t n thì lãi su t càng th p. Theo quan ñi m này thì v i các qu , tham gia vào th i ñi m thích h p, th i gian lưu l i càng lâu s sinh ra l i nhu n tích lũy càng l n. Quan ñi m c a các trader : dao ñ ng v giá sinh ra l i nhu n, dao ñ ng càng nhi u thì r i ro càng cao nhưng l i nhu n càng l n, không có dao ñ ng t c là không có l i nhu n Thư ng thì nh ng ngư i m i luôn xác ñ nh ñ u tư lâu dài, nhưng vì không l a ch n ñư c c phi u có ch s t t, không vào th trư ng ñúng th i ñi m, d n t i không ch u n i nh hư ng c a dao ñ ng v giá. Bác bi t r i, nhưng s t ru t quá, ñ n ñáy chưa h cháu ? 44. Nh ng bi u hi n c a th trư ng trư c ñáy - n u hi u ñúng thì vào, n u không thì vào th trư ng theo m c 35. Bác c yên tâm ñi ngh , cháu s nói v i bác nh ng bi u hi n này khi bác ñi ngh v (1/5), bác yên tâm, th i gian trư c ñáy c a th trư ng kéo dài m t ñ n vài tu n, ñ ñ bác tham gia vào th trư ng mà, bác ñ ng nóng ru t. S phát tri n (hay suy thoái) c a n n kinh t nói chung và c a doanh nghi p nói riêng quy t ñ nh xu th c p 1 tăng trư ng (hay suy thoái) c a th trư ng (ho c m t c phi u c th ) S kỳ v ng (hay th t v ng) m t cách thái quá c a các nhà ñ u tư (ñ u cơ) s làm n y sinh xu th c p 2 ngư c chi u v i xu th c p 1
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 111

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Còn xu th c p 3 hoàn toàn ph thu c vào l c cung - c u trong t ng th i ñi m c th Khi c u (cung) liên t c l n hơn cung (c u) thì xu hư ng c p 3 s m nh d n lên và tác ñ ng t i xu th c p 2 Xét t i tình hình c th hi n nay (xu th c p 2 là xu th ñi xu ng, trong khi v n có nh ng ñ t h i ph c nh ) thì l c cung - c u là y u t quy t ñ nh th trư ng có ti p t c ñi xu ng ho c ñ o chi u. Bác ñ ng quan tâm t i vi c tăng gi m m t vài ch c ñi m c a VNI ñ suy lu n ra th trư ng có ñ o chi u hay không, bác hãy nhìn vào tương quan cung - c u hàng ngày. Cháu xin chia th trư ng s bi n ñ ng theo các hư ng sau trong kho ng 5 - 10 phiên giao d ch liên t c (tùy thu c vào quan h cung - c u) : Trong tình hình hi n nay thì : Giá tr Giá tr Giá tr Giá tr giao d ch < 400 t - y u giao d ch 400 ~ 600 t - trung bình giao d ch 600 ~ 800 t - khá m nh giao d ch > 800 t - r t m nh

1. VNI tăng nh , giá tr giao d ch không tăng (ho c gi m) : l c c u m nh hơn l c cung m t cách tương ñ i, nhưng không m nh m t cách tuy t ñ i. Ngư i bán ñang nghe ngóng, lư ng l xem có nên (ho c b ép) ph i bán ra hay không ? N u kéo dài tình tr ng này không s m thì mu n th trư ng s ti p t c gi m (m t cách t t ) Xem hình minh h a bên dư i 2. VNI tăng nh , giá tr giao d ch tăng d n : l c c u m nh hơn l c cung m t cách tương ñ i, v tr tuy t ñ i thì l c c u ñã ñư c ti p thêm dòng ti n m i khá m nh. Ngư i mua ñang mua d n vào, nh ng ngư i mu n bán ñ r i th trư ng ñã có quy t ñ nh d t khoát. Th trư ng chưa ph c h i hoàn toàn nhưng không gi m n a 3. VNI tăng m nh, giá tr giao d ch tăng m nh : l c c u r t m nh c v tương ñ i và s tuy t ñ i. T t c nhu c u r i b th trư ng c a ngư i bán ñ u ñư c ngư i mua ñáp ng h t, m t ni m tin vào th trư ng h i ph c l n hơn g p nhi u l n s s hãi do thua l c a nh ng ngư i mu n r i b th trư ng. Th trư ng s ñ o chi u ngo n m c. Nên mau chóng mua vào nh ng phiên ñi u ch nh 4. VNI gi m nh , giá tr giao d ch gi m : l c c u y u nhưng l c cung ñã c n ki t (ai mu n bán thì ñã bán r i), th trư ng rơi vào hai trư ng h p + N u là th i kỳ cu i c a quá trình suy gi m thì khó có th xu ng sâu n a nhưng h i ph c thì chưa. + N u là th i kỳ ñ u c a quá trình suy gi m thì hãy coi ch ng, nên mau chóng stop loss vì có nhi u ngư i v n chưa tin là th trư ng gi m, h s n sàng làm bia
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 112

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ñ ñ n cho bác, v y bác còn ch ñ i gì n a, mau chóng ch y thôi. Xem hình minh h a bên dư i 5. VNI gi m nh , giá tr giao d ch tăng : c u y u hơn cung và nh ng ngư i ñang mua vào hy v ng th trư ng ñã t i ñáy, h t s c th n tr ng v i trư ng h p này vì s x y ra gi m r t sâu khi s c c u suy ki t ho c VNI phá ngư ng tâm lý (bác có th th y khi VNI phá ñáy 1.000 thì th trư ng gi m nhanh và sâu như th nào, nhưng giá tr giao d ch v n không tăng m nh như trư ng h p 6 dư i ñây - ñi u ñó cho th y VNI 900 v n chưa ph i là ñáy). Xem hình minh h a bên dư i 6. VNI gi m m nh, giá tr giao d ch tăng m nh : cung l n hơn c u nhưng s l n hơn này là gi t o vì ngư i mua khéo léo ñáp ng h t m i nhu c u b ch y c a ngư i bán nhưng không làm th trư ng tăng, khi l c cung c n ki t thì s c c u s áp ñ o và ñ y th trư ng tr v m c trư c khi gi m m nh m t cách nhanh chóng. Th trư ng ch m d t giai ño n suy gi m và bư c vào th i kỳ tích lũy. Bác nên t t mua vào, ñ ng lo s khi th y ngày nào VNI cũng m t ñi vài ch c ñi m, khi th trư ng ñ o chi u là bác s thu l i nhanh chóng. V y theo bác hi u : ch nên mua vào khi giá tr giao d ch tăng th t m nh ? Vâng, ñúng v y bác + N u VNI tăng m nh thì nên mua ngay vào nh ng phiên ñi u ch nh + N u VNI gi m m nh thì ch nên mua vào nh ng phiên gi m th t sâu 45. Trong th trư ng ch ng khoán - hi n t i th c ra ñã là quá kh Nhìn th trư ng ñi lên m t màu xanh mát m t, tôi g i ngay ñi n tho i cho cháu trai Cháu ơi, hôm nay th trư ng lên phiên th 5 liên ti p r i ñ y, nhưng bác v n bình tĩnh ch theo l i d n c a cháu, vì bác v n băn khoăn m t chút : cháu nói trong m c 1 bài 44. - có kh năng th trư ng v n gi m t t , nhưng hôm nay theo bác th trư ng có l ñã ph c h i, v y có gì mâu thu n không cháu ? Cháu tôi cư i to, không có gì mâu thu n ñâu bác . Trong th trư ng ch ng khoán hi n t i th c ra ñã là quá kh . Cháu nói khó hi u quá, bác v n chưa hi u gì c ? Vâng, ñ cháu gi i thích nhé : th trư ng luôn di n bi n m t cách liên t c, cái mà bác ñang nhìn th y th c t ñã là quá kh , t c là mu n bám sát th trư ng thì tư duy c a bác ph i có kh năng liên t c ñi u ch nh các m c th i gian trong quá kh . Khi cháu nói v i bác l n trư c, thì m c th i gian trong quá kh là khi VNI ~ 905, nhưng t ñó ñ n nay ñã có nhi u bi n ñ i, v y thì bác ph i ch nh l i m c th i
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 113

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

gian ñ xem xét, c th là bác ph i l y m c th i gian là ngày hôm qua khi VNI < 950 ñ xem xét xu hư ng s p t i c a th trư ng. Cháu và bác cùng xem l i th trư ng v i m c th i gian là ngày hôm qua nhé Bác và cháu cùng xem l i di n bi n c a th trư ng trong th i gian qua : 1. V m t tâm lý : Nhà ñ u tư (ñ u cơ) ñã có m t th i kỳ ngh dài, ñ ñ bình tĩnh xem xét l i nhi u v n ñ ( NYSE ch ng h n, khi th trư ng xu ng d c quá nhanh thì ngư i ta d ng giao d ch 30 phút ñ các nhà ñ u tư, ñ u cơ tr n tĩnh l i), còn v a r i kỳ ngh kéo dài t i 6 ngày l n, quá ñ ñ cân nh c. Chính nh s cân nh c c n th n ñó, nên th trư ng tăng r t th n tr ng trong 3 phiên sau kỳ ngh . 2. Ngư ng kháng c Fib và ngư ng kháng c tâm lý : Trên ñư ng ñi xu ng g n ñây nh t th trư ng có các ngư ng kháng c + Ngư + Ngư + Ngư + Ngư ng kháng c tâm lý 1.000 ng Fib 970 ng Fib 920 ng kháng c tâm lý 900

Tâm lý c a nhà ñ u tư, ñ u cơ luôn thích các s ch n. TA không coi tr ng l m nh ng ngư ng kháng c là s ch n này, nhưng m t th trư ng m i n i thì bác không nên coi nh các ngư ng kháng c tâm lý là s ch n. Th c t cho th y khi VNI trư t dư i 1.000 thì nó n y lên m t nh p tr l i trên 1.000 khi v p ngư ng Fib 970, nhưng sau ñó nó lao xu ng r t nhanh, xuyên qua 970 r i 920 m t cách khá d dàng, r i v p ph i ngư ng tâm lý 900, nó quay ñ u lên. Trên ñư ng ñi lên, nó l i vư t qua m c 920 và 970 cũng r t nh nhàng như khi nó lao xu ng (smile) Và th trư ng còn ph i làm n t m t nhi m v cu i cùng ñ kh ng ñ nh ñã h i ph c th t s hay chưa : vư t m c 1.000 Kh năng nó có vư t ñư c m c 1.000 hay không và nh ng y u t nào h tr nó vư t m c 1.000 ? 3. MACD L n ñ u tiên k t khi th trư ng suy gi m t ñ nh tăng trư ng 1.170 ñã di n ra s phân kỳ m nh m nh t c a MACD (26,12) và EXP (9). Tuy chưa th kh ng ñ nh th trư ng ñã ph c h i hoàn toàn nhưng tín hi u crossover c a MACD cho th y tình hình th trư ng ñã kh quan hơn r t nhi u so v i th i gian m t tháng trư c ñây. 4. SMA

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 114

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

SMA (5) : ñư ng giá c t m nh SMA (5) và SMA (5) ñ i chi u ñi lên là tín hi u r t tích c c, nhưng v th c ch t nó ch là h qu t t y u c a 5 phiên tăng giá liên ti p v a qua SMA (9) và SMA (20) : ñư ng giá ñã c t m nh qua SMA (9) nhưng m i ch có xu hư ng s c t qua SMA (20), t c là th trư ng v n ñang ch ñ i VNI vư t 1000 5. ðư ng BB : m c dù ñư ng giá ñã ñ o chi u và ñang dao ñ ng gi a c n trên c a BB và SMA nhưng biên ñ c a BB chưa th y có s ñ t bi n m nh ? 6. Kh i lư ng và giá tr giao d ch : ñã b t ñ u xu hư ng tăng n u tính trong 2 phiên v a qua, nhưng v n c n ph i duy trì xu hư ng tăng trong 3 - 4 phiên t i 7. MFI, MMT, RSI ñ u theo xu hư ng r t tích c c 8. Giá v n c phi u c a các nhà ñ u tư, ñ u cơ nh : có m t tr ng i nho nh trong quá trình h i ph c ñi lên c a th trư ng là s v n c a các nhà ñ u tư, ñ u cơ nh m c l i m c VNI 1030 khá nhi u, th trư ng c n có s c c u ñ m nh ñ kéo VNI vư t qua s c cung ngư ng 1030. Bác lưu ý m t chút v ñi u này nhé : l n ph c h i 8/2006 các nhà ñ u tư nh b m c khá nhi u m c VNI 510 ~ 520 ñi m, nên khi th trư ng xu ng ñáy 400 r i h i ph c, ñ n ngư ng 520 thì ch ng l i, nhưng vì th trư ng h i ph c m t lèo 120 ñi m ~ 30% nên cách r t xa ñáy và không b retest. L n này ngư ng c n 1030 quá g n 900, th trư ng t 900 lên 1030 ch là 14% nên cháu th y hơi g n g n. V y tóm l i tình hình là th nào h cháu ? Cháu v n th y hơi g n m t chút trong l n ph c h i này, theo cháu bác nên chu n b s n cho mình 2 k ch b n ñ ñ i phó. 46. Chu n b s n k ch b n ñ i phó cho 2 tình hu ng x y ra : h i ph c th t s và có retest Bác có th th y trong l n h i ph c gi t o 18/4, cháu có th nói ngay ñó là m t bull trap. Nhưng v i l n này có v là h i ph c th t s nhưng cháu v n hơi g n là s có retest, cháu và bác s cùng xây d ng k ch b n cho c hai trư ng h p. Vi c ñ u tiên cháu và bác c n xác ñ nh ngay, ñó là c phi u nào gi m ít nh t trong th i gian v a qua ? B i vì, như có l n trong th i gian trư c ñây, cháu ñã nói : + Nh ng c phi u nào gi m ít nh t thì s ph c h i l i nhanh nh t + Ch sau khi ñ t suy gi m hoàn t t ta m i bi t ñư c nh ng c phi u nào gi m ít nh t (nhi u khi ñi u này r t b t ng ñó bác, nhi u c phi u ta tư ng là t t hóa ra
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 115

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

l i không n, nhi u c phi u ta không chú ý l i tr thành nh ng chú ng a ô sáng giá, b t phá m t cách m nh m trong tương lai) Vi c xác ñ nh nh ng c phi u này và cân nh c mua vào luôn là vi c làm c n thi t ñ sinh ra l i nhu n, dù cho th trư ng ph c h i th t s hay s bottom check. Vì sao l i như v y ? + B i vì khi th trư ng suy gi m mà nh ng c phi u này gi m r t ít, t c là ñã có nh ng con cá m p v i s c c u l n ñang l ng l gom vào + Khi th trư ng h i ph c thì không ph i dòng ti n ch y tr l i vào các c phi u ñ u như nhau, ti n ch ch y vào nh ng kênh nào mà nó ñánh hơi th y l i nhu n ñó là nhi u nh t, nh ng blue chips sáng giá trong tương lai. Blue chips hôm qua có th s v n là blue chips ngày mai, nhưng l i nhu n thu ñư c t ñó s không th nào l n b ng nh ng c phi u bình thư ng ngày hôm qua s v t t a sáng thành blue chips trong tương lai ñúng không bác ? V y th nào là gi m ít nh t ? + Bác ñ ng ph m sai l m là l y (giá ñ nh - giá ñáy) c a t ng c phi u r i tính ra s % suy gi m nhé + Khi làm như v y, vô hình chung bác ñã tách r i c phi u ñó ra kh i di n bi n chung c a th trư ng + Vì khi th trư ng v n ñ ng, thì c phi u v n ñ ng theo, trong nhi u trư ng h p : dù cho th trư ng suy gi m thì b n thân c phi u v n có nh ng s c c u riêng h tr Có nhi u thu t toán ph c t p ñ xác ñ nh ñi u này, nhưng bác có th dùng m t phương pháp ñơn gi n mà ñ chính xác v n r t cao : + So sánh nh ng c phi u ñang tìm hi u v i VNI + L y hai m c : giá c a c phi u khi VNI 1.170 và giá c a c phi u khi VNI 905 ñ so sánh Cháu xin l y m t ví d minh h a Bác có th th y c phi u cháu l y làm ví d tăng trư ng tr hơn VNI m t nh p (t c là gia t c tăng trư ng c a c phi u này l n hơn h n VNI), khi VNI ñã l p thành mô hình 3 ñ nh và ñi xu ng thì c phi u này m i b t ñ u hình thành mô hình 3 ñ nh. Ngay sau ñó nó r t xu ng nhanh chóng vì nh ng nhà ñ u tư nh quá ho ng s vì VNI r t liên t c nên liên t c bán tháo, nh ng con cá m p tranh th gom hàng ngay. T i khi VNI r t kinh kh ng thì c phi u này v n r t r t ít . Nhìn trên ñ th bác có th th y khi VNI v n ñang trong quá trình lao t 1.170 xu ng 905 (gi m 22,6%) thì c phi u này ñã có quá trình t ph c h i. Trong su t quá trình VNI gi m 22,6 % thì c phi u trên ch gi m ~ 10% Và bác có th nhìn th y th c t c phi u này ñã ph c h i v i t c ñ nhanh kinh kh ng như th nào, khi b n thân VNI v n chưa vư t qua ñư c m c c n tâm lý 1.000 thì c phi u này ñã g n như ñ t tr l i m c ñ nh trư c ñây c a nó.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 116

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ð ti t ki m th i gian, bác nên ti n hành xem xét các BCs trư c, nên ch n ra 5 7 c phi u có m c gi m ít nh t như trên. PS tính sau bác Sau khi ñã có danh sách trên, bác b t ñ u tính toán cho 2 phương án 1. Th trư ng ph c h i th t s 47. ðáy th t chưa ? ð nh th t chưa ? Câu tr l i khi s d ng PSAR : PSAR (ñư ng màu xanh) ñư c m nh danh là cái bóng c a th trư ng, thư ng ñư c s d ng cho trung h n, dao ñ ng tr so v i th trư ng m t nh p, là công c xác ñ nh ñ nh và ñáy c a th trư ng trong quá kh (ñ chính xác 100%). PSAR cũng thư ng ñư c dùng k t h p v i thu t toán d ñoán ES ñ d ñoán cho tương lai trong vòng 3 tháng v i ñ chính xác 90% 48. Bottom check và hi n tư ng : ph i nhanh tay hơn ngư i khác Có l lúc th trư ng ñi xu ng m nh cũng không làm tôi bu n nh u như lúc này : s c phi u còn ñang n m gi v n chưa ñ n ñi m hòa v n, s ti n ñang n m gi l i chưa dám mua gì trong ñ t tăng giá 7 phiên v a qua. Cháu tôi nói v i tôi : bác ñ ng bu n nhi u, th trư ng bi n ñ ng m y hôm nay v n n m trong d ñoán c a cháu và bác mà. Khi VNI thì ñ ng ngư ng 1.030, ñó là vùng mà trư c ñây bà con mình ñã m c l i r t nhi u, nên bây gi hu v n r i, bán ra nhi u, giá r t tr l i có gì l ñâu bác. Theo cháu thì s p t i s ra sao ? Bác hình dung th này nhé : + N u như trư c ñây ñ nh là 1.170 nhưng lúc ñó bác ñang hưng ph n nên không nghĩ ñó là ñ nh, r t cu c là bác không bán ra k p + N u như trư c ñây ñáy là 905 nhưng lúc ñó bác ñang r t hoài nghi nên không nghĩ ñó là ñáy, r t cu c là bác không mua vào k p + Bây gi trong tâm lý c a bác ñã b t ñ u hình thành : ñáy là 905, ñ nh là 1.030 v y bác hành ñ ng th nào ? Tôi g t gù : + N u giá có v r t xu ng thì bác s mua d n vào trư c khi ñ n ñáy + N u giá có v lên l i bác s bán d n trư c khi t i ñ nh Cháu tôi cư i : v n ñ chính là ch ñó bác , giai ño n hi n nay chính s do tâm lý ñi u khi n : ph i ra tay nhanh hơn ngư i khác

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 117

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Vì con ngư i r t thích s ch n nên ngay c khi suy nghĩ ñ hành ñ ng nhanh hơn ngư i khác, h cũng ch n m t s ch n, trong trư ng h p này thì con s lý tư ng là 950 (ñi m trung bình c a 900 và 1000). Khi th trư ng ñi xu ng m t chút thì ngư i ta canh me mua vào trư c 950, khi ñi lên ngư i ta l i canh me bán ra trư c 1.030. T t m t cách vô th c, kho ng r ng 950 - 1030 thu h p d n, và r i VNI s ch y ngang ngang t m 1.000 Thôi ch t, th thì bác không bao gi hòa v n h cháu, VNI 1.000 thì c phi u bác ñã trót mua giá cao s không th hòa v n, và nó còn ch y ngang ngang n a thì bác làm sao dùng ti n ñ mua - bán sinh l i ñư c ? Cơ h i t t và an toàn nh t trong năm ñang xu t hi n mà bác, n u th trư ng b t phá ñư c qua m c 1.030 thì bác s hu v n và sau ñó có lãi l n ngay, còn n u nó ch y ngang ngang, bác s th y r t thú v Bác và cháu chu n b tinh th n và chương trình hành ñ ng khi th trư ng dao ñ ng trong kho ng 950 - 1.030 và sau ñó ñi ngang ngang nhé 49. ðã ñ n lúc ñi tìm c ch nh t (xem l i m c 21) Bác ch u khó th ng kê h t các c phi u ñang dao ñ ng theo m u hình c ch nh t và phân b ti n vào 4 - 5 c phi u ñang dao ñ ng theo c ch nh t mà bác hi u và tin tư ng Mua r i ñ ñó lâu dài hay nh y sóng tùy bác C ch nh t c n ñáy an toàn hơn r t nhi u c ch nh t c n ñ nh (smile) 50. M t s c phi u nên cân nh c khi th trư ng ñi ngang Bác nên cân nh c mua khi giá ch m ñư ng kênh dư i và bán khi giá ch m ñư ng kênh trên. Vì ñây là ý ki n c a riêng cháu, nên cháu s xóa tên c a c phi u, n u bác tìm ra c phi u tương ñ ng và ñ t tin thì bác c áp d ng. Dư i ñây là m t s ví d minh h a, bác hãy t tìm thêm, cháu th y c hai sàn HOSTC và HASTC có t i hàng ch c lá c ch nh t như v y và r t nhi u c phi u có xu hư ng dao ñ ng trong tương lai s chuy n sang d ng c ch nh t. ( Nh ng ví d này là cháu ti n tay ch n ng u nhiên, không có ý nghĩa khuyên t t nh t nên mua ) 51. Th trư ng ñã có xu hư ng ñi lên - nh ng l i c n tránh Tôi vui m ng thông báo v i cháu tôi :

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 118

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

+ 2 BCs bác gi l i t khi cháu khuyên gi l i l n trư c ñã h i ph c 10% + Hôm nay bác mua vào 5 c phi u mà ñ th có d ng c ch nh t thì * 2 c phi u mua tham chi u ñ t 1, ñ t 3 tăng tr n * 1 c phi u giá v n gi nguyên tham chi u * Còn 2 c phi u thì giá tăng luôn t ñ t 1 nên bác không kh p ñư c Cháu tôi nói : v y là t t r i bác, th trư ng ñã có xu hư ng tăng rõ nét hơn r i, tâm lý m i ngư i ñã v ng tin hơn, bác nên gi v ng s c phi u v a mua ñư c và ñ ng nghĩ ñ n chuy n bán v i n u giá ch m ñư ng kênh bên trên vì hoàn toàn có kh năng ñư ng giá s phá kênh bên trên ñ ñi lên n a. S ti n còn l i bác có th l a ch n hai cách : + Mua BCs mà giá v n chưa tăng trong ñ t v a qua và ñ ñó lâu dài + Swing m t chút cho có c m giác m nh Có m t s l i bác nên tránh trong giai ño n tăng này : + Mua ph i c phi u mà ngư i ta g i là : c phi u c a nh ng ngư i ch nhà m n khách + Nh y sóng nhưng nh y sai : bán trư c mua sau (ñây là m t l i r t bu n cư i) vì khi th trư ng có xu hư ng tăng thì ph i mua trư c (khi giá gi m), bán sau (khi giá tăng) 52. Bán trư c - mua l i sau : m t l i r t bu n cư i khi th trư ng có xu hư ng ñi lên Ch ng h n như ngày hôm qua, r t nhi u ngư i có suy nghĩ hôm nay s gi m nên mang c phi u ra bán t hôm qua, r t cu c hôm nay giá tăng m nh. V y là s ti n m t ñang c m trong tay thì không dám mua l i, s c phi u ñã chuy n thành ti n m t hôm qua thì thi t h i 5% giá tr hôm nay, ñ ng th i 3 ngày n a ti n m i v ñ n tài kho n. Khi th trư ng có xu hư ng ñi lên thì ñ ng ñoán hôm nào nó s gi m, hãy k th trư ng (cũng gi ng như th trư ng có xu hư ng ñi xu ng thì ñ ng ñoán lúc nào là ñáy) V y ph i làm th nào h cháu ? Vâng, bác hãy hình dung bác ñang n m trong tay m t bluechips, m y ngày qua ñã tăng 10% ñúng không ? Bác ñ ng ñoán nó s tăng lên bao nhiêu, nó tăng bao nhiêu là vi c c a nó Gi s nó tăng thêm 10% n a v y là bác thêm 10% mà ch ng c n suy nghĩ gì c R i m t hôm nó r t giá khá m nh Lúc này bác c n ph i quan sát th trư ng

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 119

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

+ Th trư ng v n t t, xu hư ng v n th y lên + Doanh nghi p ñó v n làm ăn bình thư ng + Không th y có tin x u gì c V y hôm ñó r t giá ñơn gi n ch do quan h cung - c u, t i th i ñi m ñó cung l n hơn c u thì giá gi m thôi, hôm sau cung - c u cân b ng thì giá l i h i ph c. V y bác nên l y ti n ra mua vào, hôm sau mu n bán ra s c phi u có s n thì bán. R t hay là hôm nào giá tăng thì bác r t khó mua ñúng không ? Nhưng hôm nào giá gi m l i mua d . R t ñơn gi n ñúng không ? Tuy t ñ i không bán trư c - mua sau (khi th trư ng có xu hư ng lên) Ch mua trư c - bán sau thôi M y ngày qua ai ñã có c phi u F, c phi u P mà ñ nh bán trư c mua l i sau là ân h n l n ñó 53. C phi u c a nh ng ngư i ch nhà m n khách : Khi các nhà ñ u tư, ñ u cơ nh mua xong m t c phi u nào ñó, là b t ñ u m t tâm lý mong ñ i giá tăng lên. ði u này là hoàn toàn bình thư ng. Nhưng theo s li u th ng kê thì m t c phi u có t i 60 - 70% th i gian là bi n ñ ng không có xu hư ng, cá bi t hơn có nh ng c phi u > 80% th i gian là bi n ñ ng không có xu hư ng, th m chí bi n ñ ng trong m t kho ng giá h u như c ñ nh. Nhà ñ u tư, ñ u cơ nh nên tìm cách chung s ng hòa bình v i nh ng th i kỳ bi n ñ ng không xu hư ng c a c phi u, và t t nh t là có th v n tìm cách sinh l i trong nh ng th i kỳ này. Nh ng c phi u có th i gian bi n ñ ng không xu hư ng l n hơn h n m c ñ trung bình c a th trư ng và bi n ñ ng trong m t kho ng giá h u như c ñ nh thư ng ñư c g i là c phi u c a nh ng ngư i ch nhà m n khách. Bi n ñ ng c a giá c phi u tư ng ch ng như ng u nhiên, nhưng th c t nó luôn ph n ánh tâm tư, tình c m, tâm lý c a nh ng ngư i tham gia th trư ng, mà con ngư i thì có tâm tư, tình c m, tâm lý thư ng ñi theo thói quen, nói m t cách khác : bi n ñ ng v giá c a m t c phi u c th có nh ng thói quen c th . Có nhi u ngư i, c cu c ñ i ch mua bán c phi u c a m t s ngành nào ñó, th m chí là ch m t s c phi u nào ñó. Trong quá trình liên t c thu n p c ñông m i, chia tay c ñông cũ vô hình s d n hình thành các c phi u có tính ch t n ñ nh v bi n ñ ng giá, t c là d n hình thành m t l p c ñông ch ch t c a c phi u ñó, hài lòng v i c phi u ñó, hài lòng v i bi n ñ ng giá c ñ nh trong m t kho ng nào ñó, và hài lòng v i l i nhu n sinh ra do bi t t n d ng s bi n ñ ng giá c ñ nh ñó.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 120

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

H là nh ng ngư i ch nhà m n khách, luôn s n sàng bán ra khi c ñông m i mu n mua, s n sàng ñáp ng mua vào khi có c ñông mu n r i kh i c phi u ñó, h ch c n nh ng ai mu n vào, ra ñ l i m t kho n phí nho nh 5 - 7% Bác s g p trư ng h p th này : m t c phi u XYZ có v s p t i s r t t t, bác li n mua vào và hy v ng giá tăng, nhưng c phi u ñó c lên ñ n m t m c nào ñó thì l i xu ng, xu ng ñ n m t m c l i lên, dao ñ ng thì r t h p, ch kho ng < 57% t i Vi t Nam ( nư c ngoài có nh ng c phi u ch dao ñ ng lên xu ng 1 - 2 %). Bác l mua vào m c giá lưng ch ng nên ñ nh bán giá khi giá lên thì nó l i xu ng, ñang hy v ng nó xu ng ñ th nh y sóng thì nó l i lên, r t khó ch u. 54. Mua c phi u t t, m c giá h p lý, ñ u tư lâu dài, nhưng c n có k ho ch ñ gi m d n giá v n bình quân xu ng. Các nhà ñ u tư, ñ u cơ nh luôn có nh ng suy nghĩ nhi u khi quá thiên l ch : - Ho cơ h - Ho - Ho c là mua và n m gi , b t k giá v n ñ u vào, b t k lên xu ng, b t k các i ñ gi m giá v n bình quân có th ñ n c là nhăm nhăm mua ñáy, bán ñ nh c là nhăm nhe nh y sóng, lư t ván

Nên mua c phi u t t, m c giá h p lý, ñ u tư lâu dài, nhưng c n có k ho ch ñ gi m d n giá v n bình quân xu ng. V y nên làm ñi u ñó như th nào ? 1. C phi u t t ? : ñi u này thì căn c vào danh m c ñ u tư bác ñã t l p ra ñư c ñúng không ? 2. M c giá h p lý ? : 3. ð u tư lâu dài ? : 4. K ho ch gi m d n giá v n bình quân ? : Bác suy nghĩ m t chút nhé, cháu s nói rõ các v n ñ 2,3,4 sau khi bác nói ra suy nghĩ c a bác 55. Lúc m i ngư i l c quan nh t chính là lúc nên bình tĩnh nh t Cháu up cái hình c a ñư ng PSAR lên cho bác d hình dung N u nhìn vào hình dư i c a PSAR thì bác có th th y ñư ng PSAR ñang ñu i k p ñư ng giá r t nhanh và kh năng xuyên c t qua ñư ng giá r t l n. Khi PSAR c t qua ñư ng giá, ñó luôn là lúc nên ñi vào (ho c ñi ra) kh i th trư ng Cháu và bác s cũng xem xét hai trư ng h p 1. PSAR không c t qua ñư ng giá : mu n PSAR không c t qua ñư ng giá thì ch có m t cách duy nh t, ñó là ñư ng giá v t th ng lên trên g n như d ng ñ ng (t c là VNI tăng liên ti p 2 - 3 phiên, m i phiên 30 - 40 ñi m) gi thi t này rõ ràng không kh thi 2. PSAR c t qua ñư ng giá : v i xu hư ng di n bi n c a ñư ng giá và PSAR như
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 121

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

hình dư i thì trong tu n sau hai ñư ng này s giao c t nhau, ñó chính là lúc cháu và bác th t bình tĩnh ñ ñánh giá tình hình - rút kh i th trư ng hay tái cơ c u danh m c 56. Th ng c cu c chi n không có nghĩa là ph i th ng m i tr n chi n Th trư ng m y hôm nay không ti p t c tăng n a làm tôi hơi bu n. Cháu tôi m y hôm nay không th y qua chơi (ch c nó b n IPO B o Vi t) Tôi ch ñ ng g i ñi n h i thăm nó (th c ch t là lo cho cái túi ti n còm c a mình) : Bác th y hơi lo lo cháu , BCs gi l i t ñ t down l n trư c thì m t có lãi r i ñ y, m t hòa v n. PS thì có cái lãi l n, có cái mãi không ch u tăng. Th ng c cu c chi n không có nghĩa ph i th ng m i tr n chi n bác , bác nên gi l i BCs và rút kh i PS không tăng giá, PS v n ñang tăng thì gi l i nhưng n u nó có xu hư ng gi m thì cũng nên rút n t. 57. Bull trap không ph i là x u n u có nh ng ñi m t a v ng Bull trap th c s s không ph i là x u n u nó có ñi m t a v ng (b i vì th c ch t m t ñ t h i ph c ñ u b t ñ u t m t bull trap) Hôm nay th trư ng down m nh, nhưng có m t s ñi m t a v ng ñ có th trade ñư c 1. Tình hình th gi i : th trư ng th gi i v n tăng trư ng lành m nh, Trung Qu c có m t ngày ph c h i nh (th c ch t là m t bull trap nguy hi m cho nh ng nhà ñ u cơ Trung Qu c) nhưng nó gi i t a m t ph n tâm lý e ng i cho nhà ñ u tư Vi t Nam cho ñ n cu i tu n. 2. Hôm nay là m t ngày r t giá r t m nh c a nhi u BCs sáng giá t i VSE sau khi các BCs này ñi ngang trong g n 10 phiên giao d ch v a qua, nên có th th y nó là m t cái s y chân nh t th i do nhi u nhà ñ u tư nh m t kiên nh n ph i bán ra 3. B i vì nhi u BCs r t m nh xu ng dư i kho ng giá tích lũy nên xu hư ng quay l i kho ng giá ñó trong th i gian t i là r t l n 4. V i m c ñ r t giá ngày hôm nay (VNI 1039) thì nhi u BCs giá ñã ngang v i khi VNI 9xx 5. M c c n 1000 v n khá ch c ch n 6. N u ngày mai VNI r t ti p > 20 ñi m n a s t o ra m t nh p ñi u r t 3 phiên liên t c tương ñương nhau, th trư ng s rebound nh

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 122

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

V i nh ng ñi m t a như v y thì bác nên tranh th trade m t chút v i nh ng BCs r t giá m nh ngày hôm nay (ngày mai n u nh ng BCs ñó r t m nh ti p - t c là s tương ñương giá khi VNI < 900 - s là cơ h i r t t t ñ mua vào và bán ngay khi th trư ng rebound) 58. Nên cân nh c gi a r i ro và l i ích mang l i Không mua ñư c BCs nào theo l i d n c a cháu tôi (hôm ñó cháu tôi d n không tranh mua) t i hôm nay thì tôi ñã th y l i d n là có lý (h u h t BCs l i có xu hư ng gi m) Nhưng tôi v n th y bu n Cháu tôi nói : cháu hi u vì sao bác bu n BCs không tăng mà l i có xu hư ng gi m, trong khi nhi u PS l i tăng vù vù ñúng không ? Bác th y nhi u giá tr b ñ o l n h t c ? Bác ư c là mình ch n mua ñúng nh ng PS ñang tăng giá ? Th c ra ñó không ph i là suy nghĩ c a bác ñâu, mà là suy nghĩ c a r t nhi u nhà ñ u tư nh , nh t là nh ng ngư i m i bư c vào th trư ng. Th trư ng ch ng khoán là nơi ti n t túi ngư i n ch y vào túi ngư i kia, nhưng n u nó t o ra s th a nh n, t o ra ni m tin c a toàn xã h i v giá tr c a c phi u thì ñó là cu c chi n win - win (ni m tin c a xã h i không t o d ng d a vào PS ñư c bác , trư c v n th và sau này v n mãi th ) Còn n u không có ni m tin ñó ñư c t o ra : nó s bi n thành sòng b c L i ích n u bác tham gia vào cu c ñua c a m t s PS hi n nay ? + L i nhu n 50 - 100% R i ro ? + Bác có ch c mình s ch n ñúng các PS ñó ? + Bác có dám b toàn b v n vào các PS ñó ? Thư ng thì ít ai dám b toàn b v n vào PS, bác s ñ u cơ m t chút - th ng l n - ch n PS khác, b nhi u ti n hơn - l i th ng - b r t nhi u ti n vào PS khác và ... thua l . Cái vòng lu n qu n ñó luôn l p ñi l p l i t xưa ñ n nay, t th trư ng ch ng khoán này sang th trư ng ch ng khoán khác bác . + Bác th th ng kê l i : bao nhiêu PS tăng/t ng s PS ? bao nhiêu PS v n ñang tăng/s PS ñã quay ñ u ? S ngư i còn có lãi khi PS tăng / s ngư i ñã thua l khi PS quay ñ u trong m y phiên giao d ch v a qua ? + Thay vì cân nh c mua vào ho c cơ c u BCs ñ thu l i nhu n v ng ch c khi th trư ng h i ph c, bác l i ñi tìm ki m l i nhu n trên cơ s ni m tin mua ñ t ñ bán ñ t hơn trong b i c nh chung : th trư ng tr m l ng, PS b làm giá trên cơ s tin ñ n
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 123

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

59. Khi không th tìm ra ñư c c phi u mà mua vào có th sinh l i ngay, thì trong trư ng h p th trư ng ñang suy gi m - gi nguyên ti n m t ñã là có l i r i (c phi u ngày càng r ñi) Ch ng h n bác d ñ nh mua vào 1000 c phi u có giá 175.000 ñ Nhưng th trư ng ñang gi m nên bác chưa mua ð n hi n nay c phi u này ch còn ~ 150.000 ñ Như v y s kiên nh n c a bác ñã ñư c ñ n ñáp = 25 tri u 60. Th trư ng ñang cu n mình l i như lò xo b nén Bác nên chu n b s n sàng, th trư ng b market makers nén xu ng nhưng nó v n chuy n ñ ng ñi lên ch m rãi, ñó là lúc ph i chu n b ñ xu t phát 61. Mùa gi i ngân c a các ñ nh ch tài chính Bác nên lưu ý ñây là th i ñi m nhi u ñ nh ch tài chính b t ñ u mùa gi i ngân 62. B t m t con dao ñang rơi Không nên b t m t con dao ñang rơi Nhưng ch không nên khi nó rơi t ñ nh c a th trư ng Còn khi th trư ng ñ n sát ñáy Thì vi c ch n l c nh ng con dao ñang rơi ñ b t l y Là m t vi c nên làm 63. Không có ti n m t d phòng Nh ng nhà ñ u tư nh thư ng có thói quen - Mua c phi u và hy v ng tăng giá - C phi u gi m giá thì c n răng ch u - N u ñã gi i tư c phi u thành ti n m t (sau khi ñã ñ t l i nhu n kỳ v ng ho c c n răng stop loss) thì nôn nóng mua vào c phi u khác ngay Vi c không d trù ti n m t trong m t xu th th trư ng có chi u hư ng ñi ngang ho c ñi xu ng, không khác gì ñi m t chi c xe mà không có gi m sóc, chi c xe ñó t t nhiên v n có th v t i ñích nhưng s làm ngư i ñi xe ê m toàn thân khi ñi qua nh ng ch sóc c a th trư ng. Nên quy trì m t ngân sách ti n m t 10 - 25% và s d ng ñúng m c ñích 1. Th trư ng có xu hư ng ñi xu ng Th trư ng có xu hư ng ñi xu ng s kéo theo t t c các c phi u ñi xu ng, hãy s d ng qu ti n m t ñ mai ph c nh ng cú h ng - rebound c a c phi u. Khi m t c phi u ñư c coi là BC, sau khi ñã r t nhè nh nhi u phiên liên ti p s có cú h ng - s t giá ñ t ng t, sau ñó s rebound. Nh ng cú h ng này có th do :
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 124

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

- Dao ñ ng c ng hư ng c a nhi u nhà ñ u tư (vào th i ñi m nào ñó, nhi u nhà ñ u tư quá m t m i >>> ñ ng lo t bán ra >>> giá gi m m nh) - Các ñ nh ch tài chính ñ o danh m c >>> bán ra m nh >>> cung l n hơn c u ñ t ng t gây gi m giá m nh - Ép bán (force sell) do thay ñ i v chính sách, do ñ n h n c m c - C phi u r t xu ng dư i m t ngư ng giá tâm lý cũng t o ra rebound Nên t n d ng nh ng cơ h i này ñ lư t sóng T+ v i nh ng c phi u có s n trong danh m c 2. Nh ng ñ t bull trap c a th trư ng N u th trư ng x y ra bull trap thì ph i dùng qu ti n m t tranh mua (k c tranh mua tr n) nh ng c phi u có s n trong danh m c sau ñó bán ra T+ Khi ta tranh mua tr n, t c là t o thêm s c c u m nh, ñ y c phi u tăng lên, ñ ng ng i chuy n tranh mua tr n vì ta s bán ngay c phi u cũ trong danh m c vào nh ng phiên li n k (khi th trư ng v n còn lên do bull trap) 3. Th trư ng có xu hư ng ñi lên Th c hi n tương t như trong trư ng h p bull trap, nhưng thay vì bán ra ngay thì ti p t c n m gi 64. Tâm lý phân vân khi stop loss Stop loss v i nhà ñ u tư cũng gi ng như chi c th ng (phanh) c a xe, b n có dám ñi ngoài ñư ng v i m t chi c xe không th ng ? Câu tr l i t t nhiên là : không V y t i sao b n v n phân vân khi b t bu c ph i stop loss ? - B i vì khi stop loss t c là tôi ñã bi n l o thành l th t - B i vì tâm lý lo s sau khi stop loss thì giá tăng m nh tr l i, t nhiên bi n mình thành k bán r - mua ñ t - B i vì .... - B i vì .... Nói chung có vô vàn lý do, nhưng 2 lý do ñ u tiên là ph bi n nh t Mu n tr thành nhà ñ u tư (ñ u cơ) thành công thì ph i thành th c stop loss, hơi kỳ qu c nhưng ñó là s th t. B i vì su t quá trình ñ u tư (ñ u cơ) b n s không ch ph i ñ i m t v i vi c bu c ph i stop loss 1 - 2 l n. Gi ng như ñi xe t nhà ñ n s làm : b n ph i th ng (phanh) xe nhi u l n, k t qu b n v n ñ n ñúng nơi c n ñ n, ñúng gi c n ñ n. Còn b n không th ng (phanh) xe ? b n s nh p vi n ngay sau cú va ch m ñ u tiên. Quay tr l i câu h i : có c n ph i stop loss hay không ? B n hãy th gi ñ nh th trư ng trong tương lai
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 125

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

1. Th trư ng s x u ñi, có th r t nhanh như m t v t c t sâu, có th ch m rãi như m t v t thương m i ngày m t tr m tr ng thêm m t chút. B n s b càng ngày càng lún sâu vào thua l . Câu tr l i s t t nhiên s là : ph i stop loss 2. Th trư ng s ñi ngang, ch m ch p và n ng nh c. B n s b chôn v n và ti c nu i nhìn nhi u cơ h i trôi qua khi nó xu t hi n nh ng c phi u khác, ho c nh ng lĩnh v c khác. V n nên stop loss 3. Th trư ng ñ o chi u và bùng lên. + N u không stop loss b n s ñư c thêm 3 - 5% so v i nh ng ngư i stop loss, nhưng b n s g p r i ro l n n u th trư ng ñi xu ng (không c n nói thì nhi u ngư i ñã m t 30 - 50% tài s n t tháng 3/2007 hi n nay hi u r t rõ ñi u ñó) + N u stop loss b n s m t 3 - 5% trong giai ño n ñ u th trư ng ñ o chi u. Nhưng b n s v n ñ t ñ l i nhu n kỳ v ng khi th trư ng ñi lên, quan tr ng hơn c : b n an toàn 100% trư c m i bi n ñ ng c a th trư ng. 64B. Nói thêm v stop loss Khi trade mà thua l thì ñương nhiên ph i stop loss, nhưng loss có hai nguyên nhân : + Loss ro r i ro, ñây là chuy n ñương nhiên trong quá trình trade. Gi ng như trong cu c s ng : t l % tai n n giao thông là chuy n ñương nhiên trong quá trình tham gia giao thông, ñó là ñi u không th tránh kh i. Nhưng m i ti u vùng khác nhau thì t l ñó khác nhau (ph thu c vào cơ s h t ng, khí h u, ý th c các ch th tham gia lưu thông v.v...). N u t l tai n n < t l bình quân trong nhi u năm, là m t ñi u có th ch p nh n. Trade cũng như v y, m i trình ñ - quy mô trade khác nhau thì t l loss bình quân khác nhau. N u t l loss < t l bình quân thì câu h i ñ t ra là : stop sao cho khéo, sao cho t n th t ít nh t ch không ph i stop loss hay "t th ". + Loss do sai l m, khi s thương v trade thua l tăng m t cách ñ t bi n, thì vi c làm ñ u tiên là d ng m i ho t ñ ng trade ñ tìm hi u nguyên nhân ch không ph i ñ u óc ch nóng lòng g l i ch thua l . Gi ng như m t ngư i ch huy tr n ñánh, trư c khi n ra ñ t ti n công ñã ph i d trù ñư c : s hy sinh bao nhiêu ? b thương bao nhiêu ? công tác h u c n th nào : chu n b bao nhiêu bao ñ ng xác, bao nhiêu bông băng c u thương ? (có tr n ñánh nào mà không có thương vong ? v y mà nhi u b n xông vào tr n trade luôn v i ý nghĩ : ch có th ng ch không có b i). N u ñ t ti n công gây ra t n th t v binh s cao m t cách ñ t bi n thì ngư i ch huy làm gì ? Ném toàn b quân d tr vào ñ nư ng quân ti p hay t m rút lui ñ dư ng s c quân và rút kinh nghi m ? Nên phân bi t rõ hai trư ng h p trên ñ có cách ñ i phó k p th i : + Loss trong d ki n thì bình tĩnh stop sao cho hi u qu nh t + Loss do sai l m thì cũng ph i bình tĩnh stop ngay ñ rút kinh nghi m
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 126

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

V y làm sao ñ phân bi t ñư c hai trư ng h p trên? (thày m i vi t ñ n ñây - các bác ñ c t m). 65. Nh ng ñ ng thái nên ti n hành khi th trư ng chao ñ o m nh N m gi ch y u là c phi u : Th ñ ng : n m im - không mua, không bán (cách này ch ch u ñư c khi th trư ng ñi u ch nh nh , còn n u th trư ng gi m sâu thì tuy t ñ i tránh) Ch ñ ng : stop loss nh ng c phi u h ng B, gi l i nh ng c phi u h ng A ti n m t thu ñư c có th s d ng : + Lư t sóng T+ v i nh ng c phi u h ng A còn n m gi (v i ngư i thích m o hi m) + G i ti t ki m (v i nh ng ngư i thích an toàn) + Mua vào trái phi u hay ch ng ch qu tuy t ñ i an toàn (nhi u ñ nh ch tài chính s d ng bi n pháp này) N m gi ch y u là ti n : M o hi m : Lên k ho ch gi i ngân sao cho ñ s c theo th trư ng t i ñáy An toàn : G i ti t ki m - ch th trư ng h i ph c th t s m i mua vào (mua bên tay trái v c th m ho c bên ph i d c cao) Trung dung : Không ñ ti n n m ch t + L a ch n mua vào trái phi u + Ch ng ch qu (vì ch có 2 s l a ch n BF1 và VF1 nên tôi khuyên ch n BF1 l i khuyên mua BF1 ch có tính ch t tham kh o, m i ngư i nên cân nh c và t ch u trách nhi m trư c khi mua vào). 66. N i ám nh v thua l s gi t ch t tinh th n c a nhà ñ u tư trư c khi kho n thua l th c s gi t ch t cu c s ng c a h Khi b n b thua l trong ñ u tư tài chính, s ám nh v thua l s làm b n suy s p trư c tiên, ch không ph i kho n thua l ñó nh hư ng ngay ñ n cu c s ng c a b n. Ví d b n ñ u tư 01 t ñ ng và ñang b thua l 200 - 300 tri u, th c s thì cu c s ng c a b n chưa b nh hư ng tr c ti p c a kho n thua l ñó (cu c s ng c a b n v n ti n nghi như th , con cái v n h c hành ñàng hoàng, m i chi tiêu v n bình thư ng) nhưng khi ñó n i ám nh v thua l s l n át t t c , b n ăn không th y ngon, ng không th y yên. Căn nguyên cơ b n c a v n ñ ch : kho ng th i gian gi a th i ñi m mua vào và th i ñi m bán ra là m t kho ng th i gian hưng ph n (n u b n ñang lãi l n) ho c ñen t i (n u b n ñang l , th m chí l n ng). C m xúc thái quá luôn có h i cho nhà ñ u tư dù b t c thái c c nào (hưng ph n hay th t v ng).

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 127

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Quy t c hàng ñ u trong ñ u tư tài chính : không b chung tr ng vào m t gi . ði u này ai cũng bi t, nhưng r t ít ngư i bi t ñư c quy t c tâm lý khi ñ u tư tài chính: không d n nén c m xúc vào m t th i ñi m, ph i dàn tr i nó ra. Không b chung tr ng vào m t gi thì ai cũng bi t r i : ph i chia v n vào nhi u kho n ñ u tư khác nhau Nhưng h u như r t ít ngư i bi t : v n cũng ph i ñư c chia vào nhi u kho ng th i gian khác nhau Ví d : b n chia 01 t thành 10 kho n ñ u tư khác nhau. Nhưng v n ñ gì s x y ra n u mua luôn m t lúc ? N u th trư ng ñi xu ng và b n thua l : kho ng th i gian ch ñ i trong lúc th trư ng ph c h i s là m t kho ng l ng ghê r n Còn n u b n chia 10 kho n ñ u tư ñó theo 10 th i ñi m (ví d m i th i ñi m là 01 tu n l ) Lúc ñó b n s h t s c bình tĩnh b i vì : + B n ñ th n tr ng và t nh táo ñ l a ch n cơ h i t t nh t xu t hi n trong tu n. + C m xúc c a b n ñư c cân b ng + M i kho n ñ u tư cũng như m t cây non, nó c n th i gian ñ ñâm ch i n y l c, b n tr ng m t cây và khi cây ñó chưa ñơm hoa k t trái thì b n v n không s t ru t, b i vì lúc ñó b n ñang b n gieo tr ng m t cây khác. C như th khi b n gieo ñ n cây th 10 thì nh ng cây ñ u tiên ñã cho qu ng t. B n thu ho ch và vòng quay l i l p l i như ngư i nông dân bư c vào v gieo tr ng m i ð n bây gi thì hy v ng b n ñã hi u : t i sao các ñ nh ch tài chính l n không mua d n d p khi giá r ho c không bán d n d p khi giá cao. 67. Nh m l n v khái ni m Mua trung bình gi m : Mua d n c phi u khi giá gi m nh m làm giá v n chung c a toàn b s c phi u gi m d n. + L i ích : Giá v n gi m d n qua nh ng l n mua + Tác h i : giá v n bình quân chung luôn cao hơn th giá t i th i ñi m hi n t i, s b lúng túng khi ph i stop loss (ban ñ u xác ñ nh bám theo th trư ng xu ng ñáy, nhưng sau ñó không ch u ñ ng n i ph i stop loss gi a ch ng) Ch áp d ng khi : + Ngu n v n không h n ch + Chu kỳ ñ u tư (d ki n) dài hơn chu kỳ suy thoái - h i ph c (d báo). Ví d : chu kỳ suy thoái - h i ph c (d báo) là 06 tháng thì chu kỳ ñ u tư (d ki n) ph i > 1 năm + Không stop loss (mà ch áp d ng các bi n pháp k thu t ñ gi m giá v n bình quân)
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 128

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Trade trong m t down trend (không có nghi p v bán kh ng) : mua - bán c phi u khi có ñ y ñ cơ s ñ d báo c phi u ñó s h i ph c trong ng n h n + ði u ñó có nghĩa là : m i l n mua - bán là m t thương v riêng bi t (dù v n mua cùng m t mã c phi u, nhưng ñó là nh ng thương v khác nhau) + T khái ni m rõ ràng như trên s có k ho ch stop loss c th cho t ng thương v . 68. Dò tìm lu ng ch y c a v n Trong b t kỳ tình th nào c a th trư ng : x u, t t, bình thư ng - hưng ph n hay m ñ m thì th trư ng luôn có m t dòng v n chuyên nghi p và thư ng tr c, dòng v n này ch y qua - ch y l i các c phi u có chung m t s ñ c ñi m nào ñó trong m t th i ñi m (sector). Nhi m v c a nhà ñ u tư (ñ u cơ) là ph i dò tìm dòng ch y c a v n ñ cơ c u l i danh m c (ñ i v i nhà ñ u tư) ho c lư t sóng (v i nhà ñ u cơ) Dòng ch y c a v n này có th l n lư t ch y qua các c phi u có chung ñ c ñi m (l n lư t t ng sector), ho c có th ñ ng th i ch y qua nhi u sectors trong cùng m t th i ñi m. Tùy thu c vào tình hình c th c a th trư ng t ng giai ño n mà dòng ch y c a v n có ñư ng ñi ña d ng khác nhau. Ví d : 1. Khi th trư ng t ñáy sâu h i ph c lên thì dòng ti n ch y qua các c phi u ñ u t u. 2. R lên c phi u ngành khai khoáng thì l n lư t các c phi u cùng ngành s m hay mu n ñ u tăng. 3. C phi u ngành dư c nóng lên thì s m hay mu n t t c c phi u cùng ngành ñ u s nóng. 4. M t s c phi u thu c d ng hi m tr nên quý thì s m hay mu n các c phi u hi m khác cũng bi n thành quý 5. Khi r lên phong trào ñãi cát tìm vàng thì nh ng c phi u nào ñư c coi là vàng kh i và ñã tăng m nh s ñư c s d ng làm hình m u ñ so sánh v i các c phi u khác mà nhà ñ u tư (ñ u cơ) nghĩ là vàng sa khoáng 6. Phong trào ñi ch p dao r t, m t s dao r t b ch n ñ ng l p t c t o ph n ng dây chuy n t i các con dao ñang r t khác 7. M t c phi u ngành xây d ng tăng liên t c bu c nhà ñ u tư (ñ u cơ) ph i ñ t câu h i ? Li u còn c phi u nào cùng ngành chưa tăng ñ b ti n vào ñó ?

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 129

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

8. Mùa báo cáo tài chính thì s % vư t k ho ch so v i năm trư c s ñư c nhà ñ u tư (ñ u cơ) coi là tiêu chí và cơ s ñ c phi u ñó tăng giá 9. Làn sóng c ñông l n mua v i giá cao hơn th giá kích thích giá hi n t i tăng thì không có lý do gì ñ nh ng trư ng h p tương t không tăng theo vân vân và vân vân ... (Nh ng ví d trên x y ra trong quá kh , ch có tính ch t minh h a, không ph i là m t khuy n ngh trong hi n t i) Mu n tìm ki m l i nhu n thông qua dò tìm lu ng ch y c a dòng ti n thì trong ñ u nhà ñ u tư (ñ u cơ) luôn ph i thư ng tr c nh ng câu h i : + Hi n nay trên th trư ng có di n bi n gì r t ñ c bi t ? + Nh ng c phi u nào có chung ñ c ñi m v i di n bi n ñ c bi t ñó ? + M c ñ ñ t bi n trên t ng c phi u c th ? Dòng ti n ch y qua các sectors và b n thân các sectors ñó không h x u, c phi u tăng giá không nên coi là nóng hay không nóng vì th trư ng luôn ñúng, nhưng b n v ng hay phù du thì c n cân nh c k trư c khi b ti n vào nh ng sectors ñó. 69. Khi có thông tin tác ñ ng t i th trư ng nói chung và c phi u nói riêng ð ng sai l m khi c ch ng minh nó sai (n u mâu thu n v i quy n l i c a mình) ho c c vũ cho nó là ñúng (n u nó phù h p v i quy n l i c a mình) Nên ñ t câu h i: 1. Nó có tác ñ ng ñ n th trư ng (c phi u) không ? 2. Tác ñ ng ñ n m c ñ nào ? (gây hưng ph n tăng giá ? tăng ñ n bao nhiêu ? gây th t v ng gi m giá ? có th gi m ñ n bao nhiêu ?) 3. T n d ng cơ h i ñ sinh l i ? ho c gi m r i ro như th nào ? Các b n có th th y ñi u này r t rõ t i NYSE, không ai tìm cách ch ng minh nh ng quy t ñ nh c a FED là ñúng hay sai. Investors ch nh n ñ nh v tác ñ ng b i tuyên b c a FED và tìm cách hành ñ ng phù h p nh t. 70. Tranh mua và lúc nào nên tranh mua LHH: Trên con ñư ng ñi lên thì th trư ng v n còn vô s phiên ñi u ch nh, th a ñ th i gian ñ vào mà không c n tranh mua (không bi t tôi ñã nói câu này bao nhiêu l n) Hãy ñ market makers kéo th trư ng ñi lên b ng nh ng phiên tăng v t (ai c n cơ c u danh m c nên bán vào nh ng phiên như v y), còn nh ng nhà ñ u tư nh nên mua vào nh ng phiên ñi u ch nh.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 130

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Nói l i cho rõ : N u b n nh n ñ nh th trư ng trong xu th ñi lên (còn nh n ñ nh c a cá nhân tôi thì hi n nay: khó gi m sâu nhưng ch ng có lý do gì ñ ti p t c tăng) thì trên con ñư ng ñi lên th trư ng v n còn vô s phiên ñi u ch nh, th a ñ th i gian ñ vào mà không c n tranh mua (ñây là l i nh c mà các trader ph i thu c n m lòng). Câu này tôi mu n nói v i các b n v n b ám nh tâm lý luôn luôn s mua vào không k p. Còn vi c tranh mua áp d ng trong tình hu ng nào ? 1. Tranh mua khi nh n ñ nh th i gian ng n trư c m t giá c phi u ti p t c tăng, tranh mua ñ bán ngay sau ñó Lúc ñó giá mua vào cao hay th p không thành v n ñ , quan tr ng là giá c phi u có tăng ti p hay không ? Tranh mua theo ki u này thì b t c n th trư ng chung ñang ra sao Nhi u ngư i b thua l trong trư ng h p này vì không rõ m y ñi u trên : + Ph i bán ngay sau ñó (t c là dù lãi hay l ñ u ph i bán) + Nh n ñ nh cá nhân là giá c phi u s tăng ti p nên quy t ñ nh tranh mua, nhưng mua r i thì c phi u r t giá, t c là nh n ñ nh sai, cách s a sai t t nh t là stop loss (nhưng xót c a nên thư ng là gi l i ch giá h i ph c) 2. Tranh mua khi th trư ng trong xu th uptrend, th giá m t c phi u ñang ch y sideway m t th i gian dài, b ng nhiên tăng ñ t bi n v i kh i lư ng giao d ch l n do có nh ng thông tin h tr tích c c. Li t kê trư ng h p này thì c n có ñ các ñi u ki n : + Th trư ng chung ñang lên + Giá c phi u ñang ch y sideway b ng tăng ñ t bi n + Kh i lư ng giao d ch l n + Thông tin h tr tích c c N u quy t ñ nh tranh mua thì ph i tranh mua ngay khi c phi u ñó b t ñ u ñ t tăng giá ( khi c phi u ñó b t ñ u tăng 1 - 3 phiên là ph i quy t ñ nh ngay có tranh mua hay không) Trong trư ng h p ñ các y u t trên thì có th tranh mua và c yên tâm ch th trư ng ñưa mình lên ñ nh N u thi u y u t th trư ng ho c thông tin h tr thì v n có th tranh mua nhưng nên s n sàng tư th xu ng tàu. 71. M t c phi u ñư c phân ph i m nh trong m t xu hư ng ñi lên g n như là ch c ch n b t ñ u cho m t chu kỳ suy gi m Khi m t c phi u ñang lên mà ñư c phân ph i m nh liên ti p 2 - 3 phiên v i giá tr giao d ch l n g p nhi u l n giao d ch trung bình thì g n như ch c ch n ñó là s b t ñ u cho m t chu kỳ suy gi m (n u th ng kê t i HOSE thì ch có m t
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 131

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

trư ng h p không theo quy lu t này, ñó là HAP khi b t ñ u tăng t 35 lên 4x còn l i các c phi u khác ñ u không n m ngoài quy lu t này) C g ng tránh ñ ng nh y vào lúc ñó. 72. Thông ñi p c a big boys Tính ñ n ngày hôm nay là VNI Index ñã tăng ñi m 5 phiên liên t c (dù m i phiên tăng r t ít) - m t hi n tư ng chưa xu t hi n k t ñ u tháng 5/2007 Tính ch t c a ñ t tăng ñi m này ch y u l i d ng quy mô nh c a th trư ng ñ tác ñ ng vào m t s c phi u ch ch t Có th coi ñó là m t thông ñi p c a big boys : chúng tôi mu n th trư ng tăng (ñ làm ñ p báo cáo quý, ñ cơ c u l i danh m c ñư c d dàng) Nh ng nhà ñ u tư nh hãy cân nh c ñ hành ñ ng sao cho có l i nh t + Stop loss + Cơ c u danh m c + Nh p hàng + Lư t sóng v.v... 73. Không t th ñ n cùng Khi th trư ng ñi xu ng, có nh ng ngư i nghi n răng t th C phi u xu ng giá ñ n m y h cũng ñành c n răng ch u ñ ng Nhưng khi th trư ng ñi lên thì h là nh ng ngư i dao ñ ng tinh th n ñ u tiên Ch c n qua ñi m hòa v n c a giá là nhi u ngư i ñã mu n bán ra l m r i Cái c m giác bán ra và có lãi sau bao ngày ch u ñ ng, c m giác ñư c ăn ngon ng yên sau bao ngày lo l ng nó thôi thúc con ngư i ta ghê l m. Nh t là khi giá c phi u sau khi v t lên qua ñi m hòa v n thì lình xình khá lâu, càng làm thôi thúc tâm lý bán ra vì s giá l i gi m. Nh ng ngư i ñó s b thi t h i nhi u nh t, b i vì sau khi bán ra - có lãi chút ít, n u c phi u ti p t c tăng giá thì c m giác ti c nu i, d n v t xu t hi n, tâm lý gi ng co gi a có nên nh y vào tr l i (lòng tham) hay ng i im (s hãi) c tranh ñ u hàng ngày - trong khi giá c phi u v n tăng T i khi lòng tham chi n th ng s hãi thì ñó l i là lúc nh y vào ñúng ñ nh Nên: n u ñã t th thì t th ñ n cùng (n u ñã ch u ñ ng ñư c ñ n ñáy thì ñ ng s theo lên ñ n ñ nh). 74. Không cân b ng ñư c n i s hãi và lòng tham Nên tư duy theo lu ng ch y c a dòng ti n - ñ ng c g ng ñoán ñ nh m t chi u theo ki u th trư ng s lên hay xu ng
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 132

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

T i sao nhi u ngư i hay b m c l i ñ nh ? B i vì h không cân b ng ñư c n i s hãi và lòng tham Khi th trư ng b t ñ u ñi lên thì n i s hãi làm h do d (th trư ng càng lên thì h càng do d , vì ai cũng bi t giá ngày càng cao, r i ro ngày càng l n) T i khi th trư ng v n hành th t nhanh, th t m nh, l i nhu n tăng chóng m t thì lòng tham tr i d y, m i n i s tan bi n h t, nh y vào và - ñúng ñ nh Khi tôi vi t bài l n trư c, ñ t câu h i cho các b n v dòng ti n thư ng tr c, th c ra là ñã g i ý r t rõ c phi u s d n d t th trư ng ñi lên, n u ai t n d ng cơ h i ñư c thì t t, không thì cũng không sao, cơ h i còn nhi u. Th trư ng hi n nay ñang ñi vào giai ño n nh y c m : ñi lên ñ break out hay ñi xu ng ñ hoàn thành n t ñ nh th 3 c a hình m u FW ? Th c s không ai tr l i ñư c Nhưng n u tư duy theo lu ng ch y c a dòng ti n thì cơ h i v n xu t hi n Dòng ti n thư ng tr c v n luôn ch y theo quy lu t (dù th trư ng lên hay xu ng thì nó v n ch y như v y) : BCs ++> c phi u t t, th giá trung bình ++> PS t t ++> nh ng c phi u chưa tăng giá ++> t t c ñ u tăng Tình hình hi n nay là BCs ñã tăng h t r i (có c phi u tăng r t nhi u, có c phi u tăng nhi u, có c phi u tăng - nói chung là ñã tăng h t) Nhi u c phi u t t, th giá trung bình cũng ñã tăng Trong vòng 1 tu n g n ñây PS ñã tăng theo ñ t tăng c a th trư ng, nhưng hi n nay r t nhi u c phi u nh ñang rơi vào nh ng khuôn m u gi m giá (vai - ñ u vai, hình thành FW giai ño n ñ u) B n hãy gi ñ nh th trư ng : + N u th trư ng ñi lên thì BCs s lên ti p nhưng r i cơ h i v n s xu t hi n t i PS, m t khi PS ph i ch ñ i lâu như v y thì s tăng r t mãnh li t, th m chí xét v % tăng còn cao hơn BCs (nhi u b n gi PS h i tháng 3/2007 ñư c hư ng c m giác này r i) + N u th trư ng ñi xu ng thì dòng ti n s chuy n t BCs sang PS (nhưng chu kỳ tăng s r t ng n ng i và tăng không cao) Như v y trong b t kỳ trư ng h p nào thì dòng ti n v n s ch y v PS, Cơ h i ñang n m PS, nhưng ch nên quan sát, chưa nên gi i ngân Lúc này chính là lúc rèn luy n cách ch ng lòng tham (BCs ñang tăng, tâm lý : giá mà nh y ñ i vào m t BCs thì ki m nhi u ti n r i) Ch ng n i s hãi : gi i ngân vào PS c th khi cơ h i giá r xu t hi n Lưu ý các b n : ñ gi i ngân vào PS trong các khuôn m u gi m giá ñòi h i s ch ng n i s hãi r t cao
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 133

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Các b n nên nghiên c u k l i giai ño n gi m giá thê th m trong tháng 8/2007 c a nh ng BCs hàng ñ u, h c h i kinh nghi m c a nh ng ngư i ñ can ñ m ñ mua vào BCs lúc ñó. Chú ý: 1. Bài vi t này không khuyên các b n bán BCs hi n có ñ mua PS 2. Bài vi t này ch giúp các b n ñang có ý ñ nh gi i ngân m t cách nhìn th trư ng 3. Bài vi t này không nên áp d ng n u VNIindex vư t ñư c 1050 75. Không c n ph i c thông minh hơn th trư ng trong nh ng giai ño n tăng trư ng nóng Khi th trư ng bư c vào giai ño n tăng nóng thì không c n ph i c thông minh hơn th trư ng. Không c n cơ c u nhi u vì l n lư t thì c phi u nào cũng s tăng. 76. Retest Sau m t th i kỳ tăng nóng, s xu t hi n retest Thông thư ng ñ t retest s xu t hi n sau m t chu kỳ tăng nóng kéo dài 2 - 3 tu n t c là sau 10 - 15 phiên giao d ch Chu kỳ tăng nóng càng m nh bao nhiêu thì retest cũng s t o ñáy sâu b y nhiêu Ngày th hai tu n t i n u th trư ng ti p t c tăng m nh thì s là phiên th 14 c a chu kỳ tăng nóng, kh năng retest xu t hi n vào ngày th ba là r t cao, ñ t retest này n u b t ñ u vào th ba thì s kéo dài t i th năm và có th ph c h i nh vào th sáu. (Các b n có th xem l i d li u c a ñ t retest khi VNIndex tăng t 52x lên 65x trong tháng 11/2006 ñ hình dung v n ñ ñư c rõ hơn) ðây là cơ h i cho nh ng b n ñang gi i ngân, vì các b n có th gi i ngân vào th ba và th tư tu n sau v i m c giá c a các c phi u tương ñương v i giá c a tu n này (các b n nên bình tĩnh, chưa gi i ngân vào th hai tu n t i, gi i ngân ch m m t chút s t t hơn) Các b n ñang n m c phi u, nh t là các b n m i mua vào th năm và th sáu v a qua ch nên h t ho ng. Còn các b n ñã mua vào giai ño n < 950, n u lo s bán ra thì cũng không sao, ch có ñi u l i nhu n s ít ñi, v y thôi. Các b n pro trader, không c n nh c thì các b n cũng bi t ph i làm gì ñ t n d ng retest r i. 76B. Nói thêm v retset

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 134

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Nhi u b n ñ c bài vi t c a tôi nhưng dư ng như v n chưa hi u b n ch t c a v n ñ Bài vi t v retest g m có 3 ý chính 1. Th nh t v m t lý thuy t và th c t ñã ch ng minh : (ñi u này luôn ñúng) Sau m t th i kỳ tăng nóng, s xu t hi n retest Chu kỳ tăng nóng càng m nh bao nhiêu thì retest cũng s t o ñáy sâu b y nhiêu 2. D a vào kinh nghi m c a tôi : (Có th sai l ch v th i ñi m x y ra - chuy n r t bình thư ng) Ngày th hai tu n t i n u th trư ng ti p t c tăng m nh thì s là phiên th 14 c a chu kỳ tăng nóng, kh năng retest xu t hi n vào ngày th ba là r t cao, ñ t retest này n u b t ñ u vào th ba thì s kéo dài t i th năm và có th ph c h i nh vào th sáu. 3. L i khuyên : + Các b n ñang n m c phi u, nh t là các b n m i mua vào th năm và th sáu v a qua ch nên h t ho ng. (n u xác ñ nh n m ch t c phi u thì retest x y ra vào th ba hay th năm cũng ñâu có quan tr ng ?) + ðây là cơ h i cho nh ng b n ñang gi i ngân, vì các b n có th gi i ngân vào th ba và th tư tu n sau v i m c giá c a các c phi u tương ñương v i giá c a tu n này (th c t thì VNIindex khi retest s b nh hư ng b i 6 c phi u d n d t th trư ng, còn m c giá t i PS thì v n mua vào th ba và th tư là t t nh t - nhi u b n ñã t n d ng cơ h i ñ cơ c u t BCs sang PS trong 2 ngày th ba và th tư, nh ng b n ñó th c s có t ch t r t gi i Yes vì ñã hi u b n ch t c a retest : nh ng c phi u làm cho th trư ng tăng nóng thì s b nh hư ng nhi u nh t khi th trư ng x y ra retest) H t s c bình tĩnh, ñó v n luôn là l i khuyên c a tôi Ch khi nào VNIndex không th vư t n i 1113 thì m i c n suy nghĩ ñ n vi c cash out. Retest ch c ch n s x y ra - ñó là m nh ñ th nh t Th trư ng v n trong uptrend - ñó là m nh ñ th hai Gi i ngân khi retest x y ra - ñó là m nh ñ th ba N u b n tuân th nguyên t c ñó thì ch x y ra retest b n m i gi i ngân (lúc ñó th ba, th tư, hay th năm, th sáu ñâu có quan tr ng) Pro trader không bao gi b b t ng Còn vi c gi ñ nh retest x y ra vào th ba thì ch liên quan ñ n vi c huy ñ ng ti n (dead line là th hai ti n ph i s n sàng) Không có nghĩa là th ba ph i gi i ngân hay phân ph i c phi u
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 135

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Gi ng như b n chu n b ñ i phó v i m t cơn bão B n d ki n bão ñ n vào th ba, thì b n ph i chu n b m i công vi c ñ i phó xong xuôi vào th hai N u th ba bão chưa ñ n thì b n ch ñ i ti p hay bãi b m i vi c chu n b vì cho r ng bão không ñ n n a Big Smile Retest s t o ñáy m t cách m nh m và sâu C n bám sát tình hình th c t ch không nên t cho trư c m t m c ñáy 1050 hay m t con s nào ñó. Hãy gi i mã m t k l c v a ñư c xác l p ngày hôm qua. 77. L y s c nhàn ch ng s c m t Khi th trư ng bư c vào giai ño n gi ng co Có b t phá qua ñ nh 1170 ? Hay ph i lùi bư c trư c ñ nh 1113 ? Ngư i có kinh nghi m s lui quân m c ~ 1100 N u th trư ng xu ng thì ñã an toàn N u th trư ng b t qua n i 1170 thì quay l i v n k p (th c ch t là như ng th trư ng ñi trư c mình ~ 60 ñi m, coi như 5% - không bao nhiêu c ) B i vì ñã qua ñư c 1170 thì th trư ng s băng lên r t xa. Hy v ng nhi u b n ñã lui quân k p th i N u ñã lui quân thì ch th trư ng ngu i h n hãy quay l i C g ng tránh bull trap R t bu n vì bull trap ñã xu t hi n t i m t c phi u c a HOSE và hôm nay có kho ng 300.000 c phi u ñã b m c c n Nhưng nguyên t c c a tôi là không can thi p vào c phi u c th - thành th t xin l i vì không th c nh báo S p t i bull trap s liên t c xu t hi n t i nhi u c phi u ch ch t c a HOSE T i sàn HASTC Hy v ng công s c làm bài t p ngày xưa c a các b n ñã ñư c ñãi ng x ng ñáng Nên phân ph i d n. 78. A DEAD CAT BOUNCE http://en.wikipedia.org/wiki/Dead_cat_bounce Nhi u c phi u s xu t hi n tr ng thái này Ch không ph i th trư ng s n m trong tr ng thái này

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 136

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Th trư ng ch ñang ngu i ñi m t cách t t thôi Các b n nên tránh nh ng c phi u có DCB n u b n không có kinh nghi m dày d n Hãy như ng nh ng v ñó cho K n k n phái Big Smile Dow r t t i 366 pts phiên cu i tu n r i Oil & Gold ñ u tăng cao Châu Âu và Châu Á ch c ch n gi m m nh tu n t i Vi t Nam ch m hơn m t nh p nên có th gi a tu n m i b nh hư ng m nh Các b n còn có ngày th hai ñ chu n b Chúc may m n N u b n nào mu n th c m giác lư t sóng thì ki m nh ng mã có mô hình FW mà lư t cho an toàn S dĩ tôi nói v y vì th y nhi u b n có v hăng hái lư m dao r t quá Còn không thì c gi t l cash h p lý thì t t hơn Nhi u BCs ch ch t c a HOSE trong nh ng phiên giao d ch g n ñây có mô hình FW Nên khi chúng ñ ng lo t breakout upper line s t o ra c ng hư ng T o nên a good day Tuy nhiên sau khi breakout thì s ñi ñ n ñâu (lên ti p hay xu ng) thì không ai ñoán ñ nh ñư c Chính vì th n u swing thì ch nên t n d ng cơ h i breakout Sau ñó l i lui quân quan sát ti p Trade quan tr ng nh t là th i ñi m Ý ki n c a tôi ñưa ra vào chi u th hai (gi VN) T c là nên t n d ng cơ h i trade vào ngày th ba Còn n u nh y vào ngày hôm nay, cơ h i thành công không ph i không có, nhưng t t nhiên l i nhu n s ít hơn và r i ro cao hơn ngày hôm qua. Tôi không rõ quan ñi m c a nhi u b n v vi c r t sâu hay nông c a VNIndex N u VNIndex hôm nay r t 28.28 ñi m mà các b n v n coi là bình thư ng thì thôi. Còn n u coi là r t m nh thì ta h c ti p bài 79 Quan ñi m c a ngư i n m gi c phi u thư ng mâu thu n v i quan ñi m c a nh ng nhà phân tích Thư ng thì sau khi m t kho ng 30% tài s n nh ng ngư i ñó m i coi là r t m nh Có l chúng ta nên ch ñ i ti p

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 137

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Ch ng h n có b n coi m t c phi u r t t 324 v 268 v n là bình thư ng Big Smile 79. Băng ñóng 1 thư c không ph i do cái l nh c a m t ngày Câu nói trên là tôi mư n ý t m t câu t c ng c a Trung Hoa, ý mu n nói : k t qu c a m t s vi c luôn luôn là di n bi n c a c m t quá trình. Uptrend là m t chu i nh ng ngày tăng giá và gi m giá, trong ñó nh ng ngày tăng giá nhi u hơn nh ng ngày gi m giá, và cư ng ñ c a tăng giá l n hơn cư ng ñ gi m giá Downtrend là m t chu i nh ng ngày gi m giá và tăng giá, trong ñó nh ng ngày gi m giá nhi u hơn nh ng ngày tăng giá, và cư ng ñ c a gi m giá l n hơn cư ng ñ tăng giá S dĩ tôi ph i gi i thích hơi có v l n th n như v y, vì dù trong downtrend v n luôn có nh ng ngày tăng giá n tư ng, và r i nhi u b n l i nh y c ng lên trong nh ng ngày ñó, tranh th cơ h i xúc ph m tôi Big Smile Trên ñây là vài l i phi l Bây gi quay l i v n ñ chính tôi mu n nói. 80. H th ng indicators 1. Lý do ñ xây d ng h th ng indicators : - Lý do quan tr ng nh t là tôi h t s c bu n khi nh ng ngư i tham gia th trư ng liên t c b thi t h i, b ñi u khi n như nh ng con r i trong tay bigboys và nh ng nhà qu n lý v i trình ñ quá t h i 2. Nguyên t c c a h th ng indicators : - Chính xác và tin c y (ch c ch n là ph i như v y, vì không chính xác thì kh i d báo cho m t công) - ðơn gi n và d s d ng (ñ ai có ki n th c tài chính m c trung bình cũng có th dùng ñư c) - Linh ho t v i tương lai (th trư ng VN còn r t m i và s bi n ñ i r t nhi u, h th ng d báo ph i tương thích ñư c trong m t th i gian ñ dài 3 - 5 năm, ch vài tháng l i ph i c p nh t m t l n thì không n chút nào) 3. Nguyên lý d báo : B có th xu t hi n n u không có A, nhưng n u ñã có A thì ch c ch n ph i có B T c là s thay ñ i B (tăng, gi m) c a th trư ng ho c m t mã c phi u c th có th không c n h i t ñ các y u t c n thi t A (hình m u không hoàn h o)

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 138

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Nhưng m t khi xu t hi n ñ y ñ các y u t c n thi t A thì s thay ñ i B (tăng, gi m) là t t y u Ví d : M t mã c phi u thư ng tr i qua chu kỳ : tăng trư ng - phân ph i - suy gi m tích lũy và vòng quay ñó c l p ñi l p l i có th trong quá trình v n ñ ng không ph i chu kỳ nào cũng ñ y ñ 4 th i kỳ như trên nhưng n u m t chu kỳ có ñ y ñ 4 th i kỳ như trên thì chu kỳ ti p theo ch c ch n s b t ñ u b ng th i kỳ tăng trư ng G i B là th i kỳ tăng trư ng A là chu kỳ g m ñ y ñ 4 th i kỳ Có th th y B có th xu t hi n mà không c n ph i có A (mà là m t A'' hay A'''' nào ñó) Nhưng n u ñã có A ch c ch n ph i có B D a trên nguyên lý này tôi l a ch n ra trong vô s nh ng indicators c a FA, TA, news 10 indicators mà khi chúng xu t hi n ñ ng th i s d n ñ n s tăng gi m ph i là t ty u 4. Yêu c u ñ i v i ngư i s d ng - N u không hi u h th ng indicators này thì tuy t ñ i không ñư c s d ng (n u b n không hi u t c là kh năng c a b n dư i m c trung bình, ñ ng c ñ u tư tài chính, s ch d n ñ n t n th t mà thôi, nên mang ti n g i ti t ki m và quay l i công vi c chính c a b n) - Ch áp d ng khi ñ ng th i 10 indicators cùng xu t hi n - Chính vì yêu c u cùng xu t hi n nên xác su t s nh , thư ng là ñ i v i 1 mã c phi u c th thì th i ñi m xu t hi n ñ ng th i c 10 indicators ~ 1 - 2 l n / 12 tháng Chính vì th yêu c u ngư i s d ng ph i kiên nh n, n u b n không kiên nh n thì tuy t ñ i không ñư c s d ng 5. Kh c ph c nh ng h n ch khách quan c a h th ng indicators : - H n ch th 1 : ñó là th i gian ch ñ i s xu t hi n ñ ng th i c 10 indicators quá lâu, quá lâu s sinh ra chán, chán s sinh ra làm u Big Smile Chính vì th c n quan sát ñ c ~ 200 mã niêm y t t i c 2 sàn GD Khi ñó xác su t s gi m t 1 - 2 l n / 12 tháng xu ng 200 - 400 l n / 12 tháng hay 4 - 8 l n / tu n (nghe ñ n t l này thì các b n thích nh y nhót s t nh ng ngay Big Smile) - H n ch th 2 : tôi không nh rõ l m câu t c ng c a VN v chuy n này, nhưng hình như là : No d n ñói góp T c là có khi c tháng không có cơ h i nào (sideway ho c downtrend) nhưng có khi trong vòng 1 - 2 tu n xu t hi n hàng ch c ñ n hàng trăm cơ h i (uptrend)
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 139

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Vì v y l i d n v n là tuy t ñ i không trade u khi không có cơ h i, và phân b s c ñúng khi có quá nhi u cơ h i - H n ch th 3 : H n ch th 3 sinh ra t h n ch th nh t T c là theo dõi c 200 mã thì r t m t, nên ph i tìm cách gi m m t Big Smile + Các b n không nên theo dõi t ng c phi u c th , s r t m t m i Nên chia theo ngành, ví d có th chia s công ty niêm y t t i c 2 sàn GD theo 25 ngành ngh (ñó là theo suy nghĩ c a tôi, còn các b n có th t chia thành 20 ho c ít hơn, 30 ho c nhi u hơn, tùy theo thói quen và trình ñ c a các b n). Làm như v y là b n ñã ti t ki m ñư c 90% công s c b ra. Sau ñây là ví d cách chia c a tôi, các b n có th tham kh o - Bao Bì (g m các mã Bao bì nh a Tân Ti n Bao bì d u th c v t In và bao bì M Châu Bao bì B m Sơn Công nghi p thương m i Sông ðà Bao bì xi măng Bút Sơn K ngh ðô Thành Bao bì PP Bình Dương - B o hi m (g m các mã v.v... - Công ngh thông tin & truy n thông (g m các mã v.v... - Du l ch, khách s n, gi i trí - ð gia d ng, văn phòng ph m - D ch v chuyên môn - Dư c ph m, y t - Gi y, v t li u in - Hàng may m c - Hóa d u, hóa ch t - v.v.... + ð c chart (ch c ch n là nh ng indicators c a TA không th thi u trong h th ng indicators r i Big Smile) Nh ng indicator nào c a TA càng nh y v i di n bi n hàng ngày thì ñ tin c y cho d báo dài h n càng kém và ngư c l i Vì v y trong h th ng indicators c a tôi nh ng indicators có ñ nh y kém v i di n bi n hàng ngày s ñư c ưu tiên l a ch n B i vì ñ nh y kém v i di n bi n hàng ngày, nên vi c ngày nào cũng chăm chăm nhìn vào nh ng indicators ñó là không c n thi t Big Smile Ví d : ñư ng MACD - ngày hôm nay cũng ch ng khác m y ngày hôm qua và cũng s ch ng khác m y ngày mai ho c d i Bollinger Bands cũng v y Big Smile Chính vì không c n ngày nào cũng ph i chăm chú nhìn nh ng indicators c a TA nên cũng không c n ph i t mình xài MS c a riêng mình làm gì cho m t. Th trư ng VN còn nh (~ 200 mã c phi u) n u v sau phát tri n lên c ngàn hay
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 140

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

hàng ngàn mã mà các b n xài MS riêng ch ñ ng m m y indicators như MACD hay Bollinger Bands thì r t bu n cư i và cũng r t m t n a (t t nhiên n u b n có tham v ng tr thành m t trader ho c investor có h ng thì v n nên t p luy n MS c a riêng mình, chúc các b n có tham v ng như v y ti n t i ñư c trình ñ có kh năng live trade th trư ng th gi i ñ có th s d ng các ñòn b y tài chính nơi mà vi c ăn thua hàng trăm ngàn ñ n hàng tri u $ / ngày là chuy n bình thư ng) Vì v y tôi khuyên các b n nên tìm nh ng web cung c p mi n phí chart mà xài Tôi ñã test th m t lo t trang web c a các công ty Ch ng khoán t i VN, nói chung chart c a h hoàn toàn ñáp ng ñư c vi c quan sát nh ng TA indicators ñư c tôi l a ch n - H n ch th 4 : ñó là news Tin t c thì có nhi u lo i - Có lo i tác ñ ng trư c vào giá (tin ñ n, tin n i gián) : tin ñ n thì tôi lúc nào cũng khuyên các b n không ch y theo r i, tin n i gián thì không ph i ai cũng có Big Smile Cho nên tôi lo i b news tác ñ ng trư c vào giá ra kh i t p h p indicators ñư c xây d ng - Có lo i tác ñ ng t c th i vào giá : Tôi cũng lo i b news tác ñ ng t c th i vào giá ra kh i t p h p indicators ñư c xây d ng. B i vì : + Ph n nhi u tin tác ñ ng t c th i vào giá là tin n i gián tr thành công khai. các th trư ng lu t pháp nghiêm minh, hoàn ch nh thì nh ng tin này là cơ h i r t t t (vì không có tình tr ng thông tin n i gián b l m d ng tràn lan nên lúc ñó t nhà lãnh ñ o cao c p c a công ty ñó ñ n nhà ñ u tư bình thư ng - cơ h i là ngang nhau). Nhưng VN thì r t d bi n thành bull trap. + Th m chí có tin tác ñ ng t c th i vào giá là tin gi m o Super Angry. Th c s ñây là hành vi ph m pháp, v y mà tôi ch ng th y có ai b truy c u c . + Cũng có m t s r t nh tin tác ñ ng t c th i vào giá ñư c công b m t cách nghiêm túc. Nhưng v tính ch t h th ng indicators c a tôi bao g m toàn indicators hi u ng ch m, n u chen vào news có tính ch t tác ñ ng t c th i thì cũng gi ng như xe hơi 4 bánh thì 3 bánh ch y ch m, riêng có m t bánh c ñòi ch y nhanh, tôi nghĩ tai n n s x y ra, không bi t các b n có nghĩ gi ng tôi không Big Smile - Có lo i tác ñ ng ch m vào giá : lo i này thư ng mang tính ch t vĩ mô (ví d CT03) Tôi ch n lo i này vào h th ng indicators c a tôi, có l vì tôi già r i nên thích v a nhâm nhi Coffee v a x lý news - H n ch th 5 : tính thanh kho n H th ng indicators này không phân bi t ñư c BCs và PS S dĩ tôi c tình ñ như v y vì th trư ng VN còn phát tri n và bi n ñ ng m nh.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 141

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

M t BCs d n d t th trư ng hôm nay có th tr thành th y u tương lai. M t BCs hùng m nh có th suy gi m thành nh ng c phi u bình thư ng. M t PS bình thư ng có th thành ngôi sao tương lai. Nên khi s d ng, các b n ph i s d ng nh n th c c a m i cá nhân khi ra quy t ñ nh - H n ch th 6 : r i ro mang tính nh t th i - tranh mua - tranh bán H th ng indicators này ñư c xây d ng trên nguyên t c : Mu n mua là mua ñư c - mu n bán là bán ñư c Mu n mua bao nhiêu cũng ñư c - mu n bán bao nhiêu cũng ñư c Nên s có trư ng h p r i ro mang tính nh t th i x y ra : Mu n mua không mua ñư c - mu n bán không bán ñư c Mu n mua nhi u không ñư c - mu n bán nhi u cũng không ñư c T t nhiên r i ro này ch có tính ch t t m th i, vì th trư ng VN s l n lên r t nhanh, m i nhu c u tranh mua - hay tranh bán ñ u ñư c th a mãn Tuy nhiên t i th i ñi m này các b n ph i lưu ý r i ro ñó khi s d ng Nhưng v i giá tr / l n giao d ch kho ng 20.000$ thì không v n ñ gì ñâu (tôi ñã nh m t s b n test b ng cách trade th t nhi u l n và ñ u n c - các b n ñó cũng ki m ñư c b n ti n mà tôi chưa ñư c m i ly cafe nào c Big Smile). N u th n tr ng hơn n a, theo tính toán c a tôi thì n u các b n giao d ch v i giá tr < 5% giá tr giao d ch trung bình / phiên trong vòng 1 tháng c a m t mã c phi u thì s không g p r i ro này Và nói chung n u tranh mua kho ng 2 phiên liên ti p mà không ñư c thì nên b ñi Cơ h i có r t nhi u - H n ch th 7 : tác ñ ng c a chính h th ng indicators này vào th trư ng ði u này ph thu c vào m c ñ áp d ng ph bi n c a h th ng. Chính vì ñ kh c ph c h n ch này nên tôi xây d ng ch y u nh m tìm uptrend ch không ph i dùng cho sideway ho c downtrend. Vì như th tác ñ ng c a chính h th ng indicators này vào th trư ng h u như không ñáng k , th i gian s d ng n ñ nh c a h th ng s lâu hơn. - H n ch th 8 : s t mãn và ch quan c a ngư i s d ng Vì tính ng d ng ñơn gi n c a h th ng cùng v i t l thành công r t cao, s d n ñ n s t mãn và ch quan c a ngư i s d ng. Theo tôi ñư c bi t thì nh ng ngư i b n ñư c tôi nh test h ñã có bi u hi n ch quan (d n > 50% ti n vào m t mã c phi u, th m chí cao hơn n a). ði u ñó c c kỳ nguy hi m n u vào m t th i ñi m nào ñó x y ra c ng hư ng c a h n ch th 5 + 6 + 7 N u sau này các b n có áp d ng thành công, thì m i l n mu n nâng giá tr giao d ch lên ñ u ph i cân nh c k
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 142

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

6. V n ñ cu i cùng : Ch c nhi u b n s h i : cách áp d ng h th ng indicators như v y có ph bi n không ? Tôi xin tr l i : chưa ph bi n t i VN nhưng r t ph bi n trên th gi i Các qu nh t i nư c ngoài thư ng áp d ng phương pháp này, lý do quan tr ng nh t là vì chi phí cho chuyên gia phân tích quá ñ t ñ Big Smile Gi ng như VN các b n mư n m t b ng m shop, chưa bi t l i l ra sao thì ông ch m t b ng ñã xơi g n h t l i nhu n Big Smile nư c ngoài thì chưa bi t trade l i l ra sao nhưng s h i ñóng cho m y "chiên da" phân tích ñã è c r i Mà nhi u khi hi u qu cũng không hơn bà bán xôi Big Smile Lý do th hai là chi phí cho broker ñ live trade cũng t n kém mà r t r i ro Chính vì th các qu nh thư ng mua indicators system theo ki u package (ðó là tôi nói vui v y thôi, còn indicators system này là tôi t ng free các b n). Trong tu n sau tôi s g i các b n ñ a ch email ñ liên h Good luck & Good trade! Gi s các b n ñã mua vào khi VNI 9xx và ñã lui quân khi VNI > 11xx theo l i khuyên c a tôi. Ho c ñó là nh ng b n ñã nghiên c u HASTC theo ñ ngh c a tôi trư c ñây và cũng ñã lui quân trong tu n trư c. ðó chính là nh ng ngư i tôi mu n trao ñ i. Còn nh ng b n v n mua - bán, lư t sóng ì xèo thì tôi xin không có ý ki n ðâu là nơi trader & investor t n th t nhi u nh t ? Th t ñáng ng c nhiên theo k t qu th ng kê thì t ng thi t h i v i nh ng ngư i nh y vào ñ nh ch là 1/4 - m t con s khá nh . Còn l i 3/4 thi t h i l i di n ra trong quá trình c dò tìm ñáy c a th trư ng. Nên ý nghĩa c a m c 79. này là : ñ ng c dò tìm ñáy c a th trư ng Trong m t th trư ng không có short sell thì k t qu trade b ng swing cũng ch ng hơn n m gi cash là bao nhiêu mà r i ro l n hơn nhi u. Khi th trư ng ñã tr i qua th i gian ñ ñ suy gi m và tích lũy h p lý s có nh ng indicators v i m c ñ tin c y r t cao s phát tín hi u ñ các b n nh p cu c. Sau g n 7 năm nghiên c u th trư ng Vi t Nam, tôi ñã c g ng rút ra ñư c h th ng indicators ñ giúp cho m t ngư i có ki n th c bình thư ng v Ch ng khoán cũng có th t tránh ñư c các bull trap và xác ñ nh ñư c th i ñi m b t ñ u uptrend th c s . (M i d ñoán c a tôi ñ u th c hi n b ng h th ng indicators ñó - Hy v ng các b n th y k t qu cũng không t i ? Big Smile) Các b n nên ngh ngơi m t th i gian ñ t n hư ng thành qu lao ñ ng v a qua. Chúc các b n m t kỳ ngh vui v . H n g p l i các b n t i m c 80. H th ng indicators xác ñ nh th i ñi m uptrend.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 143

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Indicators System 1. Ngư i s d ng IS ph i ch c ch n r ng mã c phi u ñư c l a ch n là m t c phi u có các ch s FA t t (P/E, ROA, ROE, P/BV v.v…) 2. Ngư i s d ng IS ph i ch c ch n r ng mã c phi u ñư c l a ch n v a tr i qua 3 th i kỳ : Tăng trư ng – Phân ph i – Suy gi m và ñang trong th i kỳ Tích lũy 3. Sau m t th i gian ng ng giao d ch ñ dài, th trư ng luôn luôn có m t s thay ñ i theo chi u hư ng tích c c. ð c thù c a th trư ng Vi t Nam là có 04 kỳ ngh dài : T t Dương l ch, T t Âm l ch, Ngày Qu c t Lao ñ ng, Ngày Qu c khánh. 4. Ngư i s d ng IS ph i ch c ch n r ng chênh l ch tính b ng % gi a th giá t i ñ nh tăng trư ng so v i th giá trung bình c a th i kỳ tích lũy ph i luôn l n hơn l i nhu n kỳ v ng c a ngư i s d ng. 5. Ngư i s d ng IS ph i ch c ch n r ng MACD luôn luôn có phân kỳ dương t i thi u > 10 phiên giao d ch 6. Ngư i s d ng IS ph i ch c ch n r ng ñ r ng c a Bollinger Bands ñang ñư c thu l i r t h p và n ñ nh > 10 phiên giao d ch 7. Ngư i s d ng IS ph i ch c ch n r ng ch th c hi n hành ñ ng mua sau khi xu t hi n ngôi sao Doji. 8. Ngư i s d ng IS ph i ch c ch n r ng trong vòng 10 phiên giao d ch g n nh t, mã c phi u ñư c ch n không h ch u tác ñ ng c a b t kỳ tin t c có tác ñ ng trư c ho c t c th i vào giá mang tính ch t thu n l i ho c b t l i 9. Ngư i s d ng IS ph i ch c ch n r ng tính t th i ñi m quy t ñ nh mua ñ n th i ñi m mua ñư c, 08 ñi u ki n trên không h thay ñ i. 10. Ngư i s d ng IS ph i ch c ch n r ng ch th c hi n hành ñ ng mua khi c 09 ñi u ki n trên cùng xu t hi n. Ghi chú : Indicators System trên ho t ñ ng chính xác và n ñ nh trong ñi u ki n giá tr giao d ch tuân th IS nh hơn 5% GTGD toàn th trư ng ( ~ 50 t trong th i ñi m cu i 2007). V i quy mô như v y, ñ chính xác c a IS là 100% (m t trăm ph n trăm) Trong Cơn Mê: Bão L c C Phi u Tác gi : LÊ HI N (h i ngo i) B ng ñi m t th i gian, tình c g p l i quán cà phê, tôi không kh i ng ngàng, mãi m i nh n ra h n. H n quá ñ i thay, già hơn trư c r t nhi u và có v b t c n ñ i b i vì ñ i ñâu còn c n h n n a ñâu. ðây là chuy n th t trên ñ t M mà h n là n n nhân, chuy n m t trái c a xã h i M , ti n ti n ti n… * H n ch y v i vào phòng Lab khuôn m t h n h khoe v i m i ngư i h n trúng m i l n hãng Cisco và Western Digital ñang lên như di u g p gió, h n mua 5 ngàn stock c a WD h i còn 4 ñ ng bây gi ñã v t lên 24 ñ ng, r i h n ch chi c xe Lexus LS400 cáo c nh m i bóc ch ñ u ch m ch bãi ñ u xe. - Tr ti n m t b ng ti n l i c a stock ñó m y ông ơi. C nhóm k sư Vi t ló ñ u ra bãi ñ u xe tr m tr khen ng i. - Ông gi i quá thiên tài chơi stock, bái ph c.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 144

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

- Sư ph m l p d y chơi stock ñi ông. - Nhà tri u phú tương lai ch cho chìa khóa ñ bi t hãng nào lên hay xu ng. Nghe khen h n cư i khăng kh c, v ng trán cao hói ñ l s thông minh hơn ngư i. - ðây là chuy n nh n u Cisco lên tôi còn trúng ñ c ñ c n a kia. H n nói m t hơi không ng ng ngh nào là Amex, Down Jones, NYSE, Nasdaq, S&P 500, Mutual Fund, Bond, Charles Schwab, Fidelity, Morgan Stanley. Th c s tôi r t mơ h v nh ng tên g i c a th trư ng ch ng khoán trên. Sau ñó h n nêu ra m t lô nh ng ký hi u (symbol) t t c a các hãng làm tôi ng n ngư i ra ch ng hi u h n ñ c p ñ n tên hãng nào. Trí nh v nh ng ký hi u c a h n r t b n b hình như nh ng ngư i ñi sâu vào th trư ng ch ng khoán ñ u r t nh v ký hi u t ng hãng. Mà l i nói c a h n linh nghi m th t như ñinh ñóng c t. Vài tháng sau h n khoe m i mua thêm cái nhà m i vùng Aliso Viejo b ng ti n l i c a stock. B n bè bu vào h n ñ h c h i kinh nghi m, m t s b n bè ñã nghe theo l i khuyên c a h n mua nh ng hãng mà h n nói ñ u trúng m i t t c , nhưng có ñi u h ch chơi b c g o, ăn xong m t ít r i nh y ra, m i l n ch chơi vài ngàn b c mà thôi, trong nhóm chưa có ai dám chơi b o v i nh ng s ti n to tát và chuyên nghi p như h n. T t h n chuy n qua chơi c phi u chuyên nghi p lúc nào không bi t. Vào phòng làm vi c lúc nào cũng th y h n dán m t trên màn nh theo dõi con s chuy n ñ ng. Công vi c c a hãng ñ i v i h n tr thành th y u. H n dùng nhi u th i gian c a hãng cho vi c mua bán c phi u. H n thao thao b t tuy t bàn lu n v stock như th y giáo gi ng bài cho h c trò. Ng i trong quán cà phê n u ai mà l d i ñ c p ñ n v n ñ stock là gãi ñúng ch ng a c a h n, h n l n lư t gi ng gi i k lư ng v l ch s c a hãng t khi m i thành l p, hãng lên xu ng như th nào. ð u năm 2000 stock lên như di u g p gió, h n trúng m i l n dư ti n c a bèn t u thêm căn nhà khác ñ cho thuê, s n có tr n hay xin ngh hãng nhà chơi stock toàn th i gian d ăn mà không ph i suy nghĩ nát óc như thi t k máy computer. Vì mu n làm giàu nhanh chóng và v hưu trư c tu i 55, l i chơi c phi u c a h n r t táo b o và th p ph n r i ro (high risky), thu nh p m i tam cá nguy t ít nh t là 40% tr lên. K ho ch c a h n trôi ch y ñ n m c ñ ng ñâu th ng ñó mà toàn th ng l n không. H n ch c lư i chà c cái m ng này mình s có m y tri u b c trong vòng vài năm, khi ñó tha h mà du l ch kh p th gi i. B c th y c a gi i chơi stock có khác. B n bè càng n ph c hơn. H n túc tr c nhà 24 ti ng ñ ng h ñ theo dõi ñư ng bi u di n lên xu ng trên màn nh nh , b n bè có g i l i là ch nói chuy n stock ngoài chuy n ñó ra m y ông ñi ch khác chơi cho h n nh . Vào phòng h n nhà th y m t dàn computer hi n ñ i v i hơn 4 màn nh nh nh y múa nh ng con s trông gi t mình, ñã nói h n là tay chơi th thi t mà. Lúc Dow Jones lên vù vù ñ t ñ n 11 ngàn ñi m, m t h n th t tươi rói. H n nói ch c n ch c phi u ch có lên ch không xu ng, n u có xu ng r i s lên l i ngay sau ñó vài ngày. Trong nh ng ngày này h n phân tích và tiên ñoán r t chính xác, khi lên cao h n bán ra r i ñ i lúc xu ng th p h n mua vào. ði u này ñòi h i ph i có th i gian r t nhi u ñ theo dõi sát nút nh ng bi n chuy n c a th trư ng ch ng khoán và m c l i l c a công ty. Nhưng có ñi u h n không ng , ñó làø s khai
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 145

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

gian m c l i c a công ty. B ng m t x o thu t nào ñó nh ng con s l to tư ng trên m c tư ng trình hàng tam cá nguy t tr nên nh ng con s l i th t. Tay b c b p ñã tráo con bài t y ñúng th i ñúng lúc trư c khi b l t y. Tháng chín ñen như m t cơn bão ñ p xu ng ñ i h n. C gia tài c a h n tiêu tan ra tro ch trong vòng m t ngày. H n không k p tr mình ñang say men chi n th ng không ch u ñ ý ñ n l i c nh cáo c a ngân hàng trung ương. ð g g c h n bán căn nhà th nh t tung ti n vào mua stock ti p. Kh n thay, ñ t xu ng giây chuy n kéo stock c a các hãng t l n ñ n nh r ng thê th m. Như k ñánh canh b c b th u c y c m b n con ñ m trong tay h n ti p t c ñi ti n b ng cách bán căn nhà th nhì. Th t là h a vô ñơn chí, tin t c x u v th trư ng ch ng khoán v n s t xu ng không phanh. V ch ng h n ñã cãi nhau k ch li t v v ti p t c bán nhà ñ chơi stock. ðang trong cơn mê nào h n có nghe ai ngăn c n, càng thua càng c g như k b thua b c. Nhóm b n bè g p nhau vào ngày này ai cũng than th . - Sư phu,ï li u ông nghĩ stock s lên l i nhanh chóng không? - M y ông ñ ng có s . Cũng gi ng như tháng tư ñen, xu ng vài ngày r i l i ñâu vào ñó. H n v n c v t vát ñ b o v cái lý thuy t "th trư ng c phi u lên xu ng". - T i này th y không xong r i ñó nhi u hãng "high tech" nh khai phá s n hàng lo t. Hãng Lantronic xu ng còn có m t ñ ng ông có bi t không. C p v ch ng k sư kia ñã bán tháo c ph n ñ v t vát ñư c ñ ng nào hay ñ ng ñó. Gi c m ng có ti n b c tri u ñ cho 3 ñ a con vào trư ng ñ i h c tư n i ti ng c a h ñã tiêu tan. M t g g c chót c a h n: g n 300 ngàn ñ ng ti n hưu trí cá nhân 401K ñư c tung ra ñ r i như lá thu rơi. H n ñã thua g n 1 tri u b c, ngư i tê d i nhìn lên màn nh v i nh ng con s Dow Jones ch p ch n lên xu ng t ng h i. Nh ng con s vô nghĩa v y mà m t th i h n ñã mãi mê theo ñu i như m t th "ma túy c a th i ñ i". H n ng i lì trư c màn nh coi con s nh y múa b i vì h n còn ti n ñâu n a mà chơi. Cái ý nghĩa "c phi u r i s lên" ñã h i h n. Chưa k p h i t nh, m t nhát chém cu i cùng ng t l m ng p vào tim h n. Ngư i c nh sát ñưa lá ñơn ly d cho h n ký r i m i h n r i kh i căn nhà cu i cùng không m t món ñ h thân, không k p hôn hai ñ a con. H n lao ñao bư c ra kh i nhà như m t cái xác không h n, cư i l n t ng h i. * Hình như c sau m t ñ t th trư ng ch ng khoán s p, y như r ng có ngư i t t ch t ho c phát ñiên r . Tháng tư ñen "Black Friday" năm 1987 ñã có ngư i t t vì thua h t m t tri u ñ ng, r i trong th p niên 1990 ñã có hai l n tr i s t. Nhi u ngư i may m n trong cơn s t c phi u, chưa k p rút ti n t căn nhà ra ñ chơi thì th trư ng ñã s p, nh ng ngư i này ng i cám ơn thư ng ñ ñã giúp h qua cơn mê. L ch s th trư ng ch ng khoán suy s p ñư c l p l i nhi u l n nhưng nhi u ngư i v n không thèm ñ ý. Nhà c a chơi stock t ngư i già ñ n tr , t lu t sư, k sư, bác sĩ ñ n ngư i th . Bác sĩ ñóng c a phòng m ch không thèm ti p b nh nhân ñ vùi ñ u chơi stock s m li n lúc hai ba căn nhà b c tri u, sâm banh m sáng ñêm, cu c vui tư ng không bao gi ng ng. Có nh ng ngư i không có ti n bèn mư n ñ u heo n u cháo b ng cách l y ti n t th tín d ng t 50 ngàn ñ n 100 ngàn, v i m t ư c mu n s tr thành m t tri u
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 146

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

phú nhanh chóng mà không c n ph i kinh doanh buôn bán. Tháng chín kéo ñ n như m t cơn bão th i nh ng kh i ti n l n tung bay. Ông bà già v tôi m t h t 10 ngàn ch vì m t l i khuyên b 1 l i 5 ñ ng. Ông bác sĩ ph i bán ñi căn nhà b c tri u. Nhi u ngư i n th tín d ng ng p ñ u, m t s ngư i phát khùng d d ương ương. Gi ng như d ch chim cút b l ng ño n và ñ u cơ b i các nhà tài phi t Ch L n, thì th trư ng ch ng khoán b các nhà tài phi t M lũng ño n, h làm nh ng báo cáo láo v m c ti n l i tư ng tư ng mà s th t hãng ñang l lã, khi n cho giá c phi u v t lên. Sau ñó h bán ñi trư c khi c phi u ñi xu ng. Nh ng k cư p ngày ñó ñáng ph i b tr ng tr n ng hơn nh ng k dùng súng cư p nhà băng. H không ph i ch làm cho m t vài ngư i b h i mà r t nhi u gia ñình ph i ñ v . M t k ho ch ăn cư p tinh vi ñư c ho ch ñ nh k càng và khoa h c mà ngư i b cư p ñánh ng m b hòn. Hãng Enron là trư ng h p ñi n hình ñăng t i làm rung ñ ng lòng tin c a gi i chơi c phi u. Tai h a bao trùm khi n cho giáo ph n qu n Cam cũng b h a lây, ti n ñ u tư trong th trư ng ch ng khoán l ñ n hơn 14 tri u ñ ng. Hai v ch ng technician cùng s làm ñ u tư 10 ngàn ñ ng, nhìn ti n ñ u tư c s t xu ng 5000 ñ ng r i 2000 ñ ng, không ch u bán tháo, hy v ng s lên l i r i hãng khai phá s n, ñành ch u m t ti n trong n i h m h c. Ngư i b n làm cho Gateway Lake Forest thua hơn 50 ngàn vì c phi u gateway s t t 60 ñ ng xu ng còn 3 ñ ng, ñành ph i ñ ti n ñ u tư còn sót l i hy v ng m t mai hãng lên tr l i. Nh ng ngư i thân và quen bi t chung quanh tôi ñã có công góp m t s ti n nh khiêm như ng vào s ti n kh ng l m t mát trên th trư ng ch ng khoán vào kho ng 7 ngàn 600 t ñ ng dollars t tháng chín ñ n năm 2000 ñ n nay. Có ngư i m t mát thì cũng ph i có ngư i thu l i, v y ai là k thu l i nh t? Có b a b v tôi g i xu ng, thư ng thì ch nói nh ng chuy n bâng quơ h i thăm s c kh e, nhưng b a nay có hơi l . - Anh ch có chơi c phi u không? Th ng Út l i quá m i mua chi c Mercedes ML320, anh ch th i bu i này không chơi c phi u là d i. Còn m y ñ a kia m i ñ a l i sơ sơ có vài ch c ngàn làm tôi ham quá tr i. - Thưa ba, con ch chơi trái phi u mà thôi l i ít nhưng không ph i lo nhi u. - Có gan thì m i làm giàu ch , tôi m i b 10 ngàn ñ ng ñ mua c phi u. - Ba d o này cũng ti n b quá tr i. Nghe tôi khen ông c cư i hăng h c thích thú. - Không ph i tôi chơi ñâu nh m y em chơi dùm. D o này bà con ùn ùn chơi c phi u nhi u quá, tôi cũng th th i v n xem sao B ông c chê nhát gan và d i tôi cũng bu n l m, nhưng v n t an i mình b ng tri t lý ñông phương "ngày ba b a v b ng rau bình b ch, ngư i quân t ăn ch ng c n no" hay là "c u xin Chúa cho con h ng ngày dùng ñ ". Tôi g i ñi n tho i xu ng c nh giác m y ñ a em v . - Ê t i bây có chơi cho ông bà già thì ki m c ph n l i ít r i ro không khéo l i m t ti n toi. Tao th y có ph n coi b s p xu ng r i ñó, nó ñang như trái bóng s p n ch ng l c lên mãi. - Anh ñ ng lo t i này bi t ph i làm gì mà. Cái ph i làm gì c a ñ a em v làm ông c m t toi 10 ngàn ñ ng vài tháng sau ñó. Ti n ñ dành ñi chơi kh p th gi i b ñ t m t. Sau này ông c g i xu ng thư ng nói cái m t anh kh kh o v y mà ñư c vi c.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 147

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

B n ñ a em v m i ñ a m t toi h t 40 ngàn ñ ng, ñ a nào ñ a ñó xanh máu m t, h t mong làm giàu t t. May là chưa ph i c m ñ n nhà c a. Nhi u ngư i ñã là n n nhân b i nh ng ngư i thân quen bi t buôn bán c phi u, b ép ph i mua vì c n và vì nh ng con s h p d n. B a kia, có m t ông b n d n ngư i boss ñ n g p tôi t i nhà. Sau nh ng h i thăm bang quơ. Ngư i boss vào ñ : - Tôi th y c phi u ñang lên, l i ñ n hơn 30% mà tôi xem l i ti n hưu c a anh ñ u tư ch t i 5%, tôi nghĩ anh nên ñ i hãng ñ 10 năm sau anh s có s v n l n. - Tôi ch mu n ăn ch c m c b n không mu n ganh ñua nhi u, v i l i tôi không hi u nhi u l m v th trư ng c phi u. - Anh th y ñó l m phát m i năm kho ng t 2% ñ n 3% mà anh ch l i 5% thì không bõ. - Anh còn nh tháng tư ñen tôi s th trư ng s b s p như năm 1987. - N u ñ u tư lâu dài 10 năm anh không ph i s gì h t. Th trư ng có xu ng r i lên l i ngay. Anh c yên tâm tôi s giúp anh tr nên giàu có. R i anh ñưa nh ng con s th t h p d n, có ngư i ch b 30 ngàn ñ ng 1 năm sau lên t i 100 ngàn ñ ng. - Thôi ñư c r i tôi s coi l i gi y t c a hãng anh, r i s liên l c v i anh sau. Có l tôi s chuy n ti n hưu cá nhân qua hãng c a anh, anh c yên tâm. Tôi ñánh m t lá bài rút lui nh nhàng s m t lòng ngư i b n. Hai ngư i thi ñua nhau ñ y ñưa ñã d n tôi vào ngõ bí, tí n a là tôi ñã ngã lòng. L i ñoan ch c c a anh m i tu n trư c còn nóng h i thì tháng chín ñen ñã kéo ñ n. Tôi ch c nhi u ngư i Vi t vùng Little Saigon ñã b m t ti n oan u ng vì s d n d mua bán ki u này. Nhi u ngư i ñ m ng c ăn năn "L i t i tôi m i ñàng". Tr i sinh ra tôi là k nhát gan, n u không có l tôi ñã tr thành b n ñ ng hành c a h n ngày ngày ng i quán cà phê nhìn ñ i b ng con m t d ng dưng không còn bi t h n thù. Sau tháng chín mây mù ph kín bây gi ngư i ta ch ch c phi u t ng hãng xu ng d c ñ n con s không, g p nhau là ch nói ñ n hãng nào s p s p ti m. Th trư ng chưa yên gi c l i m t c ñ t phá m i Enron khai phá s n khi n cho công nhân tri u phú tr thành k tay không, th trư ng c phi u n m dài ño ván vì cú ñ m quá m nh, ngư i b n than th ti n hưu c vài tháng l i m t m y ngàn vì h n không th rút ra.Vài tháng sau Worldcom cũng khai phá s n. Th trư ng c phi u còn s p s nhưng v n còn nh ng con chim m i s n sàng lao vào vòng l a ñ n. Hình như nh ng ngư i chơi c phi u kỳ này ñã rút ñư c bài h c kinh nghi m xương máu, thay vì ti n l i hàng năm trông ñ i 10% ho c hơn, h ch mong ñư c l i kho ng 7 ho c 8%. Tr i qua kinh nghi m xương máu làm cho ngư i ch t, k b tàn su t ñ i, nh ng ngư i còn s ng sót sau cơn bão l a "c phi u" ñã nhanh chóng chuy n hư ng ñi tìm ki m nh ng hãng có báo cáo ti n l i minh b ch, ñi n hình là Bank of America hãng ñã th c th i công b ti n l i l . Ngư i k sư nhu li u M c nh nhà tôi có l i chơi c phi u khá v ng ch c. Trong m t d p tình c cùng coi m y ñ a nh nhà tôi và con c a ông ta chơi Racing Car ñi u khi n b ng vô tuy n, chúng tôi ñã có d p g p nhau. Nói chuy n liên miên m t h i r i cũng ñ c p ñ n th trư ng ch ng khoán. Gãi ñúng ch ng a ngư i k sư này gi i thích v l i chơi c a anh. - D o này th trư ng ch ng khoán th nào? Tôi nh p ñ bâng quơ.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 148

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

- Cũng chưa ñư c t t l m, v n s p s cho ñ n cu i năm nay. - Ông còn ti p t c mua stock không Garry? Tôi thì ch mua trái phi u mà thôi. - Căn b n tôi v n ñ 35% cho c phi u lo i ít r i ro, 30% ph n còn l i dành cho c phi u có nhi u r i ro, nhưng tôi tr i ñ u ti n ñ u tư ñ mua t i hơn 30 hãng, m i hãng m t chút n u l có hãng này xu ng thì hãng kia kéo l i. ð u tư ch vào m t hay hai hãng r t nguy hi m. Nh chơi Stock trong nh ng năm qua mà tôi có dư ti n ñ t c c cho căn nhà ñang . Nhưng năm nay ti n ñ u tư 30% vào c phi u r i ro c a tôi b l v n kho ng 20%. Không sao, tôi v n còn 70% ti n ñ u tư có l i tuy r ng ít. M c cho nh ng trông ñ i c phi u lên t nh ng b n bè và các ñ a em v , tôi v n ù lì ti p t c mua trái phi u ti n l i hàng năm ch có 5% ho c dư i con s này. Tôi m i g p ngư i c v n c a hãng Fidelity Investment tu n trư c. Lý do tôi g p ngư i c v n m i, trương m c hưu trí 401K c a tôi hãng cũ ti n l i 5% m t năm bây gi hãng ñòi h i rút ra ñ chuy n qua Rollover IRA. Tôi không th chuy n qua Simple IRA c a hãng tôi ñang làm ñư c vì lu t ñã ñ nh. Theo nh n xét riêng c a tôi thì hai hãng Charles Schawab và Fidelity Investments là uy tín nh t, h r t thành th t ch cho mình bi t cái l i h i c a m i c phi u c a t ng hãng ñ r i t mình quy t ñ nh l y. L i hay l là do mình quy t ñ nh ñ u tư. - Chào ông Kerry d o này th trư ng ch ng khoán lên xu ng th nào? - Chào ông Hi n. Th trư ng v n còn s p s . Ngư i c v n thành th t ñưa con s bi u di n trên màn nh nh v phía tôi sau khi gõ nh vào Fidelity.com. - ð kh i m t thì gi tôi xin vô ñ ngay, ông Hi n mu n "nhi u r i ro" ho c "ít r i ro". - Tôi v n ti p t c chơi lo i "ít r i ro". - V y thì có 5 lo i bond, ông mu n vào lo i nào. Ngư i c v n in ra ñưa cho tôi m t t p h sơ. Tôi nghiên c u t p h sơ 10 phút và ñi ñ n quy t ñ nh nhanh chóng. Trong trái phi u cũng có nh ng trư ng h p r i ro cao "high risk" nhưng l i nhi u, b i v y tôi ch ch n trái phi u có m c r i ro th p m c d u ti n l i ít. Tôi v n còn lo s là d o này ngư i ta ñ d n ti n ñ u tư vào trái phi u quá nhi u, ñi u này có th làm cho trái phi u b th i ph ng căng c ng như qu bóng, ñi u gì s x y ra n u ti n l i ti p t c th p và c phi u thì chưa ngóc ñ u lên n i. T i ñây tôi không dám nghĩ ti p v vi n c nh có th ñen t i này. - Tôi mu n mua Manager Short Duration Government Fund và Fidelity Mortgage Securities Fund, m i bên 50% s ti n ñ u tư. - Hy v ng sang năm c phi u lên tôi khuyên ông nên trích 10% s ti n ñ mua Mutual Fund. Vì ông bi t ñ y n u ti n l i lên thì bond s xu ng, bond còn giá tr ti n l i cao vì ti n l i c a ngân hàng trung ương còn th p. - Tôi bi t. S liên l c v i ông sang năm t i ñ th th i v n v i Mutual Fund coi như là ñánh canh b c. Fed m i c t thêm lãi xu t 0.5% ch còn 1.25% và d trù s c t n a vào cu i năm. Như th ch c ch n trái phi u (bond) s lên ti p t c, tôi mu n ti p t c ñ u tư vào trái phi u cho h t năm t i. - Ông tính th cũng ph i, như v y không ph i lo và nh c ñ u nhi u. Ông rành v lu t chơi trái phi u r i ñó. Ngư i c v n m m cư i ñ ng tình. Tôi hơi ngư ng khi nghe ngư i c v n khen. Mà ngư i M khi khen thì khen th t tình, ñi u này càng làm tôi ngư ng thêm.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 149

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Tôi mà bi t cái gì cơ ch . Hàng ngày tôi v n m Fidelity.com ñ theo dõi Mutual Fund lên xu ng. ð nh b ng n u lên l i s th u c y ván bài trư c khi ñ n 60 tu i. Nhưng m ra ch th y nh ng con s âm to tư ng: Equity income -24%, Growth Company -40%, Dividend Growth -28%. Tôi hơi ch t d vì t ngày ñ n M ñã trên 20 năm tôi chưa bao gi chơi c phi u c . Kinh nghi m c a tôi v th trư ng ch ng khoán là con s không to tư ng. Nh ng ñi u hi u bi t v th trư ng ch ng khoán mà tôi có ñư c là do nghe lóm t b n bè, bi t nhưng ñ ñó chưa bao gi th c hành. Th t ra tôi cũng ham mu n có nhi u ti n, càng nhi u càng t t, mơ ñ tr thành tri u phú. Tôi c n có ti n ñ mua căn nhà , c n có ti n ñ ăn ngày hai b a cơm lót b ng, có ti n cho con cái vào ñ i h c, có ti n phòng khi v già kh i ph i l thu c nhi u vào qu hưu c a chính ph , nhi u cái c n có ti n l m, k ra không h t. Tôi cũng có cái b nh lên trang web vào bu i sáng m i ngày ñ coi ti n trong hưu trí 401K ñã lên ñư c bao nhiêu ti n l i. N y không mu n nhi u ti n tôi ñâu có ñi g p ngư i c v n ñ ñ i trái phi u t ti n l i 1% ñ n 5%. Cũng vì mu n có ti n ñ trang trãi các bill sau khi b th t nghi p 10 n nhân viên tr ñ p c a h ng Enron ñã ch u chu ng c i ñ ñăng hình trên t p chí Playboy. Con kên kên playboy ñã ng i th y mùi xác thúi r a c a ti n nên nhanh chóng b t tay vào vi c, t p chí s này bán r t ch y. * Bây gi h n thư ng ng i trong quán cà phê m t mình, l m b m nh ng gì trong mi ng không rõ ràng. M i ngư i b o h n là ñiên, nhưng h n v n th y bình thư ng như bao ngư i khác, v n còn có cái nhu c u ăn u ng, qu n áo v n s ch s không x p x , v n còn bi t ng i quán cà phê ch u rìa ñ coi ngư i ta ñánh c . Có l h n là ngư i tĩnh nh t trong cái xã h i ñiên lo n vì th trư ng c phi u. B n bè h i h n d o này stock lên hay xu ng, h n cư i khì nói, sao m y ông d quá v y, stock ngành k thu t ñang lên như di u g p gió mua Sun và Gateway ñi. H n có bi t ñâu tin t c ngoài kia cho bi t Sun còn có 3 dollars còn Gateway ch còn 4 dollars b n bè l c ñ u không hi u h n t nh hay là ñiên. Có ñôi khi h n r t t nh khi nghe ñ n chuy n stock hay vi c làm. - Ê, sao ông d o này còn chơi stock n a không? - Ti n ñâu mà chơi ông thua s t nghi p r i. V y ông cho tôi mư n ti n chơi ñi. - Ông còn nh computer không? - Còn ch sao ông, có vi c gì trong s làm gi i thi u cho tôi v i. - D o này hãng ñang xu ng d c v i l i ngành tôi thu c v Analog còn ngành ông thu c v Digital. H n ng i ñó nh n n i t sáng s m ñ n chi u t i. Nhi u khi không có ti n ñ u ng cà phê, n u có b n bè nào t t ngang qua mua cho h n ly cà phê hay gói thu c lá h n ch cư i không nói m t l i. Bà ch quán cà phê cũng th t t t b ng v n ñ h n ng i như th t tháng này qua tháng khác, m c dù ñôi khi h n ch ng i ñó khơi khơi không mua gì c , h n cũng ch có làm gì h i ai bà ch thư ng hai nói th . ði b là phương ti n duy nh t, có xe hơi cũng như không h n ch ng còn ti n ñ mà ñ xăng, mà chi c xe cũ c a h n bây gi thu c lo i ph th i không cáo c nh như chi c xe Lexus b bán ñi. H n ñi b t nhà tr ra Phư c L c Th r i l i ñ n quán cà phê, cu c s ng c ñ u ñ n trôi như v y ñã hơn m t năm. Nói là nhà tr
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 150

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ch h n ñang ké nhà ông c thân sinh, làm gì h n có ti n ñ mư n phòng riêng. Còn hãng nào dám mư n h n n a khi ñi interview Job mà h n ch nói chuy n stock c a thu m y năm v trư c. H n thích ñươc s ng trong th gi i riêng c a h n. Th gi i y n m gi a ranh gi i s s ng và ch t, th gi i y n m ngoài nh ng tranh ñua ti n b c. Không có ti n h n v n s ng ñư c v y, nhưng có l ch ngư i thân h n là bu n. B n nh c vang lên như m t l i nh c nh "ñiên trong ñam mê hay là ñiên trong cu c ñ i…." M t ngày nào ñó h n s làm gi u thêm ñ o quân homeless như m t ung nh t b t tri c a xã h i M , t nhà tri u phú sang tr ng xu ng k nghèo nàn ch cách nhau m t bư c. Nhìn h n, nh h n, tôi không hi u nên m ng hay nên bu n cho h n. H n ñã ñư c gi i thoát kh i m i ràng bu c, xa kh i vùng l c xoáy. Còn chính b n thân mình thì sao? T nhiên, tôi th y mình mu n a nư c m t, thương cho thân ph n c a chính mình v n còn ñang b cu n hút trong cơn l c ti n b c. Irvine, tháng 12/2002 Warren Buffett cũng làm giá? (10:44 16/01/2008) Danh ti ng c a t phú Warren Buffett, ngư i giàu có th hai trên th gi i và là nhà ñ u tư ch ng khoán l ng danh m i th i ñ i, có th b nh hư ng nghiêm tr ng sau khi có l i t cáo r ng, ông dính líu t i nh ng thương v ñ u tư mà có d u hi u làm giá. B n in G i ñi Toà án Liên bang M ñ u tu n qua ñã b t ñ u m phiên toà xét x 4 c u quan ch c cao c p c a Công ty General Re Corp - tr c thu c Công ty Qu n lý qu ñ u tư Berkshire Hathaway c a Warren Buffett và m t c u lãnh ñ o c a T p ñoàn Tài chính - B o hi m American International Group (AIG), v i nh ng cáo bu c tham gia vào k ho ch “ñánh bóng” các báo cáo tài chính c a AIG. Theo các th m phán, sau khi nh ng báo cáo tài chính c a AIG ñư c “ñánh bóng”, ñã có 2 giao d ch tái b o hi m ñư c ti n hành gi a AIG và General Re Corp (có tr s t i Stamford, Anh). Các th m phán cho r ng, các giao d ch này ñã ñư c “ñ xu t” b i m t quan ch c cao c p c a AIG nh m “ph n bác” l i nh ng nh n xét bi quan c a gi i phân tích v các kho n l c a AIG trong quý III/2000. ð xu t c a quan ch c AIG nh m nói lên r ng, AIG s gi m ñư c kho n l kho ng 500 tri u USD trong năm 2000 và 2001 nh kinh doanh t t và giá c phi u AIG trên TTCK M tăng m nh sau ñó. Các c u quan ch c c a General Re Corp b cáo bu c có liên quan là Ronald Ferguson, Giám ñ c ñi u hành t năm 1987 ñ n tháng 9/2001; Elizabeth Monrad, Giám ñ c tài chính t tháng 6/2000 ñ n tháng 7/2003; Robert Graham, Phó ch t ch t năm 1986 ñ n tháng 10/2005 và Christopher P. Garand, Phó ch t ch t năm 1994 ñ n năm 2005. Quan ch c AIG là Christian Milton, Phó ch t ch ph trách tái b o hi m t tháng 4/1982 t i tháng 5/2005. N u b k t t i, m i quan ch c này có th ñ i m t v i án ph t lên t i 230 năm tù và kho n ti n ph t 46 tri u USD cho m i ngư i. T t c c u quan ch c này ñ u ph nh n có liên quan và m t ngư i trong s h cho bi t, h tin là Warren Buffett có liên quan và ng h k ho ch ñó. “Warren
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 151

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Buffett là nhân t “gi u m t” quan tr ng trong k ho ch này”, Reid Weingarten, lu t sư bào ch a cho m t trong s các b cáo cho bi t. ðư c bi t, Christopher F. Droney, Ch to phiên toà này trư c ñó ñã ñ ng ý cho các b cáo ñư c phép ñưa ra ch ng c hay d u hi u t i phiên khai m c nh m ch ng minh ñư c Warren Buffett là m t trong s nh ng ngư i liên quan trong v này. F. Droney cho bi t, ông s yêu c u các th m phán không ch p thu n nh ng ch ng c n u các v t ch ng không xu t hi n su t phiên toà và không ñ s c thuy t ph c b i th m ñoàn hay b làm sai l ch. T phú Warren Buffett là m t ngư i n i ti ng trong gi i ñ u tư tài chính, tuy nhiên nh ng liên quan c a ông t i v ki n t ng có th khi n ông m t ñi s uy tín và kính tr ng t gi i ñ u tư tài chính. Warren Buffett, ngư i mà chưa bao gi b cáo bu c b i nh ng gian l n hay mánh khoé trong su t nh ng năm tháng ñ u tư tài chính c a mình, ñã c c l c ph n ñ i l i cáo bu c trên và nói r ng, ông không ñư c thông báo v các v giao d ch liên quan t i k ho ch “ñánh bóng” báo cáo tài chính c a AIG như th nào và ph nh n có liên quan. “Warren Buffett ph nh n thông tin r ng, ông ñã ñ ng ý vi c này dư i b t c hình th c nào”, Ronald Olson, lu t sư bi n h c a Warren Buffett nói và cho bi t, Warren Buffett chưa bao gi dính líu t i gian l n t i các doanh nghi p. Trong khi ñó, các th m phán cũng “nghi ng ” m t s lu t sư bào ch a cho các b cáo r ng, h ñang c g ng t o ra m t phiên toà “trong m t phiên toà” v i s “hi n di n” c a Warren Buffett. Các th m phán cho r ng, h ch coi Warren Buffett như là m t là nhân ch ng trong phiên toà ñ ph nh n t t c l i cáo bu c c a các b cáo r ng, Warren Buffett có liên quan hay ñã tán thành k ho ch “ñánh bóng” báo cáo tài chính c a AIG. Phiên toà, d ki n kéo dài trong 2 tháng, có th kéo theo s ph n c a c u Ch t ch và Giám ñ c ñi u hành Maurice “Hank” Greenberg c a AIG, ngư i ñã bi t v v giao d ch trên. Trư c ñó, nh ng d u hi u b t thư ng v s sách k toán, trong ñó có c v “giao d ch” gi a AIG v i General Re Corp ñã khi n ông ph i t ch c năm 2005. Greenberg, ngư i ñi u hành AIG hơn 37 năm, cũng ph nh n có liên quan t i v r c r i này. Các quan toà cho bi t, h s s d ng băng ghi âm nh ng cu c h i ñàm gi a các c u quan ch c này. Trư c ñó, các băng ghi âm ñã ñư c ghi l i b i chính m t trong hai công ty này. Năm 2005, hai quan ch c cao c p c a General Re Corp là John Houldsworth và Richard Napier b k t t i làm sai l ch h sơ v ñi u tra này và ñang ch b k t án. Warren Buffett hi n là Ch t ch và s h u 38% c phi u c a Berkshire Hathaway, v n ñang qu n lý m t danh m c ñ u tư r t ña d ng nhưng ch y u v n là lĩnh v c b o hi m. Berkshire Hathaway ñư c coi là m t trong nh ng công ty ñ u tư thành công nh t trên th gi i và giá c phi u c a Công ty có lúc tăng lên t i hơn 150.000 USD/CP. Warren Buffett, v i t ng tài s n lên t i 52 t USD, r t n i ti ng v kh năng ñ u tư vào các lo i c phi u có giá dư i giá tr th c (undervalued). Nguyên t c Caveat (11:04 16/01/2008) Trong ti ng Latinh, caveat phát xu t t ñ ng t cavere có nghĩa là chú ý hay c n
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 152

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

th n. ði kèm v i t này có th là emptor, venditor... ñ hình thành nên nh ng nguyên t c h t s c căn b n trong m t n n kinh t . B n in G i ñi “Xin quý khách xem hàng k trư c khi r i kh i c a hàng, hàng mua r i xin mi n tr l i...”. “Quý khách nh n ñư c ti n vui lòng ki m ñ m l i trư c khi ra kh i qu y giao d ch. Ngân hàng chúng tôi s không ch u trách nhi m ñ i v i s ti n ñã mang ra kh i qu y giao...”. ðây là nh ng l i thông báo mà b n có th b t g p hay nghe th y khi mua s m t i m t c a hàng hay giao d ch v i m t ngân hàng nào ñó. So v i nh ng kh u hi u làm ñ p lòng khách hàng như “Vui lòng khách ñ n, v a lòng khách ñi” thì nh ng câu nh c nh ñ i lo i như trên có th làm chúng ta không m y tho i mái. Tuy nhiên, ñây là nguyên t c h t s c căn b n trong mua bán hàng hóa hay trao ñ i d ch v mà gi i lu t sư trên toàn c u ñ u th ng nh t s d ng thu t ng Latinh Caveat Emptor ñ mô t . Trong ti ng Latinh, caveat phát xu t t ñ ng t cavere có nghĩa là chú ý hay c n th n, còn emptor là ngư i mua. Thành ng này - thư ng d ch sang ti ng Anh là “Let the buyer beware” ho c ti ng Pháp “Que lácheteur soit vigilant” - xin ñư c t m d ch sang ti ng Vi t là “Xin khách hàng hãy c n tr ng”. Nói m t cách khác, ngư i mua ph i ch u trách nhi m v hàng hóa ñã nh n và không th truy ñòi ngư i bán n u s n ph m b l i hay hư h ng. Gi s như bây gi b n ñi khám b nh và ñư c bác sĩ cho toa, b n không u ng thu c theo hư ng d n c a bác sĩ hay ch d n trên toa thu c và vì th không th kh i b nh. Như v y, d a vào nguyên t c Caveat Emptor, l i hoàn toàn thu c v b n vì b n ñã không th c hi n theo ñúng yêu c u c a bác sĩ. Ví d khác trong kinh doanh và ñ u tư: sau khi mua ch ng khoán n u giá xu ng và bu c ph i bán ra và b l thì nhà ñ u tư cũng không th trách móc các chuyên gia tài chính ñã tư v n cho mình. Còn n a, nh ng ai ñóng ti n ký qu mua căn h cao c p t các d án cũng không có quy n ñòi ti n l i n u th y th trư ng ñi xu ng... Caveat Venditor Nhưng s ñ i không ñơn gi n như v y vì thông thư ng ngư i bán bao gi cũng hi u bi t và có ñ y ñ thông tin hơn ngư i mua. ð n ñây chúng ta c n lưu ý nguyên t c Caveat Venditor (Let the seller beware - Ngư i bán hãy c n tr ng). Tr l i v i các ví d nói trên, th y thu c không hư ng d n ñ y ñ và toa thu c “ch bác sĩ” làm b nh nhân ñ c không rõ và dùng thu c không ñúng thì áp d ng nguyên t c Caveat Emptor rõ ràng là không công b ng. V i ngư i hút thu c, gi s trong gói thu c lá có m t ch t ñ c h i khác ngoài nicotine có th nh hư ng ñ n th tr ng hay tính m ng c a ngư i hút thì ñây là l i c a nhà s n xu t. Trong kinh doanh ch ng khoán, nhà ñ u tư cũng có quy n ki n chuyên gia tư v n trong trư ng h p ngư i này c tình gi u di m thông tin khi n nhà ñ u tư quy t ñ nh sai. Trong kinh doanh b t ñ ng s n, ch d án ñưa nh ng thông tin sai l c ho c tung ra nh ng chiêu ti p th úp m làm cho nhà ñ u tư kỳ v ng quá cao vào giá tr b t ñ ng s n trong khi ch t lư ng công trình kém và giá th trư ng trong tương lai th p hơn so v i mong ñ i thì trong con m t c a quan tòa, ngư i này cũng có th vi ph m nguyên t c Caveat Venditor.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 153

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Caveat Dominator Có l chuy n c nh báo Caveat... không th ch h n ch gi a ngư i mua và ngư i bán mà còn nên ñư c m r ng v i nguyên t c th ba g i là Caveat Dominator (Let the governor beware - Nhà cai tr hãy th n tr ng), t c là không th b qua vai trò c a cơ quan công quy n. M t khi nhà nư c có ñ y ñ ki n th c và thông tin hơn ngư i dân, công ch c nhà nư c hay nhà lãnh ñ o có nghĩa v ph i giúp ñ và c nh báo cho công dân c a mình nh m tránh thi t h i x y ra. Liên tư ng ñ n h u qu c a nh ng v l a ñ o ñ u tư qua m ng trong th i gian qua như Colony Invest. Caveat Emptor! N n nhân là nh ng ngư i có ñ y ñ lý trí nhưng b lòng tham làm m m t gi ñây ñành ph i ch p nh n th c t ñau thương vì h ph i ch u trách nhi m v quy t ñ nh c a mình. Th nhưng, li u các cơ quan qu n lý nhà nư c ñã th c hi n tr n v n nghĩa v c a mình chưa b ng cách thông tin cho ngư i dân b n ch t c a nh ng hình th c ñ u tư ña c p, hay có nh ng bi n pháp ch tài c n thi t trong kh năng c a mình. Caveat Dominator! Trong tình th “nư c ñ n chân m i nh y” ho c m i s ñã r i mà nhà nư c m i ra tay can thi p thì trong m t m c ñ nào ñó, cơ quan qu n lý có liên quan cũng x ng ñáng ra h u tòa. Caveat Scriptor và Caveat Lector Nhưng trách nhi m ñâu có riêng c a cơ quan công quy n, gi i truy n thông và báo chí cũng có ph n c a mình n u áp d ng nguyên t c Caveat Scriptor (Let the writer beware - Ngư i vi t hãy th n tr ng). Vi c ph bi n ki n th c hay thông tin m t chi u, không ñ y ñ hay thiên v có th t o ra cu c chơi không sòng ph ng trên thương trư ng và t o nên nh ng âm hư ng tiêu c c ñ i v i tâm lý c a nhà ñ u tư. Và như v y, phóng viên hay nhà báo trong kh năng ngh nghi p c a mình ph i luôn công tâm, trung th c và ñ t l i ích c a ngư i ñ c lên trên h t. Ngư c l i, ngư i ti p nh n thông tin báo chí, phương ti n truy n thông hay lĩnh h i ki n th c t các chương trình hu n luy n và ñào t o cũng ph i c n tr ng: Caveat Lector (Let the reader beware). ð c gi cũng c n suy nghĩ, ñ t d u h i nghi ng v i ngư i vi t; phân tích và ph i ki m thông tin mà mình ti p c n ñ xem bao nhiêu ph n trăm là s th t và h p lý. Michael Dell hé l bí quy t ñ u tư (10:07 16/01/2008) "Ngay t khi kh i nghi p, vi c kinh doanh c a chúng ta - t khâu thi t k , s n xu t ñ n khâu bán hàng ñ u ñư c ñ nh hư ng theo ý ki n c a khách hàng", l i suy nghĩ ñơn gi n này ñã ñưa Michael Dell t c u bé r a bát thuê thành ông ch t p ñoàn máy tính l n mang tên mình. B n in G i ñi Ông Michael Dell. nh: Linternaute. Ngay t khi m i 12 tu i, Michael Dell ñã t xu t b n t p catalog gi i thi u s n ph m ñ u tiên g i là “Nh ng con tem c a Dell (Dell’s Stamps)” và cho ñăng qu ng cáo trên m t t báo thương m i ñ a phương. B ng cách ti p c n tr c ti p v i ngư i tiêu dùng, nhà doanh nghi p tr này ñã có bài h c ñ u tiên v xây d ng m i quan h tr c ti p v i khách hàng.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 154

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Sau khi dành m t ph n ñáng k th i gian h c trung h c vào máy tính và tiêu phí th i gian v i ðài Radio Shack ñ a phương, năm 19 tu i, Dell vào h c t i m t trư ng cao ñ ng. Cũng chính t i ñây, cu c s ng c a Dell ñã bư c sang m t ngã r m i, khác h n v i l i ñi thông thư ng. Trong nh ng tháng t i ký túc xá, Dell bi n phòng ng thành phòng thí nghi m máy vi tính. Ngay sau ñó, Dell bán ñư c máy tính cá nhân. Năm 1984, ông ñăng kí thương hi u T p ñoàn máy tính Dell và chính th c ñi vào ho t ñ ng. Ch b n năm sau, công ty Dell ñư c niêm y t trên th trư ng ch ng khoán, và trong ñ t phát hành ñ u tiên ñã thu v 30 tri u ñôla. Năm 27 tu i, Michael Dell là T ng giám ñ c tr nh t c a m t công ty n m trong danh sách Fortune 500. T p ñoàn máy tính Dell n i lên như là m t hi n tư ng th c s . Trong th p k 90, c phi u c a Dell luôn luôn là s l a ch n s m t, v i giá tr tăng t i 90.000%. Theo Michael Dell, chìa khóa ñ d n t i thành công chính là khách hàng: "Ngay t khi kh i nghi p, toàn b quá trình kinh doanh c a chúng tôi - t khâu thi t k , s n xu t ñ n khâu bán hàng ñ u ñư c ñ nh hư ng quanh vi c l ng nghe ý ki n c a khách hàng, tr l i khách hàng và cung c p cho khách hàng nh ng gì h mu n", Michael Dell cho bi t. Nh ng câu nói c a Dell nghe th t bình thư ng trong môi trư ng c nh tranh hi n nay, song t i th i ñi m ñó, xây d ng m t n n kinh doanh b ng cách ñ t khách hàng là trung tâm là m t cái gì ñó r t chung chung. Mô hình tr c ti p c a Dell d a trên m i quan h tr c ti p m t - m t gi a công ty và khách hàng - không có trung gian hay môi gi i. (ó l n, Dell thí nghi m v i mô hình gián ti p - bán m t s n ph m qua các c a hàng máy tính - nhưng n l c ñó không thành công và Dell ñã th s không bao gi t b suy nghĩ ban ñ u c a mình. "Chúng tôi b t ñ u công vi c kinh doanh b ng vi c s n xu t theo ñơn ñ t hàng c a khách hàng. Có ñi u khá thú v là chúng tôi ñã không ti n hành s n xu t hàng lo t vì chúng tôi th y trư c mình s tr thành m t kh i c ng k nh và n ng n trong tương lai, nhưng cơ b n là chúng tôi không có m t chút v n nào ñ s n xu t hàng lo t", Dell nh l i. Gi ng như nh ng câu chuy n thành công khác, mô hình tr c ti p “s n xu t theo yêu c u c a khách hàng” mà Dell ñ xu t không h xu t phát t tham v ng mu n cách m ng hóa toàn b ngành công nghi p. Thay vào ñó, nó ñã ñư c rèn giũa qua chi n lư c “t dư i lên trên” d a trên nhu c u và th hi u c a khách hàng. Bài h c ñây là nh ng nhà qu n lý mu n t o d ng nh ng thương hi u thành công s không th th c hi n ñư c ñi u này n u ch áp ñ t cách nhìn c a b n thân (ho c t i t hơn, là cách nhìn c a c ban lãnh ñ o) vào thương trư ng. B ng cách này hay cách kia, c n thi t ph i thi t l p ñư c m t cơ ch ñ giúp công ty bi t s n xu t nh ng s n ph m th c s ñáp ng mong mu n c a nh ng ñ i tư ng khách hàng công ty nh m t i.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 155

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Dell cho bi t các công ty khác ph ng ñoán v mong mu n c a khách hàng, còn công ty c a ông l i bi t rõ khách hàng mu n gì. Qua hàng trăm ngàn cú ñi n tho i, thư ñi n t , và fax t khách hàng, công ty ñã thu ñư c nh ng thông tin c n thi t v nh ng ñ c tính c a m t máy tính mà ngư i tiêu dùng s n lòng b ti n ra mua. Nh ng thông tin này r t sát v i chi n lư c s n xu t c a công ty: Không gi ng như nh ng công ty c nh tranh khác, Dell ch s n xu t s n ph m khi có ñơn ñ t hàng. Ngoài vi c lo i tr v n ñ hàng t n kho và lưu chuy n ti n m t, ưu th c a phương pháp này là ñ m b o yêu c u c a khách hàng ñư c ñáp ng m t cách chính xác. Trong m t ngành công nghi p máy tính c nh tranh không khoan như ng, ưu th này ñ giúp công ty có ñư c l i th quy t ñ nh. Dư i ñây là ba vi c các nhà qu n lý có th làm ñ t p trung xây d ng m i quan h g n gũi hơn v i ngư i s d ng và thu th p nh ng thông tin và ph n h i quan tr ng v s n ph m. Dành th i gian nhi u hơn cho khách hàng.Dù anh là m t T ng giám ñ c ñi u hành, giám ñ c kinh doanh hay m t ph trách b ph n k toán, không có phương pháp nào ñơn gi n hơn là thư ng xuyên g p g khách hàng. Nh ng T ng giám ñ c hàng ñ u cho bi t, h dành ñ n 50% th i gian cho khách hàng, và thông thư ng ñó là ph n quan tr ng nh t trong m t ngày làm vi c. M i nh ng khách hàng quan tr ng ñ n trao ñ i v i nh ng b ph n ch ch t. M t l a ch n khác cho vi c ñi thăm khách hàng là m i khách hàng ñ n thăm công ty c a anh. Hãy t o m t di n ñàn ñ khách hàng có th th o lu n v i nhân v t ch ch t trong công ty, qua hình th c công khai ho c trong ph m vi nh ng nhóm nh . ði u này không nh ng giúp anh có ñư c nh ng thông tin và ý ki n sâu s c, mà còn g i ñ n khách hàng thông ñi p quan tr ng v công ty c a anh. S d ng Internet và nh ng phương ti n không qua trung gian ñ t o m i quan h lâu dài v i khách hàng.Tuy không nên coi công ngh là phương ti n duy nh t trong vi c gi liên l c v i khách hàng, thì vi c g i thư ñi n t thông báo v i khách hàng v s n ph m m i, v.v… có th ñ t hi u qu . Tuy nhiên, c n ñ m b o vi c giao ti p không mang tính ch t m t chi u c ng ng c. Thu nh n ph n h i c a khách hàng cũng là bư c quan tr ng trong quy trình này. Cung c p t n tay khách hàng chính xác nh ng gì h mu n là m t trong nh ng y u t quan tr ng quy t ñ nh s thành công c a Dell. Ngoài ra, giá c cũng là m t nhân t c n chú ý. Thành công c a Dell không ch xu t phát t vi c ñáp ng ñ y ñ yêu c u c a khách hàng b ng nh ng s n ph m có ch t lư ng t t nh t mà còn v i m c giá h p lý nh t… Do không ph i chi tr hoa h ng cho các nhà phân ph i trung gian nào, Dell hoàn toàn có th gián ti p chuy n kho n ti n này t i khách hàng c a mình. ðây th c s là bài h c b ích ñ i v i các công ty ñang ho t ñ ng trong môi trư ng c nh tranh ngày càng kh c li t, ñ ng th i cũng là m t th trư ng h t s c
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 156

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

nh y c m v i giá c . M i khi m t t ch c có ñư c nh ng ưu th quan tr ng v chi phí, thì t t nh t là hãy chuy n m t ph n h p lý ưu th giá c ñó cho ngư i tiêu dùng. ði u này không có nghĩa là công ty không nên duy trì t su t l i nhu n biên h p lý, nhưng vi c v t ki t t ng ñ ng xu ra kh i giao d ch có th ñưa công ty t ch có l i nhu n v ng vàng t i ch v p ngã. Dell cũng th a nh n Internet ñóng vai trò quan tr ng trong m i ho t ñ ng c a Dell Computer, cho phép công ty d ñoán ñư c nhu c u c a khách hàng v i ñ chính xác cao hơn nhi u so v i trư c kia. ð u năm 2002, trung bình m i ngày công ty thu ñư c kho ng 60 ñ n 70 tri u ñô la t vi c bán hàng qua Internet, và Michael Dell không gi u hy v ng con s này s gia tăng ñáng k trong vòng m t vài năm t i. Nicolas Darvas - ð t chân vào ph Wall (10:19 30/12/2007) "Tôi b t ñ u ñăng ký tư v n t i th trư ng ch ng khoán thông qua t ch c Moody’s, Fitch, và Standard & Poor’s. H cung c p cho tôi nh ng thông tin r t tuy t v i, tr m t ñi u là tôi ch ng hi u chúng", ông trùm c phi u Nicolas Darvas nh l i th i kỳ ñ u kh i nghi p t i ph Wall. B n in G i ñi Ngay t ñ u Nicolas Darvas ñã c m th y mình tr thành m t ph n c a b i c nh tài chính lúc b y gi . "Tôi không th mô t ph Wall vì chưa t ng ñ t chân t i ñó, nhưng ch cái tên c a nó thôi cũng ñã có m t s c h p d n bí n ñ i v i tôi", ông nói. T i ñây, m i th ñang tr nên nghiêm túc và khác bi t. Lúc này, ông coi th i gian th thách v n may c a mình khi còn Canada ch hoàn toàn là m t trò ñánh b c ñiên khùng mà s không bao gi ông l p l i. "Khi tìm hi u nh ng thông báo giá c a th trư ng ch ng khoán trên các t báo New York, tôi th y mình dư ng như ñang bư c vào m t giai ño n m i, thành công c a cu c ñ i. Nó không gi ng như th trư ng Canada li u lĩnh v i nh ng thông tin r tai v vi c khám phá ra m vàng hay m Uranium. ðó là công vi c làm ăn ñáng tin c y, m t con ph h i t các Ch t ch ngân hàng và các nhà công nghi p l n. Tôi chu n b bư c vào ñó v i lòng tôn kính th c s ", Nicolas Darvas nh n m nh. Ông d ñ nh ti p c n th trư ng ch ng khoán v i m t s chu n b chu ñáo và k càng hơn nhi u. Darvas ki m l i toàn b tài s n ñ tính xem mình có bao nhiêu cho ñ u tư. Ông ñã b t ñ u th trư ng Canada v i 11.000 ñôla - g m 3.000 ñôla v n ñ u tư g c t i c phi u c a BRILUND và 8.000 ñôla ti n lãi. Sau 14 tháng kinh doanh Canada, s ti n này ñã gi m ñi 5.200 ñôla. T t c ông còn l i t BRILUND là 5.800 ñôla. S ti n này dư ng như không ñ ñ ti p c n v i ph Wall, vì th ông quy t ñ nh s ñ u tư thêm. Ông nâng s ti n s kinh doanh lên thành 10.000 ñôla nh ti n ti t ki m t các bu i di n. ðó là m t con s ñ p tròn trĩnh, và tôi ñ t c c s ti n này công ty môi gi i.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 157

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Nicolas Darvas k l i: "M t ngày, tôi quy t ñ nh b t ñ u kinh doanh. Tôi g i ñi n cho Lou Keller v i m t thái ñ lãnh ñ m, tôi c t ra là m t tay ñ u cơ tài chính có kinh nghi m, tôi ch ñơn gi n h i ông c phi u nào t t. Bây gi tôi nh n ra r ng lo i câu h i này phù h p hơn v i m t k bán th t l n, nhưng nhà tư v n - Keller - ñã ñáp ng câu h i c a tôi. Keller g i ý m t vài c phi u mà ông cho r ng “an toàn”. Ông cũng ñưa ra nh ng lý do cơ b n ñ gi i thích vì sao nh ng c phi u này ñư c coi là “an toàn”. Vì không hi u, tôi chăm chú l ng nghe nh ng l i gi i thích v s tăng l i t c, chia tách c phi u, và tăng l i nhu n. Bây gi tôi hi u nh ng g i ý và gi i thích c a Keller chính là nh ng l i khuyên mang tính chuyên gia có giá tr nh t. Con ngư i ñó ñã ki m s ng ph Wall, h n nhiên ông bi t rõ m i th . Tuy nhiên, ông ch “g i ý”. Ông nh n m nh r ng các quy t ñ nh là “tùy tôi”. ði u này làm tôi c m th y mình quan tr ng và ñư c n m quy n ch ñ ng. Khi m t ho c hai c phi u Keller ñưa ra tăng m t vài ñi m, tôi không m t chút nghi ng v tính ñúng ñ n c a thông tin mà mình ñang nh n ñư c cũng như v t ch t b m sinh c a ông. ði u tôi không bi t là th c ra tôi ñang gi a m t th trư ng ch ng khoán ñ u cơ ñang lên giá m nh nh t mà th gi i t ng ch ng ki n và th t d ñ ki m l i nhu n, tr khi b n là ngư i c c kỳ thi u may m n. ðây là ba v làm ăn ñi n hình mà tôi liên t c ñ t ñư c ñ u năm 1954 - nh ng thương v này ñã làm tôi tin r ng mình là ngư i có kh năng tr i phú v i ph Wall. Các s li u trong b ng này cũng như t t c các b ng sau c a cu n sách ñ u ñư c tôi tính c ti n hoa h ng và thu ". V th nh t, ông mua 200 c phi u c a Columbia Pictures v i giá 20 ñôla m t c phi u. Ông bán ñư c 22,875 ñôla và thu v s ti n 463,42 ñôla. V th 2, Darvas mua 200 c phi u North American Aviation v i giá 24,25 ñôla (t ng s ti n mua 200 c phi u là 4.904 ñôla) và bán v i giá 26,875 ñôla (g n 5.310 ñôla), l i nhu n thu v là 405,63 ñôla. V cu i cùng là 100 c phi u c a Kimberly - Clark. Ông mua v i giá 53,5 ñôla (5.390,53 ñôla cho 100 c phi u) và bán v i giá 59 ñôla m t c phi u (5.854,68 ñôla), l i nhu n thu v là 464,33 ñôla. "M i giao d ch mang l i cho tôi hơn 400 ñôla. ðó không ph i là m t s ti n l n, nhưng tôi ñã ki m ñư c t ng c a c ba v giao d ch 1.333,38 ñôla ch trong vài tu n", Darvas nói. Ông cho bi t thêm: "C m giác mình ñang làm ăn có lãi t i Ph Wall, c ng v i m t s kính s t nhiên con ph này, t o cho tôi c m giác h nh phúc ngây ngô. Tôi tư ng mình như ñang rũ b d n cái v th nghi p dư Canada và tr thành ngư i trong cu c. Tôi không h nh n ra phương pháp c a tôi không ti n tri n gì. Tôi ch dùng nh ng t hoa m hơn ñ che ñ y nó. Ví d , thay vì coi l i khuyên c a nhà môi gi i là nh ng ch d n mang tính ch t quy t ñ nh trong vi c mua bán ch ng khoán, tôi coi ñó ch là nh ng “thông tin”. Tôi cũng cho r ng mình ñã t b thói quen nghe theo ch d n, thay vào ñó là ti p nh n nh ng thông tin chính xác d a trên các b ng ch ng kinh t ñúng ñ n.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 158

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

M t trong nh ng c phi u d n ñ u th trư ng h i ñ u tháng 2 năm 1955 là c phi u c a KAISER ALUMINUM. Theo l i khuyên t nhà môi gi i, tôi mua 100 c phi u v i giá 63,375 ñôla và tr t ng c ng 6.378,84 ñôla cho s c phi u. C phi u này tăng nhanh, và tôi bán khi giá 75 ñôla. Tôi nh n ñư c 7.453,29 ñôla và thu v 1.074,45 ñôla l i nhu n ch trong vòng chưa ñ y m t tháng. Hy v ng v m t l i nhu n nhanh khác, tôi chuy n sang mua 100 c phi u c a BOEING v i giá 83 ñôla. Tôi tr 8.343,30 ñôla cho s c phi u này. C phi u này g n như b t ñ u gi m ngay l p t c. B n ngày sau, tôi bán v i giá 79,875 ñ nh n v 7.940,05 ñôla. Tôi l 403,25 ñôla qua giao d ch này. C g ng g l i, tôi mua c phi u c a MAGMA COPPER trong tu n ñ u tiên c a tháng 4. Nó ñang ñư c bán v i giá 89,75 ñôla. Tôi ñã tr 9.018,98 ñôla cho 100 c phi u. y v y mà ngay sau khi tôi mua, c phi u b t ñ u gi m giá. Hai tu n sau ñó tôi ñã bán chúng v i giá 80,5 ñô la ñ nh n l i 8.002,18 ñôla. Tôi l 1.016,80 ñôla. Cùng th i gian này, c phi u c a KAISER ALUMINUM, c phi u mà tôi ñã bán ñi trong tu n ñ u tiên c a tháng 3, l i tăng ñ n 82 ñôla. M t công ty tư v n khuyên tôi nên mua, nên tôi ñã quay l i mua 100 c phi u v i giá ñó. Tôi tr 8.243,20 ñôla. Năm phút sau ñó, nó b t ñ u gi m. Vì không mu n ph i ch p nh n thêm r i ro m t mát n a, tôi bán v i giá 81,75 ñôla và nh n l i 8.127,59 ñôla. ði u này có nghĩa là ch trong vòng năm phút mua bán tôi ñã m t 115,61 ñôla, tính c ti n phí môi gi i. thương v KAISER ñ u tiên, tôi ñã ki m ñư c m t l i nhu n là 1.074,45 ñôla. T ng thua l do vi c bán ra và mua vào nh ng c phi u khác là 1.535,66 ñôla. Như v y, sau vòng giao d ch b t ñ u v i KAISER và k t thúc cũng v i KAISER, tôi ñã làm m t 461,21 ñôla. Th trư ng ch ng khoán theo cách nói ñơn gi n d hi u c a tôi là nơi: “Mua r , bán ñ t”. Nhưng tôi có th mua nh ng c phi u r ñâu? Trong khi ñi tìm m t ch ti n hành thương lư ng, tôi khám phá ra th trư ng OTC, ñó là th trư ng c a nh ng c phi u không niêm y t. Tôi bi t r ng ñ ñư c niêm y t và giao d ch trên các sàn giao d ch ch ng khoán, m t công ty ph i tuân theo nh ng quy ñ nh tài chính r t nghiêm ng t. Nh ng ñi u này không áp d ng v i nh ng ch ng khoán giao d ch OTC. Vì th , v i tôi, th trư ng này là m t nơi hoàn h o ñ có ñư c nh ng thương lư ng. Tôi ng ngh ch tin r ng nh ng c phi u không niêm y t s có ít ngư i bi t và tôi s mua chúng v i giá r . Tôi v i vàng ñăng ký T p chí Th trư ng giao d ch OTC và b t ñ u tìm ki m. Khi tôi trư t chân vào th trư ng giao d ch OTC, tôi không bi t ñ n t t c nh ng ñi u này. Th t may m n, tôi nhanh chóng nh n ra r ng ñây là m t lĩnh v c ñ c
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 159

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

bi t và ch sinh l i cho nh ng chuyên gia, nh ng ngư i bi t nh ng ñi u gì ñó v m t công ty c th . Tôi quy t ñ nh s t b và hư ng quay l i v i nh ng ch ng khoán ñư c niêm y t t i s giao d ch. Trong su t th i gian này, tôi chưa t ng m t l n h i v tính xác th c c a nh ng tin ñ n ph Wall. Tôi không có cách nào ñ bi t ñư c r ng chúng cũng không có căn c và nguy hi m như nh ng tin ñ n th trư ng Canada hay b t kỳ th trư ng nào khác. Nhưng nh ng m t mát này ph n nhi u ñư c bù ñ p b i c m giác hãnh di n khi ñư c là m t ph n c a Ph Wall, vì th tôi không ng ng tìm ki m nh ng cơ h i m i. M t ngày, khi ñang ñ c t T p chí Ph Wall, tôi nhìn th y m t c t báo cáo nh ng giao d ch ch ng khoán do nhân viên và giám ñ c c a nh ng công ty ñư c niêm y t th c hi n. Khi xem xét nó k hơn tôi phát hi n ra r ng, ñ tránh nh ng thao túng, y ban giao d ch ch ng khoán yêu c u t t c các nhân viên và giám ñ c c a công ty ph i báo cáo l i b t c khi nào h mua hay bán c phi u c a chính công ty mình. ðó là m t ñi u ñáng ñ ý ñây! ðây chính là cách ñ tôi bi t nh ng “ngư i n i b ” ñang làm gì. T t c nh ng gì tôi ph i làm là làm theo h . N u h ñang mua, tôi cũng mua. N u h ñang bán, tôi cũng s bán. Tôi th cách ti p c n này, nhưng nó không hi u qu . Khi tôi bi t ñư c các giao d ch c a nh ng ngư i trong công ty thì ñã quá mu n. Bên c nh ñó, tôi thư ng phát hi n ra r ng nh ng ngư i n i b cũng ch là ngư i. Gi ng như nh ng nhà ñ u tư khác, h cũng thư ng mua quá mu n ho c quá s m. Tôi còn có m t khám phá khác. H có th hi u bi t t t c v công ty c a h nhưng h l i không bi t v thái ñ c a th trư ng trong ñó c phi u c a h ñư c bán. Gi ng như m t ñ a tr b t ñ u h c ch c nghe ñi nghe l i m t s t , qua kinh nghi m kinh doanh tôi cũng ñã d n d n nh n th c ñư c nh ng phác th o c a các quy t c mà tôi có th áp d ng. Chúng là: 1. Tôi không nên nghe theo các công tư v n, dù Canada hay Ph Wall. 2. Tôi ph i h t s c th n tr ng v i l i khuyên c a nh ng nhà môi gi i. H v n có th sai. 3. Tôi nên b ngoài tai nh ng câu nói ñư c lưu truy n Ph Wall, dù nó c kính và ñáng tôn tr ng bao nhiêu ñi n a. 4. Tôi không nên mua bán th trư ng OTC vì ch trong th trư ng ch ng khoán ñư c niêm y t m i luôn luôn có ngư i mua khi tôi mu n bán. 5. Tôi không nên nghe theo nh ng l i ñ n ñ i, không c n bi t chúng có v ch c ch n ñ n m c nào ñi n a. 6. V i tôi, hư ng ti p c n cơ b n ho t ñ ng t t hơn là m o hi m. Tôi nên nghiên c u hư ng ti p c n này. Tôi vi t ra nh ng quy t c này cho b n thân mình và quy t tâm hành ñ ng theo chúng. Tôi xem l i b n kê khai c a nhà môi gi i và sau ñó phát hi n ra m t giao d ch ñã ñưa ñ n cho tôi quy t c th b y. Tôi phát hi n mình t ng s h u m t c phi u mà không bi t nó".
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 160

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

(Trích cu n "Tôi ñã ki m 2 tri u USD t TTCK như th nào". Mư i hai nguyên t c ñ ki m ti n và tránh thua l trong kinh doanh ch ng khoán c a Steven Lee (16:49 06/11/2007) Nguyên t c kinh doanh ch ng khoán c a Steven Lee B n in G i ñi Nguyên t c s 1: M c ñích ñ u tư c a b n là gì? ða s ñ u tr l i là ñ ki m ti n. Nhưng n u b n mu n ki m ti n thì trư c h t b n ph i t tr l i ba câu h i này: 1/B n ñã có chi n lư c kinh doanh chưa? 2/Chi n lư c kinh doanh c a b n có an toàn không? 3/Làm sao ñ gia tăng l i nhu n và gi m thi u r i ro? Nguyên t c s 2: Làm sao t o s n nghi p ch v i 1000 ñô la? B n hãy ñ u tư 1000 ñô la vào vài lo i c phi u t t nào ñó có giá còn th p,và chuy n ñ i 2 l n m i năm. N u m i l n giá c phi u tăng g p ñôi, thì sau 5 năm b n có ñư c m t tri u ñô la. N u lúc ñ u b n b ra 20000 ñô la, ch sau 3 năm, b n cũng s có ñư c m t tri u ñô la. N u b n ñ u tư 1000 ñô la và chuy n ñ i 2 l n m i năm, và giá c phi u ch tăng 50%, b n cũng s có ñư c m t tri u ñô la sau 9 năm. Như v y b n có th kh i ñ u b ng s ti n nh , nhưng ñi u quan tr ng nh t là b n làm sao ch n ra ñư c nh ng c phi u nào giá tăng cao nhưng l i ít r i ro. Nguyên t c s 3: Tránh b ám nh b i c phi u. Ng i theo dõi th trư ng su t ngày s không mang l i l i nhu n mà ch t o nên áp lưc tâm lý khi n b n d sai l c trong phán ñoán và quy t ñ nh. Nguyên t c s 4: ð ng bao gi kinh doanh ki u "ñánh b c". Có ñ n 95% nhà ñ u tư luôn luôn mua c phi u m c giá cao nh t. Th t ra h không bi t ch n th i ñi m nào ñ mua mà ch mua d a tr n tin báo, l i ñ n và tin ñ n rò r . Ch có 5% nhà ñ u tư bi t cách ch n lúc mua giá th p. Vì v y, có ñ n 95% ngư i b l , ch có 5% ngư i ki m ñư c l i nhu n. ð u tư ñúng thì làm giàu, ñ u tư ki u ñánh b c ch c ch n s b s ch túi. Nguyên t c s 5: Hãy chào t bi t các tin t c báo chí. Trư c ñây tin t c báo chí còn có th giúp ta d ñoán ñư c xu hư ng th trư ng,
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 161

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

nhưng bây gi không còn n a r i, ngày nay khó mà cho r ng tin t c báo chí còn có th nh hư ng th c s ñ n th trư ng .. Nguyên t c s 6: Hãy t mình phân tích, quên ñi nh ng l i r tai. Khi nghe ñư c tin ñ n n i gián, trư c khi mua, b n nên t h i 4 câu h i sau: 1/ðã có bao nhiêu ngư i ñ ơc nghe tin này trư c khi ñ n tai b n. N u nhi u ngư i bi t trư c b n,thì tin này ñã quá tr và giá ñã lên cao r i. 2/Tin này ñã lan truy n bao lâu trư c khi ñ n tai b n. M y ngày r i? 3/Ai mách tin này cho b n? Ngư i trong ban qu n tr công ty? Hay ch là bè b n? 4/Li u b n có kh năng nh n ñ nh tin ñó xác th c không? Thông thư ng, tin n i gián thì không ñư c ti t l . Nguyên t c s 7: Hãy bán c phi u ngay c khi b thua l . ði u này nói thì d ,nhưng làm r t khó. Bán c phi u khi thua l là m t quy t ñ nh khó khăn. Lòng b n luôn mang ý nghĩ này: "ñ ng bán, giá xu ng r i s lên l i thôi", ñ giá càng r t sâu hơn, cu i cùng gây ra nh ng t n th t n ng n . Nguyên t c s 8: ð ng ch t p trung vào vi c ki m l i nhu n. Làm sao ñ b o toàn v n là ñi u quan tr ng hơn nhi u. Không nên c g ng ñ t 100% l i nhu n. T t hơn h t là thu ñư c 60% l i nhu n d trù nhưng b o ñ m an toàn v n. Nguyên t c s 9: Không ph i l ch s luôn luôn l p l i. ða s ñ u mong ñ i s ki m ti n t th trư ng ch ng khoán vào các d p: Giáng sinh, T t dương l ch, báo cáo ngân sách qu c gia hàng năm, ñ t b u c nhưng th t ra th trư ng không luôn luôn tăng vào các d p này. Không ph i l ch s s luôn luôn l p l i. T t nh t là: "Hãy ñ th trư ng d n d t chúng ta" Nguyên t c s 10: L i khuyên c a Warren Buffet Ch có hai nguyên t c ñ ki m ti n trong th trư ng ch ng khoán. Nguyên t c th nh t là: ð ng bao gi ñ thua l . Nguyên t c th hai là: ð ng bao gi quên nguyên t c th nh t. Nguyên t c s 11: Hãy chuy n ñ i c phi u x u sang c phi u t t. ð ng gi mãi c phi u. Không nên gi c phi u quá lâu, khi ñã ñư c giá t t nên bán.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 162

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

C phi u c a b n ñã ñư c n m gi bao lâu? t năm 1993? 1997? hay năm 2000? T i sao b n không x lý c phi u khi chi n lươc “n m gi lâu dài” không còn thi t th c n a? Vì ngay c c phi u thư ng h ng cũng trươt d c khi th trư ng suy thoái. Chi n lư c t t nh t là bán c phi u khi không còn sinh l i n a và ch n vài cái t t khác. Mua th p, bán cao vài l n s th a s c bù l i nh ng thua l . Nguyên t c s 12: Hãy c nh t nh khi sai l m. Hãy t m ngưng ñ u tư n u b n không c m th y an tâm khi mua, bán. Không có ki n th c ñ u tư, ch c ch n b n s l i thua l n a. Trong th i ñ i thông tin hiên nay, các nhà ñ u tư ñ u ñang x d ng ki n th c, k thu t và chi n lư c ki m ti n. Không có ki n th c ñ u tư, làm sao b n có th b o toàn v n anh ñư c? Bư c ñ u tiên trong ñ u tư ñ làm giàu là vi c b o toàn v n. Linh c m c a Soros. (15:42 21/11/2007) Sinh trư ng Hungary, mang dòng máu Do Thái và là con c a m t tù binh chi n tranh, George Soros ch y sang Anh lánh n n phát xít và vào h c t i H c vi n Kinh t London. B n in G i ñi Sau khi t t nghi p, Soros xin ñư c m t vi c làm trong khu tài chính London, ki m ñư c 5000 USD r i sang New York. Vào lúc ñó, nhà ñ u tư M ít chú ý ñ n th trư ng châu Âu, trong khi Soros bi t rõ v nó. Ông th y r ng hãng b o hi m Allianz c a ð c có giá tr hơn nhi u so v i m c m i ngư i nghĩ. Ông vi t m t b n ki n ngh mua. Hai khách hàng c a công ty môi gi i nơi ông làm vi c Wall Street t ý quan tâm. Tuy v y, ban giám ñ c c a Allianz n i gi n vì b n ki n ngh c a Soros như ch ng t r ng h ch ng ñánh giá ñúng ñư c giá tr tài s n riêng c a mình. H vi t m t lá thư dài ph n bác l i nh n ñ nh c a Soros, nhưng r t cu c Soros ñúng. Khách hàng c a ông mua c phi u c a Allianz và thu l i l n. Chi n th ng này làm ti ng tăm c a Soros n i lên. Ông thành l p qu ñ u tư c a mình năm 1969, nhưng sau khi ñã tr nên giàu có, ông l i t p trung vào vi c gây Hungary cho các m c tiêu dân ch và xã h i. qu Khi nghiên c u tư tư ng c a Soros, c n nh Soros là m t ngư i s ng sót trong bàn tay c a phát xít và là con c a m t tù binh. Vì v y, Soros dư ng như m o hi m hơn Warren Buffett. Không ph i ng u nhiên mà Soros s n sàng ñánh b c, lăn vào các cơn xáo ñ ng, “gi t” ñ i th , và rút lui. Phương châm ñ i m t v i r i ro cao này cũng có nghĩa là Soros t ng b thua l l n nhi u. ði u này trái ngư c v i phương châm c a Buffett là gi m thi u thua l v v n. Chi n lư c c a Soros cũng ph n ánh các ý tư ng tâm lý h c và xã h i h c c a nơi ông t t nghi p, H c vi n Kinh t London. Ông cho r ng ñi u tr ng y u là không ñánh giá giá tr c a c phi u hay hàng hóa, mà ñánh giá các quan ni m v m t tài s n và nh n ra ñư c th i ñi m khi tài s n ñó và các quan ni m thay ñ i.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 163

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Ông cũng cho r ng th trư ng giúp ñ nh hình giá tr và quan ni m. Giá tr không ph i là m t cái gì ñó mà m t k toán viên lành ngh trong m t công ty có th xác ñ nh ñư c, mà là m t th c th thay ñ i, linh ñ ng hơn nhi u. Tóm t t l i tư tư ng c a mình, Soros tin r ng có 6 giai ño n trong quá trình phát tri n c a m t tr ng thái ñ u tư. Giai ño n th nh t là m t xu hư ng chưa ñư c nh n ra trên th trư ng. Giai ño n hai là khi xu hư ng tr nên rõ nét hơn. S s t giá m nh c a American Express năm 1982 t 62 USD xu ng 35 USD là m t ví d ñi n hình c a chuy n này. Th trư ng trong tr ng thái lo s làm tr m tr ng thêm xu hư ng gi m giá. Giai ño n th ba là m t cái test (phép th ) thành công trên th trư ng. ðó có th là m t s ki n tương t ñã x y ra trư c, v i k t c c kh ng ñ nh thêm xu hư ng quan sát ñư c. Giai ño n th tư là s phân hóa ngày càng l n gi a th c t i và quan ni m. Ví d , v i nh ng ngư i ñã chót “ôm” c phi u ñang có chi u hư ng m t giá, h thư ng t tr n an b ng cách tìm ki m nh ng thông tin ñ c ng c quan ni m c a mình (r ng c phi u ñang gi s lên giá). Cao trào là giai ño n th năm, ví d , là nh ng ngày “ñen t i” - x y ra ho ng lo n v i cao trào bán tháo trên th trư ng, và là th i cơ vàng c a nh ng nhà ñ u cơ t n công th trư ng như Soros trong cu c kh ng ho ng t giá b ng Anh năm 1992. Giai ño n cu i cùng ñư c Soros g i là “hình ph n chi u ngư c qua gương”, khi mà xu hư ng th trư ng quay ngư c tr l i và giá c ph c h i. Như v y, trung tâm trong nguyên t c c a Soros là s khác bi t gi a hình nh và th c t i. S khác bi t l n gi a Soros và Buffett là ch Buffett, theo ñúng nguyên t c c a Graham trư c ñây 40 năm, tính toán - hay v n nói r ng ông tính toán - trên cơ s các giá tr n tàng c a các tài s n, còn Soros thì ñúng hơn là m t nhà buôn b ng tr c quan, linh c m. Jesse Livermore - Thành ông trùm buôn c phi u ch v i vài ñôla (22:52 17/12/2007) "Nóng v i thư ng d n ñ n b c ñ ng, mà nh ng ai có tính b c ñ ng thư ng ít khi thành công trên thương trư ng" - Jesse Livermore - nhà buôn ti n vĩ ñ i nh ng năm 1980 ñã ñúc rút kinh nghi m c a mình sau nhi u năm tung hoành ph Wall. B n in G i ñi Jesse Livermore sinh xu t thân trong m t gia ñình nghèo nên ngay t nh , ông ñã có ý th c làm giàu. Ch v i vài ñôla m cho, Jesse Livermore b nhà lên Boston (M ) ñ tìm vi c. C u ñư c nh n vào làm t i công ty ch ng khoán Payne
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 164

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Webber và ki m ñư c 6 ñôla m t tu n. Nhi m v c a Jesse Livermore lúc b y gi là ghi giá c phi u trên b ng ñ thông báo cho các nhà ñ u tư. Livermore là m t h c sinh xu t s c v môn toán và ông th y r ng ñư c làm vi c trong Ph Wall là s l a ch n ñúng ñ n. Ông có kh năng nh giá và nh ng ký hi u trong máy ñi n báo khá t t khi làm Payne Weber. Ông b t ñ u ghi nh ng con s vào m t cu n s ghi chép và s m nh n th y nh ng con s này tuân theo m t vài mô hình nh t ñ nh. Khi 15 tu i, ngay t i nơi làm vi c, Livermore ñã nghiêm túc h c mô hình c phi u và s thay ñ i v giá c phi u. Chính quá trình tích lũy này ñã giúp ông quan sát cách m i ngư i tham gia th trư ng ch ng khoán như th nào. Ông nh n th y h u h t m i ngư i thua l th trư ng ch ng khoán vì h ñưa ra quy t ñ nh giao d ch không theo nh ng nguyên t c ñã ñ ra. H không nghiên c u môn h c v th trư ng và nh ng ho t ñ ng di n ra trong th trư ng ch ng khoán trong khi vi c nghiên c u này l i vô cùng c n thi t. Ông ñã ti n hành buôn bán ch ng khoán l n ñ u tiên trong ñ i cùng v i m t ngư i b n. H ñ u tư toàn b s ti n 5 ñôla ñ mua c phi u c a Burlington b i vì b n c a Livermore cho r ng giá c phi u này s tăng. H ti n hành giao d ch v i m t trong nh ng công ty ho t ñ ng chui Boston. ð i v i nh ng nhà ñ u tư có ít ti n thì giao d ch v i nh ng công ty này r t h p d n, ñơn gi n vì h ch ñánh cư c v xu hư ng ti p theo c a c phi u ho c xu hư ng c a phiên giao d ch ng n h n. Hơn th n a, nhà ñ u tư v n ñư c phép ñánh cư c xu hư ng tăng lên hay gi m ñi c a c phi u mà không c n ph i có gi y ch ng nh n có c phi u m t công ty. N u d ñoán ch ch 10% so v i th c t thì giao d ch c a b n s không ñư c công nh n. Quy ñ nh ch cho l ch 10% so v i th c t có hi u l c t i th i ñi m ñó và nh quy ñ nh này mà Livermore ñã t xây d ng cho mình quy t c gi m thua l tri t ñ mà sau này ông ñã nghiêm túc th c hi n trong s nghi p kinh doanh c a mình. Tr i qua th i gian và kinh nghi m, ông ñã trau d i ñư c ki n th c và có th gi m thua l xu ng dư i 10%. Nh c l i v ñ u tư mua c phi u c a Burlington, trư c tiên Livermore ki m tra cu n s ghi chép c a mình và ông càng tin tư ng r ng giá c phi u tăng hay gi m d a trên sơ ñ giao d ch c phi u g n ñây. Như v y, ông ñã giao d ch c phi u l n ñ u tiên năm 15 tu i và k t thúc phiên giao d ch này, ông ki m ñư c s ti n lãi là 3,12 ñôla. Ông ti p t c công vi c làm ăn v i nh ng công ty ho t ñ ng chui. Khi 16 tu i, t vi c giao d ch ch ng khoán, ông có th ki m ñư c s ti n nhi u hơn so v i s ti n lương nh n ñư c t Payne Webber. Khi ki m ñư c 1.000 ñôla, ông b h n công vi c Payne Webber ñ chính th c chuy n sang giao d ch ch ng khoán v i nh ng công ty ho t ñ ng chui. Khi 20 tu i, Livermore ki m ñư c nhi u ti n ñ n m c ông b c m tham gia giao d ch c phi u nh ng công ty ho t ñ ng chui Boston và New York, b i ông ñã
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 165

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

khi n nh ng công ty này m t ñi kho n l i nhu n c a mình. V i thành công này, ngư i ta ñã ñ t cho ông bi t danh là “Chú bé ñ u cơ”. Nh ng ông ch trong các công ty ho t ñ ng chui không mu n làm vi c v i ông vì nh ng phiên giao d ch ch ng khoán thành công c a ông khi n cho h m t ñi ngu n l i nhu n. Cu i cùng th i ñi m c a ông ñã ñ n, ñây là lúc ông có th ki m tra năng l c c a mình trong m t th trư ng giao d ch l n hơn. Thông qua m t công ty môi gi i, ông m m t tài kho n v i s ti n 2.500 ñôla. S ti n này ñư c trích t s ti n 10.000 ñôla mà ông ñã ki m ñư c khi còn giao d ch kinh doanh v i nh ng công ty ho t ñ ng chui. Do thua l nhi u, Livermore ñã rút ra m t bài h c, ñó là công vi c kinh doanh không ph i lúc nào cũng ñơn gi n. Chính vì th , ông b t ñ u nghiên c u nh ng sai l m ñã m c khi n ông thua l . B n phân tích chi ti t nh ng l i ñã m c ñã giúp ông thành công trên con ñư ng s nghi p sau này. B n phân tích này cũng là m t trong nh ng bài h c quý báu nh t mà ông ñúc k t ñư c. New York không ph i là nơi thành công c a Livermore. Ông ñã b phá s n ch trong sáu tháng, ph i vay 500 ñôla t công ty môi gi i ch ng khoán. C m s ti n này trong tay, ông quay tr l i giao d ch ch ng khoán v i nh ng công ty ho t ñ ng chui v i hy v ng r ng mình có th l y l i ñư c s ti n ban ñ u. Ông nh n th y nh ng công ty ho t ñ ng chui này niêm y t giá c phi u ngay l p t c trong khi ñó Th trư ng Ch ng khoán New York thư ng làm các công vi c này r t ch m tr . T i th i ñi m ñó, ông thư ng quen v i h th ng niêm y t giá ngay l p t c và nhanh chóng giao d ch ch ng khoán. Sau hai ngày, ông quay tr l i New York v i s ti n 2.800 ñôla và tr kho n ti n 500 ñôla ñã vay trư c ñó. Nhưng khi tr l i New York, ông th y công vi c khó khăn hơn so v i d tính và nh n th y mình cùng l m ch hòa v n trên th trư ng New York, vì v y ông quay tr l i giao d ch v i nh ng công ty ho t ñ ng chui l n cu i cùng. Ch khi Livermore có t i 10.000 ñôla trong tài kho n, các công ty ho t ñ ng chui này m i phát hi n ra ông. M t l n n a, ông b c m không ñư c giao d ch ch ng khoán v i nh ng công ty này. Năm 1901, ông tr l i New York và ñây cũng là th i ñi m mà c phi u giao d ch ñư c niêm y t trên Th trư ng Ch ng khoán New York. Trong khi các ho t ñ ng ñ u cơ ch giá lên di n ra sôi n i thì nh mua c phi u c a hãng Northern Pacific, Livermore ñã tăng s ti n 10.000 ñôla c a mình lên 50.000 ñôla. Ít lâu sau, ông ñ u tư s ti n này v i hình th c vay c phi u t ngư i môi gi i v i hy v ng mua l i v i giá th p hơn và ki m ñư c l i nhu n t s chênh l ch này, b i ông cho r ng th trư ng c phi u có th m t giá trong m t th i gian ng n. M c dù ông thua l trong hai phiên giao d ch này nhưng nh ng nh n ñ nh ban ñ u c a ông là ñúng. B i do có quá nhi u ngư i tham gia giao d ch c phi u này nên vi c ông ch m tr khi ñưa ra nh ng quy t ñ nh giao d ch ñã khi n ông thua l do giá c phi u di n ra ngư c so v i nh ng gì ông d ñoán. T kinh nghi m này, ông ñã th y ñư c khó khăn khi giao d ch ng n h n trên th trư ng ch ng khoán. Ông th y mình ph i h c cách thích nghi v i nh ng môi
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 166

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

trư ng giao d ch khác nhau, t nh ng giao d ch ñư c th c hi n ngay l p t c nh ng công ty ho t ñ ng chui t i nh ng nh ng phiên giao d ch có t ch c, di n ra ph c t p hơn nhi u. Mùa xuân năm 1901, Livermore l i b phá s n m t l n n a. Ông phát hi n m t công ty ho t ñ ng chui v a m i ñi vào ho t ñ ng kinh doanh. Ông cho r ng có th l y l i ñư c s v n lúc ñ u n u ông giao d ch v i nh ng công ty m i như th này. Trong vòng g n m t năm, ông ñã thu h i ñư c s v n c a mình cho ñ n khi b phát hi n và b c m ho t ñ ng giao d ch ch ng khoán ñó. Tr i qua nhi u l n thua l , Livermore ñã ñúc k t ñư c r ng con ngư i ph i qua nh ng l n thua l th c s thì m i có th tìm ra con ñư ng làm ăn kinh doanh phù h p v i mình. Ông v n kiên ñ nh theo ñu i s nghi p và ti p t c h c h i rút ra bài h c t và nh ng l n th t b i. ðây cũng là th i ñi m ông khám phá ra y u t th i gian. Y u t th i gian trong giao d ch c phi u nghĩa là c n ph i kiên nh n và con ñư ng d n t i thành công trong ho t ñ ng kinh doanh c phi u s ph i m t nhi u th i gian. T i phiên giao d ch c phi u c a nh ng công ty ho t ñ ng chui, do tính ch t m o hi m, d g p r i ro ngay t khi thành l p và ñi vào ho t ñ ng nên th i gian giao d ch thư ng di n ra r t nhanh. New York, y u t th i gian có nghĩa là vi c giao d ch c phi u di n ra ch m hơn so v i nh ng giao d ch ngay t c thì. S khác nhau c a y u t th i gian gi a th trư ng ch ng khoán chính th c và nh ng công ty chui chính là ch v i công ty chui thư ng ph n ng nhanh hơn v i th trư ng. Còn trên th trư ng ch ng khoán ñòi h i tính kiên nh n và nh ñ c tính này, Livermore ñã ñ t ñư c nhi u thành công r c r . Y u t th i gian cũng giúp ông hi u r ng con ñư ng d n t i thành công trong lĩnh v c ñ u cơ c phi u s ñ n sau m t kho ng th i gian nh t ñ nh. Thành công không th m t s m m t chi u có ñư c. Livermore nh n th y r ng sai l m l n nh t mà m t ngư i m c ph i trên th trư ng ch ng khoán là thi u kiên nh n. Qua nhi u kinh nghi m, ông ñã h c ñư c cách tin tư ng vào kh năng phán ñoán c a mình. M t chi n thu t quan tr ng mà ông th c hi n là mua v i s lư ng ngày càng nhi u hơn khi giá c phi u này tăng. Livermore ch mua c phi u khi ông ñã quan sát s bi n ñ ng c a giá. N u giá c phi u ti p t c tăng thì vi c quy t ñ nh mua c phi u ñó là hoàn toàn có căn c . Vi c ñưa ra nh ng quy t ñ nh giao d ch hoàn toàn ñúng này ñã giúp ông v ng tin vào chi n thu t mà mình ñưa ra: mua c phi u v i s lư ng nhi u hơn khi giá c phi u này ti p t c tăng. Nh ñó l i nhu n gia tăng ñáng k khi ông mua m t s lo i c phi u ñ c bi t. Livermore ñã s d ng hai chi n lư c trên khi giao d ch nh ng c phi u có kỳ h n ng n trên th trư ng vào cu i năm 1906 do th trư ng ñã g p khó khăn trong vi c duy trì s sôi ñ ng trong xu th giá tăng cao. Ông ti p t c giao d ch nh ng c phi u có kỳ h n ng n b i vì giá nh ng c phi u y u ti p t c gi m. Ông ñã giao d ch thành công v i lo i c phi u này trong giai ño n ñ u khi th trư ng có hi n
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 167

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

tư ng ñ u cơ giá h vào năm 1907. Chính nh nh ng phiên giao d ch thành công này mà năm 31 tu i ông ñã tr thành tri u phú. Năm 1907, trong khi th trư ng tài chính b kh ng ho ng, Livermore v n ki m ñư c 3 tri u ñôla vì ông ng ng giao d ch nh ng c phi u có kỳ h n ng n c a mình. Tháng 10/1907, J.P Morgan, ngư i sau này có nh hư ng nh t ñ n tình hình tài chính, ñã c u Ph Wall ra kh i nguy cơ s p ñ . Ông này ñã can thi p vào th trư ng ch ng khoán v i kh năng thanh toán b ng ti n m t c n thi t, giúp th trư ng này v n ti p t c ñ ng v ng. Morgan ñã g i m t thông ñi p cá nhân tr c ti p t i Livermore yêu c u ông ng ng giao d ch c phi u có kỳ h n ng n trên th trư ng. Vi c J.P. Morgan vĩ ñ i bi t ñư c nh ng hành ñ ng giao d ch c phi u c a Livermore là m t b ng ch ng rõ ràng v danh ti ng và nh hư ng c a nhà kinh doanh ti n - Livermore ñã t o d ng ñư c trên th trư ng ch ng khoán. (Trích t cu n "Giàu t ch ng khoán" c a Công ty Alpha Books) L i khuyên cho nhà ñ u tư trong th trư ng bi n ñ ng Th tư, 31.10.2007, 04:19pm (GMT+7) Trong su t nh ng kho ng th i gian bi n ñ ng, nhi u nhà ñ u tư c m th y hoang mang và b t ñ u ñ t câu h i v i nh ng chi n lư c ñ u tư c a h . ði u này ñ c bi t ñúng v i nh ng nhà ñ u tư m i b t ñ u tham gia cu c chơi, chưa có kinh nghi m. Thư ng thì khi th trư ng bi n ñ ng h s c g ng ñ ng ngoài th trư ng và ñ i cho ñ n khi th trư ng n ñ nh tr l i. Th t không may, v i nh ng th trư ng m i n i như th trư ng ch ng khoán Vi t Nam thì s bi n ñ ng là m t ñi u t t y u. Mà cũng không riêng gì th trư ng Vi t Nam, tính bi n ñ ng g n như là m t thu c tính t t y u c a th trư ng ch ng khoán. Hôm nay th trư ng lên, ngày mai, ngày kia th trư ng lên hay xu ng?Th t khó mà có th d li u chính xác ñư c bư c ñi c a th trư ng. Th nhưng nói như th không có nghĩa là chúng ta- nh ng nhà ñ u tư m i nh p cu c ph i t b cu c chơi vì chúng r t b t n? Làm th nào ñ t n t i trong m t th trư ng như v y có l là m t câu h i mà không ít các chuyên gia ñã nh n ñư c t các nhà ñ u tư. M t trong nh ng gi i pháp kh quan nh t chính là c g ng duy trì hư ng ñ n m c tiêu trong dài h n và c g ng l ñi nh ng dao ñ ng trong ng n h n. Th nhưng ngay c khi chúng ta ñã xác ñ nh tr thành nh ng nhà ñ u tư dài h n thì chúng ta cũng nên hi u rõ v th trư ng bi n ñ ng. Khi hi u ñư c th trư ng thì chúng ta có th s có nh ng chi n lư c h p lý hơn, mang l i nhi u l i nhu n hơn trong ph m vi r i ro có th ch u ñ ng ñư c. V y s bi n ñ ng là gì?
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 168

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

S bi n ñ ng ñó là m t thư c ño th ng kê cho th y khuynh hư ng c a m t th trư ng ho c m t ch ng khoán s tăng giá hay r t giá m nh trong m t kho ng th i gian ng n nào ñó. S bi n ñ ng thông thư ng ñư c ño b ng ñ l ch chu n c a t su t sinh l i. ð l ch chu n trong th ng kê là khái ni m cho bi t m c ñ dao ñ ng c a t su t sinh l i sai khác v i t su t sinh l i mà chúng ta mong ñ i. L y ví d như ch s S&P500 có ñ l ch chu n kho ng 15%, trong khi ñó các kho n ñ u tư ñư c b o ñ m khác như tài kho n ti n g i vào ngân hàng có ñ l ch chu n b ng 0, b i vì t su t sinh l i nhu n ñư c t tìên g i ngân hàng không thay ñ i trong su t th i gian ñ u tư. Nh ng th trư ng có nhi u bi n ñ ng là nh ng th trư ng mà giá c dao ñ ng trong ph m vi r t l n, kh i lư ng giao d ch nhi u. Chúng ta bi t r ng giá c ñư c hình thành t s cân b ng gi a cung và c u trên th trư ng. M t s m t cân b ng cung c u s d n ñ n hi n tư ng giá thay ñ i. Giá th p trong trư ng h p quá nhi u ngư i bán mà r t ít ngư i mua và ngư c l i. M t s ngư i cho r ng nguyên nhân gây ra s bi n ñ ng cho th trư ng chính là t nh ng th như tin t c doanh nghi p, s ñ cao m t doanh nghi p nào ñó t m t chuyên gia phân tích tài chính hàng ñ u, ho c là các v phát hành l n ñ u ra công chúng IPO, các k t qu l i nhu n ñư c công b không như mong ñ i cũng là m t nguyên nhân gây ra tính bi n ñ ng th trư ng. M t s khác ñ l i cho nh ng nhà ñ u cơ, nh ng nhà ñ u tư có t ch c là nh ng ngư i ñã gây ra tính bi n ñ ng th trư ng. Th nhưng gi i thích h p lý nh t có l chính là nh ng nguyên nhân tâm lý gây ra ph n ng c a nhà ñ u tư. ðó m i chính là nguyên nhân t o nên tính bi n ñ ng nhi u nh t cho th trư ng. Cách ti p c n d a trên nh ng gi i thích v tài chính hành vi dư ng như ñã “t n công” m nh m vào cái g i là lý thuy t th trư ng hi u qu . Theo lý thuy t th trư ng hi u qu , t c giá c th trư ng luôn ph n ánh chính xác m i thông tin có liên quan. Không m t nhà ñ u tư nào có kh năng tìm ki m l i nhu n cao hơn ngư i khác, nhà ñ u tư luôn khôn ngoan và hành ñ ng gi ng nhau. Th nhưng tài chính hành vi cho th y k t qu nh ng bi n ñ ng giá quan tr ng nh t xu t phát t s thay ñ i trong suy nghĩ theo m t hư ng nào ñó c a công chúng ñ u tư. Rõ ràng thì ch ng bao gi chúng ta có th tìm th y s nh t trí v nh ng nguyên nhân gây ra tính bi n ñ ng th trư ng. Tuy nhiên vì dù b n mu n hay không, th trư ng v n bi n ñ ng, vì th chúng ta- nh ng nhà ñ u tư ph i tìm cách ñ có th s ng chung v i bi n ñ ng? ð u tư dài h n M t cách ñ t n t i trong m t th trư ng bi n ñ ng là vi c hãy ph t l s bi n ñ ng ñi, nghĩa là b n ñ u tư hư ng ñ n m c tiêu trong dài h n, không quan tâm ñ n nh ng dao ñ ng trong ng n h n. ðôi khi chi n lư c này cũng khó th c hi n, nh t khi s bi n ñ ng c a th trư ng cho danh m c ñ u tư c a b n cơ h i l y ñư c t su t sinh l i 50% trong th trư ng ñi xu ng, nhi u hơn m c mà nhi u
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 169

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ngư i có th làm ñư c. Lòng tham c a con ngư i s khó lòng giúp b n gi v ng v th c a nhà ñ u tư dài h n. ð u tư dài h n ñòi h i b n ph i có nh ng nghiên c u k lư ng trư c khi ñ u tư b i vì trong dài h n các th trư ng luôn ñư c ñi u khi n b i các y u t tài chính doanh nghi p cơ b n. N u b n tìm th y m t doanh nghi p v i b ng cân ñ i k toán r t kh e m nh và doanh nghi p ñó có thu nh p b n v ng, nh ng dao ñ ng trong ng n h n s không nh hư ng ñ n giá tr trong dài h n c a công ty. S th t thì ñôi khi b n có th l i d ng các kho ng th i gian bi n ñ ng mà giá c phi u c a m t công ty t t ñang b ñánh giá th p ñ mua vào và n m gi cho dài h n. Tranh lu n quan tr ng ñ ng sau chi n lư c mua và n m gi chính là nhà ñ u tư có th ñã b l m t cơ h i ñ bán c phi u ñi, t o ra m t t su t sinh l i n tư ng trong m t vài ngày th trư ng giao d ch t t nh t trong năm. Có nh ng câu ñ i lo i th này: “N u b n ñã b l 20 ngày t t nh t trong năm có th làm cho t su t sinh l i c a b n ñã gi m ñi hơn m t n a”. M t m t, ñi u này là ñúng, nhưng chúng ta cũng c n nhìn th y r ng ngư c l i, vi c b l 20 ngày t nh t trong năm ñã làm gia tăng t su t sinh l i cho danh m c ñ u tư c a b n tương t như th . Th nhưng trong m t vài trư ng h p thì b n khó lòng mà gi v ng chi n lư c mua và n m gi , ñôi khi b n v n th c hi n giao d ch trong nh ng kho ng th i gian bi n ñ ng. Nh ng ñi u b n c n ph i bi t Các nhà ñ u tư, ñ c bi t là nh ng ngư i s d ng giao d ch tr c tuy n nên bi t r ng trong su t nh ng kho ng th i gian th trư ng bi n ñ ng, nhi u doanh nghi p s b sung thêm nh ng d ch v thay th ñ có th làm gi m m c r i ro c a doanh nghi p so v i r i ro tăng thêm do tính bi n ñ ng c a th trư ng xu ng. Ví d , trong quá kh , m t vài nhà t o l p th trư ng ñã t m th i d ng các l nh giao d ch tr c tuy n và th c hi n các l nh theo cách th công ban ñ u. H th ng CNTT h tr kinh doanh ch ng khoán: ðôi khi nhà ñ u tư s g p khó khăn khi th c hi n giao d ch b i vì kh năng gi i h n c a h th ng ph c v cho nhà ñ u tư. Chúng ta v n nh ñã t ng có 2 l n sàn giao d ch TPHCM ng ng giao d ch vì s c k thu t. Do v y, h t ng cơ s ph c v cho nhà ñ u tư r t quan tr ng, ñ c bi t là nhà ñ u tư th c hi n giao d ch tr c tuy n. Là nhà ñ u tư, n u giao d ch tr c tuy n b n hãy c n th n v i nh ng th i ñi m s truy c p internet quá nhi u và b n không tài nào ñăng nh p tài kho n c a mình vì ngh n m ng. Do v y, ñó là lý do nhi u công ty ch ng khoán v n cung c p các d ch v ph c v nhà ñ u tư như giao d ch qua ñi n tho i, giao d ch qua fax, giao d ch tr c ti p bên c nh giao d ch online. S sai l ch trong giá niêm y t: Có th có nh ng s sai l ch r t l n gi a giá niêm y t nhà ñ u tư nh n ñu c và m c giá mà nhà ñ u tư th t s giao d ch. Hãy nh r ng, trong m t th trư ng ñ y bi n ñ ng, th m chí ngay c khi giá ch ng khoán v a ñư c niêm y t thì nó cũng có th s khác xa v i nh ng gì ñang x y ra trên th trư ng ngay sau ñó. Thêm n a, s lư ng c phi u dư mua, dư bán th hi n trên
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 170

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

các b ng ñi n t có th cũng s thay ñ i m t chóng, do v y chúng ành hư ng ñ n m c giá niêm y t mà nhà ñ u tư nhìn th y là ñi u d hi u. Nh ng ñi u c n quan tâm khác Các l nh mà b n ch n cũng r t quan tr ng khi th trư ng không di chuy n theo hư ng bình thư ng. M t l nh th trư ng s luôn luôn là m t ngư i b n ñ ng hành t t, nhưng trong các th trư ng trư c ñây, b n có th s r t ng c nhiên trư c m c giá mà b n mua b i vì so v i giá ñư c niêm y t thì giá b n ñư c mua khác xa ñáng k ñ y. Trong m t th trư ng bi n ñ ng, l nh gi i h n có th là m t ngư i b n c a nhà ñ u tư. L nh gi i h n mà nhà ñ u tư s yêu c u nhà môi gi i th c hi n (mua ho c bán) m t lư ng c phi u ñã ñư c xác ñ nh trư c t i m t m c giá xác ñ nh ho c là t i m t m c t t hơn m c giá xác ñ nh. Thư ng thì l nh gi i h n có chí phí cao hơn m t chút so v i l nh th trư ng nhưng nó luôn là m t ngư i b n t t cho các nhà ñ u tư b i vì m c giá mà b n mu n mua hay bán ñã ñư c xác ñ nh trư c, nhưng nên nh là l nh gi i h n cũng không bao gi là m t s ñ m b o cho b n m t s ñ u tư th ng l i. Thay l i k t Nhà ñ u tư nên nh n th c rõ nh ng r i ro ti m n trong su t th i gian bi n ñ ng. Vi c l a ch n m t chi n lư c ñ u tư dài h n cũng là m t ý tư ng không t i n u như b n tin vào chi n lư c c a mình. Tuy nhiên, n u b n ñã quy t ñ nh s giao d ch trong su t th i gian bi n ñ ng, hãy c n th n và ph i nh n th c rõ ñư c th trư ng s nh hư ng ñ n giao d ch c a b n như th nào? Ngoài ra ñ s ng chung ñư c v i s bi n ñ ng, ngư i ta có th th c hi n m t s h p ñ ng phái sinh nh m qu n tr r i ro. Tuy nhiên các h p ñ ng như quy n ch n ch ng khoán (option), h p ñ ng kỳ h n, h p ñ ng giao sau… v n chưa ñư c phép th c hi n trên th trư ng ch ng khoán Vi t Nam. Tìm hi u và cách ñ c B n cáo b ch Th ba, 30.10.2007, 12:10am (GMT+7) 1. B n cáo b ch là gì? Khi phát hành ch ng khoán ra công chúng, công ty phát hành ph i công b cho ngư i mua ch ng khoán nh ng thông tin v b n thân công ty, nêu rõ nh ng cam k t c a công ty và nh ng quy n l i cơ b n c a ngư i mua ch ng khoán...ñ trên cơ s ñó ngư i ñ u tư có th ra quy t ñ nh ñ u tư hay không. Tài li u ph c v cho m c ñích ñó g i là B n cáo b ch hay B n công b thông tin. B n cáo b ch chính là m t l i m i hay chào bán ñ công chúng ñ u tư ñăng ký ho c mua ch ng khoán c a công ty phát hành. B n cáo b ch bao g m m i thông tin liên quan ñ n ñ t phát hành. Do ñó, thông tin ñưa ra trong B n cáo b ch s g n v i các ñi u kho n th c hi n l i m i hay chào bán. Thông thư ng, m t công ty mu n phát hành ch ng khoán ph i l p B n cáo b ch ñ U ban Ch ng khoán Nhà nư c xem xét, g i là B n cáo b ch sơ b . B n cáo b ch sơ b khi ñã ñư c U ban Ch ng khoán Nhà nư c ch p thu n s ñư c coi là
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 171

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

B n cáo b ch chính th c. Khi th c hi n chào bán ch ng khoán, ngoài B n cáo b ch chính th c, công ty phát hành thư ng cung c p B n cáo b ch tóm t t. N i dung B n cáo b ch tóm t t là tóm g n l i nh ng n i dung chính c a B n cáo b ch chính th c nhưng v n ph i ñ m b o tuân th theo các quy ñ nh c a U ban Ch ng khoán Nhà nư c. 2. T i sao c n ph i ñ c B n cáo b ch B n cáo b ch là m t tài li u r t quan tr ng.V i tư cách là m t nhà ñ u tư, B n cáo b ch là phương ti n giúp b n ñánh giá m c ñ sinh l i và tri n v ng c a công ty trư c khi b n quy t ñ nh có ñ u tư vào công ty hay không. M t quy t ñ nh thi u thông tin có th làm b n ph i tr giá ñ t. B i v y, b n nên ñ c B n cáo b ch m t cách k lư ng và tìm hi u rõ nh ng may r i th c s c a công ty trư c khi ra quy t ñ nh ñ u tư. B n nên ñánh giá c n th n nh ng y u t cơ b n c a công ty ñăng ký niêm y t thông qua nghiên c u các thông tin trong B n cáo b ch. M c dù nh ng ñ t chào bán l n ñ u ra công chúng thư ng là cơ h i ñ u tư t t vì chúng thư ng mang l i l i nhu n ban ñ u cao, do c phi u tăng giá, nhưng r i ro v n t n t i. 3. B n cáo b ch bao g m nh ng thông tin gì? B n cáo b ch thư ng g m 8 m c chính sau: - Trang bìa; - Tóm t t B n cáo b ch; - Các nhân t r i ro; - Các khái ni m; - Ch ng khoán phát hành; - Các ñ i tác liên quan t i ñ t phát hành; - Tình hình và ñ c ñi m c a t ch c phát hành; - Ph l c. 4. Cách s d ng b n cáo b ch B n nên b t ñ u phân tích m t công ty phát hành b ng B n cáo b ch c a công ty. Trong quá trình th c hi n b n nên t ñ t ra cho mình m t s câu h i quan tr ng. Ví d , vi c kinh doanh c a công ty ñó có ti n tri n hay không?, doanh s bán hàng tăng có nghĩa là l i nhu n cũng tăng và d n t i giá c phi u tăng. Nhưng các con s chưa ph i nói lên t t c . Do v y, b n nên nghiên c u k B n cáo b ch ñ tìm ra nh ng d u hi u tăng trư ng c a công ty. B n cũng nên tìm hi u v Ban giám ñ c c a công ty phát hành, các s n ph m c a công ty và t ñ t ra câu h i li u các s n ph n này có ti p t c bán ñư c n a không? 5. Nh ng thông tin c n xem - Trang bìa (m t trư c và m t sau); - Th i gian chào bán; - Các khái ni m; - Tình hình và ñ c ñi m c a t ch c phát hành; - B ng m c l c; - Tóm t t B n cáo b ch; - Tóm t t v v n c ph n, th ng kê sô li u phát hành / chào bán, s n và phương án s d ng ti n thu ñư c t ñ t phát hành;
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 172

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

- Ch ng khoán phát hành; - Thông tin v ngành kinh doanh; - Thông tin tài chính; - Thông tin v c ñông, H i ñ ng qu n tr và Ban giám ñ c; - Các ñ i tác liên quan t i ñ t phát hành; - Các nhân t r i ro liên quan ñ n ngành kinh doanh và tri n v ng c a công ty; - Ph l c; - Th t c n p h sơ và ch p thu n. 6. Thông tin chính c a trang bìa - Các ch ng khoán s ñư c bán; - S lư ng ch ng khoán s ñư c bán; - Giá bán các ch ng khoán; - T ch c liên quan ñ n ñ t phát hành. 7. Tóm t t b n cáo b ch Ph n này giúp b n tìm hi u khái quát nh ng thông tin tóm t t v công ty. - Gi i thi u chung v công ty phát hành, các ho t ñ ng kinh doanh, ngư i h tr phát hành, các c ñông l n và Ban giám ñ c c a công ty; - Tóm t t v thông tin tài chính c a công ty phát hành, k c tri n v ng c a công ty; - Tóm t t v các y u t r i ro liên quan ho c nh hư ng t i ho t ñ ng kinh doanh và tài chính c a công ty phát hành; - Tóm t t v v n c ph n, th ng kê phát hành ho c chào bán, s n , s ti n thu ñư c t ñ t phát hành và m c ñích s d ng s ti n này. Ngoài ra b n nên ñ i chi u v i các ph n tương ng khác trong B n cáo b ch ñ có ñư c các thông tin chi ti t mà b n c n quan tâm. Thông tin v ngành kinh doanh - công ty ñang có nh ng ho t ñ ng kinh doanh gì? Thông tin ñưa ra thư ng bao g m: - Tình hình (các) ngành kinh doanh chính mà công ty phát hành tham gia; - Tri n v ng c a (các) ngành liên quan có nh hư ng t i ho t ñ ng ngành kinh doanh chính c a công ty phát hành; - Lo i s n ph m, d ch v kinh doanh chính c a công ty; - Khách hàng và nhà cung c p c a công ty phát hành; - Công ngh , phương th c s n xu t và kênh phân ph i s d ng; - Các nhân t thương m i như h th ng bán l , ñ i lý, h th ng phân ph i, nhãn hi u s n ph m, gi y phép kinh doanh, b ng sáng ch và kh năng nghiên c u và phát tri n. ð i v i các công ty ñăng ký niêm y t ñư c hư ng chính sách ưu ñãi thì ph n thông tin v ngành kinh doanh này trong B n cáo b ch cũng c n ph i công b chi ti t các v n ñ v công ngh c a nh ng công ty này. 8. Thông tin tài chính – công chúng ñ u tư tham gia có làm l i nhu n gi m?
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 173

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Thông tin tài chính là m t ph n quan tr ng trong B n cáo b ch và thư ng ñư c chia thành 2 ph n: - Thông tin tài chính trong quá kh ; - Thông tin tài chính trong tương lai. a) Ph n thông tin tài chính trong quá kh P Thư ng bao g m tóm t t các b n báo cáo tài chính ñã ñư c ki m toán, và b ng cân ñ i k toán (trên cơ s t ng h p) theo m u, ñư c trích ra t Báo cáo c a ki m toán trong ph n ph l c c a B n cáo b ch. M t s ngành kinh doanh còn yêu c u cung c p c thông tin v lu ng thu nh p. Vi c công b thông tin tài chính trong quá kh thư ng ñư c tính t 2 năm tài chính trư c. Thông tin ph i ñi kèm v i ph n gi i thích và phân tích ho t ñ ng tài chính trong quá kh . N u có b t c m t sai sót nào trong các thông tin tài chính ñư c công b mà U ban Ch ng khoán phát hi n ñư c thì t ch c ki m toán cũng như t ch c b o lãnh phát hành ph i ch u trách nhi m liên ñ i trư c pháp lu t cùng v i t ch c phát hành. b) Ph n thông tin tài chính tương lai G m các d tính v : - Doanh thu; - L i nhu n trư c thu trư c và sau khi tính lãi cho c ñông thi u s ngoài công ty; - L i nhu n sau thu ; - T ng c t c và c t c ròng. T d tính v l i nhu n và giá chào bán c phi u c a công ty phát hành, b n có th tính ra các m c giá th trư ng c a m t c phi u tính theo thu nh p trên m i c phi u trong năm c a công ty phát hành (ñư c ký hi u là P /E). H s này cho th y khi nào thì giá c phi u phù h p v i thu nh p. T c là các công ty có nhi u cơ h i tăng trư ng thư ng có P /E cao hơn các công ty có ít cơ h i tăng tru ng. Tuy nhiên, cũng c n lưu ý trư ng h p P /E cao có th là do m c thu nh p (E) th p. Căn c vào h s P /E, cùng v i s phân tích v m t ch t lư ng c a công ty phát hành, b n có th ñánh giá ñ t phát hành, chào bán c phi u c a công ty so v i các m c c phi u ñã ñư c niêm y t c a các công ty trong cùng ngành. 9. C ñông, H i ñ ng qu n tr và Ban giám ñ c – nh ng ai là ngư i ñi u hành ñ t phát hành B n nên ñ c danh sách các c ñông, H i ñ ng qu n tr và Ban giám ñ c. M c dù các d li u ñưa ra không ph i là con d u ñ m b o v ch t lư ng k năng qu n lý c a h , nhưng b n v n có th bi t ñư c trình ñ chuyên môn và kinh nghi m qu n lý c a nh ng con ngư i này. B n c n chú ý các quy n l i c a các c ñông l n, H i ñ ng qu n tr và ñ i ngũ lãnh ñ o ch ch t trong các ngành tương t ho c các ngành c nh tranh n u chúng ñư c nêu trong B n cáo b ch. B n cũng nên chú ý các giao d ch trong quá kh ho c trong tương lai v i các công ty liên quan. B n cáo b ch s cung c p ñ y ñ các nhóm thành viên sau:
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 174

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

- C ñông l n và các nhà sáng l p c a công ty phát hành, k c tên và c ph n c a các cá nhân ñ ng ñ ng sau công ty; - H i ñ ng qu n tr bao g m c ph n mà h ñ i di n, chi ti t v trình ñ , kinh nghi m và ph n trách nhi m c a m i giám ñ c, và h có ph i là các giám ñ c ñi u hành hay không; - ð i ngũ cán b qu n lý dư i c p u viên H i ñ ng qu n tr , chi ti t v trình ñ , kinh nghi m và ph n trách nhi m c a h ; - T l s h u c phi u, trái phi u c a t ng thành viên nói trên. 10. Các y u t r i ro Các r i ro chung bao g m: - Vi c tăng, gi m giá ch ng khoán ph thu c vào các ñi u ki n c a th trư ng ch ng khoán nói chung, c a tình tr ng kinh t ñ t nư c và th gi i; - Nh ng thay ñ i trong chính sách c a Chính ph ; - Nh ng r i ro v ngo i h i; - Nh ng thay ñ i v t l lãi su t; Nh ng r i ro có th x y ra c a công ty bao g m: - S ph thu c vào nh ng cán b ch ch t; - S ph thu c vào m t s ít các khách hàng, nhà cung c p ho c các d án trong n i b công ty; - Nh ng thay ñ i v giá nguyên li u thô; - S h p nh t giưã các ñ i th c nh tranh ho c các công ty m i tham gia vào ngành; - Tranh ch p c th ñã b t ñ u phát sinh ho c b mang ra toà. Trong ph n này b n c n tìm hi u xem H i ñ ng qu n tr c a công ty ñ nh gi i quy t ho c làm gi m nh hư ng c a các nhân t r i ro ñã xác ñ nh như th nào Giá tham chi u c a c phi u trong nh ng ngày ñ c bi t Th ba, 30.10.2007, 12:02am (GMT+7) Trong quá trình theo dõi và tham gia th trư ng, th nh tho ng ngư i ñ u tư nh n th y Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán Thành ph H Chí Minh (TTGDCK Tp. HCM) không l y giá ñóng c a c a m t c phi u nào ñó trong phiên giao d ch trư c ñó làm giá tham chi u cho c phi u này trong ngày giao d ch ti p theo như thư ng l . ðó là trư ng h p nh ng phiên giao d ch ngư i ñ u tư giao d ch không ñư c nh n c t c b ng ti n, không ñư c nh n thư ng b ng ti n, ngày giao d ch không ñư c hư ng quy n mua c phi u m i trong ñ t phát hành thêm c phi u ñ tăng v n hay trong ngày giao d ch không ñư c hư ng ph n phát thư ng b ng c phi u, ngày không ñư c hư ng c t c b ng c phi u ho c t h p nào ñó c a các y u t trên. ði m qua m t s thông tin liên quan, chúng ta th y vi c phát hành thêm c phi u ñ huy ñ ng thêm v n phát tri n s n xu t c a Công ty c ph n (CtyCP) gi y H i phòng (Haphaco). Công ty này ñã phát hành tăng v n lên g p ñôi, t hơn 10 t lên hơn 20 t ñ xây d ng m t dây chuy n s n xu t gi y Craft. Và c m i c
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 175

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

phi u s h u nh n ñư c m t quy n mua m t c phi u trong ñ t phát hành m i. T i ñây ñã xu t hi n nhu c u v ñ nh giá ch ng khoán phái sinh là quy n mua c phi u và làm cơ s ñ ñ nh giá bán c phi u cho ngư i có quy n. Trong th i gian ñó, giá c phi u Haphaco ñang m c cao trên 60-70 ngàn ñ ng/c phi u và th trư ng ñang có xu hư ng suy gi m. Công ty Haphaco ñã xác ñ nh giá bán cho ngư i có quy n là 50, sau ñó là 40 và cu i cùng là 32 ngàn ñ ng/c phi u trong ñ t phát hành m i khi giá c phi u này trên th trư ng gi m xu ng trên dư i 50 ngàn ñ ng. Và trên th c t ñã xu t hi n ngày giao d ch không hư ng quy n mua c phi u này và TTGDCK Tp. HCM ñã ñi u ch nh giá tham chi u. Ngoài ra, ñ i v i nh ng công ty niêm y t (CtyNY) khác, ñã có m t s công ty phát hành thêm c phi u ñ thư ng hay c phi u dùng ñ tr c t c như CtyCP Xu t nh p kh u Bình Th nh, CtyCP Giao nh n kho v n ngo i thương, CtyCP nư c gi i khát Sài gòn, CtyCP cáp và v t li u vi n thông…Vì v y, vi c ñ nh giá tham chi u c a c phi u trong ngày giao d ch không có thư ng, không hư ng c t c b ng c phi u cũng ñã ñư c TTGDCK Tp. HCM tính toán và thông báo... Ví d , như Công ty Haphaco ñã phát c t c năm 2004 ñ t 1 là 12% tương ñương v i 1200ñ/1 c ph n và công b phát c t c ñ t 2 năm 2004 b ng c phi u v i t l 100 c phi u cũ ñư c nh n 12 c phi u m i ( t t nhiên là sau khi ñư c phép c a y ban Ch ng khoán Nhà nư c (UBCKNN)). CtyCP Xu t nh p kh u Khánh H i (KHA) cũng ñã ñư c phép c a UBCKNN phát hành thêm c phi u ñ tăng v n dư i hình th c thư ng c phi u, tăng v n ñi u l t 20,9 t lên g p rư i, t c là phát hành thêm thêm 1.045.000 c phi u v i tr giá 10,450 t ñ ng. Ngày cu i cùng ñ c ñông ñăng ký quy n mua c phi u này là ngày 15/10/2004. Ngày 18/10/2004 TTGDCK Tp. HCM ñã có công văn s 734/TTGDCK-LK g i các thành viên hư ng d n vi c chuy n như ng quy n mua c phi u m i c a c ñông CtyCP Xu t nh p kh u Khánh H i. Theo ñó, vi c chuy n như ng quy n mua c phi u m i c a công ty này ch x y ra duy nh t 1 l n ñ i v i m i cá nhân, t ch c có quy n mua c phi u t ngày 28/10 ñ n ngày 17/11/2004. Vi c chuy n như ng quy n có th ñư c th c hi n m t ph n hay toàn b s quy n và chuy n như ng cũng có th cho m t hay nhi u khách hàng. Tuy nhiên, ngư i ñi mua s không ñư c bán quy n k c quy n c a riêng mình và quy n v a m i mua. Chúng ta l i th y ñây do TTCK phái sinh chưa ñư c t ch c nên vi c mua, bán quy n b bi n pháp hành chính thu h p. CtyCP Cơ ñi n l nh (Ree) cũng ñã ñư c UBCKNN cho phép phát hành t i ña 1.462.500 c phi u ñ tr c t c năm 2004. Tuy nhiên, kh i lư ng phát hành cũng ph thu c vào lư ng v n công ty này dành ñ tr c t c. Công ty cũng ñã ñư c phép trên nguyên t c v phát hành thêm 1.125.000 c phi u ñ thư ng t nay cho ñ n năm 2008. C phi u ưu ñãi chuy n ñ i c a công ty (chuy n ñ i thành c phi u thư ng) cũng s ñ n h n chuy n ñ i vào năm 2009. Nhu c u ñ nh giá tham chi u c a c phi u này trong ngày không hư ng quy n cũng ñã xu t hi n. Công ty Gemadept ñã tr c t c ñ t 1 năm 2004 là 12% và công b s tr c t c l n hai c a năm này b ng c phi u (h cũng ñã ñư c phép c a UBCKNN) v i t l 20:1. Có nghĩa là, c ñông c có 20 c phi u cũ (k c c phi u tr ch m) s ñư c phát thêm 1 c phi u t ngu n v n chia c t c năm 2004. Công ty Haphaco ñã ñư c phép c a UBCKNN chia c t c ñ t hai b ng c phi u (1200ñ/c phi u),
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 176

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

v i giá ñư c tính theo m nh giá là10.000ñ/c phi u, t c là c ñông có 100 c phi u s ñư c nh n thêm 12 c phi u, ñ ng th i thư ng c phi u cho c ñông ñ tăng v n v i t l 2:1, t c là có hai c phi u cũ ñư c nh n thêm 1 c phi u m i. Ngày giao d ch không hư ng quy n là ngày 6/12/2004. ð lý gi i v giá tham chi u c a c phi u trong nh ng ngày ñ c bi t trên, chúng tôi xin gi i thi u m t s k t qu c a công trình nghiên c u liên quan ñ n v n ñ này[1][1]. 1) Giá tham chi u (Ptc) c a c phi u trong ngày giao d ch không hư ng c t c ñư c tính theo công th c: Ptc = Giá ñóng c a phiên giao d ch trư c ñó – giá tr c t c Giá tham chi u c a c phi u trong ngày giao d ch không hư ng c t c ñúng b ng giá ñóng c a c a c phi u này trong phiên trư c ñó tr ñi giá tr c t c. 2) Giá tham chi u c a c phi u (Ptc) trong ngày giao d ch không hư ng ph n chia lãi b ng ti n Ptc = Giá ñóng c a phiên giao d ch trư c ñó – giá tr ti n thư ng Giá tham chi u c a c phi u trong ngày giao d ch không hư ng ph n thư ng b ng ti n ñúng b ng giá ñóng c a c a c phi u này trong phiên trư c ñó tr ñi giá tr ti n thư ng. 3) Giá tham chi u c a c phi u trong trư ng h p phát hành thêm c phi u ñ tăng v n Trong trư ng h p này giá tham chi u c a c phi u ngày không hư ng quy n mua c phi u m i (Ptc) ñư c tính theo công th c: PR t-1 + (I x PR ) Ptc = -----------------------1+ I Trong ñó : Ptc : là giá tham chi u c phi u trong ngày giao d ch không hư ng quy n mua c phi u trong ñ t phát hành m i ñ tăng v n, ñây là giá c n xác ñ nh PRt-1 : là giá ch ng khoán phiên trư c phiên giao d ch không hư ng quy n. I : là t l v n tăng PR : là giá c phi u s bán cho ngư i n m gi quy n mua c phi u trong ñ t phát hành m i. Ví d : Gi s ta mu n tính giá tham chi u c a c phi u Haphaco vào ngày không hư ng quy n mua c phi u m i trong ñ t phát hành thêm c phi u l n ñ u ñ huy ñ ng v n ñ u tư xây d ng Nhà máy gi y Craft. Thông tin chúng ta có ñư c như sau: T ng v n huy ñ ng m i là 20 t ñ ng (t ng v n Haphaco trư c lúc phát
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 177

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

hành quy n mua c phi u là 10 t ñ ng). T c là m i c phi u cũ ñư c mua thêm 2 c phi u m i. Giá tham chi u c a c phi u này vào phiên trư c phiên giao d ch không hư ng quy n là 50.000ñ ng/c phi u (PRt-1). T l v n tăng là g p 2 l n v n hi n có ( I=2). Giá c phi u s bán cho c ñông ghi trong quy n là 32.000ñ ng/c phi u (PR). 5 0000 + 2 x 32000 Ptc = ----------------------------- = 38 000 ñ ng 1+ 2 Như v y, giá tham chi u c phi u trong phiên giao d ch không hư ng quy n là 38.000 ñ ng. Trong khi ñó giá bán theo quy n c a c phi u (hay giá n ñ nh) là 32. 000 ñ ng. Trong trư ng h p này giá c a quy n mua ñ i v i m i c phi u là : 38.000 ñ ng - 32.000 ñ ng = 6.000 ñ ng. Trong th c t , khi có m t c phi u ta có hai quy n mua c phi u m i và t ng giá tr quy n cho vi c s h u m t c phi u cũ là 12.000 ñ ng ðây là thông tin h t s c quan tr ng trong quá trình giao d ch quy n mua c phi u này. Bài toán này ñư c g p khá thư ng xuyên trong quá trình v n hành c a TTCK. B i vì, vi c phát hành thêm c phi u ñ huy ñ ng v n ñ u tư phát tri n s n xu t là m c ñích quan tr ng nh t c a TTCK và các doanh nghi p s tranh th t i ña ngu n v n huy ñ ng b ng phương pháp này. 4) Giá tham chi u c a c phi u trong ngày giao d ch không hư ng ph n chia lãi, hay phát thư ng b ng c phi u Th c ti n TTCK Vi t nam hi n nay ñã cho th y, r t nhi u doanh nghi p niêm y t mu n th c hi n vi c chia c t c, chia lãi b ng c phi u. Th c ch t ñây là ñ t phát hành m i và bán cho c ñông hi n h u. Quy n “mua” c phi u ti m n trong ho t ñ ng này và coi như ngư i có quy n dùng luôn ti n thư ng hay c t c ñ mua c phi u m i. Th c ch t, ho t ñ ng chia lãi, chia c t c và ho t ñ ng phát hành thêm c phi u cùng x y ra cùng m t lúc. Ví d : CtyCP Xu t nh p kh u Khánh H i (KHA) ñã ñư c phép c a UBCKNN phát hành thêm c phi u ñ tăng v n dư i hình th c thư ng c phi u, tăng v n ñi u l t 20,9 t ñ ng lên g p rư i, t c là phát hành thêm 1.045.000 c phi u v i tr giá 10,450 t ñ ng. Ngày cu i cùng ñ c ñông ñăng ký quy n mua c phi u là ngày 15/10/2004 (Th 6). Ngày giao d ch không hư ng quy n là ngày Th 4 ngày 13/10. Câu h i ñây là, giá tham chi u c a c phi u này t i ngày 13/10 này là bao nhiêu? Giá tr c a quy n b ng bao nhiêu? Bi t r ng giá c phi u ngày 12/10 c a KHA là 25.500ñ ng.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 178

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Trong trư ng h p này, cùng m t lúc có 2 s ki n x y ra: KHA phát thư ng và phát hành thêm c phi u ñ tăng v n. M c thư ng là 5.000ñ ng /c phi u; Phát hành ñ tăng thêm 50% v n và giá tính cho ngư i có quy n (c ñông hi n h u) v i giá 10.000ñ ng /c phi u. Chúng ta dùng công th c sau: PR t-1 + (I x PR )-TTH Ptc = -----------------------------1+ I Trong ñó : Ptc : là giá tham chi u c phi u trong ngày giao d ch không hư ng quy n nh n thư ng b ng c phi u PRt-1 : là giá ch ng khoán phiên trư c phiên không hư ng quy n nh n thư ng b ng c phi u. (25.500ñ) I : là t l v n tăng: 50%=0,5 PR : là giá c phi u s tính toán cho ngư i có quy n nh n thư ng b ng ti n (10.000ñ) TTH : Giá tr ti n thư ng b ng c phi u (5.000 ñ ng) Thay s vào ta có: 25.500 + (0.5x 10.000 ) –5.000 P tc (ngày 13/10) = ------------------------------------- = 17.000 ñ ng 1+ 0.5 T c là, n u ngày 13/10 giá c phi u KHA hình thành là 17.000 ñ ng/c phi u thì ñư c coi là không có bi n ñ ng giá, không có tác ñ ng ñ n Vn-Index. Vi c gi m giá t 25.500 ñ ng /c phi u xu ng 17.000 ñ ng/c phi u ch là s bi n ñ ng v giá tr , ch không ph i là bi n ñ ng v giá. Giá c a quy n ñây là 17.000ñ ng - 10.000ñ ng = 7.000ñ ng

5) Giá tham chi u c a c phi u trong ngày giao d ch không hư ng ph n chia lãi và ñ ng th i chia c t c b ng c phi u Ví d : Công ty Haphaco ñã ñư c phép c a UBCKNN chia c t c ñ t hai b ng c phi u (1.200ñ/c phi u), v i giá ñư c tính theo m nh giá là10.000ñ ng/c phi u, t c là c ñông có 100 c phi u s ñư c nh n thêm 12 c phi u, ñ ng th i thư ng c phi u cho c ñông ñ tăng v n v i t l 2 :1, t c là có hai c phi u cũ ñư c nh n thêm 1 c phi u m i. Ngày giao d ch không hư ng quy n là ngày 6/12/04. Chúng ta hãy tính giá tham chi u c a c phi u này vào ngày 6/12/04 theo công th c : Công th c c a chúng ta :

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 179

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

PR t-1 + (I x PR )-TTH- Div Ptc (ngày 6/12) = ------------------------------------1+ I Trong ñó : Ptc (ngày 6/12) : là giá tham chi u c phi u trong ngày giao dich không hư ng quy n nh n thư ng và nh n c t c b ng c phi u PRt-1 : là giá ch ng khoán trư c khi phát hành ch ng quy n. (Giá vào ngày 3/12/2004 là 39.300 ñ ng) I : là t l v n tăng: 50%+12%= 62%= 0,62 PR : là giá c phi u s bán cho ngư i có quy n hư ng c t c và ti n thư ng b ng c phi u (=10.000 ñ ng) TTH: giá tr ti n thư ng (=5.000 ñ ng) Div: là giá tr c t c (= 1.200 ñ ng) 39.300 + (0.62x 10.000 ) –5.000-1.200 P tc ngày 6/12 = -------------------- -------- -------------- = 24.259 ñ ng 1+ 0.62 Trong trư ng h p này giá tr quy n nh n c t c và ti n thư ng b ng c phi u là: 24.259- 1.0000 = 14.259 ñ ng. Tuy nhiên, trong th c t TTGDCK Tp. HCM ñã quy ñ nh giá tham chi u c a Haphaco phiên giao d ch ñ u tiên không hư ng quy n (ngày 6/12/04) là 25.000ñ (cao hơn giá tr th c hơn 700 ñ ng). L ra ph i thông báo giá tham chi u c a Haphaco vào ngày 6/12/04 - Phiên giao d ch 931 là 24.300 ñ ng thay vì 25.000 ñ ng. ðây là thông tin quan tr ng ñ i v i ngư i ñ u tư ñ h có cơ s ñ giao d ch c phi u trong nh ng phiên trư c ngày 6/12 và ngay ngày 6/12 Vi c gi m giá c a Haphaco t 39.300 ñ ng vào phiên giao d ch 930 xu ng 24.300 ñ ng vào phiên th 931 không coi là gi m giá và không tính vào VnIndex, vì ñây là kho n gi m giá tr c a c phi u ch không ph i gi m giá. 6) T ng quát hóa N u t t c các y u t k trên cùng x y ra m t lúc thì ta tính giá tham chi u ra sao. Ví d cùng m t lúc có các s ki n như sau x y ra : - Công ty có phát hành thêm ch ng quy n ñ tăng v n

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 180

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

- Công ty có m t ph n ti n thư ng b ng ti n m t. - Công ty có chia m t ph n c t c b ng ti n m t - Công ty có m t ph n ti n thư ng b ng c phi u. - Công ty có chia m t ph n c t c b ng c phi u. ð ng th i giá c phi u tính cho ch ng quy n, quy n nh n thư ng b ng c phi u, quy n nh n c t c b ng c phi u khác nhau. Câu h i ñ t ra là vào ngày giao d ch không hư ng các quy n trên giá tham chi u c a c phi u tính ra sao? Th c t ñây là bài toán t ng h p c a t t c các bài toán trên. Chúng ta hãy dùng công th c t ng quát sau: PR t-1 + (I1 x Pr1 ) + (I2 x Pr2 ) + (I3 x Pr3 ) –TTHcp- Divcp- TTHt -Divt Ptc = --------------------------------------------------------------------------------------------1+ I1 + I2 + I3 Trong ñó : Ptc : Giá tham chi u trong ngày không hư ng các quy n trên I1 : T l v n tăng theo phát hành quy n mua c phi u I2 : T l v n tăng do phát thư ng b ng c phi u I3 : T l v n tăng do phát c t c b ng c phi u TTHcp : Giá tr ti n thư ng b ng c phi u Divcp : Giá tr c t c b ng c phi u TTHt : Giá tr ti n thư ng b ng ti n Divt : Giá tr c t c b ng ti n Pr1 : Giá c phi u bán cho ngư i có quy n mua c phi u Pr2 : Giá c phi u tính cho ngư i ñư c thư ng b ng c phi u Pr2 : Giá c phi u tính cho ngư i ñư c nh n c t c b ng c phi u Trong th c t , chúng ta có th dùng công th c t ng quát này ñ tính toán cho t t c các trư ng h p. ð i v i nh ng nhân t không x y ra ta ñánh s 0. ðây là k t qu nghiên c u có kh năng ng d ng th c ti n khá cao, mong các nhà ñ u tư tham gia góp ý, bàn lu n thêm. Vi c ñi u ch nh giá tham chi u theo nh ng y u t k trên là nh ng bi n ñ ng v giá tr c phi u (ph i ñư c lo i b trong quá trình tính toán Vn-Index), không nh hư ng ñ n ch s giá Vn-Index. Trong m t s trư ng h p, m t s ngư i không
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 181

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

hi u v phương pháp tính Vn-Index nên ñã gi i thích vi c gi m Vn-Index là do ngày phát c t c, ngày phát hành thêm c phi u, ngày phát thư ng b ng ti n, b ng c phi u... ðây ch là sai l m trong cách nh n bi t và liên quan ñ n m t s ki n th c cơ b n v ch ng khoán và TTCK./. -----------------------------------------------------[1][1] “ ð nh giá các công c phái sinh và m t s g i ý áp d ng vào th trư ng ch ng khoán Vi t nam “ do TS. Tôn Tích Quý – UBCKNN làm Ch nhi m ñ tài. Lòng tham và n i s (07:58 05/02/2008) V i th trư ng ch ng khoán (TTCK) Vi t Nam, dù tr i qua r t nhi u thăng tr m, có nh ng th không h thay ñ i, ñó chính là lòng tham và s s hãi, “k thù” s m t c a nhà ñ u tư (NðT). Trong năm 2008 này, li u NðT có kh ng ch ñư c k thù này ñ t n d ng cơ h i ñ u tư ch ng khoán m t cách t t nh t. B n in G i ñi Lòng tham và s s hãi trong t ng giai ño n c a TTCK V i nh ng NðT ñ n v i TTCK trong nh ng ngày ñ u v n còn nh th i ñi m VN-Index lên ñ n “ñ nh” vào ngày 25-6-2001 (571,04 ñi m). Trong quá trình lên giá ñó th trư ng ñã ch ng ki n s mua vào t không có ch n l c c a NðT, th m chí mua vào chính nh ng ch ng khoán (CK) mà h ñã bán ngày hôm trư c. B i vì NðT có ni m tin r t mãnh li t là c mua s có l i mà không bi t là có m t “k thù” ñang kh ng ch NðT ñó là “lòng tham”. Sau ñó hai năm, khi ch s VN-Index ch m “sàn” m c 130,9 ñi m thì ñ n phiên m t “k thù” khác l i thay th “lòng tham” ñ kh ng ch NðT ñó là “s s hãi”. Chính k thù này gây ra tâm lý trái ngư c là m t ni m tin và k t qu là bán ra h n lo n. Năm 2007, ch s VN-Index ch m “ñ nh” vào ngày 12-3-2007 là 1.171 ñi m và ñ n ngày 24-1-2008 VN-Index ch còn 764 ñi m (m t kho ng 35% giá tr ). Tuy nhiên v n chưa có d u hi u gì nh n bi t VN-Index ñã xu ng ñ n “ñáy”. Trư c ngày 12-3-2007 m i ngư i s th y “lòng tham” tràn ng p trên TTCK, CK len l i vào m i t ng l p dân cư. Ngư i ngư i, nhà nhà ñ xô ñi mua CK, t nh ng ngư i dân bình thư ng như anh xích lô, bà n i tr cho ñ n các bác s , k sư... ñ u tranh nhau mua CK, ñ y VN-Index tăng ñ n g n 200% k t ngày 2-8-2006 (khi ñó VN-Index ñang “ñáy” 399 ñi m). Tuy nhiên sau ngày này, “s s hãi” d n d n chi m ưu th . Nó như m t th b nh d ch lây lan kh p th trư ng và ñ n nay v n chưa có thu c ñ c tr . Th t ra các NðT dù ch m i tham gia th trư ng v n ít nhi u hi u ñư c ñi u gi n d này. Nhưng h v n m c ph i và gây nh hư ng ñ n tâm lý c a chính h , d n ñ n thua l trong ñ u tư ch ng khoán. ð r i sau khi bình tâm l i, h nh n th y n u mình bình tĩnh hơn thì ñã tránh ñư c thua l hay ít ra cũng gi m thi u ñư c r i ro. Làm sao ñ kh ng ch ñư c lòng tham và s s hãi? ðây là m t câu h i khó. Bài vi t này ch nh m nh c nh NðT bi t mình ñang ch ng l i “k thù” nào ñ có nh ng quy t ñ nh sáng su t.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 182

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ð u tiên, NðT ph i tránh quan ni m sai l m r ng ñ u tư ch ng khoán là trò c b c. Ý nghĩa c a TTCK không ph i như v y, b i vì c b c không t o ra giá tr mà ch ñơn thu n là ñem ti n c a ngư i này ñưa cho ngư i khác. Còn ñ u tư ch ng khoán có nh ng th i ñi m nhi u ngư i cùng th ng và n u TTCK ñi lên thì nh ng ch ng khoán trong danh m c ñ u tư s ñư c gia tăng v giá tr ch không ph i l y ti n c a ngư i khác b vào tài kho n c a NðT. Th m chí khi TTCK ñi xu ng v i nh ng phương pháp ñ u tư hi u qu NðT không nh ng không m t ti n mà v n thu ñư c l i nhu n như khi giá lên. Th c t trong b t c trư ng h p nào c a th trư ng n u NðT có m t chi n lư c ñ u tư t t và tâm lý n ñ nh NðT v n có th có m t danh m c ñ u tư mang l i l i nhu n. M t khi lo i b ñư c s ăn thua, NðT s có cơ h i làm ch ñư c mình, không cho hai “k thù” ñáng s kia có cơ h i phát tri n. NðT s mua bán có chi n lư c ch không ñ lòng tham nh hư ng c mong giá lên t i “ñ nh” ñ bán vì khó có th xác ñ nh ñư c ñâu là “ñ nh” và bán ra h n lo n do tâm lý ăn thua mu n bán b ng m i cách ñ gi m l , mong “ch y” trư c ngư i khác. Ngoài ra, NðT cũng c n xác ñ nh là NðT ph i làm ch ñư c ñ ng ti n ch không ph i ñ ñ ng ti n làm ch mình. NðT c n ph i b t ñ ng ti n làm vi c cho mình và sinh l i ch không ph i ch y theo nó. Như v y khi giá lên NðT s tránh ñư c vi c mua t làm th trư ng tăng quá nóng ñ r i khi th trư ng gi m NðT l i tranh nhau bán làm cho th trư ng b t n và nh ng k cơ h i s nhân d p này thao túng th trư ng gây thi t h i cho ña s NðT. TTCK năm 2008, lòng tham hay s s hãi? Hãy nghe NðT l ng danh th gi i Warren Buffett nói: “Ph i bi t tham lam khi ngư i khác lo s và lo s khi ngư i khác tham lam”. Trong ñ u tư có nh ng ngư i thành công và cũng không ít ngư i ph i “ôm h n” (k c ñ u tư b t ñ ng s n, vàng...). ði m khác bi t cơ b n c a hai d ng NðT này là ngư i ñ u tư thành công không ñ tâm lý ñám ñông nh hư ng ñ n quy t ñ nh ñ u tư c a h b i vì “trong ñ u tư, s ñông không ph i luôn luôn ñúng”. Giá vàng ñang th i kỳ cao nh t t trư c ñ n nay, giá b t ñ ng s n ñã b ñ y lên ngoài t m v i c a ñ i b ph n ngư i dân, nh ng ngư i mua b t ñ ng s n ña s là mua ñi bán l i còn nh ng ngư i có nhu c u s d ng th t s l i ña ph n không th mua ñư c. Ngoài ra ñ ng ñô la M ñang trong xu hư ng gi m giá, CK l i ñang trong mùa “ñ i h giá” giá tr c a hàng hóa trên TTCK ñã tr nên t t hơn r t nhi u... V y k sách ñ u tư ñây là gì? Kênh ñ u tư nào s là hi u qu nh t? Hi n t i, n u ñ u tư vàng ñ “ôm” là không thích h p (vì giá th i kỳ cao k l c, có th ñ d c b t c lúc nào); còn ñ u tư vào b t ñ ng s n r t d b mua h b i giá ñã quá cao vư t giá tr th t, thanh kho n l i kém nh t trong các lo i tài s n tài chính. ð ng th i ch trương c a Nhà nư c ñang “si t” l i th trư ng b t ñ ng s n, vì th kh năng sinh l i s r t kém mà r i ro l i cao. Như th “lòng tham” ñã lan t a trên hai th trư ng này. V y còn TTCK, th trư ng hi n ñang r t m, “s s hãi” tràn ng p th trư ng, giá CK ñã r t quá sâu và theo các chuyên gia kinh t là giá CK ñã xu ng hơn giá tr th c. Trong khi ñó Nhà nư c ñang có
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 183

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

chính sách kích c u, t o thu n l i cho TTCK, b i v y thư ng sách ñ u tư trong năm 2008 nhi u kh năng s là ñ u tư ch ng khoán. Nhà ñ u tư c n ph i b t ñ ng ti n làm vi c cho mình và sinh l i ch không ph i ch y theo nó. Như v y khi giá lên nhà ñ u tư s tránh ñư c vi c mua t làm th trư ng tăng quá nóng ñ r i khi th trư ng gi m nhà ñ u tư l i tranh nhau bán làm cho th trư ng b t n. A Proper Respect For Risk - Cái nhìn ñúng ñ n v r i ro (11:07 04/01/2008) Ngày nay, nhi u ngư i có nh ng suy nghĩ l c quan thái quá. H nghĩ m i vi c s luôn di n ra suôn s . Dù suy nghĩ bi quan cũng không m y hi u qu , nhưng kh năng suy nghĩ l c quan cũng có gi i h n c a nó. B n không th th c hi n giao d ch theo cách như th ngu n l c c a b n là b t t n. B n không th nghĩ r ng “tôi có gì ñ m t ñâu?” vì th t ra, b n có th m t r t nhi u. B n in G i ñi Nh ng nhà kinh doanh ch ng khoán thành công luôn có m t cái nhìn ñúng ñ n v r i ro. H nh n ra r ng h có th thua l , th m chí là thua nhi u. Trong m t cu c ph ng v n ñư c ghi l i trong quy n “Market Wizards”, nhà kinh doanh ch ng khoán Larry Hite mô t ông ñã nhìn th y b n bè và ñ ng nghi p m t hàng tri u ñô-la như th nào. Trên th c t , m t s nhà kinh doanh ñã m t r t nhi u tài s n, th m chí phá s n ch sau m t giao d ch. Khi nghe ñ n nh ng th t b i này trong ngành ch ng khoán, b n s t p cách nhìn ñúng ñ n v r i ro. Th trư ng luôn ph n ánh ñúng tình hình. Ông Hite cho bi t: “n u b n tranh chi n v i th trư ng, b n s thua.” B n không th làm ch th trư ng nhưng b n có th ñ phòng ñ ñ m b o r ng th trư ng không làm nh hư ng ñ n b n. Không có gì hoàn h o c . Thông tin không hoàn h o và linh c m c a chúng ta cũng v y. Vi c th c hi n m t giao d ch hoàn h o là ñi u b t kh thi. Và n u không th th c hi n ñư c m t phi v hoàn h o, b n s ph i có m t cái nhìn ñúng ñ n v r i ro. Trong cu c ph ng v n ñư c ghi l i trong quy n “Market Wizards”, ông Hite ñã ñưa ra hai l i khuyên v v n ñ r i ro như sau: ñ ng bao gi li u lĩnh và luôn nhìn vào m t chưa ñư c c a m t giao d ch. Nghe có v ñơn gi n, nhưng ch có m t ít nhà kinh doanh là làm theo ý ki n c a ông. T i sao v y? ðó là vì con ngư i luôn quá l c quan m t cách mù quáng ñ n n i h không nhìn th y ñư c r i ro. Do mu n chi n th ng và th ng l n, nên h không nhìn ñúng ñ n v r i ro. Nhưng nh ng nhà kinh doanh ch ng khoán thành công không s khi ph i ñ i m t v i nh ng hoàn c nh t i t nh t. Còn b n thì sao? Trư c h t, ñi u quan tr ng là c n tránh th c hi n giao d ch s ti n mà b n không th bù l i n u thua vì b n s m t r t nhi u. Ch ng h n như n u m i tháng b n ch dành d m ñư c kho ng 1.000 ñô-la, b n s m t 12 tháng ñ dành d m ñư c 10.000 ñô-la. N u thua 10.000 ñô-la trong m t giao d ch, b n s không th th c hi n kinh doanh trong 10 tháng sau ñó. Nhi u ngư i th c hi n giao d ch b ng m i giá, nhưng h th t ra ñang r t m o hi m. H có th s m t thêm nhi u ti n và s m t nhi u th i gian hơn ñ dành d m ñ ti n tr l i.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 184

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Trư c khi th c hi n giao d ch, ñi u quan tr ng là tính toán r i ro mà b n ñang m o hi m. Ch ng h n như n u giá c phi u mà b n ñang ñ nh giao d ch rơi xu ng 1 ñô-la trong m t tháng và b n ñang có 1.000 c phi u, b n s ph i quy t ñ nh li u b n có th “c m c ” n u m t 1000 ñô-la hay không. N u không th , b n không nên th c hi n giao d ch. Có th , nhi u ngư i s cho r ng ñây là hành ñ ng quá th n tr ng nhưng th t ra không ph i v y. Kinh doanh mang l i nh ng k t qu c th . Hãy h c nh ng bài h c t qu en sách Market Wizards trong quá kh . Trong lĩnh v c giao d ch ch ng khoán, có r t nhi u ngư i ñã ph i m t tài s n và b n cũng không ph i là m t ngo i l . ð ng xem nh v n ñ r i ro. N u không cân nh c c n th n v nh ng gì b n có th thua l , b n s không t n t i ñư c. Và n u không th t n t i trong m t th i gian dài, b n s không th thi t l p nh ng k năng c n thi t ñ thu ñư c l i nhu n th c s . Tuy nhiên, n u có cái nhìn ñúng ñ n v r i ro, b n s t n t i và bi n ư c mơ c a b n thành hi n th c. Humble But Profitable - Khiêm như ng nhưng sinh l i (11:29 19/12/2007) Nh ng nhà kinh doanh ch ng khoán dày d n kinh nghi m t lâu ñã quan sát ñư c r ng, sau m t lo t giao d ch thành công, nhà kinh doanh thư ng có khuynh hư ng quá t tin và ph m sai l m khi th c hi n giao d ch. ðây cũng là ñi u d hi u. Th c hi n giao d ch là m t công vi c c nh tranh nên khi b n thành công có nghĩa là m t ngư i khác g p th t b i. B n in G i ñi Nh ng ngư i tham gia th trư ng th c hi n giao d ch vì mu n ki m l i nhu n và thư ng không s thua l . Có bao nhiêu nhà kinh doanh ñ i di n v i nh ng c m giác không tránh kh i như h nghi và s hãi? H tr nên quá vui m ng khi thành công và s n sàng khoe khoang v v n may c a mình. T c m giác nh nhõm, nhi u nhà kinh doanh ñã không th ch ñư c ñ khoe khoang v thành công c a mình. Vi c t thư ng cho b n thân khi làm công vi c t t là ñi u quan tr ng, nhưng chúng ta cũng ph i c n tr ng ñ không b cu n ñi quá xa. Nh ng nhà kinh doanh thành công thư ng khiêm như ng vì bi t r ng h có th thành công trong m t giao d ch nhưng l i th t b i trong m t giao d ch ti p theo. Th trư ng v n hay thay ñ i nên m t chi n lư c h u hi u trong m t s ñi u ki n th trư ng này l i có th hoàn toàn vô ích trong m t s ñi u ki n th trư ng khác. N u th c hi n m t chi n lư c th c t ti p c n các th trư ng, b n ch có th khiêm như ng. Th thì có gì sai trong vi c c m th y t hào sau khi thành công? M t chút t hào s không h i gì. Th c hi n giao d ch là m t công vi c khó khăn nên khi làm t t, c m giác thành công và t hào là ñi u t nhiên. ði u này ch có nghĩa r ng ñi u quan tr ng là b n ki m ch lòng t hào và v n khiêm như ng, ñ c bi t khi b n g p v n ñ . Khi c m th y quá t hào v i v n ñ c a mình, b n s có khuynh hư ng ph m sai l m. B n s d c m th y quá t tin và li u lĩnh nh ng ñi u b n không làm. Càng khiêm như ng bao nhiêu, b n càng d nh n ra nh ng thi t sót và càng ñưa ra nh ng nh n ñ nh s c s o v tình hình các th trư ng b y nhiêu. Quá t hào thư ng d n ñ n “th m h a” (ñi u b t h nh). Nh ng ngư i t hào thư ng mu n khoe khoang v thành công c a mình. Nhưng vi c khoe khoang ñó l i có th ñi quá xa. Khi m t ngư i thư ng hay nói v thành công c a mình, nh ng ngư i khác s ghét ngư i ñó và ch ch nhìn th y ngư i ñó th t b i. M t
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 185

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

nhà kinh doanh quá t hào có th ph i ch u áp l c t bên ngoài ñ ti p t c thu ñư c nhi u l i nhu n nh m gi th di n c a b n thân. Bên c nh ñó, cũng có m t nguy cơ tr nên kiêu hãnh m t cách bư ng b nh. Thái ñ này thư ng x y ra khi m t ngư i dành quá nhi u th i gian ñ t hào v thành công c a mình cũng như luôn c c m th y mình hơn ngư i khác ñ n n i h không th th a nh n h ph m sai l m khi ñi u này x y ra. m c ñ tr m tr ng hơn, m t ngư i kinh doanh quá t hào s s hãi ph i ñ i di n v i sai l m, th m chí ph ñ nh vi c h có sai l m. Thái ñ t hào thái quá ñã và ñang là s suy s p cho nhi u nhà kinh doanh. Th c hi n giao d ch là m t công vi c ñ y khó khăn mà không c n ph i t thêm vào áp l c tâm lý r ng ph i th y mình hơn ngư i khác, duy trì v trí xã h i hay gi th di n. Khi lòng t hào d n ñư ng cho nh ng quy t ñ nh trong giao d ch, nhà kinh doanh s d dàng li u lĩnh không c n thi t ñ thu ñư c nhi u l i nhu n nh m gi th di n. Ki m ch lòng t hào là ñi u c n thi t. ði u quan tr ng là phát tri n nh ng tiêu chu n n i tâm v giá tr b n thân. Th c hi n giao d ch như th b n ñang ch y trong m t cu c ñua v i b n thân thay vì ñua v i nh ng nhà kinh doanh khác cũng là ñi u r t h u ích. Hãy t phát tri n nh ng qui t c và chu n m c liên quan ñ n k năng c a b n trong vai trò là m t nhà kinh doanh. Khi ñã ñ t ñư c tiêu chu n c a b n thân, b n s c m th y chút t hào nhưng không c n thi t ph i nói ñi u ñó cho ngư i khác bi t. N u b n có th c m th y t hào v nh ng thành công c a b n thân mà không c n ph i khoe khoang v vi c ñó, hay nói phóng ñ i v thành công c a mình, b n ñã h c ñư c cách c m nh n giá tr th c th c a b n thân. Quá t tin và kiêu hãnh m t cách bư ng b nh thư ng liên quan ñ n s t hu ho i. Sau khi th c hi n thành công m t s giao d ch, c m giác thành công là ñi u t nhiên. Tuy nhiên, m t m t, s t hào ñó có th can thi p vào vi c duy trì cách ti p c n khách quan và lý trí. Vì v y, ñ ng ñ lòng t hào nh hư ng ñ n kh năng giao d ch sinh l i c a b n trong vai trò là nhà kinh doanh. B n càng ki m ch ñư c lòng t hào bao nhiêu, b n càng d ñưa ra nh ng quy t ñ nh lý trí, không thiên v , v n là nh ng ñ c ñi m c a vi c th c hi n giao d ch sinh l i v lâu dài b y nhiêu. Getting Out Just In Time - Thoát ñúng lúc (14:55 07/12/2007) S c ch u ñ ng c a b n b n b như th nào? Hãy hình dung ra trư ng h p sau ñây: 10% s ti n trong tài kho n c a b n ñang ñư c ñưa vào ñ u tư ch ng khoán. Trong hai ngày qua, th trư ng chuy n bi n theo hư ng b n ñã d ñoán nhưng hôm nay, tin t c cho bi t nguyên li u c a s n ph m bán ch y nh t c a công ty b n quan tâm hi n ñang thi u h t. Phương ti n truy n thông ñ i chúng ñang ñưa tin v s vi c này và giá c phi u b t ñ u gi m xu ng. B n in G i ñi M i l i nhu n b n thu ñư c ñã m t s ch trong vòng m t ti ng ñ ng h . B n s làm gì ñây?B n s bán s c phi u còn l i ñ bù l ? Hay b n s ñ i xem giá c phi u có s tăng lên l i hay không? Vào nh ng lúc th này, ñi u c n thi t là b n ph i có m t k ho ch kinh doanh rõ r t v i m t chi n lư c thoát (exit) c th .
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 186

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Công vi c giao d ch v n ñã không ch c ch n vì b n không baogi bi t chính xác ñi u gì s x y ra ti p theo. ðó chính là ñi u khi n m t s nhà kinh doanh nh n th y công vi c này hoàn toàn h ng thú trong khi s khác l i cho r ng ñây là m t công vi c r t căng th ng. Cách x trí trư c nh ng tình hu ng b t l i cho c phi u hoàn toàn ph thu c vào tính cách c a b n. Cách t t nh t ñ b o v v n c a b n là s d ng ñi m d ng b o v (protective stops). Khi thi t l p k ho ch kinh doanh, b n c n quy t ñ nh m c ñ ch u ñ ng c a mình. B n s ch p nh n ch u m t bao nhiêu ti n trư c khi thoát (exit) ra kh i m t thương v ? B n có th cài ñ t ñi m thoát (exit point)này như m t l nh bán c t l (stop loss) t ñ ng. B n cũng có th dùng nh ng cài ñ t t ñ ng cho ñi m d ng trên sàn giao d ch c a mình hay t quy t ñ nh ñi m d ng. Tuy nhiên, v n ñ c a quy trình bán c t l (stop loss) t ñ ng là cho dù ñó là m t l nh cài ñ t chính th c hay t ñ ng trên sàn giao d ch c a b n, thì vi c thay ñ i giá c nh t th i có th ngăn ch n b n thoát kh i giao d ch n u ñi m c t l (stop loss) c a b n không tính ñ n s bi n ñ ng tương x ng. Th t khó bi t ñư c m c ñ mà m t c phi u s tăng và s gi m giá t m th i có th hu ho i c k ho ch giao d ch c a b n n u ñi m d ng b o v (protective stops) không ñư c cài ñ t thích h p. Trong khi ñó, ñi m d ng tâm lý l i có th h u ích hơn. B n có th t quy t ñ nh m c ñ r t giá c a c phi u trư c khi bán. Khi giá c phi u ñ n ñi m thoát (exit point),b n có th quy t ñ nh li u giá c phi u gi m ch mang tính t m th i hay cho th y s thay ñ i xu hư ng. Lúc ñó, b n có th thoát (exit) kh i thương v . T t c nh ng ñi u này nghe th t d dàng v m t lý thuy t, nhưng tùy theo cá tính c a b n thân, có l b n s không th th c hi n chi n lư c này. Ch ng h n như n u b n luôn g p khó khăn trong vi c ki m ch c m xúc nhưng b n l i ñang dùng chi n thu t t quy t ñ nh ñi m d ng, b n có th s g p r c r i trong vi c ñóng giao d ch khi ñ n ñi m thoát (exit point). M t s ngư i s hãi và vì v y, ñã không thoát kh i giao d ch khi t quy t ñ nh ñi m d ng. Vì v y, nh ng ngư i này s ph i c n ñ n chút k lu t trong khi th c hi n giao d ch như ñi m d ng t ñ ng hay l nh bán t ñ ng. Gi m thi u thua l là m t d u hi u c a vi c giao d ch thành công. Tuy nhiên, không ph i m i nhà kinh doanh ñ u x trí gi ng nhau khi ph i th c hi n giao d ch trong tâm tr ng căng th ng. N u b n mu n giao d ch sinh l i, ñi u c n thi t là ñi u ch nh cá tính c a b n thân. N u b n thu c nhóm ngư i bình tĩnh và k lu t, ngay c trong trư ng h p căng th ng, b n có th t quy t ñ nh ñi m d ng ñ b o v v n. Nhưng n u b n là ngư i d b nh ng nh hư ng c a th trư ng tác ñ ng, b n s mu n dùng ñi m d ng t ñ ng ñ b o v chính mình. Tóm l i, dù b n th c hi n theo cách nào chăng n a, hãy c gi m thi u s ti n thua l càng nhi u càng t t b i ñó là cách duy nh t ñ b n th c hi n giao d ch sinh l i v lâu dài. Prescription for Losses - “Công th c” c a s thua l (10:24 04/12/2007) B n ñã bao gi ñ i di n v i tình tr ng s t giá b t thình lình và th y như ch mu n
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 187

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

b cu c chưa? ðó cũng là c m nh n hi n t i c a Kent. Kent là nhà kinh doanh bán th i gian trong 5 năm qua nhưng ñã không làm gì ñư c ngoài vi c b thua l 50.000 USD. M i tháng, anh ñ u b thêm ti n vào tài kho n c a mình, làm vi c ngoài gi ñ bù ñ p l i cho s ti n thua l trong ch ng khoán và v n luôn t h i t i sao anh l i ph i làm v y. B n in G i ñi Kent nhìn quanh b n bè và th y t t c ñ u thành ñ t. B n thân nh t c a Kent ch m i th c hi n giao d ch trong 2 năm nhưng anh ñã thu ñư c 10.000 USD l i nhu n. Nhìn quanh b n bè t th i trung h c, Kent c m th y th t ghen t vì nhi u ngư i trong s ñó ñang s ng m t cu c s ng xa hoa. Anh chìm ng p trong n i tuy t v ng và không ng ng t h i: “T i sao l i là mình? T i sao mình không th thành công trong ch ng khoán?” B n ñã bao gi th y tuy t v ng ñ n n i tin r ng s m nh bu c b n là m t k th t b i; hay c m th y r ng b n ph i tìm m t con ñư ng khác, m i m hơn cho mình chưa? N u ñã t ng tr i qua nh ng c m giác ñó, b n không ph i là trư ng h p ngo i l . ðó là m t c m giác r t t nhiên. Th c hi n giao d ch là m t công vi c khó khăn; nhưng nhi u ñi u t t ñ p khác trong ñ i cũng thư ng khó ñ t ñư c. Khi b n c m th y b ñánh b i, ñ ng ch ng i yên. Hãy ñ ng d y và n l c ñ ñi ñ n thành công. Trong giao d ch ch ng khoán, b n s r t d c m th y b ñánh b i. Theo quan ñi m c a xã h i, n n n ch ng ch t, ngay c khi ñó ch là m t ph n c a kho n h c phí b n ph i tr ñ chơi trò chơi ch ng khoán v n b xem là thua cu c. Ngoài ra, ngay chính trong môi trư ng ch ng khoán, b n v n có th c m th y là k thua cu c. Cách ñây vài năm, trong m t h i ngh chuyên ñ v ch ng khoán, tôi có nghe m t nhà kinh doanh n i ti ng chia s v i thính gi r ng n u không thành công trong b t kỳ công vi c nào trong vòng 5 năm, có l b n nên tìm cho mình m t công vi c m i. Theo l i ông chia s , n u b n có nh ng t ch t ñ thành công, b n có th b t ñ u v trí là m t ngư i ph c v và cu i cùng sau 5 năm, s tr thành ông ch . M t l i phát bi u như th có th là ñ ng cơ giúp b n bư c vào lĩnh v c giao d ch và c m th y l c quan v nh ng cơ h i thành công c a mình. Tuy nhiên, sau 5 năm, n u không thành công, b n s c m th y mình là m t k th t b i th m h i.

Trong m t xã h i luôn hư ng t i s thành công như xã h i c a chúng ta ngày nay, b n s không th tránh ñư c c m giác ph i ñ t ñư c thành công và th m chí ñ t ñư c ñi u ñó nhanh chóng. Nhưng thành công cũng c n có th i gian. Mike Quanbeck, m t chuyên gia trong lĩnh v c giao d ch ch ng khoán cho bi t, n u ch m i th c hi n giao d ch trong vòng 5 năm, b n cũng ch là m t ngư i m i vào ngh . B n c n có th i gian ñ có ñư c s nh y bén d ñoán v các th trư ng. Ngoài ra, dù ñi u này nghe có v không công b ng, nhưng m t s nhà kinh doanh b n th y thành công v n có ph n nào nh vào y u t “thiên hoà, ñ a l i”. ði u này không có nghĩa là h không có chút k năng nào, nhưng s th t là may m n cũng là m t y u t c n xét ñ n.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 188

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Thay vì c m th y b ñánh b i, ñi u h u ích là b n nh n th y m i vi c ñ u t t ñ p. Khi th c hi n m t công vi c khó khăn, luôn t nh c mình ph i kiên trì và n l c h t s c là ñi u r t quan tr ng. M t s ngư i có th là nh ng nhà kinh doanh b m sinh, nhưng th thì ñã sao? B n v n có th h c h i ñ tr thành m t nhà kinh doanh sinh l i và cu i cùng, ch cho ñ n lúc nh ng k năng b n ñã h c ñư c “ñơm hoa k t trái”. Hãy c ñi theo con ñư ng c a mình hơn là so sánh b n thân v i ngư i khác. N u d dàng b cu c, b n s không bao gi th y ñư c s thành công mà b n hư ng t i. Ngư c l i, n u b n luôn nghĩ t i s thành công, cu i cùng b n cũng s ñư c to i nguy n. Vì v y, ñ ng b cu c. Hãy suy nghĩ như m t ngư i chi n th ng. ðó là nh ng ngư i s n sàng nh n lãnh trách nhi m và ch u trách nhi m v nh ng hành ñ ng c a mình. H luôn tìm ki m cơ h i và kh năng. H là nh ng ngư i l c quan và vui v . Trái l i, nh ng ngư i bi quan thư ng hay th t b i. H luôn nói v nh ng lý do t i sao h không th th c hi n công vi c c a mình. H ch bi t ch trích và ng i “ch tay năm ngón”. H hư ng t i năng lư ng tiêu c c, v n là k thù ñáng s nh t c a con ngư i. Chính thái ñ bi quan là “công th c” c a s th t b i. V y nên, ñ ng như ng b khi ñ i ñ u v i s bi quan. Hãy làm vi c chăm ch , luôn l c quan và r i ñem v s l i nhu n mà b n ñang tìm ki m. When You''re Stuck, Start Small, and Build Momentum - Khi b t c, hãy b t ñ u t nh ng bư c nh và t o s c b t Trong công vi c giao d ch luôn có m t áp l c là ph i thành công. Dù b n kinh doanh nghi p dư hay thu nh p ch y u d a vào ngu n l i nhu n t vi c giao d ch, th t khó ph nh n c m giác mu n thành công. Hãy nghĩ ñ n m i ñi u thu n l i khi b n có nhi u ti n: b n s mua ñư c m i th mình mu n như xe m i, m t ngôi nhà r ng hơn hay m t cu c s ng xa hoa. N u b n tin vào nh ng l i qu ng cáo trên tivi, thì ti n b c qu th t có th mua ñư c h nh phúc. B n in G i ñi Dù trong thâm tâm, m i ngư i ñ u bi t ti n b c không th mua ñư c h nh phúc, nhưng chúng ta v n thư ng b các giá tr c a xã h i hư ng th này lôi kéo, nh ng giá tr v n luôn b o r ng h nh phúc có th ñư c mua b ng ti n b c. R i khi b ám nh b i vi c ki m ti n, chúng ta b t ñ u tin r ng ph i c g ng thu ñư c nhi u l i nhu n. Tuy nhiên, ñi u thư ng x y ra là chúng ta b "m c k t” dư i áp l c ñó. Do tâm trí ch luôn nghĩ v s ti n ph i ki m, chúng ta không còn có th suy nghĩ bình tĩnh hay rõ ràng n a. Vì v y, thay vì ch ñ i th c hi n giao d ch ti p theo, chúng ta l i thu mình s hãi. Chúng ta s ph i th c hi n giao d ch ñó vì bi t r ng s l i nhu n mà chúng ta ki m ñư c s không như mong ñ i và ñ t nhiên, chúng ta b b t c. Chúng ta ng i im không nhúc nhích và không mu n th c hi n giao d ch ti p theo. ði u này s th t nguy hi m. Khi chúng ta c m th y b t c, chúng ta g n như kinh doanh v i m t tâm tr ng u o i. Chúng ta không th tìm ki m ñư c nh ng thi t l p kinh doanh t i ưu và chúng ta d dàng n n l ng. Khi ñưa ra nh ng m c tiêu vư t quá kh năng c a b n thân, trong thâm tâm, chúng ta ñ u bi t mình không th ñ t ñư c nh ng ñi u ñó. Chúng ta bi t mình s th t b i ngay c khi chưa th th c hi n nên d dàng t b . Chúng ta cũng d c m th y khó ch u khi luôn b ám nh ph i ñ t ñư c m t m c tiêu quá kh năng. Tuy
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 189

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

nhiên, khi ñi u này x y ra, ñi u c n thi t là hãy thư giãn và ñ t ra nh ng m c tiêu kh thi hơn. Thay vì c m th y căng th ng, hãy nghĩ ñ n nh ng m c tiêu mà b n d dàng ñ t ñư c và t o s c b t t nh ng thành công ñ u tiên. Ví d b n có th nghĩ r ng “Tôi s nghiên c u trong m t vài gi và h c ñư c m t k thu t kinh doanh m i”. M c tiêu c th này s không làm b n tr nên giàu có l p t c, nhưng nó l i d dàng ñ t ñư c và khi ñ t ñư c nó s làm cho b n c m th y tho mãn. Nó làm cho trí óc b n v n ñ ng và b n s b t ñ u c m th y có ñ ng l c. K ñ n, hãy th làm nh ng ñi u mà b n làm t t nh t. Xác ñ nh chi n lư c giao d ch t t nh t c a b n và làm theo chi n lư c ñó ñ t o s c b t cho b n thân. Ch ng h n như n u b n bi t cách ch n l a và s d ng m t phương pháp giao d ch thích h p trong m t s ñi u ki n môi trư ng nh t ñ nh, hãy liên t c s d ng phương pháp ñó. N u b n thư ng th c hi n giao d ch sinh l i nhi u nh t trư c b a trưa lúc b n c m th y tho i mái và thư ng thu ñư c l i nhu n nh t thì hãy giao d ch vào th i ñi m ñó. ði u chính y u là hãy b t ñ u t nh ng m c tiêu nh và ti p t c hành ñ ng. M t khi ñã ñ t ñư c m t thành công nh , hãy c duy trì như v y và b t ñ u giao d ch tho i mái, sáng t o hơn. R i b n s th y r ng b n có th thay ñ i kho ng th i gian n ng n , căng th ng thành m t bu i làm vi c hi u qu . V y nên, ñ ng n n lòng. Hãy ñưa ra nh ng m c tiêu kh thi và hành ñ ng, r i b n s thu ñư c l i nhu n r t nhanh chóng. Getting Back Your Winning Edge - L y l i tinh th n chi n th ng (11:23 08/11/2007) Kinh doanh là m t công vi c d o dai. Trong kinh doanh l i l là chuy n bình thư ng. ði u c n thi t là không b cu c và ñ ng lên sau m i th t b i. Nh ng nhà kinh doanh thành công là nh ng ngư i nhìn xa trông r ng. Cu i cùng thì t t c nh ng v n ñ trên là m t b c tranh hoành tráng: l i nhu n ki m ñư c sau m t lo t các thương v giao d ch. T mình ñ ng d y sau m i th t b i nói d hơn làm. Khi th t b i liên ti p thì có th khó mà gư ng d y ñư c. B n in G i ñi Khi g p th t b i, ñi u ñ u tiên chúng ta thư ng ng m nghĩ là nh ng sai l m mình ñã m c ph i. Chúng ta cũng s d c m th y ti c nu i cho b n thân. B ng ch c nh ng th t b i dư ng như xu t hi n ngay trư c m t chúng ta trong khi m i thành công l i có v ch là nh ng may m n, ch ng m y liên quan. Thay vì nh ñ n nh ng thành công, chúng ta có khuynh hư ng nh l i t ng th t b i và th m chí b t ñ u nghĩ r ng mình s ch ng bao gi thành công l n n a. Do vi c kinh doanh là m t vi c ñ y th thách nên chúng ta d rơi vào tâm tr ng th t v ng. N u không t ñ ng d y và ñi ti p, b n s c m th y bi quan không mu n ti p t c. B n không tìm ki m nh ng cơ h i sinh l i mà th c s không mang l i k t qu hay ph m nhi u sai l m trong giao d ch ñ ñ n n i t ñào huy t chôn mình. Trư c khi tâm tr ng bi quan tr nên tr m tr ng, ñi u c n thi t là mau chóng l y l i tinh th n l c quan! Nhưng b ng cách nào? Làm th nào ñ chúng ta l y l i tinh th n l c quan? Bác sĩ Ari Kiev ñã ñưa ra l i khuyên là khi nh ng suy nghĩ tiêu c c xu t hi n, hãy nhanh chóng nhìn nh n nh ng suy nghĩ này và r i không nghĩ ñ n chúng n a. Vi c c b qua hay g t b nh ng suy nghĩ không vui kh i tâm trí ch làm tiêu hao thêm năng lư ng tâm lý hơn là vi c nhìn nh n tinh th n không vui và ñ
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 190

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

nh ng ý nghĩ ñó t bi n m t. Ngoài ra, chúng ta cũng nên tránh ưu tư v nh ng suy nghĩ tiêu c c. M t s ngư i ng n ng i khi tr i qua nh ng tâm tr ng không vui. H c m th y có l i khi rơi vào s th t v ng. Th nhưng, suy nghĩ này ch khi n cho m i vi c t i t hơn mà thôi. ð ng e ng i khám phá và nhìn nh n tâm tr ng c a b n thân. Mi n là b n không ñ nh ng tâm tr ng ñó chi ph i hay c nghĩ mãi v ñi u này, vi c c m th y xu ng tinh th n trong ch c lát cũng là ñi u có l i. M t cách khác giúp b n t ñ ng d y sau th t b i ñó là, hãy nghĩ ñ n nh ng lúc b n ñã thành công. Hãy ñ c qua danh sách nh ng thành t u, r i b n s t ñ ng d y và c m th y l c quan tr l i. Khi c m th y th t v ng, hãy c nghĩ ñ n m t ñi u khác ngoài tâm tr ng u s u c a b n. Hãy th tư ng tư ng b n ñang chơi m t môn th thao hay ñi ñ n quán café b n v n yêu thích. ði u cơ b n là b n quên ñi tâm tr ng không vui c a b n thân ngay lúc ñó và nghĩ ñ n nh ng ñi u làm b n vui thích hơn. Khi th t s chán n n, t p th thao cũng có th là m t cách giúp b n l y l i tinh th n vì các cu c nghiên c u ñã cho th y ho t ñ ng th thao là m t trong nh ng cách t t nh t giúp lo i b tâm tr ng không vui. Giao d ch trong m t tinh th n là c n thi t ñ ñi t i thành công. Khi b n giao d ch v i m t tâm tr ng không vui, có th b n s ph m ph i nh ng sai sót. ði u c t y u là ph i duy trì s l c quan, bình th n và thư giãn. Khi b n giao d ch v i m t ñ u óc tho i mái, b n có th t p trung d dàng hơn, không ph m ph i sai l m và làm tăng cơ h i thành công c a mình. The Proper Mindset: Getting Back On Track After a Bad Day - Tư duy ñúng ñ n: Tr l i m c tiêu sau m t ngày th t b i B n ñã bao gi tr i qua m t ngày khó khăn và mu n ñ ng ngoài cu c chơi cho ñ n khi m i vi c ñi qua. Th nh tho ng ñó cũng là hành ñ ng hay. Có th c n thi t ph i ngh ngơi, thư giãn, suy ng m và tái t p trung vào công vi c. B n in G i ñi Nh ng nhà kinh doanh thành công giao d ch m t cách tho i mái và d dàng và ñi u c n thi t là ph i giao d ch v i m t tư duy như v y. Nh ng nhà kinh doanh ch ng khoán gi ng như nh ng ngôi sao ñi n kinh thi ñ u h t s c mình hay như nh ng nh c s b c th y. ði m chung c a nh ng ngư i này là h có th t p trung chú ý vào công vi c; s thi u th n, mâu thu n hay nh ng căng th ng ñ i thư ng không d dàng tác ñ ng ñ n h . B n càng trút b ñư c căng th ng và lo âu trong cu c s ng thì b n càng d dàng kinh doanh m t cách t p trung và hài hoà. M t vài ñi m b n c n ñ ý ñó là t ra không bi t gì c , nhưng m t s ñi m khác ch là v n ñ nh n th c ñúng ñ n. Th nh tho ng cách ti p c n kinh doanh thành công ch là v n ñ ti p c n d a trên m t vài ch d n cơ b n. Kim ch nam chính y u ñó là suy nghĩ v nh ng ñi u có th x y ra. ð ng quá t p trung vào k t qu c a m t giao d ch duy nh t mà hãy suy nghĩ l c quan v m t b c tranh t ng th , toàn di n hơn. B n có th thua l trong m t giao d ch nhưng n u ti p t c th c hi n giao d ch v i nh ng chi n lư c h p lý, k t qu cu i cùng b n ñ t ñư c s r t m mãn. ðây chính là m c tiêu lâu dài mà b n c n hư ng ñ n, ch không ph i là nh ng k t qu ng n h n, t m th i. Hãy nh r ng ñi m c t
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 191

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

y u chính là cu i cùng, b n ñ t ñư c thành công. B n nên th c hi n t ng giao d ch th t ñi m tĩnh và h p lý ñ khi n lu t bình quân tr nên h u hi u và có l i cho b n. M t ñi u quan tr ng không kém là vi c ki m soát r i ro. Ch ng h n như nh ng nhà kinh doanh ch ng khoán thành công ch m o hi m m t ph n trăm r t nh s v n c a mình cho m t l n giao d ch. H n ch r i ro trong m t l n giao d ch s giúp gi m thi u m t s áp l c và b n s không còn c m th y ph i tr giá quá nhi u sau m i giao d ch. Giao d ch v i m t k ho ch chi ti t cũng r t quan tr ng. Khi bi t trư c bư c hành ñ ng ti p theo hay khi nào b n s th c hi n bư c ti p theo ñó, b n s c m th y t tin vì ñang làm ch tình th hơn. Trái l i, n u trong k ho ch còn có nh ng ph n chưa rõ ràng, b n s d c m th y lo l ng hơn. Bên c nh ñó, r t có th , b n s không th d dàng làm theo k ho ch c a mình nên s chùn bư c. Vì v y, lên k ho ch trư c khi nào nh y vào (enter) và khi nào thoát ra (exit) kh i th trư ng cũng là ñi u c n thi t. M t khi bi t rõ khi nào nên bư c vào hay ra kh i m t thương v thông qua m t s d u hi u, b n s d dàng t p trung vào vi c giám sát giao d ch và hành ñ ng ñúng lúc. Ngoài ra, trong giao d ch, cũng có m t y u t tâm lý gi ng như tâm lý c a ngư i th ng cu c nên ñôi khi, ch nh r ng xu hư ng chung c a con ngư i là suy nghĩ “b t h p lý” cũng là ñi u quan tr ng. Ch ng h n như xu hư ng c a con ngư i là không mu n th t b i và ñi u này d n ñ n tâm lý “tôi luôn ñúng” nhi u ngư i. Nhưng ñ ng e ng i th a nh n b n có ph m sai l m, cũng như ñ ng nghĩ r ng b n ph i t n d ng m i cơ h i ñ thu ñư c l i nhu n. Nh ng kỳ v ng này qu th t quá cao ñ n n i s khi n b n s hãi và lo l ng. Khi ñ t ra nh ng kỳ v ng quá cao trong công vi c, b n ñang t ñ t áp l c lên chính mình và ñi u này s nh hư ng ñ n suy nghĩ c a b n khi th c hi n giao d ch. B n s c m th y bình tĩnh và giao d ch thành công khi th c hi n giao d ch trong m t tr ng thái tinh th n d ch u. Fear of Leaving Money on the Table - Lo s khi ti n b nhàn r i Trong m t ngày giao d ch th nh tho ng s có nh ng cơ h i giao d ch nh ng thương v l n và có lãi. V n ñ là ph i tìm ra ñư c nh ng cơ h i ñó. M t vài nhà kinh doanh ch ng khoán b ám nh b i vi c tìm ki m nh ng cơ h i cu i cùng ñ n n i mà h dành h u h t th i gian tìm ki m nh ng cơ h i có l i nh t hơn là t p trung th c s vào vi c giao d ch. H không mu n b l m t thương v ti m năng duy nh t m t l n trong ñ i. B n in G i ñi Không có gì sai l m trong vi c tìm ki m phương cách kinh doanh t t, nhưng vi c thư ng xuyên tìm ki m phương cách cu i cùng có th m t nhi u th i gian. T i sao m t vài nhà kinh doanh t n quá nhi u th i gian cho vi c tìm ki m thương v cu i cùng? ð i v i nhi u ngư i, ñó là n i s ñ ti n b c nhà r i. H không mu n b l m t cơ h i hi m có. Lo s khi ti n b nhàn r i là ñi u t nhiên. Chúng ta ñ u mu n có l i nhu n và luôn khát khao hư ng t i s hoàn thi n. Chúng ta mu n tin r ng n u phân tích k lư ng th trư ng, chúng ta s tìm ra ñư c nh ng thương v hoàn h o và thu ñư c nhi u l i nhu n. Tuy nhiên, nh ng gi ñ nh này thư ng ñem l i nh ng b t l i cho
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 192

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

chúng ta hơn là thu n l i. Chúng ta có th dành h t th i gian tìm ki m m t phương cách kinh doanh hoàn h o (v n không t n t i) và tr trêu thay, l i không th kinh doanh v i phương cách có kh năng thu ñư c l i nhu n cao ñang s n có. Hư ng t i s hoàn thi n thư ng khi n chúng ta tr nên “khó thích nghi” ch ñi u này h n ch nh ng hành ñ ng c a chúng ta cũng như thư ng t o ra nh ng căng th ng không c n thi t. Khi quá căng th ng, chúng ta có th s ñ ng l i thay vì ti n lên phía trư c. Vì v y, hư ng t i nh ng m c tiêu khiêm t n hơn là ñi u r t có l i. Nhi u ngư i làm vi c v i suy nghĩ r ng h ph i hoàn toàn thông th o, có kh năng và thành công trong công vi c h th c hi n. Bác sĩ Albert Ellis, m t nhà tâm lý h c n i ti ng cho bi t vi c có suy nghĩ như th gây ra s hãi và lo l ng và v i nh ng nhà kinh doanh ch ng khoán, ñi u này thư ng t o ra thái ñ do d và thi u t tin. Suy nghĩ này ñư c hình thành và phát tri n r t t nhiên. Khi l n lên, dù là trong gia ñình, trư ng h c hay ch làm, chúng ta thư ng ñ i di n v i nh ng k t qu b t l i do thi u kh năng hay không thành th o m t vi c nào ñó. T ñó, chúng ta b t ñ u tin r ng chúng ta ph i hoàn toàn thông th o, có kh năng và thành công trong nh ng gì chúng ta làm. Tuy nhiên, m a mai thay, ñi u ngư c l i thư ng x y ra. N u tin r ng b n thân ph i luôn luôn thông th o m i vi c, chúng ta s dành m i năng lư ng tâm lý quý giá vào vi c tìm ki m s hoàn h o hơn là th c hi n nh ng hành ñ ng c th , ch ñ ng. M t phương pháp thích ng hơn ñó là nh n ra r ng là m t nhà kinh doanh ch ng khoán, chúng ta s không th luôn luôn thông th o, có kh năng và thành công. H n nhiên, b n cũng ph i ñưa ra m t k ho ch giao d ch h t s c chi ti t và c gi i thích m i s vi c b t l i cho k ho ch c a mình. Nhưng s c b n cũng có h n. B n không c n ph i tr nên toàn h o và b n cũng không c n ph i th c hi n giao d ch v i m t phương cách hoàn h o. B n ch c n t o ra l i nhu n ngay c n u ch s d ng m t phương cách xoàng xĩnh. N u không c n th n, vi c tìm ki m s hoàn h o s khi n b n ñ ng l i (thay vì ti n lên phía trư c). ð ng lo s khi ti n b nhàn r i. Hãy thư giãn và th c hi n giao d ch thay vì tìm ki m (s hoàn h o). R i b n s thu ñư c nhi u l i nhu n v lâu dài. The Aimless Trader - Nhà kinh doanh ch ng khoán không m c ñích M i nhà kinh doanh ch ng khoán m i vào ngh ñ u mu n làm ch th trư ng. Tuy nhiên, th t khó ñ ñ t ñư c m c tiêu này. Cách duy nh t ñ có th th c hi n ñư c ñi u này là kiên trì h c t p và rèn luy n. B n in G i ñi Trong nhi u trư ng h p, t t c nh ng gì b n có th làm là nghiên c u th trư ng, h c h i nh ng phương pháp giao d ch m i và th c hành cho t i khi thông th o. Dù v y, n u không c n th n, b n s dư ng như ñang bư c ñi vô ñ nh và không có m c ñích. Nhưng n u th t s mu n ñ t ñ n ñ nh cao, b n ph i ñưa ra nh ng m c tiêu th c t và c g ng ñ t ñư c nh ng m c tiêu ñó. Các nghiên c u cho th y r ng vi c ñưa ra nh ng m c tiêu dài h n và ng n h n là ñi u c n thi t ñưa ñ n s thành công. M c tiêu dài h n giúp b n t p trung vào ñích ñ n cu i cùng mà b n hư ng t i cũng như hi u ñư c t i sao b n mu n ñ t ñư c nh ng ñi u ñó. M c tiêu dài h n giúp b n ñương ñ u d dàng hơn v i
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 193

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

nh ng thay ñ i b t ng và s th t v ng m i ngày. B n có th t nh r ng, nh ng khó khăn mà b n tr i qua ngày hôm nay s ñư c ñ n bù trong tương lai. Nhưng n u ch có nh ng m c tiêu dài h n mà thôi cũng d dàng khi n chúng ta thoái chí. Ch ng h n như vi c ñưa ra m c tiêu dài h n tr thành m t nhà kinh doanh ch ng khoán ki m ñư c 1 t ñôla có th là m t ñ ng l c thúc ñ y, nhưng n u b n không có m t k ho ch rõ ràng ñ bi n m c tiêu trên thành hi n th c thì t t c cũng ch là mơ ư c hão huy n. M i vi c có th dư ng như không kh thi và b n c m th y chán n n khi nghĩ r ng b n s không bao gi ñ t ñư c m c tiêu ñã ñ ra. ðây chính là lúc c n ñ n nh ng m c tiêu ng n h n. M c tiêu dài h n là ñ ng l c và giúp b n nhìn s vi c theo tri n v ng c a chúng. Trong khi ñó, m c tiêu ng n h n cho b n c m giác b n ñã ti n t ng bư c ñ u ñ n ñ n nh ng m c tiêu dài h n hơn. Khi ñưa ra nh ng m c tiêu ng n h n có th ñ t ñư c, b n s c m th y thành th o và c m nh n s thành công khi ñ t ñư c nh ng m c tiêu ng n h n này. M i ngày khi ñ t ñư c m t m c tiêu, b n s c m th y t tin và l c quan hơn. Vì v y, thay cho c m giác lang thang vô ñ nh, b n s c m nh n b n thân ñang ti n t ng bư c ñ u ñ n ñ n nh ng m c tiêu dài h n. V y ñâu là ví d c a nh ng m c tiêu ng n h n, kh thi? B n có th t p trung h c h i các chi n lư c kinh doanh, thi t l p nh ng k năng giao d ch và xác ñ nh nh ng gi i h n tâm lý có th làm c n tr thành công c a b n. Sau khi thi t l p nh ng k năng và công c ban ñ u, hãy s d ng nh ng ñi u này làm n n t ng và ti p t c xây d ng các k năng giao d ch và lòng t tin. ði u c n thi t là t p trung vào nh ng ñi u b n làm t t nh t và ti p t c ti n bư c t ñó. Ngay c m t nhà kinh doanh ch ng khoán thu ñư c ít l i nhu n nh t cũng có th làm m t ñi u ñúng nào ñó. Ch ng h n như m t nhà kinh doanh có th bi t cách tìm ki m cơ h i kinh doanh, nhưng không có ñ v n ñ thành công (vì v y, m t m c tiêu ng n h n h p lý là tìm thêm công vi c ñ dành d m chút v n kinh doanh). Nh ng nhà kinh doanh khác do ñ ra nh ng k ho ch không rõ ràng nên dư i áp l c công vi c, h có th g p khó khăn trong vi c th c hi n k ho ch theo cách th c c ng nh c và không hi u qu . Tuy nhiên, cũng có m t s khác s d ng nh ng chi n lư c kinh doanh ñáng tin c y và phác ho k ho ch rõ ràng, nhưng h l i cho phép c m xúc nh hư ng ñ n nh ng n l c c a b n thân. B t k nh ng gi i h n cơ b n, ñ ñi u ch nh m t phương pháp không ñem l i l i nhu n thành phương cách sinh l i là trư c tiên t p trung vào nh ng y u t có hi u qu và bư c ti p t kh i ñi m ñó. Nói cách khác, hãy hoàn thi n ñi u b n làm t t nh t trư c khi ti p bư c. Xác ñ nh ñi u b n làm ñúng và ti p t c th c hi n như v y h t l n này ñ n l n khác. Ch ng h n như n u b n bi t cách ch n l a và s d ng m t ch báo c th áp d ng hi u qu cho m t s ñi u ki n th trư ng nh t ñ nh, hãy c làm theo như v y. ð ng thay ñ i cho ñ n khi b n bi t ch c ñã thông th o cách s d ng ch báo ñó. M t khi ñã thông th o m t phương pháp, b n có th d a vào ñó. B n cũng có th t p trung vào nh ng ph n khác mà b n cho là c n ñư c hoàn thi n. B n ñã tính ñ n nh ng y u t r i ro làm c n tr k ho ch c a b n hay chưa? B n ñã ñ nh rõ chi n lư c vào/ra và chi n lư c qu n lý r i ro chưa? M t khi ñã có ñư c nh ng ph n ch ch t h u hi u , b n có th xét ñ n nh ng ñi u b n ñã làm sai. Có l , b n có ph n quá d c m xúc nên không t tin th c hi n k ho ch c a mình. M t khi ñã thông th o m t ph n phương pháp như chi n lư c thương m i ñôi bên cùng có l i, b n có th hư ng ñ n m t khía c nh
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 194

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

khác trong giao d ch c a mình như vi c t ch c m xúc b n thân. B n có th th các cách ki m ch c m xúc như gi m b t v th c a mình ñ n m c t i thi u ñ ñi u ñó không nh hư ng ñ n b n v m t tình c m. ði m chính y u là thay vì bư c ñi không có m c ñích, hãy ñưa ra nh ng m c tiêu ng n h n kh thi ñ b n có th ñ t ñư c. Khi ñã ñ t ñư c nh ng m c tiêu này, b n s không ch có c m giác n m quy n ki m soát mà có c m t tinh th n l c quan. B n s th y ñư c khích l khi nh n th y b n thân ñang ti n bư c v m c tiêu cu i cùng, chính là hi u rõ th trư ng. Staying Calm In the Midst of a Storm - Gi bình tĩnh trư c cơn sóng gió Jack ñang b căng th ng. Dù không căng th ng c c ñ nhưng anh cũng không hoàn toàn bình tĩnh. Anh ch c m th y lo l ng chút ít và c m giác ñó c bám ch t l y anh. Anh không th hoàn toàn t p trung suy nghĩ. Anh ñ c sai các bi u ñ và g p khó khăn trong vi c phác th o k ho ch kinh doanh. Anh không th tính toán ñư c ñi m d ng (stops), khi nào nên b t ñ u hay k t thúc m t giao d ch. B n có th y mình rơi vào hoàn c nh gi ng như Jack không? B n in G i ñi Có nh ng lúc b n không th gi ñư c bình tĩnh. Các y u t sinh lý gia tăng và b n c m th y b n ch n ho c căng th ng. Dù v y, ñi u này cũng th t t nhiên và d hi u. Khi ñ u tư ti n b c vào kinh doanh và quy t tâm th c hi n công vi c ñó cho cu c s ng mưu sinh c a mình, b n không th tránh kh i c m giác lo l ng ñôi chút. Tuy nhiên, b n có th th c hi n nhi u cách khác nhau nh m giúp mình bình tĩnh trong lúc kh ng ho ng. ðôi khi, chúng ta không nh n th c ñư c tình tr ng căng th ng và lo l ng c a b n thân vì tr ng thái ñó hoàn toàn b t ng . Tuy nhiên, ch c ch n ph i có m t nguyên nhân kh i s v n ñ này. Có th là do trong ngày, chúng ta ñã nh ñ n m t chu i các giao d ch th t b i hay xem m t b n tin v c phi u mà chúng ta ñã giao d ch vào năm ngoái và b thua l . Dù b t c s vi c nào x y ra, chúng ta cũng ñ u c m th y căng th ng. V n ñ s vi c ñã x y ra như th nào cu i cùng cũng không ph i là ñi u quan tr ng. T t c nh ng gì b n nh n bi t ñư c chính là y u t sinh lý c a b n ñang gia tăng và b n ñã trong tư th s n sàng ph n ng thái quá v i tình hu ng thay ñ i m i lúc m t t i t hơn. Lúc này, b n s làm gì? B n không c n ph i nghi n ng m v các lý do làm b n b c d c. Trái l i, b n có th th c hi n m t hành ñ ng quy t ñoán ñ giúp mình bình tĩnh. Tinh th n và th ch t c a b n có m i liên h v i nhau. Khi th ch t ho t ñ ng m nh m , b n xem xét y u t sinh lý c a b n thân và c g ng gi i thích s vi c. Th nh tho ng, khi c m th y kích ñ ng, thay vì gi i thích ñó là thái ñ c a s hào h ng, b n l i cho r ng ñi u này bi u hi n cho s s hãi, không ch c ch n, và băn khoăn. Cách b n tư duy s ch ñ nh cách b n c m nh n v y u t sinh lý c a mình. N u b n c m th y s hãi, ñó là vì b n ñang xét ñ n y u t sinh lý c a mình cũng như cho r ng s p có ñi u t i t x y ra và b n không bi t ñư c cách ph i x lý. ð thay ñ i y u t sinh lý, b n c n thay ñ i cách suy nghĩ c a mình. Khi c m th y căng th ng, b n có th t n d ng ñi u này. Thay vì c m th y hoang mang, b n có th xem s b i r i này là bi u hi n c a s hào h ng và b t ñ u c m nh n s say mê, nhi t huy t trong nh ng bư c b n làm ti p theo trong vai trò nhà kinh
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 195

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

doanh. Vi c trau d i m t thái ñ làm vi c l c quan cũng s r t có ích. B n có th t nh r ng “Dù có b t kỳ ñi u gì x y ra cũng không quan tr ng. Tôi ch bi t n l c h t s c mình và t ñ ng viên b n thân v nh ng k t qu mà tôi ñ t ñư c. Dù b t kỳ ñi u gì s x y ra, tôi cũng luôn c m th y l c quan v ñi u mình ñang làm”. R i b n s c m th y ng c nhiên khi ch v i m t câu ñ c tho i như trên s chuy n hóa nh ng c m giác b i r i thành ngu n năng lư ng m i. Trong công vi c kinh doanh, c m giác b n ch n ñôi chút là ñi u d x y ra. Nhưng trên h t, quan ñi m hay cách b n nhìn nh n v n ñ v n là ñi u quan tr ng. N u b n c m th y căng th ng, hãy t khích l b n thân và xoay chuy n tình th . B ng cách t trau d i m t tinh th n làm vi c “quy t th ng”, b n s luôn c m th y bình tĩnh trong nh ng lúc kh ng ho ng và thu v các kho n l i nhu n kh ng l . Decisive and Grounded - Quy t ñoán và làm vi c có cơ s Th i ñi m y trong năm l i t i. Vào tháng giêng s có r t nhi u lo i thông tin c n ñư c phân tích, ñánh giá: Các b n thông báo sơ b , báo cáo lương, và các báo cáo khác v công vi c. Ch ng h n như hôm th năm, công ty Apple ñã b qua d ñoán c a các nhà phân tích và ñi u này ñã gây nh hư ng toàn b khu v c. ðây không ch là v n ñ n m b t thông tin, mà b n còn ph i d ñoán ñư c các tin t c ñó s có tác ñ ng ra sao ñ i v i các th trư ng. B n in G i ñi Vì v y, b n r t d c m th y lo l ng và tình tr ng m p m c a v n ñ s khi n b n b dao ñ ng. Các b n báo cáo s nói lên ñi u gì? Các th trư ng s ph n ng ra sao? B n có th th t s d ñoán và t n d ng nh hư ng ñó hay không? Chính nh ng lúc như th , m t tinh th n làm vi c l c quan, quy t th ng s giúp b n gi ñư c quan ñi m và duy trì ho t ñ ng kinh doanh c a mình m t cách quy t ñoán. Khi có nhi u thông tin c n ñư c phân tích, ñánh giá, b n s d dàng có c m giác không tho i mái r ng, dù có n l c th nào, b n v n không th b t k p m i th xung quanh. Kh năng có th x y ra là b n c m th y b quá t i và m t kh năng ki m soát lư ng thông tin. M c dù v y, b t kỳ m i hình th c lo l ng, ngay c trong trư ng h p b quá t i v m t thông tin, s gây c n tr kh năng làm vi c hi u qu nh t c a m t doanh nhân. ði u c n thi t là b n ph i ki m soát ñư c tình tr ng lo l ng v thông tin và không ñ ñi u này khi n b n r i trí trong kinh doanh. Không ph i lúc nào nhi u hơn cũng là t t hơn. ði u này ñ c bi t ñúng ñ i v i các thông tin. Có th vào tháng này s có nhi u thông tin c n xem xét hơn thư ng l , và như chúng ta ñã th y trong trư ng h p c a công ty Apple, tin t c ñã gây nh hư ng trên c m t khu v c. Tuy nhiên, b n không nên c m th y b quá t i v m t thông tin. Mi n b n có th rút ra các v n ñ c th quan tr ng c n thi t, b n s kinh doanh có l i nhu n. Tương t , ñ ng v i nghĩ b n ph i có v n ki n th c hay m t ngu n thông tin hoàn h o ñ có th d ñoán ñư c ph n ng c a các bên tham gia th trư ng. Ngay c khi b n bi t rõ v các tình hu ng trong quá kh và hi n t i, cũng không có nghĩa là b n c n ph i s d ng t t c ki n th c ñó trong vi c d ñoán chính xác tương lai. Cu i cùng, b n ph i ñ i di n v i m t s th t r ng b n là con ngư i, và th a nh n r ng trí óc c a con ngư i có th làm ñư c r t
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 196

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

nhi u ñi u (nhưng không ph i là t t c ). Nh ñó, b n s nh n bi t ñư c nh ng h n ch c a b n thân và n l c h t mình ñ kh c ph c nh ng ñi m y u ñó. ði u t t nh t mà b n có th th c hi n chính là c g ng càng t ch càng t t và t ñ ng viên b n thân vì ñã n l c h t mình trong kh năng có th . ði u này s không b o ñ m r ng b n s thành công b i s thành công không bao gi có th ñư c ñ m b o; nhưng chính thái ñ làm vi c chăm ch s giúp gia tăng cơ h i thành công c a b n. Và khi ñã s n sàng ñón nh n m i kh năng, tình hu ng có th x y ra, b n s c m th y nh nhàng và làm vi c v i m t tinh th n bình tĩnh, khách quan. Tinh th n này thư ng d n ñ n s thành công. Vào tháng này s có r t nhi u áp l c hơn thư ng l , nhưng ñ ng v i n n lòng. N u có th trau d i m t tinh th n “quy t th ng”, b n s có th x lý b t kỳ v n ñ nào trên th trư ng và s ñ t ñư c th ng l i v lâu dài. Living to Trade Another Day - S ng ñ ti p t c kinh doanh. Manuel nói “Tôi s d ng h t tài kho n ñ u tiên c a mình khi còn trung h c. Nó g n gi ng như b n ph i, nhưng hy v ng v i m t s v n ít i”. Trong nh ng cu c ph ng v n c a chúng tôi v i nh ng nhà kinh doanh hay trong nh ng n b n kinh ñi n như “Market Wizards”, chúng tôi ñã nghe nhi u ñi u tương t như v y t nh ng ngư i kinh doanh m i vào ngh cho ñ n nh ng ngư i kinh doanh nhi u kinh nghi m. B n in G i ñi Nó gi ng như là m t v n ñ ñơn gi n c a toán h c. N u b n m o hi m quá nhi u và không ki m ñ nh ng thương v th ng l i, không s m thì mu n b n s m c n . Nhưng làm ch th trư ng ñòi h i ph i có th i gian và ñ ti p t c kinh doanh thì nó ph i n m trong s quan tâm nhi u nh t c a b n. S t n t i là quan tr ng trong kinh doanh. Dù s ng sót ñ h c h i như m t ngư i kinh doanh m i vào ngh hay s ng sót qua ñư c nh ng ñi u ki n th trư ng m i, m i nhà kinh doanh c n ph i ñ i m t v i tri n v ng dài h n c a h . S khác bi t gi a nh ng nhà kinh doanh thành công và nh ng nhà kinh doanh ph i t b ngh nghi p là t t c ñ u ph i ti p c n tình hu ng có th x y ra ñó như th nào. Ngư i kinh doanh thành công nh n th c và th n tr ng khi nó x y ra ñ i v i nh ng m c tiêu lâu dài. Ngư c l i nh ng nhà kinh doanh b cu c là h rơi vào tr ng thái ch i b , lo s ph i ñánh giá tình tr ng tài chính hi n t i c a mình và s ph i th c hi n phòng ng a ñ s ng sót. Nhà kinh doanh thành công nh n th c ñư c r ng h ch p nh n kinh doanh là có r i ro và l i nhu n không ñư c b o ñ m ch c ch n. H ch p nh n r i ro và h ch ng tâm lý c b c. Khi m t ngư i kinh doanh s ph i ñ i m t v i kh năng thua l , dù v y thì s s hãi ñư c che d u, không th hi n ra ngoài ñó cũng s giày vò h . Nh ng c m giác s p ñ lơ l ng không ñư c b c l ra này có th làm b n th t b i và c n tr nh ng n l c c a b n t i nh ng th i ñi m t i t nh t có th . Khi n i s hãi n n p ñ ng sau tâm trí c a b n, b n có th hành ñ ng không kiên nh n và h p t p m t cách vô th c. B n có xu hư ng cho r ng “Tôi m t m i ph i tìm ki m nh ng thi t l p có l i. Tôi không th ñ i nh ng ñi u ki n th trư ng lý tư ng lâu hơn. Tôi s th c hi n m t vài thương v và hy v ng vào ñi u
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 197

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

t t nh t.” Tuy nhiên, th c hi n nh ng quan ñi m như v y v lâu v dài ñ i v i kinh doanh s không tác d ng. N u b n mu n làm ch th trư ng, b n c n ph i lên k ho ch phía trư c th t th n tr ng. Lo i k ho ch nào b n c n ph i th c hi n. B n có ch p nh n l i l bao nhiêu không ho c b n có s ñ i ñ u v i vi c s làm sao ñ ki m ñư c ti n m i tháng không? Thua l hay ki m ñư c ti n cũng ñư c, nhưng quan tr ng là b n hoàn toàn nh n th c ñư c nh ng hành ñ ng c a mình. Tuy nhiên nói m t cách th c t , ñi u c n thi t c n ph i ch c ch n b n ph i ñư c c p ñ v n. Tiêu ti n ñ ki m ti n: ðó là m t s th c trong kinh doanh mà b n không th b qua. Thêm vào ñó xác ñ nh th n tr ng b n b bao nhiêu ti n ra kinh doanh, luôn luôn c n thi t nhìn vào t l r i ro trên l i nhu n trư c khi th c hi n m t thương v . Ch c ch n r ng b n có m t cơ h i h p lý ñ ki m l i. M t vài thương v l i quá r i ro ñ i v i b n. Chúng nghe có v mang l i hi u qu thành công cao, tuy nhiên tr phi b n có s v n thích h p, chúng có th không phù h p v i b n. Và n u b n mu n th c hi n chúng, có th b n không s ng sót n i khi có nh ng ñi u t i t nh t x y ra. Có l t t hơn là tìm m t thương v mà b n có th có ñ kh năng ñ th c hi n d a trên s v n s n có c a b n, còn hơn là m o hi m v i s ti n mà b n không th th c s thua l chúng. B ng vi c xem xét tình tr ng tài chính m t cách th c t , b n có th th c hi n t ng bư c (vd ñ ng bên ngo i hay nh n m t công vi c ph ñ gom l i ñư c m t s v n thích h p) ñ b o ñ m r ng b n s ng sót ñ h c h i & làm chù th trư ng. The Prepared Trader is the Winning Trader - S chu n b mang l i thành công Không gì làm n n long hơn nh ng vi c x y ñ n b t ng . Khi b n chưa s n sàng cho nh ng s vi c b t l i, b n có th s c m th y lo l ng. B n in G i ñi N u b n ñ t nhiên b s vi c b t l i làm cho choáng váng, b n có th tình c kinh doanh h p t p và ph m ph i m t s sai sót. Nh ng mô hình kinh doanh trên các bi u ñ là không rõ ràng trong lúc kinh doanh căng th ng. Nh ng k ho ch kinh doanh ñư c th c hi n t t b b rơi s m khi s suy nghĩ c a b n b che ph . ð c bi t nh ng s vi c b t l i s làm t n thương chúng ta khi mà ta không trông ñ i chúng. Nhưng có m t cách gi i quy t ñơn gi n, ñó là s chu n b . Có vô s nh ng s vi c b t l i có th c n tr k ho ch kinh doanh c a chúng ta, ñ c bi t là trong th i bu i này. Nh ng r c r i t i Trung ðông có th nh hư ng ñ n giá d u ho c t i n n kinh tê. S thay ñ i chính sách ñ i v i nhà ñ u tư nư c ngoài có th gây ra ph n ng trên th trư ng. Nhưng vi c ñó không ñơn gi n. Th nh thoàng có nh ng tin n i b t làm cho ñám ñông ph n ng l i, nhưng th nh tho ng nh ng tin này l i không có tác d ng. Không ai bi t ch c ch n ñi u gì s x y ra trong tương lai. Nh ng s vi c b t l i không gi i h n trong nh ng tin t c s ki n. Nh ng s vi c không mong ñ i trong cu c s ng cũng có th làm lung lay s t tin c a b n. ðó có th là t séc b n g i bưu ñi n t i ngân hàng ñ thanh toán ti n nhà b th t l c. Có th là s vi c con cái c a b n b m do càm. Hay là v c a b n c c n nh n su t ñêm vì m t ngày làm vi c t h i. B n không th ki m soát ñư c t t c m i th trong cu c s ng c a mình. Nh ng chuy n linh tinh v n s luôn x y ra. Và khi nh ng vi c x y ra và b n chưa s n sang b n có th c m th y chán n n, th m chí là t c t i.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 198

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Tuy nhiên b n không ph i làm nô l cho c m xúc c a b n. B n không c n ph i lo l ng. T chu n b . R t nhi u nhà kinh doanh làm vi c v i gi thi t sai l m là h mi n d ch v i nh ng s vi c b t l i. H cho r ng chúng s không x y ñ n v i mình. Nhưng chúng l i x y ra r t bình thư ng và ñơn gi n. ði u t t nh t b n có th làm là thay ñ i gi i thi t c a mình v nh ng s vi c b t l i. B n nên giao d ch trong nh ng ngày mà b n cho r ng s có vi c b t l i x y ra. S vi c b t l i có nghiêm tr ng hay không ñó là do cách nhìn nh n c a b n ñ i v i nó như th nào. N u b n cho r ng ñ i ñ u v i nh ng vi c b t l i là bình thư ng và ñ phòng chúng thì b n s ít b chán n n khi b n x lý s vi c b t l i ñó. B n s suy nghĩ m t cách thích h p “Nó không là gì c . M y th v t vãnh ñó mà. Mình v n bình tĩnh và ñang suy nghĩ cách gi i quy t”. Ti p theo, lên k ho ch và th c hi n nó. Khi b n lo l ng vì m t vi c b t l i, b n có th hành ñ ng m t cách b n năng. Không c n suy nghĩ, b n có th ph n ng nhanh l và b n năng, ngay c khí nó không ph i là m t ý tư ng t t. Vi c c n ph i ph n ng nhanh l ch là m t r c r i n u b n không có m t k ho ch kinh doanh. N u b n lên m t k ho ch kinh doanh vì b n s ti p t c kinh doanh, b n s không bi t ph i làm gì và có th b n s ñưa ra nh ng quy t ñ nh sai l m mà sau này b n s c m th y h i ti c. Nhưng n u b n ñã có m t k ho ch chi ti t ñ th c hi n, m t k ho ch ñư c v ch s n m t cách c n th n v i cách suy nghĩ bình th n và h p lý, b n có th th c hi n nó m t cách d d ng ngay c khi b n c m th y không tho i mái. K ho ch kinh doanh giúp ñ m b o r ng b n s kinh doanh th n tr ng ngay c khi b căng th ng. Cu i cùng luôn luôn nghĩ v nh ng vi c b t l i càng nhi u càng t t và kinh doanh cùng chúng. Có r t nhi u s ki n có th nh hư ng t i giá c mà b n mu n tránh xa chúng như các báo cáo v t c ñ tăng trư ng, báo cáo thu nh p hay các d báo. Ch c ch n có th ki m l i t nh ng báo ñó, nhưng d n d n nh ng báo cáo như v y cũng d n t i nh ng ph n ng b c ñ ng b i ñám ñông. T t hơn nên tránh xa nh ng s ki n như v y. Th trư ng là không ch c ch n. Không ai có th bi t trư c ñư c tương lai, vì v y không ai là an toàn v i nh ng s ki n b t l i. B n không th ch y tr n kh i chúng, nhưng b n có th th c hi n phòng ng a ñ t i thi u nh ng nh hư ng c a chúng. B ng vi c tiên li u và chu n b ñ i phó nh ng s ki n b t l i, b n có th ngăn không cho chúng gây nh hư ng t i b n. Taking Precautions - Th c hi n phòng ng a B n ñã bao gi tr i qua ngày mà m i vi c ñ u g p r c r i chưa? B n có th ñã có m t chu i nh ng thương v thua l hay ñã có m t cơn ác m ng trong ñêm hôm trư c, b n t nh d y trong s lo l ng, b n ch n. Khi b n ñang b n ch n, lo l ng, m i vi c dư ng như b t ñ u ñi sai hư ng. B n không th có ñư c năng lư ng thích h p, hay b n ñã b sót nh ng thông tin và sau ñó nh ng hành ñ ng c a b n có th không chính xác. B n in G i ñi ð t nhiên b n không th l y l i ñư c s bình tĩnh và không th kinh doanh v i
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 199

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

s t p trung và logic. ðôi lúc như v y, cách duy nh t ñ h i ph c nhanh chóng là th c hi n phòng ng a ñ phòng tránh trư ng h p x u nh t có th ñánh b i b n. Trong quy n sách “Mastering the Trade: Proven Techniques for Profiting from Intraday and Swing Trading Setups" John F. Carter chia s nh ng ý ki n c a mình và cung c p cho ñ c gi th y ông y th c hi n s phòng ng a như th nào. Văn phòng c a Mr.Carter có nhi u máy vi tính ña năng. Ông y có m t máy vi tính dùng cho email, tin nh n và tìm ki m trên Internet. Ông nh n ra r ng máy vi tính này dư ng như b virus và spyware t n công, nhưng b i vì máy vi tính này không dùng ñ th c hi n giao d ch, nên khi nó không ho t ñ ng thì nó cũng không nh hư ng t i vi c th c hi n giao d ch. Ông y cũng có m t máy vi tính xách tay lưu tr d phòng ñư c g n k t n i modem. N u m t ñi n ho c vi c k t n i internet th t b i, ông y v n truy c p ñư c tài kho n c a mình và truy c p giá c . Ông Carter tiêu bi u cho nh ng nhà kinh doanh ñư c chu n b cho b t kỳ hoàn c nh nào. N u m t trong nh ng máy vi tính c a ông y h ng, ông y ñã có m t h th ng d phòng. Khi kinh doanh, kh u hi u “ñư c chu n b ” tương ñương v i s thành công. Có nhi u vi c x y ra sơ su t, vì v y t i sao ph i lo l ng vi c máy vi tính b h ng? Khi b n c n ph i t p trung cao ñ vào các báo cáo lãi l , tin t c truy n thông hay nh ng s ki n th gi i có th phá hu k ho ch kinh doanh c a b n như th nào, thì t i sao ph i t n nhi u th i gian qúy báu ñ lo l ng v nh ng tr ng i cho công vi c kinh doanh mà b n có th ñã ki m soát ñư c chúng? Ngư i kinh doanh thành công th c hi n s phòng ng a ñ ki m soát nh ng vi c có th ki m soát ñư c, ñ h có ñ năng lư ng tinh th n t p trung vào nh ng s ki n th trư ng không th ki m soát ñư c. B n có th ki m soát cái gì? B n có th ki m soát c p ñ năng lư ng c a mình b ng vi c ăn ñúng b a và ng ñ y ñ . B n có th ki m soát c m giác lo l ng c a mình b ng vi c không dùng các ch t gây nghi n và t p th d c thư ng xuyên. Và b n có th tránh ñư c nh ng thua l nghiêm tr ng b ng vi c ki m soát r i ro và kinh doanh theo nh ng thi t l p hi u qu . ði u này có th dư ng như là rõ ràng, nhưng nhi u nhà kinh doanh th t b i trong vi c th c hi n nh ng phòng ng a. Khi m t vài vi c g p sơ su t, h phàn nàn v b t c ñi u gì, b t c ai nhưng ngo i tr h . Chúng ta không th ki m soát h t m i th , nhưng ñ s ng sót chúng ta c n ph i ki m soát nh ng gì chúng ta có th và ch p nh n nh ng gì mà ta không th ki m soát ñư c. Th c hi n phòng ng a là cách quan tr ng ñ b n có th gia tăng cơ h i ñ t ñư c thành công tài chính. Flexible and Profitable – Linh ho t và hi u qu . Khi b n ñang g p kho khăn v ti n b c, b n khó mà không có m t ít phòng th nào. B n không mu n thua l . S thua l gây thi t h i ñ n s cân b ng tài kho n c a b n, nhưng ñó không ph i là t t c . Nó còn làm t n thương t i ni m t hào c a b n. Khi mà ti n b c và s kiêu hãnh c a chúng ta ñang lâm nguy, thì chúng ta có th thư ng xuyên b c ng nh c, phòng th và không linh ho t. B n in G i ñi Chúng ta càng s hãi bao nhiêu thì chúng ta càng nhìn hành ñông c a th trư ng t nh ng góc ñ khác nhau ít ñúng ñi b y nhiêu. Có th chúng ta ñã quá t p trung
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 200

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

c ng nh c vào nh ng gì mà chúng ta mu n th y ñ n n i chúng ta không th y ñư c nh ng vi c rõ ràng. Các ñi u ki n th trư ng thay ñ i. Th m chí nh ng nhà kinh doanh dày d n c n ph i thư ng xuyên d ng và ñánh giá l i nh ng phương pháp và quan ñi m c a h . Tu n này, ñã có m t vài vi c không ch c ch n khi C c d tr liên bang có c t gi m lãi su t ti t ki m hay không. Giá d u có d n t i vi c gi m lãi su t hay không ho c cu i cùng các y u t khác có d n t i vi c C c d tr liên bang tăng lãi su t hay không? B n xem xét nh ng v n ñ ñó như th nào tùy thu c vào tình th c a b n ra sao. N u b n không g p khó khăn, thì b n s d dàng xem xét t t c các kh năng. Nhưng vi c gì s x y ra khi k ho ch c a b n ñòi h i m t lãi su t ti t ki m th p hơn. N u b n c n lãi su t ñi xu ng b n có th b cám d th y nh ng gì b n mu n th y. Khi mà tâm trí ñang b áp l c, ta s không th y ñư c các thông tin trái ngư c. N i s hãi có 1 nh hư ng m nh m lên các quy t ñ nh kinh doanh c a b n. Ví d khi b n s ph i th a nh n b n ñang gi a lúc kinh doanh thua l , thì trên lý thuy t n i s hãi xúi gi c b n b qua s thua l và gi v r ng r i s gi i quy t h t t t c m i vi c. Tuy th vi c ch i b s s hãi thư ng làm cho v n ñ tr nên t i t . Thà c t b s thua l còn hơn là lãng phí năng lư ng tinh th n ñang ch i b nh ng r c r i g p ph i. M t cách c ng r n n u b n ñơn thu n ch p nh n b n ñã t m th i r t xu ng m t cái h , b n có th c g ng trèo ra. Còn không b n v n s ñáy h và hy v ng sai l m vào m t giài pháp s x y ra m t cách kỳ di u. Nhưng nh ng gi i pháp này ít khi xu t hi n m t cách kỳ di u. ði u s ng còn là năng ñ ng tìm ra các gi i pháp. S s hãi làm tê li t b n. Nó làm b n c ng nh c và b i r i. Nh ng nhà kinh doanh thành công thư ng không s hãi. H bi t r ng n u h như ng b n i s hãi, h s không nhìn th y nh ng gi i pháp rõ ràng. N u s hãi h s th y m t cách c ng nh c nh ng gì mà h mu n th y và nh ng gì mà h thư ng th y là m t s o giác. ð ng mi n cư ng th a nh n nh ng h n ch c a b n hay mi n cư ng ch p nh n r ng các phương pháp c a b n có th sai l m. Không m t phương pháp kinh doanh nào ho t ñ ng mãi mãi. Khi mà nh ng ñi u ki n th trư ng thay ñ i, ngay c m t phương pháp rõ ràng (foolproof) ñ n ñâu cũng có th d ng ho t ñ ng. Sáng su t nhìn th y tr ng i như là m t th thách trí óc và suy nghĩ m t cách sáng t o ñ thay ñ i m i th , còn hơn ch u ñ ng s lo l ng và c m giác thi u t tin. Nh ng nhà chuyên nghi p thư ng gi i nh t khi phương pháp cũ c a h b t ñ u thi u sót hơn và h ph i nghĩ ra m t phương pháp m i. H nhìn trư ng h p ñó như là m t trò chơi ô ch mà h c n ph i gi i quy t. H tránh xa kh i th trư ng và xem xét k lư ng nh ng phương pháp c a h . H c g ng th m tra nh ng gì ñã không còn ñúng ñ i v i phương pháp ñó và s a ch a chúng cho ñ n khi phương pháp ñó ho t ñ ng tr l i. H tìm ki m nh ng y u t c a th trư ng mà có th ñã thay ñ i và khi mà h nghĩ r ng h ñã tìm ra gi i pháp, h s th c hi n m t vài giao d ch nh ñ ki m tra phương pháp m i s a ñ i này. Tuy v y nh ng gì h không làm là s trì tr và s hy v ng vào nh ng ñi u t t nh t. (N u b n c ng nh c ñ n n i mà b n không th ñánh giá m t cách khách quan quan ñi m c a b n, thì có l c n thi t ph i d ng quan ñi m ñó, trút
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 201

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

b áp l c, th c hi n m t ñánh giá khách quan v s linh ho t và sau ñó s m l i quan ñi m). ñây cũng ñ c p nh ng phương cách rõ ràng ñ làm gi m m c ñ căng th ng và gia tăng xu hư ng suy nghĩ m t cách linh ho t và sáng t o. ð u tiên qu n lý r i ro. S c ng nh c ph n ánh n i s hãi và n u b n kinh doanh v i “ñ ng ti n s s t” (scared money) mà b n không th ch p nh n thua l , thì b n s bi t rõ r ng b n th c s không th thua l và ti p t c s c ng nh c. Tuy nhiên, n u b n m o hi m liên quan m t ít ñ n kinh doanh, b n s c m th y d dàng hơn và suy nghĩ m t cách c i m và linh ho t. ði u th hai, ñ ng gây áp l c cho chính b n ñ tr nên hoàn h o và ñ ng nh ng trì hoãn mang tính cá nhân. Hãy nh r ng dù cho có gì x y ra, b n ñã có nh ng ñi u ñáng giá bên trong b n. Khi b n c m th y tho i mái hơn, b n s c m th y như th m t s c n ng ñã ñư c nh c ra kh i b n. B t ch t b n s th y nh ng cơ h i kinh doanh mà trư c ñây ch là o nh. Khi b n t mình rũ b áp l c thì b n s làm cho ñ u óc tho i mái. S nhìn nh n c a b n tr nên rõ ràng hơn và b n s suy nghĩ m t cách sáng t o và tr c giác. B n càng kinh doanh khéo léo thì b n càng t o nhi u l i nhu n hơn. Stages of Mastery - Các giai ño n làm ch Trong lúc kinh doanh, nhi u lúc ta c m th y: “Tôi không mu n ñ i. Tôi mu n có l i nhu n ngay bây gi ”. B n in G i ñi Trong quy n sách “Enhancing Trader Performance”, Ti n sĩ Brett Steenbarger cho r ng vi c th c hi n kinh doanh chuyên nghi p s tr i qua 3 giai ño n: kh i ñ u, phát tri n và làm ch . R t nhi u nhà kinh doanh m i vào ngh mơ ư c làm ch th trư ng và ñ t ñư c thành công l n. H mu n ñ t ñư c l i nhu n k ch sù ngay t c kh c, nhưng ñi u c n thi t là ph i tr i qua giai ño n kh i ñ u và phát tri n trư c khi ñ t ñư c v th làm ch . T i sao b n c n ph i bi t ñang ñ ng giai ño n nào? S thành công sau cùng ñòi h i ph i có ñ ng l c. Và vi c nuôi dư ng ñ ng l c thích h p yêu c u ta ph i thi t l p ñư c nh ng m c tiêu c th và thi t th c. Vi c ñ ra ñư c nh ng m c tiêu c th ñ ñ t ñư c vi c th c hi n m c ñ cao là c n thi t. Chúng cho phép nh ng ý ki n ph n h i tr c ti p. B n bi t chính xác mình ñang ñ ng ñâu và b n c n ph i làm gì ti p theo. Vi c thi t l p m c tiêu không th c t thư ng d n ñ n s th t v ng. Ví d b n ñ t m c tiêu ki m ñư c 20% trên s v n c a b n, nhưng n u m c tiêu này là không kh thi, b n s th t b i, c m th y chán n n và b cu c. N u b n thi t l p m c tiêu th c t hơn, t t nhiên b n s c m th y hài lòng khi ñ t ñư c. B n c m th y l c quan và s n sàng ñ gi i quy t m c tiêu ti p theo là l i nhu n. B ng vi c th a nh n th c t r ng b n ñang trong giai ño n phát tri n nào, b n có th ñ ra nh ng m c tiêu phù h p v i kh năng c a b n, ñ t ñư c m c tiêu và c m th y b n ñang th c hi n nó m t cách ch c ch c. Hãy xem l i 3 giai ño n phát tri n và b n ph i làm gì trong m i giai ño n ñó. Trong giai ño n kh i ñ u, m t nhà kinh doanh m i vào ngh khám phá m t lãnh v c kinh doanh m i và t n hư ng s khám phá ñó. Ngư i ta theo ñu i vi c kinh doanh h u h t là vì nó thú v . Thêm vào ñó r t nhi u nhà kinh doanh tr i qua thành công trư c ñó s k t thúc vi c theo ñu i kinh doanh. Ví d trong các l n
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 202

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ph ng v n c a Innerworth v i các nhà kinh doanh dày d n, nhi u ngư i cho r ng h t m ngưng kinh doanh khi c m th y ki m l i quá d trong 1 th trư ng ñang nóng. H ñã làm t t, th y thú v và nghĩ r ng h có tài năng ñ c bi t. Nh ng kinh nghi m thành công này t o ra n n móng cho s làm ch c a h sau này. Trong su t giai ño n kh i ñ u này, m c tiêu chính c n ph i có là c m th y thú v v i lãnh v c m i này. M t ngư i m i vào ngh không nên t p trung vào l i nhu n, mà ch là ki m soát r i ro. Vi c kinh doanh nên ñư c xem như là vi c t p s . M c tiêu trong giai ño n này là phát tri n tr c giác v th trư ng, không ph i là ki m l i th t s . Công vi c khó khăn c a vi c làm ch th trư ng b t ñ u giai ño n phát tri n. Trong giai ño n này, nhà ñ u tư nên làm vi c chăm ch ñ phát tri n nh ng k năng kinh doanh ñ c bi t và ñ phát tri n giác quan cơ b n v năng l c. ðây là nơi mà m t cam k t nghiêm túc hơn v lãnh v c này b t ñ u. Nhà ñ u tư trong giai ño n này t p trung vào vi c nghiên c u nh ng chi n lư c khác nhau và th nghi m v i chúng. Nh ng ki n th c và k năng cơ b n ñư c gom nh t l i, gi ng như m t ngư i m i b t ñ u h c b t kỳ m t nghê nào ñó. giai ño n này v n chưa ph i khôn ngoan ñ t p trung vào m c tiêu th c hi n, ví d như là ñ t ñư c 20% l i nhu n. Vi c phân bi t gi a m c tiêu th c hi n và m c tiêu nghiên c u là r t h u ích. ð i v i nh ng nhà ñ u tư m I trong giai ño n phát tri n này, vi c h u ích là quan tâm ñ n vi c ñ t ra m c tiêu nghiên c u hơn là m c tiêu th c hi n. M t m c tiêu nghiên c u là phù h p hơn và có th ñ t ñư c nó m t cách d dàng hơn. Nó bao g m vi c li t kê chi ti t m t m c tiêu l n c a vi c làm ch thành nh ng bư c c th có th th c hi n ñư c và thu ñư c thành qu sau m i bư c hoàn thành. Ví d , m t m c tiêu nghiên c u có th ñư c phát bi u “Tôi s nghiên c u 30 gi 1 tu n ñ h c 1 k thu t kinh doanh m i”. M c tiêu c th này s không l p t c d n t i m c tiêu l n hơn là t o ra 20% l i nhu n, nhưng nó d dàng ñ t ñư c, d n t i s th a mãn ñ i v i s hoàn thành ñó và trong m t ño n ñư ng dài nó s ñóng góp vào giai ño n làm ch cu i cùng. Trong giai ño n làm ch , nhà kinh doanh c g ng vươn t i toàn b kh năng c a h . ð t t i m c th c hi n cao nh t có th là m t ñ ng l c chính. T i giai ño n này, nhà ñ u tư có th tìm ñ n s hư ng d n c a ngư i th y hay nh ng chuyên gia nhi u kinh nghi m. Vi c kinh doanh s tiêu t n h u h t th i gian c a h . S t p trung mãnh li t là quan tr ng. Nhà kinh doanh t i giai ño n này ñã phát tri n nh ng k năng cơ b n cho vi c kinh doanh r i. Bây gi ch là v n ñ làm vi c siêng năng th t s ñ ñ t ñư c m c tiêu tài chính c th , ví d như là ñ t ñư c 20% l i nhu n. Dù cho b t kỳ giai ño n phát tri n nào, ñi u s ng còn là thi t l p nh ng m c tiêu phù h p v i kh năng hi n t i c a mình. Làm ch th trư ng là ñi u có th , ñó ch là v n ñ thi t l p nh ng m c tiêu ñúng và c m th y t t v ti n trình v ng ch c mà b n th c hi n hàng ngày. Remember the Basics - Ghi nh nh ng nguyên t c căn b n. Nh ng nhà kinh doanh thành công không ñánh giá th p tâm lý kinh doanh. Cho dù ch c ch n b n không th kinh doanh có l i n u không có ñ vôn hay là không
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 203

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

có nh ng chi n lư c kinh doanh tin c y, thì tâm lý cá nhân cũng ñóng m t vai trò quan tr ng. Hãy xem nh ng b c th y kinh doanh ñã nói nh ng gì trong bu i ph ng v n c a Innerworth v i h . B n in G i ñi Mike nh n m nh th trư ng thư ng xuyên phơi bày s th hi n bên trong c a b n như th nào: “không có gì gi ng th trư ng cho b n bi t b n là ai. B n không nghĩ b n tham lam? B n không nghĩ b n s hãi? B n không nghĩ b n t mãn? B n không nghĩ r ng b n quá t tin? Th trư ng s tr l i cho b n bi t nh ng ñi u ñó”. Có th b n không phù h p cho m t nhà kinh doanh lý tư ng, có l không ai là phù h p c , nhưng b n có th kinh doanh t t nh t v i nh ng gì b n ñang có. Bo thì khuyên tìm m t ki u kinh doanh phù h p: “B n ñang ki m ti n ñúng không? ðó là ñi u ñ u tiên mà b n quan tâm. N u kinh doanh là m t công vi c ñ i v i b n, gi ng như tôi. B n ph i tìm ra cái gì ñó v i m t m c căng th ng có th ch p nh n ñư c. N u không b n có th d dàng rơi vào c m giác s hãi và ho ng lo n và t ñ y mình vào m t tr ng thái m ñau, t mang ñ n nh ng ung nh t. Vì v y b n ph i tìm cho mình m t phong cách mà b n s thành công v i nó và ñ t b n vào tình tr ng ñ u óc ñúng ñ n. N u b n th c hi n ñi u này hàng ngày, b n s ph i kinh doanh v i nh ng gì thu n ti n và d dàng cho b n”. Tìm ra m t cách kinh doanh phù h p là r t quan tr ng, nhưng c n thi t ph i nh nh ng ñi u căn b n sau, ví d như qu n lý ti n b c. Theo Bradon ti t l “M t khía c nh mà tôi có ñó là qu n lý t t ti n b c. Tôi ch n ñ ng nh ng thua l m t cách nhanh chóng. Tôi không m o hi m nhi u ti n cho m i thương v , ch 0,5% cho m t thương v ”. Alex ñưa ra nh ng l i khuyên tương t v nh ng nguyên t c cơ b n ñ qu n lý r i ro như sau: “Tôi d a trên m o hi m bao nhiêu cho m i thương v trong tài kho n c a tôi, nhưng mà tôi cũng xem xét s thay ñ i c a c phi u và tôi mu n m o hi m bao nhiêu ti n. Tôi s không m o hi m nhi u hơn m t vài ph n trăm b t kỳ giá nào”. Bill khuyên gi thái ñ khách quan b ng cách th nh tho ng t b nh ng quan ñi m và ñánh giá l i vi c b n c m th y như th nào v m i m t thương v : “M t mánh khóe mà tôi h c ñư c trong kinh doanh ñó là không ñ tình c m xen vào. ð ng yêu 1 c phi u nào ñó ho c cũng ñ ng quá ghét nó. Th nh tho ng b n hoàn toàn nghi ng v quan ñi m c a b n, hãy t ng kh chúng ñi và xem b n có mu n m i vi c b t ñ u l i quan ñi m ñó m t l n n a hay không. Ph n khó khăn là vi c t ng kh quan ñi m. Nhưng mà 90% th i gian b n s không mu n b t ñ u m i vi c l i m t l n n a. Nhưng m t khác, tôi không th ñ i quay l i ñúng quan ñi m mà nó cho tôi bi t ñó có th ñó là quan ñi m ñúng, b i vì tôi ñã t ng kh chúng ñi và bây gi l i mu n quay tr l i”. M t vài l n khi chúng ta quá t p trung vào vi c tìm ki m cách kinh doanh ñ t l i nhu n cao và t p trung vào quan ñi m c a chúng ta mà quên ñi m t nh ng ñi u căn b n. Nhưng nh ng ñi u căn b n luôn có ích ñ b n nh n ra nh ng gi i h n c a mình và làm vi c trong nh ng gi i h n ñó, c ng c th m nh c a b n và kinh doanh d a trên nh ng phương cách mà b n c m th y thu n l i, ki m soát r i ro và càng khách quan càng t t. B n càng nh n ra nh ng ñi u cơ b n trong kinh doanh, thì b n càng ki m l i nhi u.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 204

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Controlling Fear By Controlling Risk - Ki m soát r i ro S s hãi b o v chúng ta. B n s c n th n hơn sau khi ch m ph i cái lò s y ñang nóng & b n s không l p l i ñi u ñó m t l n n a. B n in G i ñi Nhưng cũng có m t vài ngư i ch ng bao gi rút ra ñư c kinh nghi m, ñ c bi t là khi nó x y ra trong kinh doanh. H hay m c ph i nh ng l i r t nghi p dư, ví d như kinh doanh mà không th ch p nh n thua l ho c t b nh ng gi i h n r i ro & th c hi n nh ng thương v to l n m o hi m ñ l y l i s ti n mà h ñã m t vài thương v trư c. M t ngư i kinh doanh không bi t s hãi có th k t thúc gi ng như m t ngư i kinh doanh th t b i tr phi h có cách qu n lý r i ro thích h p. Có m t s l i th v tâm lý khi ki m soát r i ro: khi b n bi t b n có th làm ch nh ng trư ng h p s u nh t, b n s c m th y tho i mái hơn & b n s kinh doanh sáng t o hơn. M t trong nh ng cách ph bi n nh t ñ gi m thi u r i ro là gi i h n s v n b n m o hi m t 1-2% cho b t kỳ 1 thương v nào. Làm sao b n có th gi i h n r i ro m t cách chính xác? ð u tiên b n nên có m t k ho ch kinh doanh ñư c thi t l p t t trong ñó b n ư c ñoán m c l i nhu n ti m năng mà b n có th ñ t ñư c và b n cũng nên bi t b n cũng có th thua l kho ng bao nhiêu. Ví d biên ñ giao ñ ng c a m t c phi u hay hàng hóa giao d ch qua 1 giai ño n th i gian nh t ñ nh có th mang l i cho b n 1 ý tư ng t t v vi c b n có th thua l bao nhiêu. Nh ng ñi m d ng b o v là m t công c h u hi u ñ qu n lý r i ro. Ví d , cho r ng b n có 1 tài kho n 100 ngàn ñô và b n quy t ñ nh th c hi n 2 thương v chính; b n có th lên k ho ch m o hi m ch m t ngàn ñô cho m i giao d ch ñ gi i h n r i ro c a b n vào kho ng 2%. M t trong hai thương v này, b n quy t ñ nh mua 1 c phi u thư ng xuyên giao d ch m c 50 và 51 ñôla. K ho ch c a b n là mua giá 50 và bán v i giá 51. B n có th mua ñư c bao nhiêu c phi u và ki m soát ñư c bao nhiêu r i ro? N u b n mua 1 ngàn c phi u giá 50, giá có th gi m ñi 1 ñôla và b n s m t 1 ngàn ñôla. S d ng nh ng thi t l p t ñ ng trên n n t ng kinh doanh c a b n b ng vi c ñ t ra 1 ñi m d ng b o v t i giá 49 ñôla, b n s gi i h n r i ro c a b n 1%. Nh ng ngư i kinh doanh có kinh nghi m hơn có th yêu thích nh ng ñi m dùng tinh th n hơn mà h k t thúc 1 thương v th công khi giá ñ t ñ n ñi m thoát 49 ñôla. B t l i c a ñi m d ng tinh th n là có th không ñư c th c thi ñúng lúc tr phi c phi u r t giá không theo quy lu t. N u không ñư c th c hi n, giá có th gi m xu ng 3 ñôla, ví d v y và khi ñó l s là 3 ngàn ñôla, có th khó ñánh b i s cám d ñ t b kho n l ñó và t b nó trên gi y t . Nhưng nh ng thua l còn l i trên gi y có th tăng thêm theo th i gian, n u mà xu hư ng ñã hoàn toàn thay ñ i thì s t o thêm s h i ti c và s ch i b v tinh thân. Do ñó thi t l p t ñ ng trên n n t ng kinh doanh c a b n có nh ng l i th như v y. M t cách ti p c n khác ñ thi t l p nh ng ñi m d ng b o v là ñ t nh ng ñi m d ng d a trên ph n trăm giá c phi u ñư c giao d ch. L y ví d c a chúng ta v 1 c phi u bán giá 50 ñôla, cho r ng 1 nhà kinh doanh có th quy t ñ nh r i ro
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 205

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

không l n hơn 1%. 1% c a 50 ñôla là 50 xu, vì v y ñi m d ng có th là 49.5 ñôla. Cách ti p c n th ba v nh ng ñi m d ng b o v là s d ng th i gian. Cho r ng b n ñã quy t ñ nh th c hi n 1 thương v giá c hay lên xu ng mà b n tiên li u giá c a c phi u s tăng t 50 ñ n 51 ñôla trong vòng 2 tu n. N u giá không ñ t t i m c tiêu 51 ñôla trong 2 tu n thì thương v ñó s k t thúc. Khi thi t l p nh ng ñi m d ng b o v , ñi u c t y u là b n không bao gi ñư c làm b t c m t vi c gì tùy ý. Luôn luôn th c hi n k ho ch kinh doanh m t cách chi ti t. Nghiên c u hành ñ ng c a th trư ng b ng các phương ti n b n lên k ho ch kinh doanh. N u b n có m t vài hi u bi t v các y u t làm cho giá thay ñ i, cùng v i biên ñ giao ñ ng c a c phi u ho c hàng hóa b n có th th c hi n quy t ñ nh bi t trư c là b n có th l i ho c l và b n có th th c hi n nh ng phòng ng a c n thi t ñ b o v chính b n. S chu n b cho m t thương v t o ra t t c nh ng s khác bi t. N u b n th c hi n m t quy t ñ nh ñã ñư c bi t trư c, thì b n s bi t rõ b n ñã th c hi n nh ng ñ phòng ñ b o v v n c a b n. N u b n bi t r ng b n có th s ng sót qua nh ng trư ng h p x u nh t, b n s c m th y an toàn và tho i mái hơn. Không có lý do gì cho phép s s hãi làm tê li t b n. Ngay khi b n tránh ch m ph i lò s y ñang nóng, thì b n s không bao gi b b ng. Drive To Win - ði t i thành công Làm ch th trư ng là m t th thách. Nhi u ngư i mu n kinh doanh thành công nhưng r t ít ngư i ñ t ñư c. Có l nhân t quan tr ng ñơn gi n nh t trong vi c làm ch th trư ng là khát khao chi n th ng. Nh ng nhà kinh doanh thành công làm b t c nh ng gì ñ mang l i thành công. B n in G i ñi T i sao ngư i ta l i b h p d n b i th trư ng? ðó là s h ng thú, là ti n b c hay là c hai? Có ai không mu n thành công? Không may là ch v i mong mu n thành công thôi là chưa ñ . S làm ch th c s ñòi h i nhi u hơn th n a. M t nh n th c “ng o ngh ” hay “có th làm ñư c” cũng c n thi t nhưng v n chưa ñ . Nhà kinh doanh làm ch th trư ng là ngư i s n sàng làm b t kỳ vi c gì ñ thành công, th m chí dành toàn b th i gian, ti n b c và công s c cho nó. Trư c tiên h say sưa v i công vi c kinh doanh. H yêu thích công vi c kinh doanh nhi u ñ n n i mà h dành h t th i gian r nh r i h ng thú xem xét nh ng hành ñ ng c a th trư ng và c g ng phác h a ra th trư ng s thay ñ i như th nào. Nhà kinh doanh b c th y Bill Lipschutz quan sát “b n th y nh ng ngư i ph n l n th i gian ng i bên máy vi tính làm nh ng công vi c gì ñó b i vì h ñã b chúng mê ho c” (trang 39, Patel, 1997). Nh ng ngư i thành công yêu thích công vi c nghiên c u th trư ng. Trong vi c truy tìm c a h ñ phát tri n c m nh n tr c giác ñ i v i hành ñ ng c a th trư ng, h có th không c n thi t tìm ki m m t c phi u hay m t hàng hóa ti p theo ñ ñ u tư, mà h c g ng trong vi c thu nh n hi u bi t các y u t làm d ch chuy n th trư ng. Nhà kinh doanh làm ch th trư ng yêu thích nh ng vi c mà h ñang làm. Tương ph n v i nó, nh ng nhà kinh doanh mu n s thư ng công nhưng l i không mu n g n vào công vi c thì h thà ñâu
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 206

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ñó còn hơn. H coi vi c nghiên c u th trư ng ch là m t công vi c ph i th c hi n ñ kinh doanh. Vi c nghiên c u sát sao hành ñ ng c a th trư ng không làm cho h h ng thú. ði u ti p theo là nh ng nhà kinh doanh có ni m ñam mê chi n th ng không ng ng xem xét k lư ng b n thân mình. H b thúc ñ y ñ n thành công ñ n n i mà h ng i th a nh n nh ng l i l m c a mình. H không s làm sai. H bi t r ng h c n ph i ñánh giá kh năng ñ c i thi n nó. H không né tránh nh ng ph n h i tiêu c c. ð i v i h không có ph n h i m i là tiêu c c. T t c nh ng ph n h i ñ u t t vì nó cho phép h ño lư ng ñư c h ñang ñâu và nơi nào h c n ph i ñi ti p. H r t khiêm t n và bi t r ng không có nhà kinh doanh nào là l n hơn th trư ng. Ch p nh n r ng b n ph i d p b cái tôi c a b n sang m t bên và ñi t i nơi th trư ng d n b n t i ñòi h i s can ñ m và s c m nh, nhưng m t l n n a nh ng nhà kinh doanh thành công s làm b t c nh ng gì ñ thành công, ngay c ch p nh n r ng s thông minh và cá tính c a h là không ñ ñ thành công. Bill Lipschuts cho r ng “N u b n g p 1 nhà kinh doanh r t, r t thành công và anh ta th c s tin tư ng ñó là do anh ta thông minh hơn, nhanh hơn, sáng su t hơn và hung hăng hơn t t c nh ng ngư i x ng t m, thì tôi không tin anh ta” (trang 39, Patel, 1997). Thông minh là chưa ñ . Theo Bill Lipschutz, nh ng nhà kinh doanh thành công còn ph i "r t t p trung, có ñ ng l c và làm vi c hăng say". Thông thư ng ta th y nh ng nhà kinh doanh thành công không c m th y lúng túng khi h thua l . ðó không ph i là do h thích thua l , mà h t n hư ng cái th thách trí tu c a vi c kinh doanh nhi u ñ n n i mà h không th ch hoàn thi n m t phương pháp m i. H t n hư ng vi c tìm ki m nh ng chi n lư c m i và c m th y m t c m giác tuy t di u khi khám phá ra nh ng ñi u ki n m i c a th trư ng và làm vi c say sưa ñ tìm ra nh ng bí m t ñ kinh doanh theo nh ng ñi u ki n m i ñó. Nh ng nhà kinh doanh thư ng ph i ñ i m t v i th t b i này t i th t b i khác. N u b n không có m t ham mu n mãnh li t ñ chi n th ng và làm ch th trư ng, b n s c m th y b ñánh b i sau m i m t th t b i. Nhưng n u b n s n sàng làm b t c nh ng gì ñ dành th ng l i b n s không ch làm ch ñư c th trư ng mà b n s còn thành công l n. Ai thèm ñ c báo cáo tài chính làm gì? (P.1) (14:01 13/02/2008) Có nhi u lý do ñ gi i kinh doanh nư c ta không thèm coi tr ng k năng ñ c và phân tích báo cáo tài chính. Ai cũng bi t s sách ghi v y mà không ph i v y là chuy n ph bi n trong gi i doanh nghi p k c tư nhân và qu c doanh. B n in G i ñi Hơn n a, hi n v n còn nhi u y u t quy t ñ nh thành b i c a công ty hơn là s c m nh tài chính c a nó. Nh ng ngư i không thu c gi i kinh doanh l i càng mu n tránh xa nh ng b n báo cáo tài chính vì quan tr ng nh t là công ty có ch u công b báo cáo tài chính ñâu mà ñ c. V i nh ng công ty niêm y t trên th trư ng ch ng khoán, báo cáo ch m t ñư ng trong khi giá c phi u di n bi n theo ñư ng khác, không bi t ñâu mà l n. Nói v y, cũng ph i th a nh n m t xu hư ng lành m nh ñang ngày càng tr nên th ng th trong kinh doanh nư c ta. Doanh nghi p tư nhân mu n ti p c n v n vay ngân hàng, nh t là v n vay ưu ñãi c a các t ch c tín d ng qu c t ñ u ph i
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 207

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

minh b ch hóa s sách, chu n b b n báo cáo m t cách bài b n. Mu n liên doanh hay làm ñ i lý cho công ty nư c ngoài cũng ph i trình b n báo cáo tài chính. Công ty qu c doanh cũng ph i l p báo cáo tài chính theo quy ñ nh c a Nhà nư c. Riêng v i ngư i ñ c không chuyên như chúng ta, nh ng hi u bi t cơ b n v báo cáo tài chính cũng ñôi lúc có l i b t ng . Ch ng h n, chúng ta hùn h p v n và giao chuy n kinh doanh cho b n bè, cu i năm, t cũng ph i ñòi xem vài báo cáo tình hình kinh doanh ch . Ho c có ngư i r hùn v n, m r ng m t công ty ñang ho t ñ ng theo “qu ng cáo” là r t có tri n v ng, chúng ta cũng c n t nh táo xem qua các s li u ñ ñánh giá tri n v ng này có th t không. ðơn gi n nh t, khi ñi xin vi c làm, ñ bi t ch làm chúng ta ñang ng m nghé có b n không, t t nh t là ñ c báo cáo tài chính c a công ty y. Chu n b b n báo cáo tài chính, thư ng bao g m b ng cân ñ i k toán, báo cáo k t qu kinh doanh, báo cáo lưu chuy n ti n t , là chuy n c a k toán. Tuy nhiên ñ phân tích ñư c chúng, cũng c n ph i bi t qua m t s nguyên t c nh t ñ nh. B ng cân ñ i k toán B ng cân ñ i k toán, ch p l i tình tr ng m t công ty vào m t th i ñi m nào ñó, thư ng là ngày cu i cùng trong năm, g m hai c t: bên trái là Tài s n; bên ph i là N và V n. Nguyên t c ñ u tiên là c t tài s n luôn luôn ph i b ng c t n c ng v i v n. Tài s n = N + V n Gi th m t ngư i b ra 100 tri u thành l p công ty ñ kinh doanh ñĩa CD, ngay lúc ñó b ng cân ñ i k toán c a công ty này s có hình th c như sau: Tài s n N và V n Ti n m t 100 tri u V n 100 tri u ________ ________ T ng 100 tri u T ng 100 tri u Th y 100 tri u không ñ vào ñâu, anh ta bèn vay ngân hàng 50 tri u ñ mua dàn máy nghe nh c cho khách th ñĩa giá 30 tri u, b ng cân ñ i k toán c a anh ta s là: Tài s n N và v n Ti n m t 120 tri u N ngân hàng 50 tri u Máy nghe nh c 30 tri u V n 100 tri u _______ _______ T ng 150 tri u T ng 150 tri u ñây, chúng ta có th rút ra m t s ñi m ñáng nh . Th nh t, th y m t công ty thi u ti n m t, lâm vào c nh khó khăn, ñ ng bao gi l y b ng cân ñ i k toán c a nó ra và tuyên b : sao không l y ít ti n v n ra ñ trang tr i! Nói v y, dân tài chính s bi t ngay chúng ta là ngư i không chuyên. V n ghi trên b ng cân ñ i k toán n m ñó nhưng ñâu có t n t i, nó th hi n b ng nh ng m c trong c t tài s n y. Th hai, n u th y trong b ng cân ñ i k toán có m c “Lãi chưa phân ph i” n m trong m c v n, ñ ng nghĩ công ty có th thò tay l y ti n t m c này ra chi tr cho c ñông. C t c là l y t ti n m t bên c t tài s n, lãi chưa phân ph i c t n và v n ch là con s k toán. Dĩ nhiên khi dùng ti n m t chi tr c t c, m c lãi chưa phân ph i cũng gi m tương ng ñ t ng hai c t ph i luôn b ng nhau. Bư c ti p theo trên con ñư ng kinh doanh băng ñĩa nh c c a anh chàng chúng ta ñưa ra làm ví d là mua ñĩa theo giá s v bán l . Gi th sau khi anh ta mua 100
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 208

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

tri u ti n ñĩa, b ng cân ñ i k toán s như th này: Tài s n N và v n Ti n m t 20 tri u N ngân hàng 50 tri u Hàng trong kho 100 tri u Máy nghe nh c 30 tri u V n 100 tri u _______ _______ T ng 150 tri u T ng 150 tri u Hôm sau, anh ta bán h t 10 tri u ti n ñĩa, giá 12 tri u, lãi ñư c 2 tri u. B ng cân ñ i k toán n u l p lúc này s như sau: Tài s n N và v n Ti n m t 32 tri u N ngân hàng 50 tri u Hàng trong kho 90 tri u V n 100 tri u Máy nghe nh c 30 tri u Lãi ñ l i 2 tri u _______ _______ T ng 152 tri u T ng 152 tri u Th y làm ăn có lãi, anh ta quy t ñ nh mua thêm 50 tri u ti n băng ñĩa nhưng vì mua s nên anh ñư c g i ñ u, 2 tháng n a m i tr , v y là có thêm m t m c m i trong b ng cân ñ i k toán c a anh ta: Tài s n N Ti n m t 32 tri u N ngân hàng 50 tri u Hàng trong kho 140 tri u Các kho n ph i tr 50 Máy nghe nh c 30 tri u V n 100 tri u Lãi ñ l i 2 tri u T ng 202 tri u T ng 202 tri u Gi th hôm sau anh ta bán ñư c 50 tri u ti n băng ñĩa nhưng chưa l y ñư c ti n ngay vì ... bán ch u, b ng cân ñ i k toán có thêm m c “Các kho n ph i thu”. Tài s n N Ti n m t 32 tri u N ngân hàng 50 tri u Hàng trong kho 90 tri u Các kho n ph i tr 50 Các kho n ph i thu 50 V n 100 tri u Máy nghe nh c 30 tri u Lãi ñ l i 2 tri u ________ _______ T ng 202 tri u T ng 202 tri u ð u tư hay thôi? (P.1) Sau khi ñã n m ñư c khái ni m “Th i gi là ti n b c” Bài 1, chúng ta hãy th xem khái ni m này ñư c áp d ng như th nào trong vi c quy t ñ nh l i l c a các phương án ñ u tư. B n in G i ñi M t s ngư i ch n hình th c ñ u tư (ho c ñ u cơ) vào vàng d a trên bi n ñ ng giá - nh: tư li u Phương pháp tính “r ” Gi th b n b ra m t kho n ti n ban ñ u là 40 tri u ñ ng ñ u tư vào vi c mua máy photocopy và các chi phí khác ñ làm d ch v sao ch p cho khách hàng trong khu ph . Cũng gi th 10 năm t i b n tính toán và d báo s ti n thu ñư c
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 209

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

t d ch v này sau khi tr m i chi phí là 7,5 tri u ñ ng m i năm còn năm th 10 b n ñ nh thanh lý chi c máy ñư c 9,5 tri u n a. V n ñ b n ph i quy t ñ nh là so gi a kho n ti n ñ u tư ban ñ u và các kho n ti n thu ñư c như th , d án d ch v photocopy này có ñáng làm không? (ðây là m t gi ñ nh ñơn gi n hoá vì chúng ta s cùng tìm hi u cách tính toán làm sao ñ bi t kho n chi phí ban ñ u, kho n ti n thu ñư c hàng năm, g i t t là dòng ti n các bài sau). Thông thư ng, ngư i ta dùng cách tính th i gian thu h i v n (payback period) b ng cách l y t ng ñ u tư chia cho dòng ti n hàng năm. Trong d án nói trên, th i gian thu h i v n ñ u tư là 5 năm 4 tháng. Ngư i ta cũng thư ng ñánh giá d án có nên th c hi n hay không b ng cách so sánh th i gian thu h i v n v a tính toán v i th i gian thu h i v n ñã ñ nh trư c. Gi th d án photocopy, b n d tính thu h i v n trong vòng 5 năm, nay tính toán th y m t hơn 5 năm m t chút, có l b n s quy t ñ nh không làm. Phương pháp “tính r ” này không giúp ích gì nhi u cho b n vì rõ ràng nó không ñ m x a gì ñ n “giá tr th i gian” c a dòng ti n mà chúng ta ñã bi t ñ n Bài 1. S năm ñ nh trư c trong ñ u dùng ñ ñ i chi u so sánh cũng là m t con s ch quan. Lo i phương pháp này ch giúp chúng ta có cái nhìn t ng quan v kh năng l i l c a d án. T quen thu c trên b n cáo b ch: NPV Áp d ng công th c ñã nêu Bài 1, ngư i ta s tính giá tr hi n t i c a dòng ti n tương lai (7,5 tri u ñ ng/năm trong 9 năm và 17 tri u ñ ng năm th 10), xem th vào th i ñi m bây gi chúng ñáng giá bao nhiêu n u lãi su t dùng ñ chi t kh u là 10%. Giá tr hi n t i = (7,5 x 5,759) + 17 x 0,386) = 49,75 tri u ñ ng. (N u b n quên vì sao có các con s phép tính nói trên, xin nh c l i 5,759 là giá tr hi n t i c a 1 ñ ng m i năm, nh n su t trong 9 năm, chi t kh u cho m c lãi su t 10%/năm; còn 0,386 là giá tr hi n t i c a 1 ñ ng nh n năm th 10, dùng lãi su t chi t kh u tương t ). N u l y 49,75 tri u tr cho 40 tri u, chúng ta s có con s 9,75 tri u ñ ng – là giá tr hi n t i thu n (net present value) mà dân tài chính thư ng g i t t là NPV. Như v y NPV là giá tr hi n t i c a dòng ti n tương lai c a m t d án tr ñi chi phí ñ u tư ban ñ u. Thông thư ng ngư i ta nói NPV b ng 0 hay l n hơn thì d án y ch p nh n ñư c; còn n u NPV là s âm thì thôi, ñ ng tơ tư ng gì ñ n nó n a. Chúng ta th y y u t quan tr ng ñây là m c lãi su t chi t kh u. Gi th thay vì b 40 tri u ñ ng ñ u tư vào d ch v photocopy, chúng ta g i quách vào ngân hàng cho kho , lãi su t hàng năm là 8%. Còn ñã ra làm ăn, m c lãi ph i cao hơn, ñây là 10% ch ng h n. Như v y, m c lãi su t chi t kh u ñư c ch n làm sao ñ ph n ánh chi phí s d ng ñ ng v n, dù nó là c a mình (cơ h i b qua khi ñem ti n ñó làm chuy n khác) hay ñi vay c a ngư i khác ( t ph i cao hơn m c lãi
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 210

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

su t ñi vay). Nhưng IRR d hình dung hơn Vì th , ñ d hình dung, ngư i ta dùng m t phương pháp khác n a, g i là t su t thu nh p n i b (internal rate of return) mà sách v thích g i t t là IRR ñ tính hi u qu d án. IRR chính là m c lãi su t chi t kh u nói trên, ñư c ch n làm sao ñ NPV b ng 0. Trong d án photocopy gi ñ nh t ñ u ñ n gi , n u dùng lãi su t chi t kh u 10% thì NPV là 9,75 tri u. C tăng IRR lên d n, ñ n 14,99% (c cho là 15% ñi) thì NPV b ng 0. Tiêu chu n ñ ch n làm hay không làm m t d án là so sánh IRR c a nó v i lãi su t s d ng ñ ng v n, cao hơn thì ch p thu n, th p hơn thì t ch i còn b ng nhau thì làm ch ñáng b công. Con s IRR ñư c gi i qu n lý khoái nh t vì d hình dung. Gi th trình bày trư c các thành viên trong công ty, b n nói d án này có NPV là 20 tri u (trong khi s v n ñ u tư lên ñ n ti n t ) ch c ch ng ai có n tư ng gì. Trong khi ñó n u nói IRR c a d án là 25,6%, chà, s có ti ng xuýt xoa bên dư i, d án này ñư c ñ y. Còn m t phương pháp n a g i là ch s l i nhu n (profitability index), g i t t là PI (có sách g i là t su t l i nhu n trên chi phí (benefit-cost ratio) BCR. ð tính PI, ch c n l y giá tr hi n t i c a dòng ti n thu ñư c trong tương lai chia cho s v n ñ u tư ban ñ u. N u b ng hay l n hơn 1, d án có th ch p nh n còn PI nh hơn 1 thì thôi v y, nên tìm d án khác làm ăn. Trong d án photocopy c a chúng ta, PI b ng 1,24. Trư c ñây khi chưa có máy tính, vi c nh m ra IRR khá ph c t p nhưng nay b n ch c n ñưa vào b ng tính Excel, máy s tính ngay trong ch c lát. Chú ý: Khi dùng Excel, nên chú ý l nh tính IRR yêu c u chúng ta ñoán trư c m t m c lãi su t nào ñó, ñây, l y t m lãi su t 12% ñ máy tính cho nhanh. Th hai, l nh NPV tính lùi m t năm trư c khi dòng ti n th nh t di n ra. Vì th , trong b ng tính trên, n u vi t =NPV(C5,B3:L3), máy s tính NPV th i ñi m năm th -1. N u mu n tính NPV năm 0, các b n tính như công th c trên, t c là tính dòng ti n t năm 1 ñ n 10, sau ñó c ng dòng ti n năm 0 (t c là s ti n ñ u tư) m i chính xác. ð ð gi B u tư hay thôi? (P.2) nhìn l i nh ng phương pháp tính toán hi u qu ñ u tư, chúng ta cùng nhau i quy t bài toán như sau: n in G i ñi

ð tham gia th trư ng ch ng khoán, nhà ñ u tư s c n tìm hi u ý nghĩa c a nh ng khái ni m tài chính - nh minh h a: Lê Toàn Công ty XYZ d tính ñ u tư thêm m t dây chuy n s n xu t ñ ña d ng hoá s n ph m. Tính toán cho th y m c ñ u tư ban ñ u là 700 tri u ñ ng và năm th nh t ho t ñ ng ph i chi thêm 1 t ñ ng n a. Dòng ti n thu ñư c năm th 2 là 250 tri u, năm th ba là 300 tri u, năm th 4 là 350 tri u, sau ñó hàng năm s thu ñ u ñ n
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 211

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

400 tri u cho ñ n năm th 10. N u lãi su t dùng ñ chi t kh u (t c là t su t l i nhu n kỳ v ng) là 15% thì NPV c a d án này là bao nhiêu? Vi t ra thành b ng, ta s th y: (ñơn v : tri u ñ ng) Năm Dòng ti n Hi n giá 0 (700) (700) 1 (1.000) (870) 2 250 189 3 300 197,4 4 350 200,2 5-10 400 865,6 (t ng t năm th 5 ñ n năm th 10) Hi n giá thu n (NPV)

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 212

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

(117,8) Như v y NPV c a d án này là s âm, hi u qu coi như v t ñi. N u ngư i ta yêu c u tính IRR c a d án, dùng Excel hay ph n m m tính toán tài chính như Mathwiz gi i thi u Bài 1, ta s th y IRR c a nó là 13,21%, th p hơn t su t l i nhu n kỳ v ng nên khó lòng ch p thu n d án. Trên ñây là các phương pháp tính toán hi u qu ñ u tư nhưng trong th c t vi c tính toán ph c t p hơn vì ph thu c vào nhi u y u t khác. Ví d , d án có ñư c mi n gi m thu trong nh ng năm ñ u? ti n ñ u tư là ti n vay hay anh em hùn nhau b v n làm ăn? lãi su t vay ng n h n có khác vay dài h n? B t ñ u ñ c cáo b ch ð n ñây các b n có th b t ñ u ñ c các b n cáo b ch mà các công ty khi phát hành c phi u l n ñ u tiên ra th trư ng thư ng công b mà không c m th y lúng túng vì các khái ni m nghe qua r t “chuyên môn”. Ví d : Trong b n cáo b ch c a công ty FPT có nh c t i d án ð i h c FPT v i các con s NPV = 10,74 tri u USD; IRR = 26%; th i gian hoàn v n: kho ng 7 năm. M t d án giáo d c mà có t su t IRR ñ n 26% thì ghê thi t. Tuy nhiên, b n cáo b ch còn thi u nhi u thông tin như h c phí thu c a sinh viên, các ngu n thu d ki n khác ñ chúng ta có th khách quan tính xem li u FPT có thu h i t ng v n ñ u tư 14,17 tri u USD trong vòng 7 năm ñư c không. Ho c gi th ñ c m u tin sau, chúng ta cũng không b “kh p” vì các t IRR, NPV n a: Thép liên k t v i cao su Ngày 12/2, t i Hà N i, ñã di n ra l ký k t h p ñ ng liên doanh d án thép t m cán nóng công su t 2 tri u t n/năm gi a 3 doanh nghi p l n: T ng công ty Thép Vi t Nam (VSC), T p ñoàn Công nghi p Cao su Vi t Nam (VRG) v i T p ñoàn ESSAR c a n ð … Theo các chuyên gia tài chính, tính kh thi c a d án r t cao b i: các ch tiêu tài chính tương ñ i t t: IRR: 17,7%; NPV: 234 tri u USD và th i gian hoàn v n trong kho ng 6 năm; d án ñư c liên k t b i nh ng ñ i tác có ti m l c tài chính m nh. (Vneconomy – 13/2/2007) Bây gi chúng ta hãy th ñ c m t ph n b n cáo b ch c a Công ty C ph n Khu công nghi p Tân T o (ph n nói v d án Khu Dân cư Tân ð c) Trong ph n phân tích hi u qu v m t tài chính c a d án trong kho ng th i gian t năm th 1-10. Su t chi t kh u cho các giá tr tương lai c a d án tính theo lãi
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 213

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

su t vay v n c a ngân hàng thương m i là 12%; Hi n giá thu n c a d án: NPV = 327.539 tri u ñ ng; Su t thu h i v n n i t i IRR = 26%; Th i gian thu h i v n tính toán c a d án là 5 năm k t khi b t ñ u d án (Năm th 1). (ñơn v tính:1.000.000 ñ ng) NĂM Năm 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 V n ñ u tư 1.312.658 129.114 143.439 162.379 227.610 227.610 224.031 198.475 http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 214

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Thu nh p thu n 1.633.179 177.938 273.534 328.070 174.330 352.232 418.913 -91.838 12.818 106.097 L i nhu n 14.652 110.248 164.784 11.044 188.946 270.000 -240.751 -136.095 -42.815 Kh u hao -

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 215

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

163.286 163.286 163.286 163.286 163.286 148.913 148.913 148.913 148.913 H s chi t kh u 15% 0,8696 0,7561 0,6575 0,5718 0,4972 0,4323 0,3759 Hi n giá v n ñ u tư 742.268 112.273 108.461 106.767
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 216

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

130.137 113.162 96.855 74.614 Hi n giá thu nh p thu n 998.649 154.729 206.831 215.711 99.673 175.122 181.107 (34.525) B ng thu nh p thu n -742.268 177.938 273.534 328.070 174.330 352.232

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 217

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

418.913 -91.838 12.818 106.097 Hi n giá thu n c a d án (NPV) 327.539 IRR 26% Xin nh c l i m c tiêu c a các bài này là gi i thi u sơ lư t các khái ni m tài chính ch không tìm hi u sâu. Nh ng ngư i không chuyên v tài chính không nh t thi t ph i bi t tính toán theo các công th c ñã gi i thi u. Nhưng các khái ni m ñã gi i thi u cũng có th giúp chúng ta theo dõi tình hình công ty; ví d m t công ty tuyên b IRR c a d án h ñang th c hi n là 20% nhưng b ng có tin d án tr c tr c, dòng ti n thu v không như d ki n, như th IRR ch c ch n ph i thay ñ i. Ch n m t g i vàng (P.1) Sau khi ñã th m câu “Th i gi là ti n b c” hi u theo nghĩa tài chính, chúng ta th tìm hi u vì sao ông bà ta thích nói: “Ch n m t g i vàng”. N u chúng ta bi t r ng ti n b c có giá tr khác nhau tùy theo th i gian, ch y u vì l m phát, y u t r i ro và cơ h i s d ng ngay ñ ng ti n trong tay, thư c ño c a các y u t này chính là lãi su t. B n in G i ñi Trong bài trư c, giá tr c a ñ ng ti n thay ñ i do s năm ñ u tư và lãi su t hư ng ñư c. Vì v y, ch n m t g i vàng chính là tìm nơi nào có lãi su t cao nh t, cân nh c r i ro ñ ñ u tư ti n và xoa tay ng i ch hi u qu di u kỳ c a lãi su t kép chúng ta ñã th y. G i ti n vào ngân hàng theo d ng không kỳ h n là ch c ăn nh t vì mu n rút ra bao gi thì rút, cho nên lãi su t cũng th p nh t. Khá hơn có cách g i theo kỳ h n, càng lâu, lãi càng cao. Th nhưng t t c ñ u là g i ti n cho ngư i ta gi giùm, làm sao trông ch lãi su t cao ñư c. Trong bài này, chúng ta s xem xét nh ng d ng ñ u tư khác, có m c lãi cao hơn – mua trái phi u và c phi u. Trái phi u là cho vay n Khi nói ñ n th trư ng ch ng khoán, chúng ta thư ng nghĩ ngay ñ n c phi u công ty. Th t ra, trên ho t ñ ng mua bán ch ng khoán hàng ngày, s lư ng giao d ch trái phi u lúc nào cũng l n hơn c phi u. M th trư ng trái phi u g p b n l n th trư ng c phi u. Thông thư ng các công ty l n ñ u có ho t ñ ng ñ u tư tài chính. Ví d , m t công ty ñ u tháng nh n vào 100 t ñ ng, chưa c n ph i chi ngay, g i ngân hàng thì lãi su t quá th p, mua c phi u thì r i ro quá l n vì th công ty này s mua trái phi u cho ch c ăn. ð n cu i tháng khi c n ti n m t ñ
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 218

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

tr lương ch ng h n, công ty này s bán lư ng trái phi u m i mua và nh n m t kho n lãi không nh . Có nhi u lo i trái phi u như trái phi u Chính ph , trái phi u ñô th , trái phi u công ty... Dù có tên là gì, trái phi u v n là t gi y nh n n c a nơi phát hành v i s cam k t s tr l i cho ngư i mua s ti n ghi trên trái phi u (m nh giá – thư ng là 100.000 ñ ng), vào th i ñi m ñáo h n và kho n ti n lãi tr ñ nh kỳ (thư ng là n a năm m t l n). Lãi su t c a các lo i trái phi u khác nhau tùy thu c vào ñ r i ro c a nó. Trái phi u Chính ph ñư c xem là an toàn nh t nên lãi su t cũng th p nh t, trái phi u c a nh ng công ty m i ra ñ i có lãi su t cao hơn ñ thu hút ngư i mua ch u ch p nh n ñ r i ro cao hơn. Mua trái phi u t c là ch p nh n chôn ti n vào m t ch trong th i gian khá lâu (dư i năm năm v n là ng n h n, t 5 ñ n 12 là trung h n và trên 12 năm m i ñư c xem là dài h n). Có l không ai ch u ñ ti n n m ch t dí như th nên m i có th trư ng mua ñi bán l i trái phi u. Và chính th trư ng này m i xu t hi n hi n tư ng: “Khi lãi su t trên th trư ng gi m, giá trái phi u l i tăng; ngư c l i, khi lãi su t tăng, giá trái phi u thư ng gi m”. Gi i thích chuy n này cũng d : Ví d b n mua m t trái phi u kỳ h n 5 năm giá 100.000 ñ ng, lãi su t c ñ nh 9% năm. T c là hàng năm b n s nh n 9.000 ñ ng ti n lãi, su t trong năm năm và cu i cùng nh n l i 100.000 ñ ng ti n v n c a mình. Nay gi th lãi su t gi m, ngư i ta phát hành trái phi u m i, cũng có m nh giá 100.000, lãi su t ch còn 5% năm. T c là ngư i s h u lo i trái phi u m i ch nh n 5.000 ti n lãi m i năm trong khi b n v n nh n ñ u 9.000 năm. Bây gi n u có ngư i mu n mua l i trái phi u c a b n, t b n s không ch u bán v i giá 100.000 n a mà ph i ñòi cao hơn vì lo i trái phi u c a b n n m có lãi su t cao hơn. Như v y ngư i mua trái phi u không ch trông ch vào lãi su t ghi trên trái phi u, h còn ch vào vi c giá trái phi u thay ñ i – lên thì h hư ng, xu ng thì ch u r i ro. L i nhu n lo i này g i là l i su t hi n hành (current yield). Khi m i phát hành m t lo i trái phi u có lãi su t 6% s có l i nhu n là b ng lãi su t, t c là 6%. Ví d n u giá trái phi u có m nh giá 100.000 ch còn 90.000, l i nhu n s là 6,67% (100.000 x 0,06/90.000). Ngư i ta thư ng tính l i su t ñáo h n (yield to maturity) ñ so sánh các lo i trái phi u v i nhau. L i su t ñáo h n g m t t c ti n lãi ngư i n m trái phi u có ñư c cho ñ n khi ñáo h n c ng l i t c nh giá mua th p hơn m nh giá hay tr ph n l n u giá mua cao hơn m nh giá. ð nh giá trái phi u Như v y, m t trong nh ng k năng ngư i mua bán trái phi u c n có là bi t cách ñ nh giá trái phi u. Gi th chúng ta mu n bi t giá th trư ng hi n nay c a m t
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 219

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

trái phi u có m nh giá 100.000 ñ ng, lãi su t hàng năm 10%, còn 9 năm n a thì ñáo h n là bao nhiêu. N u lãi su t hi n gi c a lo i trái phi u này là 12%, chúng ta s tính giá tr hi n t i c a dòng ti n 10.000 ñ ng nh n hàng năm (t c là lãi su t hàng năm) trong 9 năm chi t kh u cho 12% là bao nhiêu xong r i c ng v i giá tr hi n t i c a 100.000 ñ ng (m nh giá) s nh n trong 9 năm n a, cũng chi t kh u cho 12%. N u g i V là giá th trư ng c a trái phi u nói trên, công th c tính có th ghi l i như sau: V = 10.000 x PVIFA12%,9 + 100.000 x PVIF12%,9 V = 53.280 + 36.100 = 89.380 ñ ng. (Ghi chú: n u tính theo b ng ph l c k t qu s hơi khác n u tính b ng máy tính vì b ng ph l c làm tròn s t s l th ba. Giá tính theo máy tính s là 89.344 ñ ng). Bây gi , gi th lãi su t c a m t trái phi u tương t ch có 8% thay vì 12% như chúng ta v a tính, giá trái phi u này s là bao nhiêu? V = 10.000 x PVIFA8%,9 + 100.000 x PVIF8%,9 V = 62.470 + 50.000 = 112.470 ñ ng Trong trư ng h p lãi su t tr m i năm hai l n, c n ñi u ch nh công th c m t chút. L y ví d m t trái phi u công ty X có lãi su t 10%, c sáu tháng tr lãi m t l n, còn 12 năm n a s ñáo h n. Giá c a nó s ñư c tính như sau, n u lãi su t kỳ v ng c a m t trái phi u tương t hi n nay là 14%: V = 5.000 X PVIFA7%,24 + 100.000 x PVIF7%, 24 V = 57.345 + 19.700 = 77.045 T c là chúng ta l y ti n lãi nh n t kỳ, nhưng lãi su t kỳ v ng chia ñôi và th i gian ñ n lúc ñáo h n cũng ph i nhân ñôi lên. Thông thư ng chúng ta ñâu c n bi t giá c a trái phi u vì th trư ng mua bán nó nhanh l m, giá c lên xu ng t ng ngày theo tình hình chung c a nơi phát hành trái phi u và s c kh e n n kinh t . Ngư c l i, chúng ta có th d a vào giá th trư ng ñ so sánh xem lãi su t c a trái phi u trên danh nghĩa hơn hay kém so v i lãi su t kỳ v ng mà nhà ñ u tư ñ t vào trái phi u y thông qua cách ñ nh giá c a th trư ng. V i công th c trên, m t khi ñã bi t V, bi t m c lãi nh n ñ nh kỳ, bi t m nh giá, chúng ta có th suy ra m c lãi su t kỳ v ng này. N u có ph n m m giúp ñ thì tính toán s r t nhanh và chính xác, tính b ng máy tính b túi, chúng ta ph i dùng
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 220

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

phương pháp th – sai – th ti p (t c là dùng nhi u m c lãi khác nhau ñ tính giá), cho ñ n lúc nào ñúng v i giá th trư ng ñang ñưa ra thì ñó chính là lãi su t kỳ v ng. Nh ng tay môi gi i trái phi u chuyên nghi p ñ u có b ng tính s n ñ ti n tra c u. Ch n m t g i vàng (P.2) N u mua trái phi u công ty là cho công ty ñó vay n thì mua c phi u c a nó chính là tham gia góp v n cùng “l i ăn, l ch u” v i nó. Vì góp v n làm ăn nên m c ñ r i ro cao hơn và vì v y m c l i nhu n cũng ph i cao hơn trái phi u. B n in G i ñi C phi u là góp v n cùng làm ăn Ngư i mua trái phi u trông ch hai ngu n l i t c - ti n lãi công ty chia hàng năm, g i là c t c và ti n l i (hay l ) khi bán l i c phi u mình ñang s h u. nư c ta, tâm lý ngư i mua c phi u giai ño n ñ u n ng ph n trông ch c t c hơn nh t là sau ñ t lên xu ng giá b t thư ng c a th trư ng ch ng khoán. Nhưng t gi a năm 2006 ñ n nay, h u như nói ñ n giá c c phi u, ai n y ñ u nghĩ ñ n m c lãi v n (capital gains), t c là mua c phi u, sau m t th i gian, giá lên, bán ñi ki m lãi. ð nh giá c phi u là ñ tài gây tranh cãi nhi u nh t vì ñơn gi n là không có cách nào chính xác hoàn toàn c . N u bi t r ng ngư i nào ñ nh ñư c giá c phi u chính xác ch c ch n tr thành tri u phú trong th i gian ng n thì chúng ta s ñ c nh ng cu n sách bàn v cách ñ nh giá c phi u v i s hoài nghi như khi ñ c sách bói toán. N u ngư i vi t sách gi i thi t, sao h không b thì gi ra mua bán c phi u làm giàu ñi, cũng như nh ng ông xem bói sao không gi i ñoán h u v n c a chính h . Tuy nhiên, ñ tham kh o chúng ta cũng nên xem qua nh ng cách tính ghi trên sách giáo khoa tài chính. ð nh giá c phi u V, v i gi ñ nh c t c s nh n là D s tăng trư ng theo t c ñ g, và m c lãi kỳ v ng c a th trư ng là k, chúng ta có công th c: V = D/(k-g) Ví d , c phi u công ty X s ñư c chia c t c 4.000 ñ ng, m c c t c này hàng năm s tăng ñ u 6% và lãi su t kỳ v ng c a th trư ng là 14%, giá c a c phi u này s là: V = 4.000/0.14-0.06 = 50.000 ñ ng T công th c này chúng ta cũng có th suy ra lãi su t kỳ v ng c a th trư ng là bao nhiêu, n u bi t giá c phi u, m c chia c t c... Ch c n s p x p l i công th c ñ có:
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 221

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

k = (D/V) + g V i lo i c phi u có c t c c chia ñ u ñ u không ñ i, ngư i ta ñưa ra công th c: V = D/k (V là giá c phi u; D: là c t c không ñ i, k: là m c lãi su t kỳ v ng c a th trư ng ñ i v i lo i c phi u này). Ch n ñoán s c kh e công ty M t b n tin nói công ty A có doanh thu năm nay tăng 20% so v i năm ngoái. B n thân thông tin này chưa ñ ñ ngư i ñ c tin c y vào tương lai công ty này mà b ti n mua c phi u c a nó. ð c tin tài chính công ty c n ph i lưu ý nh ng chi ti t nào có th cho mình thông tin v s c kh e c a nó? Trư c h t ñó là các con s như tài s n c ñ nh, tài s n lưu ñ ng, các kho n n , kho n vay, và các kho n l i l , c t c d ki n (xem các bài sau v ñ c và phân tích báo cáo tài chính). Tuy nhiên, b n thân nh ng con s này khó lòng nói lên m t ñi u gì n u không có s so sánh ñ i chi u. Nhà ñ u tư thư ng chú ý trư c tiên ñ n biên l i nhu n (profit margin) c a công ty, t c là t l lãi trư c thu so v i doanh thu. Ví d công ty A năm r i có doanh thu 2 t , lãi 200 tri u, biên l i nhu n là 10%. B n thân con s này cũng không nói lên gì nhi u nhưng n u so sánh nh ng công ty ho t ñ ng trong cùng lãnh v c hay m c lãi c a cùng công ty này trong nh ng năm trư c, ta có th hình dung ra nhi u ñi u. N u ña s công ty khác có t l lãi t 5-7%, có th k t lu n công ty A ñang ăn nên làm ra. N u sang năm, t l lãi c a nó lên 11,5%, có th nói công ty A ñang c ng c v trí c a mình. Nhưng n u doanh thu tăng lên 4 t mà t l lãi gi m còn 9%, có th A ñang hy sinh l i nhu n ñ tăng doanh s b ng cách gi m giá ch ng h n. Nhưng n u doanh thu gi m còn 1,8 t và lãi trư c thu ch còn 90 tri u (t l lãi là 5%) thì công ty A ñang g p r c r i to. Th ñ n là t l v n vay trên l i nhu n (income gearing, hay income leverage). Gi th công ty A lãi g p là 240 tri u trong ñó 40 tri u ph i dành ra ñ tr lãi ngân hàng, m t t l 16,7%. T l này r t ñáng chú ý vì gi th có m t công ty khác có lãi g p là 100 tri u và ph i dành ra 50% (t c 50 tri u) ñ tr lãi vay. N u sang năm công ty này không vay mư n gì thêm mà lãi g p tăng 50% lên 150 tri u thì lãi trư c thu tăng 100% lên 100 tri u. Ngư c l i, n u lãi g p gi m 50% còn 50 tri u thì lãi trư c thu b ng 0 vì làm ra bao nhiêu lãi ph i tr ngân hàng h t. Sau ñó, nhà ñ u tư chú ý ñ n m t ch tiêu, có l là quan tr ng nh t – thu nh p tính trên c ph n (earnings per share). L i nhu n sau thu c a công ty A gi th là 130 tri u trên t ng s c ph n c a công ty là 40,000, t c m i c ph n s có thu nh p là 3.250 ñ ng. B n thân con s này cũng không nói lên gì nhi u nhưng ñ i
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 222

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

chi u so sánh v i s thu nh p trên c ph n trong nhi u năm, chúng ta s th y công ty ñang làm ra nhi u thu nh p cho c ñông hay không. Ch ng h n, năm qua, công ty A sát nh p v i m t công ty c ph n khác, hoàn toàn gi ng nó. Nay lãi ròng c a công ty m i tăng g p ñôi nhưng vì s c ph n cũng tăng g p ñôi nên t l thu nh p tính trên c ph n v n là 3.250 ñ ng, không ñ i. C t c tính trên m i c ph n (divident per share) ñư c tính b ng cách chia s ti n lãi dành ra ñ chia cho c ñông v i s c ph n c a công ty. Cũng l y công ty A làm ví d , m c dù lãi sau thu là 130 tri u, nhưng công ty quy t ñ nh ñưa 90 tri u vào v n m r ng s n xu t kinh doanh và ch dành ra 40 tri u c t c ñ chia. Như th v i 40.000 c ph n, t l c t c trên c ph n c a công ty A năm nay là 1.000 ñ ng. ðây là nh ng con s c a b n thân công ty. Tuy nhiên n u nó tham gia th trư ng ch ng khoán, hay c phi u c a nó ñang ñư c nhi u ngư i mua qua bán l i, còn ph i chú ý ñ n m t s ch s khác. Gi th c phi u c a công ty A hi n ñang có giá là 30.000 ñ ng. C t c ñư c chia là 1.250 ñ ng như v y t su t l i nhu n thu ñư c là 4,2%. T l này thay ñ i thư ng xuyên n u giá c phi u có lên có xu ng hay thay ñ i hàng năm khi c t c có tăng có gi m. T su t l i nhu n quan tr ng ñ i v i nh ng ai mua c phi u nh m hư ng c t c. Nhưng dùng nó ñ so sánh gi a công ty này v i công ty khác thì không có ý nghĩa nhi u l m. Vì trên lý thuy t, m t công ty có t su t l i nhu n th p là công ty ñang phát tri n m nh vì dành lãi cho ñ u tư phát tri n. Còn công ty có t su t l i nhu n cao là công ty khó lòng nâng l i nhu n nhanh ho c công ty có ti m n r i ro. Trư c m t, ngư i ñ u tư có th ch p nh n t su t l i nhu n th p n u h trông ch trong tương lai công ty s lãi nhi u và chia c t c l n. Như v y giá c phi u s tăng nhanh trong th i gian t i. Tuy nhiên, gi th công ty nói trên dành ra không ph i là 1.250 ñ ng mà chia c t c ñ n 2.500 ñ ng, thì l p t c t su t l i nhu n không ch là 4,2% n a mà ñã tăng lên 8,33%. Tuy v y, ñ y v n là m t công ty ch không ai khác. P/E nhiêu là v a? M t ch s khác thư ng ñư c nh c ñ n khi cân nh c giá c phi u là P/E. Vào nh ng ngày cu i năm 2006, Giám ñ c Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán TPHCM nh n xét: “Ch s P/E bình quân c a các doanh nghi p niêm y t trên th trư ng ch ng khoán Vi t Nam hi n ñang là 38,18 l n. So sánh v i m c trung bình c a các th trư ng khác, P/E ch dao ñ ng t 10 ñ n 17 l n”. Sau tuyên b này giá c phi u gi m m nh. V y ch s P/E là gì, bao nhiêu là v a? P/E (Price/Earnings Ratio) là h s gi a th giá m t c phi u trên thu nh p c a nó. Thông thư ng ngư i ta dùng thu nh p c a c phi u trong b n quý trư c ñó
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 223

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

ñ tính. Ví d P/E c a Vinamilk ñ u năm 2007 này là 33,41; c a FPT là 62,82, c a REE là 27,43… Ý nghĩa ñ u tiên c a ch s này là bi u hi n m c giá nhà ñ u tư s n sàng b ra cho m t ñ ng thu ñư c t c phi u ñó. M t P/E 30 có nghĩa nhà ñ u tư ch u b ra 30 ñ ng ñ nh n ñư c 1 ñ ng t c phi u này. Tuy nhiên, P/E thư ng ph n ánh kỳ v ng c a th trư ng v s tăng trư ng c a c phi u hơn là k t qu làm ăn ñã qua. Ngư i ta so sánh P/E c a các công ty cùng ngành; n u ch s P/E c a m t công ty cao hơn m c bình quân, có nghĩa th trư ng kỳ v ng công ty này s ăn nên làm ra trong th i gian t i. Công ty có ch s P/E cao ch c ch n ph i có l i nhu n tương lai cao như kỳ v ng, n u không th trư ng s t ñi u ch nh, giá c phi u gi m cho ñúng v i th c t . M t ví d ñi n hình là Microsoft. Cách ñây nhi u năm khi Microsoft trên ñư ng vươn lên ngôi bá ch th trư ng v i nh ng s n ph m ñ c quy n, th ph n tăng v t thì P/E c a nó lên ñ n 100. Nay khi Microsoft ñã tr thành công ty hàng ñ u, m c tăng trư ng khó lòng duy trì như xưa thì P/E gi m d n – tháng 6-2002 còn 43 và ñ n ñ u năm 2007 xu ng còn 23,69. Trong khi ñó P/E c a Google v n còn cao, ñ n 61,87. Chú ý, th trư ng các nư c ngư i ta phân bi t rõ hai lo i P/E: lo i l y thu nh p b n quý trư c ñó (g i là trailing P/E) và lo i d báo thu nh p b n quý ti p theo (g i là forward P/E) – trong trư ng h p c a Google, trailing P/E cao v y ch forward P/E gi m còn 35,33 mà thôi. ði u này cũng không ph i là ngo i l mà thư ng x y ra cho các công ty m i kh i nghi p ñã có tri n v ng sáng s a r i phát tri n lên ñ nh ñi m và c ng c v th th trư ng, tr thành lo i c phi u “ch t lư ng cao” – blue chip. Vì th , th t khó nói P/E c a m t công ty là cao hay th p n u không tính ñ n hai y u t : 1) Công ty phát tri n nhanh hay không (n u ch tăng trư ng 5-7% mà P/E v n cao ng t ngư ng, ch ng t giá c phi u quá cao); Ch s c a ngành ra sao (So sánh P/E c a m t công ty ñi n l c v i P/E c a công ty k thu t cao là ñi u vô nghĩa). Ví d , P/E c a các hãng hàng không hi n nay là 0 vì ña ph n ñang l ; c a ngành xây d ng dân d ng ch là 5,7; c a ngành s n xu t ñ ng là 8,7 nhưng c a ngành s n xu t b c lên ñ n 107,6 và c a ngành d ch v nghiên c u cao chót vót t n 687,1 (s li u th trư ng M , 1/2007). Ch s P/E vì th không ph i là y u t duy nh t ñ quy t ñ nh mua hay không mua m t lo i c phi u nào ñó. P/E th p có th vì công ty này s p g p khó khăn, c phi u không ai mua; công ty có th ch bi n s sách ñ gi m P/E b ng cách nâng thu nh p c a c phi u; l m phát cao cũng làm gi m ch s này. P/E ch nên dùng ñ tham kh o sau khi ñ i chi u v i các công ty cùng ngành ngh và theo dõi xu hư ng dài h n d a trên con s P/E trong m t th i gian dài. Th i gi là ti n b c (P.1)
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 224

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Có th nhi u ngư i ñ c tên ch ñ "Hi u sơ Tài chính ñ chơi Ch ng khoán" mu n tìm hi u ngay cách ñ c các b n báo cáo tài chính, ý nghĩa c a các t chuyên môn như IRR, NPV, cách ñ nh giá c phi u... Xin bình tĩnh, trư c tiên, chúng ta hãy cùng gi i quy t m t s khái ni m cơ b n s làm n n t ng cho các chương sau. B n in G i ñi Có l khi nói “Th i gi là ti n b c”, ông bà chúng ta không nghĩ ñ n chuy n tài chính. H ch mu n khuyên con cháu không nên lãng phí th i gian. Th nhưng, trong tài chính, khái ni m “Giá tr th i gian c a ti n b c” có t m quan tr ng bao trùm lên m i ho t ñ ng tài chính. Năm 1987, b c tranh hoa hư ng dương c a Van Gogh bán ñư c 36 tri u ñô-la. Năm 1889, t c là trư c ñó 98 năm, giá b c tranh này ch có 125 ñô-la. Chúng ta có th ch c lư i than r ng danh h a như Van Gogh cũng ph i ñ i g n trăm năm, tranh c a ông m i có giá cao ng t tr i như th . Nhưng gi th chúng ta dùng 125 ñô-la, ñ u tư su t t năm 1889 ñ n 1987, ch c n lãi su t 13,7% m i năm (th p hơn so v i nh ng h a h n chia c t c c a nhi u công ty), sau 98 năm, 125 ñô-la ñó cũng sinh l i thành 36 tri u ñô-la. Thêm m t ví d n a, năm 1790, m t ngư i b ti n mua m t m nh ñ t trung tâm m t thành ph l n v i giá ch có 58 ñô-la. ð n năm 2001, m nh ñ t này có giá ch ng 1 tri u ñô-la. Chà, chà, các b n s nghĩ, ñ u tư vào ñ t là ăn ch c nh t, giá ch có lên, ch không xu ng. Th nhưng n u tính theo giá tr th i gian, ch c n lãi su t 5%/năm, món ti n 58 ñô-la t năm 1790 ñ n 2001 cũng ñã lên trên 1,7 tri u ñô-la ch ñâu c n mua ñ t. N u xét theo c m tính, gi d có ai cho ta 1 tri u ñ ng v i hai ch n l a: nh n ngay bây gi hay ñ sang năm m i nh n, ch c ch n chúng ta, dù không bi t gì v tài chính, cũng s ch n nh n ngay bây gi – dư i nh hư ng c a giá tr ti n b c theo th i gian. Lãi m ñ lãi con Tác ñ ng ñ n giá tr ti n b c theo th i gian là cơ h i s d ng ngay ñ ng ti n n m trong tay. ð ñánh ñ i cơ h i này, chúng ta ph i ñư c ñ n bù b ng kho n ti n c ng thêm g i là lãi su t. Thông thư ng chúng ta ch nghĩ ñ n lo i lãi su t ñơn, v i nh ng tính toán th t “phi tài chính”. Ch ng h n, chúng ta b vào ngân hàng 100 tri u ñ ng, lãi su t hàng năm 8%, chúng ta c yên trí 10 năm sau, ti n c a chúng ta s thành 180 tri u ñ ng. Tuy nhiên, cũng như ông bà ta ñã nói “Lãi m ñ lãi con”, không ai, trong th gi i tài chính, l i tính toán theo lãi su t ñơn như th . M t trăm tri u ñ ng b vào ngân hàng, sau m t năm, v i lãi su t 8%, ñúng là tăng thành 108 tri u ñ ng. Năm th nhì, kho n ti n này tăng lên – không ph i ch 116 tri u – mà là 116,64 tri u vì g m kho n lãi 8 tri u trên 100 tri u ti n v n và 640.000 ñ ng trên 8 tri u ti n lãi c a năm th nh t. C th , n u chúng ta không rút lãi ra ñ chi xài, năm th ba, trong tài kho n c a chúng ta ñã có ñ n 125,97 tri u (ch không ph i 124 tri u).
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 225

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Và ñ n năm th 10, thay vì con s 180 tri u khiêm t n chúng ta tính trên theo lãi su t ñơn, bây gi trong tay chúng ta ñã có 215,89 tri u ñ ng vì tính theo lãi su t kép. Ch ng l gì nhi u ngư i nói lãi kép là “phát minh” quan tr ng nh t c a gi i tài chính. ð hình dung “s c m nh” c a lãi kép, chúng ta hãy nhìn vào b ng dư i, so sánh lãi ñơn và lãi kép khi dùng 1 ñ ng ñ u tư theo th i gian khác nhau v i m c lãi 8%/năm: Năm Theo lãi ñơn Theo lãi kép 2 1,16 ñ ng 1,17 ñ ng 20 2,60 ñ ng 4,66 ñ ng 200 17 ñ ng 4.838.949,59 ñ ng Không sai ñâu, sau 200 năm, khác bi t gi a hai cách tính lãi su t ñã lên ch m t tr i m t v c (17 ñ ng so v i g n 5 tri u ñ ng). Cách tính lãi kép cũng ñơn gi n. ð chúng ta ti n theo dõi n u sau này quy t ñ nh ñi sâu, ñ c sách v tài chính, hãy s d ng nh ng t ng sách giáo khoa tài chính thích dùng. N u g i giá tr tương lai c a kho n ti n chúng ta s nh n ñư c dư i tác ñ ng c a lãi kép là FV (future value), giá tr hi n t i c a kho n ti n chúng ta b ra ñ u tư là PV (present value), n là s năm ñ u tư, và i (interest) là lãi su t, chúng ta có công th c: FV = PV x (1+i)n ñây chúng ta th y ba chuy n: th nh t, dân Anh, M ñ c sách tài chính d hơn chúng ta vì công th c tính toán ch là vi t t t nh ng t h ñã quen thu c trong cu c s ng hàng ngày. Chúng ta thì ph i làm quen v i nh ng t xa l , trong khi nh ng ngư i vi t sách giáo khoa ñôi lúc thích dùng t “ñao to búa l n” mang tính ñe d a như hi n giá, như th a s lãi su t tương lai. Th hai, các cu n sách
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 226

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

giáo khoa v tài chính ñã tính s n (1+i)n cho chúng ta v i nhi u giá tr lãi su t hay s năm khác nhau và in thành b ng cu i sách. Th ba, ngày nay nh ng ph n m m tài chính, các lo i máy tính b túi chuyên dùng có s n ch c năng tính toán nh ng thông s nói trên. Ch c n ñi n PV, n, i, máy s tính FV; hay khi ñã có PV, FV, n, máy s cho ngay k t qu lãi su t i b ng bao nhiêu, chúng ta không c n nh công th c làm gì cho m t. N u ñã n m khái ni m này, nay gi th có ai tư v n: ñ u tư vào c phi u l i l m, có 100 tri u, m i năm lãi 25%, ch c n b n năm sau là có s ti n g p ñôi ti n v n ban ñ u, chúng ta bi t ngay anh chàng này không ph i là dân tư v n chuyên nghi p! Th i gi là ti n b c (P.2) Trong nhi u trư ng h p, chúng ta quan tâm ñ n giá tr hi n t i hơn là giá tr tương lai. Quay v gi ñ nh có ngư i cho ta 1 tri u ñ ng nh n ngay hôm nay và 2 tri u ñ ng mư i năm n a m i ñư c nh n, chúng ta ch n cách nào? B n in G i ñi T tương lai quay v hi n t i N u hai kho n ti n b ng nhau như gi ñ nh ban ñ u, m i chuy n l a ch n d dàng hơn nhi u. Bây gi chúng ta ph i tính giá tr hi n t i c a 2 tri u trong mư i năm n a, lúc ñó m i so sánh ñư c nó nhi u hay ít hơn 1 tri u ñ ng nh n ngay. Áp d ng công th c trên, chúng ta có th tính toán xem kho n ti n bây gi là bao nhiêu ñ mư i năm sau, dư i tác ñ ng c a lãi kép 8%/năm s b ng 2 tri u. Hay ngư c l i, chúng ta chi t kh u 2 tri u trong mư i năm n a b ng lãi su t chi t kh u 8%/năm ñ xem giá tr hi n t i c a nó là bao nhiêu. V n dùng nh ng t vi t t t nói trên, chúng ta có công th c: FV PV = ------------(1+i)n ðáng ti c, cho nh ng ai ch n 2 tri u mư i năm n a m i nh n vì giá tr hi n nay c a nó ch là 926.000 ñ ng. Cũng như công th c tính giá tr tương lai, công th c v a m i gi i thi u cũng không c n nh làm gì cho r i trí vì các ph n m m tài chính ñơn gi n nh t cũng giúp chúng ta tính toán ch b ng vài cú nh p chu t. ñây ch xin gi i thi u m t cách tính nh m cho nh ng lúc chúng ta không có máy tính trong tay. Gi i tài chính kháo nhau, cách tính lãi su t c n có ñ tăng g p ñôi kho n ti n ñ u tư (chính xác tương ñ i thôi nhé) là l y 72 chia cho s năm ñ u tư. Gi th b n mua m t m nh ñ t giá 100 tri u, năm năm sau bán ñư c 200 tri u. Như v y lãi su t hàng năm c a b n là bao nhiêu? L y 72 chia cho 5 chúng ta có 14,4%.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 227

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Ngư c l i, b n ñưa 100 tri u vào ngân hàng ñ hư ng lãi su t 6%/năm, bao nhiêu năm sau, ti n c a b n m i tăng g p ñôi? L y 72 chia cho 6 chúng ta có 12 năm. Xin nh “Quy lu t 72” này ch mang tính tương ñ i thôi. Vì k t qu chính xác c a hai phép tính trên là 14,78% và 11,9 năm. Góp gió thành bão Trong cu c s ng hàng ngày, chúng ta thư ng g p nh ng tình hu ng cũng tính lãi kép nhưng kho n ti n ñưa vào dành d m m i năm m t ít. Ch ng h n, b n quy t ñ nh c ñ n cu i m i năm, b n g i vào ngân hàng 10 tri u, hư ng lãi su t 8%/năm theo ki u lãi m ñ lãi con (g p lãi vào v n g c luôn), sau 20 năm ngh hưu b n s có m t món ti n ñáng k trong tay. Nhưng tính b ng cách nào ñây? N u áp d ng công th c tính giá tr tương lai, chúng ta ph i tính t ng 10 tri u m t cho m i năm r i c ng d n l i, ph c t p quá. May thay, các nhà tài chính ñã làm s n công th c cho chúng ta: N u g i giá tr tương lai c a dòng ti n 10 tri u m i năm trong 20 năm là FVA (g i th vì ti ng Anh c a c m t này là future value of an annuity); R là kho n ti n hàng năm, n là s năm, i là lãi su t kép, công th c tính FVA s là: (1+i)n -1 FVA = R x ------------i (1+i)n -1 Cũng may thay, các sách giáo khoa tài chính ñ u tính s n c m ------------i và ñưa vào ph l c cu i sách, chúng ta ch vi c tra c u và nhân v i kho n ti n R. Ho c ñơn gi n hơn n a là dùng ph n m m tài chính ñ tính. Dùng cách nào tùy, k t qu c a vi c dành d m ki m ti n ngh hưu nói trên là 457,62 tri u, g n n a t ñ ng ch ít i gì. Không t cho tính bi t ti t ki m, dành d m phòng lúc khó khăn, nh ? Và cu i cùng, trong th c t , ñôi lúc chúng ta ph i tính ngư c, ví d chúng ta ph i g i vào ngân hàng bao nhiêu, n u m i năm chúng ta c n rút ra 10 tri u ñ chi tiêu trong 20 năm sao cho sau 20 năm ti n trong tài kho n ban ñ u v a h t s ch (lãi su t 8%/năm)? Xin gi i thi u công th c cu i cùng c a chương này, và cũng ñ tham kh o vì máy móc s tính giùm chúng ta: PVA = R [(1 – [1/(1+i)n])/i] trong ñó PVA là giá tr hi n t i c a chu i ti n ñóng góp ñ u ñ n trong tương lai (present value of an annuity); R là kho n ti n góp, n là s năm và i là lãi su t chi t kh u.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 228

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

K t qu cho ta bi t ngay bây gi ph i b vào tài kho n 98,18 tri u ñ sau ñó c yên tâm hàng năm rút ra 10 tri u tiêu d n trong su t 20 năm t i. Các cu n sách giáo khoa tài chính thư ng dành r t nhi u trang ñ làm chúng ta r i trí. Ví d , thay vì góp ti n cu i kỳ, bây gi góp ti n ñ u kỳ, ph i tính làm sao? Dòng ti n không ñ u, khi 10 tri u khi 15 tri u, lúc còn 6 tri u, tính b ng cách nào? Lãi su t không lãnh theo năm mà tính g p theo quý, hay sáu tháng, áp d ng công th c nào? Vân vân. Nói chung, các nhà so n sách giáo khoa ph i lư ng h t m i tình hu ng ñ bao quát h t. Còn chúng ta, như ñã nh n m nh ph n gi i thi u, ch là nh ng ngư i ngoài ngành tài chính, mu n c i ng a xem hoa ñ hi u nh ng nguyên t c cơ b n mà thôi. Ph n còn l i, chúng ta s d a vào s c m nh c a công ngh thông tin, k o các ph n m m tài chính so n s n không ai xài, l i phí Th i gi là ti n b c (P.3) (14:19 21/01/2008) Bi t cách tính lãi su t kép ñ làm gì? Quan tr ng l m ch . Gi th các b n ñ c trên báo m t qu ng cáo: “B n mu n có 1 tri u ñô-la? Hãy tham gia cu c thi c a chúng tôi. Ngư i th ng cu c s nh n 25.000 ñô-la liên t c trong 40 năm – tính ra chính xác là 1 tri u ñô-la. Còn ch n ch gì n a, xin m i, xin m i.” B n in G i ñi V i ngư i bình thư ng, b n mươi l n nh n 25.000 ñô-la chính là 1 tri u ch gì n a. Nhưng v i chúng ta, sau khi b công ñ c ñ n ngay ñây t s bĩu môi, tuyên b : “X o”. Vì sao? N u siêng năng, chúng ta áp d ng công th c, n u lư i, hãy b t máy vi tính lên, chúng ta s bi t ngay, t ng giá tr hi n t i c a qu ng cáo này ch tròm trèm 300.000 ch làm gì ñ n 1 tri u ñô-la, n u dùng lãi su t chi t kh u 8%/năm. Trong cu c s ng, dù chưa ph i là nhà doanh nghi p, chúng ta ph i ñ ng trư c nh ng ch n l a mang tính “tài chính” mà quy t ñ nh ñúng ñ n ch có th d a vào tính toán l nh lùng theo công th c, ch không th dùng c m tính ñ cân ño thi t hơn. Nào là vay n , chơi h i, mua b o hi m; nào là ñ dành ti n cho con ñi du h c, mua nhà tr góp... Gi th b n ph i ñi vay 22 tri u ñ ng, lãi su t 12%/năm, tr d n c v n l n lãi trong sáu năm. B n ph i tính xem m i năm ph i dành ra bao nhiêu ti n ñ thanh toán kho n vay này. Dùng ph n m m Mathwiz (xem thêm ghi chú 1 cu i bài), chúng ta bi t ñ tr h t món n này, hàng năm chúng ta ph i b ra 5,351 tri u ñ ng. M t công ty b o hi m chào bán h p ñ ng v i b n, h tư v n như th này: hàng quý b n ch vi c n p cho h 1 tri u, ñ u ñ n như th trong 25 năm, h s giao cho b n m t c c ti n 300 tri u ñ ng. N u chưa ñ c bài này, có l b n s nh m tính: 1 tri u nhân cho b n quý v chi m i năm ph i ñóng 4 tri u. Hai mươi lăm năm, tính ra m i ñóng 100 tri u so v i 300 tri u h h a s trao. Chà, h p ñ ng này nghe h p d n th t ñ y. Nhưng l ñ c bài “Th i gian là ti n b c” r i, ch c
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 229

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

b n s ph i tò mò dùng ph n m m tính xem công ty b o hi m này tính d a trên lãi su t như th nào. K t qu cho th y, lãi su t c a h p ñ ng ch là 7,75%/năm, tính ra chưa b ng lãi su t g i ti t ki m. Áp d ng các công th c nói trên, chúng ta cũng có th gi i nh ng bài toán ñ mang tính tr c nghi m vui như sau: M t ngư i c c c m t ng xu, quy t ñ nh b ng, sau 65 năm, ông ta ñ p ng (cũng ñ n 40 thùng lo i l n), ñ m ñư c 8 tri u xu (t c là 80.000 ñô-la). Tính bình quân, m i năm ông dành d m ñư c 1.230 ñôla. Gi th cu i m i năm, ông ta ñem 1.230 ñô-la dành d m su t năm ñem g i ngân hàng, hư ng lãi su t 5%/năm (m t m c lãi khá th p ñ y nhé), h i ông ta l ra ñã có thêm bao nhiêu ti n. Dòng ti n ñ u ñ n 1.230 ñô-la m i năm trong su t 65 năm hư ng lãi 5%/năm s cho ông ta kho n ti n 561.861,54 ñô-la. Tính ra, vì không bi t phép l th n kỳ c a lãi su t kép, ông ta ñã thi t m t 481.861,54 ñô-la (561.861,54 – 80.000). ð c ñ n ñây, s có nhi u ngư i b o ai l i d i th . Th nh l i thói quen c t ti n dành d m trong t c a dân ta trong nhi u năm qua, chúng ta cũng có th hình dung nh ng kho n ti n l n lao m t ñi do chưa quen s d ng d ch v ngân hàng c a nhi u ngư i. Ngay ngày nay, thói quen s d ng ti n m t, t c là lúc nào cũng có m t kh i lư ng ti n kh ng l lưu thông không qua h th ng ngân hàng hay th trư ng tài chính ñang làm n n kinh t c a nư c ta ch u thi t thòi không nh . Ghi chú: 1. Trong bài này, n u áp d ng công th c ñ tính toán, m i chuy n s r i r m, ph c t p nh t là khi tính lãi su t chi t kh u. Như chúng tôi ñã gi i thi u, hi n nay có r t nhi u ph n m m tài chính giúp chúng ta tính toán nhanh chóng. M t trong nh ng ph n m m d s d ng nh t, g n nh nh t là Mathwiz Financial Calculator PRO, có giao di n như m t máy tính b túi. Có th t i ph n m m này v và dùng th trong 30 ngày mi n phí t i ñ a ch : www.informatik.com.

Khi s d ng, chúng ta nh ch n cách tính lãi kép trong ô Term (compounding): theo năm (annual), theo tháng (monthly), theo quý (quarterly) hay theo ngày (daily). Ngoài ra cũng ph i ch n cách tr trư c (adv) hay tr sau (arrear) trong ô Due. Chúng ta gõ nh ng thông s ñã bi t vào (ô lãi su t c ghi theo tròn s – 12% ghi là 12 ch không c n ñ i thành 0,12) và nh n chu t vào y u t chưa bi t, k t qu s hi n ra ô trên cùng. ð n bài này chúng ta ch m i dùng ph n trên c a máy tính, t c là ph n Regular Cash Flow Analysis (Phân tích dòng ti n ñ u). IRR là Internal Rate of Return, t m th i c xem nó là lãi su t chúng ta c n tìm và PMT là kho n ti n tr ñ u ñ n mà trong công th c chúng ta ký hi u là R. 2. Trong Excel cũng có ñ y ñ các công th c tính toán tài chính. B m Insert Function, ch n công th c mu n dùng và làm theo hư ng d n trên màn hình.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 230

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

3. V i câu h i c a b n Linh Tran, “tôi không hi u các cách tính trên có tính ñ n vi c l m phát hàng năm không, khi giá c tăng m t cách nhanh chóng như th ”, GS. TS. Tr n Ng c Thơ (ð i h c Kinh t TPHCM) trong m t d p ghé thăm TBKTSG Online ñã ñ l i l i gi i thích như sau (xin thay m t b n ñ c, cám ơn giáo sư): Thông thư ng khi chúng ta tính PV ho c NPV c a m t dòng ti n tương lai cho m t d án nào ñó, có hai trư ng h p tính toán như sau: - N u dòng ti n thu ñư c mà tính theo giá c hi n hành (doanh thu, chi phí...), thì dòng ti n này ñã bao g m l m phát trong ñó và khi chi t kh u v i lãi su t, cũng là lãi su t danh nghĩa, t c là trong lãi su t này ñã có l m phát trong ñó r i. Vô hình trung trong các công th c tính PV hay FV… thì m u s và t s c a công th c ñã ñ ng nh t v i nhau r i, không c n ph i ñ t v n ñ ñã tính t i l m phát hay chưa. - Nhi u công ty khi yêu c u các chuyên gia tính toán dòng ti n thì ph i tính toán theo dòng ti n th c (cũng hi m khi ai yêu c u nhân viên c a mình làm v y). T c là các công ty mu n lo i tr y u t tăng giá khi tính dòng ti n ñ mu n bi t th c ch t hơn v thành qu c a công ty (hay d án). Trư ng h p này, chúng ta ch c n ñi u ch nh lãi su t danh nghĩa v lãi su t th c mà thôi. Lưu ý là tính theo cách nào trong hai cách trên thì k t qu cho ra cũng gi ng như nhau (ch có sai s chút ñ nh trong quá trình tính toán). Công th c ñi u ch nh lãi su t danh nghĩa v lãi su t th c là: Lãi su t th c = Lãi su t danh nghĩa – L m phát d ki n (th c ra công th c này không chính xác l m, nhưng n u l m phát d ki n là không l n, ch 1 con s , thì dùng công th c này cũng ñư c). Nh ng câu chuy n xung quanh lãi su t Sau lo t bài “Th i gi là ti n b c” trong m c “Hi u sơ tài chính ñ chơi ch ng khoán”, ông Huỳnh Th Du (Chương trình gi ng d y kinh t Fulbright) ñã dành riêng cho TBKTSG Online bài vi t sau như nh ng ví d minh h a tr c ti p cho v n ñ tính toán lãi kép nh m giúp b n ñ c d hình dung hơn qua các tình hu ng th c t . B n in G i ñi Có th có s khác bi t gi a lãi su t th c t và lãi su t công b khi ñi vay ti n nh minh h a: TL Trong lúc ñang c n m t chi c xe t i nh ñ ch hàng thuê v i giá kho ng 150 tri u ñ ng, nhưng trong tay ch có kho ng 50 tri u ñ ng, bác Hai n y ra ý ñ nh ñi vay. V i m c tiêu ñư c vay v i m c lãi su t th p nh t cho kho n vay 100 tri u ñ ng trong 36 tháng, bác Hai ñã c t công tìm ki m các ngu n có th . Dư i ñây là các phương án s n có:
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 231

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Phương án 1: Ngân hàng A ch p nh n cho vay lãi su t 14,4%/năm (1,2% tháng). S ti n n g c và lãi ph i tr hàng tháng cho kho n vay là 3,437 tri u ñ ng. ði u ki n ngư i vay ph i có ñ tài s n th ch p. Phương án 2: Ngân hàng B ch p nh n cho vay theo hình th c tín d ng tiêu dùng lãi su t ñư c tính trên s dư ban ñ u m c 9,6% năm (0,8%/tháng). S ti n ph i tr hàng tháng là 3,578 tri u ñ ng, g m 2,778 tri u ñ ng (=100/36) là n g c và 0,8 tri u ñ ng (=100*0,8%) n lãi. ði u ki n ngư i vay ph i th ch p chi c xe sau khi mua. Phương án 3: Công ty cho thuê tài chính C ñ ng ý cho vay 100 tri u ñ ng theo phương th c thuê mua, lãi su t 12% năm (1% tháng) v i ñi u ki n ngư i vay ph i ñ t c c 5 tri u ñ ng t i công ty này và không ñư c hư ng lãi. S ti n g c và lãi ph i tr hàng tháng là 3,321 tri u ñ ng, nhưng vào cu i năm th 3, ngư i vay s ñư c nh n l i 5 tri u ñ ng. ði u ki n là ngư i vay ch ñư c th c s là ch s h u chi c xe sau khi tr h t n . Phương án 4: Nhà s n xu t cho mua tr góp trong 3 năm v i s ti n b n ph i tr hàng tháng là 3,7 tri u ñ ng và ñi u ki n ngư i mua ch tr thành ch s h u chi c xe th c s sau khi tr h t n . V i nh ng thông tin trên, phương án nào th c s có lãi su t th p nh t và phù h p nh t ñ i v i bác Hai? D a vào nguyên t c giá tr hi n t i (PV), có th tính ra lãi su t th c t ph i tr cho các phương án trên như sau:

Vi c tìm lãi su t th c t (r) ph i tr khá ñơn gi n khi s d ng hàm tính IRR trong Excel ho c gi i phương trình I1 PV = ----- ( 1 - -------------) r ( 1 + r )n Trong ñó: PV là s ti n vay I là s ti n ph i tr hàng tháng n là s l n ph i tr , ñây n = 36 phương án th nh t do lãi su t ñư c tính trên s dư gi m d n, ñi u này có nghĩa là vào tháng th nh t khi dư n là 100 tri u ñ ng thì ti n lãi ngư i vay ph i tr là 1,2 tri u ñ ng, nhưng ñ n tháng th 36, dư n ch còn 3,397 tri u ñ ng nên s ti n lãi ph i tr ch là 41 nghìn ñ ng. Lúc này, lãi su t th c t ph i tr b ng lãi su t công b 1,2% tháng hay 14,4% năm. phương án th hai, s dĩ có s khác bi t r t l n gi a lãi su t công b và lãi su t th c t ph i tr vì cho dù dư n gi m d n nhưng ngư i vay v n ph i tr m t
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 232

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

s lãi c ñ nh (900 nghìn ñ ng m t tháng). Ví d ñ n tháng cu i cùng, dư n vay chưa ñ n 2,8 tri u ñ ng, nhưng lãi ph i tr lên ñ n 900 tri u ñ ng, b ng 32,4% n g c. Trong trư ng h p này, lãi su t th c t ph i tr lên ñ n 1,6% tháng hay 19,24% năm so v i 0,9% và 10,8%. phương án th ba, cho dù s ti n hàng tháng ph i tr ch là 3,321 tri u ñ ng, nhưng do s ti n th c t ngư i vay nh n ñư c ch là 95 tri u ñ ng nên lãi su t th c t ph i tr là 1,3% tháng hay 15,6% năm. phương án th tư, rõ ràng lãi su t ngư i vay ph i ch u lên ñ n 1,64% tháng hay 19,68% năm. V i nh ng phương án cho vay ña d ng nêu trên, n u áp d ng ñúng nguyên t c giá tr hi n t i thì phương án cho vay theo dư n gi m d n là phương án có lãi su t th p nh t, còn nh ng phương án khác th c ra ñó ch là th thu t c a bên cho vay ñ ngư i vay c m th y lãi su t th p hơn. Th c ra nhi u khi ngư i vay ph i ch u lãi su t c t c như trư ng h p lãi su t tính trên s dư ban ñ u khi mà lãi su t th c t ph i tr g p t i 1,8 l n lãi su t công b . ð h n ch vi c ngư i tiêu dùng b “b t ch t”, nhà nư c c n có nh ng quy ñ nh ch t ch hơn và nâng cao vai trò c a nh ng t ch c b o v ngư i tiêu dùng. Lãi su t cho vay b ng lãi su t ti n g i ngân hàng v n có l i Ngoài ra, trong khi thu th p thông tin, bác Hai l i có m t thông tin khá thú v là ngân hàng có m t lo i hình cho vay thông thư ng v i lãi su t ch là 9,6% năm, trong khi lãi su t ti t ki m kỳ h n 12 tháng cũng ch là 9,6% năm. Th c ra lãi su t huy ñ ng bình quân c a ngân hàng th p hơn con s 9,6% nêu trên do các kỳ h n ng n hơn có lãi su t th p hơn. Tuy nhiên, trong trư ng h p thái c c, thì ngân hàng v n có th có l i v i lãi su t huy ñ ng b ng v i lãi su t cho vay. Nguyên nhân chính là do ti n g i thư ng ñư c tr lãi cu i kỳ trong khi ti n vay ngân hàng thu lãi hàng tháng. Ví d trong trư ng h p thu lãi hàng tháng v i lãi su t 0,8% tháng hay 9,6% năm thì lãi su t th c t nh n ñư c c a ngân hàng s = (1+0,8%)12 – 1 = 10,03%, cao hơn 0,43% so v i con s 9,6% nêu trên. Return on Assets – ROA H s su t sinh l i c a tài s n:

H s này có ý nghĩa là v i 1 ñ ng tài s n c a công ty thì s mang l i bao nhiêu ñ ng l i nhu n. M t công ty ñ u tư tài s n ít nhưng thu ñư c l i nhu n cao s là t t hơn so v i công ty ñ u tư nhi u vào tài s n mà l i nhu n thu ñư c l i th p.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 233

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

H s này dùng ñ ño lư ng hi u qu vi c s d ng tài s n trong ho t ñ ng kinh doanh c a công ty và cũng là m t thư c ño ñ ñánh giá năng l c qu n lý c a ban lãnh ñ o công ty H s su t sinh l i c a tài s n (ROA) thư ng có s chênh l ch gi a các ngành. Nh ng ngành ñòi h i ph i có ñ u tư tài s n l n vào dây chuy n s n xu t, máy móc thi t b , công ngh như các ngành v n t i, xây d ng, s n xu t kim lo i … thư ng có h s su t sinh l i c a tài s n (ROA) nh hơn so v i h s su t sinh l i c a tài s n (ROA) c a các ngành mà không c n ph i ñ u tư nhi u vào tài s n như ngành d ch v , qu ng cáo, ph n m m … H s vòng quay tài s n – Asset turnover. H s vòng quay tài s n (hay vòng quay toàn b tài s n) có nghĩa là v i m i m t ñ ng tài s n thì s t o ra bao nhiêu ñ ng doanh thu H s này dùng ñ ñánh giá hi u qu c a vi c s d ng tài s n c a công ty. H s này càng cao cho th y vi c s d ng tài s n c a công ty vào các ho t ñ ng s n xu t kinh doanh càng hi u qu . Không có m t con s c th ch ra r ng h s vòng quay tài s n là bao nhiêu thì vi c s d ng tài s n là hi u qu . Do ñó khi phân tích h s vòng quay tài s n này s ñư c so sánh v i h s vòng quay tài s n bình quân c a ngành thì m i ch ra ñư c chính xác vi c s d ng tài s n c a công ty hi u qu như th nào. Tuy nhiên h s này l i ngư c v i l i nhu n biên t (profit margin), có nghĩa là h s này càng cao thì l i nhu n biên t càng nh và ngư c l i. M t s ch s ñánh giá tiêu chí và cơ h i ñ u tư (Ph n ñ u) Hi n nay, các chuyên viên tài chính Vi t Nam nh n ñ nh P/E t i th trư ng Vi t Nam t 8 - 15 l n, ñi u ñó có nghĩa lĩnh v c tài chính ngân hàng ho c các công ty có uy tín thì P/E t i th trư ng Vi t Nam t 10 - 15 l n và nh ng lĩnh v c khác có th dư i 10. B n in G i ñi Ch s P/E ðây là ch s ph n ánh m i quan h gi a th giá (giá th trư ng c phi u hi n hành) c phi u v i l i nhu n sau thu trong m t năm c a công ty. L y ví d t báo cáo tài chính c a Ngân hàng Á Châu (ACB). L i nhu n sau thu năm 1999 c a ACB là 51.564 tri u ñ ng, chia cho t ng s c phi u ñư c: 151,025 ñ ng. Giá th a thu n mua bán c phi u ACB (trên th trư ng không chính th c) m i ñây là 1,7 tri u ñ ng, v y P/E c a ACB b ng 1.700.000 : 151,025 = 11,25 l n.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 234

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Ch s này ñư c dùng khá ph bi n như m t công c ñ nhà ñ u tư xem xét mình qua ch ng khoán r hay ñ t. P/E càng cao nghĩa là ch ng khoán mua càng cao và ngư c l i. M t khác, nhà ñ u tư có th mua P/E giá cao ñ hy v ng trong tương lai l i nhu n công ty cao thì P/E lúc ñó l i th p như ví d dư i ñây: l i nhu n năm 1999 c a m t công ty bánh k o là 12,7 t , P/E là 3,4; l i nhu n 2000 là 14,5 t , P/E là 2,9. Nhà ñ u tư mua c phi u v i P/E là 3,4 l n so v i l i nhu n là 12,7 t c a năm 1999. N u năm 2000 l i nhu n là 14,5 t thì nhà ñ u tư mua v i P/E ch còn 2,9 l n do l i nhu n c a công ty ñã tăng lên và n u năm 2001 l i nhu n tăng n a thì lúc này P/E s gi m n a, khi ñó nhà ñ u tư này mu n bán ra cho nhà ñ u tư khác và khi nhìn vào thì th y t i sao nhà ñ u tư trư c mua P/E 3,4 l n thì mình cũng mua 3,4 l n ñư c ch . Th là hoàn t t thương v ! Nhà ñ u tư trư c bán ñư c P/E là 3,4 l n (ho c cao hơn n u ngư i mua m i ch p nh n) so l i nhu n năm 2000 thì có nghĩa là h bán cao hơn so v i giá mà h mua vào năm 1999 . V n ñ là P/E bao nhiêu l n thì hình thành cu c chơi này, h p x y ra: ñây có hai trư ng

- N u nhà ñ u tư ch p nh n P/E cao thì r i ro có th cao do mua giá cao so v i l i nhu n công ty ñ t ñư c. - M t khác mua P/E cao cũng có th r i ro th p, vì lúc ñó công ty mua vào có th là công ty có giá như công ty Coca Cola hay Hàng không Vi t Nam ch ng h n, các công ty này phát tri n r t n ñ nh. T ñó m i hình thành m t biên ñ ch s P/E cho t ng lo i công ty, t ng lĩnh v c công nghi p và t ng môi trư ng c a th trư ng. Theo xu hư ng trên th trư ng ch ng khoán các nư c trên Th gi i thì lĩnh v c sau ñây thư ng ch p nh n các ch s P/E cao (không k các t p ñoàn hùng m nh): ngân hàng, tài chính ch ng khoán, công ngh tin h c, vi n thông, công ngh sinh h c, các ngành s n xu t công nghi p k thu t cao. Hi n nay, các chuyên viên tài chính Vi t Nam nh n ñ nh P/E t i th trư ng Vi t Nam t 8 - 15 l n, ñi u ñó có nghĩa lĩnh v c tài chính ngân hàng ho c các công ty có uy tín thì P/E t i th trư ng Vi t Nam t 10 - 15 l n và nh ng lĩnh v c khác có th dư i 10. Tuy nhiên, b n hãy c nghĩ xem, n u công ty không có l i nhu n ñi u ñó có nghĩa là l i nhu n âm, thì th giá c phi u chia cho l i nhu n trong m t năm là con s âm thì làm sao mà có ch s P/E ñư c . Do ñó, P/E ch là m t s tương ñ i, nhà ñ u tư cũng c n ph i ñánh giá thêm các ch s tài chính khác có liên quan mang tính k thu t nhi u hơn. Phân tích EPS

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 235

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

EPS có th hi u ñơn gi n là m t ch s nh m ñánh giá b n thân công ty t o kh năng sinh l i t ñ ng v n c a c ñông ñáng góp. ðây là ch s ñánh giá tr c ti p ph n ánh hoàn toàn n i t i c a công ty v kh năng t o ra l i nhu n ròng (l i nhu n có th dùng chi tr cho c ñông) trên m t c ph n mà c ñông ñóng góp v n ch không t vi c lên hay xu ng giá c phi u công ty trên th trư ng ch ng khoán. Ch s EPS càng cao thì công ty t o ra l i nhu n c ñông càng l n và ngư c l i. Ví d , n u ñ t 5.000 ñ ng trên m t c ph n thì ñi u ñó có nghĩa là công ty t o ra l i nhu n là 5% trên v n góp c ñông (gi s m nh giá m t c ph n là 100.000 ñ ng). Như v y, n u m t công ty ch ñ t EPS kho ng 8 - 9% m t năm thì ch b ng lãi su t ti n g i ngân hàng thì b n có nên mua không, ñó là ñi u b n ph i cân nh c trư c khi quy t ñ nh ñ u tư. N u b n mua thì có hai trư ng h p x y ra: - M t là b n bi t và hy v ng là công ty trong th i gian t i có th tăng l i nhu n do nhi u lý do như công ty ñang m r ng th trư ng, ñưa vào th trư ng s n ph m m i, nâng c p b máy qu n lý ñ t hi u qu hơn... ðây là m t quy t ñ nh ph n ánh th c t công ty. - Hai là b n th y r ng trên th trư ng ch ng khoán, tâm lý các nhà ñ u tư khác quan tâm nhi u ñ n vi c mua c phi u công ty này có th có lý do là công ty ñư c ưa chu ng, có ngành ngh kinh doanh "h p th i" ví như cơn s t c a công ty Dot Com (công ty Internet) trên th gi i v y. Nói tóm l i, n u công ty ñ t ñư c m c EPS t 15% - 35% là t l tương ñ i ph bi n t i Vi t Nam, nó ph n ánh tính n ñ nh trong ho t ñ ng kinh doanh và giá v n ch p nh n ñư c c a th trư ng v n. Ví d các công ty c ph n dư i ñây: Công Ty (Năm 1999) EPS (ñ ng) EPS (%) Ngân hàng ABC 151.000 15,1 Cty CP Văn hóa Phương Nam 24.500 24,5 Cty Bánh k o BIBICA 50.800 50,8 Cty CP SACOM 21.000
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 236

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

21,0 Cty CP REE 5.300 5,3 ðánh giá t l ROE Làm th nào nhà ñ u tư ñánh giá ñư c kh năng sinh l i c a ñ ng v n s h u c ñông ñ có th th y ñư c m t ñ ng v n t o kh năng bao nhiêu ñ ng l i và t l sinh l i c a nó ñ quy t ñ nh ñ u tư công ty X này mà không ñ u tư vào công ty Y khác có cùng ngành ngh ?. Chúng ta ñã tìm hi u ch s EPS, có liên quan m t thi t ñ n vi c xác ñ nh kh năng sinh l i c a công ty trên m t c ph n mà nhà ñ u tư mua vào. Ch s này chưa ph n ánh m t cách chính xác kh năng sinh l i t toàn b v n s h u c ñông mà v n này ngoài v n góp c ñông dư i d ng c ph n còn bao g m có th là l i nhu n ñ l i các qu phát tri n kinh doanh, chênh l ch phát hành... Ph n ánh khá chính xác các kh năng ñó chính là ROE (return on equity) tr giá bi u th b ng t l ph n trăm (%). Tr giá ROE ñư c tính b ng cách l y l i nhu n ròng (net income) theo niên ñ k toán (t 1 tháng 1 ñ n 31 tháng 12) sau khi ñã tr c t c cho c ph n ưu ñãi nh n c t c nhưng trư c khi chi tr c t c cho c ph n thư ng chia cho toàn b v n s h u ch , t c tài s n ròng vào lúc ñ u niên ñ k toán. Ch s này là thư c ño chính xác nh t ñ b n ñánh giá m t ñ ng v n c a c ñông b ra và tích lu ñư c (có th l i nhu n ñ l i) t o ra bao nhiêu ñ ng l i. T ñó nhà ñ u tư có cơ s tham kh o khi quy t ñ nh mua công ty X hay công ty Y có cùng ngành ngh v i nhau. T l ROE càng cao ch ng t công ty s d ng hi u qu ñ ng v n c a c ñông, ñi u này có nghĩa công ty cân ñ i m t cách hài hoà gi a ñ ng v n c ñông v i ñ ng v n vay (vì n u vay nhi u thì ph i tr lãi vay làm gi m l i nhu n) ñ khai thác l i th c nh tranh c a mình trên th trư ng ñ tăng doanh thu, tăng l i nhu n. T l này giúp cho nhà ñ u tư ñánh giá công ty góc ñ như sau:

* Khi công ty ch ñ t t l ROE tương ñương v i lãi vay ngân hàng (kho ng 10%/năm) thì m c ñ ñánh giá tương ñ i, b n hãy xem l i kh năng sinh l i c a công ty này vì n u công ty nào cũng ch sinh l i m c này thì s không có công ty nào ñi vay ngân hàng vì l i nhu n t v n vay ch ñ ñ tr lãi vay ngân hàng. T t nhiên ñây ch ñ t trư ng h p công ty chưa vay ngân hàng. * Khi công ty ñ t t l ROE cao hơn lãi vay ngân hàng thì b n nên tìm hi u xem công ty ñã vay ngân hàng và khai thác h t l i th c nh tranh trên th trư ng chưa ñ có th ñánh giá công ty có ti m năng tăng t l này hay không trong tương lai.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 237

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

N u còn m r ng ñư c th ph n thì c n thêm v n, v n này có th vay và công ty v n có th có l i sau khi tr lãi cho kho ng v n vay này. Tuy nhiên, vay v n ngoài vi c tr lãi còn ph i tr g c cho nên nh hư ng r t nhi u ñ n y u t thanh kho n công ty, vì v y cân ñ i v n vay và v n c ñông cũng là bài toán qu n lý c a công ty. * Ngoài ra, t l này cũng giúp cho nhà ñ u tư ñánh giá các công ty trong cùng m t ngành ngh ñ ra quy t ñ nh l a ch n ñ u tư m t trong s các công ty có cùng ngành ngh ñó, phương th c l a ch n t t nhiên v n là t l ROE cao, vì như ñã nói trên thì ROE c a công ty càng cao thì có kh năng tăng l i th c nh tranh càng m nh, khi ñó l i th c nh tranh c a các công ty khác s b gi m xu ng. M t s ch s ñánh giá tiêu chí và cơ h i ñ u tư (Ph n cu i) Hi n nay, các chuyên viên tài chính Vi t Nam nh n ñ nh P/E t i th trư ng Vi t Nam t 8 - 15 l n, ñi u ñó có nghĩa lĩnh v c tài chính ngân hàng ho c các công ty có uy tín thì P/E t i th trư ng Vi t Nam t 10 - 15 l n và nh ng lĩnh v c khác có th dư i 10. B n in G i ñi Phân tích ch s Yield ñ ñ u tư ch ng khoán Ch s Current Yield (T su t thu nh p trên th i giá c ph n) là m t công c giúp nhà ñ u tư t quy t ñ nh cho mình nên ch n ñ u tư vào doanh nghi p nào?... Ch s Current Yield (Hay ngư i ta thư ng g i là Yield) là gì? ðây là ch s dùng ñ ph n ánh m i quan h gi a c t c nhà ñ u tư nh n ñư c t công ty v i giá c phi u mà nhà ñ u tư mua vào nó là t l c t c mà c ñông nh n ñư c trên giá ch ng khoán mà c ñông ñó mua vào. - Phân tích m i quan h gi a c t c nhà ñ u tư nh n ñư c t công ty và giá nhà ñ u tư mua c phi u, chúng ta th y có hai trư ng h p sau ñây: + Trư ng h p 1: N u nhà ñ u tư mua ch ng khoán xong r i ch ch ng khoán lên giá ñ hư ng chênh l ch g i là lãi v n (capital gain) thì nhà ñ u tư s không quan tâm gì nhi u ñ n Yield. Lúc này Yield không có ý nghĩa gì th c s quan tr ng v i h so v i các ch s P/E, EPS như ñã ñ c p trong bài trư c. Trong trư ng h p này, các nhà ñ u tư ñã phân tích m i quan h gi a Yield và EPS. N u Yield th p, ép cao thì h hy v ng công ty s d ng ph n l i nhu n ñ tái ñ u tư tăng l i nhu n cho các năm ti p theo giúp P/E gi m. Lúc này h d dàng bán l i c phi u v i P/E cao ñ có lãi v n. + Trư ng h p 2: N u nhà ñ u tư mua ch ng khoán ñ ñ u tư lâu dài (như ñ mua làm c a) thì t t nhiên h s quan tâm t i vi c thu l i nhu n hàng năm, hàng quý.
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 238

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Lúc này ch có c t c h thu ñư c. Khi ñó Yield là m c tiêu chính ñ h quan tâm. Khi công ty chia c t c cao có nghĩa là không c n s d ng l i nhu n ñ l i có th do: công ty s d ng v n vay công ty chưa có k ho ch m r ng s n xu t ho c th ph n công ty ñã bão hoà. Khi ñó l i nhu n không ñư c d ñoán tăng nhi u trong năm t i ñ ng nghĩa P/E không gi m nhi u d n ñ n vi c các nhà ñ u tư không hy v ng s tăng giá c phi u c a mình trong tương lai. Thông thư ng l i nhu n thu ñư c t c t c công ty tr th p hơn nhi u so v i l i nhu n thu ñư c t vi c bán c phi u. Ví d như công ty Cơ ñi n l nh (REE) t ngày c ph n hoá ñ n nay c t c nhà ñ u tư nh n ñư c ch là 283% trên m nh giá c ph n (m t trăm ngàn ñ ng) trong khí ñó tăng giá c phi u là 1350% có nghĩa tăng 4,7 l n. Do v y ñ i v i các nhà ñ u tư ch ng khoán trên th trư ng thì ñi u quan tâm duy nh t c a h ch là lãi v n có nghĩa trong ð i h i c ñông hàng năm ñ quy t ñ nh chia c t c thì h thư ng b phi u không chia c t c nhi u. Nói tóm l i khi ñ u tư b n nên tìm hi u và ñánh giá h t các lo i ch s phân tích ñ có m t cái nhìn t ng th hơn m i quan h c a các ch s này ñ ra quy t ñ nh ñ u tư cho chính xác. Kỳ sau chúng tôi s giúp b n ñi sâu phân tích thêm các m i quan h gi a tài s n công ty và tài s n c ñông ñ b n không nh m l n gi a cái b th bên ngoài và cái b n ch t tài s n th t bên trong c a công ty. Ch s NAV (Net Asset value) là gì? Cách tính NAV và ñánh giá ch s m t cách khách quan Ch s NAV có liên quan m t thi t ñ n vi c xác ñ nh giá tr tài s n công ty và tài s n c ñông. T ñó nhà ñ u tư s không b nh m l n gi a cái b th bên ngoài và cái b n ch t tài s n th t bên trong c a công ty. Thông thư ng ngu n v n công ty c u thành chính b i ngu n v n s h u c a c ñông và ngu n v n vay. Các ngu n v n nay t o cho công ty các tài s n như: máy móc thi t b , nhà xư ng... và các tài s n lưu ñ ng khác ph c v cho ho t ñ ng kinh doanh hàng ngày c a công ty. Do ñó có lúc công ty có v n c ñông (hay g i là v n ñi u l ) th p như tài s n th hi n bên ngoài l n thì chưa ch c ñó là tài s n hình thành t v n c ñông ñóng góp mà có th m t ph n t v n vay. Ngu n v n s h u c a c ñông ñư c g i là Giá tr tài s n thu n c a công ty, giá tr này chính là chính là ch s NAV (Net Asset Value). Giá tr tài s n thu n NAV bao g m: V n c ñông (v n ñi u l ) v n hình thành t l i nhu n ñ l i. V n chênh l ch do phát hành c phi u ra công chúng cao hơn m nh giá (Share Premlum) l trong ho t ñ ng kinh doanh và các qu d tr phát tri n d phòng. Ngư i ta thư ng s d ng ch s NAV/Share (giá tr thu n c a m i c phi u phát hành) ñ ñánh giá tr c phi u trên s sách và giá c phi u mua vào ch s này ñư c tính b ng cách l y t ng giá tr v n s h u (t ng tài s n tr cho b t c tài
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 239

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

s n vô hình nào tr t t c n và ch ng khoán trái phi u có quy n ñòi ưu tiên) chia cho t ng s c ph n phát hành. Ch s này giúp cho nhà ñ u tư ñánh giá công ty khi ñ u tư như sau: m t s khía c nh

- Gi s công ty có ph n m nh giá là 100.000 ñ ng mà NAV là 120.000 ch ng h n thì có nghĩa là công ty ñã tích lu v n ñ s n xu t có th t ngu n l i nhu n ñ l i phát hành chênh l ch... Như v y nhà ñ u tư mua c ph n v i giá 120.000 ñ ng thì h v n mua ñúng v i giá tr th t trên s sách c a nó. - N u NAV là 120.000 ñ ng nhưng l i nhu n công ty ñ t ñư c cao thì nhà ñ u tư cũng có th mua c phi u v i giá cao hơn NAV ñ mong l i nhu n gia tăng khi ñó s có chia c t c có tích lu và NAV s ti p t c tăng n a trong th i gian t i. - N u NAV là 120.000 ñ ng nhưng công ty v n ñang l có nghĩa s ti p t c gi m NAV thì b n có quy t mua v i 120.000 ñ ng hay cao hơn không. ðây là quy t ñ nh khó khăn và r i ro nh t nó ph thu c nhi u vào vi c ñánh giá phân tích c a nhà ñ u tư v công ty nhi u khía c nh thông tin chính xác v công ty tương lai ñ quy t ñ nh. ñây ch có m t nguyên t c ñơn gi n mà nhà ñ u tư ch p nh n ñ u tư ñó là "l i nhu n cao thì r i ro cao". Nói tóm l i NAV là thư c ño b o th nh t ñ nhà ñ u tư quy t ñ nh mua c phi u c a công ty theo giá tr th c c a công ty. Trong th c t ñi u chú tr ng nh t v n là v n ñ "l i nhu n" luôn ñư c ñ t lên hàng ñ u vì ñó là cơ s chính ñ ñánh giá kh năng sinh l i c a vi c s d ng ñ ng v n c a công ty Getting Back Your Winning Edge - L y l i tinh th n chi n th ng Kinh doanh là m t công vi c d o dai. Trong kinh doanh l i l là chuy n bình thư ng. ði u c n thi t là không b cu c và ñ ng lên sau m i th t b i. Nh ng nhà kinh doanh thành công là nh ng ngư i nhìn xa trông r ng. Cu i cùng thì t t c nh ng v n ñ trên là m t b c tranh hoành tráng: l i nhu n ki m ñư c sau m t lo t các thương v giao d ch. T mình ñ ng d y sau m i th t b i nói d hơn làm. Khi th t b i liên ti p thì có th khó mà gư ng d y ñư c. Khi g p th t b i, ñi u ñ u tiên chúng ta thư ng ng m nghĩ là nh ng sai l m mình ñã m c ph i. Chúng ta cũng s d c m th y ti c nu i cho b n thân. B ng ch c nh ng th t b i dư ng như xu t hi n ngay trư c m t chúng ta trong khi m i thành công l i có v ch là nh ng may m n, ch ng m y liên quan. Thay vì nh ñ n nh ng thành công, chúng ta có khuynh hư ng nh l i t ng th t b i và th m chí b t ñ u nghĩ r ng mình s ch ng bao gi thành công l n n a. Do vi c kinh doanh là m t vi c ñ y th thách nên chúng ta d rơi vào tâm tr ng th t v ng. N u không t ñ ng d y và ñi ti p, b n s c m th y bi quan không mu n ti p t c. B n không tìm ki m nh ng cơ h i sinh l i mà th c s không mang l i k t qu hay ph m nhi u sai l m trong giao d ch ñ ñ n n i t ñào huy t chôn mình. Trư c khi tâm tr ng bi quan tr nên tr m tr ng, ñi u c n thi t là mau chóng l y l i tinh th n l c quan!
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 240

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

Nhưng b ng cách nào? Làm th nào ñ chúng ta l y l i tinh th n l c quan? Bác sĩ Ari Kiev ñã ñưa ra l i khuyên là khi nh ng suy nghĩ tiêu c c xu t hi n, hãy nhanh chóng nhìn nh n nh ng suy nghĩ này và r i không nghĩ ñ n chúng n a. Vi c c b qua hay g t b nh ng suy nghĩ không vui kh i tâm trí ch làm tiêu hao thêm năng lư ng tâm lý hơn là vi c nhìn nh n tinh th n không vui và ñ nh ng ý nghĩ ñó t bi n m t. Ngoài ra, chúng ta cũng nên tránh ưu tư v nh ng suy nghĩ tiêu c c. M t s ngư i ng n ng i khi tr i qua nh ng tâm tr ng không vui. H c m th y có l i khi rơi vào s th t v ng. Th nhưng, suy nghĩ này ch khi n cho m i vi c t i t hơn mà thôi. ð ng e ng i khám phá và nhìn nh n tâm tr ng c a b n thân. Mi n là b n không ñ nh ng tâm tr ng ñó chi ph i hay c nghĩ mãi v ñi u này, vi c c m th y xu ng tinh th n trong ch c lát cũng là ñi u có l i. M t cách khác giúp b n t ñ ng d y sau th t b i ñó là, hãy nghĩ ñ n nh ng lúc b n ñã thành công. Hãy ñ c qua danh sách nh ng thành t u, r i b n s t ñ ng d y và c m th y l c quan tr l i. Khi c m th y th t v ng, hãy c nghĩ ñ n m t ñi u khác ngoài tâm tr ng u s u c a b n. Hãy th tư ng tư ng b n ñang chơi m t môn th thao hay ñi ñ n quán café b n v n yêu thích. ði u cơ b n là b n quên ñi tâm tr ng không vui c a b n thân ngay lúc ñó và nghĩ ñ n nh ng ñi u làm b n vui thích hơn. Khi th t s chán n n, t p th thao cũng có th là m t cách giúp b n l y l i tinh th n vì các cu c nghiên c u ñã cho th y ho t ñ ng th thao là m t trong nh ng cách t t nh t giúp lo i b tâm tr ng không vui. Giao d ch trong m t tinh th n là c n thi t ñ ñi t i thành công. Khi b n giao d ch v i m t tâm tr ng không vui, có th b n s ph m ph i nh ng sai sót. ði u c t y u là ph i duy trì s l c quan, bình th n và thư giãn. Khi b n giao d ch v i m t ñ u óc tho i mái, b n có th t p trung d dàng hơn, không ph m ph i sai l m và làm tăng cơ h i thành công c a mình. Mental Testing: Making Sure Your Mind Is Engaged - ð gi tâm trí minh m n Nh ng nhà kinh doanh thành công tin vào tr c giác c a h . Giác quan c a b n v hành ñ ng c a th trư ng là quan tr ng. Nh n th c c a b n c n ph i chính xác. Nhưng mà nh n th c và suy nghĩ c a b n không ch ñơn thu n là v trí óc, mà chúng cũng còn ch u tác ñ ng b i các y u t th ch t. Khi b n m t m i và không th k t n i ñư c v i th trư ng, b n có th hành ñ ng h p t p và s c m th y h i ti c sau này. C n thi t ph i giao d ch v i m t tâm tr ng ñ u óc thích h p. Và khi c m th y không th giao d ch m t cách t t nh t thì hãy nên t m ñ ng bên ngoài “cu c chơi”. ðã bao gi b n b t ñ u m t ngày giao d ch v i c m giác m t m i và không t p trung chưa? B n c m th y th t khó t p trung ñ n n i không th th c hi n nh ng bư c ti p theo. Khi ñi u này x y ra, hãy th c hi n m t s vi c ñ giúp trí não b n v n ñ ng như nhìn qua m t s các bi u ñ , xem l i nh ng giao d ch ñã qua hay b ng b t kỳ cách nào khác ñ trí óc b n v n nghĩ v vi c th c hi n giao d ch. N u v n g p khó khăn và b n c m th y không quan tâm ñ n th trư ng ch ng khoán, hãy th thư ng th c chút th c ăn nh , thư giãn xem tin t c hay ñ c m t
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 241

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

t báo tài chính. ði u c t lõi là giúp tâm trí b n làm vi c thay vì ñ ñ u óc ù lì. M t khi tâm trí ñã làm vi c theo ñúng hư ng, b n s b n r n quan tâm ñ n các th trư ng và d dàng nghĩ ra nh ng ý tư ng sáng t o ñ th c hi n vi c giao d ch. ðôi khi, b n không c n ph i quá c g ng ñ ñ y trí óc làm vi c, nhưng cũng có lúc b n hoàn toàn “ch u thua". Trong trư ng h p này, t t c nh ng gì b n c n là ñi t n b hay t p th d c ñ cơ th ñư c v n ñ ng. Do tinh th n g n li n v i th ch t nên khi b n ñi d o và t p th d c, trí óc b n cũng s b t ñ u làm vi c. N u b n v n th y không th t p trung vào vi c th c hi n giao d ch, hãy ñ m i vi c sang m t bên cho ñ n khi b n hoàn toàn “h i ph c” tr l i. Hãy ngh ngơi ñ cơ th b n l y l i năng lư ng tinh th n hay n u c n, ngh c ngày cho ñ n khi b n ñã hoàn toàn l y l i s c. Th c hi n giao d ch c n ñ n năng lư ng tinh th n nên n u cơ th m t m i, b n s không th t p trung và th c hi n giao d ch h t s c mình. T t c nh ng gì b n c n là ngh ngơi h p lý. Dù có làm gì, cũng ñ ng ép b n thân th c hi n giao d ch khi tâm trí ñang m t m i. Vì n u làm v y, b n s ph m sai l m và hành ñ ng b c ñ ng khi giao d ch. Cu i cùng, b n s th t b i và c m th y nu i ti c. Trái l i, n u th c hi n giao d ch khi tâm trí s ng khoái, b n s thu ñư c nhi u l i nhu n hơn v lâu dài. Winning at all costs - Chi n th ng b ng m i giá “M c k ngư lôi, hãy ti n lên phía trư c” (Damn the Torpedoes, full speed ahead) là ti ng hô hào n i ti ng trên chi n tr n c a ñô ñ c David Farragut. Xét trên phương di n l ch s , ñây cũng là m t quy t ñ nh li u lĩnh m i th ñ giành l y chi n th ng quan tr ng trong tr n ñ u t i v nh Mobile th i kỳ n i chi n Hoa kỳ. Th nhưng khi li u lĩnh th c hi n giao d ch trên th trư ng ch ng khoán, n u cho phép b n thân ch quan trong phút ch c và m o hi m quá m c, ch c ch n, s m hay mu n, b n cũng s ph i gánh ch u h u qu . Nhi u ngư i áp d ng câu nói trên m t cách mù quáng. Sau m t l n thua l , có th b n hy v ng s thành công vào l n khác, l y l i nh ng gì ñã m t và có th còn thành công ti p. Sau m t l n thành công, b n có th c m th y mình không b ñánh b i. Dù cho khi th ng khi thua thì luôn có kh năng ñ c m xúc c a b n vư t ra kh i ý th c logic c a b n thân, mà ñi u này thì không ph i là m t quan ñi m ñúng ñ ng trong kinh doanh. Không gì hào h ng hơn là ñưa ra d ñoán v các th trư ng và thu ñư c nhi u l i nhu n t nh ng quan sát ñó. B n s không nh ng c m th y tuy t v i vì ñã d ñoán ñúng mà còn c m th y an tâm v i m t v n may b t ng . Sau “v n ñ ”, b n s d tr nên ch quan và b t ñ u th c hi n các giao d ch l n. B n s d có suy nghĩ như “Tôi ñâu có gì ñ m t ch ? Tôi ñang d n ñ u khá xa trong cu c chơi ñ y thôi, nên tôi v n có th li u lĩnh hơn chút n a.” Dù t n d ng v n may b n ñang có là ñi u h u ích, nhưng ñi u ñó không có nghĩa là b n s hành ñ ng thi u th n tr ng. Duy trì k lu t và qu n lý r i ro (như ñi m d ng b o v , quy n option, m o hi m m t s ti n nh trong tài kho n mua bán c a b n cho m t giao d ch) là ñi u c n thi t ñ t n t i v lâu dài. B n cũng ph i g t b xu hư ng mu n
http://ledung.co.nr (sưu t m) Page 242

ð u tư ch ng khoán m t s ñi u cơ b n.

th c hi n giao d ch theo cách ng u h ng. Nói chung, b n v n ph i duy trì k lu t. V y ñâu là tác h i c a vi c m o hi m không c n thi t? Có th bàn ñ n s không ñ m b o c a th trư ng là lý do ch y u. B n không bi t ch c li u b n có s thành công trong giao d ch ti p theo hay không. Khi m o hi m không c n thi t, ñi u này cho th y b n ñang hành ñ ng v i gi ñ nh b n ch c ch n s thành công. Nhưng không ai trong chúng ta có ñư c chi c c u thu tinh d ñoán tương lai c . Giao d ch là t n d ng nh ng kh năng và hành ñ ng v i gi ñ nh r ng n u b n th c hi n ñ giao d ch (và qu n lý r i ro cho m i giao d ch), lu t bình quân s hi u qu và có l i cho b n. ði u này cho th y, theo thuy t xác su t, b n có th s g p m t lo t v n may và khi th c hi n các giao d ch l n hơn cũng như gi m thi u nh ng h n ch c a mình, b n s g t hái ñư c k t qu m mãn. Nhưng ñ ng th i, b n cũng có th g p m t lo t v n r i. N u hành ñ ng ng u h ng, g t b k ho ch qu n lý r i ro, b n s ph i tr giá b ng l i nhu n c a chính mình (hay th m chí nhi u hơn n a). Vì v y, ti p t c qu n lý r i ro, ngay c sau m t lo t giao d ch thành công là ñi u c n thi t cho s t n t i lâu dài c a b n trên th trư ng ch ng khoán. Luôn luôn có c m giác xúi gi c t b s ki m soát r i ro và tìm ki m thành công b ng m i giá trong con ngư i b n. M t vài nhà kinh doanh thành công m o hi m tài chính và thu ñư c l i nhu n kh ng l , nhưng cũng có nh ng nhà kinh doanh ph i tr giá cho nh ng th t b i c a mình. V lâu v dài, c n ph i t n t i trong th trư ng. Hãy ki m soát r i ro b n s làm tăng them cơ h i thành công cho mình.

http://ledung.co.nr (sưu t m)

Page 243