You are on page 1of 85

ISTANBUL HAYATI

Istanbulun diisiinsel, sosyal, elconomik: ve iecimsel ahoalile eokaf, uray, beslev ve giimriik: islerine dair Turk Arsioinin bastlmamts belgeleri .

AHMET REFtK

ON AL TINCI ASIRDA

(1553-1591)

(iKiNCi BASIM)

1 935 iSTANBUL DEVLET BASIMEVi

Maari! Vekiileti Milli Talim ve Terbiye Dairesinin 72/91 7934 tarih ve 3976 numaralt emrile 7000 niisha bneilmtsttr,

MUKADDiME

Hied onuneu asirda Istanbul hayatma dair tertip edilen bu eser, Hazinei Evrakm resmi belgelerini muhtevidir. Bu belgeler, saray idaresine, fikri ve ilmi hayata, kadm hayatma, gayri miislimlere, kiliselere, belediye islerine, sihhat ve imar islerine, meskukat ve iieretlere, iase ve erzak, tiearet ve sanayi, giimriik islerile umumi hayata miiteallikdir. Gerek lisamrmzda ve gerek A vrupa lisanlannda yazilan Turk tarihlerinde Tiirklerin ictirnai hayatma ve Istanbulun iktisadi ve ticari faaliyetine dair hem en hie malumat verilmernis bulundugu eihetle tarihimizin bu karanhk ve bununla beraber fevkalade ehemrniyeti haiz alan noktasmi aydinlatmak icin bu belgelerin biiyiik bir kiymeti vardrr,

Divan defterleri 961 (1553) tarihinden basladrgi icin belgeler de o tarihden itibarendir. Maamafih 1000 (1551) senesine kadar meveut defterler arasmda yine alb senelik vukuat defterleri eksikdir ki onlar da 965 (1557), 969 (1561), 970 (1562), 971 (1563), 673 (1565) ve 974 (1566) senelerine ait defterlerdir. Divan defterlerinde mevcut kayitlar muhtelif katibler tarafmdan yazilrms oldugu icin bazilan gayet muntazam, bazilan okunarmyacak dereeede kansik, bir kismi da noktasizdir. Bazi defterler rutubetten <;iiriimii§ veya yapraklannm bir <;og-unu kurt yernis ve kismen yirtik oldugu cihetle okunmasi miiskiildiir Her beige, muharririnin iktidar ve irfamna 61<;ii olabileeek dereeededir. Bazilannm imlasi' pek cok yerlerinde bozuktur Ekserinde iizeri cizilmis veya tekrar edilmis kelimeler vardir Binaenaleyh belgelerin ilmi kiymetleri bozulmamak icin kaffesi. de, imla hatalarile, oldugugibi istinsah edilrnis, pek anlasrlarmyacak dereeede imlasi bozuk kelimelerin dogrusu, aslmda iizeri cizilmis fazla ciimleler ve kelimeler kerre icinde yazilrmstir.

Hied onuneu asirda Istanbul hayatma miitealiik malumat, yalmz bu belgeler miinderecantmdan ibaret degildir, Bu hiikiimler, aneak ticari ve iktisadi hayatta, sehrin umumi hayatmda nizam ve kavanine mugayir bir hareket vukua geldigi zaman yazilrmstir. lhtiva eyledikleri malumat, heniiz bilinmiyen seyler olmakla beraber, aynea kavanin ve nerh defterlerinde rast gelinen mevad ile de ikmal olunmak iktiza eder. Bununla

VI

beraber, Divamn Tiirklerin 0 zamanki ictimai ve iktisadi hayatma taalluk eden bu kayitlan tarihle istigal eden kimseler icin kiymetli bir kaynak teskil edebilir,

Belgelerdeki tarihlerin divan usuliince kullamlan ihtisar sekillerini a§ag'lYa yaziyoruz:

M = Muharrem S = Safer

Ra = Rebiiilevvel

R = Rebiiilahir Ca= Cemaziyelevvel C = Cemaziyelahir

Biiyiikada, 17 haziran 1917

B = Receb ~ = Saban

N = Ramazan L = Sevval Za= Zilkade

Z = Zilhicce

Ahmet Refik

KiTAPTAKij BELGELER

Mukaddime . . . .

I. SARAY iDARESi

1. Sehzade Selimin haslanna dair

2. Sehzade Muradm haslanna dair

3. Hazinedeki giimii§ siniye dair

4. Padisah haslanndan Arnavud koyti baglannda av avla-

mlmamasma dair .

5. lkinci Selim'in Edirneye gidisine dair

6. Sarayda yapilacak odaya dair •

7. Misirdan Saraya hekim getirilmesine dair

8. Hazinei Amire namma Rusyaya gonderilen Hassa tacir-

lerine dair , ,

9. Kesis dagmdan Saray icin bahk getirilmesine dair Bursadan Saray icin buz getirilmesine dair

iskenderiyede bulunan iri bir ziimriid tasmm Saraya ahn-

mayip satilmasma dair .

Saray mutbagindan cikanlan turah kaplarm disanda top-

.Ianmasma dair . .

Eflaktan gelen atlann Saray bostanlan ve tophane icin

verilmesine clair •

Saray bahceleri icin Halebe tabi Uzeyrden siinbiil sogam getirilmesine dair

Halkah sarayi bahcesi civarmda kimsenin avlanmamasma dair

10. 11.

12.

13.

14:

15.

Sahife 1

1 2 2

2 3 3 3

4 4 5

5

6

6

6

6

16. lngiltereden Saray icin bazi emtia almaya giden bezirgan-

larla Kiralice Elizabete gonderilen name . 7

17. Saray simitcileri arasmda oldugu gibi fodlacilar arasinda

da bir meratip siIsilesi yapilmasma dair 7

18. Oc;iincii Muradm amucasi Sehzade Mustafanm validesi

oldiigiine dair 8

VIII

19. Saray hamallannm atlanna dokunulmamasma dair . . •

20. Casnigirlerin Saray diigunii icin eiindilik talim etmelerine

dair . . .

21. Oskiif yapmak icin herkesten evvel sahincibasiya keci

derisi verilmesi icin . . . . .

22. Sair kasaplara oldugu gibi Saray kasaplannm da aciklari

kapatilmasma dair . . . . .

23. Saraya ait cayirlann bicilrnesi icin Istanbula Voynuk eelbine dair

24. Pasalara mahsus alemlerin oliimlerinden sonra Hazinei Amireye getirilmesine dair .

25. Misirdan Saray icin zaganos ve balaban getirilmesine dair

26. Matbahi Amire erkaninm muhallefatma beytiilmal kansmayub Kilercibasi tarafindan idaresine dair

27. Misirdan saray icin gonderilen irsaliyye hakkmda

28. Ozdemir Oglu Osman pasamn doganlan Saraya gonde-

rilmesine dair .

29. Saray bahcesine Edirneden giil getirilmesine dair

30. Rusyadan samur ve kiirk getirilmesine dair

31. ' Misirdan Saraya ziimriid getirilmesine dair .

32. . Sarayda yapilan kasira lznikden cini getirilmesine dair

II. EVKAF i$LERi. CAMiLER VE <;E~MELER

1. Siileymaniye Camiine getiriIen su hakkmda

2. Carniler civannda hiristiyanlann oturtulmarnalarma dair

3. Kanuni Sultan Siileyrnamn tiirbesine tasci getirilmesi iein 4. . Giimriikhane carsisindaki cesmenin tamirine dair

5. Giimriikhanecivannda bir cesme yapilmasma dair

6. Istanbula getirilen su icin Edimeden usta getirilmesine dair

7. Su yolu icin Misirdan arka hamah getirilmesine dair .

8. Ebiissiiud Efendinin cesmesine getirileeek suya dair

9. Su yollanrun ge~digi yerlere bag ve ev yapilmamasma dair

10. Ahalinin burma liileli cesmelerden su almalarma dair

11. Eg-rikapI dismdaki su maksemine dair

12. Istanbul sakalanna ve cesmelerine dair .

13. Camilere yakm ev yaprlmamasma da-{?-:

14. Ayasofya Camiindeki payelei in tamirine dair

15. c-'Uskiidarda Uciincii Muradm validesi adma yapilan camie merrner tedarikine dair

Sahife

8

9

9

9

10

10 11

11 11

12 12 13 13 13

14 14 15 15 15 16 16 17 17 17 18 19

, 20

21

21

16.

Edirne kapismda Mihrii Mah Sultamn hamam yaptirmasma dair

Ebiissiiud Efendinin Macuncu mescidi eivannda yaptiracagi hamama dair .

Ayasofya Camiinin etrafmdaki Iazla evlerin kaldinlmasma ve cami binasma tecaviiz edenlerin cezalandmlmasma dair At sakalanrun su aldiklan cesmelere arka sakalanmn kanstmlrnamasma dair .

Istanbul halkmm SuyoJu nazm Davut Agadan sik ayet ettiklerine dair

Mimar Sinarun evine nizama rnugayir su aldigina dair Tophanede Kihc Ali pasa eamii icin Samakodan demir getirilmesine dair

Hassa fodla furununa bir masura su verilmesine dair Kizlar Agasimn cesmesine su verilmesine dair

Kilic Ali pasa Camiinin bahcesine kasaplardan hisse verilmesine dair .

Su yollan iiz erine bag ve bahce yapilmamasma dair Kihc Ali pasanm yaptrracagi harnama dair .

Evkaf binalarmm tamiri icin Mimar Sinarnn lakririne dair Bayezid Camii civannda KIZIar Agasl Davut Aganm ces-

rnesine getirilecek suya dair ._

Camilerde eemiyet olrnamasina ve Fetih Suresi okunmasma dair

Mimar Davut Agarun Sehzade ve Siileymaniye carnii sulanrn teftis etmesine dair

Istanbulda mahkemelerin art tn ilmasma dair

IX

Sabife

22

22

22

24

25 26

26 27 27

27 28 28 29

29

29

30 30

33. Istanbul evkafrmn teftisine ve k otii islerin onii almrnasma

dair 31

34.' Besiktasta Hoca Sadettin Efendi hamarmmn yapilmasina dair 31

35. Dikili hamarnmm suyuna dair . 32

17.

18.

19.

20.

21. 22.

23, 24. -25.

26. 27. 28. 29.

30.

31.

32.

UI. FiKiR, iLiM HAYATI.- MEDRESELER, KUTUPHANELER

1. Misirdan Istanbula gelen Araplara usulii vechile cihet ve-

rilmesine dair . 33

2. Tetiimme medreselerindeki talebenin inzibatma dair 33

3. Talebenin tahsil dereceleine dair 34

4. Hatiplerin ve imarnlann imtihanla tayin olunmalanna dair 35

x

5. Sehnemeci Seyyid Lokrnanm yazdigi Hiinernamenin biti-

rilip yaldizlanmasma clair 35

6. Niieum ilmine ait vakif kitaplann rasathaneye goncleril-

mesine clair 36

7. Y eniceri seyhinin camilerde vaiz etmesine clair 36

8. Vakif kitablann teftis olunmasma clair 37

:a- KADIN HAYATI. KADINLAR i~iN NizAMLAR

1. Y olsuluk eden kadmlann cezalandinlmasma dair 28

2. Mahallelercle yaramazhk eden kadmlann ctkanlmasma clair 28

3. Y olsuz kadmlarla evlenenlerin Istanbuldan crkanlmala-

nna dair

4. Istanbulda camasirci kadmlara diikkan tutturulmamasma clair

5. Eyip Sultancla kadmlann kaymakci diikkanlanna girmemelerine ve bu diikkanlarda hiristiyan oturtulmamasma dair

6. Gene kadinlann peremelere erkeklerle beraber binememelerine clair

7. Erkeklerle Kadmlann birlikte peremelere binmemelerine clair

8. Esir pazannda eariye satismm fena yolcla yapildigina clair

V. GA YRi MUSLiMLER. KiLisELER.

1. Gayri miislimlercle bulunan kole ve eariyelerin kaydedilmesine dair

2. Gayri miislimlerdeki kole ve cariyelerin ellerinclen ahrnp islamlara satilmasma clair

3. Balat kapisi dismda nizamsiz yapilan kilisenin yikilma-

sma clair

4. Y oisuz yapilan kiliselerin yiktinlmasma clair

5. Sulumanastirda yolsuz yapilan ermeni kesishanesine clair

6. Istanbulda oturan gayri miislimlerin kihklanna clair

7. Gayri miislimlerin giyecekleri seylerin einslerine clair

8. Hiristiyanlann sokakcla tulumla sarap tasimamalanna clair

9. Azlolunan Istanbul patrikinin Aynoroza siiriilmesine clair

10. Hiristiyanlann Istanbula sarap getirebilmelerine dair

11. Gayri miislimlere esir satilmarnasma clair

Sahife

39

39

40

41

41 42

43

43

44 45 46 47 47 48 49 49 50

12. islam mahalleleri arasmda hiristiyanlann meyhane acma-

malarma clair

13. Gayri miislimlerin islam kiyafetinde gezmemelerine clair .

14. Istanbula Yahuclilerle hiristiyanlann sapka giymelerine clair.

15. Eyip Sultan civanncla luristiyanlarm otui tulmamalanna clair.

16. Yahudilere Haskoy mezarhgmm verildigine clair

17. Yahudi mezarhklanna dokunulmamasma clair

18. Yahudi mezarhklanmn korunmasma clair

19. Yahuclilerin Orfl tekliflerclen aflerine clair

20. Yahuclilerin kasap akcasi verip Off! tekliflerclen af edildiklerine clair

21. Yahudi mezarlanna clokunulmamasma clair

VI. BELEDiYE, BiN A, VOL VE SAGLIK i~LERi.

1. Istanbul surlanna ev yapilmamasma clair

2. Galatacla yanan evlerin sacaksiz ve tasdan yapilmalarma

clair

3. Caddeler iizerine sehnisin ve cardak cikanlrnamasma clair

4. Binalarcla kullamlacak kerestelerin envama clair

5. Yangmlann oniinii almak icin bulunan carelere clair

6. Cahil mimarlara i~ verilmemesine clair

7. Vakif diikkanlann onlerincleki kaldmmlann tamirine clair

8. Istanbulun saglik i~lerine ve hekimlerine clair • • • •

9. Fatih Sultan Mehmet Dariissifasmdaki hastalara ham am yapilmasi icin

10. Aktarlann hastalara yanhs il~<; vermemelerine clair 11. - Istanbul'a getirileeek kerestelei eclair Mimar Sinan'a

yazilan hiikiim

12. Karacleniz Fenerinin onanlmasma clair

13. Siipriintiilerin nerelere dokiildugiine clair

14. Atrneydam ile Bayezicl meydamrnn temizlenmesine clair

15. Hamallann atlara gii<;lerinden fazla yiik vurmamalanna clair

16. Kaldmmcilann nizamlanna ve giincleliklerine clair

VII. MESKUKAT VE GUNDELiKLER

1. Oskiip darphanesinden gel en akcalann kalp ciktigma clair

2. Istanbulcla Yahuclilerin kizil ve kirkik akca siirdiiklerine clair

3. ~ahi sikkenin kaldinlmasi ve Selirni diye sikke kestiril-

mesine dair ,

XI

Safife

50 51 51 52 53 53 54 55

56 56

58

59 59 60 60 61 61 62

63 63

64 65 65 66 66 67

68 68

69

Oskiidara isleyen kayiklarm kac kisi olacagina ve iicretlerine dair

Meskukatin fazla degerde gecmemesine dair

6. Kizil ve ki kik akcalann kaldmlmasma ve altm ile giimiisiin degerine dair

7. Giimiisiin simkesler tarafmdan israf edilmemesine dair

8. Anadoludan Istanbula g etirilen eksik Sahilerin toplatilmasma clair

9. Istanbuldan kaba akcamn cikanlmamasma dair

10. Isci g iindeliklerine dair

11. Amele giindeliklerine clair Mimar Sin ana yazilan hiikiim

12. Mirnar Sinarnn yazdigi mektup iizerine amele giindelikleri tespit edildigine dair

13. Istanbulda amele gilndeliklerine dair Mimar Sinan'a ikinci hiikiim

14. Galata ve Ibrahim pasa saraylanndaki hademelere ahnan esvaplann degerine dair

15. Istanbulda kayik navlunJanna dair

16. Istanbul Darbhanesine Edirne Darbhanesinden usta getirilmesine clair

VIII. BESLEV VE AZIK i~LERi

1. Rumeliden Istanbula koyun getirilmesine dair

2. Giimiilcineden Istanbula zahire getirilmesine clair

3. Bakkallann nerhden sizlandrklanna dair

4. Diya bekirden Tiirkmen koyunlan getirilmesine dair

5. Eflak ve Bugdandaki yazih ve goniillii celeplere kadi-

lann engel olmamalanna dair. "

6. Kefeden Istanbula yag getirilmesine dair

7. Istanbula gelen yas meyvarun naslldaglblacagma dair

8. Istanbula azik getirilmesine dair .

9. Geliboludan Istanbul icin azik toplattmlmasma clair.

10. Istanbula Rumeliden gelen mevsim koyununa dair

11. Koyun getiren sipahilerin korunrnalarrna dair. .

12. Tekirdagmdan Istanbula azik getirilmesine dair .

13. Celep yazmak icin tutulan usule dair. . .

14. Uskiidar karyeleri iiztimle. inden sarap yapIlma~as'm~ d~ir:

15. Kirkkilisede kayb olan siiriiye dair . . . . .

16. Istanbul evkafmdan alman kasap akcalanna dair.

Sahife

69 70

70 70

71 75 72 73

73

74

74 75

76

78 78 79 79

80 80 81 81 82 83 83 83 84 86 86 87

XIII

Sahife

17. tsianbul kasaplan icin miisliimanlardan ve hiristiyanlardan

almacak kasap sermayesine dair 87

18. Kasap serrnayesinin ne suretle toplanacagma dair 88

19. Yahudilerin verdi kJeri kasap akcasma dair. 88

20. Imaretlere ve Yahudilere verilecek koyunlara dair 88

21. Koyun baslanmn disanda satilmayip bashanelei de satil-

rnasma dair. 89

22. Istanbulda at degirrneni yapilmasma dair. 89

23. Istanbula ne gibi koyunlann gonderilecegine ve kaca ah-

nacagma dair 89

24. Istanbulda Hind elcisine verilecek tayinatm mikdanna dair. 90

25. Kasap serrnayesi olarak Sokollu Mehmet Pasa tarafindan

verilen paraya dair . 90

26. Istanbulda kis zorlu oldugu icin ekmek fiatimn arttigma

dair 91

27. Tekirdagindan Istanbula gelen bugday iizerinde vurgun-

culuk yaptmlmamasma dair 91

28. Istanbulda et sikmtisi cekilmemek icin sonradan yapilan

kasap diikkanlannm kaldinlmasma dair . 92

29. Kurban koyunlanndan maada kimseye diri koyun satilma-

masma dair . 93

30. Yahudilerin koyun ve slglr bogazlayip fazla fiatla satilma-

malanna dair 93,

31. Istanbul zenginlerinin kasap yazilmalanna dair 94

32. Istanbul esircilerinden zenginligi haber alman bir adarnm

kasap yazilmasma dair. 94

33. Ignp ile balik tutmaya izni olrmyanlann bahk tutmarnala-

.nna dair . 94

34. Ahali et sikmtisi cekmemek icin devlet adamlanna fazla

koyun verilmemesine dair. 95-

35. Koyun siiriiciilerine verilecek iicrete dair. 95

36. Koyunlann celeplerden muntazaman ahrnp Istanbula gon-

derilmesine dair 96

37. Kuzulann Hedrellezden evve! kesilmemesine dair 98

38. Yenicerilerin koyun tecimine kansrnamalanna dair 98

39. Istanbulun ihtiyaci icin koyunlartn muntazaman gonderil-

mesine dair . 98

40~ islam Giray Hana her sene gonderilen kiler miihimmatma

dair. roo

XIV

41. Istanbul icm degirmenlerde ogiitiilen una clair.

42. Istanbulda koyun eti fiatma clair .

43. Istanbul zahiresinin vilayetlere cikanlmamasma clair.

44. Izmirdeki matrabazlann Istanbula iiziim gonclermecliklerine clair.

45. Edirnekapisi dismdaki koyun pazan ne zamana kadar siirecegine clair

46. Getirici nerhi ile diikkanci nerhinin ayrrd edilmesine clair.

Sahife 101

101 102

102

103 103

IX. TECiM. ENDUSTRi· VE GUMRUK i~LERi

1. stanbula ham meyva getirilmemesine clair . 104

2. Rusyada olen Tiirk tecimlerinin mallanna clair . 104

3 iran taraflai ma bakir cikanlmamasma dair . . 105

4. Mid rahtlan islemek icin Istanbul giimriigiine gelen killar

hakkinda . 105

5. Giirnriik iltizar.cilanmn fazla giimriik almamalanna dair. . 105

6. Iskelelerden gececek olanlann yoklanmalanna dair. . 106

7. Canakkale bogazmdan girip cikacak yabanci gemilerin yok-

Ian rna sma clair. . . 106

8. Lehistandan Tiirkiyeye gelen tecimenlerden fazla giimriik ahn-

mamasma dair . . 107

9. Istanbulda yapilan hasirlann nizami en ve boyda yapilmasma

clair . . 107

10. Istanbuldaki kumastezgahlanna clair. . 108

11. Istanbulda satilan kiremitlere clair • . 108

12. Istanbulda ayda na kadar barut yapildigma dair . 109

13. Istanbula ham meyva getirilmernesine clair . 109

14. Mirl iiskuf icin lazim olan deriler ahnmadan baskalanna deri

satilmamasma dair . . 110

15. Bedestendeki tellal ve esnafin hillelerine engel olmak icin , . 110

16. Istanbulda satilan altm veraklann usul ve nizam vechile yapihp

satilmasma dair . . 111

17. Istanbul debaglan icin gelen balmumunun disanya gonderil-

memesine dair . . 112

18. lzmirden Istanbula gelen balmumunun disanya gonderilmeme-

sine dair . . 112

19. Istaubula getirilen odununnerhe gore satrlmasma clair. . 113

XV

20. 21. 22. 23.

Sahife

Odun gemilerine verilecek tasima navlununa clair . • 114

Misirdan Istanbula tuz getlrilmesine clair . 114

Rusyadan civit getirilmesine dair . . 115

Oskiidarda lkinci Selimin zevcesi Nurbanu Sultan tarafmdan

yaptmlan mumhane ile dabbaghaneye clair . 115

Istanbulda seraser denilen kumaslann yapildigi tezgahlann

azaltilmasma dair. . . 115

Istanbuldaki fazla kirec diikkanlannm kapatilrnasma clair. . 116

Yeniceri odalan civannda kumbara ve silah yapilmasma clair. 116 Istanbula i~~iJik icin gelen hiristiyanlardan fazla resim ahnma-

masma clair. . 117

Cuhaci Yahudilerden fazla orducu ahnmamasma clair. . 118

Pasmakcilar ~ar~ISI ile cizmeciler ~arC;ISI ve crkaracaklan or-

duculara clair . 118

Istanbulda cikan goniin disan gonderilmeyip Istanbul debbag-

lanna verilmesine clair. . 119

Yedikule kasaplannm kestikleri koyun derilerini kendileri de-

bagat eylemelerine dair . . 119

Istanbulda ayakkabi yapmak icin lazim olan goniin disan ~l-

kanlmarnasma dair . . 120

Galatada gemilerini kalafatlatan kaptanlardan resim almmama-

sma dair • . 121

Mudanyaya isleyen gemilere satasilmarnasma dair . . 121

Istanbulda kefilsiz igneci diikkam acilmarnasma dair 121

Akide sekeri fazla yapildigi icin seker fiatmm arttigma dair . 122

Kunduralann yolile yapilmasi icin tutulan tedbirlere dair . 122

_Kasaplann yaglan mumculara gonclermelerine dair . 123

Kuyumculann Bedestendeki diikkanlanmn varislerine kalmasi-

na clair. 123 Tecimenlerin giimriiklerdeki Yahudilerden sizlandiklanna dair. 124 Istanbulda satrlan cuhanm cinsine ve fiatma clair . . 124 Cuha ve kumaslann Kanuni devrindeki fiatla satilmasma dair. 125

lngilizlerin Tiirkiyede tecim yapmalanna dair. • . 126

Istanbulda kunduralara vurulan nalcalann fiatlanna dair. . 126

Avrupadan gelen cuhamn Istanbul esnafma nasil paylastmldigma clair . . 127 Istanbulda islenen ibrisimlerin yalmkat yapilmamasma clair. . 128

Istanbulda cuha fiatmm arttigma clair . . 128

Disan cikmasi yasak olan erntianm cikanlmamasma clair. . 129

24.

25. 26. 27.

28. 29.

30.

31.

32.

33.

34. 35. 36. 37. 38. 39.

40: 41. 42. 43. 44. 45.

46. 47. 48.

XVI

Sahife

49. Istanbul surunun icindeki tecirnenlerle disindaki tecimenlerin sata-

caklan seylere konulacak fiata clair. . 129

50. Yenicerilerin ve asker! mesleke girmi~ olanlann carsilarda

esnaflik eclemiyeceklerine clair. . 130

51. Deri tecirnenlerinin Avrupaya mal crkarmamalanna clair. . 131

52. Simkeshanelerde fazla giimii~ israf edilmemesine clair. . 132

53. lki tiirlii nerh isine ketenci esnafmm itiraz ettiklerine clair . 132

54. Misirdan Istanbula usta dokurnacilar getirilmesine dair . 133

55. Galatada bir beclesten acilmasma clair . . 133

56. Edirneden Istanbulun ihtiyacr icin cuha gOnclerilmesine clair . 134

57. Carsilarda esnaflik eden sipahi ve yenicerilerin esnaf yasasma

uyruk olmasma clair . 134

58. Istanbulcla satilan hasirlann yapihsma clair. . 135

59. Istanbulda altm verakalann nizamlarma clair. . 135

60. Bedestencle ve kuyumcularda satilan giimii~ takimlann tam-

gasiz olmamasma clair. . 136

X. KAMUSAL HAYAT. POLis i~LERi

1. Mahmudpasa hamndaki hrristiyanlardan sikayet edildigine clair. 137

2. Mahalle arasmda ascilara yemek pisirtrnemege clair • 137

3. Eyip civanncla yapilan yolsuzluklann oniine gecilmesine clair. 138

4. Istanbulcla clilencilik eclen Araplai a clair • 139

5. Rumeli ve Anacloluclaki ahalinin Istanbula gelip yerlesmemele-

rine clair . 139

6. Istanbulcla oturan yabancilarm davalanm seriat hakyerlerinde

gorcliirdiiklerine clair . 140

7. Kaglthane cayirlart civanndaki agilla: m kaldmlmasma clair. 141

8. Istanbulcla meyhanelerin kaldmlmasma clair . . 141

9. Mahalle aralannda meyhane acunlmarnasma clair . . 141

10. Bogazda ve Halicte kullamlacak perernelerin gizli ahmp satil-

marnasma dair. .. . 143

11. ~eriate;e dilenmege hakh olmry anlann clilendirilmemelerine dair. 143

12. Istanbulcla tiireyen hirsizlara karst almacak tedbirlere clair. . 144

13. Istanbul mahallelerinde kefilsiz aclam oturtulmamasma clair. . 145

14. Ahirlannda clavar ve inek besleyip Yahudilere satanlarm ceza-

landinlmalanna clair. . 146

15. Istanbulcla meyhanelerin kaldmlrnasma clair 146

16. Cingenelerin ata binmemelerine dair. . 147

HicRf ONUNCU ASIRDA

ISTANBUL HAYATI

(961 -1000)

I. SARA Y iDARESi (968 - 997)

1

Sehzade Selimin haslartna dair.

Sehzade Hazretlerine hiikmii serif yazila ki Haliya atebei ulyama emirahurun irsal idiib haslanm hususun ilam etrnis sin Her ne dimis isen alavechittafsil muhlmu serifim oldu lmdi bundan akdem ciimle haslann eIli dokuz yiik ve on dort bin iie; yiiz doksan akce olub baclehu mezid atifeti husrevanemden saliyane [1] tarikile on bes yiik akce dahi Hazinei Amiremden . verilmek emrim olmus idi Haliya hakkmda merahimi aliyyei hidivanem zuhur ve biiruz icliib yirrni bes bin sikke altun saIiyane tarikiyle ve Rum haslannclan dahi mahsulii cemaati VIu Yiiriik [2] ve gayriden on kerre yiiz bin dahi cloksan bin yiiz eIJi sekiz akcelik haslar dahi havassi hiimayunumdan ifraz olunub haslaruna bervechi terakki [3] ilhak olunrnak emir idiib ve haliya inayet olunan yirmi bes bin sikke altun dahi Hazanei Amiremden ihrac olunub miisariinileyhe teslim olunub .ciimle saliyanen ile haslarun yiiz yiik olub buyurclum ki haliya tayin

[1] Has, ziamet ve timar namiIe taksim olunmiyan, hasrlati o~riyye ve orfiyyesi hazinei devlete ait bulunan viHiyetler' hasilatmdan tayin olunan uIMe

[2] Yiiriikler Anadoluda konar go,.er asiretlerden ibaretdi Bir yere mer but clmadrkIan i,.in kimseye raiyyet olamazlerdi Nereye giderlerse, orada cemaatieriIe beraber, yaztldrklarr karyenin sipahisine raiyyet resmi verirlerdi Yiiriikliikden vazge,.erler ve bir karyede otururlar, orada ziraat ve hiraset ederlerse raiyyet resmini 0 karyenin sipahisine verirler, ve 0 zeman yiiriikliikden ,.Ikarlardl. Seferlerde sipahi olmak, onlarr yiiriikliikden ,.Ikaramazdt Yiiriikler sefere esdikleri yani gitdikleri sene agnam adeti vermezlerdi Yiiriilclerin agalarl, subasilerr idi DavaIarmda kadr hiikmeder, siyaseti subasi yapardi Yiiriikler konar go,.er olduklan i,.in toprak sahibine izdivacta gerdek resmi yani resmi arus vermezlerdi-(Ahmed Refik, Anadoluda Tiirk asiretleri, Miiracaat) .

[3] Nizamen virilen mikdardan baska yapilan zam

Hicr; onuncu asirda

hi zabt etdiiriib ve minbaad ferman olunan elli bin olunub haslaru~ da I sal besal ademin ganderiib alasm (Pasa Hazretle-

sikke altun sah~anen 968 (1560)

rine verildi) FI 16 Safer

2

d M d haslarma dair.

$ehza e ura in

. H etlerine hiikiim ki Haliya ahteri biircii saadet gev-

Sultan Selim . azr i devlet giilbiinii giilzan izzet kurretiiluyun ve

h . hilaf t semeret 1?ecere . . 'd' en I a e _1 J \. III haslanna terakki olunrnasi babmda isti -

behcetiilfuad Mura~ ./ ·~II~d.JI saadet nihadirmn devhai izzii ikballerine

. ~t f t I magin eva·

ayi a leo ~n .. k t r olmak ~imei kerimei husrevanemden oldugi

e~tan re::etlI~ . mU~~n a h1akkmda avatifi aliyyei sahane ve avarifi celiyyei ecilden musaruniley f" .. b bilfiil tasarruflarmda olan haslan dart padi1?ahanem z~hura .gl e UI·fr:i kerre yiiz bin olmakbabmda vuku bulan

k .. bi ade ley

erre yuz m zry I d Mumaileyhin hususu saadet nususuda sadir

id ~ f f "~m 0 un u

mezi at! e im I,a. . ba ides in ki Devami devlet ve sebati kiyarm

olan inayetim~ ken.duy~ '" Ide ola Fi 4 ~aban 972 (1564)

hasmetim ed'lyyesme 11?tIga

3

Hazinedeki giimii~ siniye dair. ..... . .,.

h"k" ki Hazinede gumus sim vardir ki elci geldik-

Piyale pa1?aya .. ~ urn ek amnia kona gelmisdir 01 sini Hazineden

.... nu yem b

de [1] vuzera .. 0nu'l k emir idiib buyurdum ki vusul buldukda Haz-

I.·hrac olunub gonden ~e. ile Hazineye vanlub 01 sinii cikarub ganderec h' errnru I

nedarbasi ve ..,e ". anderildi) Fi 20 Receb 975 (1567)

sin (Pasa Hazretlenne g

4

I d n Arnavud koyii baglarmda av aolarulmamastna

Padisab has arm a

dair. k 1 ibi A

. h"kiim ki Haskoy yolunun sol 0 u cam I ve rna-

B~.stanclvba1?mK u i hiimayimum [2] iciin korl} iken bazi kimesneler vud koy baglan .a~sat' a olunmagin buyurdum kihiikmii serifim vusul

da . sikar etdiklen IS im f d d

an . ~ . d ik lunan mahali geregi gibi konyub bir er e an a

buldukda minbaa Zl ro ... .

=~---~. __ -. -:-: ... :-;. Ii arnin sinisinde ve iskemlede otururdu 0 gun Nisanci pa-

[1]· Y . kd· elci vezrrt Z . . ....., I b I

.: . .....• erne . e . . k ioiler kurulur, eleinin ikrama muhtac adam an un arm

~aya ve defterdar Ef"ndlye ba~ ~ slunurlar bunlar da iskemlelerde oturub yemek yerlerdi

.. '. '1 rine tevZ1 0 , .

sinisine ve vuzera smt e .' I t nbul Civarmda cayirlar da vardi Galata ve Haslar kadisr

[2] Hassai hiimaytin I\!Inb s al r delrirmimciler trrp ancilar ve tarakcilar toplardi (986)

., k i ara act a ,,, '

bu cayrrlari bicdirme II)In

Istanbul hayab

av §ikar etdirmiyesin Men ile memnu olrmyanlan ilam eyliyesinki hakkmdan geline Fi Cerndelahir 975 (1567

5

ikinci Selim'in Edirneye gidisine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki lnsaallahiil'aaz saadet ve ikbaI ile bu kl§ mahrusei Edirnede kislamak iciin tevecciihil hiimayunum mukarrer olub adet iizre mahrniyyei mezbureden orducu ihrac olunmak lazrrn 01- magin iki nefer kassab ve dart nefer etmekci ve dart nefer a~CI ve iki nefer bakkal ve bir nefer attar ve iie; nefer berber ve iie; nefer nalband ve alti nefer arabaci ve iki nefer semerci ve iki nefer eskici yazilub ihrac oIunmasm emir idiib buyurdum ki Dergahi muallam kapucilanndan Orducibasi olan Jtl.'il ."..\; Bayezid vardukda asia tehir ve terahi itmiyiib emir olunan orducilan yarar ve kudreti olanlanndan yazub tayin idiib her birine lazim olan miihimmatlan hazir ve miiheyya eyliyesin ki irisaallahiil'aaz tevecciih olundukda tevakkuf lazim gelmiyiib orduyu hiimayuna geliib vasil olalar Ve emri serifim iizre tayin olunan orducilan isimlerile ve kangi mahalleden ise ve yarar kefilleri ile yazub defter idiib miihiirliyiib Orducibasiya teslim eyliyesinki defter mucibince amel olunub gelmiyenleriin haklanndan geline Amma bu behane ile kimesneden ahiz ve taleb etdirmiyesin(Mezbur Beyazide verildi) Fi 3 Rebiiilevvel 975 (1567)

6

Sarayda yapzlacak odaya dair.

Mimar basma hiikiim ki Bundan akdem hiikmii serifim ganriliib mahrusei Istanbulda vaki olan Sarayi Amiremde miinasib mahalde oda bin a olunmak fermam hiimayunum olmagin Sarayi Amirem

. Agas; marifetile zikr olunan odanm resmin idiib gandermi1?sin 01 resim makbulii serifim olmagin buyurdum ki vecih ye miinasib gardiigun yerde resm olunan iislub iizre muaccelen bir miistahkem oda bin a etdiriib amma gayet miikellef olmiyub israf ve itlaf etdirmiyesin (Sipahi Oglanlan boliigiinden Siileymana veriIdi) Fi 16 Saban 975 (1567)

7

Mistrdan Suraya hekim getirilmesine dair.

Misir beglerbegisine hiikiim ki Haliya mahrusei Misirda olan tabibIerden Seriiiddin ve Ahmed nam kimesneler ilmi tibda maharetleri ve

4

Hici i onUDCU asirda

her vechile fenlerinde hazakatleri istisn a olunrnagin buyurdum ki vusul buldukda ehil kimesnelerden tetebbii ve tecessiis idiib goresin her kangisi ilmi tibda hazik ve mahir olub siiddei saadetde hidmete kadir ise atebei ulyama gonderesin (Kethiidalanna verildi) Ki Selhi Safer 976 (1568)

8

Hazinei Amire namina Rusyaya gonderilen Hassa tacirlerine dair.

A Moskov kirah Saryuvana [1] name yazrla ki Bundan akdem Hazi~ei Amiremiz levazirru iciln Hassa tacirlermizden Mehmed DJ.u JJ) sizin vilayetinize gonderiJmi~dir lVezbur coda varub beyiii sira idiib' levazim ve miihimmatm tt mam etdikden soma Lih caniblerinde yollar fetret iizre olmakla vardiklan yoldan kiraci virilmiyiib Kefe caniblerinden yol gosteriib Korkman Bizim vilayetimizde size zarar olmaz deyu hazinedanmz cevab virmegin Kefe canibine gonderdikleri meta'lann Pocab nam sehriniize irisdikle inde mezkfir sehriniiz iizerine Litga ~:l askeri cekicek mezkur sehirde olan be giniz sehri ada urub ihrak itdikde bizim hazinerniz maJinden iicyilz elli kadar tayi meta'Jan kimin ihrak ve kimin sehir balks yagrna ve tiiliin et diiklerin bildirrr egin gerekdir ki namei hiimayunumuzla Behram nam kimesne vusul buldi kda goresin kazryye arz olunadigi gibi ise 01 gibi yagrna ve titIan metal ciiz! ve kiilJi her nemikdar ise geregi gil» tetebbii ve tecessiis idiib bikusur ve lakiisur zuhure getiiriib cemve tahsil idiib mezbur Behrama teslim idiib emin ve salim siiddei saadetime irsal eyliyesin ~oyle bilesin Fi 24 Rcbiulevvel 972 (1564)

9

Kesis dagmdati Sa ray icin balzk geiirilmesine dair,

Brusa Kadisma hiikiim ki Tahti kazanda Kesis dagmda cari olan enhann bahklan kadirr.den Hassai Hiimayunum i~iin sayd olunagelmis iken hal icden bazi kimesneler bahk sayd etdiiklerin istima olundu lmdi zikrolunan enhardan miri sayyadlardan maada haricden kimesnelere bahk sayd etdirmemek emir idiib buyurdi.m ki vusul buldukda gergi gib mukayyed olub goresin· amn gibi haricden kimesneler geliib mirt iciin zabt oluna gelen bahklan sayd iderlerse miihkem tenbih ve te'kid enhan mezburenin bahklanm minbaad haricden kimesnelere sayd etdiimiyiib miri sayyadlara Hassai Hiimayunum i~iin sayd ve zabt etdiiresin Badettenbih eslemiyiib memnu olrmyanlar kimler ise isimlerile yazub bildiresin (Hiiseyin <;avu§a verildi) Fi 13 Safer 979 (1571)

[ll Miithis ivan

Istanbul hayab

5

10

Bursadan Sarag icin buz getirilmesine dair.

Yeniceri Agasma hiikiim ki Edi °neden gecen yrl Hassai HiimayuDuma buz almmayub buza gayet ihtiyac olmagin yiiz yiik buz tedarik itmek iciin Brusa kadisma ve Hassa harcina hiikmii hiirnayunum gonderilrnisdir Buyurdum k Istanbulda her kimin fir katesi varsa alub mri kafirlerden kifayet mikdan kiirekci koyub 01 ernri serifirnle Bus'tya gonderiib Ferman olunan yiiz yiik buzu tahrnil etdiriib Rodoscuk[l] iskelesine getiirdiib andan mahrusei Edirneye irsal etdiresin Rodoscukda mir i katira tahmil olunmak Ferman olmusdur Katir varmadan mahalli mezbura buz irisiirse kira davarlanna tahmil idiib irsal idesin deyu Rodoscuk kadisma hiikmii hiimayunum gonderilmi§dir Sendahi vechi mesruh iizre tenbih idesin Ve firkatlere koydugun mid esi r1erin hifzi iciin kifayet mikdan mukarrer tayifesin k oyub geregi gibi hifz etdiriib Ferman olunan buz alettacil E::lirneye gelmekde ihtirnarn eyiiyesin (Ibrahim <;avu~ He sahibi saadete gonderildi) Fi 28 Cemaziyelevvel 979 (1571)

11

iskenderiyede bulunan iri bir ziimrtid tasinui Saraga alinmaqrp saitlmasina dair.

MIslr beglerbegisine hiikiim ki Mektub gonderilb iskenderiyye iskelesi amili olan lka ve Ledahmil nam arnillerin vezinde otuz dort dirhem ve dort kirat bir kit'a ham ziimriid tasi oJub Hassai hiirnayunuma miinasib olmak ihtimali ile mezbur tasm ciissesi mikd an kahb etdinliib siiddei saadetime gonderiliib ve mezbur amillerin tahvili sabikdan uhdelerinde yiiz kirk iki kise ve dokuz yiiz seksen Selirni altun bakisi olub esbab ve emlakinden bir vechile miimki olrnadigi ecilden deger behasile miriye almub deynine mahsub kilmak evla fehm olundugun mezbur tasm behasiru bazi cevher fiirns seksen bin ve bazi elli bin altun tahmin itdiklerin Ham eylernissin lmdi zikrolunan ziimriid tasi Havassi Hiirnayunurna lazlm olmadugi ecilden sahibine teslim olunub zmmetinde olan mali miri ahnmasimemir idiib buyurdum ki vardukda emrim mucebince zikrolunan ziimriidu mezkfir amillere teslim eyliyiib dahi zimrnetlerinde rniriye olan deynlerin siklet ve niza' itdirmiyiib bikusur zabt eyliyesin Ever uhdesinde olan mall midi virrnege ademi iktidan olub mezkur ziimriide munhasir ise talib olanlara satilub dahi akcesin deyin iciin bikusur alub zabt eyliyesin Uzerlerinde mah miriden birak ce baki kormyub bittemam tahsil itrnen babmda ikdam ve ihtimam eyliyesin Ve nemikdar mah miri ahn(iJgm yazub bildiresin Fi 22 Ca 984 (1576)

[1] Tekirdagi, Rodosto.

6

Hicr i onuncu asirda

12

Saray mutbagm dan. ctkarilan turalz kaplarin disartda toplanmasma dair.

Istanbul kadisina hiikiim ki Matbahi Amireme miiteallik bazi evaniden tefahhus hususuyciin tasra cikdikda giru matbaha gelmiyiib sabldlgl ilam olunub imdi tugrayi serifimle olan evani her kimin elinde bulunursa ahnub Ascibasrye teslim olunmasm emir idiib buyurdum ki vancak bu babda unat mukayyed olub goresin anm gibi Matbahi Amirem e~a?isin~en tugrayi serifimle olan evani sehir halkmdan ve gayriden kirnin elm de bulunursa asIa siklet ve behane itdirmiyiib emrim mucebince ellerinden alub miisariinileyh Ascibasiya teslim eyliyesin Eslemiyanleri isimlerile yazub bildiiresin (Divanda Ascibasma virildi) Fi 17 Za 984 (1576)

13

Eflaktan gelen o tl artri Saray bosianlari ve tophane icin. uerilmesine dair,

A • Kiic;iik. i~rahura hiikiim ki Haliya Hassa bostanlarma ve T ophanei Aml~eme lshh~ama b~rgir taleb olunmagin Eflak ve Bugdandan gelan bargirlerden kifayet mikdan bargir veri!mesin emir idiib buyurdurn ki vardrkda emrim mucebince Hassa bostanlanna ve Tophanei Amireme is~ihdam olu?magiC;iin Eflak ve Bugdandan gelan bargirlerden kifayet rniktan bargirler tayin idiib viresin Fi 18 C 985 (1577)

14

Saray bahceleri icin Halebe tabi Uzeyrden siinbiil sogant getirilmesine dair,

Uzeyr Begine hiikiim ki Bagcelerim miihirnrni iciin bes yiiz bin aded siinbiil sogam lazirn olmagin tahsil iciin Hassa bagcelerirn odabasilanndan Korkud odabasi irsal olunmusdur Buyurdum ki vardukda te'hir itrniyiib civan mezburda bulunan mahallerdegayet §Jasmdan bes yiiz bin aded siinbiil soganlann tahsil idiib mezbur odabasiya teslim ltdiriib eglendirmiyiib emir olunan mikdan soganlar ile bervechi istical irsal itmek iizre olasm Bu babda Haleb Defterdanna dahi masraf iciin lazim olan akcei Haleb hazinesinden viresin deyu hiikmiim g6nderilmi~dir (Korkuda virildi) Fi 18 Rebiiilahir 987 (1579)

15

Halkali saraYl bahcesi civarznda kimseniri aulanmamasina dair. Hassai hiimayunum bagcelerinden Halkah saraymm bagcesi ustasma

Istanbul hayab

7

hiikiim ki Hala mezkfir saraym etrafmda bazi kimesneler dogan ve tazr ile ~ikar idiib taaddi eylediikIeri Ham olundu Imdi SiIivri ve Edirne kapusmdan Iskender Celebi bagcesinej l] varmca 01 etraf korunub asIa bir ferd sikar etrnege emrim yokdur Buyurdum ki Hiikmii serifim vancak bu babda unat muhayyed olub zikrolunan mahalle vannca mezkfir saray etrafmda minbaad hilafr emri serif bir ferde dogan ve tazi ile asIa ~ikar etdirrniyiib etmek istiyenleri men ve def idiib memnu olrmyub hilafr ernri serif ~ikar idenlerin doganlann ve tazilarin ellerinden alub ve rikabi muallarna getiiresin ki ferrnanr hiimayunuma mug ayir i§ idenler te'dib oluna Zikrolunan bagcelerin ustalanna dahi ernri serifim gonderilmisdir Her biriniz un at tedarik idiib mukayyed olub eger yeniceri ve boliik halki ve sipah tayifesi ve gayridir asIa kimesniye Ferman! hiimayunurna mugayir i~ etdirrniyesin (Dogancrbasiya hidmet iden kapuciya virilmisdir) Fi 25 I 987 (1579)

16

ingiltereden Sarag icin bazt emtia almaya giden bezirgdnlarla Ktralice Elizabeie gonderilen name.

Hassai hiimayunurna miiteallik 01 diyarda mevcud olan meta ve gayriden bazr levazim iciin Nikola nam zirnmi Ahmed nam bazirgamrmz 01 canibe irsal olunmusdur Gerekdir ki Namei hiimayunumuz ile varub vusul buldukda Asitanei saadet a~iyammlza olan viifur sadakat ve ihtisasimz mucebince mezburlar hassai hiirnayunumuza lazim olan meta ve. gayriden her ne behasile almak istedikde hiisnii muavenetiniz dirig olunrmyub geru emin ve salim bu canibe irsal olunrnak babmda hiisnii muavenetiniz zuhure getiiresiz 19 Muharrern 988 (1580)

17

Saray simiicileri arastn da oldugu gibi fodlaczlar arasinda da bir meratip silsilesi yapzlmasma dair,

Kilarci basiya hiikiim ki Mektub gonderiib Hassa fodula iistadlan gelii.b mahkaddemden Hassa simid fmn[2J huddarm aralannda terakkiye bais bir silsile yogiken merhum Sultan Selim zemanmda bir iistad pisiiricileri ve harnirkar ve ekmekci ve sakirdler tayin olunub aralannda birisi vefat etdikde yollu He yolu birer pare ileruye varub terakkileri dahi bu vechile olub lakin Hassa fodula Iirnmda bu makule adet olmamagla hidmetk ara ihtiyac oldugu arz olundukda mukaddema Acerni Oglanla-

[1 J Florya

[2] Hassa sirnit furunu icin simit bugdayi SultanOni.i ile Karaca ~ehirden gelirdi

8

Hicri onuncu asrrda

nndan kifayet miktan sakird iltihaki ferman olunmusiken mezbur sakird olmaga razi olmarmslardir diyu Hassa foduia finm dahi Hassa simid finru iislfibu iizre olmasm reca etdiiklerin bildirdiigun ecilden buyurdum ki terakkileri mahlulden viriliib hazineden akce crkmamak sartile Hassa fodula finru hademesinin dahi kanunlan simid finm hademesi iislfibunda olub emri celilulkadrim mucebince amel eyliyesin (Miisariinileyhe goderildi) Fi 25 Receb 988 (1580)

18

U(:iincii Muradm amucast Sehzade Mustafanm validesi Oldiigiine dair,

Mahrusai Brusa kadisma hiikiim ki Siiddei saadetime mektub gonriib ammim Muatafa merhumun validesi vefat itmekle merhumu miisariiileyhin tiirbesinde emanet tarikiyle vaz olunub ve odasi miihiirleniib ve utekasi ve taallukati elinde bulunan hiikmii serif mucebince bazi hocerat bin a idiib vakf eyleyiib ve kullann ve cariyelerin ttakIdiib ve bazi hayrat itmege izni humayunum erzani kihnub lakin vakfiyyeti heniiz tesciI ve tekmil olufimamrsdir Vaslyyetnamesi dahi Hizir • .iJ.;~..i dadir deyu ademleri haber virdiigii arz ve ilam eylediigiin ecilden buyurdum ki vusul buldukda teahhiir etrniyiib bizzat 01 miihiirlenen odayi merhumenin mutemediinaleyh ademleri mahzannda acub eger 01 odada olan esbabdan ve eger sayir yerde olan metrukati ve bilciimle merhumenin cemii muhallefahrn miifredatile defter idiib serhe muhtac olanlann tahtlannda teklifin yazub meskuk ve miibhem bir nesne komadugundan soma bir suretin imzahyub ve miihiirleyiib Dergaln Muallama gonderesin Soma 01 babda emrim ne vechile sudur iderse mucebi ile amel oluna (Dergahi ali kapucilanndan kapuci Mehmede virildi Sa Hath hiimayun) Fi 28 Zilhicce 988 (1580)

19

Saray hamallarznzn atlarzna dokunulmamasina dair.

Istanbul kadrsina ve Dergahi muallarn cavuslanndan mahrusei mezbur subasisi Ibrahim <;avu§a hiikiim ki Hala Sarayi Amireme odun ve kereste cekan hamallar dart boliik hamallan ki yiizrni yir bes re's bargirdir ulak bargirlerin almayub dahl eylemamek iciin hiikmii serifim reca etdiikleri ecilden buyurdum ki vusul buldukda Sarayi Amireme odun ve kereste cekan hamallann ulagina dahl etdirmiyiib rencide itdirmiyesin Fi 29 Ra 988 (1580)

Istanbul hayah

9

20

9a$nigirlerin Saraq diigunu icin ciindilik talim etmelerine dair. Cesnigir basiya hiikiim ki Hala siiddei saadetimde olan miiteferrika ~a§nigir ve sayir boliik halkmdan ve gayriden ciindilik amelinde mahir -olanlarin ciirnlesi ciindi basi olan ZJV'JIJ J.~I..:i1 i'.... . . . oJ.'f-~) ye va rub rnuracaat idiib ciindilik talim itmek fermam serifim olrnagin buyurdum ki hiikrnii serifim vusul buldukda sen dahi casnigir kullaruma geregi gibi tenbih ve tekid eyliyesin ki varub miisariinileyh ciindi basiya miiracaat idiib kadimden ciindiler tayin olunan meydanda [1] oligeldiigi iizre ciindilik talim idiib insaallahii taala vaki olacak suru hiimayunu behcetmakruna degin her biri fenninde mahai et tahsil ideler (Kapucilar kethiidasi Hasan Agaya virildi) Fi 22 B 989 (1581)

21

Uskiif yapmak icin her kesten evvel sahincibasuja keci derisi verilmesi icin,

Istanbul kadisma hiikiim ki Sahincilerim basi Ibrahim .~ fl_' mektub ganderiib darende Pir Nazmi rniri iiskiif [2] islernek iciin Edirne kapusi haricinde vaki olan selhhaneden kendii akcesile her sene yiiz elli aded keci derisi iciin hiikmii serifim verilmek recasma arz itmegin her sene yetmis aded keci derisi virilmesin emir idiib buyu: dum ki vardukda mezkura her sene nerhi cari iizre yetmis aded keci derisi virilmeyince ahar kimsenelere aldirrmyasm Ve kassablara tenbih ve te'kid eyliyesinki iiskiif miihimmi iciin bogazlatdrklan kecileri bicakla yiizrniyiib yumrugile tulurn soyub kaloriye zarar getiirmiyeler Amma bu behane ile nerhi cariden eksik aldrrrmyub degeri behasile aldirub kimesneye zuliim ve taaddi etdirmiyesin (Sahinciler basmm ademisi Aliye virildi) Fi 2 Z 989 (1581)

22

Sair kasaplar a oldugu gibi Saray kasaplarintn da actklan kapadil.mastna dair,

Istanbul koyun eminine hiikiim ki Siiddei saadetime miihiirlii tezkere ganderiib Galata Sarayma hidmet eyliyan Sinan ve Ahmed nam kassaplar Istanbul kasablannm zararlan iciin bogazlanan koyunlardan cern

[1] Ciindiler Topkapi Saraymm iiciincii yeti kaprsmdan a§aglda, besinci yerinin ortasmdaki siitunun etrafinda talim ederlerdi. (Ata, Enderun Tarihi, c I, s 178).

[2] Yansr erkaya sarkan uzun serpu§. Rumca Skofostan. « Vaa'r iiskuf ki yeniceri boliikbasilan beyninde maruldur, fatihi Bolayir Siileyman pasayi gazi ihtiraidir » (Pecevi, c I, s 5).

10

Hicr i o nuncu asrrda

oluan akceden biziim dahi zaranrmz iciin yilda otuz bin akce viriliirse hidmeti mezburu eda ideriz Ve ilia hizmeti mezburenin edasma ohmaziz deyu istidayi inayet eylediklerin bildirrnegin buyurdum ki vardukda meblagl merkum mezkurlara virilmekle mahrusei rne::bure kassablanna zarar oimaz ise mezkuran Ahmed ve Sinamn Sarayi Amirem iciin zebh etdiikleri koyunlardan etdiikleri zaran ser'ile sabit olub ser'] temessiik ibraz etdiikl~rinden sonra zikrolunan akceden vaki olan zararlan iciin hidmeti mezburei bikusur eda itmek iizre yilda otuz bin akce teslirn idesin (Mustafa Cavusa virildi) 989 (1581)

23

Saraya ait cautrlarm bicilmesi icin lstanbula Voynuk celbine dair. Voynuk [1] begine ve Filibe ve Tatarpazan kadilanna hiikiim ki Haia cayir hidrnetiyciin Voynuk lazim ve miihim olmagin buyurdurn ki hiikrnii serifimle Hassa . .. vardukda tehir ve tevakkuf itmeyiib nobetlii olan voynuklan simdiye degin ohgelan adet ve kanun azre yazub defier idiib ceribasrlarile ruzi Hizir Ilyasdan on bes giin mukaddem Istanbulda bulunub ve gelan Voynuklar bargirleri ile geliib bargirle: i oyid ve aygrr olrmyub ciimle bargir olub ve ihrac olunan voynuklar kendul~ri gelub bedel gondermiyeler Voynuk hususu ehemmi miihimmatdandir Ihmalden begayet hazer eyliyiib vaktile gonderesin $oyleki ihrnal olunub vakti ile ve bargirlerile gelmiyeler asla ozriniiz makbul olrmyub muateb olrnanuz: mukarrerdir Ana gore tedarik eyliyesiz (Kasikciya) Fi S 990 (1582)

24

Pasalara mahsus alemlerin oliimlerinden sonra Hazinei Amireqe getirilmesine dair.

Emiri Alern Mahmud Agaya hiikiim ki Mukaddema veziri azam iken fevt olan Mehmed pasa ve vezir iken fevt olan Pi yale pasa ve Meh,med pasanm ve sayir miiteveffa beglerbegilere virilan alemler Hazinei Arn~reye vasil oldugu ilarn olunmagm buyurdum ki bu babda mukayyed olub Hazanei Amireye vasil olrmyan alernler eger vuzeranmdir ve sayir beglerbegilerin ve iimeranm her kimde ise varanlardan alub Hazanei Ami-

[1] Birinci Murad zemamnda Dernir tas paf;amn tavsryesile Rumelide yazilan Bulgarlardrr. Voynuk (asker) demektir. Voynuklar kimin timannda oturur larsa o§runu oua verirler Bunlann arazisin e Voynukluk yer tabir olunur. Voyunkluk yerlerden o§ur ahnrnaz, ve bu yerler kimseye virilmez. Hatta varisleri de alamaz, Kim voynuk yazihrsa ona verilir. Mezraalan icin yazrlan akca harman vaktinde alnnr (Ahmed Refik, Turk idaresinde Bulgaristan; s 3 - 6 Miiracaat).

Istanbul hayab

11

reme isal eyliyesin (Dergahl Ali kapucilanndan Veli Kapuci ile mezbur Agaya gonderildi) Fi 4 R 991 (1583)

25

Mzslrdan Saray icin zaganos ve balaban getirilmesine dair.

Vezir Ibrahim pasaya hiikiim ki Vilayeti Misirdan simdiye degin ASltanei Saadetime altrrns cenah zaganos gelrnegin hala zernaru olrnagin Dogancibasi Mustafa (tayin) g onderilmegin buyurdum ki ... vardukda tehir ve tevakkuf eylerneyiib vilayeti mezbureden Hassai Hiimayunum iciin yarar ve giizide altrms cenah zaganos ve yirmi cenah- balaban tedarik eyliyiib ohgelan adet ve kanun iizre siiddei saadetime irsal eyliyesin Fi 8 Cemazielahir 991'(1583)

26

Matbahi Amire erkdnimn muhallejatina beqtiilmal karismauub Kilercibasi tarajtndan idaresine dair.

Kilarci bast Osman Agaya hiikiim ki Hassa helvacilar ve kilarciler ve tabbahlar ve kassablar ve murncilar ve kapcilar ve habbazlar ve pazara gidenler ve yogurtcilar ve makiyancilardir [1] Sarayi Amirem icinde olub sana miiteallik olan huddarndan fevt olanlann muhallefatma beytiilmalcilar dahl etmiyiib senin canibinden yarar ve miistakim kapucilara zabt itdirilmesin emir idiib buyurdum ki vardukda amn gibi sana miiteallik o!ub z krolunan huddarndan Ievt olanlann muhallefatma beytiilrnalcilarn) dahl etdirmeyiib sen in canibinden yarar ve miistakim kapuculara zabt etdiriib dahl etdirrniyesin Fi 19 Ramazan 991 (1583)

21

MISlrdan Saray icin giinderilen irsaliyye hakkinda.

Mrsn' beglerbegisine ve defterdanna hiikiim ki Her sene kilan amireme adeti kadime iizre irsal olunan seker ve pirinc ve mercimek ve serabi humrnas ve murabbai hindi ve tarcm ve karanfil ve fiilfiil ve cernii irsal olunan hind! ihraclar ve anberi ham ve timur hind! iiC; yildan beru serabi hum mas ve murebbai hindi ve tirnur hindi' asia g elmiyiib ve hindi' ihraclardan tarcin ve karanfil ve sayir noksan iizre geliib ve gelen seker dahi ve pirinc kern geliib sekerin (§ekeJ inin) eyusi gelmiyub kellelerin msfi beyaz ve msfi kara olub ve (hesad) sekerinin dahi eyusi gelmiyiib ve sirndiye degin pirinc aJa ve giizide geliib simdiye gelen yiiz kirk bes

[1] Tavukcular.

12

Hicri onuneu asirda

gazevi pmnc asia . . . yaramayub ve simdiye de gin her sene sekiz yiiz gazevi pirinc gelmek adeti kadime iken yiiz kirk bes kazevi geliib maadasr gelmayiib ve her erdeb on ikiser kile viriiriim deyu varan kuluma cevab viriib taalliil eyledigi ve cemii alemin pirinci ve sekeri ve sayir levazirm bilkiilliye geliib miri iciin tayin olunan gelmemegi bais nedir lrndi buyurdum ki Hatti Hiimayunum ve emrim ile varan Hassa bevvablardan Siileyman nam kulum vusul buldukda adeti kadime iizre irsal ohmgelane bizzat kendii nefsin ile mukayyed olub asIa bir ferde itimad etmiyiib eger atikdir ve eger cediddir Hath Hiimayunum ile ciimlesin irsal olunan defter mucebince tahsil idiib giiz gemilerile yakmda bervechi istical g6nderesin Sitaya kormyasm Bu hususu sayire kiyas etmiyiib cemii kerestenin ala ve giizidesin iislubu sabik iizre g6nderesin lhmal ve miisahele etmiyesin Soyle ki ihmal ve miisahale eyliyesin sonra ozriin makbul olrmyub basiret ve inti bah iizre olasm (Mehmed Aganm kapucisma virildi Ba Hath Molla Fi 17 S 993 (1585)

28

Ozdemir Oglu Osman pasanin doganlan Saraya giinderilmesine dair. Bozok begine hiikiim ki Veziri azam iken fevt [1] olan Osman pasanm doganlanndan sana bir cenah sahin ve iki cenah ispiri cakir ve iki cenah seyfi ve bir cenah balaban ve iki cenah kizgasi balaban virildiigi ilam olunub zikrolunan doganlar rikabi hiimayunuma yarar doganlar olmagin bervechi istical Dergahi Muallama irsal olunmak fermamm 01- musdur Buyurdum ki vusul buldukda tehir ve aram etrniyiib zikrolunan doganlan yarar dogancilar ile Dergahi Muallama irsal eyliyesin (Dergahi Mualla cavuslanndan yaya basihkdan cikan Mehmed cavusa verilmisdir) Fi 5 S 994 (1576)

29

Saray bahcesine Edirneden gill getirilmesine dair.

Edirnede bostancibasrya hiikiim ki Istanbulda vaki olan Dariissaadei Atik bagcesiycim giil lazim olrnagin oligeldiigi iizre Edirneden giil ihrac etdiriliib gonderilmek emir idiib adeti kadim iizre lazrm olan akce verilmisdir Buyurdum ki vardikda tehir ve tevakkuf eylemiyiib geregi gibi mukayyed olub sirndiye degin tedarik olundugu iizre giil fidarn tedarik eyliyiib bargirlere tahrnil idiib siiddei saadetime gonderesin .lhmal ve miisaheleden hazer eyliyesin Zilhicce 995 (1587)

[.] Vefati 993 (1)85) dir.

Istanbul hayab

13'

30

Rusyadan samur oe kiirk getirilmesine dair,

Moskov kiralma Name ki Hassa tacirim olan Dergahi Muallam miiteferrikalanndan Mahmud OJ"'; "'!) ve silahdaran tacirlerim Mahmud ve Halil vilayetinizden Hassai Hiimayunumuza miiteallik samur ve kiirk ve sair bazi meta ahnmak iciin hazanei amiremizden bir mikdar altun ve esbab ile 01 canibe irsal olunrnusdur Gerekdir ki Namei Hiimayunu meserret makrunumuz vasil buldukda atebei aliyyei gerdun iktidanrnza olan viifur sadakat ve ihlasiruzm muktezasmca 01 diyardan cenabi celabet maabirmza miiteallik nemikdar samur kiirk ve sayir meta olur ise eger giderken veeger geliirken ohgeldiigi suretde bac ve giimriik almrmyub adeti melfifeniiz iizre kimesniye dahl ve taarruz etdirilmiyiib alman meta'lar emin ve salim memleketinizden cikanlub Asitanei saadet a~lyammlza g6nderilmek babmda mesaii cemileniiz viicuda g6tiirile S6yle bilasiz Fi 16 R 996(1588).

31

Mlslrdan Saraya ziimriid geiirilmesine dair,

Omerai Mrsrrdan Hiisnii Bege hiikiim ki Misira tabi vilayeti Saidde· olanziimriid madeninden hazinei amireme ziimriid irsal olunmak ferman olub lakin hidmeti mezbureye muavenet iciin iki kapucu erisdir deyu arz olunmasi ecilden Dergahi Muallam kapucilanndan Mustafa Boliikbasr ve diger Mustfa 0)..1.; -'!.) irsal olundu Buyurdum ki miisariinileyha vusul buldukda Hath Hiimayunum mucebince mezkurlan vecih ve miinasibg6rdiigiin iizre hidmeti mezburde istihdam eyliyesin (Ba Hath Hiimayun Mezbur kapucilara verildi) Fi 29 S 996 (1588)

32

Sarayda yap dan kasira i znikden cini getirilmesine dair.

iznik kadisma hiikiim ki Sarayi Ilmiremde miiceddeden bina olunan.

Kasir [1] iciin ka~l [2] lazim olrnagin Hassa bostancilanndan .... nam kuluma on bes bin akce teslim olunub lazim oldugu iizre niimune ile irsal olunmusdur Buyurdum ki vardikda bir an ve bir saat tehir etmiyiib ka~i iistadlarm cem idiib irsal olunan niimune iizre fermamm olan kasileri itmama irisdiriib siiddei saadetime gonderesin Hususu mezbur miihimdir lsticalde ihtimam eyliyesin (Bostanci oda basma virildi Ba Hath Hiimayun) C 997 (1588)

[1] Bu kasrm mirnarr mimar Sinamn halefi Ser mirnarr Hassa Davnd Agadlr. O~iincii.

Murad zamanmda Sarayda bir de hamam yaptmlmishr. Hamamm in§asl i~in Galataya tabi .. Ayu Yani, Ayu Nikola, Yanya ve Alagosa mahallelerindeki Rumlardan kalfalar getirilmi§tir-Fi 5 Ramazan 993, Miihimme defteri 58.

[2] <;ini.

II. EVKAF i;:>LERi. CAMiLER VE <;E;:>MELER

(966

993)

1

Siileymaniye Camiine getirilen su hakkinda.

Istanbul kadisma ve defterdar Kasun Beye ve mimara hiikiim ki Haliya sen ki defterdarsm mektub gonderiib bundan akdem camii serif]"] muhimmati iciin getiiriilmesi ferman olunan su yolu laglml temam olub alakasi kalmayub su dahi sahviriliib bilfiil akdugm lakin ol<;iiliib sanduga almmamagm nemikdar su oldugu malum olmadugin arz eylemissin Buyurdum ki vardukda her biriniiz bizzat mukayyed olub zikrolunan .sunun iizerine varub goresin 01 su nemikdar Iii le olur ve sonradan ilhak olunan dahi ne mikdar Iiile olur Herbirin baska goriib dahi sanduga miinasib olan mahalle varub sanduga ahndikda ciimle kac liile oldugin yazub bildiresin Fi 16 Ramazan 966 (1558)

2

Camiler ciuartnda luristiijanlann oturfulmamalarzna dair.

Ayasofya evkafi miitevellisi Ahmede hiikiim ki Haliya Galata kadisr mektub gonderiib evkafi mezburenin mahmiyei Galata dahilinde vaki olan camii kebirin canibi simalinde camii serife muttasil olan bazi evler ki Ayasofya evkafmdan olub haliya haraba miisrif olub intifa olunmasmdan kalmrsdir Zikrolunan harabeleriin bazi beyi olunub ve biri dahi mukataaya virilmek vakfa enfa'dir Vakn hali arz ediyoz didikde cemaati miislimin ve ehli hibre ve ehli vukufdan mutemediialeyh kimesnelerile evleriin iizerine vanlub goriiJdiikde filhakika zikrolunan evler haraba miisrif olub inti fa olunmasmdan kalrms Lakin mezkfir evlerde simdiye dek miri kafirleridir komlub anlar sakin olur imis Camii serif kurbinde keferei fecere olmak miinasib goriilmiyiib miri esirler camii serif kurbinden ihrac olunub Tersanei Amire yanmda esirlere mesken bina olunub haliya

[1] Siileymaniy .. camii sekiz senede (956 - 964) ikmal olunrnus, 0 zemanm hisabmca 537 yiik ve 82900 ak,.a yani 896380 filon sarfedilmistir. Bir filori 60 akeadir [Peeevi, -c. I. s. 424 Miiracaat).

Istanbul hayati

15

tershane kurbinde sakinlerdir Camii serife muttasil olan mezkur evler muattal hali harabe heniiz intifa olunrnaga dahi kabil olmadugi zahir ve malum oldukda harabei merkum satilmak ferman olunur Harablerin bazi bin filori behaya kabul ider kimesneler olub ve harabe yiri dahi bina zira: ile tulen yiiz seksen zira ve arzen yetmis zira olub vakif iciin mukataaya virilmek enf'a oldugu muhakkak olmagm zikrolunan harabeleriin bazi beyi olunub ve yeri mukataaya virilmek iciin hiikmii serifim taleb eylediigiin bildirrnegin buyurdum ki vancak ser'i kavim tecviz eylediigi iizre zikrolunan evleriin bazm beyi idiib yerleri dahi mukataaya viresin (I-Em Celebiye virildi) Fi 8 Rebiiilevvel 973 (1565)

3

Kanunf Sultan Siileymamn tiirbesine tasci getirilmesi icin.

Brusa ve Amasya ve Kastamoni ve Merzifon kadilarma hiikiim ki Merhum ve magfuriinleh babam Sultan Siileyman Han 0""11" ...u1_J; In tiirbei ser ife binasiyciin merrner isin biliir iistad tascilar lazim olmagin buyurdum ki vusul buldukda tehir ve terahi etmiyiib her biriniiz tahti kazanuzda mermer i~i islernegi biliir iistad tasci varise san'atlanna lazim olan aletlerileihrac idiib bervechi istical irsal idesin ki geliib hidmete mubaseret ideler Amma bu behane ile bazisma himayet bazisina teklif idiib kadir olmiyanlanna miicerred tascism deyu yazub ahz ve celbden hazer eyliyesin Fi 27 Receb 975 (1567)

4

Giimrtikhane carststndalci cesmenin tamirine dair.

Sehreminine hiikiim ki Edirne kapusi kurbindeki Giimriikhane carsusmda haliya getiirilan cesrnenin meremati ve sayir harci lazmu sayir Hassai Hiimayunum tarafmdan getiirilan cesmeler gibi Hassa harcdan viriliib ve zikrolunan cesmei goriib gozlemege tayin olunan bir akce dahi su yolcu basi olanlara viriliib 01 goriib gozetmesin emir idiib buyurdum ki emrim iizre zikrolunan cesmenin vaki olan harci lazrmm sayir cesmelere virilegeldiigi gibi Hassa harcdan viriib haliya ve minbaad her kim suyolcubasi olursa zikrolunan cesmei goriib gozlemek iciin tayin olunan 01 bir akce ana mesrut olub defterine olvechile kayd eyliyesin (Sekban Kara Ali Bege virildi) Fi 26 Ramazan 973 (1565)

5

Gdrnriikhane civarznda bir (:e$me yapzlmasznadair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib Kariyei IS)~~ kurbinde vaki olub Sarayi Amire suyundan olub bozulmagile nice yillar binaya

16

Hicri ouuncu asirda

cereyan iden suyun ceddim mag-fur Sultan Bayzid Han " I' C "

if • .1 ...... In ama

sen I suyun yoluna katrlub mahrusei Istanbulda Giimriikh . k bi d

Iiib bi I ane ur m e

ayn u ir cesrne 0 unmasina Ali .J.~..I:) bundan[1] emri serif varid olub ve

m~zbur sunun basma van.b mima, basi ve sayir ehli vukuf marif tl "1

kd tavi 'd" been I e

mi ann aym 1 u .arz oluna deyu fer man olmagin mezbur sunun

basma vanlub ~e mimarbasi ve sunazin ve suyolcilan mahzannda

mezbur sunun rnikdan ole;:iliib bir k arms mikdan olub ziyade k

yokd d ittif k idiib . no sam

.. u: eyu I I a 1 u taym etdiiklerin bildirrnissin lmdi arz etdiig-un

uzre Zlk~olunan bir kamis su zikrolunan Camii se if suvu yoluna katilub ma?r~s:.l Is'anbu'da Gum 'ukhane kurbinde aynlub btr e;:"'§me olmasm emir I~ub buyurdu~ ki vechi mesruh iizre zikrolunan birkarms sUYU

mahalli mezburda bma olunan cesmeye icra etdii esi V ik I

hAIA' y.. resin eZlrounan

suva a a ve rninbaad dahlii taarruz eylemiye deyu hiikrnf if

'1 h ' , ... A U mu §en I muma-

I:y elinde ibka idiib alameti serife itimad kilasm Sayle bil "

FI 22 Ramazan 973 (1565) 1 esm

6

lstanbula gelirilen su icin. Edirneden usia getirilmesine dair.

Edime kadisma huki~m. ki H~la mahrusei Istanbula gelan su yoluna benna[2], ve neccar[3] miihim ve laznn olmagin buyurdum ki vancak bir an .ve bir sa at ~ehjr itrniyiib bizzat mukayyed olub mahrniyei Edirnede

ve etrafda nernikdar benna ve neccar vat sa cern idiib " I .

. , u ISlm erm ve

resimlerin defter idiib dahi kendiilere lazrm olan alet ve esbalarile

bikusur ihrac idiib suyolu ii u ind I .

u' z errn e 0 an .1'(::IIJ.I .... 'i'.)~1\ Yenicerileriim

Agas; AlI .~ r" ye yara adernin ve defterinle gandriib teslim etdiiresin Hus~su mezbur miinimdir Bu babda gayetle ikdam ve ihtimam idiib nemikdar be.nna ve neccar bulunursa bervechi is tical gandermeyince olrruyasm FI 18 Muharrem 972 (1564)

7

Suyolu icin Mlslrdan arka hamalt getirilmesine dair.

Misir begterbegine h~k~m ki Mahrusei Istanbula gel an suyolunun t~fam seyld~~ .. harabe rr.u~nf 0 an kisirnlar binasma lazrm olan ta§ ve agac tahrnili icun mahrusei Misrrdan yiiz eJJi nefer arka hamah r

olmagin alettacil ganderilmesm emir idiib buyurdum ki hiikmf rifim

d . da zik .. .. u §en 1m

var uk a Zl rolunan hid met icun emrim mucebince yiiz elli nefer arka

[.] (Akdem) olaeak.

[2J Duvarci.

[3] Diilger.

Istanbul hayah

17.

hamah tedarik idiib isimlerile yazub defter idiib mahrusei Istanbula isal eyJiyesin ki geliib Nevruzu mubarekde hidmetde bulunalar (Uncu zade Ahmed Cavusa verildi) Fi 27 Cemazielevvel 972 (1564)

8

Ebiissuud Efendinin r;e~mesine getirilecek suya dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki ve Suyolu nazirma hiikiim ki Hallya .:r...J",,~:J.I 'L..l.1I \..1.)1 ~I miifti mevlana Ebiissuud olW,il .."01 rio' un Yazici <;iftligi kurbinde buldugu suyun sandugu ahnub Hassa sulardan Turuncluk suyuna ilhak olunmasm emir idiib buyurdum ki mevlanayi mumaileyh ~w,; J\,J ~u, rio' in buldugu mezkiir suyu emrim iizre sanduga alub dahi Turuncluk suyuna ilhak idiib ve ne mikdar su olub ve ne vechi!e ilhak olundugm mufassal yazub siiddei saadetime arz idesin Fi Safer 976 (1568)

9

Suyollarznm ge9digi yerlere bag oe eo yapzlmamasma dair.

Haslar kadisma hiikiim ki Hala Kag-Idhane ve Klrke;:e§me suyu ve ecdadi izamim merhum babam gazi hudevendizar r;~'~ ~~'JI.'I Camilerine ve imaretlerine ve sayir su yollan gee;:diig-i yerlere karib bazi kimesneler bag- dikiib ve evler bina idiib ve ziraat eyleyiib ve bagce ihdas idiib 01 sebeb ile suyollanna kiilli zarar ve ziyan oldugu ilam olunmagin buyurdum ki vancak bu hususda bakub mukayyed olub zikrolunan su yollannm iizerine varub dahi iie;: zira iistii yanmdan ve iie;: zira alb

_ yanmdan kimesniye bag- dikdirmiyiib ve eg-er simdiye deg-in dikilmis bag var ise vechi mesruh iizre iki canibinden iicer zira yere degin olan baglan gideresin Badehu emrime muhalefet etdirmiyesin Ve ziraat dahi etdirmiyiib bagce ve evler ve sayir nesne yapdlrmlyub men ve ref eyliyesin Memnu otrmyanlan yazub bildiresin Ve badennazar bu hiikmii hiimayunumu suyolu nazm yedinde ibka idesin (Suyolu nazu I Hasana verildi)

Fi 11 Ra 975 (.1567)

10

Ahalinin burma liileli ge~melerden su almalanna dair,

Istanbul kadisma ve suyolu nazinna hiikiim ki Bundan akdem anaya enmege kabil olrmyan bazr sade liilelii e;:e§meler gice ve giindiiz akub sokaklan balcik eylediig-inden atiirii zikrolunan e;:e§melere burma liile dakilub artan suyu kendii akcelerile bazr miisJiimanlar e;:e§me ve musluk bin a eylemek istediklerinde haliya miiteferrikalanm cemaatinden olub

Istanbul hayab - 2

18

Hicri 'onuncu asirda

suyolcilanm nazm olan Hasan ."'~ -,!i arz eylemegin an un gibi cesmelere burma liile dakilub murad eyliyen miisliimanlar kendii akceleri ile cesme ve musluk bin a eylemesi iciin emri serifim virilmis idi 01 emri serifim mucebince 01 aS11 cesmelere burma liile dakildugmdan mahalle imarm ve cemaat Akan su bagc;elerimize ve bostanlanrmza akmak eciliyciin bu su bize virilrnisdir deyu yabana akarsa aksun Burma liiliye nzarmz yokdur deyu emrime muhalefet idiib ve dakilan Iiilei bir kac defa ufatduklann bildirmegin buyurdum ki 01 as II cesmelere burma liile dakuldigmdan ufadan eger sipahi ve sayir kullanm taifesi ise kapuma arz eyliyesin Ve eger ehli cihetden ise cihetin alub ahare viresiri Ve eger sehirlii halkmdan ise muhkem hakkmdan geldiikden sonra cerimesin aldurasm Ve yabana akmak eciliyciin burmai acuk koyanlann dahi vechi mesruh i.izre haklanndan gelesin Feemma bu behane ile asil suya zarar ve ziyan gelmekden gayet hazer idesin Ve bundan akdem li.ileler takilrms iken mahallede bazi kimesneler liileleri bozub zayi etmisler Am dahi buldurasm (Mezbur nazira viriJdi) Fi Gurrei Muharrem 972 (1564)

11

Egrikapt disindaki su maksemine dair.

Istanbul kadisma ve Suyolu nazmna hiikiirn ki Senki kadism mektub gonderiib Suyolu ahvali goriilmek iciin mubasir olan cavusum Siileyman ve nazir ve Ayasofya mi.itevellisi ile kibeli ser'den miiderris Emrah ve bazi mimarlar emir iizre Egri kapu haricinde vaki olan makseme nazar olundukda altrms liile mevcud olub on bir Iiile mabeynde olan cesmelere tevzi olunub dokuz liilesi zayi olmus bulunub mecrasi yoklandikda Haci llyas mahallesinde mekteb mukabelesinde ihdas olunan diikkan ve evden kehrize muttasil olub ve mahallei mezburede Ali nam kimesne evinde bir divann binasi kerner iizerinde olub ve Trahman Camii mukabelesinde gurebai Yemenden olan Mehmedin on sekizzira divan kemer iistiinde bina olunub ana muttasil Pervar.e nam kimesnenin on sekiz zira divan kemer iistiinde olub ve Cafer Subasi mahallesinde ferras Hasan ve neccar F erhad ve huceyrati altrms zira kemer iistiinde evler icine su sizub zikrolunan mevadm zaran zahir olmagin refine hiikrn olundugm ve Seyh Vefa .",.~ "UI ); run camii hareminde olan musluklann suyu ve Istabh A.mire sadrrvanmm suyu az geliib musluklar bina ziraile bir zira il§aga kazilub mezbur otuz ziramm yerin kiinklerin tecdid ve ilhak etmek lazun olub iiz yiiz elli kiink sarf olunub bakisi sahih olmak miiyesser degildir Amma ciiz'l sarfla miiyesser olur deyu arz eylernissin Bu babda ne demis iseniiz malum olmusdur imdi suyolunun vaki olan zararlan

Istanbul hayatJ

ref olunrnasm emir idiib buyurdurn ki vusul buldukda zararlarm def ve ref idiib ve minbaad suyolu hususunda suyolu nazirr ve suyoIlariIe mukayyed olub suyollanrn goriib gozediib zarar miiterettib olmamak babmda envai sayii ihtimam giru viicuda getiiresin Ve suyoluna zarar olan hususun def'inde .kimesneye himayet itmiyesin (Divanda suyolu nazmna verildi) Fi 27 Safer 980 (1572)

12

Istanbul sakalartna ve cesmelerine dair.

Istanbul kadisma ve Suyolu nazmna hiikiim ki Senki nazirsm arzuhal sunub bundan akdem mahrusei Istanbulda at sakalan az kimesneler olub sonradan Kagldhane suyu getiirulmegle her kes anglar tutub sakahk etdiriib her cesmede nice cern olub mahallat halkma ve sayir : avret ve oglana su almaga .kormyub muzayaka viriib ve bazi kimesneler gice ile burma liileleri calub bagc;elerine su bulub suyu yabana icra eylernegle anaya zarar viriib ve bazi cesmenin burma liileleri olmayub anaya inmege kabil iken mahalle halki burma liileye razi olmayub burma liileleri ufadub ve bazi hamamci ve mahalleli kendiiler fuzuli miftahlar idiniib su yolu kapularm bacalann acub suyu istediikleri yerlere icra etdiriib suya ktilli zarar idiib ve kadimden at sakalan Kirkcesme ve Ayasofya cesmesi ve Atmeydam cesrnesi ve Kuyumcilar karhanesi oniinde olan cesmelerden su alugeliib sayir cesmelerden at sakalan memnu iken hala her cesmeye at sakalan varub muzayeka virmekle su killetii.olur Yohsa Kirkcesme evvel iki liile iken MIa dort liile ve Ayasofya cesmesi bir liile iken iki liile ve Atmeydaru cesmesi bir liile iken iki liile ve Karhane cesmesi bucuk liile iken bir liile su olmusdur Soyleki at sakalan zikrolunan cesmelerden gayri cesmelerden satmak iciin su almayub muzayeka virrnezlerse suya killet cekilmez deyu bildirmis sin lmdi buyurdum ki vusul buldukda bu babda bizzatmukayyed olub vechi mesruh iizre at sakalan satmak iciin aldiklan suyu kadimden zikrolunan cesmelerden ahnagelmis iken kani olmayub mahallata tayin olunan cesmelere taaddi iderler ise mahallelerden kendii evleri miihimmi at sakalan bile alduklan sudan maada satmak icim at sakala ile su alanlan men idiib kadimden ohgelane muhalif kimesniye i§etdirmiyiib ve burma .liileleri gice ile kimesniye acdirrmyub ve burma liile ile anaya enmege kabil olan cesmelere burma liile etdiriib 01 babda kimesniye muhalefet etdirmeyiib hamamcrlardan ve mahalle halkmdan kimesne miftahlar idiniib hafiyyeten su yolu kapulann ve bacalann acanlara muhkem tenbih eyliyesinki emri serifime muhalif il? eylemekden hazer

20

Hicri onuncu asn da

ideler Eslemiyiib emri §erifime muhalefet eyliyanlar kimler ise isim ve resimlerile yazub siiddei. saadetime bildiiresin Ve geregi gibi haklanndan geldiiriile Ve bilciimlesu hususunda temam ihtimam iizre olub emri serifime mugayir kimesniye i§ itdirmiyesin Eslemiyiib inad ve muhalefet eyliyanler kimler ise mufassal yazub arz eyliyesin (Divanda su yolu nazirma virildi) Fi 17 S 980 (1572)

13

Camilere yakm eo yapzlmamasma dair.

Istanbul kadism ve Hassa mimarlar basma hiikiim ki Senki kadism mektub gonderiib Ayasofya evkafma tabi Zeyrek camii ve Eski lmaret dimekle ma'ruf mescidin halki meclisi ser'e geliib zikrolunan cami ve mescidin etrafmda vaki olan arzi haliye mukataaya viriliib fevkani ve tahtani evler bina olunmagla camii serife ve mescide kiilli zaran vardir Goriiliib ref' olunmasm taleb ideriiz didiiklerinde iizerine Muslihiiddin narn nayibin ile Hassa mimarlardan Mustafa mu'temiinaleyh kimesneler ile irsal olunub goriliib teftis ve tefahhus olundukda filvaki camii serif kurbinde Zahide nam hatun fevkani ve tahtani evler yapmagla iki penceresi kapanub ve ii<; kubbenin biri tavuk kiimesi ve ikisi ahur olub ahalii mahalle zirkolunan iie; kubbe carnie tevsik icin ilhak olunub musalla olmasm taleb iderler Ve camie muttasil tahtani ve fevkani evler beser zira baid olmak gerekdir deyiib ve zikrolunan Eski lmaret mescidinin etrafr sabikan bali yerler olub mukataaya viriliib canibi saltsinde Abdi Halifenin fevkani ve tahtani evleri olmak ile iki penceresi kapanub ve Sin an Aga vakh canibinde ahur ihdas itmekle kiilli zaran olub bir kapusi kapanub ve canibi simaltsinde Dervis nam kimesne tahtant ve fevkani odalar ihdas itmekle mescid iizerine sacaklar ve su oluklan ihdas etmekle kiilli zaran olub camii serifden ve mescidden bina ziraile beser zira' baid olmak gerekdir Pencereleri ve kapulan kemakan acilub camii serife ve mescide ziya geliib rusen ola deyu haber virdiklerin ilam eylediigiin ecilden buyurdum ki binefsiha iizerine varub muktezayi ser'I serif iizre ref'i Iazim olanlan kal'ii ref' idiib arz olundugu iizre cami ve mescidden beser zira buud baid idiib 01 kubbeleri dahi muktezayi ser' kanun iizre carnie ilhak eyleyiib tevsi itdiresiz Ve Ayasofya ve Kalenderhane ve Zeyrek camilerinin dahi iizerlerine varub anlann dahi zararlan var ise mufassal ve mesruh yazub arz eyliyesin Sonra olbabda em rim ne vechile sudur ider ise mucibi ile amel oluna (Istanbul kadisma gonderildi Fi 13 za 980 (1572)

istanbul hayati

21

14

Ayasofya Camiindeki payelerin iamirine dair.

Ayasofya miitevellisine ve Hassa mimarlardan mimar iistad Mehmede hiikiim ki Hala senki Ayasofya miitevellisi sin mektub gonderiib camii serif etrafmda bazi payeler haraba miisrif olub kafa tahtalan giru tasdan olub iizerine tahta kaphyub kiremidi kirec ve horasan ile konlub ve yahud kursun ile ortulmek lazim idiigin ve tugladan olan payelere dahi tugla kerpi olub ve bazi koltuklann derzleri acilub ve tahta-minare dahi harab olub tugla ile yapilmak lazim idiigin bildirmis sin imdi minareye cikacak yeri bin a olunmak emir idiib buyui dum ki vusul buldukda minareye cikacak yeri vech ve miinasib oldugi iizre simdiiik bina etdiriib harab olan kafa tahtalau giru tasdan olub iizerlerine tahta yapilub kiremidleri ve horasan ile koyub tugladan olan payeleri tugla kerpi idiib derzlerin ve sayir meremeti lazim olanlann miinasib oldugu iizre tamir ve termim etdiriib itmamma say'ii ihtimam eyliyesin [1] (Divanda mezbur miitevelliye virildi) Fi Zilhicce 980 (1572)

15

Uskiidarda (jryiincii Muradm validesi adina yapclan camie mermer tedarikine dair

Sabanci ve lznikmid kadilanna hiikiim ki Hala tahti kazanuzda bazi ebniyei atikada ve arazii haliyede mermer bulunub ferzendi erciimend oglum Murad .u,. Jlt. validesi ~ .. c: ,:._1> .i- ':II .;,I.l.l;hl i.l:- canibinden Oskiidarda bin a olunan camii mahalli iciin kazdmlub ihrac eylemek iciin miitevellisi olan sipahi oglanlanm ziimresinden '" • .;.I;~) adem gonderdiikde bazr kimesneler mani olduklan ilam olunmagin buyurdum ki vardukda tehir eylemayiib anun gibi miisariinileyharnn camii miihimmi iciin adem gonqeriliib tahti kazasmda mermer bulunan yerlerden ihrac eylemek istedikde kimesnei dahl etdirmeyiib eger tarladan ve eger cayirdan ve eger sayir arazii haliyeden her kande bulunursa kazub ihrac etdiriib dahi tahti kazanuzdan kifayet mikdarda araba tedarik eyleyiib iicretleri ile cami bina oldugu mahalle cekdiinib taalliil etdirmiyesiz Ve zikrolunan binaya lazim olan kerestei ve bulut tahtasmi gormek istediklerinde olbabda dahi muavenet ve muzaheret eyleyiib eger kereste ve bulut

[1] «Emri Sultan Selim Han .)I_,.#)'J ~ )I,,-!~ siidlr olub Ayasofya Camii serifinin kubbei azjrnesine ihtiyaten azim payeler ve iki minarei lanazire ile ve iki medresei iiliye ve kendilere medfen il(iin bir tiirbei §erife binasi Ierman olunub miiddeti karibede itmama irisdirildi. Ancak tiirbe badeddefin itmam buldu», (Peeevi, c. I, s.SOO)

22

Hicr i onuncu asirda

tahtasi ve sayir binasi lazim olan eger kirec ve eger gayridir akcelerile ihzar ve tedarikinde ve arabalar bulub iicretlerile mahalline getiirmekde geregi gibi muavenet eyleyiib ihmalden hazer eyliyesiz Ve bilciimle miisariinileyhamn binasma lazrm olan miihimmatdan her ne lazirn olursa tedariki babmda ihtimam eyleyiib ihmal eylemiyesiz Bu babda mezbur miitevellinin §iikiir ve sikayeti miismirve miiessirdir Ana gore babi ikdamda dakika fevt eylemiyesiz Amma mermer behanesile kimesnenin evim ve miilkiinii yikdirub hilafi ser' taaddi eylemekden ziyade hazer eyliyesiz (Mezbur miitevelliye verildi) 25 Ramazan 973 (1570)

16

Edirne katnstnda Mihrii Mah Sultanzn hamam yaptzrmasma dair. Istanbul kadisma hiikiim ki Haliya 1;''''''':;''01 • .;lbl- ':'I.)~I • ..I..... canibinden Dariissaltanatiilaliyye mahmiyyei Kostantaniyye ~l~lvc JW.~\I.,I ... - Edirne kapusirun iC; yiiziinde miiceddeden bin a olunan camii kurbinde hamam bina eylemek isticaze etdiigi ecilden izni serifim mukarin olub buyurdum ki zikrolunan carnii kurbinde milk yerinde mumaileyhima canibinden ham am bin a etdiikde ser'i serife muhalif kimesniye dahl v.e taarruz etdirmiyesin Fi 11 Muharremiilharam 973 (1565)

17

Ebiissuud EJendinin Macuncu mescidi civarznda qapttracagr kamama dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Haliya miifti olan Ebiissuud ilahire mahrusei mezburede Macuncu mescidi dimekle maruf mahallede bir cifte hamam bin a etmek murad etdikde kimesne mani olrmya (Ademine verildi) Fi 13 Ramazan 973 (1565)

18

Ayasofya Camiinin etraf tndaki [azla eolerin kaldzrzlmaszna oe cami binaszna iecauiiz edenlerin cezalandzrzlmaszna dair.

Istanbul kadisma ve Ayasofya miitevellisine kiikiim ki Tamiri mesacid ve termimi maabid ernri hudayi vahidii vacid olub Sarayi iimirem oniinde vaki olan Ayasofya camii serifinin tamire muhtac bazi yerleri oldugi ilam olunmagin goriilmek iciin saadet ve ikbal He bizzat camii mezbura vanldrkda Hassa mimarlanm basi olan kidevetiil emacidii velekarim Sinan zide mecdiihu ve binamn ehli vukufu olanlar cern olub camii serifin sag ve sol csniblerinde otuz beser arsun yir hiili olmak ve.

Istanbul hayab

23

medresenin etrafmda iie; zira' yol kalmak ve mid anbar bozilub ref' olunmak ve nim kubbe iizerinde olan min are ref' olunub oniinde olan payenin iistiinde minare bina olunmak ve etrafmda hali kalacak otuz beser arsun yerde payeler ve karizler bina olunmak ve camii mezburun icerusinde ve tasrasmda tamire muhtac olan yerleri meremmet ve tathir olunmak ve hududunda olan zayid yapulan yikilub tas ve tuglasile lazim olan yerleri tamir ve ortiiye muhtac olan yerleri kursun ile ortiilmek lazim oldugun ihbar ve tahmin ve is'ar ve tayin eylediiklerinden maada camii mezburun hududu dahilinde belki camiin kendii payeleri arasmda bazi kimesne ciizi mukataa ile sakin olub kadimi binalan bozub ahar binalar vaz idiib bazi payelerin kesiib kubbeleri ve tolozlan tasarrufa tecaviiz eyledikleri baisden emri hiimayunumla hakimiisser' ve miisariinileyh mimar basi ve sayir ehli hibreler iizerine varub gordiiklerinde camii serif etrafmda vaki olan damlar biribiri iizerine ve biri birine muttasil olub camii serif payendan ve istihkam iciin olan kemerler kesiliib yol idiliib ve bazilar payenin temellerin kal' idiib kemerleri ve kalafatlan oyub ocaklar ve pencereler ve dolablar eyleyiib kendii muradlan iizre evler ve odalar ihdas eyleyiib ve carnii serif civannda ve payeler dibinde hii§ii halalar ve sofyeler ihdas eylediikleri zahir oldukda ehli cadde bilittifak Bu tayifenm camii serif binasma kiilli zararlan olub haraba rniisrif olmusdur ~oyle ki camii serifin etrafr tahliye olunub tedarik olunrmya iyazii billah ankarib camii serif harab olmak mukarrerdir didiikleri ecilden camii serite bu makule zarar idenlere ser'an ne lazim geliir deyu seyhiilislam miiftiyyiilenam edamallahii teala fezailiihu ilii yevmil kiyamdan istifta olundukda taziri sedidden sonra itdiikleri zararlan kusur tazmin olunub 01 asil miifsidler civan camii serifden tardii ib'ad olunmak lazrmdir deyu ve kal' eylediikleri payelerin taslann beyi eyleyiib ve zikrolunan kemerIeri yrkub kendii muradlan iizre toprakdan ve agacdan yapduklan evleri yikduklan mukabelesinde almmak kifayet eyler mi ve yahud alduklan icareleri ve yikduklan bina tazmin olunmak lazim geliir mii ve bazilannm biz boyle bulduk didiikleri cevab olur mu deyu istiftii olundukda bikusur tazmin lazimdir deyu ve mezkurlar muktezayi ser'i serif iizre ihrac olunduklannda bazilan inad idiib Bize zuliimdiir Cikrnaziz diseler ve bazi

!!il

kimesneler dahi 01 muanidlere takviyet eyleyiib kafir bifiasidir yikilmak

lazundir Yikilacak nice olur (denildiigiln islam olan salaya bazilan iciin dir ise) kafirlerdir Katilleri mubahdir deyu cevab virrnegin muktezayi emri ser'i kavtm her ne ise icra ve mezkur hadis binalar kiilliyen ref' olunub tamir ve ihya olunmasm emir idiib buyurdum ki vusul buldukda sabikan seyhiilislam olan mevlana Muhiddin hududu tayin eyleyiib yazdugi deft ere nazar idiib dahi bir an ve bir saat te'hir ve a,riim eyleme-

24

Hieri onuncu asirda

yiib bu babda geregi gibi mukayyed olub camii mezbur etrafmda vakif iizerinde olan evleri ve yapulan bilkiilliyye ref' idiib dahi miitevellisine zabt ve kabiz itdiriib dahi tahmin olundugu iizre sag ve sol caniblerinde otuz beser arsun yerlerin hali koyub dahi miisariinileyh mimarlanm basi vecih ve miinasib gordiigii iizre hall kalacak yerden bttevakkuf payeler ve karizler bina idiib ve medresesi etrafmda yol iciin ii«; zira' yeri hali koyub ve miri anban dahi ref idiib ve nirn kubbesi iizerinde bir minare bin a etdiriib ve bilciimle camii mezburun icerusinde ve tasrasmda tam ire muhtac olan yerlerin gelegi gibi istihkam iizre tamir itdiriib ve lazun olan ortiisiin kursun ile ortiib haraba miisrif olmaga sebeb olur bir nesne komiyub tamir ve termiminde dakika fevt itmeyiib geregi gibi miicid ve sai ve mimar basi miinasib gordiigii iizre mukayyed olub ve fetvayi miinif rnucibince bihasbesser'isserif -lazrm gelani icra idiib ser'i mutahhasa muhalif kimesniye inad ve muhalefet itdirmeyiib lazimiilarz olanlan yazub bildiiresin Badennazar bu hiikmii serifimi evkafi camii ~erif miitevellisi elinde ibka idiib mazmunu hiimayunu ile amel itdiresin (Miitevellisine verildi) Fi 21 s 981 (1573)[1].

19

At sakalarttun su aldtklari cesmelere arka sakalartrun kartstirtlmamasma dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala mahrusei mezburede olan at sakaIan siiddei saadetime arzuhal sunub mezburlar fethi hakaniden beru ihrak vaki oldukda hidmet idegeliib su tasiyub kiminin at! helak olub kiminin e~egi zayi olub ve mahrusei mezburede bazi muslukJar olub vazife ile 01 musluklara su getiriib maiset iderlerken bazi arka sakalan peyda olub 01 musluklan ellerinden alub zarar eylediklerin bildiriib 01- babda hiikmii serifirn reca eylemegin buyurdum ki vardikda mukayyed olub goresin vaki ise kadimden ihrak define ve mid hidmetde istihdam olunan at sakalannm vazifeleri ile su getiirdiikleri musluklarma arka sakalann dahl etdirrneyiib tayin olunan vazifelerile at sakalan su getiriib maiset ideler Minbaad olmakule musluklara arka sakalanna dahP etdirmeyiib men ve ref idesin Amma bu behane ile at sakalan dahi zikrolunan musluklann kadimden tayin olunan vazifelerine kanaat itmeyiib Bize tayin olunmusdur deyu oligelenden ziyade nesne aldrrrmyasm (Muhzir katibi Hasana verildi) Fi 18 Ra 982 (1574)

[I] Selaniki tarihi s 125 ve 121 de Ayasofya'nm tarniri hakkmda tafsiliit vardir.

Istanbul hayab

2S

20

Istanbul halkinm Suyolu naztrt Davut Agadan ~ika.get ettiklerine dair,

Istanbul Kadisma ve siiddei saadetimde sikki sani defterdan olan Hasana ve Dergahi muallam cavuslanndan Sinan cavusa hiikiim ki Hala rikabi hiimayunuma nk'a sonlub Istanbula gel an Kagldhane suyunun yoluna iki pare kariyye kifayet iderken on iki 'pare koy tayin olunub bir mikdann su yolu nazm olan Hasan kendiiye arpahk idiib Mia nazrr olan Davud cavusun dahi araphgidir Ve nazm sabik merhum padisah zamamnda sehir icinde bina olunan cesmelerin liileleri yabana akar burma Iiile olub bazi ekabir kendii mallan ile bir ahar yerde cesmeler bina olunmak nafi'dir deyu ellerine emri serif aIub badehu ekabirden Suyolu nazmna vafir kumaslar ve akceler gelmekle evleri yamnda cesmeler yapdirub 01 cesme behanesile evlerinin iclerinde hamamlar ve sadirvanlaretmislerdir Ve hamarncilann dahi akcelerin almagla ziyade su vermekle cesrnelerde su az kalub miisliimanlar muzayeka cekerler Ve hala nazir olan Davud Cavus sabikan olandan dahi zalim olub bu defa bazr kimesneIerin akcelerin ve kumaslarm alub cesmelerden evlerine su vermisdir Bu ev sahiblerinin mallanna gore nazira her sene kesimleri vardir El'an bu nazir zemanmda Oskiiblii cesmesi dimekle maruf cesmeleri gayri yire verilmisdir Bilfiil cesmelerden emirsiiz Istanbul icinde Galata emini Hasanm evinde sabikari Koyun emini olan Mustafamn evinde ve defterdar Lalezar evinde ve sabikan re's kiittab olan Hiiseyin evinde ve mukattaaci basi Vahid evinde ve Ayasofya miitevellisiBali evinde ve Misir defterdarhgmdan mazul Mustafa evinde ve deftedar olub fevt olan Mehmed evine hala nisanci evinde ve Arpa emini evinde ve bunlann ernsalr yiiz yerde merhum Sultan ':"}aIIJ~:r- )',:1<> cesmelerinin suyu akar YerIii yerinden teftis olunmak lazimdir Ve Mia Anadolu Kadiaskerinin Zeyrek camii kurbinde olan cesmeden su alub bir cesme bina etrnisdir deyu bildirdiikleri ecilden bu hususlar goriiliib sihhati malum olmasi la- 21m olmagm buyurdum ki vancak teahhiir itmeyiib evvela zikrolunan su yoluna tayin olunan koylerin iizerine varub reayasm cern idiib ahallerin teftis idiib goresin hidmeti mezbure iciin muafiyyet ile tayin olunan koylerin her biri ne asil koylerdir Bilfiil mevcud olan ademleri nekadardir Ve nk'ada mastur oldugu iizre filvaki iki koy kifayet ider mi Ve bu ciimle koylerin badihevasi seney! nermkdar nesne olur Tasili ahvallerine temamen vukuf tahsil idiib dahi sihhati iizre yazub bildirsin Badehu Istanbul icinde nk'ada mukayyed olan cesmelerin iizerine varub mutad vechile ahvallerin teftis idiib her biri evleri icine aldrklan suyu

26

. Hicri onuncu-asu da

emri serifle mi alrmslai dir yohsa tasrada su bulub dahi 01 asil mill suya katub evleri yanma geldikde alrmslar rrndir Ve yahud evleri yanlannda cesrne olrnagla fuzuli alub evlerine icra etdirrnisierdir Ellerinde temessiikleri var rmdir Ve ne zemandan beru olmusdur Ve kadimden cari olan mid suya noksan olmus mudur Necedir Velhasil ciimle ahvallerin malum idiniib dahi nk'asi iizre .sihhati ile yazub bildiresin (Haci Sefer oglu Sinan cavusa verildi Divanda) Fi 27 ca 985 (1577).

21

Mimar Sinanm eoine nizama mugayir su aldigtna dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki H§.la rikabi hiimayunuma nk'a sunulub mimar basi olan Sinan iciln merhum ve magfurunleh ceddim sultan Siileyman tabe serahii imar eti amiresi suyundan bir liile su alub kendii kapusu oniinde bir biiyiik hazinelii cesme bina idiib ve cesme kurbinde mermerden bir sandik seklinde bir nesne yapdirub cesme canibinde bir deliik koyub ote canibe kiink doseyiib evlerinde hamamlar ve musluklar etdiriib ve tasra cesmenin liilesine asilan basi bir oluk peyda idiib cesrne liilesine berkidiib su hazinesin giinde iki defa temam bosaldub Kagidhane suyu kah serseri ugradug: yere kendii evinde kuyu kazub ve lagm} idiib 01 kUyUYI dahi istimal idiib ve kendii evi tarafmda diikkanlar temam oldugi yerde iistii kursun ortiilii bir darm kesdiriib kursunun ve kerestesin evine tasidub vakfa gadir eylediigi hususu vechi mesruh iizre olmagla Tib Medresesile iie; Medresenin suyu kalrmyub abdeste ve sayir havayice kifayet eylernedugi ve bunlardan maada dahi bazi husus yazilub sikayet olunmagiyciin vakfi mezburun miitevellisi rnarifeti ile yerlii yerinde goriiliib arz olunmagiyciin nk'a ayni He sana gonderildi Buyurdum ki vusul buldukda gonderilen nk'ada mastur olan rnevaddi yerlii yerinde miitevelli marifeti ile teftis etdiriib goresin filvaki imareti amire suyundan bir liile su almdugi vaki rnidir Ne temessiik ile alrmsdir Ve cesme kurbinde bina eylediigi sandugun imareti mezbure suyuna ser'an zaran var rmdir Ve Kagidhane suyu yerine laglm idiib 01 suyu istimal eylediigi vaki midir Niciin kesmisdir Emir lie mi kesmisdir Ash nedir Ve sayir isnad olunan hususlarvaki midir Nedir Yerlii yerinde giiriib her hususda aslma ve hakikatine vakif ve mutt ali olub siibut buldugi iizre mufassal yazub bildiresin (Sahibi saadete gonderildi} Fi 25 c 985 (1577)

22

Tophanede Kziz{: Ali pasa camii icin Samakodan demir getirilmesine dair.

Samako kadisma Samako nazmna hiikiim ki Kapudamm Ali mahmiy-

Istanbul hayah

27

yei Galatada camii serif binasma mubaseret itmegin buyurdum ki mumaileyhin camiirie lazim olan derniir kerestesin akcesile hiikmii serifimle varan ademisine bittemam ahviriib siklet ve behaneden hazer idesin (Divanda Tersane Emini Hasan Celebiye verildi) Fi 25 R 986 (1578)

23

Hassa fodla furununa bir masura su oerilmesine dair,

Suyolu nazm Davud Cavusa hiikiim ki Siiddei saadetime mektub gonderiib Hassa furununda muayyen cad su olmamagm saka ile su dasmub kiiplere konub su yatub eglenmegle icinde balcik yatagi oIub mekruh olmagm furunu amirde pisen has etmek iciin Kirkcesme suyundan bir masura su virilmek reeasma arz eylediigun eeiIden buyurdum ki vardukda zikrolunan furun miihimmi iciin Kirkcesme suyundan bir masura su tayin idiib mahaIli mezbura irea etdiiresin Fi 8 ra 987 (1579)

24

Ktzlar Agasznzn cesmesine su oerilmesine dair.

Istanbul kadisma ve Suyolu nazmna hiikiim ki Hala haremi muhteremimde Dariissaade Agasl olan ~i}lIJ 0)"1.,3..1 .J.\; Mehmed • .\~.I:) siiddei saadetime geliib hasbeten lillahi teala bina eylediigi sebile ve mektebe bundan akdem bucuk liile su bulub merhum eeddim Sultan Bayezid Han .1; yll. niin suyu yoluna ilhak eylemek babmda istidayi inayet eylemagin ilhaki iciin hiikmii hiimayunum virilmekle ilhak olundugu ve zikrolunan bucuk liile su kifayet veylemediigi eeilden tekrar Istanbul harieinde su arayub iki karms su dahi bulub mesaninileyhin suyu yoluna 01 iki karms suyu dahi ilhak idiib mahalli mezbura getirrnege isticaze eylernegin icazeti hiimayiinum erzani kilmub buyurdum ki vusul buldukda miisariinileyhin hala buldugi iki kamis suyu dahi mahalli mezbura getiirmek iciin zikrolunan su yoluna ilhak eylemek istedikde mani olmayub kimesneyi dahlii taarruz itdirmiyesin Amma bu behane ile miisariinileyhin zikrolunan sudan maada vakif sudan su almak cayiz degildir Ibtida su ilhak olundukda ve suyu mahalli mezbura getiiriib ifraz olunmalu oldukda ohgel an adet iizre iki basda sandik kunlub miisaninileyhin ilhak eylediigi iki karms suyu mikdann . ifraz eyleyiib ziyade su virilmekden hazer eyliyesin Fi 1 t s 988 (1580)

25

Kiltc Ali pasa Camiinin bashanesine kasaplardan hisse oerilmesine dair.

Eyub kadisma hiikiim ki Hala Cezayir beglerbegisi kapudamm Ali

28

Hieri onuncu asirda

«ll,31 rl. nin Tophanei Amirem kurbinde vaki olan camii serifine vakf icin bina etdiigi bashaniye Galata ve T ophane ve Kasimpasa kasablanndan birer hisse ve Fmdiklu bir bucuk hisse ve Haskoyden bucuk hisse tayin olunrnakiciin emri serifim virilmis idi Hala Fmdiklu ile Haskoyden nesne hasil olmarnagm nefsi Eyubdan bir hisse virilmek babmda inayet reca etdiikleri ecilden buyurdum ki goresin eger kimesne vakfma ve ser'le zaran yogise ve Divam Muallam emrile ahar yere tayin olunmus degil ise fermam serifim mucebince nefsi Eyubda bogazlanan koyun ve kuzu ve kecinin baslanndan ve ayaklanndan miisariinileyhin bashanesine bir hisse tayin eyliyesin (Yeniceri muhzmna verildi Ba Hath Hiimayun) Fi 27 C 989 (1581).

26

Su yollarl iizerine bag ve bahce yapzlmamasma dair.

Istanbul Kadisma Dergahi muallam cavuslanndan Suyolu nazm olan Davud siiddei saadetime mektub gonderiib miri bagcelerin ve Begkozda Dian Bagcei amire suyolunun ve sayir hasbeten lillah olan cesmeler suyolIan .bazl kimesnelerin bagcesinden ve evinden ge<;ub miiruru eyyam olmagla suyollan iizerine meyve agaclan dikiib ve binalar idiib suyollanna zarar irisiib cesmeler muattal kalub suya kiilll muzayekalan olub tamir ve termimi iciin baglan ve bagceleri icine su yolci girrnek istedikce kanuna muhalif sahibleri mani olub suyollannm kadimden ohgeldiigiIizre iki canibi iicer arsun ve suyolu iizerinde bir arsun yer hali etdiriliib minbaad kimesne suyolu iizerinde bag ve bagce dikiib ve dikilmis olarn men ieiin hiikmii hiimayunum recasma arz itmegin bu babda ohgeldiig! iizre arnel olunmasm emir idiib buyurdum ki... vardukda bu babda ohgeIan adet ve kanun ile amel eyliyesin HilMI ser'i serif kimesneye zuliirn ve 'teaddi olunmakdan hazer idesin (Suyolu nazanna virildi) Fi 21 s 990 (1582)

27

Kili« Ali pasanin yaptlracagl hamama dair.

Galata kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib hilla Cezayir beglerbegisi dan kapudamm Ali .It .. ; I rb merhum Yahya Efendi [1] medresesi tiirbesi kurbinde kendii akcesile bir hamam bin a itmek iciin izni hiimayunum virilmek recasma ai z eylediigiin ecilden bina olunmasm emir idiib buyur.dum ki zikrolunan mahalde hamam bina olunmagla kimesnenin milkine ve vakfma ser'le zarar lazungelmezse miisariinileyhin kendii akcesile tayin

[1] Yahya Etendi Trabzonludur Yavuz Sultan Selim Trabzonda iken §ehzade Siileymam Yahya Efendinin anasi ernzirmistir. Tiirbesi Besiktastadir (Pe .. evi, e 1, s 456).

Istanbul hayab

29

eylediigi yerde bir hamam bina itmek istediikde hilafr emir kimesniye dahl itdirmiyesin Fi 23 Muharrem 991 (1583).

28

Evkaf binalaruun tamiri icin Mimar Sinamn takririne dair.

Midilhl kadisina hiikiim ki Hala mimar basi olan Sinan dame mecdiihu mektub gonderiib mahrusei Istanbul'un benna ve neccan Sark seferlerinin izdiharnmdan evkafi selatin ve sayir evkaf ve miri binalar tamirine ve neccara siddeti ihtiyac oldugundan maada Istanbul hisannm meremmet ve Sarayi Amirenin ferman olunan bina miihimmi iciin Midillu kazasmdan altryiiz nefer benna ve neccar ihrac olunub irsal olunmak lazim oldugun bildirrnegin buyurdum ki vusul buldukda kazai mezburdan zikrolunan mikdan benna ve neccan lazim olan aIM ve esbablarile alettacil ihrac eyleyiib mahrusei Istanbul'a irsal eyliyesin ki geliib ohgelan adet ve kanun iizre yevmiye iicretile hidmetde bulunalar Hususu mezbur miihimdir lhmal ve miisahelden ziyade hazer eyliyesin Fi 12 Rebiiilahir 991 (1583)

29

Bayezid Camii ciuannda Ktzlar Agasl Daoud Agamn cesmesine getirilecek suya dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki V,!.J..- • .:.l..:.;,1I 1$411 sabikan mahrusei mezbure kadisi rnevlana Muhyidin ..J>_l..:.9 .:,..\0 siiddei saadetime mektub gondriib Dariissaadetim Agasl olan Davud Aga merhum ve magfuriinleh Sultan Bayezid Han .1; .,.,\1. Camii serif kurbinde bina eylediigi sebilhane iciin buldugu suyu emri serifirn ile merhum ve magfuriinleh Sultan Siileyman Han t.,l; .... ll. nmimareti suyu yoluna ilhak idiib mezbur su bucuk Iii le su bulunub geru imareti mezbure su yoluna ilhak olundugun bildiriib hiikrnii hiimayunum virilmek recasma arz etdtigiin ecilden buyurdum ki zikrolu-

. nan suyu kernakan imareti mezbure suyu bulunub sebilhanei mezbura icra etdiriib sabikan bu babda virilen emri serifime muhalif kimesneye dahl ve taarruz etdirmiyesin (Hath Hiimayun) Fi 13 Ramazan 993 (1585).

30

Camilerde cemiyet olmamastna ve Fetih Suresi okunmastna dair. Istanbiil kadisma hiikiim ki Siiddei saadetime mektub gonderiib camilerde cemiyyet olmamak ve Cum'a giinlerinde muhalifde (mahafilde) ve miiderrisler medreselerde Surei F etih tilavet eylemek hususun ilam eylemissin lmdi camilerde cemiyyet dua olunmakdan ve sibyan mekteb-

30

Hicri onuncu asrrda

lerde cemiyyet eylemekden feragat olunub Cum'a giinlerinde camilerde ve miiderrisler medreselerde Surei Fetih tilavet eylemek emir idiib buyurdum ki... arz eylediigiin iizre camilerde cemiyyet ile dua olunmakdan ve sibyan mekteblerde cemiyyet eylemekden feragat etdiriib Cum'a giinlerinde camiler mahafilinde ve miiderrislere medreselerde Surei Fethi tilavet itdiiresin (Istanbul kadisirun yenicericukadanna virilmisdir) Fi 18 z 993 (5185) .

31

Mimar Davud Aganzn Sehzade ve Siileymaniye camii sulartru tefti« etmesine dair,

Istanbul kadisma ve Suyolu nazinna [1] hiikiim ki Hassa mimarlanm basi Sinan dame mecdiihu mektub gonde iib merhum ve rnagfuriinleh ceddim Sultan Siileyman Han tabe serahii merhum Sehzade Sultan Mehmed Han tabe serahii carnii serif ve imaretIeri bina eyledikleri zemanda zikrolunan imaret ve camii §erife ne mikdar su virilrnisdir deyubilfiil nazir olan Dariissaadetim Agasi Mehmed dame uliivviihu vaz'i kadimiiizre yazub bildiiresin deyu talib olrnagm mezbur imaret ve camii serif bina olundukda mezbur suyun yollan bir rmkdar harab olmagm mezbur imaret akcesinden zikrolunan suyun yolian tamir olunub ve iki bin arsun rmkdan dagl deliib laglm olmusdur Zikrolunan hare mukabelesinde ferman olunan bir liilei kendii elim il dakub icra etdirilmis idi Merhum ve magfuriin Ieh Sultan Selim Han tabe serahii zemanmda Dergahi muallam miiteferrikalanndan olub Suyolu nazm olan Hasan dame mecdiihii dakdigim liilei fuzuli ihrac idiib bucuk liile dakrms deyu hidrnetkarlann zarar virdiiklerin arz itmegin bilfiil cari olan iislup iizre cari ola deyu hath hiimayunum sadir olmusdur Buyurdum ki ... vusul buldukda zikrolunan suyu bilfiil cari olan iislub iizre icra itdiresin (Ba Hath Hiimayun) Fi 18 m 994 (1585)

32

'l stanbulda mahkemelerin artiirilmastna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Siiddei saadetime mektub gonderiib mahrusei mezburede bes yerde mahkeme olmak ile miisliimanlara taab geliib hususa eyyarm sitada buud [2] mesafeden gelmekde zahmet ve mesakkat cekerler beyu bir iki yerde dahi mahkeme ihdas olunmak recasma arz eylediigiin ecilden goresin filvaki mahkeme ihdasi gayet lazim ise tedarik olunrnak emir idiib buyurdum ki... vusul buldukda goresin filvaki mah-

III 0 tarihte Suyolu nazrrr Davut Aga idi. [2] (Baid ) olacak.

Istanbul hayan

31

keme ihdasi gayet lazirn ise miinasib olan mahalde mahkeme ihdas eyleyiib icrayi ahkarm ser'iyye eyliyesin (BaHatti Hiimayun) Fi 2 S 994 (1585).

33

Istanbul eoka] truri tel tisine ve kotii islerin onii alinmasma dair. Istanbul kadisma hiikiim ki Hala mahrusei Istanbulda vaki olan evkahn ahvali muhtel oIub mali evkafi miitevellileri ve sayir mubasirleri eklii bel itmekle ciimle evkaf haraba miisrif olub ahvali evkaf yerlii yerinden teftis olumak lazirn ve miihim olub ve seniin kemali istikamet ve adaletine itimadi hiimayunum olmagin mahrusei mezburede - vaki olan evkafm ahvalin hak iizre goriib defter eylemen emir idiib buyurdum ki... vusul buldukda bu babda bizzad mukayyed olub mahimiyyei mezburede vaki olan evkaf eger Selatin evkafrdir ve eger sayir evkafdir senden mukaddem tahrir olunan evkaf defterlerin getiirdiib ve defterde mukayyed olan eykafm bilfiil olan miitevellilerin ve katiblerinve cabilerin ve sayir mubasirlerin getiiriib dahi bir defa ser'Ie goriliib fasl olunrmyub eyyamm muhasebelerin ser'le hak iizre sarti vakif mucebince irad ve masraflann yerlii yerinden miifredat defterleri mucebince teftis ve tefah hus idiib goresin anun gibi ser'i serif ve sarti vakif uzre eger Mien ve eger sabikan olan miitevellilerde ve eger sayir mubasirlerde vakfm hakki zuhur ider ise ser'le hiikm idiib minbaad hilafi ser'i serif ve mugayiri sarti vakif hadis olanlan ref'eyliyesin Nemakule nesne bulunur ise am dahi sarti vakifin vakifnamesi mucebince miistakil defter eyliyesin Ne makule nesne oldugun yazub temam oldukda siiddei saadetime arz eyIiyesinki eski defter mucebince zam oluna Ve kadimi evkafdan hini teftisde sarti vakifa mugayirhiiafI ser nemikdar zevayid ve cihat ihdas olunub ref olundugun ve evkafdan eklii bel olunmus nemikdar bel'iyyat ve ketmiyyat zuhur idiib ve kimlerin iizerine siibut bulur ise ve herbiri kangi vakifdan oldugun ve nemikdar idiigiin ve nemikdan tahsil olub baki ne kaldugm ve kangi miitevelli ve mubasir defterinde kalrrusdir ve tahsil olunan nekadardir ve baki ne kalrmsdir defteri ile arz eyliyesinki tahsil oluna Amma miimkin oldukca baki kalanlan tahsil eylemekde envai ihtimam eyliyesin Fi 5 S 994 (1585)

34

Besikiasta Hoca Sadettin Efenai - hamaminm yapzlmaszna dair. Galata kadisma kiikiim ki mektub gonderiib hocam mevlana Saded-

3

Hierl onuneu asirda

din [1] .u..l.:.; J,W ...ulrl~1 Galata kazasma tabi Besiktas kurbinde merhum ceddim Sultan Siileyman .I;..,.l!. mahallesinde vaki olan arzi haliyede kimesnenin alakasi olmamakla ahalii mahalle talebi ile bir hamam ve bir etmekci furunu bina eylemek murad idiniib 01 babda izni hiimaynum recasma arz eylediigtin ecilden buyurdum ki... vardukda arz eylediigiin iizre mahallei mezburede kendii akcesile hamam ve furun bina itmek istedikde hilafi emir kimesnei dahl etdirmeyesin (Ba Hath Hiimayun) Fi 17 N 996 (1587)

3S

Dlkili hamamtntn suyuna dair.

Istanbul kadisma ve merhume Valide Sultan 1 .. 1; ..,.1I. 10 miitevellisi Pir Ali Aguya hiikiim ki Evkafi mezbure nazm olub Dariissaadetim Agasl olan Mehmed Aga mektub gonderiib merhumei miisariinileyhanm Dikili kurbinde vaki olan hamamma dolab ile ihrac olunan sudan hamamdan fazla olan su Kasimpasa mahallesinde bina olunan vakif cesmeye cari olub cesmeden fazIa kalan suyu dahi mahallei mezburede sakin Ahmed Aga ve ceri kethiida kiink ile kendii evIerine alub miiteneffi olub hamam mukabelesinde suyun mahzeninde dolab ile su ceken bargirlerin herbirine vakif tarafmdan altisar yediser bin akce hare viriliib zikrolunan hare vakif tarafindan virilmeyiib miisariinileyhima Ahmed Aga ve ceri kef hiida evierine cesmeden fazia kalan su giru kernakan akub nzalarile bervechi istirak mallanndan yiiz bin akce ifraz idiib miitevellisine teslim olunub murabahadan hasil olan akce dolab bargirlerine sarf olunmak miinasib ve vakfa enfa'dir deyu ilam eylediigi ecilden buyurdum ki vusul buldukda miisaninileyhin am mucibince mumaileyhimaya su viriIiib 01- babda kimesne mani olrmyub kimesniye dahl itdirmiyesin Fi15 za 996 (1587 ).

[11 Hoea SadeUin (1536-1599). Yavuz Sultan Selimin nedimi Hasan Canm ogludur.

Muallimi sultani ve §ehislam olrnustur. TaciiUevarih namile iki cilt Osmanh tarihi vardrr, Osmanh devletinin kurulusundan Birinci Selimin sonuna kadardrr, Tafsilat icin (Ahmed Refik, Hoca Sadettin, Kanaat kitaphanesi, miiraeaat)

III. FiKiR, iLiM HAY ATI. MEDRESELER, KOTOPHANELER (967 -992)

1

Mzslrdan lstanbula gelen Araplara usulii oechile cihei oerilmesine dair.

Misir kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib evladi Arabdan bazi cehele Istanbula varub ulema ve suleha suretine giriib her biri bir tarik He bu diyardan medrese ve bazi cihat tasarruf idenehli ilim ve sahibi fazh mezheb fetvaya kadir kimesneleriin cihetlerinden vhilafi sarti vakif ziyade vazife ile kendiilerine berat etdiriib ulemaya mesrut ve miinasib alan menasib bu sebeb ile ceheliye intikal idiib ekser cihat ehli yedinde olmamagin ammei ulema ve kaffei rnesayih mecIisi ser'i serife geliib hususu kazryyenin arz olunmasm taleb etdiklerinde ve bila arz Asitanei devletpenaha varub bazi cihatr bir tarik ile kendiilerine berat etdiiren kimesne ile mukaddema 01 vazifeye mutasarnf olub bila sebeb mazul alan kimesneleriin ahvali teftis olunub her kangisi elyak ise ana tasarruf etdiirulmesi iciin hiikrnii cihanrnutaim virilmesin reca etdiklerin bildirrnissin Buyurdum ki vusul buldukda arz etdugiin iizre bu babda dayima mukayyed: olub atebei ulyamdan anun gibi miiddet ile kadimden Asitanei Saadetimden verilan medarisden gayri eger buk'alardir ve eger sayir cihatdir ~oyleki bir tarikle siiddei saadetimden berat veyahud hiikmii hiimayun veriliib vardiklannda varisleri elinden alman kimesneler ile miirafaa idiib ernvallerin hak iizre ser'i serif ve sarti vakif mucibince kangisi miistahak . ise ana tasarruf etdiriib miicedded berat veyahud hiikmii hiimayun getiirdiim deyu ademi istihkakr zahir olanlan ser'i serif ve sarti vakifa muhalif cihata dahl etdirmiyesin Ve inad ideni yazub bildiresin Fi 22 Receb 967 (1559)

Tetiimme medreselerindeki talebenin ineibattna aair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala Semaniye miiderrisleri kendiilere miiteallik Tetiimmat kapularm gice ile kapatrmyub acuk durmakla suhte tayifesi tasra cikub fesad ve senaat etdiikleri ve ekseri sugul elmiyiib heva iizre olduklan istima olunur Imdi Tetiimmat kapulan gice ile acuk

Istanbul hayab - 3

34

Hicr i onuncu asir da

ve kefilsiiz suhte T etiirnmede olmak cayiz degildir Buyurdum ki zikrolunan miiderrislere miihkem tenbih ve tekid eyliyesinki gice ile un at mukayyed olub T etiimmat kapulann kapadub tasra suhte cikanlrmyub ve §ugul iizre olrmyub miicerred suhte namma kendii hevasmda olanlan ve kefili olrmyanlan hocrede tutrmyub hocerati talibi ilim olanlara viriib sugul etdiireler Bu babda fermam serifime muhalif olmakdan ictinab ideler fi 16 Receb 982 (9574)

Talebenin tahsil derecelerine dair.

3

Istanbul kadisma hiikiim ki Hal§. talebei ulum beyninde kadimden ohg-elane muhalif evza sudur idiib danismendlige heniiz istihkakr olrmyanlar danismend olub ve hareketlerinde gayet siir'at iizre olub bir medreseye varduklannda ders okumadiyen ahar miiderrise varub miicerred miilazemet sevdasile sugulden bali [1] bu sebeb ile tariki ilmi serife ihtilal geldiig-i mesmuu serifim oldu lrndi abai kiram ve ecdadi izarmm zemanlannda bu babda vaz olunan kanunu kadime ve virilan ahkarm serifeye muhalif vaz olduguna nzayi serifirn olrnayub benim dahi bu babda emri serifim bu vechile sadir oldiki talebeden biri bitternam istihkakile danismend oldukdan sonra iiC; YII bittemam sugul etdiigi suhudu udul ile yanlannda sabit olmaymca anlann gibileri danismendlige kabul etrniyeler Soyleki bu ernri serifime muhalif vazi'lan sadir olursa danismend taziri belig olunub tarikmden red oluna Ve kabul iden rniiderris dahi muateb ve mazul ola Ve her danismend Hasiyei Tecrid ve Miftah rnedreselerinde ekalli bir yil sugul etrnediyen yukaru rnedreselere hareket etrniye Ve Hasiyei Tecrid medreselerinin birinde ekalli hirer ay sugul idiib ders okumadiyen ahar miiderrise varrmya Ve Kirklar medreselerinde dahi iiC; ay §ugul idiib derslerin okumadiyen ahar miiderrislere varrmyalar Ve Haric Ellilii medreselerde ekalli bes ay sugul idiib ve derslerin okumadiyen Yukaru miiderrislere varrmyalar Ve Sahn rnedreselerinde dahi ekalli alb ay sugul idiib dersleri okumadiyen ahar miiderrise varrmyalar Ve beyan olundugu kanun iizre danismendlerin sugul ve hareketleri suhudu udul ile sabit olmadiyen miiderrisin dahianlan kabul etrniyeler ;;oyleki hilafi zahir olursa bu ernre muhalif hareket iden rniiderrisler dahi itab ve azil oluna Buyurdurn ki vardukda senki Istanbul kadisism bu ernri serifimin mucibi ile arnel olunmak iciin suretin sicilli mahfuza kayd idiib ve birer suretin rnahrusei Istanbulun dahilinde ve haricinde olan medreselerin miiderrislerine gonderiib bu vechile ernri serifim sadir oldugun muhkem

[1] (olub) kelimesi eksik

Istan bul hayati

35

tenbih ve ilan eyliyiib badettenbih beyan olunan kanunu mukarrere ve emri serifime muhalif bir danismedden vazi' sadir olursa bu ernri serifimde beyan olundugu iizre danismendin hakkmdan geliib ve emrirne rnuhalif hareket idenleri kabul iden miiderrisleri ve istihkakr olrmyan talebei dahi danismendlige kabul iden miiderrisleri dahi her kimler ise sahabet etmiyiib yazub siiddei saadetime arz eyJiyesinki itab ve azil oluna Bu babda ternarn ihtirnam idiib ihrnalden hazer eyliyesin (Miiderris zadeye virildi) Fi 29 L 983 (1575)

4

Hatipleriti ve imamlartn imtihanla tayin olunmalartna dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala rikabi hiirnayunuma nk'a sunlub mahrusei rnezburede olan huteba ve eimmenin bazilan ehli ilim ve ehli Kur'an olrnayub maharici hurufa riayet itmarnekle ser'an hitabet ve imametleri caiz olrmyub iktidaidenlerin nemazlan ser'an iade olunmak lazim olur deyu ilam olunmagin umurnen huteba ve eirnmenin ahvalleri teftis olunmasm emir idiib buyurdum ki vusul buldukda tehir itrniyiib dan kura seyhlerinden bir ikisini meclisi ser' e getiirdiib anlarm mahzarmda huteba ve eimmenin ahvallerin dikkat ve ihtirnamla teftis ve tefahhus ve geregi gibi imtihan idiib ehli ilirn ve salih ve miitedeyyin ve maharici hurufun riayetine kadir olub serayiti hitabet ve irnarneti biliib ser'an ehil ve hitabete istihkak ve liyakati olanlan yerlerinde ibka idiib olrmyanlann hitabet ve imametlerin alub miistahak olanlara tevcih ve arz eyliyesin (Hiiseyin Cavusa virildi) Fi 25 S 985 (1577).

5

$ehnameci Seyyid Lokmantn yazdlgl Hiinemameniri bitirilip yaldlzi<ahm-asma dair,

. Dergahi Muallam rniiteferrikalanndan sehnameguy Seyyid Lokmana[l] . hiikiim ki Mektub gonderiib cennetrnekan mer hum Sultan Siileyman Han

[1] Seyyid Lokman sehnameci Eflatunun halefidir. Eflatunun da selefi Fetbullahdrr.

Seyyid Lokman Eflatunun yerine 977 (1569) de sehnameci olmustur, Eserinde adim Seyyid Lokrnan ibni Hiiseyniil A§url diye yazar. Baslica eserleri : Selefaname, Halefname, Muaslrname, ~ehzade Selimin kardesi Bayezitle vukubulan Konya muharebesine dair Zafername, Selimsahname, U\;uncii Murad namma da ~ehin§ahname adh bir eser telif etrnistir Son eseri 985 (1577) de padisaha takdim etrnis, bunun iizerine vaktile Efiatun tarafmdan yazIiri:tlf 'Clan Hunernamenin bazr yerlerinin tashih edilip degistirilerek yeniden yazrlmasi ve yaldizlenmasi emir edilmistir, Hiinernarne On altmci asnn en nefis eseridir. Bu asnn kiyafet. lerini gosterir bun dan nefis eser yoktur. Resimler gayet zarif ve boyahdir. Topkapi Sarayi Kiitiiphanesindedir.

36

Hicri onuneu asrrda

Zllr-)IJ ~ )\<:k- m sayd ve sikar ve sayir etvan ferhunde as anna miiteallik .hiinerlerin zemam seriflerinde sehnameguy olan miiteveffa Eflatun on fasil iizre nazim ve nesir ile yazilub itmama irisdirrnediyen iic fasil yazildikdan sonra fevt olub natemarn kalmagm MIa tekmil olunmak ferman olunub mubaseret olundukda miiteveffayi mezburun yazdigi iie; faslm islah ve tebdili muhtae hayh ebyat ve fikarati olmagin hali iizre ibka olunmak miinasib goriilmiyiib ve tezhib ve tashihinde dahi israf idiib minbaad yazilan dahi olveehile olursa ziyade hare lazim olub talik hatla sade zerefsan kaglda yazilmak evla idiigiin bildirrnis sin Imdi zikrolunan iie; faslm islaha muhtae olan yerleri islah olunub bakisi dahi ehli vukufdan tefahhus olunub sihhati iizre tahrir ve tekmil kilmub ve tezhibinde ziyade israf olmiyub rusence talik hatla yazilmak miinasib olrnagin buyurdum ki vardukda tehir itmeyiib ehli vukuf olanlardan vaku hali haber aldukdan sonra zikrolunan Hiinernameyi sihhat iizre talik hatla yazub ve tezhib idiib ziyade hare etdirmiyesin Fi 22 L 985 (1577)

6

Niicum ilmine ail oaki] kiiaplartri rasathaneye giinderilmesine dair, Istanbul kadisma Miiteveffa Lutfullahm vakfi alan miineccim kitablan mahmiyyei mezburede Mimar Sinan mahallesinin irnarm ve miiezzini elIerinde oldugu ilam olunmagin ahnub rasathaniye [1J virilmek emir idiibbuyurdum ki vardikda tehir itmiyiib miiteveffayi mezbur niieuma ve ilm! hey'ete ve hendesiye miiteallik olan kitablan eger mezkurun ellerindedir ve eger ahardedir her kimde ise zuhure getiirub dahi bilfiil rasad hidmetinde olan mevlana Takiyiiddine ciimlesin teslim etdiresin (Monla Musa Efendiye virildi) Fi 12 Sefer 986 (1578)

7

Yeniceri $eyhinin camilerde oaiz etmesine dair.

Istanbul ve Galata kadisma hiikiim ki Bundan akdem miisliimanlara VaIZ ve nasihat iizre olub badehu bazi husus isnad olunmagla vaizdan ref olunub ve kendiiyi habs olub (habs olunmak emrim olub) yeniceri seyhi dimekle maruf olan eshabi ziibdii salah muhtan erbabiirriisdii velIelah Seyh Hasan .1.,;;,-.,1,) hakkmda L.!:c ).,,,,IJ .~..:,aJ\~\ .):.J",~:l\J \.l.)I f"\ seyhulislam ve miiftiyyiilenam mevlana Muhyiddin 4._w,; .::,..b miisliimanlara vaiz ve nasihat istihkaki oldugundan miimza tezkere viriib Istanbulda ve Galatada vaki olan mesacid ve eevamide Jl.j.&\_~ VaIZ ve nasihat idiib icrayi ~er'i

[1] 0 devirde rasathane Galata Saraymda idi.

Istanbul hayab

37

serife riayetde dakika fevt etmiye Olbabda kimesniye dahl ve taarruz etdirmiyesin (Merkum Seyh Efendiye virildi Tezkereye Ba HattI hiirnayun) Fi 4 Rebiiilahir 991 (1583)

8

Vaki] kitablartn tefti$ olunmastna dair.

Semamiye miiderrislerinden Osman Efendiye hiikiim ki ve Sultan Mehmed miitevellisine hiikiim ki Senki miitevellisin mektub gonderiib miisariinileyhin vakif defteri mueebinee bin sekiz yiiz mikdan vakif kitabIan olub on yildan ziyadedir ,ki zikrolunan kitablar yoklanmarmsdir Defter mueebinee yerlii yerinde yoklanmak reeasma arz itdiigtin ecilden buyurdum ki Dergahi Muallam cavuslanndan Mahmud Cavus vardukda defteri mueebinee zikrolunan kitablan yerlii yerinde yokhyub vakif kitablar zayi ve telef olmasmdan ihtiyat eyliyesin Ve kaziyye niye miineer .olur ise yazub arz eyliyesin (Rasld Efendiye virildi F erruh Bey hattile ) Fi 29 Za 992 (1584)

VI. KADIN HA Y ATI. KADINLAR i<;iN NIZAMLAR (976 - 991)

1

Yolsuluk eden kadinlarin cezalandirilmastna dair,

Galata. ~adlsma hiikiim ki Siiddei saadetime sureti sicil gonderiib Galata haricinde merhum Sultan (Cihan) gir .I;.,.U. Camii mahallesi halki meclisi ser'e geliib mahallemizde Arab Fat! ve Narin ve Giritlii Nefise ve Atlu As~s dinmekle marufe Kamer ve Balatlu Ayni nam avretler yaramazhk de meshurlardir didiklerinde Arab Fahya adem gonderiliib davet olundukda gaybet idiib sayirIeri geliib muvacehelerinde cemati miisIimin ~y~ramazlardlr deyu mahalle halkmdan miiderris mevlana Muhyiddin ~e .. Katib Mehmed ve Ilyas ve Sinan Halife ve sair miisliirnanlar sehadet idiib ve sabikan mezburenin ahvalini teftis icun imam ve miiezzin ve cemaat evi online varduklannda lmarmrnza ve kadiruza ve seriatinize lanet ?eyu setm idiib ve bundan akdem kalafatci mahallesinde bir namahrem ile basilub ve bun dan gayri mezbure Arab Fatmm evinde dahi namahrem ile basilub mahalli fesadi senaatdir Evi satilub mahallemizden giderilmesin reca ideriz didiklerin bildirdiigiin ecilden buyurdum ki hiikmii ~er.ifim v~ncak zikrolunan avretlerin cebr ile evlerin beyi itdiriib kendiilerm sehirden siiriib ve kiifiir soyiiyan yeniceri avreti dahi tecdidi irnan itdirildikden sonra eri gelince zindanda habs etdiresin Fi 2 Rabitil hi

973 (1565) IU a ir

2

Mahallelerde yarmazhk eden kadtnlarin ctkanlmasma dair.

Istanbul Kadisina hiikiim ki HaIa mahrusei Istanbulda vaki olan mahallatda vaki olan fevahis teftis olunub her mahallatin imam ve miiezzi? ve cami olanlann hatibleri ve imarnlan ve sayir miiezzinlerinin ?ahl ~hvalle:i goriiliib anun gibi imamet ve hitabete muktezayi ser'i serif uzr~. hy~katJ olrmyanlann ref olunmasm emir idiib buyurdum ki hiikmii serifim de Dergahi Muallam cavuslanndan Pirt .J .... ;.lo) vusul buldukda asIa tehir :~ terahi itmeyiib her mahallenin eger camidir eger mesciddir varub dahl Imam ve miiezzinlerin ve mahallesinin halkm cern idiib kemali dikkat ve ihtimam ile mahalIeIerinde eger fahiseden ve eger sayir ehli

Istanbul hayab

39

fesad ve fesekadan her kim var ise sorub zuhure getiiriib Iahiseleri halas idiib arz idiib ve minbaad imam lara ve miiezzinlere ve sayirlere bir vechile tenbih ve tekid eyliyesinki asIa mahallelerinde anm gibi fahise avret oldukda geliib haber viriib eIe vireler ~oyle ki hini teftisde evvela fahiseler gaybet idiib sonradan geru mahallerine gele ve yahud hirnayet idiib ele vermiyeIer sonradan ele gire asIa ve kat'a eger imam ve miiezzinler ve sayir mahalle .halkidir bir ferdin ozrii makbul olmiyub her kimin mahallesinde bulunursa anlara olacak hakaret ve siyaset evvela imam ve miiezzine ve saniyen mahalle halkina olmak mukarrer biliib ana gore herbiri basiret iizre olub eger hini teftisde mahallelerinde olan Ievahisi ele virmekde eger sonradan gelenleri ele virrnekde dakika fevt itmeyiib ihmal ve miisaheleden hazer iderler Ve her mahallenin imammm eger ilmi Kur'andrr ve eger diyanet ve istikametidir ahvalin goriib anm gibi muktedayi nas olmaga §er'an liyakatleri olrmyanlan asIa himayet itmeyiib yazub bildiresinki ref oluna Bilciimle bu hususu sayir umura kiyas etmiyiib emrim iizre her mahalleye varub egercemaat ahvalin eger imam ve miiezzinin temam goriib zuhur iden fahiseleri halas idiib soma ne mikdar fahise halas olursa ve herbiri bu yerlii midir Akrabalan var midir mufassal defter idiib ve refi'leri lazim olan imam ve miiezzinlerin hatibleri dahi defter idiib bildiresin Ve kimsiye himayet etmeden hazer idesin Ve mahallelerinde bulunan tariki salatlann dahi alduralar Ser'ile lazim gelani tedib idesin lmamlara ve miiezzinlere tenbih idesinki ehli heva olub salah iizre olmiyanlan bildiresin (Miibasir olan mezbur Piri Cavusa virilidi) Fi 4 Safer 975 (1567)

3

Yolsiiz kadtnlarla eolenenlerin lstanbuldan cikartlmalartna dair. Istanbul kadisma hiikiim ki Hini teftisde tutlub habs oIunan fahiseleri bazrkimseler nikah etmek ile almak murad idindikleri istima olunrnagin buyurdum ki vusul buldukda anlarm gibi fevahisi nikah He alan kimselere tenbih idesicki nikah etdiklerinden sonra Istanbulda durrruyub ahar yerlere alub gideler ~oyle ki badettenbih 01 makule kimselere alduklari Ievahise ile Istanbulda duralar giru habs olunalar (Haci HIZlr Cavusa virildi) Fi 5 Receb 975 (1567)

4

lstanbulda <;ama$lrCl kadinlara diikkdn tutturulmamasma dair. Istanbul kadisma hiikiim ki Halft mahrusei mezburede bazi diikkanlarda camesuyi avretler peyda olub bazi levendler 01 sebeb He diikkan-

I '

40

Hicr i onuncu asrrda

lanna varub geliib nice fesada bais oldugu istima olunmagin minbaad 01 asil camasuyi avretler diikkanlarda olrmyub ref olmak emir idiib buyurdum ki vusul buldukda asIa tehir ve terahi itmeyiib mahrusei mezburede vaki olan eger selatin ve eger sayir evkaf ammei miitevellilerin ihzar idiib herbirine geregi gibi tenbih ve tekid eyliyesin ki amn gibi vakiflannda camesuyi avretler var ise asia tehir etmeyiib ihrac idiib ve minbaad avretlere diikkan virmeyiib 01 vechile carnesuylik ve sendahi tenbihden sonra dayima yokhyub goriib amn gibi emre mugayir (anun gibi) diikkanda cemasuyi avret goresin hakkmdan geliib ve badettenbih anm gibilere diikkan viren kangi miitevelli olur ise arz eyliyesin Ve bu hiikmii serifimi sicili mahfuza kayd etdiriib haliyen ve minbaad mazmunu hiimayunum ile amel eyliyiib hilafma cevaz gostermiyesin Ve bu husus yoklanub gorliir ~oyleki badelyevm bir diikkanda camesuyi avret bulunmamak iizre mukayyed olub emri serifimin icrasmda mukayyed olub dakika fevt etmiyesin Fi 21 Zilhiece 978 (1570).

5

Eyub Sultanda kadmlarui kaumakc: diikkdnlarma girmemelerine ve bu diikkdnlarda hiristiuan. oturtulmamasma dair.

Eyub kadisma hiikiirn ki Mektub gondertib Camii Kebir mahallesinde miiceddeden bina olunan medresei serif kurbinde ve mektebi serif yanmda vaki olan diikkanlann ve etmekci finnlanmn ve bostanlann ekserisinde kefere tayifesi olub fisk ve fiicur idiib kaval calub horos depiib mahallenin suguliine ve sulehanm tilavetine ve istimai ezani serite mani ve kaymakci diikkanlanna bazi nisa taifesi kaymak yemek behanesile giriib oturub namahremler cern olub hilafi ser' vaz ve teaddileri vardir deyu miislimler haber virdiklerin bildirrnissin lmdi ser'i serife muhalif bu asil hususlar men ve ref olunmak miihimmati umuru seriyyedendir Bu babda ihmal cayiz degildir Buyurdum ki bu babda unat vechile mukayyed olub dahi minbaad arz olunan kaymakci diikkanlannda ve bostanlarda kefere tayifesi kodurrmyub ciimlesini ihrae eyliyiib gideriib miislimlere vires in Ve kayrnakci diikkanlanna nisa tayifesinden kaymak yemek behanesile gel an nisa tayifesin getiiriilmiyiib bu babda dahi diikkan sahiblerine muhkem tenbih ve tekid eyliyiib men ve ref eyliyesin Badettenbih giru bir diikkana nisa tayifesi giriib diikkan sahibi men etmiye 01 as II diikkan sahibin getiirdiib muhkem tedib eyliyiib emri serifimin icrasmda miicid ve mukdim olub ihmalden hazer eyliyesin Bu husus hafiyyeten (bu mektub) goriilse gerekdir ~oyleki arz etdiigim huhuslar emri serifim mucebince men ve ref olunrmya ozrfin makbul olmaz Muateb

Istanbul hayah

41

olursun Bilmis olasm Ana gore mukayyed olub dikkat ve ihtimamda dakika fevt etmiyesin Fi 23 Muharrem 981 (1573).

6

Gene kadznlarin peremelere erkeklerle beraber binememelerine dair, Peremeciler kethiidasma hiikiimki Bundan akdem taze avretler ile bazi levendat peremeye giriib gezmesiin deyu perernecilere tenbih olmagla fukaradan ihtiyar hatunlar dolmus per erne ile ote yakaya gec;mek istediklerinde ehli irz tayifesi mani olub fukarayi reneide eyledikleri istima olunmagin buyurdum ki vardikda bu babda mukayyed olub fukaradan 0 makule hatunlar dolmus pereme ile ote yakaya gecmek istedikIerinde kadimden olugelane muhalif kimesneyi dahl etdirmeyiib bir fukarayi rencide etdirmiyesin (yirtilrms) ~er'i serite muhalif taze avretler levend tayifesile pererneye giriib gezmekden hazer idesin Ve peremecilere tenbih ve tekid (yirnlrms) ve agah eyliyesin (Peremeciler kethiidasma virildi) Fi 23 L 988 (1580).

7

Erkeklerle Kadmlarni birlikte peremelere binmemelrine dair.

Vezir Mehmed pasa hazretlerine hiikiim ki ve Istanbul ve Galata kadilanna Bundan akdem Bogazda isliyen pererneler iislubu sabikdan cikub uzun ve ensiiz olub ve yelken istimal eyliyiib ve avretleri rical ile mahlut idiib ziyade adem tahmil olunrnagla gark olub nice niifusun telefine sebeb olub ve kadimden ahnugelan akceye kanaat etmiyiib bazi ehli irz ademlerin ve nisa tayifesinin ardlannea segirdiib ziyade akce istiyiib sirretler ve envai nasayeste kelimat idiib teaddi etdiklerin peremeciler kethiidasi ilam etdiigin zikrolunan hususlann menine hiikmii serif virilrnis iken hala 01 emri serifime muhalif ohgelane mugayir ve inee ensiiz pererneler istimalidiib ve rical ile nisayi mahlut alub ve yelken kullanub ve ziyade akce isteyiib miisliimanlara teaddi etdiikleri ilam olunmagin buyurdum ki vardikda bu. babda geregi gibi mukayyed ulub ohgelane muhalif ve emri serifime mugayir inee ensiiz peremeleri kat' a himayet etmiyiib kesiib ve pareliyiib ve rical ile mahlut alan peremecileri muhkem tedib eyliyiib ve hiikmii sabikda tayin olundugu iizre Muhtesib Cardagmdan Kasimpasa ve T ophane ve Eyyubu Ensari ve gayri iskelelerden tayin olunandan ziyade akce alub teaddi iden peremecileri ahz eyliyesin Anun gibile kiirege komlub geregi gibi haklanndan geline ~oyleki bu emri serife muhalif giru bir vaz olundugu istima

42

Hicri onuncu asir da

oluna yalruz peremeciler olrmyub kethiidalar bile olmak mukarrerdir Ana gore kethiidalanna tenbih eyleyiib dikkat ve ihtimamda dakika fevt eylemiyesin Fi 24 Saban 991 (1583)

8

Esir pazarznda cariye saitstruri lena yolda yapzldlgzna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mektub gonderub mahrusei Istanbulda olan Beyazistan halki ve esircileri ve dellallar ve sayir ehli vukufdan cemaati kesire meclisi ser'e geliib MIa adeti kadime muhalif ve mugayir sehirlii tayifesinden bir tayife bazi kan ve bazi gene esirci narmna bazi miisliimanlann ve hatunlann cariyelerini beyi idivereliim deyu pazara getiiriib miisteri namma bazi levendat He zahir beyi ve sira eyleyiib bir kac akce beyilerin alub gormek iciin odasma alub gidiib bir nice giin kendiilerin ve cariyelerin tasarruf idiib gem sahiblerine red eylemek ve cariyelerine muhalif adet idiib ve bazi dellallar dahi vardir ki miisteri narmna kendii avretin bazara getiiriib bazi miisliimanlann cariyelerin mezad iderken bir behane ile ayaga urub haricden gelen hatun talibedir deyu deger behasmdan asaka akce He kendi avretine ahviriib kefilsiz bazi deliallar dahi vardir ki esirci avretlerden bazi cariyeleri (bile eskisi) narmna levend odalanna alub gidiib nice mefsedete bais olub bu makule kabahat ve senaate sebeb ve badi esirci namma cevab alub satan fevahis ile kefilsiz dellallardir Ve minbaad avretler esircilikden men olunub ve ehli irz olrmyub kefilsiz olan dellallar dahi ref oluna ammei alemin zaran ref olugundan gayri esirci tayifesinin dahi ahvalleri muntazam olur Bu makule miifside ile def'a ahvalimizi arz eyleriiz didiklerin arz eylernissin Buyurdum ki vardukda bu baba geregi gibi mukayyed olub minbaad 0 makule avretlere esircilik etdirmiyiib men idiib ve kefilsiz olan dellallan dahi ref etdiriib bir vechile tenbih ve tedarik eyliyesinki vechi mesruh iizre fesad ve senaat olmak ihtimali olmiya Badettenbih eslemiyiib olvechile muamele ve fesad iizre olanlann muktezayi ser'I kavim iizre haklanndan gelesin Ve nevechil tedarik eyledigiin yazub bildiresin Fi Saban 991 (1583)

V. GA YRi MOSLiMLER. KiLisELER.

(967-995)

1

Gayri miislimlerde bulunan kale ve cariqelerin kaydedilmesine dair, Istanbul kadisma hiikiim ki Haliya mahrusei mezburede yehudi ve sayir kefere ve nesarada kuldan ve cariyeden bazi esir oldugu istima olunub teftis olunub nemikdar bulunursa defter olunub arz olunrnasm emir idiib buyurdumki Istanbul Subasisi Mehmed vusul buldukda bu babada bizzat mukayyed olub bu hususu unat vechile hak iizre teftis eyleyiib goresin Mahrusei mezburede olan eger yahudi ve sayir nesarada kuldan ve cariyeden nemikdar esir bulunursa her kimin ise ve ne zamanda almrmssa mufassal defter eyleyiib siiddei saadetime arz idesin Amma hini teftisde temam kak iizre olub kimesneye himayet eylemeyiib ketm olunmakdan ve miibasir olanlar kimesneden ahz ve celb etmekden ziyade hazer idiib sonra beyan olunacak oziir makbul olmaz Ve sehre dahi alaniyye kimesniye hamir getiirtmiyesin Bu hususda geregi gibi mukayyed olub emri serifime mugayir ve yehudi ve kefereden her kimde esir bulunursa ayni ile defter idiib miihiirleyiib gonderesin Ve kimden ahnursa ve ne mahalde sakinse mufassal ve rnesruh yazub arz idesin Fi 25 Safer 967 (1559).

2

Gayri miislimlerdeki kale ve cariyelerin ellerinden alinip isldmlara satzl~aszna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Haliya mahrusei mezburede olan yehudi ve nesara tayifesinde olan esirIeri fermaru serifim iizre teftis etdikde otuz iki nefer esir ve eIli bir nefer mat'tuh aciizeler bulundugunu miihiirlii defter ile siiddei saadetime arz eylernissin lmdi mi~baad eger yehudidir ve eger nesaradir esir alub istihdam etrnege emrim olrmyub ve azadlu olanlan anlardan ahnub ehli islam a teslim olunub ve bilf iil esir olanIan dahi ahnub ehli islam a beyi olunmalann emir idiib buyurdum ki bu babda bizzat mukayyed olub eger defterde mastur oIandan ve eger andan gayri eger esir ve eger mu'tak tefahhus eyleyiib cikardub dahi

44

Hieri onuncu asirda

emrim iizre mu'tak acuze olanlan ehli islam dan talib olanlara istihdam iciin teslim idiib esir olanlan ehli islama beyi idiib akcesin sahiblerine teslim eyleyiib geregi gibi tenbih ve tekid eyliyesin Minbaad eger yehudidir ve eger nesaradir eger esirdir eger mu'takdir alub istihdam etmiyeler [1] ~oyleki badettenbih birinde ya mu'tak ve yahud esir buluna asIa bir ferdin ozrii makbul olrmyub eseddi siyaset olunacagm rnukarrer biliib ana gore tekayyiid idesin ki sonra kimesnenin bilmedik ve isitrnedik dimege mecaIi olrmya Ve sendahi dayima mukayyed olub fermam vacibiilizammm icrasmda dakika fevt itmiyesin Sonra yakalanub goriilse gerekdir ~oyleki birinde esir veya mu'tak buluna ozriiniiz makbul olrmyub mesul olub neticesi sana ayid olmak mukarrerdir Ana gore basiret iizre olub ve bu hiikmii hiimayunumun suretin sicilli niahfuza kayd idesin Haliya ve minbaad bu emri celiliilkadrim ile amel olunub hilafma cevaz gosterilmiye ~oyleki bazilara hiikiim virilmis ise her kimin hiikrnii var ise ellerinden alub siiddei saadetime gonderesin Fi 2 Cemazielevvel 967 (1559)

3

Balat kapzsz disinda nizamsiz yapzlan kilisenin yzkzlmaszna dair. Istanbul kadisma hiikiim ki Bahkci kefere rikabi hiimayunuma nk'a sunub Balat kapusi haricinde bin a olunan kiliseleri emri serifimle kilidleniib men olunduklann bildirdiler lmdi zikrolunan kilisenin asakasi sabikan (~v olub kefere tayifesi iizerine kilise binaidiib etrafmda olan evlerden ziyade kaldirduklari istima olunmagin hedm olub sayir evlere beraber olrnasm emir idiib bu hususda atebei ulyam miiteferrikalanndan Sekban Ali oJ";.J» miibasir tayin olunub buyurdum ki tehir itmeyiib emir mucebince miisariinileyh bizzat mezburun iizerine varub etrafmda olan evlerden ziyade bina olunan evleri bilkiilliyen yikdirub sayir evlere bir .itdiriib emrime muhalif kimesneye tealliil etdirmiyesin Ve kefere tayifesine muhkem tenbih idesin ki minbaad mezkur evde cern olub ayini batillan iizre kasd etmiyeler Ve etrafmda olan ehli islama dahi tekid eyliyes in ki soyle ki iilyevm kefere tayifesi zikrolunan evde cemiyyet iderler ve yahud hedm olundugu iizre kormyub ziyade nesne bina etmege rnubaseret etmiyeler Miisliimanlar geliib haber vermiyeler anlar muateb -olur Bilrnis olalar Ve ana gore ser'i serife muhalif emrime mugayir i~ etdirmiyesin (Agaya verildi) Fi 8 Rebiiilevvel 973 (1565).

[1] «Istanbul kadrsi mevlana Ali Efendi yehudi tayifesi hiliifI ser'i serif mahbube cariyeler istihdam iderler deyu bir kac nefer yasakci ve muhzrrlar ile bir iki yehudi evin basub cariyeler ihracmda ikdam ve ihtimam iderken eshasi iilem fitne ve fesada behanecu olub .edna miilabese ile sehir yag-masma sebeb olayazdr» Selaniki, (so 22)

istanbul hayah

45

4

Yolsuz yapzlan kiliseleriri yzkfzrzlmaszna dair.

. Mahrusei Istanbul kadisma ve mimar basiya hiikiim ki U:.;",:-:ll _Wlt'l <J.!" .J_,:ll ~)W.AlI "w,ol sabikan Anadolu kadi askeri olan mevlana Sinan $l..a; ,:..\, Dergahi muallama mektub gonderiib senki mahrusei mezbure kadisi mevlana ~emseddin atebei adalet penaha arz idiib mahrusei merkume mahallatmdan Seyyid Orner mahallesinin ayam mecIisi ser'e geliib mahallei mezbure mescidi kurbinde bir hadis kenise vardir Ser'ile hedmi lazimdir didikleri ecilden iizerine vanlub cemaati miislimin mahzannda tefahhus olundukda udulii miisliminden dort pir kimesneler Mezbur kenise hadisdir Hadis olah tahminen altrms yildir deyu sehadet idiib badettadil sehadetleri makbule olub ser'an hedmi lazim olduguna hiikiim olunub mufassal ve mesruh tescil olundu deyu arz idiib ve taifei kefere dahi rikabi hiimayunuma nk'a sunub merhum Sultan Mehmed Han .)1 ...... 1IJ ~ .. )\o\,~ oteden beru siirgiin getiiriib bufukaraya bir mahalle ve bir kenise tayin idiib hiikmii serif dahi sadaka idiib olzamandan beru oI mahallede sakin olub 01 keniseye varub geluriiz Ve Sultan Selim Han .)I.J':')IJ :u- )1','1> zemamnda dahi keniseler yoklanub nice keniseler yikilub bu kenise kadim olrnagm yikilmayub bize temessiik dahi verdiler deyu tazalliim eylediklerinde mezbur kenisenin mimar ile iizerine vanlub rniisIiminden ve kefereden cemaati kesire mahzannda tefahhus olundukda (bir zimminin havlisi icinde) hadis midir kadim midir kiinhii ile malum idiniib payei seriri iilaya mufassalan arz olunmasm bu fakire ferman olunmagin rniri mimarlardan Hayreddin dimekle maruf bir pir kimesne ile iki defa iizerine vanlub miisliminden ve kefereden cemaati kesire ile mahzarlannda tefahhus olundukda bir zimrninin havlisi icinde bir kenise

.olub ii9 divan ve sakfi fethi hakaniden sonra hadis idiigi zahir olub ve bir divanmn dahi ekseri kafiri oJub divarda mihrab vaz'i iizerine olan yer dikkat olundukda divan atik ile yaprlrmyub divan kazrmak ile oldugu miiteayyin olicak kadimi kenise oldur ki kablelfetih kenise olub badelfetih dahi 01 vechile ellerinde ibka oluna Eger manhedim oldu ise izni hakim ile iade olunrnus ola Bu iislG.biizerine olduguna hiikmkii serif ve yahud hiicceti ser'iyyeniiz var midir deyu zirnmilerden siial olundukda fethi hakaniden dart YII sonra virilmis merhum Sultan Mehmed Han .)1 ... .:.)1 J :u- )1.:,. tugrayi serifi ile bir hiikmii serif ibraz idiib Edirnelii Atmacaya mahrusei Kostantiniyyede Papa Flori <;ardagl dimekle meshur olan olkim hisar eri Karacadan mevkuf olubdur ulvi ve siiflidir Bir siifli mermeriz kohne kenisedir Istanbul Subasisi Calor Beg-den getiirdiig! tezkere iizre layik ve erzani goriib milklige (virdim ki) badel-

46

Hicri o nuncu asirda

'yevm tahti yedinde ola Diler ise sata ve diler ise bagrshya ve diler ise va. f eyliyeBiIciimle nice diler ise milkiyyet iizre mutasarnf ola dinilmis Oylc olsa bu hiikiimde mezbur olan Atmaca zimrni midir tayin olunmayub ve oldugu takdirce 01 zemanda muayyen olub giru 01 iislub iizre yedlerinde ibka olunrnaga delalet itmeyiib belki kenisenin bile temlik olunmasma mukayyed olmaduguna delalet ider Ve bundan gayri Halil nam kimesne miihrii ile memhur bir gecrek tezkere ibraz idiib Altimermer kurbinde ;,).;.,.:; nam papasm tasarrufunda olan kilisesi eski kadim ve kilise olmagm talimleri iizre kaldi deyu mukayyed olub ve 01 zemandan beru altrms alti YII olub yedlerinde vechi mesruh iizre ibka olunduguna dahi hudusii miiteayyin olrnagm ellerinde hali iizre ilkaya mahal olmadugin ilarn eylernegin zikrolunan kenise hedm olmasm emir idiib buyurdum ki hiikmii serif vacibiilittibaim vancak bizzat mezbur kenisenin iizerine varub ternelinden hake beraber yikub asIa eseri bin a kormyub ref idesin Ve ernri serifim yedine vardugun yazub bildiresin (Sipahi Oglanlanndan Hasan ve Mustafaya verildi) Fi 24 RebiiiJevvel 972 (1564).

5

Sulumanasttrda yolsuz yapzlan ermeni kesishanesirie dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Haliya Galata kadisi Dergahi Muallama mektub gonderiib mahrusei Istanbulda Sulu Manastrr kurbinde vaki olan Ali <;eIebi mescidinin cemaati cern olub Sulu Manastrrda Errneni kenisesinin kesisleri keniseleri kurbinde olan kesishanelerinde haliyen bir kesishane dahi ihdas eylediler Ref ve ahzin taleb ideriz deyu sekva etdiklerinde hususu kaziyyenin goriilmesi ferman olunub bel' mucibi emir Sulu Manasira vanlub goriildiikde filhakika kenisenin kesislere kadimi olan kesishanelerine muttasil haliyen bir kesishane dahi ihdas eyleyiib ve ihdas etdiikleri kesishanede cenk ve cegane ile kefere oturub siirbii harnir idiib gavga ve hengamelerinde husu ile mescidde nemaz kihmaz olduk ve huzur ile Kar'aru Azim tilavet idernez olduk deyu mahallei mezburenin irnarm Haci Bayram ve Isa bin Abdi Elmiizzin ve Mehmed bin Abdullah Essipahi ve Mehmed bin Ramazan Essipahi ve ldris bin Yusuf Essilahl ve Ali bin Abdullah Essolak ve lskender bin Abdullah Yeniceri ve Ali bin Abdullah ve Siileyman bin Murad ve Ali bin Abdullah Elkayyim ve Mahmud bin Abdullah ve Mehmed bin Abdullah ve Siileyman bin Murad ve Ali bin Abdullah Elkayyirn ve Murad bin Abdullah ve Mehmed bin Abdullah Isa dede bin Musa ve sayir cemaati miislimtnderr cem'i

kesir ve cemmi gafir sekva idiib ihdas olunan kesishanenin ref olunma. sm reca ideriz didiklerim arz etdiigiin ecilden buyurdum ki hiikmii serifim

Istanbul hayah

47

vancak gores in kazryye arz olundugu gibi ise ser'a muhalif ihdas etdikleri kesishaneyi hedm idiib refidesin Kadimi kenisalerinde dahi savt ref etdirrneyiib ve saz caldirrmyub siirbii hamir etdirmiyesin ~oyle ki ser'a ve emrime muhalif minbaad vaz iizre olalar oldahi hedm olunur Ana gore manastin mezburun kesislerine tenbih idiib hilaf: ser'i serif ve mugayiri emri miinif kimesniye i~ etdirmiyesin (Sulu Manastirda Abdi <;elebi mahallesinde sakin Isaya virildi) Fi 3 Zilkade 972 (1563).

6

1 stanbulda oturan gayri miislimlerin Ialiklarma dair,

Istanbul kadrsma hiikiim ki Siiddei saadetime mektub gonderiib mahrusei Istanbulda sakin olan kefereden Yehud ve nesaranm erleri ve avretleri sacaklu ala cukalar giyiib ve ala diilbendler alub sipah ve sayir tayife gibi diiIbendler sannub ve atlas ve kutnu ve gayri kumas kaftanlar ve ala cagsirlar giyiib ve miisliimanlar giydiigi ic ediik ve pasmagi ve papuci giydiikleri eciIden diilbend ve cuka ve kumas ve ayak kabi ziyade behaya cikub almmadigin ve kefere tayifesi miisliimanlar libasm giymamek hususun bildirrnissin lmdi sabikan kefere tayifesinin libaslan hususu iciin mufassal hiikmii hiimayunum yazilub irsal olunmusdur Buyurdum ki vusul buldukda bu babda sabikan gonderilen hiikmii hiimayunum ile amel eyleyiib minbaad kefere tayifesine eger yehud ve nasrani ve eger gayridir vechi mesruh iizre ala libas giydiriIiib emri serifi sabika mugayir kirnesniye i~ etdirmiyesin (Muhtesibe virildi) Fi 21 Sefer 976 (1568).

7

Gayri miislimlerin giyecekleri seqlerin cinslerine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Bundan akdem yehud ve nesara ve sayir kefere tavifesi ala ve hazir libas giymeyiib men oluna deyu hiikrnii hiimayunum viriliib men olunduklan ecilden yehud tayifesinden bazi rikabi hiimayunuma nka sunub libas babmda adeti kadime mugayir telebbiis iderler deyu sekva eyleyiib hususu mezbur goriilmek emrim olmagin yehud ve sayir keferenin feraceleri surrnayi karaca cuka olub temgalan kumas etmeyup bogasi [1] ola Ve icine giydikleri bogasi olub Iiikiindelii olmiya Ve kusaklan yan penbe ve yan harir olub kiymetde otuz ve kirka ola ziyadeye olrmya Ve pasmaklan siyah ve yassi yiizlii ve ici astarsiz ola Gayri renk olrmya Ve ic edikleri siyah mesinden olub sahtiyan olmlya Ve avretleri ferace giymiyeler Eski kanunlan iizre fahir ve

[1] Astar,

48

Hicr'i onuneu asirda

Bursa kutnusundan fistan giyeler Ve caksirlan asiimani olub gari renk olrmya Ve avretleri pasrnak giymiyiib eski kanun iizre kundura ve sirvani giyeler Ve miisliimanlar hatunlan giydikleri gibi seraser yaka ve arakiyye giymiyeler Giydikleri takdirce atJasdan kutnudan giyeler Ve Ermeniler dahi yahudi giydiigin giyeler Amma baslanna alaca kusak sarmalar 01 dahi az ola Ve Ermeni avretleri ferace giymiyeler Ferace yerine fahir ve terlik giyeler Ve iclerine siyah ve surrnayi Bursa kutnusu giyeler Ve ayaklanna mayi caksir ve mesin ic edik ve sirvani pasmak giyeler Yehuda ve sayir kefere surmayi siyah fer ace giyeler 01 dahi bogasl sacaklu ola Ve iclerine giydiikleri dolmalan siyah ve surmayi Bursa kutnusi ola Liikiindelii ve iitilii olrmyub sade ola Ve fahir giydiikleri tadirce oldahi siyah ve surrnayi olub gayri renk olrmya Ve kusaklan ve sacaklan ve ic edikleri dahi evvelinde zikrolundugu iizre ola . Ve kara kafirler dahi vechi mesruh iizre giyiib gok sannalar Oldahi az ola Ve iclerine ve dislanna iskerlat giymeyiib Feriye ve Selanik cukasi giyeler Ve ayakkablanna iki kulaklu iistii astarIu papus ve bile ic edik giyeler deyu mufassal defter idiib siiddei saadetime irsal etmissin Buyurdum ki vusul buldukda nida etdiriib geregi gibi tenbih ve tekid eyliyesin ki tavifei mezkure lib asian minbaad iislubu rnezkurdan tecaviiz itrneyiib dahi- kiyrnetlu fahir libasdan ictinab iizre olalar Bu babda muhtesib miibasir olub hilafi emri serif vaz' etdiirmekden hazer ides in Temerriid ideni segidiib muhtaci arz olarn yazub bildiresin (Muhtesibe virildi) Fi 7 Safer 976 (2568).

8

Htrietiqanlarui sokakda tulumla sarap tastmamalartna dair.

Galata kadisma hiikurn ki Siiddei saadetime mektub gonderiib mahmiyei Galata ayamndan cem'i kesir meclisi ser'a geliib bazi karyelerden Galata iskelesine hamir gernileri geldiikde kefei e tayifesi hamirlerin mahzenlerine fuci ile alub gitmeyiib tuJumlar ile tasiyub sehir icinde geziib miisliimanlarm libasma dokuna dokuna alub gitdiiklerinden ve bundan akdem [1] ile hamir tasiyan kefere He bir defa meclisi ser'de miirafaa olundukda bu hususda zikroJunan keferei hakim taziri sedid ve habsi medid ile zecr itmek lazimdir deyu miiftiyyiizzeman virdigi fetva mucebince men idiib elimize hiiccet virrnis iken haliya memnu olmayub inad idiib minbaad Galatada tuJum ile hamir tasmmamasma hiikmii serifim verilmek recasma arz itmegin buyurdum ki minbaad rnezbur kefereye tulum ile hamir tasitrmyub ser'i serife muhalif kimesneye l§ itdirmiyesin

[1] Tulum kelirnesi eksik.

Istanbul hayab

49

(Galatada hammallar kethiidasi ~eyh Abdiilkerime veriIdi) Fi Zilhicce 979 (1571)

9

Azlolunan Istanbul patrikinin Aynoroza siiriilmesinedair.

Oskiidar kadisma hiikiim ki Hala mahrusei Istanbulda kefereye patrik olan Y eremya (~"-:) siiddei saadetime arzuhal sunub sablk~n Istanbul patriki olub emir He ref olunan Metrofan ("I!.,,;..) nam rahib Uskiidarda sakin olmagla metrebelidleri ve piskoposlan ve sayir kesisleri idlal idiib fitne ve fesaddan hali olmayub miriye edasi lazim olan haraci edeya mani olub emvali miriye dahi bu makule batriklikden hazer eyleyiib ref olunanlar kadimden aylni batillan iizre Aynoroz manastmnda sakin oligelmislerdir Mezkur dahi Ayanoroza irsal olunmak lazim idiigin bildirmegin mezkfir Metrofan nam rahib ayini batillan iizre A Ayanoroza ir~al olunmak emir idiib buyurdum ki vusul buldukda mezkur her kande ise ihzar eyleyiib asIa taahhiir eylemayiib mezbur cavusuma kosub Ayanoroza gonderiib anda ayini batillan iizre kadi~den batriklikden re.f olunanlar sakin oldugu mahalde iskan etdire load ve muhalefet iderse yazub bildiresin (Seytan Oglunun ademisine verildi) Fi 16 Zilhicce 981 (1573)

10

Hzristiyanlarzn Istanbula sarap getirebimelerine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Bundan akdem kefere tayifesi sehirlere hamir getiirmekden men olunub resmi hamirden feragat olunmus iken kefere giru hile ile hamir getiriib resmi almmarnagla beytiilmale kiilli zarar ve noksan Iazim gelmegin hususu mezbur istifta olunub Ehli zimmetin- getiirdiikleri hamirden msif o§iir ve harbl [1] getiirdiigii hamirden temam o§iir almmak mesrudur Lakin Cum a namazi kilmur sehirlere alaniyye harnir getiirmek asIa mesru degildir Hafiyyeten getiirdiikleri takdirce birbirine alaniyyeten beyi eylemek ve miisliimana beyi eylemek dahi mesru degildir Birbirine beyi eylediklerin dahi asIa izhar eylemiyelerdeyu c.i..~:i.' t..l.l'F' miiftii zeman [2] -Il>.UJ .:;..b fetva virme~in fetvayi §~rif mucebince amel olunmak iizre 6~rii hamir icin bervechi emanet ernm tayin olunub vechi mesruh iizre hiikmii hiimayunum dahi .viril~i§ idi Ha: la Yehud ve nesara tayifesi mahrusei Istanbulda fetvayi serife ve emn hiimayunuma mugayir fucilar ve varil ve tulumlar ile alaniyyeten hamir

[1] Eenebi tebeasi olan hmstiyanlar. [2] Ebiissiiud Efendi.

Istanbul hayah - 4

50

Hicri onuneu asirda

ve arak getiirtiikleri ve diigiinler idiib meclislerinde calgu calub cemiyyet eyledikleri ilam olunmagin buyurdum ki vusul buldukda Yehud ve nesar a tayifesine ve mahrusei mezbure kapucilanna geregi gibi tenbih ve tekid eyliyesinki sehire alaniyyeten fuel ve varil ve tulumlar ile hamir ve arak getiirtmeyiib kendii nefisleriyciin giee ile hafiyyeten getiirdiiklerin dahi miisliimana satmiyub ve birbirine beyi eylediklerinde dahi hafiyyeten viriib evlerin meyhane eylemiyiib alaniyyeten hamir ve arak satdlrmlyub ve diigiinlerinde c;algu caldrrrmyub alaniyye 01 makule eemiyyet etdir: miyiib saayiri kiifiir izhanndan ziyade ihtiyat idiib ser'i serite ve emn miinife muhalif bir ferde i§ etdirmiyesin Eslemiyiib hilafi ser'i serif ve emri miinif i§ idenleri badessiibut meeal virmiyiib habs eyleyiib isim ve resimlerile yazub siiddei saadetime arz eyliyesinki anm hakkmda emri eeliliilkadrim neveehile sadir olur ise mueebi ile amel eyliyesin (Divanda Divan katiblerinden Ali ile gonderildi) Fi 23 Ra 981 (1573).

11

Gayri miisllrnlere esir satilmamastna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala esirei tayifesi Yehuda ve nasrani tayifesine esir beyi eyleyiib satilan esirlerin bazi miisliiman olub ve bazi dahi taze olub miisliiman olmaga kabil iken aldiklan esirleri Yehuda ve nasrani eyleyiib hilafi ser'i serif is eylediikleri ilam olunmagin buyurdumki vardukda esirei tayifesine muhkem tenbih ve yasag eyliyesin ki minbaad esirleri Yahudi ve nasara tayifesine beyi eylemayiib esirlerin eger yaslusun ve eger. gencin ciimlesin ehli islam a satub emri serifime muhalif Yahudi ve nasara tayifesine asia esir beyi eylemiyaler Badettenbih eslemeyiib Yahudi ve nasara tayifesine kimesne esir satdugu malum ola alan ve satan ele getiiriliib kiirege konulmak mukarrerdir Ana gore tenbih ve yasak eylemekde ihtimam eyliyesin Ve ellerinde bulunanlan dahi alettaeil miisliimanlara beyi etdiiresin Emri serifime muhalif asia bir ferde taalliil etdirmiyesin Yahudi ve nasara tayifesine tenbih eyliyesin ki minbaad esir alub satrmyalar (Subasiya verildi) Fi 27 N 983 (1575).

12

islam mahalleleri arasznda hiristlqanlarm meyhane acmamalarina dair.

Galata ve Haslar kadisma hiikiim ki Harici Galatada ehli islam rnahallah arasmda meyhane ihdas olunub fesaka eem olub miisliimanlar rencide olduklan ilam olunmagm buyurdum ki vardukda anun gibi 01

Istanbul hayati

51

meyhane oIan mahal kadimden simdiye degin kefere sakin olub ayiru batillan iizre mabeynlerinde harnir satilugelmis yir olrmyub miisliimanlann sakinolduklan mahalle icinde hal en ihdas olunmus meyhane ise 01 makule hadis olub miisliimanlar mahallesi icinde olan meyhaneleri. ref idiib ser'i serife ve emri miinife muhalif i§ itdirmiyesin Amma bu behane He ehli orf ruhsat bulub ahiz ve eelb iciin kefere mahallesinde kadimden olan meyhaneleri ve halen ihdas olunmus meyhaneleri ref etdiresin Fi 2 Reeeb 983 (1575).

13

Gaqri miislimlerin islam kiqafetinde gezmemelerine dair.

Istanbul kadisma hiikiirn ki Haliya mahrusei mezburede sakin Yehudi ve nasara tayifesi Iibaslann ve diilbendlerin ve babuclann kadimeden giyegeldikleri iizre giymeyiib hazir libaslar giyiib ve inee diilbendleri boyadub sannub ve diilbendlerin giirde idiib ve basmaklan dahi bazismm beyaz ve bazismm al renkde olub ehli islama miisabih envai etvar ve evzalan oldugi ilam olundu Irndi bu husus mukaddema dahi ferrnam serifle men ve ref olmus imis Hala dahi Yehudi ve kefere tayifesi veehi mesruh iizre libas giyiib ve diilberid sarmub ve basmak giydiklerine asIa nzayi serifim yokdur Bu hususlar tenbih ve yasag olunub men olunmasm emir idiib buyurdum ki vusul buldukda taahhiir etrniyiib dayima bu hususa bizzat mukayyed olub evvela muhkem tenbih ve nida ve ilan etdiiresin ki minbaad Yehudi ve kefere tayifesinin giydikleri cukalan ve iskarlad ve kaftanlan atlas ve kemha ve sayir harir olmiyub ve feraeelerine harir sencide itdirrniyiib ciimlesinin bogasidan olub ve diilbendleri dahi ince diilbendden olrmyub baslanna sanndiklannda giirde itdirrneyiib ciimlesinin elhasil ehli islama miisabih olan evza ve etvann gideriib kadirniileyyamdan kefere iislubu ne vechile oligelmis ise giru iislubu sabik iizre itdiriib miisliimanlar Iibasm giydirmeyiib ve miisliiman tavnnda biiriinmiyiib hilafi emri serif vaz itdirmeyiib men ve ref eyliyesin Badettenbih eslemeyiib fermam serife muhalif libas giyanler siyaset. olunmak mukarrerdir 01 asillan tutdirub habs idiib arz eyliyesin (Istanbul kadisma gonderildi) Fi20 C 985 (1577).

14

lstanbula Yahudilerle luristiqanlartn sapka kiymelerine dair. Istanbul kadisma hiikiim ki Merhum ve magfuriinleh eeddim Sultan Mehmed Han .,1.,':')1." ~)I .. :~ zemanlannda Yahudi tayifesi kirrmzi sapka

52

Hicri onuncu asrrda

giyiib ve ayaklarmda olan basmaklan ve edikleri dahi siyah olub 'bogasidan kapama giyiib ve nasara tayifesi dahi siyah sapka giydiikleri ecilden zikrolunan tayife diilbend sannrmyub iislubu sabik iizre kirrmzt sapka giyiib basmaklan ve edikleri dahi siyah libaslan bogasr kapama olub ve nasara tayifesi dahi diilbend sannrmyub siyah sapka giymelerin emir idiib buyurdum ki vancak bu babda mukayyed olub fermam serifim iizre bezazistanda ve sayir cemii nas olan mahallerde nida itdiriib muhkern tenbih ve yasag eyliyesin Minbaad Yahudi tayifesine emri celiliilkadrim mucebince kirrmzi sapka giydiriib ve basmaklann ve ediklerin dahi siyah itdiriib ve kapamalann dahi bogasidan giydiiresin Ve nasara tayifesine dahi vechi mesruh iizre diilbend giydirmeyiib siyah sapka giydiriib fermam serifimin icrasmda ihtimam eyliyesin Bu hususa yeicerilerim agasi olan Ibrahim .Prl~ mubasir tayin olunub miisariinileyhe dahi hiikmii hiimayunum virilmisdir Ana gore mumaileyh ile haberlesiib emri serifimin itmammda ikdam ihtimam eyliyesin (Sahibi saadete dahi 9a§nigir Husreve virildi) 23 Ra 988 (1580).

15

Eqip Sultan civarznda hiristiqanlartn oturtulmamalarzna dair. Haslar kadisma hiikiim ki Hazreti Eba Eyyubiil Ensari "'.J~\:tr) ",l" tiirbei serifesinin etrafmda ekmekci ve borekci ve yogurdcu ve sayir bunun emsali ahalii sukdan ve irgad tayifesinden ve gayriden kefere cinsinden bir ferd sakin ve miitemekkin olrmya deyu nice defa hiikmii hiimayunum irsal olunmus iken yine 01 emri serifime muhalif tiirbe etrafmda kefere tayifesinden cokluk kimesne sakin (olub alaniyyeten cenk ve cegane ile siirbii hamir olunub kiilli fesada miibasir) olduklan istima olundu lmdi sabikan bu babda sadir olan (ehli suku) fermam hiimayunum kernakan mukarrerdir Buyurdum ki vardikda bu babda bizzat mukayyed olub zikrolunan tiirbei serife etrafmda olan ehli suku getiirdiib muhkem tenbih ve tekid eyliyesin ki minbaad ferrnam hiimayuna mugayir irgaddan ve isciden ve gayriden tiirbei serite etrafmda bir ferd zimmi sakin ve miitemekkin olrmyub ciimlesi miisliiman olalar Ve minbaad tiirbei serif etrafmda §iirbii hamir olunub cenk ve cegane calrmyalar ~oyleki emrime mugayir giru tiirbei serife etrafmda kefere cinsinden bir zimmi sakin olub alaniyyeten cenk ve cegane ile siirbii hamir olunub fesad oldugu istima oluna bu babda siz kiilli mesul olub miitemekkin olanlar kiireg'e konulmak mukarrerdir Ana gore mukayyed olub tenbih ve tekid eyliyesin (Kapucibasi hidmetinde olan kapuci Behrama virildi) Fi N 989 (1581).

Istanbul hayatI

53

16

Yahudilere Haskoy mezarltginm oerildigine dair.

Eyub kadisma hiikiim ki Bundan akdem Yehuditayifesinin miirdelerin defni iciin bir miinasib mahal goriilmek iciin merhum Sultan Bayezid evkafi topragmdan Haskoyde vaki miiteveffa Piri pasa bagcesi iizerinden varan tariki amm alti yamndan Karlik Harmamndan Y orgi Bagina andan Mustafa Aga bagcesi goriildiigii derede olan tariki ama andan garb tarafmda olan hendege andan ileruye miinteha olan arzi haliye mubasir olan cavuslar ve evkafi mezbur miitevellisi ve Yehudilerin vekilleri ve ihtiyarlan ile makberenin tayinin ilam eylediigiin ecilden tayifei mezburenin miirdelerin minbaad zikrolunan hududile mahdud olan mahalde defn olunmak emir idiib buyurdum ki vusul buldukda fermam serifim iizre (vaki olan miirdelerinde) vaki olan mahalde defn etdiriib hilah emri serif defn etdirmeyiib fermam serifimin icrasmda ihtimam eyliyesin Fi 6 L 990 (1582)

17

Yehudi mezarlzklarzna dokundurulmamaszna dair,

Kapudan pasaya hiikiim ki Yehud tayifesi nk'a sunub Kasimpasa haricinde Yehud tayifesinin miirdlerin konulmakdan men olunan makberliklerinde vaki olan mezar taslanna ve yerlerine dahl olunrmya deyu fermam serifim sadir olmus iken 01 emri serifime mugayir bazi kimesne taslann cikarub zuliim ve teaddi etdiikleri ecilden bundanakdem teftis olundukda nice kimesnelerden evlerinde Yehud yazusile mazar taslan bulunub ve bazi kimesneler dahi mezar yerlerin havlilerine ilhak etdiigi zahir olub men olunub ahnan taslar giru yerlerine vaz olunub haricden dahl olunmamak babmda hiikmii hiimayunum taleb etdiikleri ecilden Yehudanm eski mezar yerlerine minbaad dahl etdirilmeyiib hali iizre yerleri olmasm emir idiib buyurdum ki vardukda bu babda geregi gibi mukayyed olub filvaki fermam serifime mugayir Yehud tayifesinin miirdeleri konulmakdan ref olunan yerlerinde vaki olan mezar taslanna ve yerlerine dahl eylemisler ise men ve ref eyleyiib her kim mezardan tas alnus ise giru eshabma alrviriib minbaad Yehudanm yerlerine ve mezar taslanna haricden bir ferdi dahl ve tecaviiz etdirmiyesin (etdirmeyiib) memnu olmiyub emrime mugayir dahl ve taarruz idenleri isimleri ile

. yazub arz eyliyesin (Ba Hath Hiimayun Dahl olunmamasma tenbih oluna deyu buyurdular) Fi 22 Rebiiilevvel 991 (1583).

54

Hicri onuncu asirda

18

Yahudi mezarlzklarznzn korunmaszna dair.

Galata kadisma hiikiim ki V:J~I .1,J..lif>1 sabikan Anadolu kadr askeri olan Molla Mehmed hala Istanbul kadrsi olan Abdiilbaki [1] 41~l...d .:.~;

. siiddei saadetime mektub gonderiib mahrusei Istanbulda sakin olan tayifei Yehudi ittifakla payei seriri ala.ma rik'a sunub mezbur kurbinde Kasimpasa nahiyesinde merhum ve magfuriinleh ceddim Sultan Mehmed Han ol;..,.U. kibelinden temessiiklerimiz mucebince hududu muayyenesile makabiri Yehud iciin tayin ve tahsis olan yerlerimiz fethi hakaniden beru makabir olmak iizre tasarrufumuzda olub etraf ve nevahisinde biiyiit ve mesakini miislimin bir nesne yogiken ahdi karibden beru birer ve ikiser evler bina iderek hududu makabirimize duhul idiib bizi taciz itmislerdir Bu husus ser'ile goriliib rnahiivelhak ne ise siiddei saadetime ilam olunmasi muradumzdir didiklerine binaen eger bu hususun Rumili beglerbegisi Mehmed pasa ":11 •• .;:.,\, ile miisariinileyhimaya fermamm olmagin ittifakla miinaziiinfih olan mevziin yerine vanlub civan makabirde olan cemaati miislirnin He dava iden tayifei Yehud meclisi ser'a ihzar olunduklannda tayifei merkum cemaati miislimin oniinde vechi mesruh iizre 'dava idiib makberlerinden ahnan mevzii gosterdiiklerinde filhakika eemaati miislimin tayin vechi ser't hududu makabire duhul idiibtayifei Yehuda taaddi etdiikleri zahir olub taaddi ve tecaviizleri bundan akdem ser'i serifle bir dahi bais oldugma ellerinde hiicceti ser'iyyeleri dahi 01- magla tecaviiz idiib kimesne cevaba kadir olrmyiib yine cemaati miisIimin tayifei Yehud iizre dava idiib bunlann makabiri iizre azirn taslar vaz olmusdur Arasmda gice ile hirsuz saklanub makabir onunden miirura kadir olmazuz Bize kiilli zararlan vardir Ya 01 taslan bilkiilliyye ref etsiinler yahud iizerlerine toprak dokiib ciiz'i nisan olacak mikdan ahkosmlar didiklerinde zikrolunan taaddiye tayifei Yehud kayil olrmyub muktezayi ser'i serifden gayre nza gostermediklerinde filhakika mahalle halkmm cevablan mucebince ser'i serif iizre kavmi Yehudu makabiri kadimelerinden men'e mecal olrmyub adetleri hasebince vaz itdikleri ahcan dahi evzai kadimesinden tagyir lazim gelmediigi ecilden mezburlann hududu makabirine taaddi ve tecaviiz idenleriin men'i lazim ve hie bir vechile makberlerine tayifei Yehudu men cayiz olmiyub memaliki islamiyyede olan ehli zimmeti 1~:1~1. (,rfc I~ll. ("fl mazmunu serifince hilafr ser'i serifle arnel eyleyiib tarafeyne ser'i serite ve kadimden ohgelane muhalif

[1] ~aiT Baki Efendi. Dag-u~u 1526. Oliimii 1599. ismi Mahmuddur. Babasi Fatih Camii meyzinlerindendi: Mezan Edirne kapisi dismda La'ii Efendi <;e~mesi yakinindedir. Bag-datli Hadl, oliimiine ~u tarihi sdylemistir: ( Baki Efendi gitdi ukbaya bin sekizde ) .

Istanbul hayatI

55

i~ itdirmiyesin Eslemayiib inad ve muhalefet eyleyanleri yazub siiddei saadetime arz eyliyesin (Efendi pasa hazretlerine virdi) Fi19 Za 992 ( 1584 )

19

Yahudileriii or/; tekliflerden aflerine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Dergahi Muallama sureti sicil gonderiib mahrusei mezburede olan tayifei Yehudi tarafmdan vekaleti sabit olan siirgiin tayifesinden Agribos cemaatinden haham (i.l.,-l!") ve tevabii ve Halebi veledi Araham (rl .. I~') .ve Edirne cemaatinden Varlad Vi;!,) dimekle maruf Yehudi veledi Yasef (..;._~) ve (~I~) tayifesinden Kendiigelen cemaatinden Merhay veledi lsak (Jl_!' ..11-, .s"'v") ve Portakal cemaatinden haham Giilya veledi Salyuri (.sJ_',l'~) nam Yehudiler ser'i serite geliib karar idiib bun dan akdem umumen mahrusei Istanbulda sakin olan Yehudi tayifesinden Rumilinde vaki olan maadin isagasiyciin tavuncu goriilmek ferman olundukda Istanbul Yehudileri kadimden viregeldiikleri harac ve avanzi ve ray akcesi eda eylediiklerinden gayri kasabhk ve kasab akcesi ve celeblik ve ahar vilayete siirgiin ve tavuncihk ve sarrafhk hidmeti teklif olunmayub sayir tekalifi orfiyyeden muaf 01- mak iizre tavun iciin her YII bervechi maktu yiiz bin akce cem idiib Divam Hiimayunuma getiiriib hazanei amireme teslim etrnege miitaahhid oldugumuz vechi mesruh iizre elimize muafnamei hiimayun virilmis idi Lakin hala mahrusei mezburede sakin olan miisliminden venasaradan kasab akcesi ihrac olunrnagla biziim cemaatlerimizden dahi ciimle bes yiik akce ihrac olunub Yehudi tayifesine dahi ganem virilmek iizre meblag: mezbur dokuz yiiz doksan dort Muharreminin gurresinde ila inkiraziizzaman zabtmuzda olub onu on ikiser iizre bir yilhk rebhi

. yiiz bin akce olur Mukaddema miitaahhid olugumuz yiizbin akce ile her sene iki yiiz bin akceyi Divam Hiimayuna alubgidiib viizer ayi alimikdarlar huzurunda teslim eyliyehlm Su sartla ki madamki zikrolunan iki yiik -akceyi salbesal bervechi maktu teslim oluna minbaad zikrolunan tayifelerden sarraf ve sarraf akcesi ve kasab ve kasab (akcesi) ve celeb akcesi ve tavuncu ve tavun akcesi ve yahud bedelJeri ve yahud bu virdiigiiniiz mikdan kifayet etmez Ziyade lazrmdir deyu teklif itmekde ve bilciimle tekalif orfiyyeden muaf miisellem olalar didiiklerinde vechi mesruh iizre kayd olundugun bildirrnegin buyurdum ki minbaad bu babda ellerinde olan hiiccetleri mucebince amel idiib ana mahalif kimesneye i~ etdirmiyesin (Bali cavusa viriIdi) Fi 2 S 994 (1586)

56

Hicri tcnuncu. asnda

20

Yahudilerin kasap akcast uerip orlt tekliflerden at edildiklerine dair, Istanbul kadisma hiikiim ki Siiddei saadetime suretisicil gonderiib Siirgiin ve Kendii gelan ve Edirne cemaatleri Yehudileri rneclisi ser'a geliib bu defa bizaati kassabin iciin cern ve tahsil olunan bes yiik akcenun ikiyiiz yirmi bes bin akcesi Siirgiin cemaati ve elli bin ekcesi Edirne cemaati iizerinde olub ciimlesinin rebhi yiiz bin akce olur Divam Aliye getiiriib teslim itmege rniitaahhid olduk ;;01 sartla ki zikrolunan cemaatlerden sarraf ve sarraf akcesi kassab ve kassab akcesi celeb ve celeb akcesi ve tavuncu ve tavuncu akcesi ve yahud bu mikdar kifayet itmez deyu ziyade teklif etmiyeler Bilciimle elimizde olan hiikmii serif mucebince tekalifi mezbureden berl olmak iizre kabul eylediiklerin ilam eyleyiib ve zikrolunan bes yiik akcenin rebhi iki yiiz akce olur sene ahirinde virilmek lazim iken cernaati rnezbure ahalisi hiilii Divam Hiimayunuma getiiriib teslim eylediiklerin bildiriib sarti mezbure iizerinde emri serifim reca eylediikleri ecilden buyurdurn ki mezkurlar zikrolunan bes yiik akcenin onu on iki akce hisabl. iizre yiiz bin akce rebhinde her sene Divam Hiimayunurna getiiriib teslim etmek sartile ellerinde olan muafname mucebince kimesniye dahl ve taarruz itdiirmiyesin (Ba hatti Efendi Etibbadan Yahudi hoca Nesimi ogluna virildi Fi 20 Ra 994 (1586)

21

Yahudi mezarlarzna dokunulmamaszna dair.

Vezir ve kapudan Ibrahim pasaya ve Galata kadisma hiikiim ki Senki verzirirn ve kapudammsm Dergahi Muallama mektub gonderiib bundan esbak Yehudi tayifesi rikabi hiimayunuma nk'a sunub miirdelerin defn idegeldiklerimakbereleri hususunda Kasimpasa halki He nizalan olub mahalli nizam iizerine viizerai izarmrn ile miifti ve kadiaskerlerim varub goriib rnakabir olan yerleri hali iizre koyub taslann gomdiriib etrafmda olan yerleri miisliimanlara tevzi olunmak iizre fasl hususunda olub hiiccet virildikden sonra emri serifim ile yenicerilerim agasl ile Miiderris Sun'ullah irsal olunub muktezayi ser'i seri! iizre rnakberlerin hali iizre ibka idiib taslann gomdiiriib yerlerin olc;diiriib defter ile tevzi idiib fash niza olmus iken Kasimpasa halki gornliin taslann crkarub kimin biitiin binalanna vaz idiib kimin pareliyiib ve yerlerin alub zuliim

[1] «istiman iden kefere reayadan ve yehuddan talib olanlardan bir nice bin hane ehil evlad ile gemilere koyub dariilislama siirgiin oldu Yedikule semtinde anlardan bir nice bin hane iskan itdirdiler Bu yahudi tayifesinkimin Selanige ve kimin sair memleketlere gonderdiler» (Budin'in fethinden sonra) Pecevi, c I, s 99

Istanbul hayab

57

etdiklerinde tekrar kendiisile Galata kadisma ve miisariinileyh Miiderrise goriilmesi ferman olunub maballi hadiseye vanlub goriildiikde mukaddema rnakabiri mezbure tayifei mezburenin miirdeleri ihrac olunrnaga ser'an mahal olmiyub rnakabir olan yerler hali iizre ibka olunub etrafmda olan bos yerler tevzi olunmasi tecviz olunub hiikmii hiimayununrn virilmisken bazi kimesneler ser'i serife ve ferrnam hiimayunuma mugayir tayifeyi mezburenin taslann kazub alub binalanna sarf idiib ve kimin bareleyiib yerlerin milklerine ilhak idiib ve bazi kimesneler rnakbereler taslarile dururken etrafma havli cekiib bina ihdas eyleyiib makabiri rnezbureyi bildikleri gibi tasarruf idiib zuliim ve taaddi etdikleri zahir oldugu Galata kadisiyle miisarunileyh Sun'ullah ilam itmislerdir deyu hilafi ser' vaz etdikleri hususunda icrayi ser' olunmak recasina arz eylediigi ecilden hususu mezbur goriliib ser'e muhalif amel idene ser' ile arneloluna deyu hath hiimayunumla fermam alisamm sadir olmagin buyurdum ki ... vardikda bu babda geregi gibi mukayyed olub ser'i serife muhalif arnel idene ser'ile lazim gel ani icra idiib hiliih ser' bir ferde i§ etdirmeyiib bu defa fash niza eyliyesin Muhtaci arz olam yazub bildiresin Ve bu babda yenicerilerim aga§l Halil ve Miiderris Sun'ullah ,.j..a;r'> a dahi emrim virilmisdir Miisariinileyhima ile maan cern idiib hususu rnezburu fasl eyliyesin Fi 10 Muharrem 995 (1587)

VI. BELEOiYE, BiNA, YOL VE SAGLIK i,sLERi. 1

/ stanbul surlartna ev yapzlmamasma dair.

Istanbul kadisma ve subasisma hiikiim ki Bundan akdem sene 946 tarihinde hiikmii serif veriliib mahrusei Istanbul hisanmn ie; yiiziinde divara muttasil ve divar iizerinde bazi kimeslerin evleri ve sehnisinleri olub hususan Yahud tayifesi tabakatla ali evler ve cartaklan ihdas eyliyiib ve divarm tasra yiiziine dahi hisara muttasil diikkanlar olub ve agaccrlar divara muttasil ve divara karib mahallere agaclar ve Ylgmagla her gah harka kabiliyyet geliib miisliimanlara eksiiksiiz mezarrat ve hasaret oldugu ecilden minbaad bu hususlan ref' idiib bizzat miibaseret idiib 01 yerleriin iizerine varub gores in Mahrusei mezburede hisar divarmm ie; yiiziinde hisara muttasil ve hisar divan iizerinde yapilrms eger evlerdir ve eger sehnisinlerdir bilciimle hen neyse ve her kimin ise kiilliyyen ref' idiib giderdiib hisar divan iizerinde asIa anun gibilerden bina eseri kormyasm Ve divarm ie; yiiziinde dahi bina varsunile dort arsun mikdan hisara karib yerden evler olmaga emrim yokdur 01 babda dahi temarn ihtimam iizre olub sol kimesnelerin ki bilfiil yapilrms evleri hisardivanndan irakhgi dort arsun veya dort arsundan irak ola ana miiteanz olrmyub hali iizre koyasm Amma mabeyni dort arsundan eksiik olan eger evlerdir ve eger diikkanlardir her ne mikdar ise ciimlesin vecih ve miinasib oldugu iizre tedarik idiib bir vechile eyliyesin ki hisar divarile kiilliyyen evlerin mabeyninde emrim iizre dort arsun mikdan hali ve acuk yer kalub tarikiam ola Ve bilfiil yanan yerlerden dahi anun gibi yapilmalu oldukda kezalik hisar divanna muttasil divar iizerinde kat'a bir ferde ciizt ve kiilli nesne yapdirrmyub hisarla mabeynlerine emrim iizre dort arsun mikdan yer olub muhim tabakatli ali evler ve cartaklar yapdmlmak caiz degildir lki tabakadan ziyade bin a etdirmiyiib yukaru tabaka asakadan cikan divardan zayidsokak iizerine nesne uzatdirrruyub asakamn ve yukarunun divarlarm beraber itdiresin Ve evleri sacakh yapdirrmyub adet iizre tuladan kerpi etdiriib buna muhalif bir ferde i~ etdirmiyesin Ve diikkanlar dahi yapilmalu oldukda diikkamn kadimt smuru ve haddi ne ise ana gore yapdirub diikkanlar oniinde sofalar ve pistahtalar etdirmiyesin Ve divann tasra derya tarafmda dahi emrim bunun

Istanbul hayab

59

iizerinedir ki divara muttasil minbaad diikkanlar olmiyub ve hisar divarina karib mahallere agac ve tahta cinsinden bir nesne konulmiya 01- babda dahi temam ihtimam iizre olasm Bilfiil hisar divarma muttasil her nemikdar dlikkan var ise ref' idiib ve hi sara karib yikilrrns agae;lan ve tahtalan giderdiib ve geregi gibi tenbih idesin ki yanan yerlerde yapilmalu oldukda dahi hi sara karib yerde bir ferde diikkan yapdirrmyub ve agac ve tahta yikdirrmyub her nemikdar tevsi etdirmek miimkin ise etdiriib bir vechile tedarik eyliyesinki nagah ates oldukda dahi divara ulesmaga kabiliyyet kalmiyub temam emri serifim yerine vara Bu babda benim ziyade ihtimarmm vardir Soyleki minbaad emrime muhalif hisar divanmn ic yiiziinde ve tasrasmda ve yahud divarlar iizerinde ciiz! ve kiilli evler ve sehnisinler ve diikkanlar oldugu istima oluna asIa kimesnenin ozrii makbul olmak ihtimali yokdur Emri serifime muhalefet idenler her kimler ise muateb olunmak mukarrerdir Bilmis olasm Ve bu hiikmii serifimin suretin sicillatma kayid etdiresin ki senden sonra gelan kuzat dahi dayima mazmunu hiimayunile amil olub asla ve kat'a hilafma go~termiyeler deyu emrim olmus idi Haliya 01 emri hiimayunuma mugayir bazi yerlere giru bina yapilub ve kapular olub ve bu hiikmii hiimayunumun sureti sicilde mukayyed oldugu bulunmagm tekrar yazilub buyurdum ki vusul buldukda sure tin sicilli mahfuza kayid eyliyiib dahi bizzat bu hususa miibaseret idiib emri ~erifime mugayir olan yerlerin men ve ref iciib dayima ferrnam celiliilkadrim ile amil olasm Fi 23 Ramazan 966

(1558)

2

Galatada yanan evlerin sacakstz ve tasdan yapzlmalarma dair. ·Galata kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib mahrusei mezburede ihrak olan evler hususun bildirmissin lmdi buyurdum ki vancak zikrolunan evler tekrar bina olunmalu oldukda sahiblerine tenbih ve tekid eyliyesinki sacaklu etdirmiyiib kerpi ile yapdurasm Fi 21 Cemazielevvel 967

(1559)

3

Caddeler iizerine sehnisiti ve cardak: cilcanlmamasma dair.

Istanbul kadisma hiikiim kiBundan akdem emri serif g6nderiliib mahrusei mezburede tariki am iizerine sehnisin ve cardak cikarub ve diikkan yapub yola muzayeka virdikleri Hassa mimarIanm basi Sinan zide mecduhu marifeti ile ref' idesin deyu ferman olunmusidi Haliya 01

60

Hicrionuncu asirda

-emri serifim kernakan mukarrerdir Buyurdum ki vusul buldukda bu babda

-temam mukayyed olub amn gibi tariki am iizre sehnisin cikarub ve

cardak yapubve diikkanlar ihdas eyleyiib yola muzayeka virenlerin emri sabrkim iizre miisariinileyh marifeti He def'ii ref' eyliyesin (Mimar basma verildi) Fi 20 Zilkade 975 (1567).

4

Binalarda kullatulacak kerestelerin enuatna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Bina miihimmi iciin mahrusei Istanbula kesub ketiirdiikleri kereste adeti kadime iizre kesilmeyiib eksiik kesiImek He binaya zarar geldiig! ilam olunmagin kadimden kesiliigeldiigi iizre direk cinsinin aIasmm tuIi sekiz zira ve evsatmm tuIi alb ve bes zira ve ednasmm tuli dort ve ii9' zira ve taban cinsinin biiyiigii on bes zira ve yassihgi yedi parmak ve kahnligr bes parmak ve orta tabamn tuli on iki zira olub Karadeniz 9ubugu cinsinin tuli on iki ve on sekiz zira ve tasIak cubugunun tuIi on iki ve on zira ve aynk merteginin tuli bes ve pare mertegin tuIi dort zira ve baski iciln komI an mertegin tuIi dort zira ve kalmhgr arsun parmakdan eksiik olrmya Ve AhyoIu tahtasinm tuli dort zira ve kalmhgi bir parmak ve Sohkos tahtasmm tuli dort zira ve kahnhgl bir parmak ve deste tahtasmm tuIi ii9 zira ve Silivritahtasmm tuIi dort zira ve uzun pedavramn tuli iki zira sekiz parmak ve orta pedavrarun tuli bir bucuk zira ve kisa pedavranm tuli bir zira ve sekiz parmak olub eksiik olmamasm emir idiib buyurdum ki vardukda bu hususda kemaIi ikdam ve ihtimam ile mukayyed olub ve andan kesiib getiiren kimesnelere geregi gibi tenbih ve te'kid eyIiyesin ki minbaad getiirdiikleri kerestei vechi mesruh iizre tayin oIunan ziradan eksiik kesmiyiib ve kerestenin dahi alasm kesiib getiireler Soyleki emir oIunandan eksiik kesiib ve alasm getiirmiyeler geregi gibi haklanndan geIiniib hakaret olunmak mukarrerdir Ana gore mukayyed oIub emrim iizre zikrolunan kerestei tayin olunan ziradan eksiik getiirtmiyeler Ve bu emri serifimi sicilli mahfuza kayid eyliyesin ki minbaad dahi mazmunu hiimayunile amel olunub ana muhalif is eylemiyeler (Mimar basma verildi) Fi 22 Zilkade 975 (1567)

5

Yangtnlann iiniinii almak icin bulunan carelere dair ,

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahmiyyei Istanbulda JW'.j,I'J~ ahyanen harik vaki olmakdan hali olmayub vaki oldukda men ve def miihimmatt .teadrik olunmak ehem olmagin mahemiyyei mezbure ahalisinden herkes

Istanbulhayah

61

eVI iizerine cikmaga kifayet miktan nerdiiban ihzar etmek ve evlerinde bir biiyiik [1] mevcud su tutmak emir idiib buyurdum ki vusul buldukda senki kadism bu hususa bizzat mukayyed olub mahmiyyei Istanbul ahalisine muhkem tenbib ve nida etdiresinki her kim olursa olsun asia tevakkuf etmeyiib kendii evleri yiiksekligine gore nerdiiban hazir eyliyeler Ve biiyiik fU91 suyu daima evlerinde mevcud tutub JW'.&\~ anun gibi harik oldugu gibi kacmiyub tevabii ile ve komsularile ii~iib yeniceri kullanm ve sayir halk irisince nerdiibanlarm koyub suyile atesi men ve def etmege sa'i ve thtimam idiib Evim yanrnaga basladi deyu havf ve ihtiraz etmekle kacrmyalar Badettenbih her iki ii9 ayda carsuya karib ve harikden mahuf ve muhatara olan yerlere harik olan mahallati bizzat yokhyub goriib emrim iizre evlerine gore nerdiibanlan ve suyile dolu fucrlan bulunmayub emri serifimin icrasmda ihmal iizreolanlan tutub Subasiya cerimelerin aldirub tedib ve bu hususda nevechile mukayyed olub tenbih ve tedarik eylediigiin arz idesin (Divanda cavus basma teslim olundu) Fi 13 Muharrem 980 (1572).

6

Cahil mimarlara i$ uerilmemesine dair.

Hassa mimarlanm basi Sinana hiikiim ki Rumilinden ve sayir yerlerden geliib neccariyye ve benna ilminden haberleri olmayub miisariinileyhin marifeti olmadiyen ellerine arsun alub mimarhk idiib naehil olmagla bina eyledikleri evlerin ekseriya ocaklan tutusub ihrak oldugm bildirdiig~~ ecilden buyurdum ki vusul buldukda bu babda mukayyed olub anun gibi benna ve diiriidgerlik ilminden haberi olrmyub ellerine arsun alub vechi mesruh iizre mimarhk eyliyanleri men idiib seniin marifetin olmadiyen olvechile naehil kimesnelere mimarhk etdirrniyesin (Divanda topcilar cavusuna verildi) Fi 17 Safer 980 (1572)

7

Vakt] diikkdnlartn iinlerindelci kaldtrtmlarui iamirine dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala mahrusei Istanbulda vaki olan esvakin ekseri vakif dekakin oniinde vaki olub kaldmmlan haraba miisrif olub tamir olunrmyub ciimleden Mutaflar carsusmm kaldmmlan ziyade harab olub tamire muhtac olmagin eger zikrolunan carsulardrr ve eger Ayasofyaya miiteallik vakif dekakinin oniinde vaki olan kaIdlnmlardl~ ciimlesin evkaf miitevellilerine tamir etdirilmek emir idiib buyurdum ki

[1] (FU~I) kelimesi eksik

62

Hicri onuneu asirda

Hassa mimarlanmdan Mehmed Subasi vardukda bu babda mukayyed olub mahrusei mezburede vaki olan Selatin evkafi ve sayir miitevellilerin ihzar eyliyiib dahi herbirine muhkem tenbih ve te'kid eyliyesinkl her biri miitevelli oldugu vakfm diikkanlan ve odalan oniinde vaki olan harab kaldmmlan miisariinileyh mimar rnarifeti ile tamir idiib harab kormyalar Badettenbih harab kalan kaldmmlar vakfa miiteallik olursa emri serifim mucebince tamir olunmayub miitevellileri ihmal eyliye her kim olursa siiddei saadetime arz eyliyesinki tevliyetleri ahare virile Bu hususda geregi gibi mukayyed olub emri serifimin icrasmda envai sayii ikdam eyliyesin Ve bu hiikrnii serifi sicilli mahfuza kayid eyliyesinki dayima mazmumu ile amel oluna Fi 11 I 980 (1572)

8

Istanbulun saglzk islerine ve hekimlerine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Dergahi muallarnda Hekirnbasi Garrasiiddin zade Muhyiddin Dergahi Muallama mektub gonderiib Istanbulda ve sayir memaliki mahmiyyede bazi kimesneler cerrah ve tabib ve kehhal adma geziib hengame kurub ve diikkanlarda oturub miicerred celb ve ahiz iciin miisliimanlara tibba mugayir ve hikmete muhalif katil serbetler ve zehirnak miishiller viriib ve adeti aleme muhalif yareler acub ve gozlere dahi iislubsuz yapisub muhalif otlar koyub miisliimanlann mallanna ve canlanna zarar irisdiriib minbaad anun gibilerin marifet ve ilimlerin kendii bizzat gidiib san'atlannda imtihan idiib hallerine gore kadir oldukIan kimesneler ilac ideler deyu icazet virmeyince anun gibiler sergide ve diikkanda oturub hengamegirlik etmeyiib ve miisliimanlara muhalif otlar virmeyiib zarar virisdirmiyeler deyu tenbih olunmak lazim oldugun bildirmis lmdi ilimlerinde cahil olanlar miisliimanlara olvechile muhalif nesne viriib zarar irisdirrnek miinasib degildir Buyurdum ki vardukda zikrolunan tayifeye muhkem tenbih eyliyesinki minbaad miisarilnileyh Hekim basina varub ilimlerinde ne mertebe kudret ve marifetleri oldugm miisariinileyh bizzatimtihan idiib ilimlerine kadir oldukianna gore ilac itmege ruhsat vermeyince carsularda ve mecma'larda fuzuli esbablann seriib ve hengame ile cemiyyetler idiib miicerred kudiilere celbi mal iciin miisliimanlara bulduklann virmesiinler Ve yaraya ve goze nesne koyub miisavere etmediyen ilac etmiyeler Badettenbih eslemiyiib ruhsat virmediyen ve imtihan etmediyen fuzuli kendii kendiine tabibleniib hengamegir olanlanlan ve tibba muhalif miisliimanlara nesne virenleri tedib idiib inad ve muhalefet iizre olanlan isim ve resimlerile arz eyliyesinki haklannda emri serifim ne vechile sadir olursa mucebi ile amel oluna Minbaad

istanbul hayab

63

emri serifimle amel olmagiyeiin suretin sicilli mahfuza kayid itdiigiinden sonra ayni ile emri serifimi miisariinileyh elinde ibka idesin Fi 8 c 981 (1573).

9

Faiih Sultan Mehmed Dariissifasmdaki hastalara hamam yapzlmasl i{:in.

Istanbul kadisma hiikiim ki mektub gonderiib mahmiyyei mezburede merhum ve magfuriinleh ceddim Sultan Mehmed Han Dariissifasmda hastalar iciin hamam olmiyub lazimdir deyu sair selatin Dariissifasmda oldigi iizre kifayet mikdan hammam olmasm reisi etibba olan Haci Musa taleb itdigin bildirrnissin Ve mezbur Divam Hiimayunuma geliib zikrolunan hammam iciin vakif canibinden akce taleb etmiyiib timarhanede sarf olunan esribe ve maacine dikkat eyleyiib hayh zevayidi olub bina olunacak hammam 01 akceden bina olunsun deyu bildirmegin miinasib olan mahalde mezburun zuhur etdiirdiigi zevayid ile akcesinden bina olunmasm emir idiib buyurdum ki vancak zikrolunan hammam binasma vakif tarafmdan akce taleb etdirmeyiib mezkurun zuhure g etiirdiig! zevayid akcesinden kifayet mikdan bina etdiriib itlaf ve israfdan hazer eyliyesin ve nemakule hammam bina olunub nekadar akce ile itmama irisdiigin ve ne asil zevayidden hare oldugm yazub bildiresin Mukayyed olub bu behane ile simdiye degin timarhanede sarti vakif mucebince sarf olunan esrib ve maacine nakz gelmekden ve lazim olan harclan hilafi sarti vakif kern isletmekden kemali ihtiyat iizre olasin (Mezkur Haci Musaya virildi) Fi 8 saban 985 (1577)

10

Aktarlarui hastalara yanlz~ ila9 uermemelerine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Siiddei saadetiure mektub gonderiib mahmiyyei Istanbul attar tayifesinin hirfet kethiidasi ve yigitba§llan ehli hirefden olrmyub naehil iken attar diikkamna geciib miisliimanlara beyi etdiikleri edviyei yanhs viriib kiilli fesada miiddei olduklanndan maada bazi tekalifi orfiyye vaki oldukda Biz attar degiliiz deyu muavenet etmiyiib fukaraya gadir iderler Bu makuleler men olunub ehli hirfet marifetsiz attar edviye beyi etmemeleriyciin emri serif taleb eylediiklerin arz eylediigiin ecilden buyurdum ki vardukda hususu mezburu ohgeldigi iizre attar tayifesinin hirfet kethiidasi ve yigitba§Ilan ve ehli hirfetin ittifakile goresin filvaki kadimden tayifei mezburenin kethiidalan ve yigitbasilan ve ihtiyarlan marifetilediikkfina geciib attarhk idegelmisler iken halakadimden ohgelane muhalif bazilan attarhk idiib tekalifi orfiyye

64

Hicri onuncu asrrda

vaki oldukda inad ve muhalefet idiib muavenet etmediikleri vaki ise men idiib ser'i serife ve ohgelan adel ve kanuna muhalif kimesneye i~ itdirrniyesin (Ayasofya mahallesinde attar Sinana verildi) Fi 8 N 989 (1581)

11

Istanbul' a getirilecek kerestelere dair Mimar Sinan' a yazzlan hiikiim, Istanbul kadisma ve mimar basma hiikiim ki Bazi bina miihimmi iciin mahrusei Istanbul'a kesiib getiirdiikleri kereste adeti kadime iizre kesiilmeyiib eksiik kesilmek ile amele yararrnyub binaya zaran lazim geldigi ilam olunmagm kadimden kesilii geldigi iizre Verdinar direklerinin alasmm tuli on zira ve arzi on iki parmak olub ve evsatmm tt1li sekiz arsun ve arzimn on parmak ve alti ve bes zira tfili dahi alan ve arzi sekiz parmak alan direkler ve Verdinar cinsi olub bunlardan a~agl gelen alti ve bes ve dart ve iie; zira eski arzi altr parmak alan direklere dahi direk boliiniib bundan eksik gelmiye Ve dolma ve havliler direkleri alti ve bes ve dart ve iie; zira uzunlan ve yassihgi ve kahnhklan alti ve bes parmak ala Ve Verdinar tabanlanrnn tulen bire iki namma alan tabanlanmn alasmm tuli on alti zira ve on dart zira ve on iki zira ve on zira geliib Verdinar tabanlannm carsulan dahi onar parmak ala Ve evsat Verdinar tabanlannm tuli on alti ve on dart ve on iki ve on zira tulleri tabanlarm carsulan sekizer parmak olub ve bunlardan a~agl alan tabanlann tabanlar ve direkler ve Verdinar addolunrmya Dahi Dolma direkler iizerlerine bina olunacak tabanlann carsusi alti parmak olub Karasu cubugunun tuli alti ve on dart ve on iki ve on ala Ve yassiligi yedi ve kahm bes parmak ala Ve Tavsancil tabam ki oluk olur narm diger Gurna didiikleri tabanlann tuli sekizer zira ve yassihgi bes ve kahnhgi iie; parmak ala Bundan yukaru zikrolunan kereste behasm ciirnle mimar marifetile arsm itibar oluna Ve Sagl~ hasebin dahi kanunu kadim iizre kerpi cubugu on alti ziradan eksik olrmya Dahi zikr (olunan) cubugunun aiasmm tt11i on arsun ve evasitmm tuli sekiz zira ve hard cubuk alti arsun ve Kara direk sekiz arsun ve hard direklerin tuli alti arsun ve Dogluk dart arsun ve Samanlu merteginin tfili alti zira ve kahm iie; parmak ala Ve Ibrek merteginin tt1li bes arsun ala Ve Kumba yarrna merteginin tt1li lie; zira ala Ve Emaret tahtasmm tuli on zira ve yassihgi on parrnak ala Ve kahru bir bucuk parmak ala Ve Sandal tahtasmm tuli sekiz arsun ve yassihgi sekiz parmak ve kahm parmak ala Ve Parladi tahtasmm tt1li altr zira ve yassihgi alti parmak ve kahm parrnakdan eksik kesilmeye Ve Karadeniz tahtasmm iki ba~l. bicme eger Ahyolu ve eger iznikmid ve gayri vilayetlerden gelen pelid ve giirgen

Istanbul hayah

65

tahtalanmn dort arsundan eksik olrmya Ve kalmi bir parmak ve deste tahtasmm tt1li iie; zira ala Ve kahm bucuk parmakdan ziyadece ala Uzun Kadnenin tuli iki zira ve sekiz parmak ala Ve evsatmm tuli bir bucuk ve kisasmm tt1li bir zira ve sekiz parmak ala Ve bozihk ve fmdik tahtasimn tuli dorder arsun olub eksiik olrnarnasm emir idiib buyurdum ki... vusul buldukda bu hususda kiilli dikkat ve ihtimam ile mukayyed olub kereste kesiib getiiren kimesnelere geregi gibi tenbih ve te'kid eyliyesin ki min baad getiirdiikleri kerestei vechi mesruh iizre tayin alan ziradan eksiik kesmeyiib ve keresteniin dahi alasm kesiib getiireler Soyleki emir olunandan eksiik kesiib ve alasm getiirmiyeler geregi gibi muateb ve muakab olunmak mukarrerdir Ana gore mukayyed olub emrim iizre zikrolunan keresteyi tayin olunan ziradan eksiik getiirmiyeler Ve bu emri serifimi sicilli mahfuza kayrd idiib mimar basi zide mecdiihu yedinde ibka itdiriib minbaad mazmunu hiimayunile amel olunub ana muhalif i~ 01- makdan ziyade hazer idesin (Kabil Cavus'a verildi) Fi 10 s 990 (1582).

12

Karadeniz Fenerinin onanlmastna dair.

Galata kadisma hiikiim ki Hala karadenizde alan fenarin tamiri laznn olub anda isliyan neccar ve sayir huddarna kifayet mikdan mekfilat ve kerestelerin gormek iciin araba ve hammal rniihim olmagin buyurdum ki hiikmii serifirn vusul buldukda tehir eylemeyiib canibinden bir nayib nasb eyleyiib zikrolunan fenar itmama irisince degin naib iizerlerinde durub lazrm alan mekfilat lanna kifayet mikdan araba ve hammal tedarik idiib ihmal ve miisaheleden hazer eyliyesin Fi 6 Saban 991 (1583)

13

. Siipriintiilerin nerelere dokiildiigiine dair.

Istanbul kadisma ve yeniceri agasina hiikiim ki Miri mezbele tasimaga tayin olunan mezbeleciler arzuhal sunub bunlar Dergahi Muallam yenicerilerinin Eski ve Yeni odalanmn ve ~cemi O.~lanlar ~dalan~m ~e segbanlar odalanrun vaki alan mezbelelerin her gun kendu barglrl:nle tasiyub Langa (~~j:l) kurbindeki kapu kapucilan derya kenannda dokegelmi~Ier iken hala Yeni kapunun tasrasmda derya kenannda mezbele dokmege mani olduklann ilam eyledikleri ecilden zikrolunan rnezbele kadimden ne rnahalle dokiile gelmis ise yine iislubu sabik iizre arnel idiib ana rnuhalif kimesneye i~ etdirmiyesin (Arzuhal getiirene virildi) Fi Evaili Receb 993 (1585)

Istanbul hayab - 5

66

Hicri onuneu asrr da

14

Atmeydam ile Bayezid meydanznzn temizlenmesine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala mahrusei mezburede vaki olan Atmeydamm yilda bir kerre merhum ve magfurlinleh Sultan Bayezid Han 01;..,,\1. havlisin ayda iki kerre siipiiriib pak ve tathir idegelmisler iken hala zikrolunan mahaller hayh zemandan berusiipiirillmedugi ilam olunmagin buyurdum ki e;:opliik basisi vusul buldukda kadimden nevcehile ohgelmis ise yine 01 vechile amel eyleyiib tayin olunan zimrnilere zikrolunan mahalleri siipiiriib pak ve tathir idesin (Mezbele subasisma virildi) Fi 26 Za 993 (1585)

15

Hamallarzn atlara giiclerinden [azla yiik ourmamalaina dair, Istanbul kadisma hiikiim ki Hala Istanbul muhtesibi olan Mehmed <;avu§ mektub gonderiib mahmiyyei mezburede at hammallan lagar ve bagrrh ve sakat ve nalsiz ve semerleri harab bargirlerine ve kahrlanna amellerinden ziyade yiik urub ve bir hammal lie;: dort yiiklii bargiri katarlamiyub sahveriib yolda atlu ve yay a miisliimanlara dokunub elem ve iztirab virdiiklerinden gayri tahammiiliinden ziyade yiik unlub davarlan yikilub helak olmagin zikrolunan hammallar tayifesi davarlann besleyiib ve sakat ve zaif davarlara taharnmiiliinden ziyade yiik urrmyub davarlann katarhyub yularlanndan tutmadiyen sahvirmek iciin hammallara vekethiidalanna tenbih olunmak babmda emri serifim recasma mebni buyurdum ki... vusul buldukda zikrolunan hammal tayifesin kethiidalar ile maan getiiriib ciimlesine tenbih ve tekid eyliyesin ki minbaad davarlann besleyiib ve sakat ve zaif davarlara tahammiiliinden ziyade yiik urrmyub ve yiik ile yolda giderken davarlann bir kac ise birbirine katarhyub kendiileri siiriib davarlann ardmca yiirimiyeler Ve kadimiizzemandan Istanbulda her iskelenin hammallanna yiik alub gitdikleri mahallerin mesafesine gore hammalhk akcesi tayin olunmus iken simdi ana kani olmiyub iki iie;: mertebe ziyade akce alurlarrms lmdi bu hususa dahi kernali takayyiidle mukayyed olub tenbih idesinki sabikan tayin olunan hammalhkdan ziyade bir akce almlyubadeti kadime iizre semtlii semtine gore aldirasm $oyle ki badettenbih bu emri serifime muhalif vazilan zuhur ile her kimden sadir olursa sabit oldukdansonra ismile yazub arz eyliyesin ki sairlere mucibi ibret olmak iciin haklanndan geline Amma miicerred hammalhk eksiik almmak lazim geliir deyu mahza miisliimanIan taciz iciin yiik almag] ihmal iderler ise anun gibileri muhkem tedib idiib minbaad isletmiyesin Ve bu behane ile eger hammallar kethiidasi

Istanbul hayati

67

ve eger gayri mubasirin hammallardan akce celb itmekden ve garaz takib ile hammalhk islerne deyu men eylemek- den ihtiyat oluna Bu emri serifim mucebince amel iden hammallara bir ferd daha eylemiye ve hiikmii serifim suretin ayni ile sicilli mahfuza kayid eyliyesin ki mazmunu hiimayunile amel oluna deyu hiikiim yazilrmsdir Fi 9 Rebiiilevvel 995 (1587)

16

Kaldtnmcilarm nizamlartna ve giindeliklerine dair .

Mimar basina hiikiim ki Mektub gonderiib mahrusei Istanbulda vaki olan . kaldmmlann tasi kaldmrncilar yamndan alub miiceddeden kaldmm yapdmldikda fethi hakaniden beru her zirar altisar akceye ve mahhlt olan kaldmmlann her zirai dorder akceye isleniigeliib iclerinden biri kaldmmcilar kethiidahgi bana veriliirse mahh1t olan kaldmmlann zirami iicer akceye isledeyindeyu uhdesine alub bir kac kaldmmm meremeti vaki oldukda hasih harcma kifayet itmamegin bir iki ay tecaviiz itmeden firar idiib sonra her kande haldmrn meremati vaki olursa hazirda olan beha iizre iicer akceye isleniib lakin tas ve alat ziyade behaya cikub eylediikleri isi milk tasdan islemeyiib az zemanda harab olub tekrar termim olmagla nice akce gidiib mah miriye kiilli zarar miiterettib olub bu husus iciin kaldmrncilar kethiidasi getiiriliib boyle olmaga baisnedir deyu haklanndan gelinmek murad olundukda her sene behaya cikub medyun olduk Bu minval iizre islemege takat getiirmeziz didiiklerinde casni tutilub cedid kaldmmm tasi ve alatlan hisab olundukda her zirar sekizer akceye ancak elviriib zararlan mukarrer olmagin her kande meremet olunursa iie; sene tecaviiz etmeden giru harab ola 01 kaldmmlan isledikleri . kaldmmm behalan iishlbu sabrk iizre virilmek iciin emri serif virilmek recasma arz eylediigiin iizre amel olunmasm emir idiib buyurdu~ ki miiceddeden kaldmm vaki oldukda her zira: sekizer akceye . ve mahhlt kaldmm vaki oldukda dahi iislfibu sabik iizre dorder akceye islediib ve yaya kaldmmlan dahi yapilmak lazim geldikde madamki Sehir Emini o~~ ~) iizerine varrmya kaldmmcilar degmiyeler Ve kaldinmcilar degrniyeler ve kaldmmcilara miiceddeden olan kaldmm sekizer akceye ve mahlfit olan kaldmmlara dorder akce almdikdan sonra soyleki kaldmrm hare ve moloz tasile bina idiib gozden saklar iie; yil miirur itmediyen harba rniisrif ola meremata muhtac yerlerin kaldmmcilara tazmin itdirile Bu minval iizre oldukdan sonra fermam hiimayunuma muhalefet idenleri yazub arz eyliyesin Fi 20 S 997 (1588)

VII. MESKOKAT VE GONDEUKLER

1

Uskiip darphanesinden Isianbula gelen akcalann kalp pkilgzna dair. Oskiib kadisma hiikiim ki Haliya Oskiib darbhanesinin sahib ayan darbhanesinden siiddei saadetime gel an altun ve akcenin ekseri kalb cikmagla sahib ayan siiddei saadetime gelmesi lazim olmagin . vancak bizzat darbhaneye va rub alelgafle sahib ayar kat etdiigi altun ve akceden birer mikdanm niimune iciin ele getiiriib mezburu habsle cavusuma kosub muacce!en siiddei saadetime gondelesin Safer 972 (1564)

2

I stanbulda Yahudrlerin ktztl oe kirktk: akca siirdiiklerine dair. Istanbul kadisma hiikiim ki Hala memaliki mahrusemde hususa Istanbulda kizil ve kirkikakce gayet kesretiizre olub ve halk mabeyninde kirkik akce gecmekle Yehuda ve bazilan akce kirkmagi adet idiiniib darbhanei amireme dahi olmakuie akce dahil olmakdan hali oImamagin kirkik ve krzil akce halk mabeyninden ref olunub minbaad gecmamesin emir idiib buyurdum ki vusul buldukda tenbih ve nida etdiiresin ki minbaad kirkik ve kizil akce kimesne almayub halk mabeyninde gecmiye Kizrl akcesi olanlar bu makule akcelerin intihab idiib deryaya dokeler Ve kirkik akcesi olanlar dahi akcelerin darbhanede kal etdiriib tekrar kesdiireler veya gayri levazimlanna sarf idiib halk arasma crkarmryalar Badettenbih kahi bizzat yokhyub ve nayibleriine tenbih idiib her kimin elinde kizil veya kirkik akce bulunursa sicil olundukdansonra kirkik bulunan akcei miri iciin girift etdiriib kimin elinde bulunursa Subasiya cerimesin aldirasm Ve her alb ayda bir bu hususu yoklayub bu emri serifimle ami! oldugunu arz eyleyiib bu makulelerin cerimesini Subasilar marifetile aldmb bu behane ile Subasilara ve gayriye marifetin olmadiyen kizil ve kirkik akce bulundugu sabit olmadiyen kimesnenin akcesin aldirrnayasm (1) Bu babda dayil11a

[II On sene sonra Edirnede de ayni hal vukua gelmi§" toplanan paralar yiiz dirhemi dart yiiz ak<;. hisabile kesdirilerek sahiblerine geri verilrnistir (Receb 990).

Istanbul hayab

69

mukayyed olub ihmalden hazer idesin (Cavusbasma teslim olundu) Fi 17 Muharrem 980 (1572)

3

SaM sikkenin kaldinlmast ve Selimi diye sikke kestirilmesine dair. Diyarbekir beglerbeyisine ve defterdanna hiikiim ki Sabikan beglerbegi olan Hasan .!l:!1 tb ile senki defterdarsm mektub gonderiib Amid darbhanesinde Bagdad ayannda Sahi ve para kesilmek ferman olunursa irsaliyye ve kul mevacibine kiilli miisaade olub havassi hiimayunuma mahsus olan reayaya dahi uhdelerinde emvali hassamn edasmda viis'at hasil olub miriye miiteallik miihimmata enfa' idiigin bildirmissin lmdi Selimi namile istihar bulmak iciin ;;ahi ayannda pak ve bir kirat giran olmak ve minbaad Selimi deyu kesilmek emir idiib buyurdumki vusul biildukda filvaki Amid darbhanesinde Bagdad ayannda Selimf ve para kesilmek irsaIiyye ve kul mevacibine ve havassi hiimayun raayasma nef'i olursa Selimi iciin Bagdad ayannda safi ve 'bir kirat ziyade Selimi kesdiriib Selimi nammda olamn ayan pak olmak babmda sa'yii ihtimam eyleyiib kemayar olmakdan hazer eyleyesin Ve minbaad Selimi namile istihar buldurub Sahi narmm ref idiib yasag eyleyesin (Duaci oglu Ahmed Cavusa verildi) Fi 22 Za 980 (1572)

4

Uskiidara isleqen kaqtklann kac kisi alacagtna ve iicretlerine dair. Uskiidar kadisma hiikiim ki Hala Oskiidardan mahrusei Istanbulda i§liyen kayiklar miirur iden nasm akcelerine tamaan on ikiser ademden ziyade. tahmil idiib ruzigar muhalif oldukda ernvaci deryaya miitehammil olrmyub nice kimesnelerin helakine sebeb olur deyu arz olunmagm rnaberi mezburun kayiklan emri serifimle Dergahi Muallam yenicerilerinden

. zikrolunan kayiklar yasakci Davud vancak mukarrer olan kayiklann sahiblerin ihzar idiib bu emri hiimayunumu geregi gibi tenbih ve ilan idiib minbaad kayiklanna adem almalu olduklannda mabeyinlerinde nobet riayet idiib eger ote yakadan ve eger mahrusei Istanbuldandir tahammiiliinden ziyade kimesneyi aldirrmyub ve kayiklanna aldiklan ademden dahi emri sabikim iizre iki ademe bir akce aldirub fermam serifime muhalif kimesneye i~ etdirmiyesin Badettenbih eslemiyanleri tedib idiib habs eyleyiib arz eyliyesin Sonra bunlar hakkmda emrim nevechile 0- [ursa mucebi ile amel eyleyesin Badennazar bu hiikmii hiimayunumu elinde ibka idiib hilaf i~ asia etdirmiyesin Fi 10 Cemaziyelevvel 972 (1564)

70

Micr? onuneu asirda

5

Meskakaim [azla degerde gecmemesine dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Umum memaliki mahrusemde matekaddemden F olri altrms akce ve gurus kirkar akcede iken h§.la altm ve giigiimii~ ziyadeye crkmakla muamele ahvaline kiilli ihtilal geldiigi ilam olunmagm ziyadeye ruhsat verilmeyiib matekaddemden teamiil olundugu iizre Flori giru altmis akceye ve giimii~ kirkar akce (1) ahnmasma emir idiib buyurdum ki vusul buldukda ve bu babda gregi gibi mukayyed olub evvela iie; giin muhkem tevbih ve nida etdiriib eger Flori ve eger gurusdur matekaddemden rayic oldugu iizre almub taym olunandan bir akce ziyadeile muamele etmiyeler deyu tekid eyliyesin Ve bu hususa daima mukayyed olub hafiyyeten vealaniyyeten yoklayub soyle ki tenbih iIe miitenebbih olmayub tayin olunandan bir akce ziyade ile muamele eylediikleri zahir ola anm gibilere mecal virilmeyiib miihkem ve rminteha siyaset olunub haklanndan gelinmek mukarrerdir Ana gore mukayyed olalar (Istanbul subasisi Orner Cavusa verildi) Fi 28 Z 989 (1581)

6

Ktzil ve kirkik: akcalann kaldtrtlrnasina ve alttn ile giimii§iin degerine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Istanbulda kirkik ve ve kizil akce yuriyiib ve altun altmisar ve gurus kirkar akceye (2) geciib ziyade verilmiye deyu yasag ve nida ve tenbih olunmus iken yine miitenebbih olrruyub kirkik ve kizil ve akceler iIe altm ve giimii~ ziyade gee;tigi istima olundu imdi bu babda mukaddema sadir olan fermam hiimayunum kemakan mukarrerdir ... vardikda bu babda bizzat mukayyed olub Bezazistan ve Sarachane ve Kehle bazan ve At bazan ve sayir ehli hiref kethiidalannr getirdiib tenbih eylizesin Minbaad altun altrmsar ve giimii~ kirkara alub verub ve kizil ve krrkik ve hurde akcelerin dahi YIgmakdan havf itmeyiib getiriib bir yere cern idiib darb haniye gonderile ki akceleri sahihiilayar kesiliib sahiblerine teslim oluna Fi 23 N 990 (1582)

7

Gtimilsiin simkesler tarajtndati israf edilmemesine dair,

Istanbul kadlsmal hiikiim ki Dergahi Muallam cavuslanndan darbha[1] Kefede altm ii~yiiz, eedid kefevi iki yiiz akce idi (Miihimme defteri 29, 8 164 - Bir

sonra 600 akeaya kadar ieikrmstrr (886)

[2] Ietanbulda sikkeler altm yiiz yirmi akce, gurU!~ seksen akce, ~ahl sekiz akce idi (997) (Defter, 66, 8:25) - 1000 senesinde gUTU§ yetrnis akce idi (Defter 69).

Istanbul hayati

71

ne emini olan darende Nesimiye hiikiim ki Mahrusei Istanbulda vaki olan simkes tayifesi rikabi hiimayunuma nk'a sunub matekaddem iki karhaneled olub birisi hassa simkeslere ve birisi rencber taifesine mahsusdur[l] ve (mahsus olub) fethi hakeniden beru darbhane nazm goriib gozediib pak ve yarar hiref isleniirken hala simci basi tarafmdan arzuhal sunlub simkeslerin ilminden haberdar de gil iken kendiiyi iizerlerine nazir taym idiib ve yiiz dirhem gumiisden on dirhem acke kesim teklif etmekle ola gelen adet ve kanuna mugayir mahallerde mahfi yerlerde kalb ve yaramaz altun vegumiis islenmege bashyub ve Kostantin nam zimmiyi kendiiye serik idiib karhanenin birisin ana tayin eyleyiib rencber tayifesine kiilli taaddi ve zuliim iderler deyu eyledi Sabik iizre darbhanei amire nazirlan karhanelerine geru nazir olub simcibasi dahl ve taarruz itmeyiib ve giimii~ yasakcusundan gayri kimesne giimii~ ve altun nehrin kal eylememek babmda inayet (2) eyledikleri ecilden ber karan sabik darbhanei amirem nazm simkesleri iizerinde nazir olmadiyen emir idiib buyurdum ki ... bu babda bizzat mukayyed olub senki darbhane nazmsm adeti kadime iizerine simkes tayifelerinin iizerlerine nazir olub muayyen karhanelerden gayri mahfi yerlerde yaramaz ve kalb altun ve giimii§ isletdirmeyiib ve giimii~ yasakcilanndan gayri kimesniye altun ve giimii~ kal etdirmeyiib minbaad kemhaci basi tarafmdan nezaret hidmetine miiteallik olan hususlarda bir ferdi dahl etdirmiyesin (Nesimi Cavusa verildi) Fi N. 990 (1582)

8

Anadoludan Istanbula getirilen eksik $ahllerin toplattlmastna dair, Istanbul kadisma hiikiim ki Arzurum ve Amid ve Bagdad ve Haleb caniblerinden nahrusei Istanbula Sahi geliib vezinde eksik ve kemayar ve kalb oldugu ilam olunmagm kern ayar ve kalb olan Sahiler girift olmasm emir idiib buyurdum ki vardukda bu babda geregi gibi mukayyed

. olub anun gibi eksik ve kemayar ve kalb olan Sahtleri emrim iizre giimii~ arayicisma girift etdiresin Feemma bu behane ile kern ayar ve. kalb olmayub sahihiilayar ve vezinde temam olan Sahlleri ahiz ve celb sebebi ile girift etdirmekden hazer idesin Fi 13 Muharrem 991 (1583) [3J

[1] Bu ddrt sirnkeshauede isleyen iscilerin saYISI yHmlyl ge~mezdi, Altm ve giimii§ israf olmamak icin acemi ~Iraklar kullamlmazdi (Miihimme defteri No 68).

[2] Reea kelimesi eksik.

[3] Eksik paralarla kalb akcalara dair Selaniki Tarihinde §U mah1mat vardrr : «Yiiz dirhern giimii§den bes yiiz akce kesilmek kanunu padisahi iken yiiz dirhem iki bin ziyuf akce olub hil; bir diirlii amele yaramayub giderek giimii§iin dirhemi on ikiser akceye satilub almrnaga basladi Ve gUTU§ kadimden kirk akceye iken seksen akl;eye alunub viriliir oldu

12

Hicri onuncu asrrda

9

Istanbuldan kaba akcarun ctkarilmamasma dair.

Darbhane emini Nesimt Cavusa hiikiim ki Hala mahrusei Isnanbuidan ote yakaya kaba akce gec;:iib gitmekle Istanbulda kaba akce bulunrmyub muzayeka oldugu ilam olundu Imdi kaba akce ki vezni dort yiiz yetmis ve dort yiiz seksen akce olur ote yakaya gecub gitdiigine nzayi hiimayunum yokdur Buyurdum ki... vusul buldukda dayima basiret iizre olub minbaad vechi mesruh iizre olan kaba akceyi ote yakaya geciib gitmege kormyub men ve ref eyliyesin Men'le memnu olrmyub emri serifime muhalif ote yakaya kaba akceyi alub gidenlerin akcelerin grift idiib kimin akcesi olub ve nemikdar akce oldugun mufassal yazub ve akceleri derkise idiib miihiirleyiib siiddei saadetime getiiresin (Dergahi Ali Cavuslanndan Mehmed Cavusa verildi) 2 Saban 991 (1583).

10

i~ci giindeliklerine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala rencber ve neccar tayifesi binalara mubaseret eylediklerinde adeti kadime iizre iicretleri viriliirken bazi binaIan olan kimesneler ziyade akce: virmekle mirt binalan biragub varub 01 makule yerlerde islemegle miri binalar muattal oldugi ilam olundu Buyurdum ki... vardikda bu babda ziyade geregi gibi mukayyed olub muhkem tenbih ve tekid eyliyesinki miri binalan terk idiib akceye tama idiib varub haricde isliyenler ve amn gibi bina sahiblerine dahi tenbih eyliyesinki Ruzi Hizirdan Kasim giinime vannca on ikiser akce ve.Kasim giin~nde? Ruzi Hlz~ra vannca onar akce vireler .5oyieki minbaat yine emn serifirne muhahf min binalan terk idiib ziyade akce tama idiib dahi varub 01 makule yerlerde isleyen neccarlan ziyade akce viriib bina etdiiren kimesneler dahi sehirliiden ise tedib olunub dirlige mutasarnf olanlardan ise ismi ve resmi ile ve boliik ve ulfife ve bilciimle ne mikdar dirlige mutasarnflar ise arz eyliyesin ki muradm gibi dahi haklanndan geline Fi evahiri Ca 993 (1585);

Altun a~t~l§ akceden yiiz akc;;eye C;;lkub ve buna gore eiimle nerhler tiiccar beyninde iki behaya itibar olunub ve mekillat ve melbusat dahi bu eeilden ziyadeye C;;lkmagla faraza herkes ulilfe on al:un alurken bes altun almaga baslarnagrn» (966) (Tarihi Selaniki, s 252)

. ."Bazl .ma.hall~t~a ka~lab ve sikkezen tutulub alat ve esbabIan iIe getiiriliibhatta bazr havatin dahl pl§e idinmegin ve Zeyrek Camiinde imamet iden kimsene dahi harecilari olub ve hassa sarraclardan birinin evinde bulunmagin ciimlesine eman viriImeyiib siyaseten saIb oIundular Fi sene .000» (Tarihi Selaniki, s 320)

Istanbul hayab

73

11

Amele giindeliklerine dair Mirnar Sinana yazzlan hiikiim.

Mimar basma hiikiim ki bundan akdem mektub gonderub benna ve neccar ve senk tiraslann yevmiyeleri on ikiser iizre olub maisetlerine kifayet eylemeyiib on altisar akce tayin olunrnasm at z eylediigimde minbaad taifei mezburenin yevmiye iicretleri on altisar akce olub andan ziyade olrmya deyu emri serifim verilmisken hala siiddei saadetimde tugrayi serifim hidmetinde olan Mehmed Pasa bina eylediigi camide isliyanelere ferrnaru serifirn iizre yevmiye on altisar akce iicretlerin viriirken ziyade taleb idiib virmezseniz islemeziz deyu tealliil ve niza iderler imis lmdi fermam serifime ita at itmiyenlerin hakkmdan gelmek lazimdir Buyurdum ki miisarimileyhin binasma isliyan eger neccar ve eger senk tirasdir ve halifeleridir geregi gibi tenbih eyliyesinki fermam serifim iizre on altisar akce iicretlerin aldikdan sonra tealliil ve niza etmiyeler Ve halifeleri olanlar dahi etdirmiyeler .5oyle ki fermam serifime mugayir isin biragub gaybet idenleri her kande ise halifelerine buldurub getiirdiib miihkem tenbih ve te'dib idiib §oyle ki halifeleri dahi bu babda ihmal idiib anm gibi emrime muhalefet idiib gaybet idenleri bulub getiirmeye ilam eyleyesin ki gedig! ahare virile Ve minbaad emrime muhalif tayifei mezbureye i§ itdirmiysin (Nisanci Pasa Hazretlerine gonderildi Ba kapudam miisariinileyh) Fi 15 b 995 (1587).

12

Mirnar Sinanin yazdzgz mektup iizerine amele giindelikleri tespit edildigine dair.

. Istanbul kadisma ve mimar basma hiikiim ki Bundanakdem eger neccar ve eger senk tirasm yevmiye iicretleri on ikiser akce olub irgadlarun altisar iken sen ki mirnarsm on altisar akce olmak lazimdir deyu arz etdiigiin iizre zikrolunan taifeden iistadlara yevmiye iicretleri on altisar akce veriliib minbaad ziyade olrmya deyu fermam serifim viriliib ve kadimden irgad dahi iistadlarun rusif iicretlerin alageliib haliya iistadlar on altisar ohcak nihayet rrgadlarun iicreti sekizer akce ola Haliya bazi binalarda Ierrnam serifime mugayir ziyade akce viriliib almdugu istima olunur Sen ki mirnarsm arz itdiigiin iizre ferrnam serifim virilmegin taifei mezbure ve bennayana verenler ziyade viriib aldiklan vaki ise emri serifimin icrasi iciin ihmal idiib men itmiyesin Buyurdum ki hiikmii serifim vardukda bu babda geregi gibi mukayyed olub her kimin binasi var ise sahiblerine ve eger iizerlerine tayin olunan mimar ve halifelerine

74

Hicri onuncu asrrda

geregi gibi tenbih ve te'kid eyliyesin ki tayifei mezbureye fermam §erifimden ziyade bir akce virmeyiib ve aldirrmyalar ~ayle ki eger bina sahibidir ve eger iizerine tayin olunan mimar ve halifedir fermam serifime muhalif ziyade akce vireler ve mimar ve halife alduralar badettenbih anm gibi fermam serifime mugayir i§ iden bin a sahiblerin arz idiib mimar ve halifei te'dib eyliyesin ~ayle ki bir bin ada fermam serifime mugayir i§ ola neticesi size ayid olub oziiriin kabul olmaz Ve bu hiikmii hiimayunumu sicilli mahfuza kayid eyleyiib dayima fermam adalet makrunumla amel eyliyesiz deyu emri serif virilmistir (Emir yazilub Nisanci Pasa'ya ganderilmidir) Fi 29 receb 995 (1587).

13

Istanbulda amele giindeliklerine dair Mimar Sinan'a ikinci hiikiim , Istanbul kadisma ve mimar basma hiikiim ki Sen ki kadism mektub ganderiib haliya kadimiil eyyamdan mahrusei mezburede neccar ve benna tayifesi yevmi on ikiser akceye ve rrgad tayifesi yevmi beser akceye iicretle isleyiigelmisler iken simdiki halde kaht ve gala olduguna binaen her birinin iicreti ZI'fI mertebesinden ziyade cikub ve Yehuda tayifesi ali binalara miibaseret itmekle benna ve neccar tayifesin hadden ziyade iicretle islediib bu takdirce ami rei evkafa kiilll zaran olub iie; bin akce ile olacak meremmat alb bin akce ile ancak olub bu sebeb He memlekete kiilli ihtilal gelmisdir deyu neccar ve benna tayifesi yevmi on altisar akce ve irgad tayifesi yevmi sekizer akceden ziyadeye islernemek iciin hiikmii hiimayunum virilmesin reca eylernissin lmdi hususu mezbur iciin bir iki defa mimar basma hitaben emir viriliib emire muhalif ziyade iicret taleb idenleriin haklanndan gelinmek ferman olunmus iken mucibi ile amel olunmamaga sebeb nedir Buyurdum ki vardukda bu defa dahi mahrusei mezburede olan benna ve neccar ve halifelerinin bir kacm getiirdiib mukaddema ohgelan emir mucebince benna ve neccar tayifesi yevmi on altisar akceye ve irgad sekizer akceye isleyiib ziyade taleb idenler her kimler ise. isimlerile yazub arz idesin ki haklanndan geliniib sayire mucibi ibret ola Ve bu emri serlfimin suretin sicilli mahfuza kayid eyliyesin ki minbaad mazmunu hiimayunile amel olunub hilafina cevaz gasterilmiye Fi 26 sefer 996 (1588).

14

Galata ve ibrahim pasa saraqlarmdaki hademelere altnan esoaplartn degerine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Siiddei saadetime mektub ganderiib

Istanbul hayab

Galata ve Ibrahim pasa sarayirun huddarm iciin alman esbabm hare masraflann ehli hibreleri miisavarelerile tahmin eyleyiib arz eylernissin Mukaddema zikrolunan saraylara alman esbabm hare ve masarifi bes rubu kaftan yetmis yedi akceye ve dart rubu kaftan yetrnis iic akceye ve iie; rubu kaftan altrms akceye ve iki rubu kaftan elli sekiz akceye ve bir rubu kaftan elli bes akceye ve arsun boy kaftan kirk iie; akceye ganlek ve ziri came kusagile kirk akceye ve alaca kusak sekiz akceye ve yedi yorgan seksen akceye ve Agriboz gebesi seksen bes akceye ve yedi yasdik on ii~ akceye ve karapura futa yirmi dart akceye ve zerlii futa on iki akceye olub dikdirile geldiig! Sehir Emini defterinde mukayyed bulunmagin adeti kadime ile amel olunmak emir idiib buyurdum ki. •. vusul buldukda bu babda kadimen her nevechile cari olagelmis ise olIgelan adeti kadime mucebince amel eyleyiib hilafina cevaz gastenniyesin (Bu Hath Hiimayun Sehir Eminine virilmisdir) Fi 21 993 (1585).

15

Istanbulda kaYlk naolunlartna dair.

Istanbul kadisma ve muhtesib... Cavusa hiikiim ki Haia Bogazda islenan permeler evvelki iislubdan cikub uzun ve ensiiz olub ve yelken istimal eyleyiib ve permelere avret ve oglanlan rieal ile halt idiib ve tahammiillerinden ziyade adem 'tahmil idiib defeatle permeler gark olub nice niifusun telefine sebeb olduklann ve kadimden ahmgelan ademe kani olrmyub permeciler bazi ehli irz ademlerin ve nisa tayifesinin ardlannca segirdiib sirretler idiib envai nasayeste evza ve etvar eyledikleri ilam olunrnagin kadimden Muhtesib Cardagmdan Hazreti Ebu Eyyubu Ensart ISJ\:l\~,.. )\~.,. iskelesine vannca alb kiireklii perme bes akceye ve dart kiireklii dart akceye iki kiireklii iic akceye Dolmus ile olucak yanmsar akceye Yemis iskelesinden Kagldhane caniblerine limanhk olur ise .on akceye deniz yayuz olursa on bes akceye Muhtesib Cardagindan ve .Unkapanmdan Siidtliceye ii~ akceye Haskoye dart kiirek iic; akceye alb kiirek dart akceye Dolmus ile yanm akceye Yemis iskelesinden Okmeydam iskelesine meyit alub giden perme alti kiirek dart akceye Fener kapusmdan Azab kapusma dart kiirek bir akceye Dolmus birer pula Unkapanmdan Kasimpasaya dart kiirek bir akceye Dolmus birer pula Azabkapisundan Unkapanmdan at geciirrnege ezelden bir akceye §imdi iki akceye Basdirma zemanmda bir akceye Muhtesib Cardagmdan Yag kapamna dart kiirek yanm akceye baska olunca ikiser pula Dolmus ise birer mankira Bahkpazanndan Galataya Dolmus iki mankira baska yanm akceye Fmdikludan Yemis is-

76

Hicri enuncu asrrda

1Celesine dart kiirek iki akceye ve Bahkpazanndan Tophaneye altr kiirek iki akceye dart kiirek bir akceye Bahkpazanndan Besiktasa Dolmus ile yanrnsar akceye alb kiirek dart kiirek iic; akceye Ortakoye dort kiirek bes akceye alb kiirek Bahkpazanndan Kuru Cesmeye 001- mus ile yanrnsar akceye dort kiirek alb akceye alb kiirek yedi akceye Yeni Hisara (1) dort kiirek on akceye alti kiirek on bes akceye iki kiirek .sekiz akceye istinyeye alb kiirek yirmi bes akceye dart kiirek yirmi akceye ve Uskiidara baska perme ile gidenler alti kiirek on akceye varub gelmege dort kiirek sekiz akceye iki kiirek alti akceye sayre giden kimesneler yemek viriirler ise alti kiirek otuz akceye yemek virmezler ise kirk akceye dort kiirek yirmi akceye seyire giden biitiin giin bu iishlb iizre ola Her kim bu kanun iizre olmaz ise muhkem hakaret olunub ebedi permecilik islemiye deyu defatirde mukayyed bulunrnagm minbaad vechi mesruh iizre amel olunmak emir idiib buyurdum ki hiikrnii serifim vusul buldukda bizzat mukayyed olub Bogazda islenan permeleri minbaad yassi yapdirub ve yelken istimal itdiirmeyiib ve rical ile nisvam halt bir permeye tahmil itdiirmeyiib ziyade tenbih ve yasak .itdiiresiz Ve kadimden beru ikiser ve iicer cift kiireklii permeler zikrolunan mahallere ne mikdar akce iicrete gidegelrnisler ise vechi mesruh fizre olmikdar ademlerln aldirub ziyade nesne aldirrmyub permeciler erleriin ve avretlerin ardmca vechi mastur iizre segirtmeyiib kadimden ohgelan adet ve kanun iizre muhalif nasayeste vaz itdirmeyiib ve her iskelede ne kadar perme olub ve kimlerin oldugu ve bilcciimle Bogazda islenen permeler ne kadar oldugu cem'an permeciler kethiidasile defter itdiriib senki kadism alub zabt eyleyiib ana gore herbirine yasak cernaati iz'an itdiriib muhkem tenbih eyliyesin Minbaad emri serifime muhalif ve kadimden ohgelane mugayir vaz eylemekden gayetle ihtiraz ideler Badettenbih eslemiyiib kadimden ohgelane muhalif ve emri hiimayunuma mugayir vaz iderler ise permecileri sipahi ve yeniceri tayifesinden ise yazub bildiiresiz Ve sehirli ve rencber tayifesinden ise muhkem tedib eyliyesiz Ve bu emri celiliilkadirimi sicilli mahfuza kayid itdiiresinki dayima mazmunile amel oluna (Istanbul muhtesibi Sinan Cavusa verildi)

Fi 25 Receb 995 (1587). .

16

Istanbul Darbhanesine Edirne Darbhanesinden usta getirilmesine dair. Edirne kadisma hiikiim ki Haliya Istanbul Oarbhanesinde akce kat olunmak iciin iistad lazim olrnagm Edirne Oarbhanesinde olan iistadlar bervechi istical siiddei saadetime gonderilmek emir idiib buyurdum ki ...

(1) Rumeli Hisan, Bogazkesen Hisan.

Istanbul hayab

vardukda asIa ve kat'a tehir ve terahi etmiyiib Edirnede olan Oarbhane iistadlanna kac nefer kimesne ise ciimlesin alat ve esbablarile var ise ayni ile yazub defter idiib miihiirleyiib bile gonderesin Bunda geldiikde ana gore yoklanub malum ola deyu emri serif yazilmisdir Fi 16 B 996· (1588). [1]

[1] Ozdemir Oglu Osman Pasanm ~ark seferinde, evvela ~irvanda, sonra Nahcivanda. giimii§ madeni I;lkbgl zaman, oralara da Istanbuldan vo Erzurum Giimii§hanesinden ustalar gonderilmi§tir.

VIII. BESLEV VE AZIK i~LERi

1

Rumeliden Istanbula koyun getirilmesine dair.

Rum Hinin sag kolunda olan kadilara hiikiim ki Haliya mahrusei lstanbulda et babmda muzayeka olmagin tahti kazanuzda olan celeb tayi.fesinin haliya irsal olunacak mevsim koyunlan nemikdar olub ve nemikdan tedarik olunub irsal olunmak iizre idiigi bilinmek lazrm olmagin buyurdum ki heniiz bizzat mukayyed olub tahti kazarnzda olan celeb tayifesin getiiriib dahi iizerlerine mukayyed 'olan koyunu defter mucebince tedarik itdiriib vakti ve mevsimi ile her mevsim koyunun bikusur ihrac eyleyiib dahi anun gibi mal hidmetinde olanlannuz bayileriniiz ademlerintiz ile mal hidmetinde memur olarmyanlannuz bizzat buyurub bikusur getiiriib mahrusei mezbureye teslim etdiresiz ~oyle ki biriniiz tahti kazanuzda olan celeb tayifesine defter mucebince yazilan koyunlann bittemam tedarik -etdiriib siiriib getiiriib teslim etmiyesiz ve yahud noksan iizre getiiriib ve yahud her koyunu tayin olunan mevsimden gee getiiresiz ve yahud yolda kasablara beyi etdiriib telef etdiresiz asia bir ferdin ozrii kabul olunmayub siiddei saadetimde olan defterine tatbik olunub noksan iizre getiirelerin mansiblan ahnmagla konulmayub envai itab ve ikaba miistahak olmak mukarrer olub ana gore mukayyed olub ihmal ve miisaheleden ve kimesneye sahabet etmekden ziyade ihtiyat ve ictinab eyleyiib her biriniiz tahti kazanuzda vaki olan celeblere defter mucebince tayin . olunan koyunlann vakti ve mevsimi ile . tedarik itdiriib mal hidmetinde -olanlannuz nayibeleriniiz ve yarar ademleriniiz ile getiiriib teslim etmekde dakika fevt etmiyesiz Ve herbiriniiz bilfiil ahti kazanuzda nemikdar celeb ve iizerlerine takdir olunub haliya irsal olunacak nemikdar kolunlan olub tedarik olunmuslardir mufassal zazub mezbur ile arz idesiz Fi. Selhi Muharrem 967 (1559)

2

Giimiilcineden I stanbula zahire getirilmesine dair,

Giimulcine kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib tahti kazamzda -mahrusei Istanbul zahiresiyciin tereke verilmekle ahalii vilayete muzayeka

Istanbul hayah

79

lazim geldiigiin bildimissin Andan gayri siiddei saadete gelan kimesneler dahi bazi matrabazlar tel eke alub deranbar idiib ayalete muzayeka verdiiklerin bildirdiler Imdi mahrusei mezburenin dahi zahire hususu ehem miihimmatdandir Buyurdum ki hiikmii serif vacibiil ittibaim vusul buldukda mahrusei mezbure zahiresiyciin olan terekeye kimesne mani 01- miya Amma matrabazlara tereke aldrrrmyub deranbar etdiriib muzayeka etdirmiyesiz Muhtaci arz olaru yazub bildiresiz Ve badennazar bu hiikmii reaya ellerinde ibka idiib alameti haynna itimad kilasiz Fi 2 Receb 967 (1559).

3

Bakallarzn nerhden sizlandtklanna dair.

Istanbul kadisina hiikiim ki Mektub gonderiib mahrusei Istanbulda olan bakkal tayifesi geliib mahrusei mezbureye gel en kismetden pirinc ve rugani sade ve ~lrag yagl ve cervis yagl ve zeyt yagl ve sirugan ve asel ve tulum penayiri ve basdirrna ve badem ve nohud ve kayrsiyi kadimden bakkal tayifesi satageliib haliya hisardan tasra diikkanlan olan kimesnelerden matrabazlar diikkanlar icinde ve gayrinde mahzenlere vaz ibiib mamurei mezbureye gelan zahireyi zikrolunan mahzenlerde sakhyub gicede ve giindiizde hafiyyeten gemiler ile etrafa perakende etmek ile zahirenin killetine ve nerhin [1] ziyade olmasma bais olurlar Hini kazada nerhden ziyade satanlar 01 makule kimesnelerdir didiklerinde tecessiis olurucak fihakika bakkal olrmyan kimesneler olub zikrolunan zahireyi dahiIi surda olan bakkal tayifesi satub men olundugi takdirce muzayeka olmaz idi Vakn hali arz ediyoz deyu takriri kelam etdiklerinde leyli merkumda hakikati hal tehahhus olundukda eyledikleri takrirlerine mutabik haber virdiklerin bildirrnissin Buyurdum ki kadimden oligelane mugayir kimesniye i~ etdurmiyesin Fi 25 Ramazan 967 (1559).

4

Diyarbekirden Tiirkmen koyunlarz getirilmesine dair.

Diyarbekir beglerbegisine hiikiim ki Haliya mahmiyyei Is:an?ul~a et hususunda ziyade muzayeka olmagin mahmiyyei mezbure zahiresiyciin Tiirkmen koyunlanndan koyun gonderilmesin emir idiib buyurdum ki '. senei sabikada gonderdiigiin iizre Tiirkmen koyunlanndan koyun crkarub

adem kosub sahibleri veyahud vekillerile mahmiyyei mezbureye irsal idesinki getiiriib beyi idiib eshabma tiearet ve mahrusei mezbure halkma

[1] Nerh padisah tarafmdan konur, kadiya veya muhtesibe bir fer man yazrhrdr. icabmda nerh i§lerini veziriazam gozetirdi.

80

Hicriicnunouusrrda

viis'ati maiset ola Bile kosub gonderdiigiin ademlere geregi gibi tenbih ve tekid idesinki yolda ve izde hilaf) ser' ve kanun kimesneyi dahl ve taarruz etdirmiyeler Fi 11 Sevval 967 (1559)

5

Eflak ve Bugdarulaki yazzlz ve goniillii celeplere kadilarin engel 01- mamalarina dair,

Mahrusei Istanbuldan Eflak ve Bugdana varmca yol iizerinde vaki kadilara hiikiim ki Vilayeti Eflak ve Bugdandan goniillii celeb tayifesi mahrusei mezbureye koyun getiiriirlerken ahkami serife yazilu celebedir goniillii celebe yazilmaz deyu siz ki kadilarsiz men eyler imissiz lmdi mahrusei mezbureye goniillii ve yazilu koyun getiiren celeblere asIa ve kat'a bir ferd man! olmak cayiz degildir Mahrusei Istanbulda et babmda ziyade muzayeka olmagin buyurdum ki hiikmii serifimle koyun eminim vusul buldukda bu hususa herbiriiinz bizzat mukayyed olub tahti kazamzda eger yazilu ve eger goniillii celeb tayifesidir asia men eylemeyiib ve kasabalar kasablannm dahi ellerinde bulunan bicaga yai ar krvircik ve arman koyunu nedenlfi var ise herbirine yarar iidemler kosub siirdiiriib mahrusei mezbureye ulasdirasiz Soyleki minbaad bu makule celeblere mani teaddi olundugu istima oluna her hangimzm kazasmda ise asia ozrii makbul olrmyub miistahakki itab olursuz Bilmis olasiz Ve iiv dort yildan beru sigir celebi dahi gelmez olmusdur Am dahi goresiz 01 makule sigir celeblerinin dahi siiriib bey! olunacak slgmn getiinib kemakan mahrusei mezburede beyi etdiiresiz Ahar vilayete sigir iletdirmiyesiz Hususu mezbur mahalli ihtimamdir Ana gore her biriniiz basiret iizre olub tahtr kanuzda emri serifime muhalif i§ olmakdan hazer idesiz Eger yaziludur ve eger yazilu degildir koyunlann mahrusei mezbureye getiireler Y ollarda ve kasabalara satrmyalar Fi 11 Zilkade 967 (1559)

6

Kej eden lstanbula yag geiirilmesine dair.

Kefe Begine ve kadisma ve nazinna hiikiimki Haliya bazi matrabazlar anda mukaddem varub yag cern idiib [1] dermahzen etmek ile rnahrusei Istanbulda yag babmda muzayeka olub buyurdum ki vusul buldukda bu babda herbiriniiz bizzat mukayyed olub anun gibi matrabazlara yag dermahzen etdirmeyiib ticaret iciin varanlara nerhi ruzi iizre aldirub dahi

[1] Kefede yagln ktyyesi yazm alb, krsm yedi akce idi. Bir defa da Istanbula 3000 tulumdan fazla yag gonderilirdi.

Istanbul bayab

81

gemilere tahmil idiib her gemiye yag ne sai ile almdugm yazub ellerine temessiik viriliib muaccelen mahrusei mezbureye irsal idesin Hususu mezbur mahalli ihtirnamdir Ana gore mukayyed olub vafir ve miistevfa yag gondermek babmda dakika fevt etmiyesin Fi 4 Zilhicce (968) (1560).

7

lstanbula gelen ya$ meyvanm naszl dagztzlacagzna dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Haliya siiddei saadetime §oyle arz olundiki ya§ meyve ile mahrusei mezbureye gelen gemileri bazi kimesneler karsuhyub iskeliye gelmediyen getiirdiikleri yemisi kendiiler satun alub adalet ve kanun iizre halka ve bazarcilara adalet ile taksim ve tevzi etdirmezler imis lmdi buyurdum ki vardukda minbaad yas yernis ile mahrusei mezbureye gelen gemileri kimesneye karsulatrrnyub iskeleye geliib iskele urub dahi getiirdiikleri yas meyvei halka ve bazarcilara adalet ve kanun iizre satdurasm Ve gemi reislerine muhkem tenbih ve tekid eyliyesin ki iskeleye geliib uran kimesniye yernis satrmyalar Bu hususlarda geregi gibi mukayyed olub emri serifime mugayir yas meyve ile gelan gemileri kimesniye karsulatrmyub ve gemiciler iskeliye gelinmediyen getiirdiikleri yemisi satmak isterler ise men ve def eyJiyesin Eslemezler ise adem koyub arun gibi emri serifime mugayir yemis alanlarun aldiklan yernislerin girift idiib heman fermam hiimayunuma mugayir vaz idenleri yazub arz idesin Ve bu hiikmii serifimi sicilli mahfuza kayd etdiriib dahi mazmunu hiimayunile amil olub hilafma cevaz gostermiyesin Fi 11 Muharrem 968 (1560)

8

lstanbula azik getirilmesine dair.

. Silivri kadisma hiikiim ki Haliya mahrusei Istanbulda tereke [1] muz.ayeka olrnagin buyurdum ki... vusul buldukda asia tehir itmeyiib tahti kazanda eger matrabazlarda ve sayir reayada deranbar olrnus tereke var ise eger matrabazlarda ve eger reayada sahibleri ve yahud vekilleri ile mahrusei mezbureye tereke getiirmek iciin varan gemilere nerhi ruz i iizre beyi etdiriib gemilerine tahmil idiib mahrusei mezbureye gonderesin Hususu mezbur mahalli ihtimamdir Bu hususu kimesniye itimad etmeyiib kendin bizzat tahti kazam yokhyub goriib tereke matrabazlarda ve eger sayir reayadadir her kimin terekesi bulunur ise kendi maisetleri ve ziraat iciin kifayet mikdan koyub dahi ziyadesin emrim iizre tereke i<;un varanlara nerh iizre beyi etdiiresin $oyleki bu babda

[11 Azrk, yeysi.

Istanbul hayati - 6

82

Hieri onuneu asir da

ihmal idiib veyahud kimesneye kimayet itdiresin som a tahtr kazanda matrabazlarda ve sayirde deranbar olmus tereke buluna asia ozrim makbul olmak ihtirnali olrmyub muateb olman mukarer biliib ana gore mukayyed olasm Amma gemiciler dahi bu behane ile tereke sahiblerin tazyik itmeyiib nerhi ruzi iizre akcelerin bittemarn eda iderek terekei tahmil idiib gemiler Kefe canibine alub gitmek ihtimali olrmyub ne mikdar tereke koyub ve kimin gemilerine tahmil olunub ve her gemi ile nemikdar tereke gonderildiigiin yazub mezkur ile bildiresin Fi 3 Rebiiilevvel 968 (1560)

9

Geliboludan Istanbul icin aztk toplatttrtlmasma dair.

Gelibolu kadisma hiikiim ki Mahsusei Istanbulda zahire hususunda muzayeka olmagin eger haslarda ve eger evkafda ve eger sayir reayada bulunan yerde nerhi ruzi iizre almub miri tereke navlun ile sayir reayadan alman terekeyi mahrusei mezbure zahiresiyciin varan gemicilere sa'yi cari iizre aldirub muaccelen irsal olunmasm emir idiib bu babda hassa kalafatcilar Kethudasi Halil (.)oIi ~)) bas tayin olunub buyurdum ki asia tehir itmeyiib bu hususa bizzat miisariinileyhle mubaseret eyleyiib eger Ece Ovasi hasilatmdan ve Kannabad ve (~:',)J\) ve Sirrn siirgunleri haslannda ve Bolayir evkafi terekesinden imaret harcmdan ziyade nemikdar tereke var ise ve anlardan maada reayada ve sayir matrabazda ve sipahide nemikdar deranbar tereke var ise ciimlesin yazub defter idiib dahi haslar terekesin navlun ile mid gemilere tahmil idiib ve sayir reayada bulunan terekeleri dahi mahrusei mezbure zahiresiyciin varan rencber gemilerine nerhi ruzi iizre aldirub bervechi istical yiiklediib mahrusei mezbureye irsal ve kimesneye inad itdirmiyesin Hususu mezbur mahalli ihtimamdir Ana gore mukayyed olub haslardan nemikdar tereke bulunub ve evkafdan nemikdar almub sayir sipahi ve reaya ve matrabazlarda nemikdar tereke bulunur navlun ile nemikdar irsal olunur ve sayir reayadan varan gemilere nemikdar tereke aldirub irsal olundugun ve kimin gemilerile gonderildiigiin mufassal defter idiib gonderesin ki ana gore sicil oluna Bu babda temam dikkat ve ihtimam idiib ihmal ve miisaheleden ziyade hazer idesin Amn gibi eger ahalide ve eger evkafda ve sairede deranbar olmus tereke olubvermekde inad iderler ise isimleri ile yazub bildiresin Amma reayamn kendii maisetleri ve ziraatleriyciin kifayet mikdan tereke koyub andan ziyade alub tazyik itmiyesin Ve bu behane ile kifayet mikdarmdan ziyade ahkornakdan hazer idesin Fi 5 Rebiiilevvel 968 (1560)

Istan bul hayatI

83

10

Istanbula Rumeliden gelen mevsim kayununa dair.

Filibe ve lstib ve Oskiib ve Usturumca ve];,Tikve~ ve Selanik ve Siroz ve Timurhisan ve Dirama ve Yenicei Karasu ve Tatarpazan ve Serfice ve Florine ve Koprilii ve Fener ve Catalca ve Yenisehir ve Kircik ve Manastir ve Avrethisan kadilanna hiikiim ki Her biriniiz tahti mahrusei Istanbul zahiresiyciin irsal olunan agnamdan dokuz yiiz yetmis bir senesinde irsal olunan kivircik agnaml mevsiminden baki kalan yedi bin yiiz elli agnam ve irsaliyye defterinde mukayyed olub teslim olunmiyan on bin ikiyiiz altrms bes agnam ve dokuz yiiz yetmis senesinde irsal olunan karaman agnarm mevsiminden kalan yediyiiz altrms iki agnam yerliisinden cern ve tahsil olunub mevsim koyunu ile irsal olunmak iciin Cavus ogullanndan Kasun defter ile irsal olunrnusdur Buyurdum ki vancak herbiriniz tahti kazasmda vaki olan baki koyun eger krvircik koyunu bakisidir ve eger karaman koyunu bakisindendir her kimde narnikdar koyunu baki kalmis ise irsal olunan defter mucebince yerlii yerinden bikusur ihrac ve tahsil itdiriib bir ferde bir koyunu baki kormyub defter idiib mevsim koyunu ile irsal olunan yarar ademleriniiz ile irsal eyliyesiz

Bu babda geregi gibi mukayyed olub zikrolunan bakayayi tahsil ve irsal itrnekde kemali ikdam ve ihtimarmmz zuhura getiresiz 050yleki ihmaliniz sebebi ile zikrolunan agnam tahsil olunub mevsim koyunu ile irsal olunrmya muateb olursuz Ve bu behane ile kirnesneden ahiz ve celbi mal olunmakdan hazer idesiz Ana gore mukayyed olub babi dikkatde dakika fevt itmiyesiz Fi 18 Muharremiilharam 971 (1563)

11

- Koyun geiiren sipahilerisi korunmalarzna dair.

Ziilkadirlii beglerbegine hiikfim ki Istanbul zahiresiyciin sahiblerile Iki "bin sekiz yiiz koyun gonderiib darendegan Malkoc ve Imre Celebi ve 05iikrii viriib ve Behrarn ve Pir Sultan nam sipahilere kosub gonderildi deyu defter idiib bildirrnissin Mezkurlardan mezbur Behram gel meyiib baki bes nefer sipahi zikrolunan koyunlari getiiriib siiddei saadetime teslim etdiikleri ecilden icazet viriliib gonderildi Buyurdum ki mezkfirlara olbabda kimesnei dahl etdirmiyesin Fi 7 Muharrem 972 (1564)

12

Tekirdagindan Istanbula azik getirilmesine dair.

Tekfur dagl kadilanna hiikiim ki Hala kasabai Rodoscukda bazi

84

Hierl onuneu asrrda

sipahiler ve gayri kimesneler tereke alub dermahzen idiib ve minbaad dahi etrafdan gelan terekei Istanbul zahiresiyciin varan gemiiere aldirmiyub kendiiler alub matrabazhk etdiikleri istima olundu lrndi mahrusei mezbure zahiresi ehem miihimmatdandir Buyurdum ki Derg alu Muallam yeniceri boliikbasilanndan Mustafa nam kulum vardukda bu hususa bizzat mukayyed olub kasabai mezburede dermahzen namikdar tereke var ise eger sipahinindir ve gayrindir her kimin olursa olsun sahiblerine asla tealliil ve niza itdirmeyiib mahrusei Istanbul zahiresiyciin varan gemilere nerhi ruzi iizre beyi etdiriib mahmiyei mezbure zahiresiyciin irsal eyliyesin Ve nernikdar tereke beyi oiundugun ve kangi reisin gemisine tahmil olunub gonderiildiigiin yazu b d-Il er idiib ka: ad an siiddei saadetime gonderesinki gel an gemilerden (:eft( r rnucebince taleb olunub 01 behane ile deryaya ve harice hilah enir te.cke virilmek ihtimali olrmya Ve minbaad geregi gibi tenbih ve tek id eyliyesin ki eger sipah taifesidir ve gayridir haricden kasabai mezbureye g'cian terekeyi dermahzen itmek iciin aldirrmyub Istanbul miihimmi icun varan gemilere nerhi ruzi iizre aldirub hilaf: emir kimesneye i~ itdirrniyesin Eslemiyanler her kim ise yazub arz eyliyesin ki ernrime muhalif vaz idenlerin haklanndan geline ~oyle bilmis olasm Fi 13 Cemazielevvel 972 (1564)

13

Celep yazmak icin tutulan usule dair,

Zihne kadisma hiikiim ki Sirndiki halde Istanbulun yazilu k oyun celeblerinin bazi miirde ve bazi miiflis ve nabedid olmagla mahrusei mezburede et husunda muzayeka cekiliib celeb yazilmasi miihim ve lazrm olub seniin istikametine itimadi hiimayunum olmagin vilayeti Rum {linden sag kolda vaki olan eelebi yazmak iciin seni tayin idiib celeb defterinin sureti ayni ile ihrac olunub miihiirleniib Dergahi Muallam cavuslanndan JSl.:/10l';; cavusun Ivaz ,)J.; .... j a teslirn olunub irsal olundu Buyurdum ki hiikmii serifimle vardikda kat'a tehir ve tee ahi itrniyiib bu hususa cavusumla miibaseret idiib her kadilikda olan celebleri temam dikkatle teftis idiib goresin mezkurlardan miirde ve nabedid oldu didikleri kimlerdir ve ne tarihde ve ne mahalde fevt olrnuslardir ve hem vefatlanna ve nabedid olduklanna kimler sehadet iderler isimleri ve resimlerile yazub defter eyliyesin Ve miiflis olrnuslardrr didikleri celeblerin ahvalleri nedir Filvaki mums olrnuslar rmdir nicedir temam dikkat ve ihtimamla teftis ve tetebbii idiib goresin Egen;i miiflis olmagla dahi celeblikden cikmak ihtimali yokdur Amma hakikati iizre tefahhus idiib yanmda nevechile sabit ve zahir olursa baska badef-

Istanbul hayah

85

ter dutub mufassal ve mesruh yazub kayid eyliyesin Bu hususlan sonradan yine tefahhus etdiriib gordiirsem gerekdir ~oyle ki miiflis ve miiteveffa ve nabedid adma yazilan kimesnelerin hilafi zahir ola sehadet idenleri kac nefer kimesne ise mecal virmeyiib siyaset olunur ki sayirlerine mucibi ibret ve nasihat vaki ola Bilciimle iflas ve mevti ve gaybeti munkatia iIe gaybeti sabit ve zahir olan celebler kac neferdir ve zimrnetlerine ne mikdar koyun mukayyed ise anlann yerine olmikdar koyuna ribahardan ve sayir miiternevvil ve raiyyetden bilaernir tiiccara cikan ecnebilerdir ve eger doganci ve muhtesib ve perimkiir ve kenezdir ve eger sayir erbabi ve zayif ve cihatdir ve eger tiiccar ve ehli kisbii kardrr bilciimle Dergahi Muallarn kullanndan ve sipahi tayifesinden maada celeb olmaga rniinasib nemikdar kimesne malum idiniirsen ki miitemevvil ve maldar ola ne kadrhkdan ne koyden ise isimleri ve istiharlarile mufassal yazub defter idiib muaceelen siiddei saadet bahsima arz eyliyesin Ne aS11 kimesneler idiigi goriliib hakikati hallerin malum oldukdan sonra celeblige mukarrer kilmub emri serifim sadir oldukdan sonraceleblik hidmetin eda eyliyeler Ve zikrolunan tayifeden mukaddem koyun ehli olanlan yazasm Anlardan soma sayir tayifeden yazub tayin eyliyesin Amma bu babda ziyade ikdam ve ihtimam idiib sahih maldar ve miitemevvil olanlarm kudretlerine gore yazasm ki sonradan herbirisi tesekki idiib benim kudretim yokdur deyu izhan adz etmiyiib dahi goriilmege ihtiyac eylemiyesin Ve bundan akdem bazi celebler rnaldar ve miiternevvii kimesneler iken tekalifden muaf olmagicim birer mikdar koyuna celeb yazilrmslardir Kudretlerine gore ziyade koyuna tahammiilleri vardir ve ziyade maldar ve miin'im olub ciizi koyuna kayid olunancelebleri siyanet etmiyiib ve koyun celebi olmaga miinasib olan slglr celeblerin mikdarlanna gore koyuna kayid eyliyiib celeb ahvalin bir vechile tedarik eyliyesin ki temam muntazam olub et babmda muzayeka cekilmiye Ve asla bir kimesneye kudretinden ziyade tahmil ve teklif olunrmyub temam adalet iizre yazub asIa bir ferde meyil ve sahabet etmiyiib yazdugun kirnesnelerin hakikati halin sihhati iizre yazub ehli garaz sozile kimesneye zuliim olmakdan ziyade hazer eyliyesin Ve Akkerman ve Kili kadihklarmda bazi kimesne koyun uradub 01 tarik ile celeblikden ihrac olunmuslar idi Anlan temam ihtimam iizre yokhyub emri sabik mucebince her birine ne mikdar koyun iiretmek takdir olunmus ise sartlanna riayet idenlerin mevcud bulunan koyunlann yazub defter idiib sartlann riayet etmiyenleri giru celeb kayid idiib anl ann ahvalinde miisevves nesne komayub koyun uradub sartlann riayet ideni tefrik idiib etmiyanleri celeblige mukarrer kilasin Bilciimle yazdigin celeb ahvali ciimlesinden sual olunur ~oyle ki soma hilafi zahir ola neticesi sana ayid olur Beglerden

86

Hicri onuncu asirda

ve subasilardan ve voyvodalardan ve sipahilerden ve gayride mahasalan hie; celeb yazmak umuruna kansmiyub kimesniye sahabet etmiyeler Maslahata mani olub avk eylemiyeler Anun gibi fermam serifime mugayir ahval ve taarruz idenleri her kim ise yazub arz eyliyesin ki hakkmdan geline Ve toprak kadilan celeb yazmak hususunda geregi gibi muavenet ve muzaheret eyleyiib lazim gelani imza idiib ihtimamda dakika fevt etmiyeler Bu babda mah olanlan isimlerile yazub arz eyliyesin ki bir vechile haklanndan geline ki sayirlerine mucibi ibret

'olub minbaad kimesne fermam serifime mugayir i~ etmek ihtimali olrmya Ve her kadihkda nemikdar miirde ve miiflis ve gaybeti munkatra ile gayib olanlardan nemikdar kimesne ihrac idersen ihrac etdiigiin baska defter idiib mukarrer etdiigiin celebleri dahi miistakil defter idiib sabikda defter olundugu gibi ciimlesin kansdirrmyub bir vechile temiz ve pak yazub defter idesinki miiracaat lazim geleikde ne kadihkda ve kangr karyeden idiigi bulunmak asan ola Fi 13 Ramazan 972 (1564)

14

(jskiidar karyeleri iiziimlerinden sarap yapzlmamasma dair.

Oskiidar kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib bundan akdem hiikmii serifim gonderiliib tahti kazanda vaki olan karyelerin iiziimlerin sikub tursi ve pekmez eyliyeler deyu emir olrmsidi Haliya 01 emri serifime muhalif Maldepe[ve Kartal ve Danca nam karye halki baglanndan hasil olan iiziimlerin tursi ve pekmez eylemeyiib sikub sira idiib fucilara koduklanm arz eylernissin lmdi 01 emri serifim kemakan mukarrerdir Buyurdum ki bizzat iizerlerine varub anun gibi zikrolunan karye halki baglannm iiziimlerin sikub sira idiib fucilara komuslar ise fucilanna tuz koyub sirke olmussa hali iizre koyasm Anlan dogesin Fimabaad emrim iizre mugayir i~ etdirmiyesin Fi 12 Rebiiilevvel 973 (1565)

15

Kirkkilisede kayb olan siiriiqe dair,

Koyun hizmetinde'[olan Bali Cavusa hiikiim ki Kirk Kilise canibinden kirk bir siirii koyun geciib on bir siirisi mahrusei Istanbula geliib otuz siirisi nabedid oldugu:'fistima olunmagin buyurdum ki hiikmii serifim vasil ohcak goresin bunun ash nedir Bunca koyun nice olmusdur Bu vechile koyun nabedid olmak seniin ihmaline ve ya tarnal hamma haml olunur Gecen sene ikiyiiz bin mikdan koyun gelmisdir Bu yil heniiz kirk bin koyun dahi gelmemisdir Ash nedir Un at mukayyed olub teda-

Istanbui hayah

87

rik iizre olasm Sonra ihmalm sebebi He muateb olursun Ana gore basiretiizre olub mahrusei Istanbul zahiresiyciin geleni bt kusur alettevali gonderiib yetisdirrnek ardmca olasm Ve zikrolunan siirii koyunu tetebbii idiib alettacil yazub haberin gonderesin Koyun hidmeti temam oIunca miisariinileyh seninle hidmet iizre olub ikiniiz maan goresiz Fi 13 Rebiiilevvel 973 (1565)

16

Istanbul evkafmdan alinari kasap akcalartna dait .

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahi usei Istanbulda vaki olan imareti amirem evkafmdan yiizbin akce ve ceddim Sultan Mehemmed Han evkafmdan yiiz bin ve Sultan Bayezid Han imareti evkafmdan seksen bin akce ve Sultan Selim Han imareti evkafmdan seksen bin akce ve merhum oglum Mehmedin imareti evkafmdan seksen bin ve oglum Mehmedin validesi merhumenin imareti evkafmdan altmis bin akce ve Oskiidarda olan irnai et evkafmdan altrrus bin akce ve Ali pasa evkafmdan otuz bin akce ve Mehmed pasa evkafmdan dahi otuz bin akce ve Murad pasa evkafmdan on sekiz bin akce ve Mustafa pasa imareti evkafmdan otuz bin akce ve Davud pasa evkafindan dahi otuz bin akce ki ciimle altr yiiz doksan sekiz bin akce olur miitevellilerden ahnub murabahaya viriliib rebhi mahrusei mezbure kassablanna sermaye iciin Koyun emini marifetile virilmek iizre siiddei saadetim miiteferrikalanndan Mustafaya teslim olunmasm emir idiib buyurdum ki meblagi mezburu mu.. sariinileyhim miitevellilerden alub dahi mumaileyhe teslim eyleyiib sicilli mahfuza kayid eyliyesinki muameleye viriib rebhin vechi mesruh iizre kassablara sermaye iciin vire Fi 22 Saban 973 (1565)

17

Istanbul kasaplari tctri miisliimanlardati ve luristiqanlardan almacak kasap sermayesine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahrusei mezbure kassablanna sermaye iciin mahrusei mezburede olan miisliimanlann agniyasmdan on bin altun ve nesaradan on bin cern olmasm emir idiib buyurdumki bu hususu unat vechile hak iizre eger miisliimanlardan eger nesaradan miin'im ·ve miitemevvil olanlardan mallanna gore tayin idiib dahi on bin altun miisliimanlardan ve on bin altun nesaradan cern eyleyiib dahi emri sabik iizre Dergahi Muallam Miiteferrikalanndan Mustafaya teslim eyliyesin Fi 2 Ramazaniilmubarek 973 (1565)

88

Hierl enuneu asirda

18

Kasap sermayesinin ne suretle toplanilacagma dair.

Istanbul kadisina hiikiim ki Mahrusei Istanbul kassablanna sermaye iciin tavayifi muhtelifeden cern olunub siiddei saadetim Miiteferrikalanndan Mustafaya teslim olunan meblagi mezkuru muamelei ser'iyye ile muamele idiib her maddei muamele etdiigiin Istanbul kadisi huzurunda getiiriib sicil etdiriib ve kendii dahi defterine kayid idiib sene basi 01- dukda Istanbul kadisi huzurunda muhasebesin veriib rebhinden hasil olan meblagr koyun erninine teslim idiib oldahi kadi marifeti He mahrusei Istanbul kassablanna sermaye iciin tevzi idiib sureti muhasebenin herbiri sicilli mahfuza kayd olunub birin dahi mezbur Mustafa siiddei saadetime getiiriib hazinei amiremde mahfuz ola Bu babda sicil akcesi almmrya deyu emir idiib buyurdum ki hiikmii serifimi sicilli mahfuza kayid idiib dayima mucibi ile amel eyliyesin Fi 22 Ramazan 973 (1565)

19

Yahudilerin oirdikleri kasap akcastna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Bundan akdem kassabhk iciin yirmi nefer Yehudilerden on bin filori almmak emir olunmusidi Hala mezbur Yehudiler geliib Bizden gayri miimevvil Yehudilerin nihayeti yokdur deyu ~ildirdikleri ecilden mahrusei mezburede sakin Yehudilerden Kargi ve Alman ve Salevl ve Kerus cemaatlerinden gayri cemaatlerden dahi ciimle on bin filori almmasm emir idiib buyurdum ki emrim iizre zikr olunan cemaatlerden gayrisinin agniyasindan hallii hallerine gore ciimle on bin filori cern idiib dahi emri sabikim iizre Dergahi Muallam MiiteIerrikalanndan Mustafa ( • .>.'!- ~)) ya teslim eyliyesin Fi 1 Sevval 973 (1595)

20

imaretlere ve Yahudilere verilecek koyunlara dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahrusei mezbureden imatetlere ve saraylara virilen koyun her kangr kasabadan olursa minbaad Koyun Emini marifeti ile viriliib ve Yehudi tayifesine giinde seksen koyundan ziyade koyun vilmemesin emir idiib buyurdum ki emir iizre imaretlere ve saraylara virilen koyun senin marifetin ile Emin tayin eyledgi kassabadan viriliib olbabda miitevelliler ve sehir emini ve gayri dahl ve taaddi etrniyeler Ve Yehudi tayifesine dahi her giin seksen koyundan ziyade koyun

Istanbul hayati

89

virilmeyiib emnme muhalif kimesneye i~ etdirmiyesin F 9 Sevvaluimiikerrem 973 (1565)

21

Koyun baslartruri disarida satilamqtp bashanelerde satilmastna dair. Istanbul kadrsma hiikiim ki Sabikan Oskiib kadisi olan mevlana Muslihuddin miihiirlii tezkere gonderiib Ayasofya evkafma tabi bashanelere tasarruf iden kimesnelerden talebleri ve sekvalan ile emri serif mucebince nefsi selhhaniye vanlub kassablar k ethiidasi Sefer ve sayir kassablar ihzar olunub selhhanelerde bogazlanan koyunlann ve kuzilarun baslan zikrolunan bashalere bittamam vasil olmadugunun sebbi siial olundukda Biziim selhhanemizde bogazlanan koyunlann ve kuzilarun baslan mezbur bashanelere bittemam vasil olur Lakin Silivri kapusmda ve Yeni kapuda ve Yeni bagcede dahi vakif diikkanlarda bogazlanub giru 01 mevzide satilur Ve andan gayri Y ehudiler+icinde bes diikkanda bogazlanan dahi giru 01 arada satilur Zayi olan anlarun baslandir deyu cevab verdiiklerinde mezburun bascilar dahi V echi mesruh iizredir deyu tasdik etdiklerin arz eylediigi ecilden buyurdun ki vardukda zikrolunan baslan giru bascilara ve bashanelere verdiiriib emri serifime rnugayir harice beyi etdirmiyesin F 25 Saban 968 (1559)

22

Istanbulda at degirmeni yapzlmasma dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahrusei Istanbulda un babmda ziyade muzayaka olmagin at degirmeni yapilmak miimkin olan furunlarda at degirmeni yapilmasm emir ibiib buyurdum ki vusul buldukda furun sahiblerine tenbih idesin ki anun gibi degirmen yapilmak kabil olan furunlarda at degirrneni yapalar ki eyyarm sitada un babmda muzayeka cekilmeyiib kendii degirmenlerinde un etdiresin Fi 13 Rebiiilevvel 975 (1567).

23

Istanbula ne gibi koyunlarm giinderilecegine ve kaca altnacagtna dair. Karasu yenicesi ve Giimiilcine ve Kavala ve Drama ve Zihne ve Siroz ve Timurhisar ve A vrethisan ve Vardar ve Karaferiye ve Serfice Florine ve Manastir ve Kesriye kadilanna hiikiim ki Tahti kazamzdan irsal olunan defter mucebince gecen seneden koyun ve bu senenin ko-

90

Hicri onuncu asrrda

yunu Ruzi Kasima degin ihrac idiib yarar nayibleriniiz ile mahrusei Istanbula gonderilub Koyun Eminine teslim olunmasm emir idiib buyurdum ki vusul buldukda bu babda temam ihtimam idiib eger gecen senenin koyunlann defter mucebince ihrac idiib yarar nayibleriniize kosub gonderesiz Soyleki Ruzi Kasima degin zikrolunan koyunlar mahrusei mezbureden geliib Koyun Eminine teslim olunrmya ozriiniiz makbul olrmyub azile miistahak olursuz Ana gore tedarik idesiz Ve minbaad iic kuzularms koyunu otuz yediser akceye ve ikiser kuzularms koyunu otuz dorder akceye aldirub ziyadeye atdrrrmyasrz Ve tahti kazamzda krvircik koyunu ve sagrnal [1] koyunu bog azlatrmyastz ve eslemiyiib badettenbih bogazhyanlan yazub bildiresizki haklanndan geline Ve mattabazlar ellerinde bicaga yarar mevcud olan koyunu behasile celeblere ahviresiz Taalliil ve terahi etdirmiyesiz Ve tahti kazamzda koyun eti alb ay ii<; yiiz dirhem ve alb ay ikiyiiz dirhem satdinrsiz Emrime mugayir eksiik satam arz idesiz ki haklanndan geline. Herbiriniiz tahti kazasmda mamuliinbih olan defter mucebince celeblerin uzerlerine mukayyed olan koyunlan muaccelen ihrac idiib celeblerin isimlerile surete defteri yazub miihiirleyiib mezbur cavusuma teslim idesiz ki ana gore taleb ola Ei 13 Saban 975 (1567).

Istanbulda Hind elcisine oerllecek taqinattn mikdartna dair,

Misir beglerbegisine ve defterdanna hiikum ki Bundan akdem Hind ilcisi siiddei saadetimde oldugi zimanda her gun yetmis aded etmek ve ii<; kiyye seker ve ii<; dane sem'i asel ve bir bucuk kile pirinc ve dort vakiyye yag ve dort vakiyye bal ve ii<; cenah tavuk ve ii<; res koyun viriliigelub anda dahi miinasib gordiigiin iizre birer mikdar virilmesin emir idiib buyurdum ki vancak emrim mucebince ilcii mezbura vecih ve miinasib gordiigiin iizre zikrolunan ihracatdan her giin birer mikdar nesne tayin idiib viresin Fi 8 Zilkade 975 (1567)

25

Kasap sermayesi olarak Sokollu Mehmet Pasa tarafindan veri/en paraya dair,

Istanbul kadisma hiikiimki Mahrusei mezbure kassabalan sermayesine ilhak oJunmak i<;iin Diisturu Ekrem Veziri Azam Mehemmed Pasa

[1] Bu koyunlardan maada bir de Kircan koyunu vardi iran dan gelen koyunlara Kml koyun derler di ,

Istanbul hayati

91.

,.Jy~\ Jl.i<l\l\rb\ bin filori sadaka itmegin' ve mezkur filon hala Koyun Emini olan Mustafada olmagin buyurdum ki vusul buJdukda meblagi mezburi bi kusur mumaileyh alub kassablar sermayesine miitevell olan Aliye teslim etdiriib dahi kassabalar akcesine ilhak etdiriib murabahiy virdiriib hasil olan reb him sal besal mahrusei mezbure kassablanndan ziyam zahir kosablara teslim etdiresin (Koyun Emininin ademine verildi) Fi 10. Ra 980. (1572) .

26

Istanbulda kis zorlu oldugu icin ekmek [iatiruri artttgtna dair. Vezir Ahmed Pasaya hiikiim ki Mahrusi Istanbulda ve etrafda bir iki giin kar yagub furtma olmak ile mahrusei mezbure ekmekcileri nerhi ziyade etmek murad idiniib Zahire yokdur deyu behane ve taalliil iderler imis lmdi iki giin kar yagrnagla terekenin nerhi ziyade olmamn ash yokdur lznikmid ve Kazikh ve 01 cevanibde olan degirmenlerde bulunan hazir unu getiiriib ve yerine bugday ilediib un etdirmek iciin yoldaslarile bir yayabasi tayin olunub ve kadirga ve bir kalite tedarik olunub gonderilmek iciin Kapudana ve yenicerilerim agasma ahkam yazilub sana irsal olundu Buyurdum ki vusul buldukda zikrolunan ahkarm serifeyi miisariinileyhimaya isal idiib ernri serifirn iizre bir kadirga ve bir kalite ihzar etdinib Kabanda bulunan bugdaydan bugday koyub gonderiib ve yayabasma dahi tenbih eyliyesinki -varub bugdayi degimenlerde tevzi idiib dahi hazrr bulunan unu her kimin ise baska defter idiib kadrrga ve kaliteye tahmil idiib alettecil gotiiriib teslim eyleyiib tekrar varub virdiigi bugdayi un etdiriib getiire Bu husu miihimrnatdandir Kadiya ve muhtesibe muhkem tenbih eyliyesin Etmekciler zahireyi sakhyub tereke yokdur deyu miisliimanlan taciz etmiye Mevcud bulan an unu rencber gernileri bulunur ise ' navlun ile tahmil idiib getiireler Bulunmaz ise kadirga ve kalite gondereler Ve Rodoscukda ve Ereglide hazir zahire oldugu Ham olunmusdur Rencber gernileri tedarik idiib icine adem koyub gonderesin Va rub tahmil idiib getiire (Kapuci ile pa~a hazretlerine gonderildi) F] 11 S 981 (1573)

27

Tekirdagtndan. Istanbula gelen bugday iizerinde vurgunculuk yaptzrzlmamasna dair.

Rodoscuk kadisma hiikiim ki Istanbul kadisi mektub gonderiib mahrusei Istanbulda olan etmekciler kethiidalarile meclisi sera geliib Tekfurdagmm

'92

Hicri onuneu asrrda

bugdaym kadimden sahibleri 01 tarafda olan iskelelere gotiirdiiklerinde gemici tayifesi alub Istanbula getiiriib beyi eylemekle muzayeka omazdi Hala iki ii9 yildan beru matrabazlar had is olub gelan bugdayi gemicilere aldirrmyub [1] kendiiler alub ermahzen idiib viiz'at zemanmda getiirrneyub muzayeka zamamnda azar azar geti.iriib sehre muzayaka viriirler deyu arz eyledi lmdi 01 canibde etrafdan gelan bugday kadimden olageldiigi iizre rencber gemilerine verilmeyiib matrabazlara aldirmaga sebeb nedir Bu hususda itaba miistahak olmussm Buyurdum ki vardukda bu babda mukayyed olub etrafdan iskelelere gelan bugdayi ve unu asia bir ferde derrnahzen etdirrneyiib Istanbuldan muhtesib tezkeresile varan rencber gemilerine nerhi cari iizre aldirub vechi mesruh iizre matrabazlardan her kimin olursa olsun ciimlesin ihrac etdiriib nerhi can uzre rnuhtesib tezkeresile varan rencber gemilerine beyi etdiriib dogru Istanbula gonderesin ki bunda geliib etmekcilere tevzi olunub Istanbulda clan muzayeka def ve ref ola Ve her gemiye ne mikdar tereke tahmil olunursa baska defter eyleyiib karadan arz eyliyesin ki tahmil olunan bugday ve un harice gitrnek ihtimali olrmya Bu hususda geregi gibi ihtimam iizre olub minbaad matrabazlara ve gayriye bugday ve unu aldirrniyub emri serife muha1if dermahzen etdirmekden ziyade hazer eyliyesin (Ali Cavusa virild) Fi 6 ~ 981 (1573)

28

Istanbulda et stkintisi cekilmemek icin sonradan yapz/an kasap .diikkdnlarirun kaldinlmasina dair.

Galata kadisma hiikiim ki Istanbul kadisr mektub gonderiib mahrusei Istanbulda et babmda kiilii muzayeka var iken Galatada ve nevahisinde hayh diikkanlar [2] ihdas olunmagla muzayeka ziyade olub tenbih ve tekid ile men'e mecal olmadigm arz eylemegin sonradan bila izin .ihdas olunan kassab diikkanlan kal'olunmak emir idiib buyurdum ki Hizir Cavus vusul buldukda bu hususu teftis idiib goresin Filvaki tahti kazanda bila izin sonradan ihdas olunrnus kassab diikkanlan varise emrim mucebince ref idiib minbaad bila izin kimesniye kassab diikkam vaz etdirmiyesin Amma bu behane ile kadimden olan diikkanlara dahl eylemekd en hazen idesin (Koyun Eminine verildi) Fi 27 Receb 983 (1575)

[1] Usulen bu gibi zahireler Istanbulda evvela kapana gelir, orada tartrhr, esnaf da -oradan aihrdi. Halbuki daha sonra vurguneuluk Istanbulda da basladi Zahire Kapana gelir, matrabazlar tarafmdan almrr ve mahzenlere doldurulurdu. Istanbulda zahire sikmtisi baslaymea yiiksek fatla satrlrr di.

[2] Galatada dort bes, Kasimpasada bir iki, Eyipte kirk sekiz kasab diikkam vardi ,(983). Kralaragasi Mehmet Agamn Istanbulda bir, Galatada bir kasab diikkam vardi. Bu .diikkanlann herbirine bin beser yiiz kivrrcik koyunu verilirdi (986)

Istanbul hayati

93

29

Kurban koyunlarzndan maada kimseye diri koyun satzlmamaszna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Matekaddemden rnahrusei mezbureye gelen koyunlar karnaralarda bogazlana geliib kurban koyunlarmdan gayri ahar kimesnelere koyun verilmeyiib temam reaya ve beraya ve sayir evkafi selatin imaretlerine miistevfa koyun vefa iderken hala ohgelane muhalif koltukcilara ve Yehudilere ve sair eshasa diri koyun virilmekle miriye kiilli zarar oldugundan gayri evkafi selatine ve gayri fukara ve reaya et babmda muzayeka cekdiiklerinden maada mahrusei mezbure bascilan ve pacacilan ve dibaglan ve gayri erbabi hirfet et ve paca ve deri hususunda kiilli muzayeka cekdiikleri istima olunmagm buyurdum ki vardukda bu babda geregi gibi mukayyed olub ohgelan iizre mahrusei Istanbula gelan koyunlan aynile kanaralarda bogazladub kurban koyunundan gayri ahare diri koyun virdirrneyiib amn gibi koltukcilar ve Yehudilere diri koyun virdikleri vaki ise olmakule diri koyun virenleri. gozediib tutasm ki muhkem haklanndan geline Ve bilciimle koyun getiirenlere muhkem tenbih ve tekid eyliyesin ki minbaad ohgelane muhalif kimesniye diri koyun virmiyeler ki fukara ve reaya ve evkafi selatin et babmda muzayeka cekmeyiib. bascilar ve dibaglar dahi bas deri hususunda zaruret cekmiyeler ~oyle bilesin (Baser Murada virildi) Fi 11 Za 984 (1576)

30

Yahudilerin koyun ve szgzr bogazlaqtp [azla [iatla satmamalarzna dair.

Istanbul kadisma hiikiimki Mahmiyyei mezburede Yehudi tayifesi koyun ve slgIr bogazlryub hafiyyeten nerhi ruziden ziyade satdiklan istima olunmagin buyurdum ki hiikmii serifim vardukda tayifei mezbureye ve gayre geregi gibi tenbih ve tekid eyliyesinki minbaad Istanbulda eger koyundur ve eger sigtrdir bogazlarmyalar Anun gibi bogazlamak istiyanleri Yedikule selhhanesinde bogazhyalar Ve bilciimle Istanbul icinde kurban koyunu ve basdirmahk slglfdan gayri bogazlarmyalar Soyle ki badettenbih eslemiyiib tayifei mezbureden bogazhyanlan Koyun Emini olan kimesnenin marifeti ile teshir ve tedib idesin Ve bu hiikmii hum ayunumun suretin sicilli mahfuza kayid itdiriib daima mazmunu ile amel olunub hilafi emri serif kimesneye is itdirrniyesin Ve bu hiikmii hiimayunumu Koyun Emini olanlann elinde ibka idesin (Koyun Emini adernisi Pervize virildi) Fi 12 Za 984 (1576)

Hicri onuncu asrrda

31

Istanbul zenginlerinin kasap qazilmularma dair.

Isatanbul kadisma hiikiim ki Mahrusei Istanbulda (Unkabanmda olub baser Hamdi ki ve Bahkpazannda diikkanlan ve meyhaneleri olub ) Dimorakodi nam zimrni iciin gayet maldarlar ve kassapliga kadir kimesneler oldugi ilarn olunrnagin mezkurlan Istanbula kassab yazmak emir idiib buyurdumki vusul buldukda tehir eylemeyiib mezkurlan getiiriib ahvallerin teftis eyleyiib goresin filvaki mezkurlar miiternevvil ve kassabhga kadir kimesneler oldugu mukarrer ise rnezkurlan kassab yazub tenbih eyliyesin ki mal ve menalleriIe kassabhk himetinde olalar (Koyun Erninine virildi) Fi 21 Ra 985 (1577) [1]

32

Istanbul esircilerinden zenginligi haber alinari bir adamin kassab yazzlmasma dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Haliya mahrusei Istanbulda Esir Hamnda sakin olan Deli Haci dimekle maruf esirci sair il iizerinde olan akcesinden maada yirmi bin filori Beyazistanda emanet oldigim bazi kimesneler ilam itmegin mezbur Deli Haci mahmiyyei Istanbula kassab yazrlmasmi emir idiib buyurdum ki vardukda mezkuru getirdiib sicilli mahfuza kassab kayid etdikden soma tenbih eyliyesin ki (Asagis: yazilmamis) Fi 11 Ca 985 (1577)

33

Ignp ile balik tutmaya izni olmzyanlann baltk: tutmamalarzna dair. Istanbul kadisina hiikmum ki Hala Balik Emini olan Ishak adem gonderiib hassai hiimayunum iciin bahk sayd iden miislim bahkcilar 19nb ile avhyu gelmis degiller iken hala 19nb ile avladiklan ecilden iltizama zarar virkdiiklerin ilam eylernegin buyurdum ki vardukda goresin amn gibi hassai hiimayunum iciin mahi sayd iden bahkcilarm 19nb ile sayd etmek iciin ellerinde temessiikleri yogisa kadimden ne vechile sayd ide gelmisler ise yine olvechile sayd etdiriib ohgelane muhalif ignb ile bahk sayd etdirmiyesin (Sipahi oglanlanndan nakkas Memiye virildi) Fi 25 C 985 (1577)

[1] Kasap yazilmayr kimse istemezdi. Yine boyle zenginlerden biri kasab yazilrms.

Kurtulmak icin Mrsrra kacrms. Tekrar Istanbula gelerek Dergfihi Ali Miiteferrikasi olrnus. 'Mesele haber alnnr ahnmaz, tekrar kasap yazilarak Yedikule salhanesine kasap isine gondrilmi§tir (Miihimme defteri 60, s 169).

Istanbul hayati

95

34

Aholi et sikinitst cekmemek iciri devlet adamlartna Jazla koyun oerilmemesine dair.

Istanbul kadisma hiikmiim ki Dergahi Muallarn cavuslanndan olub hala Koyun Emini olan Saban Cavus Dergahi Muallama kassab defteri gonderiib kadimiizzemandan matbahi amire ve selatin ve viizera saraylanna ve beglerbegi ve kapudamm ve kadi askerlerim ve nisanci ve defterdar matbahma ve sair agalara ve reisikiittaba ve defter eminine ne mikdar koyun tayin olundugm ve bazara gidenler matekaddemden viriliigelan kuyundan ziyade koyun alub kendiiler mahza ziyade behaya beyi eylemek ile fukaraya et babmda muzayeka geliib minbaad iislfibu kadim iizre virimesin bildirrnegin minbaad mumaileyhin defteri ile amel olunmak iciin bir sureti emin ile sana irsal olunmusdur Buyurdum ki vusul buldukda unat vechile mukayyed olub kassablara muhkem tenbih ve tekid eyJiyesinki minbaad zikrolunan defterde mastur oldugi mikdar koyundan ziyade kimesneye koyun virmiyeler Soyle ki giruemrin}e muhalif bazara gidenlere iislubu sabika ve emrime muhalif ziyade koyun virdikleri ve kangi pazara gidene virdiikleri ilam oluna Viren kassab ile alan kimesnenin miinteha haklanndan geliniir Ana gore muhkem tenbih ve tekid eyliyesin (Koyun Emini Saban Cavusa virildi) 10 C 987 (1579).

35

Koyun siiriiciilerine oerilecek iicreie dair.

lstanbnl kadisma hiikiim ki Mahmiyyei Istanbul zahiresi iciin gelan Haymana koyunundan maada yazilu celebleri siiricilerin getiiriib mahmiyyei mezbure kassablanna beyi itdiikleri koyunun akcesi ve kassablanm bizaasi iciin vaz olunan akceden virilmek sartile her koyun basma birer akceden hiisnii ihtiyarile Ieragat eyleyen siiricilere miitevelli mahrusei mezbure kadisi marifetile birer akce eksik virilmek iizre nakid eyliye Bu iisluba razi olmiyan siiriiciler beyi itdiikleri beha ile olrgeldiigi iizre kassablardan temam akcelerin alsunlar deyu tarikile tahsil olunan akcei ve bizaai kassabandan hasil olan rebh her YII mahiyyei mezbure kassablannna husranlan muka belesinde sabikan varid olan emri serif mucebince mahmiyyei mezbure kadisi marifetile ser' an tevzi ve taksim eylemek babmda emri hiimayunum virilmesin celebler taleb eylediigin arz eylediigiin ecilden buyurdum ki vechi mesruh iizre ihtiyarile feragat eyleyen siiricilere miitevellisi senin marifetinle birer akce eksik virdiriib nakid teslim itdiresin Bu iisluba razi olrmyan siiricilere beyi itdikleri beha ile

; ...

96

Hicri onuneu asirda

ohgeldiigi iizre kassablardan temam akcelerin aldurasm Ve bu tarik He tahsil olunan birer akcei ve rebhi her yil kassablara ziyanlariyciin ernriserif sabik mucebince miitevelii mezbura senin marifetinle teberruan tevzi ve taksim itdiiresin Ve bu hiikrnii hiimayunumun su etin sicilli mahfuza kayid eyledugiinden sonra miitevellinin elinde ibka eyliyesin Haliya ve minbaad mazmunu hiimayunile amel oluna Fi 4 R 988 (1580).

36

Kogunlarm celeplerden muniazam an alirup lsianbula gonderilmesine dair.

Rum llinin sag kolunda vaki olan kadiara hiikiim ki Bir kac senedir mahrusei Istanbulun yazilu celeblerinden bazilar voynuk ve bazi yager ve gozcii ve akinci ve bazi evkaf ve f mlak Medinei Miinevvere vakfiyuz deyu birer tarikle ellerine hiikiim olmag.a deftcrde iize.lerine mukayyed olan koyunu virmekde taalIiil idiib ve siz k i kadilarsiz ellerinde emir vardir deyu koyunlann ihrac itdimeyiib ve bazi celebleri dahi SlY net ve ve mevcud iken irsaliyye defterine miirde ve ya kerihte yazub ve bazi dahi eger siirici ve eger gayri birer tarikle emir alub sipahi olduk deyu niza idiib ve bazi siiruciler dahi celeblerden koyunlarm ve akcesin alub koyunu temam getiirmeyiib bu iislub ile her mevsimin koyunu defter mucebince defter ile temam gelmamek ire mahrusei rnezburede et babmda muzayeka Iazim gelmagin hususu mezbur payei seriri alemmasiri husrevaneme arz olundukda minbaad defterde mukayyed olan celeb tayifesi vechi mesruh iizre bire tarikle hiikiim alub ve sipahi olduk deyu taalliil -itmeyiib defter mucebince koyunlan vakti ile iharc olunub gonderiliib ve anun gibi ibraz etdikleri emirleri almub rniihiirleniib siiddei saadetime gonderilmesin imir idiib buyurdum ki hiikmii serifirnle Dergahi Muallam Cavuslanndan ... vardukda bu babda kirnesneve it.mad itrneyeb bizzat mukayyed _ olub bundan ekdem tahti kazam;da koyun stirrnege irsal olunan cavuslar eJinde olan defter mucebince defter de mukayyed olan celeblerin iizerler ine takdir olunan koyunlan vakti ve mevsimi ile bittemam ihrac idiib yarar siiriicilere teslim idiib adet ve kanun iizre irsaliyye defteri yazub bir suretin suriiciler ile bir suretin mukaddem siiddei saadetime gonderiib zahire hususunda memur olan Diistur~ Miikerrem Mii~iri Mufahham Vezirim Mehemmed pasa .,J~~I LM ..tlt!>1 ya teslim oIunub ternessiik virile Bu babda eger voynik ve eger sayirden taalliil etdirrneyiib hiikmii serif ibraz iderse hiikiimleri almub emrim iizre siiddei saadetime irsal idiib koyunlari defter mucebince ihrac idiib zikrolunan hususlar celeblige mani degildir Ana gore hiikrnii hiimayunu-

Istanbul hayatr

91

mun icrasmda dakika fevt etmiyiib ihmalden hazer idesin Soyieki ziki olunan hususlarda ihmal ve himayet idiib koyun noksan gele yahud mevcud olanlan miirde yahud kerihte yazasiz sonra azille konulrmyub miistahakki itab olursuz Ve siz ki koyun siirrnege memur olan cavuslarsiz ~oyleki tayin olundugunuz kadihklann koyunlann defterden noksan iizre getiiresiz yahud her mevsimin koyunu vakti ile geliib irismiye miisariinileyh ilam eyleye ozriiniiz makbul olrmyub cavusluklanrnz gitmek ile konrruyub envai itaba miistahak olursuz Ana gore mukayyed olub ihmal ve miisaheleden ve ahz ve celbden hazereyliyesiz Ve bazi celeb tayifesi yazilmak ferman olunub tahrir iizredir Tahrir olunan yerlerin ihrac olundukda yahud miiflis yazildikda Biziim tehir olunsun deyu koyunlann ihracda taalliil etdirrneyiib irsal olunan defter mucebmce siibiirub sonra yeni defter siiddei saadetime geliib makbul olub suret irsal olundukda amnla e.mel eyliyesiz 01 yazilan yerlerde kernakan defter gelince irsal olunan defter mucebince amel idiib 01 vechile kimesniye niza etdirrniyesiz Ve kadihgimzda cern olunan koyunlan siiricilerden teslim alundukda nayibleriniz ile gonderesiz ki geliib bu canibde teslim ideler deyu defeatle ahkami serifern irsal olunmusdur Takayyiid olmiyub siiricilere .itimad etmekle koyun temam geimeyiib bu defa nayibleriniiz ile Dergahi Muallama gonderesiz ki avanz teslim ider gibi defteriniz ile geIiib koyunlannuz teslim ideler Ve hazanei arniremden virilan defterde mezkur cavusum rnubaseretile tahti kazamzda vaki olan celebleriin mevcudu v~ miirde ve kerihtelerin tarihlerile ve kerihte olmaga kimler bais olub ve ernlaklerin kimler mutasarnf olduklann defter idiib varan cavusurn ile irsal idesiz Ve bazi celebler koyun siirmiyliim deyu olduklan kadihkdan kalkub ahar kazada miitemekkin olub kerihtedir deyu kayid itdirrnissiz Varan defterde mukayyed bulunan celebleri her kangi kadihkdan ise getiirdiib iizerlerine laznn gelen koyunlann siirdiiresiz Ve bazi mevcud olan celebler ihzar olunmak lazim geldikde inad ve temerriid iderlermis Amn gibi olanlan laznn geldikde sancak begi voyvodalan ve zuama ve erbabi timardan olanlar muavenet idiib marifetiniz ile getiirdiib lazirn geleni fermam serifim iizre icra idesiz Ve bundan akdem Dergahi Muallam Cavuslanndan' Halil Cavus ile kassab bedeli iciin miitesellim olan kimesnelerden kudretlerine gore akce almsun deyu ferman olunmus idi Her biriniiz tahti kazamzda ne mikdar akce cem olub kimden ahnrms ve kime teslim olunmus ayni ile yazub varan cavusum ile bildiiresiz Ve kadihgimzda voyvoda ve alay begleri ve zuama ve sayir kullanmm tirnarlarmda miitemekkin olan celebler ihzan lazim geldikde siyanet idiib ser'i serifi gozediib siirdiirmesine taalliil iderlerrnis Anun gibi emri serifime muhalefet iden kimesneleri esamisi ile Dergahi Muallama arz eyliyesiz

istanbul hayab - 7

Hieri onuneu asirda

98

~oyleki bu hususlar sayir zeman a kiyas olunrmyub emri serifim muktezasmca ihmal ve miisaheleniiz vaki ola varan cavusumun arzi makbul olub azille konulrmyub itab ve ikaba miistahak olmamz mukarrerdir (Bir sureti Orner Cavusa virildi) Fi 28 ~ 989 (1581).

37

Kuzularzn Hedrellezden evvel kesilmemesine dair.

Haslar kadisma ve subasisma hiikiirn ki Ruzi Hizira degin kuzu beyi olunrmyub Ruzi Hizirda Istanbul kassablan kethiidalan marifeti ile kalyozda satilmasm emir idiib buyurdum ki ... vusul buldukda bu babda tam geregi gibi mukayyed olub Ruzi Hizirdan mukaddem kalyozdan "gayri verde ernri serifime muhalif bir ferde kuzu beyi etdirmeyiib Ruzi HIm gelinciye Istanbul kassablan kethiidasi marifeti ile kalyozda beyi itdiriib emri serifime mugayir kimesneye i~ etdirmiyesiz (Koyun Eminine virildi) Fi Selhi Safer 990 (1582).

38

Yenicerilerin koyun iecimine kartsmamalartna dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahrusei mezbureye ... icun davar getiiren celeblerin davarlann yeniceri ve cebeci ve tOpCI tayifesi baghyub ya kassabhk idiib ve bazilar dahi kassab sakirdi narmna gice ile . . . kalub davar baglanub bazar bozulunca davar baglu durub miisteri vardukda davan baglu gormekle almaga ikdam eylemeyiib alana ve satan a zuliim oldugu ilarn olunub minbaad yeniceri ve cebeci ve tOpCI tayifesifie kassabhk etdirmeyiib ve davar baglatrmyub vesakird namma tasra kimesne kalrmyub miisteri vardukda celeb tayifesinden deger beha ile almak iciin bir yarar ehli hibre tayin olunmak emir idiib buyurdum ki ... vardukda bu babda geregi gibi mukayyed olub tenbih ve tekid eyliyesinki minbaad yeniceri ve cebeci ve tOpCI tayifesi eslerneyiib giru kassabhk idiib vechi mesruh iizre davar baghyub an un gibilerin isimleri ve resimleri ile ve her birisi kangi bdliikde oldugun mufassalan yazub Dergahi Muallama arz eyliyesin Ve bir yarar ehli hibre tayin eyliyesin ki celeb tayifesi dahi davarlann deger beha ile satub alan kimesniye hayif olrmya (Efendi pasaya virdi) Fi 21 Za 992 (1584).

39

lstanbulun ihiiqact icin koyunlann munfazaman giinderilmesine dair. Vize ve Midye ve Pmarhisan ve Kirkkilise ve Mahmud pasa hassi ve Rus kasn ve Aydos ve Ahyolu Sultanyeri Misivri Karinabad Yanbolu

Istanbul hayati

99

Nevahii Yanbolu Kizil Agac Zagrai Cedid Acka Kizanhk Zagrai Atik Cirpan Uzunca ova Kadikoy Cirrnen Hayrebolu Dimetoka Malkara Ipsala Firecik Mekri Gumiilcine Karasu Yenicesi Kavala kadilanna hiikiim ki Tahti kazarmzda vaki olan atik ve cedid celeblerin iizerine takdir olunan bahar koyunlanndan ve eger mevsim koyunlanndan ve seriei mezburede hidmetlerinde kalan koyundur bikusur ve lakiisur suddei saadetimde ola~ celeb defteri muktezasmca Fi 993 Cemazelularnn iiciinedek geliib Istanbul kassablanna teslim olunmalan lazim ve miihim olrnagla kadihklanmzda bazi maldar matrabazlar va rub siirioiler kadimden Istanbul zahiresiyciin koyun cern idegeldikleri yerlerden varub koyunlan ziyade beha ile alub badehu siiriciler varduklannda :ahar yerlerde koyun bulunmayub mezbur matrabazlardan istediklerinde yediser ve sekizer akce ziyadeye beyi itdikleri ecilden mezbur matrabazlann ellerinde olan koyunlan bittemam geliib mahrusei Istanbul kasablanna tarihi mezbure degin teslim olunmasi Iazim ve miihim olmagin Dergabi Muallam Cavuslanndan Hasan bu hususa miibasir tayin olunmak ve siiddei saadetimde olan asil celeb defterinin sureti ihrac olunub mumaileyh cavusa teslim olunmusdur Buyurdum ki ... bir an tehir etmeyiib miisariinileyh cavusumun marifetile bizzat mukayyed olub tahti kazanuzda olan celeblerin iizerlerine takdir olan bahar koyunlanndan eger mevsim koyunlandir ve eger senei sabikada uhdelerinde baki kalan koyundur muaccelen mumaileyhin yedinde olan asil celeb defterinin sureti mucebince ihrac idiib yarar siiriciler iizerine deruhde idiib irnzahyub ve miihiirliyiib bir suretin mumaileyh cavus ile ve bir suretin nayibleriniiz ile koyunlarile rna an tarihi mezbure degin celebIerin koyunlan mahmiyyei mezbure kassablanna teslim ve defteri siiddei saadetimde Koyun Eminine teslim etdiresinki celebleriniiziin koyunlan ana -gore taleb oluna Ve celebleriniizden siiricilere koyun alub. viresiz V~ koyunu olrmyan siiricileri siirici.etmiyesiz Ve koyunu olan siiricileri -dahi koyunlan mikdan celeb kayid idiib ziyade kayid etmiyesiz Sonra neticesi size ayid olur Ve zikr olunan matrabazlardan eger zuama ve erbabi timar ve eger yeniceridir ve eger hisar eridir ve eger tiiccar begi ademleridir ve eger voyvodalardir ve eger subasilardir eger sehi: liidiir ellerinde mevcud bulunan koyunlardan mezkur cavusum muba:§eretile ii~ kuzularms koyunlan yirrni sekizer akciye ve iki kuzularms koyunlann yirmi beser akciye ve bir kuzularms koyunlarm yirrniser ak'viye mucebince siiriciler alub viriib ziyade bella ile alub virmeden ziyade hazer eyJiyesin Ve zikrolunan beha iizre koyunlan virmeyiib inad idenIerin koyunlann sahibleri ile maan herbir siiriye ikiser ve iicer yarar miisellirn ve yahud eskinciler k osub ve her siirii nemikdar koyundur

100

Hicri onuneu asrrda

sayub koyun sahiblerin koyunile maan defter idiib miihiirliyiib bir miitemediin aleyh ademiniz ile koyun Eminine teslim itdiresin Ve bir suretin dahi miisellimlerin ellerine viriib muhkem tenbih eyliyesin ki koyunlann yollarda telef etmiyeler Sonra defter mucebince koyunlan anlardan taleb olunur Ve kadihklannuzda bazi matrabazlar da varub sagrnalu koyunu cern idiib ve yahud bir mikdar sagrnalu ve bir mikdar erkek koyunu cern idiib Istanbula iletiirin deyu hile ve hud'a idiib cern eyledikleri koyunlan yollarda kasabata ve kuraya beyi idiib hemise Istanbul 'zahiresine kiilli noksan gelmegin bu hususa dahi mukayyed olub herbiriniiziin kadihgmda amn gibi sagrnah koyun cemine varan her kim ise ve ellerinde emri dahi var ise amel etmeyiib ferden ferda sayub ve sagrnalu koyundan kirnesniye bir koyun aldirrmyasiz Ve kadihklarnnzda blc;aga yarar erkek koyunu ve sagrnah koyunu bagazlarmyasrz ve 01 canibde koyun behaya cikmasma sebebi sizin ihmalmiizden oldlgl malum olmusdur Bu zemam sayir zemana kiyas etmeyiib §oyleki badettenbih kadihgmizda olan celeblerinuz koyunlan tarihi merkume degin geliib asi] defter mucebince mahmiyyei Istanbul kassablanna teslim olunmaga ve yahud celbi mal iciin bazi koyunda olan celeblere muavin ve muzahir olub rniiflis veya miirde veya ki hastedir deyu defteriniizde sayir nesneler kayid eyleyiib koyununuz asil celeb defteri mucebince gelmeyiib kesir iizre gele veyahud zihrolunan matrabazlann ellerinde bulunan koyunlann emri serifim muktezasmca ahvirmeyiib anlara ziyade beha ile ahviresiz veyahud zikrolunan beha iizre koyunlann virrneyiib inad iden matrabazlann koyunlann vechi mesruh iizre Istanbula siirdiirmeyiib ve yahud siiricilerin matrabazlann koyunlanndan ahvirdikden sonra tekrar koyun ahviriib aldirub matrabazhk etdiiresiz veyahud koyunlan olrmyan siiricileri siirici idiib defteriniizde kayid itdiresiz veyahud kadihgiruzda nice koyunu ve sagrnalu koyunun bogazladasiz bu sene yoklanub asla ve kat'a sonra ozriniiz makbul olrmyub azli ebedi ile konulmivub envaj itab ile muateb olmanuz mukarrerdir Ana gore tedarik idiib babi ikdamda dekika fevt etmiyesiz (Celeb hiikmii Hasan Cavusa virildi) Fi 17 Za 992 (1584)

40

islam Giray Hana her sene gonderilen kiler miihimmatina dair.

. Istanbul muntesibine kiikiimki islam Giray Han ~~l.. • .,:.,\0 mektub gonderiib kilar miihimrnati iciin her sene besyiiz kelle pirinc ve yiiz kantar siyahiiziim ve elli kantar kizrl iiziim ve elli kantar sabun ve say.r mekfilat kisrm ve elli kantar zencebir Haci Sakir Reis tahmil idiib

Istanbul hayab

101

getiirmek istedikde muhtesib ve iskele eminleri mani olmamak iciin emri serif virilmek recasma arz etmegin kadimden ohgeldiigi iizre virilmek emir idiib buyurdumki... vardukda kadimden ohgeldiigi (iizre) mezkur reisi miisariinileyh iciin gernisine tahmil etdiigi zahireye mani olmiyasm Amma bu behane ile ahar kimesne ziyade zahirealub gitmekden hazer eyliyesin Fi 19 Za 993 (1584).

41

Istanbul icin degirmenlerde iigiitiilen una dair.

Haslar ve Corlu ve Berges ve Vize ve Eregli kadilanna hiikiim ki Istanbul kadisi mektub gonderiib uncu tayifesinin kethiidasi Hiiseyin ve etmekci tayifesinin kethiidasi olan HaCI Ali ve yigit basilan Ivaz ve uncu ve etmekciden cemmi gafir geliib uncu tayifesi zikrolunan kadihkIarda olan degirmenlere tereke olub geldiklerinde adem basma bir defada elli muddan ziyade iigiitmamekle her birimize viis'at ile nobet degiib fukara ve agniya alub Mia bazi kimesneler yiiz mud ve dahi ziyade terekeyi def'ada iigiitmekle fukaraya nobet degrneyiib 01 sebebden ziyade gadir olub her birimiz bir degirmende bir defada elli muddan ziyade terekesi olunrmya deyu ittifak .idiib minbaad bu minval iizre amel olunmak iciin emri serif reca eylediiklerin arz etmegin ittifaki mezbur iizre elli muddan ziyade bir defada kimesnede tereke olmayub elli (mudd an) tereke iigiitmemek emir idiib buyurdum ki... herbiriniiz bu babda mukayyed olub anm gibi Istanbul zahiresiyciin tahti kazamzda vaki olan degirmenlere iigiitmek iciin tereke vardikda herbirinin elliser mud terekelerin nobet ile iigiidiib agniya elli muddan ziyade tereke iigiitmek istediklerinde ve yahud nobetleri olmayan fukraranm nobetierin almak istedikde men idiib nobet kimlerin olursa nobet ile elliser mud terekelerin ugiidiib nobetleri olrmyanlan ve elli muddan ziyade tereke iigiitmek istiyanleri men eyleyiib emri serifime muhalif i~ olmakdan beg ayet ihtiraz eyliyesin Eslemiyanleri segidiib men ile memnu olrmyanlan yazub arz eyliyesin ( Ba Hatti Efendi Fi 26 Ra 993 (1585).

42

Istanbulda koyun eli [iatina dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib mahrusei mezbure kassablan meclisi ser'i serife geliib mahrusei merkumede nerhi cari koyun etinin vakiyyesi iicer akceye iken yeniceri tayifesine yiiz elli dirhem bir akceye virimek kanunu kadim olrnagin 993 senesinde bes bucuk ayda

102

Hicri onuncu asirda

bogazhyub tayifei mezbureye yiiz elli dirhem bir akceye beyi eyledigimiz yirmi ii~ bin besyiiz re's koyundan eyledigimiz ziyade ve noksandan iki yiiz bin akce hal§. celeblere vacibiileda deynimiz olub edasma iktidanrmz yokdur Kassab akcesinden eda olunmak bobinda inayet reca eyleriklerinde bilfiil Koyun' Fmini olan Ilyas Cavus kelimati mesruhalann tasdik itmisdir deyu arz eylediigiin ecilden bu babda kanun ile amel olunmak fermamm olmusdur Buyurdum ki... bu hususda matekaddemden kanun ne ise anunla amel idiib minbaad kadime muhalif i~ olmakdan ihtiyat eyliyesin deyu hiikrnii hiimayunumun mazmumile-hala ve minbaad amel olunrnak iciin sicilli mahfuza kayid eyliyesin (Bu Hath Hiimayun Sahibi saadet pasa hazretlerine yazilub gonderiliib anlar da kadiasker efendiye) Ei 26 N 993 (1585).

43

Istanbul zahiresinin oildqetlere cikanlmamastna dair.

Dargahi Muallam cavuslanndan olub bilfiil Istanbul muhtesibi olan Mehmed Cavusa hiikiim ki Istanbul zahiresinden yag ve bal ve pirinc ve sabun ve sair zahireyi bazi ~a~nigir ve solak [1] ve sipahi ve yeniceri tayifesi ve sayir Dergahi Muallam kullanndan nicesi gemilerine tahmil idiib Mudanya iskelesine ve gayri yeIere alub gitmekle mahrusei mezbure zahiresine kiilli muzayeka geldiigi ilam olunmagin buyurdum ki ... vardukbu badda ihmal ve miisahele iizre olrmyub gicede ve giindiizde geregi gibi mukayyed olub zahire ile bir gemi sahvirmeyiib hifz ve zabt eyliyesin Anm gibi zahire ile gemilerden mahalli mezbure ve gayri yere gider gemilerden gemi bulundukda reisi muhkem habs ve gemiyi girift eyleyiib eger casnigir ve eger sipahi ve solak ve yeniceri ve sayir kapu kullanmdan her kimler ise ismi ve resmi iIe yazub arz eyliyesin Soyleki bu babda imal eyleyiib zahire ile bir gemi gitdiigi istima oluna muhkem hakkmdan gelinmek mukarrerdir Ana gore mukayyed olub tedarik iizre olasm Ve hilafi emri serif zahire alub giden gemilerin gemicilerin habs, idiib ve gemilerinde bulunan zahirelerin girif idiib mid iciin zabt eyliyesin deyu emir yazrlrmsdir Ei 12 Rebiiilevel 995 (1587).

44

izmirdeki matrabazlartn Istanbula iiziim gondermediklerine dair. lzmir ve Ayazmendkadilanna hiikiim ki Tahti kazamzda bazi matrabaz tayifesi zuhur idiib Istanbula lazim olan iiziim ve razaki ve incir ve bunun emsali zahyiri dermahzen idiib bu canibde temam muzayeka

-

[1] Solaklarm mecmuu 400 kisi idi. 1586 da artmisnr (Muhimmedefteri60).

Istanbul hayati

103

olmaymca getiirmemek ile kiilli muzayeka cekiliir imis 01 makule zahireyi dermahzen itdiirrneyiib vakit ve eyyamla varan gemilere tahmil itdiiriib Istanbula irsal olunmak emir idiib buyurdum ki... vardukda herbiriniz bizzat mukayyed olub amn gibi mahmiyyei Istanbul zahiresi iciin varan gemilere tahmil idiib bervechi istical irsal eyleyiib avk ve tehir itdirmeyiib minbaad emri serifime magayir i~ idenlerin geregi gibi hakkmdan geldiriib zahire babmda ziyade mukayyed olasm deyu emir yazilrmsdrr Fi 26 Ramazan 995 (1587).

45

Edirnekapisr dismdaki hoyun pazarz ne zemana kadar siirecegine dair, Istanbul kadisma ve koyun alan Orner Cavusa hiikiim ki Edirne Kapusr haricinde basdirrna iciin sigir satan celebler sabahdan fiyliyedegin beyi ve sira idegelmisler iken hala ikindi zemamnda beyi ve sira eylemek ile kassabalara muzayeka virilrildiigi ilam olunmagin sabahdan soyliyedegin bazar olub herkes beyi ve sira eylemek emir idiib buyurdum ki ... vardukda bu babda un at mukayyed olub her kes biyi ve sira eyliyeler Badehu kassablar davarlann bagliyalar Oyleden sonra sigir celeblerine beyi ve sira itdirmiyesin Soyleki badettenbih emrime muhalif ikindi zamamnda beyi ve §ira itdirirler ise her kande ise muhkem tedib eyleyiib emri serifimin icrasmda dakika fevt eylemiyesin deyu emri serif yazilrrnsdir Fi 13 Z 995 (1587).

46

Getirici nerhi ile diikkdnct nerhinin ayzrd edilmesine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib Istanbul zahiresiyciin haricden Istanbula gelan sabun ve pirinc ve bal ve basdirrna ve sayir bunlann ems ali zahayiri ehli diikkan getiiriiciden getiirici nerhine satun

. alub dahi diikkanlannda oturakci nerhine satub intifa edegelmisler iken hala kadimden ohgelane muhalif haricden zikrolunan zahayiri getiiren kimesneler getiirici nerhine satrmyub diikkanlanna koyub kendiiler oturuci nerhine satmakla fukaraya zuliim ve taaddi olmagin zikrolunan zahayiri haricden kimesneler diikkan tutrmyub getiirdiikleri zahirei diikkana kormyub ve otUTUCI nerhine satmamak iciin emri hiiniayunurn virilmesin arz etmegin buyurdum ki vardukda goresin arz etdiigun iizre zikrolunan zahayiri haricden getiiren kimselere kadimden ohgeldiigi iizre otuz akce nerhine (oturucu nerhine) satdirrmyub getiirici nerhin satdirub kadimden ohgelan ile amel idiib ohgelane muhalif kimesneye i§ etdirrniyesin Fi 30 Z 995 (1587).

IX. TECiM. ENOOSTRi VE GOMROK iSLERi (972 -1000)

1

I stanbula ham meY'lIa getirilmemesine dair.

Yalakabad kadisma hiikiim ki Simdiki halde kiras zamam karib geliib ve sayir meyve dahi akabca irismek iizredir Amma kemalin bulrmyub hamlar bulunub satilrnagla Istanbula meyva satmaga gelan gemiler ketiirdiikleri meyve ekle kabil olmadigi ecilden minbaad her meyve kemalin bulub ekle kabiliyyet gelmediyen devsiiriilmemesin emir idiib buyurdum ki hiikmii serifim vancak bu babda unat mukayyed olub tahti kazana tabi Kara Miirsel ve sayir bag ve bagc;e ve bostan olan mahallere adem gonderiib sahiblerine geregi gibi tenbih ve tekid idesin ki her meyveyi irisiib kemale ekle kabiliyyet geldiigi zemanda devsiriib beyi etdiresin Soyle ki emrime muhalif kablelvakit meyve gonderile rnahrusei mezbure muhtesibine yeniden tenbih olunmusdur Ana gore sen dahi tahti kazanda olan kura ve nevahide tenbih ve nida etdiresin ki sinini sabikaya kiyas idiib vakti irismediyen meyve gondermiyesin (Muhtesib ademine verildi) Fi 24 Ramazan 972 (1564).

2

Rusyada olen tiirk tecimlerin mallarzna dair,

Moskov Kiralma namei hiimayun ki Memaliki mahrusemiz reayasmdan olub vilayetinizde vefat iden memaliki mahrusemiz tacirlerinden Kaya Bali ve Pevane nam kimesnelerin ve zimmilerden Todoruk nam Errneninin ciimle mal ve menalleri sizin canibinizden zabt olundugu ilam olundu Imdi vilayetiniz tacirlerinden ve ademlerinden ihtiyarlan ile geliib vilayetimizde miird oIanlann mallan ve esbablan ic;iin mektubunuzla taleb olundukda ayini adaletimiz muktezasmca teslim olunagelmisdir Gerekdir ki Namei Hiimayunumuzla Behram nam kimesne vusul buldukda miiteveffayi mezburlann zabt olunan muhallefat ve metalann ve metalar ile olan akceleri bikusur mezbura teslim olunmak babmda envai mesaii cemileniiz viicuda getiirile Tahriren fi evaili ...

Istanbul hayab

105

3

iran taraf lartna bakir ctkanlmamastna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Bakir ve evani isliyanler siiddei saadetime geliib bazi tacir mahrusei mezburede bulunan bakm alub yukaru canibe [1] iletmekle bakir bulunmayub muzayeka cekdiiklerin bildirdiler lmdi yukaruya bakir virilmek emrim yokdur Buyurdum ki vusul buldukda bu babda geregi gibi mukayyed olub mahrusei mezbureden bakrr cinsinin eger cedidi ve eger atikidir asIa yukaruya giden tiiccar tayifesine ve gayri kimesneye bakir aldirmayub men ve def eyliyesin Ve iskele ve giimriik eminlerine unat vechile tenbih ve tekid eyliyesin ki anun gibi emri serifirne muhalif bakir alub yukaru canibe iletmek iciin Iskeleye varub geciirmek istediklerinde bakinn girift idiib sahiblerin habs idiib siiddei saadetime bildiresin 26 Rebiiilevvel 976 (1568)

4

Mirf rahilart islemek icin Istanbul giimriigiine gelen killar hakkinda.

Istanbul kadisma hiikiim ki t.J'6''1IJ ..l~\..'1I.J..l; Mirahur Ali .;l>tb miihiirlii tezkere gonderiib rencber tayifesi etrafdan geliib mahrusei Istanbul giimriikhanesine kil getiirdiiklerinde ve mahrusei mezbure dibaghanesinde hasil olan kildan mid raht islenmek iciin nerhi ruzi iizre kifayet mikdan akce ile kil aldikdan soma sayirleri almak hususunda hiikmii serif reca etmegin buyurdum ki vardukda etrafdan rencber tayifesinin mahrusei mezbure giimriikhanesine getiirdiikleri kildan mahrusei mezbure drbaghanesinde cikub hasil olan kildan mid raht islenmek iciin kifayet. mikdan almdikdan soma kimesnei taciz ve tazyik etdirmiyesin Kifayet kadan akceleri ile nerhi iizre almdikdan sonra sayirlerine aldurasin (Hazine kapusmda oturan yazici Hasan Celebiye verildi) Fi 12 Zilkade 967 (1569)

5

Giimriik iltizomcilartnui tecimenlerden [azla giimriik almamalarzna

dair.

Nisaru hiimayun oldur ki Mahrusei Istanbulda bazi kapularda 've Galata ve Oskiidar maberinde alman giimriigiin miiltezimleri kanundan ziyade resm alub tiicaara ve sayir miirur ve ubur idenlere teaddi oldu-

r 1] iran taraflarma.

106

Hieri onuneu asirda

gl ilam olunub zikrolunan giimriiklerde tiiccara tecaviiz etmemek iciin iizerlerine nazir nasb olunmak lazim olmagm Miiteferrikalardan hassa tacir olan Mustafa ehli vukuf olub kemali emanet ve diyanetine itimadim olmagin giimriik hususun goriib gozlemek iciin nazir tayin idiib bu Nisarn Hiimayunu verdiim ve buyurdum ki badelyevm ahnan yerleri goriib gozediib tiiccardan ve sayir miirur ve ubur idenlerden kadimden ziyade aldirrnayub ve giimriik almugelmiyanden hilafr kanun giimriik aldirrnayub giimriikleri kadimiileyyamdan ohgelen adet ve kanun iizre almub eyyami adaleti hiimayunumda kimesniye zuliim ve teaddi olmiya Mah miriden dahi] asIa nesne bel' ve ketm olmayub mahfuz ve mazbut ola Fi 11 Sevval 973 (1565)

6

j skelelerden gececek olanlanntiakalanmalonna dair.

iskele emini Maksuda hiikiim ki Bundan akdern iskeleden ote yakaya iskeliye gecub giden kimesneler iskelede yoklanub nemakule kimesne olub kefil ve sayir ahvali 111alum oldukdan sonra icazet viriliib gecmekle ehli fesad ote yakaya ve beru gecmege ruhsat bulmayub zabt olunurdu Haliyen bazi kimesneler Kum ve Catladi ve Ahur ve Dimitri Kapulardan geciib yoklanmamagla ehli fesad mazbut olmadugr ilam olmagm buyurdum ki vusul buldukda bu babda geregi gibi mukayyed olub adeti kadime iizre geciib gidenleri iskelede yokhyub kefil almmak laznn olanlan kefilsiiz gecmege ruhsat virmeyiib ve ahar kapulardan ohgelsne muhalif ve kanuna mugayir kirnesriei geciirtmeyiib kapulan unat zabt ve hifz eyliyesin ~oyleki emri serifime muhalif yoklamadiyen ahar kapulardan adem geciib ehli fesad ruhsat bulub mazbut olrmya senden biliniir Ana gore ikdam ve ihtimam eyleyiib basiret iizre olasm (Ademisi lbrahime verildi) Fi 3 Zilhicce 975 (1567)

7

Canakkale bogazmdati girib cikacak yabanci gemilerinin yoklanmastna dair,

GeIibolu hassa harcr eminine hiikiim ki Bundan akdem mahrusei Istanbula geliib giru yerlerine giden Venedik ve Franca ve gayri gemiler kadimden Gelibolu bogazmda yoklanu geliib memnu olan meta ve gayri nesneleri alub gitdiikleri ilam olmagin buyurdum ki vusul buldukda eger Frenk Venedik gemileri ve eger France ve gayri gemilerdir kadimden ne mahalde yoklanagelmisler ise adeti kadime iizre

Istanbul hayah

107

01 mahalde yoklanub memnu olan meta ve gayri nesneyi alub gitmekden hazer eyliyesiz (Mezbur hassarmz eminine virildi) Fi 10 Muharrern 974 (1566)

8

Lehisiandan Tiirkiyeye gelen teciinenlerden [azla giimriik altnmamastna dair.

Memaliki mahrusede vaki olan beglere ve kadilara ve iimenaya hiikiim ki Haliya Lih Kirahrun siiddei saadetimde olan ilcisi Dergahi Muallama arzuhal idiib vilayeti mezbure bazirganlanndan tahti hiikumetimizde ticarete gelenlerden kadimiiIeyyamdan almagelenden ziyade giimnik taleb olunub ve bir defa ahndikdansonra tekrar giimriik alrnub -teaddi etdiiklerin ve atlanna ulakdan ve yeniceri tayifesinden ve gayriden dahl ve tecaviiz olundugm bildiriib 01 babda hiikmii se: ifim f aleb itmegin buyurdum ki vusul buldukda bu babda temam mukayyed olub anm gibi vilayeti Lih bazirganlanndan tahti hiikumetimizde ticarete gelenlerden adet ve kanun iizre metalanna gore giimriiklerin eda etdiiklerinden sonra bir akce virmiye Ziyade giimriiklerin aldirrnayub ve bir defa eda etdiiklerinden soma ohgelene muhalif tekrar giimriik taleb etdirmiyesin Ve bindiikIeri bargirlerine eger yeniceri tayifesinden ve eger sipahi ve gayriden ve ulakdan ahidnamei hiimayunuma mugayir bir ferdi dahl ve taarruz etdirmiyesin Fi 23 Muharrem 976 (1668)

9

lstanbulda yapz/an hasirlarin nizami en ve boyda yapz/malarzna: dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Haliya mahrusei mezburede vaki

hasircrlar eger tul ve eger arzidir ve eger behasidir kadimden ohgeldiigi iizre olrmyub ve behasm dahi ziyade idiib miisteriler sekva etmegin buyurdum ki vusul buldukda bu hususu ehli vukuf ve mahrusei mezbure muhtesibi miibaseretile goriib kadimden her cins hasmn tuli ve eger arzi nernikdardir ve her cins ne bahaya satilur anun gibi kadim den ohgelane mugayir tul ve arzdan noksan ve bahasmdan ziyade varsa men ve ref idiib kadimden her biri ne behada ise giru her cinse behasm tayin idiib ve . tul ve arzi takdir idiib ana gore sicille kayid; idiib minbaad anun ile amel ideler Ana muhalif ohgeldiigine mugayir idenleri men idiib olrmyanlan arz idesin ki hakkmdan geline Fi 7~evval 973 (1565)

:108

Hicri onuneu asrrda

10

lstanbuldaki kumas tezgdhlartna dair.

Simdiki halde mahrusei mezburede seraser ve sahnik ve zerbaft kurnas ve kusak islenan dezgahlar yogalub zabt olunmiyub kumaslanmn kilabdan ve ibrisimlerin safi itmeyiib envai hile ve hud'aya miibaseret ·etdikleri ecilden fermam hiimayunumla yoklanub goriildiikde iicyiiz on sekiz dezgah bulunub zikrolunan dezgahlan sahiblerinden yarar ve miitemevvil ve itimad olunan iistadlardan yiiz aded dezgah mukarrer olub bakileri ref olunmasin emir idiib buyurdum ki Dergahi Muallam cavuslanndan ';;iieea «» ..Ii -"!oj vaneak bu hususu unat veehile kemali dikkat ve ihtimam ile bizzat yokliyub goresin Zikrolunan dezgahlann sahiblerinden kiraci ve muamele ile akce kullanur olrmyub miitemevvil ve maldar olub yarar itim~d olunur iistadlardan yiiz dezgahi mukarrer idiib dezgahlan ne mahalde ve kendiiler ne mahalde sakinler ise isimleri ve resimleri He yazub defter idiib imzahyub siiddei saadetime g6nderesin Maada ne mikdar dezgah var ise eiimlesin ref idiib ve zikrolunan kumaslar ahvali temam manzum ve mazbut olmagiyciin mukarrer olan dezgahlardr islenan altunlu kumaslara rnii i temga unlub temgasiz ahnub satilrmya Ve ehli vukuf olan silahdarlanmdan JtL.'1loJ.I.; Cerkes Hiiseyin mubassirlan -olub yokhyub gore Her seraser ki isleniib temam ola nihayet otuz bes altundan asaka olrmya Ciimlesin mezbur cavusuma temga etdiriib terngasuz olam alub satdirrmyasm Ve badennazar bu hiikmii hiimayunumu sicilli mahfuza kayid etdiriib hilafina eevaz gosterilmiye $oyle bilasm Fi 18 Safer 972 (1564)

11

lstanbulda saiilan kiremitlere dair.

Tekfurdagi kadisma hiikiim ki Tahti kazana tabi Hor nam karye ve gayri mahalde kadimden kiremid isleniib mahrusei Istanbula getiiriliib beyi olunugeliib halen zikrolunan kiremid oligeldiigi iizre islenmeyiib kiiciik kahb ile isleniib unat bisiirrneyiib kiremid emrinde hile ve hud'.adan hali olmadiklan eeilden kadimden isleniigelen kiremidin kahbi rnahrusei Istanbul muhtesibinde mahfuz olrnagin niimune iciin ahnub sana gonderildi Buyurdum ki Dergahi Muallam Cavuslan ogullanndan Mehmed vardukda bu babda bizzat mukayyed olub zikrolunan mahalle ve sayir kirernid islenen mevakie ademler gonderiib kiremid isliyenlere muhkem tenbih ve tekid idiib minbaad gonderilen niimune iizre kesdiriib kadi~den istimal olunugelen temgalu kahba muhalif kimesniye nok-

Istanbul hayatI

109'

san iizre kesdirmiyesin Ve bisiirrnesine dahi temarn rnukayyed olub unat bisiirdiib hile ve hud'a etdirmiyesin $oyle ki badelyevm gonderilen kahba muhalif kirernid isleniib gonderile veya unat bismeyiib yig gele tasra cikartmiyub beyi etdirilmez Getiirenler muateb olur Sen dahi mesul olursun Ana gore emrime muhalif ve ohgelane mugayir bir ferde i§ itdirrniyesin Fi 27 Zilhieee 972 (1564)

12

lstanbulda ayda ne kadar barut yapzldzgma dair.

Istanbul hassa hare erninine hiikiim ki Mektub gonderiib mahzeni arrrirede bin altiyiiz kantar safi barut ve bin iicyiiz yetrnis kantar giihercile meveud olub ve Kagldhane karhanesinde ayda iiyyiiz kantar barut ve sehir karhanesinde ayda yiiz elli kantar barutu siyah cikar Ve dayirna ihtimam olunur Ve Tersanei Amireye her giin vanlub hidmetde makdur olunur deyu arz eylernissin : Ve dahi her ne ki Ham olunrnus ise malum oldu Kemakan hidmetde hidemati hiimayunumda sarfi kudret etmek emir idiib buyurdum ki vardukda emrim mueebinee Tersanede ve sayir hidemati hiimayununda ikdam ve ihtimam iizre olub vila yeti Karamamn giihercilesi temam geliib teslim olunmus mudur yazub bildiresin Ve baki kalmis varsa yazub bildiresin deyu mektub gonderiib getiirmege sai idesin (Gazi Cavusa verildi) Fi 18 Receb 979 (1571).

13

Istanbula ham meyva getirilmemesine dair.

Istanbul kadisma ve muhtesib olan Mehmede hiikiirn ki Senki kadl-sm mektub gondrub lstanbulda meyvefiirus ayam meclisi ser'a geliib kadimden rnahrusei Istanbula gelen meyve biiyiik karamiirsel ile geliib bazarbasilan Meyve lskelesine varub ham olrmyan meyvesin intihab ve ehli suka tevzi idiib miisliimanlar rniiteneffi olurdu Hala meyve kiiciik. gemiler ile geliib Yemis lskelesinden gayri yerde bozilub bazarcilar hafiyyeten ham meyve dahi alub miisliimanlara beyi itdikleri ham meyve intifaa kabil olmamagin kticiik gemiler istimali ve ham yemis bey'i ref olunmak miinasib oldugun bildirrnis sin lmdi buyurdum ki bu babda bizzat rnukayyed olub meyvei getiiren kiiciik gemi He getiirmeyiib ve Meyve Iskelesinden gayri yerde beyi etmeyiib oligeldiigi iizre biiyiik karamiirsel gemileri ile gotiiriib Yemis Iskelesinde beyi ideler Badettenbih emrime muhalefet idenleri her kimler ise tedib idiib eslemiyiib muhtaci arz olanlann isim ve resimlerile yazub bildiresin (Muhtesib basma virildi], Fi 23 S 980 (1572)

:110

Hicr i onuncu asirda

14

Mirf iiskiif icin ldzim olan deriler alznmadan baskalarma deri satilmamastna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Darende Pir Nazar geliib miri iiskuf islenrnek iciin geci ve iistuvane iciin ahu derilerin kifayet mikdan kendii akcesile almadiyen ahar kimesnelere verildiigin bildirrnegin buyurdum ki vardukda bususu mezbur iciin eger keci ve eger ahu derisidir elvirdiigi beha ile mezkur kifayet mikdan almadiyen ahar kimesneye aldirrmyasm ( Mezbura virildi) Fi 25 Muharrem 976 (1568)

15

Bedestendeki tellal ve esnafzn hilelerine engel olmak icin,

Istanbul kadisma ve Ayasofya miitevellisine hiikiim ki Hala Beza'zistanda beyi iciin dellala verilen esbabi ehli Bezazistandan birkac miisliiman ve kafir ittifak idubesbabi mezburu bir mikdar akceye cikarduklanndan sonra artik arturrmyub ve dellal dahi mezburlann hevasma tabi olub kimesne ziyade eylemez deyiib sahibi de zaruri alub virdiikden sonra mezburlar esbabi mezbureyi ortalannda mezad idiib aldiklan siimiinden nice akce dahi ziyadeye cikarub badehu ahare beyi idiib rebhin ciimlesi ortalannda kismet eyledikleri ve ehli Bezazistandan biri dellal elinden bazi esbabi besyiiz akceye alub badehu yine dellala viriib besyiiz elli akceden mezad eyle deyiib dellal tasradan gelmis deyu mezad idiib ziyadeye beyi eyledikleri ilam olunub hususu mezbur ~.J .. ~:l.I'l.l.lIf~\ Miiftii enam -U>.La; -.IIlrl.1 a istifta olundukda zikrolunan husus harami mahzdrr Hakim ciimlesini tazir idiib miitevelli bu makule hayinlerden dukkanlann alub muamelati sashih kimesnelere virmek lazimdir Ve bu makule hilelerin ve hud'alann biliib men eylemiyan kethiidalan . hirsuz deyu fetvayi serif virrnegin buyurdum ki vusul buldukda bu hususda mukayyed olub evvela Bezazistan kethiidalan ve bazirganlanna ve dellallanna fetvayi serite fehvasm iz'an etdi-iib muhkem tenbih ve te'kid eyliyesinki minbaad eger bazirgan ve dellal eger gayridir asia bir ferd olvechile hile ve hud'a eylemayub ser'i serite rnuhalif kimesneye i~ etdirrniyesin Badettenbih 01 asil hile ve hud'aher kangismdan zahir olursa ehli diikkandan diikkanlarm alub ~er'le tazir idiib ve delIah kaydii bend He gonderesin ki kurege komia Ve bu hiikmii sicilli mahfuza kayid eyliyesinki dayima mazmunu ile arnel oluna (Bezazistan kethiidasi canibinden gelen Davud narn kimesneye verildi) Fi 15 R 981 (1573)

Istanbul hayati

111

16

I stanbulda satilan altin oeraklarin usul ve nizamt oechile yapzlzp satzlmaszna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala Dergahi Muallamda olan divaru hiimayunum katibleri ve hassa nakkaslanm ve miicellidler geliib mahmiyei Istanbulda verakcilar kadimden veraki biiyiik kahba gore isliyiib altun verakm destesi on bes ve giimii~ verakm destesi bes akceye miistevfa bulunur iken hella verakcilar altum hem kiiciik kahb isliyiib ve hem on bes akceden ziyadeye beyi idiib bize ve mahmiyyei Istanbulda altun verak kullananlara kifayet mikdan virmediyen haricden gelen bazirganlara ziyade beha ile ile virmekle ekser zemanda altuna muzayeka cekilur Ve iclerinden Ferhad dimekle maruf kimesne Brusa ve Edirneden altun verak alub kiiciik veraklar idiib bunda ziyadeye satub ve bazilan murad iizre altum ternam islerniyiib hem altundan ham iken kahb idiib ekser evraki deliklii ve iir; dort pare idiib ziyadeye virmekle . bize ve mali miriye gadir olur ~oyleki ziimrei mezburden olan Darende silahdar Hiisnii tayifei mezbureye kethiida ve Sinan dahl yigitba~l' tayin olunub adeti kadime iizre amel olunmak ferman olunur ise ve nekadar verakcilar var ise herbiri haftada dort deste veraki bize ve mirfye miiteallik olan miihimmata ham bulunmak icn yigitba~Ilarma getiiriib cern etmek emir olunursa mezburda hazir bulunub memur oldugumuz hidmet tehire kalrmyub miriye nef'i mukarrerdir deyu bildirdikleri ecilden arz olundugu iizre tayifei mezburu zabt iciin iclerinden mezbur silahdar Hiisnii kethiida ve Sin an dahi yigitbasilan olmak emir idiib buyurdum ki mezburlan getiirdiib 01 hidmet iizre olmagi tenbih idiib ve verakcilan getiirdiib minbaad adeti kadime iizre altunu biiyiik kahba isliyiib destesin on bese ve giimiis evrakm destesin bese beyi idiib veraki gayet eyu altundan isleyiib her veragm biitun idiib ve kemalile isliyiib ham iken ~eyi etmiyeler Divam hiimayun katiblerine ve hassa nakkaslanm ve bilciimle hassai hiimayunuma miiteallik miihimmata altun veraki daima hazir bulunmak iciin her bir verakci haftada dorder deste veraki getiinib mezbur yigitbasilarma teslim idiib akcesin andan alalar Altun mezburda dayima hazir buluna Andan maada islediikleri verakdan Istanbulda altun kullananlar kifayet mikdan verak almadiyen haricden kimesniye satrmyalar Ve mezbur kethiidalanna ve yigitba~llanna tenbih eyliyesinki tayifei mezbureyi zabt idiib ve haftada islediikleri veraklann yokhyub emrim iizre haftada dorder deste altun yigitbaslanna getiirmiyenleri ve kiiciik kahba isliyiib kern ve kaleme gelrnez altun isliyenleri ve Istanbulda kifayet mikdan ahnmadiyen harice beyi idenleri sana

112

Hicri onuncu asirda

iletiib geregi gibi tazir ve tte'dib ediireler Bu adet iizre biiyiik verak islemiyiib kiiciik isliyiib eksik satanlar sayir eksik satanlarm adeti iizre teshir etdiriib birine himayet iderlerse cezasm an lara etdiriib ve yigitbasilann dahi vechi mesruh haftada kendiiye getiirdiikleri altunlanrnn destesin on bes akceye ve g iimiisiin bes akceye alub Divam hiimayun katiblerine ve Hassa nakkaslarma nerhi mezbur iizre beyi idiib ziyadesin Istanbulda verak isliyenlere beyi idiib harice virmiye Haricden gelanlere ziyade beyi ile beyi etdiigi zahir olursa anun hakkmdan geline Bilciimle bu hususlan miihkem tenbih idiib ve minbaad bu emri serifimle amel olunmak iciin suretin sicilli mahfuza kayid idiib emri serif mezbur kethiida ve yigitbasilan elinde ibka idesin Amma silahdarlanm dahi mezbur kulum bu behane ile memur oldigi hidmetden kalrmya (Monla Kasima verildi) Fi 26 C 981 (1573)

17

Istanbul debbaglan icin gelen palamutun baska yere gonderilmemesine dair.

Tuzla Seferihisar ve Ayazmend kcdilanna hiikiim ki Mahrusei Istanbul debbaglan Dergahi Muallama geliib kadimden tahti kazandan palamud geliirken haliya gelmez olub olbabda muzayeka vaki olmagin mahrusei mezkureye lazrm iken ahar yere. gonderilmiye deyu hiikiim virilmesin reca eylediler Ve kadimde tahti kazamzdan mahrusei mezkflreye palamud geliirken haliya gelmiyiib muzayeka olmaga sebeb nedir Imdi Istanbula lazirn iken ahar yere alub gitmek istiyanlere palamud aldrrrmyub men olunmasm emir idiib buyurdum ki vardikda bu babda unat vechile mukayyed olub goresiz anun gibi mahrusei Istanbula palamud laizrn ve rniihim iken ahar yere iletmek istiyanlere emrim mucebince palamud aldirrmyub kimesniye hilafi emir (i§) etdirmiyesiz Bu husus miihimdir Basiret iizre olasiz (Katib Mahmud Celebiye virildi) Fi 11 C 981 (1573)

18

izmirden Istanbula gelen balmumunun disaruja gonderilmemesine dair. Izrnir kadisma hiikiirn ki Hala mahrusei Istanbulda semhanemtiltezimi olan Ishak nam Yehudi siiddei saadetime geliib mahrusei Istanbulda balmumu babmda kulli miizayeka var iken tahti kazanda hasil olub ve haricden iskeleye gelen balmumu dogru Istanbula gonderilmamegin kiiffara ve haric yerlere gonderiltib ve bilfiil anda kafir gemisi balmumu

Istanbul hayab

113

ile memlfi olub deryaya gonderilmegle mm icun ve sayir mesalihi mtislimin iciin lazim olan balmumu bulunmayub zaruret cekildiigiin bildirdi lmdi kiiffara balmumu virilmek memnudur[l] Buyurdum ki vusul buldukda bu babda geregi gibi mukayyed olub eger tahti kazanda hasil olan ve eger haricden iskelelerde gemilere beyi olunmak ieiin gelen balmumun kiiffara ve deryaya virdirmeyiib ve bilfiiI anda olan gemilere balmumu ve sair balmumunu eshabi ve yahud vekillerile dogru Istanbula gonderesinki nerhi cari iizre mid semhaniye ahnub eshabma ticaret vaki olub ve Istanbulda balmumu babmda olan zaruret def ve ref oluna $oyleki tahti kazanda kiiffara ve harice balmumu ve sair memnu olan meta virildiigi istima oluna ozriin kabul olmak ihtimali yokdur (Divan katiblerinden Mahmud Celebiye virildi) Fi Gurrei Zilkade 981 (1573)

19

Istanbula getirilen odunun nerhe gore sattlmastna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib Marmaradan ve gayriden mahrusei Istanbul zahiresiyciin odun getiiren gemici tayifesinin ekseri meclisi ser'e geliib mahrusei mezbureye ticaret iciin getiirdiigiimiiz odun gemilerine ekabir gemisi namma Acemi Oglanlardan ve gayriden bazi kimesmeler yerlerimize geliib ve karsihyub ve bazi iskelelerde gemilerimize giriib cekisin bizden sekizer akceye kendiiler alub [2] on dort ve on beser akceye satub gemicilerden bazi fesad iizre oJanlar anlar ile ittifak idiib nerhi ruziden ziyade beyi idiib akceyi mabeynlerinde tevzi etmekle bize zuliim olur deyu milk gemiIeri olanlar gemilerinden gayri rencber gemilerine dahl etmeyiib kadimden ohgeldiigi iizre her gemici iskelede nerhi ruzt iizre fukaraya satub haricden kimesne kansmamak iciin emri serif reca etdiklerin ilarn etmissin lmdi minbaad rencber gemilerine geliib satilan odunun cekisi onar akceden [3] ziyade virilmamesin emir idiib buyurdum ki •.. vusul buldukda gemici tayifesine minbaad odunun cekisin onar akceden eksiige ve ziyadeye satdirmiyub ve ekabir ademinden ve Acemi Oglamndan ve gayriden her kim olursa kendiilere milk gemilerinden maada

[1) Keza Istanbul icin gelen sabun, biber ve sahtiyan da baska yere verilmezdi. Bu gibi metala yiiklii kervanlar daha yola ~tkmadan hancilar hiikiimete haber verirlerdi ~Mii. himme defteri 31, s 252 - Tiirkiye kiyilarmda oldugu gibi sair «yaltlan ve deryada ticaret iizre olan gemilerin hifz ve hiraseti i~iin donanmayi hiimayun> ihrac olunurdu (Defter 67, s 83.

[2] Ekseriya zengin tacirler de odunu toptan ahrlar, sair esnafa yiiksek fiatla satarlardi (Miihimme defteri 72, s 264).

[3] 997 (1588) de odunun cekisi yirmiak~eye idi Esnaf Yalakabaddan on iki akceye ahrlar, Istanbulda yirmi bes akceye satarlardi, 0 devirde odun gelen yerler: Mihah .. , !;iile, Yalakabdd, Kandm, Aydmcik, Biga, Karadeniz ve Rumeli yah Ian idi.

Istanbul Hayab - 8

114

Hicri onuncu asrrda

rencber gemilerin cebren getiiriib eksik beha He aldirrmyasm Dogru Odun lskelesine getiiriib and a herkes akcesile nerh iizre onar akceye almub hilafi emri serif i~ etdirmiyesin Eslemiyiib inad ve muhalefet idenleri isimlerile arz eyliyesinki haklanndan geline (Muhtesib ademisine verildi) Fi 3 Rebiiilevvel 983 (1575)

20

Odun gemilerine oerilecek iastma navlununa dair.

Uskiidar kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib tahti kazanda vaki olan iskelelerde odun gemisinin navlunu dorder akceye ve $ili nahiyesinde altisar akciye ohgeldiigi ehli vukuf miisliimanlar haber viriib 01 takdirce Oskiidar kazasma odun tasiyan reayaya altisar akciye $ili nahiyesinden odun tasiyan reayaya dorder akceye nerh viriliib odun tasiyan gemilerimiz nesne cekrneyiib ve dagdan odun tasiyan reaya nerhi mezbur iizre tasiyub gayri nesneye mubaseret etmiyiib evvelden cekegeldiikleri iizre odun cekiib nerhi mezbur iizre beyi idiib gemiciler dahi 01 nerh iizre alub reayaya hilafi emir ziyadeye virdirmeyiib emrime mugayir i~ olmakdan hazer eyliyesin $oyleki evvelden odun tasiyan reaya emre mugayir ziyadeye satub ve yahud odun cekegelen kimesneler gayri nesneye mubasereteyleyeler arnn gibileri isimlerile yazub bildiresin ki muhkem haklanndan geline Ve minbaad bu hiikmii hiimayunumun icrasmda dakika fevt etrneyiib ikdam ve ihtimam iizre olasm Ve dayima mazrnunu hiimayunile amil olub sicilli mahfuza kayd eyliyesin (Muhtesibin ademisi Mustafaya verildi) Fi 23 Ra 983 (1575)

21

Mieirdan lstanbula tuz getirilmesine dair.

Misrr beglerbegisine hiikiim ki MahruseiIstanbulda tuza ziyade muzayeka olmagin Misir canibinden mahrusei mezbureyegelen 1 encber gemileridir ve eger gayridir safra yerine tuz tahmil olmasm emir idiib buyurdum ki emri serifim mucebince Misirdan mahmiyyei mezbureye gelen rencber gemilerine ve gayrilere tenbih eyliyesinki safra yerine tuz tahmil eyleyiib getiiriib nerhi cari iizre mahmiyyei mezburede satalar Ve her gemiye nemikdar tuz tahmil olunur ise yazub bildiiresinki ana gore taleb oluna [1] (Ahmed Cavusa verildi) Fi 4 Cemazelevvel 982 (1574)

[l] Tuz, Krbristan da getirilirdi.

Istanbul hayati

115

22

Rusyadan cioit getirilmesine dair.

Moskov Kiralma Namei Hiimayun ki Bundan akdem hassa bazirganlann hidmetinde iken fevt olan Cevheri zade Mehmed 01 diyarda iken alb fU~1 mikdan cividin hazineniizde emanda koyub haliyen miiteveffai mezburun Ridvan . ve Mustafa nam ademleri zikrolunan cividi varub kabz .idiib getiirmek iciin 01 canibe gitrnislerdir Gerekdir ki Namei Hiimayunu .saadet makrunumuz He 01 canibe varub vusul bulduklannda miiteveffai mezbur anda iken nazineniizde nemikdar civid emanda komus ise bikusur mezkurlara teslim eyliyesin Dergahr saadet rneabima gonderiliib ve nemikdar vivid teslim olunursa ellerine ternessiik viresinki geldiiklerinde .ana gore taleb oluna Fi 16 Receb 982 (1574)

I

23

Uskiidarda ikinci Selimin zeocesi Nurbanu Sultan tarafindan yapdtrtlan mumhane ile debbakhaneqe dair.

Is~~nbul ve Galata kadilanna hiikiim ki Validern I; ..... " .:..1, mah:rusei Uskiidarda sem'hane ve debbaghane bina idiib matbahi amirem .icim bogazlanan miri koyunun derisi ve yagl ve Galatada Karakoyde Araboglu Siileyman nam kassabm bogazladugu koyunun derisi virilrnesin -emir idiib buyurdum ki emrimiizre matbahi amirem iciin bogazlanan miri koyunun derisin ve yagm ve mahrusei mezburede Karakoyde mezkur kassab Siileyrnan bogazladugu koyunun derisin miisaninileyhamn milk sem'hane ve yaghanesinn virdiriib hilafr emir ahardan kimesnei dahlii taarruz etdirmiyesin Ve bu hiikrnii hiimayunumu sicilli mahfuza kayid eyliyiib hala ve minbaad mazmunu hiimayunile amel eyliyesin {Mukaddema yazilan hiikmiin bazi yeri ihrac olunub bu iislub iizre yazila deyu Hasan Aga kalemile varid olan tezkere mucebince yazilrmsdir Tarihi hiikrnii sabik 9 Rebiiilahir Efendinin ademi Hasan ile .sahibi devlete gonderildi) Fi 16 Zilkade 983 (1575)

24

lstanbulda seraser denilen kumaslariri yapz/dzgz tezgdhl artri azaltzlmastna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Bundan akdem mahrusei Istanbulda .islenan . seraser karhaneleri yoklandrkda Dergahi Muallam kullanndan ve gayriden hayh kimesnelerin karhaneleri olub seraser islemege kabil olan giimii~ bir iki kerre kal olub ve seraser islendikden sonra ,.1 giimii~

116

Hicri onuncu ,aslrda

amele yararmyub miiruru zeman ile zayi olub her vechile giimiise ziyade miizayeka cekildugi ecilden yiiz bab seraser karhanesi olub ziyade olmasun deyu mukaddema ceddim Sultan Siileyman Han ve babam Sultan Selim Han i_=>\;..,.,u. zemanlannda emri serif viriliib haliya karhaneler yoklanub goriildiikde Dergahi Muallam kullanndan yirmi sekiz nefer kimesnenin seksen sekiz bab karhanesi olub ve sayir rencberlerin dahi, yiiz seksen bab dezgahlan ciimle iki yiiz altrms sekiz bab dezgah olmagla hayh giimii~ zayi olmak lazim geldiigi ecilden evvela Dergaln Muallam kullarimdan olanlann birer dezgahlan isliyiib maadasi ref olunmasm emir idiib buyurdum ki Dergahi Muallam miiteferrikalanndan karhane emini olan Ferhad miibaseretile bu husus un at vechile yoklanub goriliib an un gibi Dergahi Muallam kullanndan seraser karhanesi olanlann birer bab dezgahlann islediib maadasm ref' idiib andan maada yiize vannca rencber miisliiman ve zimmilerden san'ate kadir olanlann dahi birer dezgahlann islediib sayirlerin ref' idiib minbaad Istanbulda yiiz bah seraser dezgahmdan gayri olrmyub 01 ref' olunan dezgah sahiblerinezuliim olmamak iciin kemhai serenk islediib serarer isletmiyesin Ve bu. emri serifi sicilli mahfuza kayid idiib dahi minbaad mazmunu hiimayunile amel idiib hilafma cevaz gostermiyesin Soyleki tayin olunan yiiz dezgahdan ziyade emrime muhalif i~ eylemiyeler (Kemhaci basma virildi) Fi 12 S 985 (1577)

25

Istanbuldaki [azla kirec diikkdnlanruii kapattlmasina dair.

Istanbul kadisma ve mimar basma hiikiim ki Mahrusei Istanbul'da bazi kirec diikkanlan ihdas olunmagla miri canibine kirec babmda muzayeka olmagin kirec diikkanlan men' olunmasm emir idiib buyurdum ki vardukda mahmiyei mezburda bilfiil ihdas olunmus ne rmkdar kirec diikkanlan var ise men'ii ref' idiib miihkem tenbih ve te'kid eyliyesin ki minbaad emri serifime muhalif kirec diikkam isletmiyeler Men' olnnyub giru kirec diikkam ihdas eyliyanleri isimlerile yazub bildiiresinki hakIarmdan geline Ve bu hiikrnii serifimi sen ki mimar basism ahkoyub daima mazmunu hiimayumile amel eyliyesin (Mimar katibine verildi) Fi 17 ca 985 (1577)

26

Yeniceri odalari cioartnda kumbara ve siliih. yapzlmasma dair, Siiddei saadetim Yenicerileri agasma hiikiim ki Derg ahr muallam topcilan boliik basilanndan Mustafa Nuh kumbara islemekde iistad olub

Istanbul hayab

117

Yeniceri kullarumun fitil otu perdahti iciin ve tiifenk atmak talim itdikleri zemanda tiifenkle lamalerinin islahiyciin Yeniceri odalannda vaki olan Evkaf Meydamnda bir diikkan bina idiib boliigiinde olan on bir nefer ve iki sakirdine darbzen kullanmak iizre baska otcubasi narmna olub ulfifesi ruznameden cikub senin eanibinden virilmek ve karhaneleri ve isledikleri senin tarafmdan zabt olunub goriib gozetmek iizre yilda bir bucuk kantar fitiI otu ve dort yiiz kumbara dokrnek uhdesine alub kadimden hare virilmeyiib on bir nefer sakirdin madenden hasil idiib isleyiib simdiye degin hare iciin ahnan tue ve bakir hazineye kalub asIa hazineden nesne cikmayub eger derya ve eger kara seferlerine lazim -olan fitil otu ve barut islahi uhdesine alub her veehile san'atmm iistadi dub yarar ve ehil oldugu ecilden Yeniceri odalannda olan Evkaf Meydamnda mezbur iciin bir diikkan bina olunmasm emir idiib buyurdum ki vardukda zikrolunan Ok Meydanmda veeih ve miinasib gordiigiin mahalde mezbur iciin bir diikkan bina etdiriib ve karhanesinde ne etdiklerin senin tarafmdan zabt itdiresin Ve nemikdar kum bara ve fitil otu islediib miistakil defter idiib hifz ides in Ve boliigiinde olan on bir nefer ve iki sakirdi darbzen kullanmak iizre baska otcubasi namma alub ulufelerin Yenicerilerile yokhyub baska defter idiib tevzi etdiiresin (Boliikbasi Mustafaya verildi) Fi 10 Za 985 (1577)

27

lstanbula iscili]: icin gelen hiristiqanlardan [azla resim alinmama.stna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala hassa subasisi olan kimesne mahrusei Istanbula rencberlik iciin gelen zimrnilerden kanun iizre alti ay mikdan Istanbulda karar eylemediyen yuva [1] haraci alub .teaddi eyle~iigI ilam olunmagin buyurdum ki vusul buldukda mezkfir subasiyi ihzar -eyleyiib muhkem tenbih eyliyesin ki haricden Istanbula gelen zimmiIerin ohgelen adet ve kanun iizre altisar ay mikdan zeman gecme-diyen yuva haraci mezkurlardan akce alrmyub reayayi reneide

-eylerniye Ve bir defa yuva haraci eda eyledikden sonra 01 miiddet

.icinde tekrar harac deyu akcelerin alrmya Soyleki emri ~erifime muhalif

[1] Sahibi belli olmiyarak tutulan ehli hayvanat ile eariye ve kiileye yuva ve yave derlerdi. Bunlar miistulandig: yani miijdelendigi zaman bir resim verilirdi:ki buna da Yuva Miijdesi denirdi Hayvan veya eariye icin ayn ayn yuva miiddetleri tayin edilmisti, Yuva miiddeti kiile ve eariye icin ii~ ay, hayvan iein bir aydi. Bu miiddet icinde sahibi gelirse miijdesini verir, cariyesini ve hayvanun ahr di, Bu miijdeler tirnar sahibine ait olurdu, $ayet -sahibi ortaya crkmazsa, pazarlarda kadi marifetile satdmlir, sahibi ~Ikmelyakadar bir yerde korurlardl.

118

Hicrl onuncu asir da

alb ay gecmediyen kimesnenin akcesi almdigu istima oluna hakkmdars geliniir Ana gore basiret iizre olub emri serifirne muhalif i~ olmakdan ihtiraz iizre olasm Fi 18 Muharrem 986 (1578)

28

C;:uhaCl Yahudilerden [azla orducu alinmamastna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahrusei mezburede olan cukaci Yahudiler arzuhal sunub h§.la ferman olunan seferi hiimayunuma mukaddema iki serdar [1] tayin olundukda mezburlardan iki orducu [2] taleb olunub hala serdar bir olub asakiri zafereser iki tarafdan gitmeyiib ve kadimden bir canibe sefer oldukda tayifei mezbureden bir orducu almagelmis iken mezburlardan yine iki nefer orducu taleb olunub teaddi olundugun arz idiib tezalliim eyledikleri ecilden buyurdum ki vusul buldukda tayifei mezbureye ohgelane muhalif vechi 'me~ruh iizre teklif ve teaddi etdirmiyiib kadimden viregeldikleri iizre bir nefer orducu ahviresin (Cukacr Yahudilere virildi) Fi 22 Muharrem 986 (1578)

29

Pasmakcilar carstst ile cizmeciler carstsi ve ctkaracaklari orduculara: dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Kadimden mahmiyyei mezburda basmakcilar carsusile cizmeciler ve papuccular carsusi baska baska olub bid birinin san'atlerine kansrmyub her tayife san'atlii san'atin islerken sonradan Saray pabucu deyu bir pabuc ihdas olunrnagla cizmeciler ve basmakcilar dahi isleyiib seferi hiimayun icim orducu lazim oldukda bu pabuccilar Saray pabucu iciin orducu virmeziz deyu siklet etmekle, cizmeciler ve basmakcilardan Saray pabucu dikenler dahi pabuccilara orducu virrnek icim aralannda kavil olub sicil olunmagin buyurdum ki vardukda mahmiyyei mezburede olan cizmecilere ve basmakcilara tenbib idesinki babuccilann san'atlerine kansrmyub her tayife san'atlii san'atin isliyiib ve pabuccilara emrim iizre aralannda ohgeldiigiine gore orducu ihrac etdiriib siklet etdirmiyesin (Pabuccilar kethiidasi Ahmede virildi) Fi 17 S 987 (1579)

[II Lala Mustafa Pasa, Ozdemir oglu Osman Pasa. Sefer, iran seferidir.

[2] Bu sefer icin Istanbulun biitiin esnafmdan gonderilen orducunun miktarr (Hazine i' Evrak, Miihimrne defteri, No. 35, s 350): 4 kasab, 8 ekmekci, 4 baser, 5 a§CI, 2 bakkal .. 2 l.'ukacI, 3 attar. 4 berber, 2 hallac, 3 sarrac, 4 papul.'cu, 3 I.'izrneci, 5 terzi, 3 bezzaz; 2 bakkaliyci, 4 bozaci, 5 bakkal, 8 arabaci, 6 nalband, 3 l.'akIrCI, 5 murncu, 4 mutaf, 4 semerci, 3 yagcI, 3 kIlCI, 3 (okunamarmstrr}, 2 kazaz.

Istanbul hayati

119

30

lsianbulda ctkan goniin dtsart gonderilmegip Istanbul debbaglartna oerilmesine dair.

Galata hadisma hiikiim ki Mektub gonderiib Kasimpasa debbaglarmdan Haci Abdi bin Veli ve Murad bin Ali ve ism ail bin Siileyman Dergahi Muallam cavuslanndan Besir cavusla meclisi ser'e geliib Galatada ve Kasimpasada kassablar zebh etdikleri koyunlann ve kecilerin ve slglrlann derilerin bize virmege elimizde emri serif var iken Venedige ve dariilharbe giden kafirlere virilmekle diikkanlanmtz muattal ve mesin ve sahtiyan ve gon behalu olub Galata kafirlerinin mahzenlerinde her kangi tacirin derisi bulunursa girift olmak ferman olunrnusdur didiklerinde cavusu mezbur ile iizerlerine adem gonderiliib tefahhus olundukda bes bin dortyirz sekiz koyun ve kirk bir slglr derisi bulunub kanun iizre tayin olunan behalan ile debbaglara satilub akcesi derkise oldukdan sonra derilerin sahibleri geliib deriler dariilharbe giden kafirlere yasag oldugun bilmez idik Simdensonra deri bulunursa girift olunub hakknmzdan gelinsiin Amma mukaddem aldugumuz derilerin akceleri bize virilsiin didiklerin arz eyledugiin ecilden zikrolunan derileri mid iciin zabt olunub ve andan gayri kafire beyi olunmak iciin dermahzen olan derileri miriye zabt olunmasm emir idiib buyurdum ki vardukda bu babda geregi gibi mukayyed olub eger zikrolunan derileri mid iciin zabt eyleyiib ve eger kafire beyi olunmak icun ahar yerde dermahzen olmus deriler var ise amdahi girift eyliyiib mid iciin zabt itdiresin (Piri cavusa virildi) Fi 29 Ra 988 (1580)

31

Yedikule kasaplarmin kestikleri koyun derilerini kendileri debagat eylemelerine dair.

'Istanbul kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib mahrusei mezkfirede Yedikule debbaglanna verilen emri serifim mazmununda Sultan Mehmed Han 0';",\1. m mahmiyyei mezburede ilcyiiz yirmi debbag diikkaru olub ve selhhanesinde zebh olunan koyun ve keci ve slgIr derilerin kadimden zikrolunan diikkanlarda debagat eyleyiib ayakkablan andan tedarik olunugelmis iken hala Yedikule kassablan derilerin bunlara virmeyiib diikkanlar ihdas idiib teaddi iderler imis Kadimden oligeldiigi iizre amel oluna deyu ferman olunmagin mabeyinlerinde miinazea olub herbiri ellerinde olan evamiri serifeyi ibraz idiib tefahhus olundukda bir mikdar zeman vechi mesruh iizre oluh sonra koyun az geliib kassabalar fakir

120

Hieri onuneu asirda

olmagin kassabhgi kimesne ihtiyar eylemeyiib merhum Sultan Siileyman kernali sefkatinden kassablar kendii zebh etdiikleri derilerin kendiiler debagat idiib islediikleri derilerin mahmiyyei mezbure halkimn miihimrnatina sarf eyleyiib kiiffara veriliir didiikleri hilafdir deyu haber veriliib filhakika kassablar kendiiler zebh itdikleri derilerin debbaglara virdiikleri takdirce kemali hiisranlan mukarrer olmagin kiilIi muzayeka cekihib debbaglara siz kassabhk ihtiyar eylen Ciimle derileri siz debagat idiin denildikde ihtiyar eylemezler Filvaki kassablar kendiiler zebh etdiikleri derileri debbaglara verdiikleri takdirce kiilll zaralan olub ve debaglar kassablarm derilerin almak ser'e muhalif oldugundan gayri et babmda ziyade muzayeka geliir Ve kassablann debagat etdiikleri derileri vilayet halkma sarf olunur Kafirlere verirler didiikleri gayri vakidir Ve bilciirnle Sultan Siileyman zernanmda kasablara verilen hiikmii serif mucebince ferrnam hiimayun veriliib tarafeyinden kat'i niza olmak recasma arz eylemegin Yedikule kassablan kendii zebh etdikleri koyun ve keci ve slglr derilerin geru kendiiler debagat idiib dahi mahmiyyei mezburede beyi idiib harice alub gidiib beyi etmiyeler Ve debbaglann iscileri dahi geliib kassablara iicret ile hidmet itdiklerinde ser' e muhalif kimesne mani olrmya Soyleki sehirden harice deri beyi iderlerse haklanndan gelesin Ana gore mukayyed olub gaflet etmiyeler Surutu kamile ile infaz oluna 988 (1580)

32

Isianbulda ayakkabz yapmak icin liiztm olan giiniin disari cikarilmamastrui dair,

Dergahi ali cavuslanndan olub giimriik emini olan Cavusa hiikiim ki Istanbul kadisi Zekeriyya ';w,; ..::.~) mektub gonderiib debbaglar seyhi olan Seyfullah ve kethiidalan Elhac Nebi Ibrahim nam kimesne ve tayifei mezbureden cemmi gafir meclisi ser'e geliibharicden gelen sehirde hasil olan gonii bazi agniya ziyade beha ile alub hafiyyeten iddihar ileyiib ve kassablar deriyi bunlara virmeyiib etraf ve eknafa gondemekle ziyade behaya cikub fukara muzayeka cekiib beyi etdiikleri meta girift olmak iciin emri serifim recasma arz eylediigi ecilden zikrolunan kassablara miihkem tenbih eyleyiib minbaad hasil olan derileri harice gondermeyiib Istanbul debbaglanna vire deyu mevlanayi miisariinileyhe hiikmii serif viriliib sendahi bu babda mukayyed olub didebanlanna ve sayir huddamma miihkem tenbin eyleyiib minbaad 01 emri serifim mucebince amel eylemek emir idiib buyurdum ki vusul buldukda bizzat mukayyed olub 01 emri serifim mucebince minbaad sehirde hasil olan ve haricden gelan derileri ihtikar etdirmeyiib ve harice alub gitmege komiyiib anun

Istanbul hayatr

gibi emri serifime mugayir hafiyyeten harice beyi idenlerin derilerin girift ve kendiileri ele getiiriliib siiddei saadetime arz eyliyesin Sonra anlar hakkmda em rim neve chile sadir olursa mucebi ile amel eyIiyesin (Mustafa cavusa verildi) Fi 10 L 989 (1581)

33

Galatada gemilerini kalafailaian kapianlardan rcsini altnmamastna dair,

Galata kadisma hiikiim ki Dergahi Muallama arzuhal sunulub Galatada yah kenarlannda rencber gemiler in kalafat idiib ve yahud yaglatdiklannda ohgelene muhalif kapudan iciin resim ahndugi ilarn olunmagrn buyurdum ki ... vardukda bu hususa mukayyeed olub ehli vukuf bigaraz kimesnelerden teftis ve tefahhus idiib anun gibi rencber gemileri kalafat olunub veyahud yagiarndub kadimden kapudanlar iciin resim almdug: sabit ve zahir olursa ohgeldiigi iizre amel eyliyesin Ve illa sonradan ihdas olunmus ise bid'at ise oligelene mugayir emri serifime muhalif i~ olmakdan hazer idesin (Cezayir cavuslanndan Mustafa Cavusa virildi) Fi 15 Za 989 (1581)

34

Mudanyaya i$leyen gemilere satasilmamasina dair.

Istanbul kadisma ve peremeciler kethiidasma hiikiim ki Matekaddemden Mudanya iskelesine isliyan otuz aded kayik olub yirrni adedi Mahmiyyei Istanbul iskelesinden ve onu dahi nefsi Mudanyadan olub bunlardan gayri kayik islemeyiib peremeciler birbirine ve ciimlesine peremeciler kethiidasi kefil olmagla eskiya harekete kadir olrmyub emn ve em an iizre iken hala bazi kayiklar peyda olub yollarda nice peremeler basub ademler katilden hali olrnadiklan ilam olunrnagin buyurdum ki vardukda bu babada geregi gibi mukayyed olub kadimden nemikdar kayik isleyiib anlann dahi iislubu sabik iizre birbirine kefil ve ciimlesine pereineciler kethiidasi kefil olub an un gibi haricden peyda olan kayikIan men idiib kadimden ohgeldiigi iizre kefili olrmyan kayiklan isletdirmiyesin Amma behane ile celb ve ahz olunmakdan ve emri serifime mugayir i~ olmakdan ziyade hezer idesin (Merkum peremeciler kethiidasina verildi)Fi 4 M 990 (1582)

35

Istanbulda kefilsiz igneci diikkdru actlmamastna dair.

Istanbul kadlsma [1] hiikiim ki Siiddei saadetime mektub gonderiib III Zekeriya Efendi (988-991). ~ehislam Yahya Efendinin babasi.

122

Hicr'i onuncu asrr da

mahrusei Istanbulda vaki olan igneci tayifesinin kethiidalan olan Mustafa ve seyhleri Haci Mustafa ve yigitbastlari Hasan veehli hibreIeri olan Ibrahim ve Haci Sefer nam kimesneler igneci namma alub kefilsiz ve biyiim marifetimiz yogiken diikkana ge~iib nice kimesnenin malin alub firar itmegle bize bulmak teklif iderler Olbabda bize kiilli zuliim ve hayf olur Olmakule kimesneler men olmasm rica etdiigiin arz eylernissin Buyurdum ki vusul buldukda bizzat mukayyed olub gOt esin filvaki 01 makule kefilsiz olub ve mezburlann marifeti olmadiyen ohgelane mugayir diikkana geciib miisliimanlann akcelerin alub firar etdiikleri bihasbesser'isserif sabit ve zahir olur ise men ve ref' idiib minbaad k adirrrden ohgelane muhalif ve emri serifime mugayir kimesneye is etdirmiyesin (Mahmudpasa carsusmda olan diigmeci Hasan bin Haci Ramazana verildi) Fi 17 S 990 (1582)

36

Akide sekeri fazla yapzldzgz icin seker [iaurun arttigtna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahrusei mezbure kadisi olan mevlana Zekeriyya <\I>.l.cl v·b siiddei saadetime mektub g6nderiib Mahrusei mezburede sekerciler hirfetinin ehli hibresi ve yigitbasilan ve sayir ehli vukufIan meclisi ser'e g eliib mahrusei mezburede koltukcu ~ogalub sehre gelan sekeri anlar alub akide itmekle seker ziyade behaya cikub vakiyyesi yirmi otuz akcede iken kirk bes ve elli akceye olmusdur deyu minbaad koltukcular men olunmak reca etdiiklerin arz etmegin men olunmak emir idiib buyurdum ki... vardukda minbaad koltukculan men idiib mibaad kadimden ohgelane ve emri serifime muhalif is olmakdan hazer idesin (Katibi kadimi oglana virildi) Fi 26 S 990 (1582)

37

Kunduralarin yolile yapzlmasz icin tutulan tedbirlere dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahrusei Istanbulda vaki olan hafaf tayifesi ve dikici iistadlar rikabi hiimayunuma nk'a sunub iclerinde papu~ ve pasmaga miiteallik cerimeler vaki oldukda muhtesib olanlar Elbette siyaset ideriiz deyu kiilli akcelerin alub zuliim ve teaddi iderler Kangi metadan cerime lazim geliir ise 01 metam behasi cerime olub ziyade nesneleri almmamak babmda istidayi inayet etdiikleri ecilden minbaad dikdiikleri papus ve pasmaklann kusuru olub bihasbelkanun cerime icab ider ise 01 pabus ve pasrnagm behasi cerime olub muhtesib ziyade nesne alrmyub olmikdar akce almasm emir idiib buyurdum ki... vardukda bu babda mukayyed olub evvela bu fermam serif ilan idiib miihkem tenbih eyliyesin ki dikdiikleri pabus ve pasmak-

Istanbul Hayab

123

larm alcak keresteden dikmeyiib ve eyiisinden dikdiikleri takdirce dahi miihkem dikkat ve ihtirnam idiib istihkam iizre dikdiriib ihrnalden hazer eyliyesin Anm gibi kern keresteden dikiib ve dikmesinde ihmal olanlardan bihasbelkanun cerime almmak icab ider ise fermam serifim mucebince ziyade akceleri almrmyub eger pabus ve eger pasmakdir anlann behasi mikdan cerimelerin aldirub hilaf; emir ziyade teklif ve teaddi etdirmiyesin Fi 1 C 990 (1582).

38

Kasaplarm yaglarz mumculara giindermelerine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahrniyyei Istanbulda yag mumu isliyenler suru hiimayunumda rikabi hiimayunuma nk'a sunub kadimiileyyamdan kassab tayifesi bogazladuklan koyunlarm baslann basciya ve derisin debbaglara ve yagm mum isliyenlere viriib sehrin mumun isleyiigelmisler iken simdiki halde kassab tayifesi Mumu dahi biz isleriiz deyu bunlara yag virmeyiib san'atlerine muzayeka virdiiklerin bildiriib olbabda hiikmii hiimayunum reca eyledikleri ecilden bun dan mukaddem bu hususda sadir olan fermaru hiimayunum mucebince amel olunmasm emir idiib buyurdurn ki vusul buldukda bu babda geregi gibi mukayyed olub kadimden ne vechile olagelmis ise giru ohgeldiigi iizre arnel idiib ser' ve kanuna muhalif i§ etdirmiyesin (Mumcu kafirlere verildi) Fi 29 Ra 990 (1582).

39

Kuyumculann Bedestendeki diikkdnlartrun oarislerine kalmasina dair, Istanbul kadisma hiikiim ki Mahmiyyei Istanbulda vaki olan Eski Bezazistanda diikkanlan olanlan ve etrafda olan kuyurncular tayifesinden arzuhal sunub her kes bu suru hiimayunu siirurencamda alamahiivel memul behremend ve bermurad olub zikrolunan Bezazistan icinde bir diikkam nice bin altun sayub tararrufumuzda iken birimiz fevt oiukda oglammlza ve kizirmza virilmeyiib oglu kizr olmiyanlan miitevellisi ahare virrnekle sayir verese mahru mkalub ekseri medyun ve fakriilhal olrnusdur Zikrolunan Bezazistanda kendii akce ile satun alub milkleri olan diikkanlar kendiilerden soma ogullan ve kizlanna ve oglu krzr olrmyanlan sayir varislerine bihasbesser'isserif muradlannca viriIiib varisleri olrmyanIan deyne viriliib miitevelli 01 vechile dahl etmemek babmda ve iclerinde kassab yazilrmyub rencide olmamak babmda emri serifim reca itdiikleri ecilden buyurdum ki hiikrnii serifim vusul buldukda zikrolunan Bezazistanda diikkanlan olanlann ve etrafda olan kuyumcu tayifesinden biri fevt

Hierl onuneu asir da

oldukda tasarrufunda olan milk diikkanlan oglu ve kizi var ise anlara ve oglu ve kizi yogise ser'Ie mirasi intikal idenlere bihasbelmeratib viriliib haricden dahl itdirmiyesin Ve kassabhk ... olunub hilafi ser' kimesneye i~ itdirmiyesin (Gayri sekilde yazilub Divan kaydma gecmisdir Buna mugayir) Fi 23 C 990 (1582)

40

Tecimenlerin giimriiklerdeki Yahudilerden sizlandiklarma dair. Istanbul ve Galata kadilanna hiikiim ki Mahrniyyei Istanbulda zahire getiren riiesa ve tiiccar tayifesi rikabi hiimayunuma nk'a sunub mahmiyyei mezburda olan iskele ve giimriik eminleri ve sayir miiltezim tayifesi ekseri Yehudi tayifesi olrnagla cemii mubassiram ve didebanlan ve sa yir hidemati Yehudi tayifesi etmekle huddamlan Yehudi tayifesinden... eylemek ile giimriiklere... varan ... ve ulema ve suhela ve fukara tayifesi envai tazarru ve niyaz birle Efendi ve Celebi dimeyince muradlannca maslahatlann gordirrneyiib imam islarmrmza zarar vaki olub ve giimriikhanede Yasekamoni namma bir kimesne dahi durub ana ve odun gemilerinde dorder akce kantar ve kile akcesi virilegelmis iken simdiki halde oligelene mugayir seksen ve doksan akceleri ahnub bittemam virmeyince giimriik tezkereleri virilmeyiib ve giimriikhanede olan mubassirlar ve sarraflar ve bevvablar ve didebanlar ciimle uhlfeyle hidmet idiib mah bemah hidmetleri mukabelesinde ulufelerin alurlar iken miisliimanlar giimriik.. virdikde anlar dahi hilafi kanun muradlannca akce almaymca esbablann giimrilkden kaldirrmyub ve nice bin i1? ... dahi Karadenizden gelen arpa gemilerinden ziyade akcesi deyiib teaddiler idiib her kesden on iicer akce alub miiltezimlerin huddarru olan Yehudi tayifesi ihdas olan bida'lar ref olunub ve miiltezim olrmyan huddam Yehudiler minbaad istihdam olunrnamasm emir idiib buyurdum ki vusul bulduk-ia her biriniiz anun gibi iltizama serik olrmyub ve iltizam beratlarmda isimleri mukayyed olmiyan huddam Yehudi tayifesin men idiib miisliimanlann mesalihlerine kansdirrmyub kanunu kadime muhalif is itdirmiyesin(Yine ehli hirefden Galatada sakin Hasana virildi) Fi 25 N 990 (1582)

41

I stanbulda sattlan cuharun cinsine ve [iaima dair.

Istanbul kadisma ve muhtesibine hiikiim ki I stanbul kadisi mektub ganderiib mahrusei mezburda fiiruht olunan cukamn ve akrnisei miitenevvianm ve astann miistevfa olmadigi ecilden her birine ehli vukuf

Istanbul hayah

125

marifeti ile nerh takdir olunmaga ferrnam hiimayunum olmagin ehli vukufdan cern'i kesir meclisi ser'e hazir olduklannda yiiz cile krrrmzi cukarun zirai ikiser yiiz akceye ve seksen cile kirrmzrdan maada elvam yiiz altrmsar akceye ve altrms cile kirrmzt cukamn zira: yiiz yir miser akceye ve sayir elvarn yiiz onar akceye ve kirrmzr yetmis cile cukamn zirai yetmis beser akceye ve kemha ve siirmayi ve elvani ve giilgunl ve al herbirinin alasmm zirai yiizer akceye ve ednasimn zira: doksanar akceye ve mertebal atlas alasmm zira: seksen akceye ve Istanbulun ve Dernek kemhasimn alaSl seksen beser akceye ve Sam bagdadisinin aiaSI iicyiiz altrms akceye ve ';;am toplusunun aiaSI ikiser yiiz akceve ve maisinin alaSl zirar otuzar akceye ve sayir elvam yirmi beser akceye ve sehride astann alaSl on iki zira olmak iizre otuz dart akceye ve burma astann aiaSI otuz ikiser akceye ve sehir astannm yirmi sekiz ve Haleb astanrun otuz akceye ve Adana astannm altrsar akceye olmak her vechile evla ve miinasib olmagin bu minval iizre nerh takdir olunub lakin tiiccar tayifesinin ellerinde hala ziyade beha ile almrrns meta 01- magla tiiccar tayifesi hala bu min val iizre vaz olunmak kiillizarar olur deyu tazalliim eyledikleri ecilden mahi ';;evvalin onuncu giiniinden sonra vechi mesruh iizre vaz olunub bu iishib iizre vaz eyliyenlerin haklanndan gelinsiin deyu takrir eylediklerin bildirrnissin lmdi buyurdum ki hiikmii serifim vusul buldukda minbaad arz eylediigiin iizre eger cuka ve akmisedir ve eger sayir esbabdir takdir olunan nerh ile amel eyleyiib ernri serifime muhalif kimesniye i~ etdirmiyesin ';;ayle ki emri serifime muhalif takdir olunan nerhden ziyade beyi iderler ise kimler ise ele getiiriib takdir olundugu iizre miihkem haklanndan gelesin (Muhtesibe virildi) Fi 10 N 990 (1582).

42

. (:uha ve kumaslartn Kanunf deorindeki [iatla sattlmastna dair.

Istanbul kadisma ve muhtesibe hiikiim ki Hala mahrusei Istanbulda vaki olan cukanm envai ve aba ve bogasi ve astar ve sayir emtia ve akmise her ne ise mer hum ve magfuriinleh ceddim Sultan Siileyrnan han .1,'..,.\1; zemamnda nemikdar akciye ahnub satilugelmis ise giru olvechile satilmak emir idiib buyurdum ki... vusul buldukda bu babda bizzat mukayyed olub eger cukamn envai ve eger akmise ve sayir erntiadir ve eger aba ve bogasi ve astar ve gayridir her ne ise merhumu miisariinileyh zemanmda zira; ne mikdar (r\ ...... ) ahnub satilagelmis giru olvechile beyi istira itdiriib emri serifime muhalif kimesnei taab (siklet) itdirmiyesin Eslemeyiib ziyade behaya beyi eyliyenleri her kimler ise alelesami

1:26

Hicri onuneu asirda

yazub arz eyliyesin ki haklannda emrim nevechile olursa amel eyliyesin (Muhtesib agaya virildi) Fi 25 L 995 (1586)

43

ingilizlerin Tiirkiyede tecim yapmalarzna dair,

Yaltlarda vaki olan beglere ve kadilara ve dizdarlara ve deryada yiiriyan kapudanlara ve iskelelerde vaki olan eminlere hiikiim ki Hala lngiltere ceziresinin Kiralicesi [1] asitanei saadetime am ubudiyyet ve ihlas eyleyiib vilayeti mezburede tiiccar ve bazirganlan memaliki mahruseme geliib gitmek babmda isticaze eylemegin olbabda icazeti ali nehmetim inayet olunub ahidnamei hiimayun virilmisdir Hala vilayeti mezbureden gemileri ve kalyonlan emn ve em an iizre memaliki mahruseme gelmek iizre olub geliirken ve gider iken deryada yiiriidiikleri yerlerde ve yahlarda ve iskelelerde anm gibi deryada riizgar muhalif olub metal ann karaya cikarub karadan Istanbula ve gayri yerlere gotiirmek istediklerinde yolda ve izde ve menazil ve merahilde ve sayir benderlerde kimesne dahl ve taarruz eylememek babmda hiikmii serifim taleb eylernegin buyurdumki.; miisarunileyhaya miiteallik vaki olan kalyonlan ve sayir gemileri deryadan geliirken ve gider iken siz ki kapudanlarsiz ahid ve emana muhalif gemilerine ve esbab ve metalarma ve ademlerine ve yat ve yaraklanna ve barutlanna asIa dahl ve taarruz eylemiyesin Ve memaliki mahrusemden . her kangmizm tahti hiikflmetine dahil olursa yolda ve izde ve menazil ve merahiide ve sayir smurlada ve iskelelerde ve kal'alara ugraduklannda kadimden ohgelen adet ve kanun iizre bac ve giimriik almugelen yerlerlde bac ve giimriiklerin eda eylediiklerinden soma gemilerine ve esbab ve metalanna ve yat ve yaraklanna asia bir ferdi dahl ve taarruz etdirmeyiib men ve def eyliyesin Bununla memnu olrmyanlan yazub bildiresin Ve amn gibi tahti hiikumetinizde akceleri ile zad ve zevad almak istediklerinde ser'i serife kimesneye dahl ve taarruz etdirmiyesin Memnu alan meta! alub gitdiklerine nzayi serifim yokdur Memnu alan metal alub gitmekden hazer eyliyesin Fi 4 Rebiiilahir 991 (1583)

44

Istanbulda kunduralara vurulan nalcalarin / iatlartna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mektub gonderub nalcaci tayifesi meclisi ser'i §erife geliib kadimden papus ve pasmak birer akceye nalceleniib

[1] Kiralice Elizabet.

Istanbul hayati

127

ve cizme ve cizme papu§l alh akceye eger rmh hurde olursa iicer akceye ve yerlii nalce bir akceye (ve) iiC; yerlii nalce msif akceye ohgeliib hala merdane ve zenne papu§l ve pasmak altisar akceye ve cizme dorder ve beser akceye nalceleniir olub nobet ref olunub herbiri istedikleri yerleri tutub isler oldilar Ber karan sablk nalcelenmek nalcecilere ve sayir ammei nasa enfa' olmagin iislubu sabik iizre olmasma ciimle nza viriib muhalefet idenlerin haklanndan gelinmek iizre kavil ve karar eyleyiib bu babda hiikrnii serifim taleb eylediklerin bildirdiigun ecilden buyurdum ki ... vardukda gores in vechi mesruh iizre nasa enfa' ise ber karan sabik islediib emri serifime ve kadimden oligelene muhalif kimesneye i§ etdirmeyiib men ve ref' eyliyesin Menle memnu olmiyanlan segidiib temerriid eyliyenleri te'dib eyliyesin Fi 26 Receb 991 (1583).

45

Avrupadan gelen cuhanui Istanbul esnajtna nasi] paqlasttrtldtgtna dair.

Istanbul [1] ve Galata kadilanna hiikiim ki Sureti sicil gondenib mahmiyyei mezburede ve Galatada cukacilar kethiidasi Hoca Yusuf ve yigitba§llarmdan Haci Sinan Oglu ibrahim ve Yahya ve Siileyman ve sayir cukacrlar meclisi ser'e geliib kadimiileyyamdan Frengistandan gelen parhanelerin iizerine kethiidarmz ve yigitba§lmlz ve sayir cukacrlar ile cukanm ala ve evsat ve edna itibarile bazar idiib nobet kangr bolugun ise anlara kudreti mikdan cuka ve kethiidarnuz ve yigitba§lmuz marifetile kismet olunub tiiccar tayifesine gadir olrmyub hala bazi Yehudiler peyda olub bir parhane geldikde parhane sahibleri dahi ziyade beyi etdiikleri cuka behaya C;lkmaga sebeb olduklanndan gayri tiiccar tayifesi akcelerin nice -eyyam tevakkuf idiib kiilli muzayeka cekmege sebeb olmuslardrr Ve ciimlemizin kar ve kisbine zarar miiterettib olub kadim eyyamdan .oldugu iizre kethiida ve yigitba§llanmlz ittifaki ile gelen parhane iizerine

I varub heftrenk cukai ala ve esvat ve edna itibarile deger behalarile bazar idiib nobet kangi boliigiin ise anlara bervechi adalet tevzi olunub bazar olmak iciin emri serifim reca eylediklerin ilam eylediigfin ecilden i buyurdum ki ... vardukda bu hususu goresin Anm gibi parhane geldikde cukactlar boliikbasilan ve yigitba§i1an ile iizerine varub no bet kangr

i boliigun olursa kadimden ohgelen adet ve kanun iizre heftrenk cukai ftla ve evsat ve edna itibarile deger baha ile bazar etdiriib akcelerin cukacilara ahviriib vechi mesruh iizre hafiyyeten kimesneyi varrnaga kormyub olvechile ohgelene muhalif kimesneye i~ etdirmiyesin Eslemiye-

[1] Sair Baki Efendi (992).

128

Hicri onuncu asrrda

ni segidiib muhtaci arz olanlan yazub arz eyliyesin ki tadil olunub haklanndan geline Fi 22 Rebiiilahir 992 (1584)

46

Istanbulda isleneri ibrisimlerin yalznkat gapzlmamaszna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala mahrusei Istanbulda ibrisim biiken ehli hirfet biikdiikleri ibrisim bundan akdem liikende ve tekilti ve firengi ve kusakhk ve r;aprashk i~liyanibri~im dort ve alb ve ~ekiz ~at ohgeliib hala yalmkat olrnagla miisliimanlara kiilli zarar miiterettib olub alelhusus sabikda bu babda niza olundukda minbaad yalmkat ibrisim islenrniyiib yalm kat ibrisim isliyen kimesneler kiilli cez~ya miista~a~ olsun deyu mabeyinlerinde muahede olunub muahedelen sebt ve sicil olunub hiiccet virilmisken giru mernnu olmamagla karhanelerde islenen kumaslar yalmkat olub miisliimanlara kiilli zararlan oldugundan gayri miri karhanelere dahi zarar ve ziyam oldugi ilam olunmagin buyurdum ki vusul buldukda bu babda mukayyed olub ehli hibrelerin ve kethiidalann getiiriib miihkem tenbih ve tekid eyliyesin ki sabikan virilen hiiccet mucebince amel eyliyiib ibrisim iislubu sabik iizre isleniib minbaad yalmkat ibrisim islenrneyiib kadimden ohgeldiigii iizre lekende ve te~leti ve firengi ve kusakhk ve caprashk islenen ibrisimi dort ve alti kat islediib emri serifime muhalif i~ etdirmiyesin Amn gibi emri serifime muhalif yalmkat ibrisim isliyen kimesneleri men eyliyiib memnu olrmyanlarr haps idiib yazub arz eyliyesin Dayima bu h~kmii hiimayunumun mazrnunu ile amel idiib hilafma cevaz gostermiyes1n Fi 14 S 992 (1584)

47

Istanbulda cuha [iatirun artiigma dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib mahrusei mezburede olan cukacrlar meclisi ser'a geliib bundan akdem cuka geldiigi zemanda kadir olduklan mikdan coka istira ve ciiz'i fayide ile beyi iderler iken bazi miifsidler coka geldiigi vakit nobet ve hisse tariki ile alub ve mukaddema cukacilar kethiidasr olub I ef olunan Sinan veledi David nam Yehudi giru kansmakla cuka zuf behasma cikmaga ~.~~.eb .. olII1~~dur deyu hi sse ve nobet ref olunmak recasma arz eyledugun uzre zlk~o: lunan cuka hususunda hisse ve nobet ref eyleyiib ;e m~zbur Y e~udlYI minbaad kethiidahk behanesile kansdirrmyub emn serife muhalif vaz idenleri arz eyliyesinki haklanndan geline Ve bu hiikmii hiimayunumu sicilli mahfuza kayid eyliyesinki dayima mazmunu hiim~yunile amel oluna (Kapuci ile sahibi saadete gonderildi) Fi 4 C 992 (1584)

Istanbul hayab

129

48

Disart ctkmasi yasak olan emtiarun ctkanlmamastna dair.

Istanbul muhtesibine hiikiim ki Venedik ve France balyoslan bazi kefere gemilerine gon ve bazi meta tahrnil idiib siz varub yoklamadan gemilerin iskelelerde ihrac idiib hile eylediikleri istima olundu Imdi kiiffara gon ve bazi meta virilmek memnudur Anm gibilerin gemileri yoklanmadiyen iskelelerden ihrac olunmamak emir idiib buyurdum ki vusul buldukda vechi rnesruh iizre hile etdikleri vaki ise virilmek memnu olmiyan metal a gemilerin tahmil idiib gitmelii olduklannda siz... varub gemilerin yoklyub gormediyen gemilerin iskelelerden ihrac etdirmiyesin Ve kiiffara virilmesi memnu olan metadan nesne alub gitmekden ziyade hazer eyliyesin Fi 27 Receb 992 (1584)

49

Istanbul surunun icindeki tecimenlerle disindaki tecimenlerin satacaklart $eylere konulacak [iata dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Istanbulda olan bakkal ve bazarci tayifesi rneclisi ser'e geliib matekaddemden hisar icinde olanlardan tasra deniz yahsmda olanlann nerhi ziyade olub gemiciler dahi terazuyile satdilan keresteyi tasra nerhine satub ciimleye gemici nerhi diniirdii -Simdi bir mikdar zeman olmusdur ki ekabirden bazilari tasrada diikkanlar bin a idiib diikkanlann ziyadeye satmak iciin tasramn nerhinIcerisile beraber etmek ic;iin emri serif ihrac itdiirmekle fukaraya kiill! muzayeka ve icerude olan ehli suka gadir laznn geldi Zira tasra pazarcilar yahda olmagla gelen gemilere ciimleden mukaddem giriib kerestenin giizidesin alub diikkanlann muradlannca doldurub ve hammal harci dahi cekmezler Bu behane ile gemiciler dahi keresteyi ziyadeye satrnaga basladi deyu tasrada olan ehli suka itiraz itdiiklerinden anlar dahi cevab viriib Vakia mukaddema tasrada nerh ziyade idi Lakin 01 nerh gemiciye ve sergii serenlere mahsus idi Sonra tasrada dahi diikkanlar ihdas olunmagla ciimlenin nerhi beraber olmak buyurulmusdur deyu hath hiimayunile muanven bir emri serif ibraz etdiklerinde icerude olan erbabi suk dahi 01 diikkanlan bina iderler Ziyade agirhk ile satmak iciin ciimle diikkanlann nerhleri kadimden beraber ohgelmisdir deyu hilafi vaki ilarm hal etmegle olvechile emir almislardir Lakin hakikat boyle degildir Ciinki nerhler kadimden beraber idi Emri serif almaga ne ihtiyac olurdu Hususa kadimden nerhler miitefaviit idiigine biziim dahi elimizde emir vardir Ve hakikati hal ehli vukufdan siial olunsun didiklerinde mahrusei

Istanbul hayab - 9

130

Hieri' onuncu asrrda

mezburede olan huteba ve eimme ve hifret kethiidalan ve her tayifenin ahval biliir ihtiyarlan getiiiriliib sual olimcak Biziim bildiigiimuz budur ki matekaddemden tasramn nerhi iceruden ziyade idi Fukara iskeleye varub ucuz nerhlekereste alurlar idi Simdi ekabir diikkanlan iskelei tutdu Gemiler getiiriirken mukaddema anlar alub derrnahzen iderler Ve gicelerde yine gemilere doldirub etrafa gitrnegle sehrin zahayirine kiilli muzayeka viriirler Bu hali goriib gemiciler ve sayir etrak ciimle metal ziyade behaya satar oldilar Reca olnuuyor ki kanuni kadime riayet olunub yine tasranm nerhi ziyade olmak ferman oluna didiiklerinde yine iskele halki Biz dahi kantar hakki ve diikkan kirasi viriiriiz Nerhimiz ziyade olursa bize dahi cikisrnaz Gadir olur deyu tazalliim idecek icerude olan ehli suk Size cikismaz ise 01 diikkanda giden agtrhklarmuz ve sayir harci makuliiniiz ne ise dahi ziyade vireliim Diikkan kiralann dahi ziyade ideliim Ve size icerude diikkanlar dahi Yah diikkanlann bize teslim idiin Biz kanunu kadim iizre ziyade nerhle satalum didiler Memleket halki dahi tasrada olan manavlann ciimlesinden aciz olduk Bu muzayekaya razr degiliiz Hususu mezburun arz olunmasm taleb ideriiz didiiklerin arz eylemissin Imdi ecdadi izarmm ~: .. IJ. ~I.J!;I zemam seriflerinde olan kanunu kadim tebdil ve tagyir ine asia rizayi serifim olrmyub kernakan kanunu kadim ile amel olunrnasi muradi serifim olub bu babda ecdadi izmarndan Sultan Mehmed Han kanunu kadimi ile amel olunrnak emir idiib buyurdum ki ... vardukda emri celiliilkadnm rnucebince kanunu kadim ile arnel eyleyiib hilafina cevaz gostermiyesin Ve bu hiikmii hiimayunumu sicilli mahfuza kayid eyleyiib hala ve mibaad mazmunu adalet makrunu ile amel eyliyesin Ve tarafi aharin bu babda ellerinde olan temessiikati eger ahkam ve (eger) sureti sicillerin alub bir kiseye koyub siiddei saa- . detime gonderesin ki hifz olunub bir dahi ibraz ve niza etrnek ihtimali olmiya Ve bir tarik ile kanunu kadime ve bu ernri hiimayunuma mugayir bir emir ihrac iderlerse giru bu ernri hiimayunum mukarrer ola 01 hususa ikdam idiib ve ibraz (idenlerin) hakkmdan geline Ve derya kenannda ihdas olunan diikkanlann deryadan canibe olan kapulan bend oluna ki gice ile 01 canibden nesne ihrac ve idhali ihtimali olmiya Soyle bilesin (Efendi Hazretleri Pasaya virdiler) Fi 2 Za 992 (1584) [1]

50

Yenicerilerin ve asked mesleke girmis olanlarin carstlarda esnaf lik edemiyeceklerine dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala hazi boliik halki ve Yeniceri ve

[1] Yalmz ketenciler, surun icinde ve dismda, tek nerh iizerine S&tI§ yaparlardi.

Istanbul hayati

131

Acemi Oglanlan ve cebeci ve tOPCl ve sayir kullanm beyi ve siraya ve ehli suka miiteallik umuru sanayie kansub ve dekakin tutub esvakda ve bazarda ve iskelelerde ve gelen gemilerde meta ve kereste alub mat.rabazlrk idiib ve bazi odun gemilerine giriib nerhi ruzi iizre miisliimanlara almaga mani olub istediikleri behaya beyr idiib rencberlerden meta ve kerestei eksiige alub ziyadeye satub rencberlere ve sayir erbabi sanayie m ahsus olan ahvale kansub meta ve kerestei cari olan es'ar iizre beyi eylemeyiib kadi ve muhtesib dahl idememek ile her meta ve kereste ve odun ve meyvade nerh cari olrmyub sayir fukaraya bu baoda teaddi lazim gelmegin minbaad kullanm ehli suka miiteallik umura kansrmyub kendii hallerinde yat ve yaraklariIe ve sayir edevati -cenk ve cidale olan hususlan ogrenmege mesgul olmak emir idiib olbabda her tayifenin tenbih iciin agalanna hiikmii hiimayunum virilrnisdir Buyurdum ki ... vusul buldukda sendahi bu babda mukayyed olub eger boliik halki ve eger Yeniceri ve eger Acemi Oglanlan ve cebeci ve tOpCI ve sayir kullanmdan rencberlerim ve sayir erbabi sanayiin umuruna ve bilciirnle ehli sukun sanayiine ve kereste ve odun ve meyva umuruna ve rencberliklerine ve beyi ve siraya kansrruyalar Karusanlan her kimler ise agalanna bildiriib anlar dahi fermam serifim iizre men ve def eyliye Soyleki agalan men eylemiye Kangi tayifenin agas: ise bildiresin F ermam serifim icrasmda ihmal idenleriin hakkmdan geline Ve bu hiikrnii hiimayunumu sicilli mahfuza kayid idiib haliyen ve rninbaad mazmunu adalet makrunu ile amel iizre olub ihmal ve miisaheleden hazer idesin Fi 15 Z 992 (1584)

51

. Deri tecimenlerinin Avrupaya mal ctkarmamalarma dair.

Istanbul kaisma hiikiim ki Mektub gonderub mahrusei mezburede gon ve sahtiyan tacirlerinin yigitba§lsl F erruh bin Abdullah ve kethiidasi Ali bin Seviindiik ve sayirleri meclisi ser'a geliib kadimden Frenk me.sini diken zimmf tayifesi simdiye degin biitiin gon alagelmiyiib boyun ve eteginden birer mikdar gon alagelmisler iken hala mezburlar biitiin gon alub ala yerlerin harici vilayete gonderiib bunlara kulii muzayeka virrnegin ehli vukufdan siial olundukda men olunub ellerine hiiccet virilmis iken giru vechi mesruh iizre taaddiden hali olmadiklarm bildir·diigiin ecilden tayifei mezbure matekaddemden biitiin gOll alagelmisler degiller iken alageldiiklerine kanaat itmeyiib vechi mesruh iizre taaddi -eyledikleri vaki ise etdirmeyiib men ve ref idiib minbaad ohgelane rnuhalif biitiin gon aldirrmyasm Ve harici vilayete dahi virilmek memnudur

132

Hicri onuncu asirda

Ana gore amel idiib emire ve ohgelane muhalif i~ itdirmiyesin (Ba hath; Ahmed Efendi) Rebiiilevvel 993 (1585) [1].

52

Simlceslianelerde [azla gilmil~ israf edilmemesine dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Hala kemhacilann basi i.l1}'jIJ JS\..'j,.J ..... • • •• .)~; ",!5 arzuhal gonderiib mahrusei mezburede dort simkes karhanesi olub ikisi miisliimanlarda ve ikisi zimmilerde olub giimii~ kal etmek bilmiyan kimesneler bazi kimesnelere mensub olmak ile sefaat itdiriibgeliib Giimiisimi kal idiver deyu taaddi eylediikleri ecilden 90k giimii~ telef olur Giimiis ahvalin bilen isleyiib ve ahar kimesne karhanede olan iistadlara taaddi eylemiyiib taaddi idenleri men eylemek iciin yerlerine kendiisi mubasir olmak babmda emri serif 'virilmek reca itmegin kadimden ohgeldiigii iizre amel olunmak emir idiib buyurdum ki... vardukda mezkur mubaseretile vechi mesruh iizre ohgelane muhalif taaddj eyliyeneleri men idiib kadimden ohgeldiigi iizre amel idesin (Ba hath Efendi) 15 Ca 993 (1585)

53

iki tiirlii nerh isine keienci esna] tntn itiraz etiiklerine dair.

Istanbul kadisina hiikiim ki Mektub gonderiib mahrusei Istanbulda olan ketenci tayifesinden bir cemm gafir ve cem'i kesir bilfiil muhtesib olan Ahmed Cavus 0).).; ",!5 ile meclisi ser'i serite geldikde mezbur Ahmed' Cavus takriri meram idiib tayifei mezbure Divam Hiimayunuma varub ilarm hal eyleyiib hisar dahilinde ve haricinde olan ketencilerin nerhj bir olmak hususu bun dan akdem dokuz yiiz yetmis senesinde goriilmek ferman olundukda tefahhus olunub ikisinin nerhi bir olmak iizre hiiccet; ve emri serif virilmis idi Hala bakkal tayifesine ve meyve satanlann hisar dahilinde ve haricinde olanlanna baska nerh virilmek He bizim, hususumuzda dahi iki nerh virmek isterler didiklerine binaen mezburlann ahvali goriilmek ferman olunrnusdur dime gin tayifei mezbureden, haric Misir tacirlerinin ihtiyarlanndan diikkandan bigarez miisliimanlardan siial olundukda kadimiileyyamdan Emin iskelesine keten geldikde Kapanda vezin olunub iceruye ve tasraya ve Galataya tevzi olunub nerhi vahid He beyi olagelmisdir Ketencilerin metal akrnise kismmdandir Meyve ve bal ve yag gibi degildir llahazel'an iki nerhle satilagelmis

[1] Disan ~lkanlmasl yasak olan seyler sunlardr: T ereke, barut, yarak, at, pembe •. kursun, balmumu, sahtiyan, donyagi, gon, mesin, koyun xlerisi, zift.

Istanbul hayab

133

<degildir deyu alavechilittifak ihbar eylediklerin ilam etdiigiin ecilden ohgeldiigi iizre nerhi vahid ile fiiruht olmak emir idiib buyurdum ki... vusul buldkda arz etdli~iin iizre hisar dahilinde ve haricinde -olan ketencilere nerhi vahid ile fiiruht etdirmeyiib oligelene ve adet ve ,kanuna J)e emri serife muhalif kimesneye i~ itdirmiyesin Fi 12 Ca 993(1585)

54

Mzslrdan Istanbula usia dokumaezlar getirilmesine dair,

Misir beglerbegisine hiikiim ki Muallim Ebunnasir ve Muallim Mehemmed Fiizuni ve Haci Nebi ve Mehemmed Magribl ve Ali Esved ve Receb ve Ataullah ve Ali bin Muallim Ahmed Vasil ve Alemiiddin ve Mehrned bin Arslan nam kimesneler iistad kaliceciler oldugu ilam olunub Dergaln Muallama huzurlan lazim olmagm kaliceyeye miiteallik otuz kantar rengarniz ip He mezkurlan alettacil Dergahi Muallama gondermen emir idiib buyurdum ki... vusul budukda tehir ve tevakkuf itmeyiib mezkurlan alettacil siiddei saadetime gonderesin Ve kaliceye miiteallik -otuz kantar rengamiz ip dahi tedarik eyleyiib mezkurlar ile maan irsal

-eyliyesin Hesusu mezbur miihimdir ihmal ve miisaheleden ziyade hazer

idesin (Divam Hiimayunda vezir Ibrahim pasa hazretlerine teslim olunmusdur) 3 Zilkade 993 (1585)

55

Galatada bir bedesten actlmastna dair.

Galata kadisma ve Ayasofya miitevellisine hiikiim ki Senki kadism mektub gonderiib Dergahi Muallarn cavuslanndan Siileyman Cavus ile senki miitevellisin meclisi ser'e geliib senki miitevellisin mahmiyyei mezbure ahalisi ile Dergahi Muallama geliib mahmiyyei Galata eseddi ihtiyac ile Bezazistana muhtac olub dahili Galata Loncada vaki olub Ayasofyai kebir evkafmdan hala ayda elli akce ile bazi kefere icaresinde hali iiz~e Bezazistan olrnaga kabil yirmi aded kubbelii kafiri azirn bir bina var7 -dir Bezazistan olmak reca ideriz didiklerinde iizerine vanlub goriliib hakikatihal vukuu iizre ilam oluna deyu ferman olunur didiklerinde Hassa rnirnarlardan iistad Cafer ve milsliimanlardan cemaati kesire ile iizerlerine vanlub goriildiikde filvaki zikrolunan bina tulen yirmi ve arzan yirmi bes zira olub demiir kirisler ile on alb mermer direk iistiinde yirmi aded kubbe ki icerusinde elli bes dolab olmaga kabil hali iizre Bezazistan olmaga miitehammil ii9 yerden kapu yerleri hazir oIub heman kapulara muhtac kadimden Bezazistan imis deyu haber verdiik-

134

Hicri onuncu asrr da

lerin arz eyledilgim ecilden buyurdum ki... vusul buldukda arz olundugr iizre mahalli mezburu vecih ve miinasib olduguna gore Bezazistan yeri olmagiyciin tahliye idiib Bezazistan itdiriib talib olanlara viriib senki miitevellisin icarelerin vakif iciin alub kabz eyliyesin (Ba Hatti Hiimayun) Fi 29 Z 993 (1085)

56

Edirneden Istanbulun ihtiqact icin. cuha gonderilmesine dair,

Edirne kadisma hiikiim ki Mahrusei Istanbulda cuka babmda bu denlu muzayeka var iken gelen cukai ahkoyub ve telatin g~liir iken amdahi dodiiriib sahvirmernissin Mukaddama sahtiyan hususunda dahi boyle vazi itmis idin Boyle vazi'dan sakmasm Kiilli nedamet cekersin Sebeb nedir ki mahrusei mezburede havayic babmda boyle krllet var: iken sen gelen zahayiri ahkoyub gondermiyesin Buyurdum ki... vusul buldukda 01 ahkodugun cukalan ve telatini bervechi istical sahibleri ile gonderesin Soyleki bu defa dahi gondermeyiib ihmal eyliyesin mansibm almmagla konulrmyub kiill! ukubete mazhar vaki olursun Bilmis olasm deyu emir yazilmisdir Fi 2 Za 997 (1588)

57

9ar~zlarda esnaflik eden sipahi ve uenicerilerin esnaf yasaszna uyruk olmalarzna dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib mahmiyyei Istanbulda miitemekkin olan ciarkcilann ve dokrneci ve hurdecilerin ve umumen tuc ve pirinc ve bakir isliyan kimesnelerin ehli hibresi olan Ali ve kethiidast Ismail ve yigitbasilan Mehmed meclisi ser'a geliib zikrolunan erbabi sanayiin kimi solak ve kimi yeniceri ve toper ve cebeci ve kalafatci olmagla miri tarafindan bazi hidmet teklif olunub idarei hid met olunmak iciin diikkanlan onlerine varanlara Biz sipahileriz deyu alah harble iizerimize yiiriyiib inad idiib ve sehirlii tayifesinden dahi nice kirnesneler ohgelen adet ve kanun iizre razi olrmyub ve bazi oturakcilar dahi serkeslik idiib birbirinin sakirdlerin ayardub ihtiyar iistadlann terbiye 'Ve tedariklerine razt olrmyub hidmetimize kiilli ihtilal virrnislerdir Anun gibi mid tarafmdan hidmet teklif olundukda eger sehirlii ve eger sipah tayifesidir kadimden ohgeldugi iizre ihtiyarlarma muhalefet etmeyiib inad idenlerin haklanndan gelinmek iciin emri serif virilmek recasma arz etmegin buyurdum ki vardukda bu babda geregi gibi mukayyed olub anun gibi ehli sanayiden olub carsu ve bazarlarda diikkan acub kar ve kisb idenler eger sipahi ve eger yeniceri ve sayir kapum halkidir ve sehirlii tayifesidir muhkem tenbih ve tekid eyliyesin ki hidmetlerine

Istanbul hayati

135

miiteallik mid ma.'~lahat ve yahud gayri husus vaki oldukda ehli hibre ve kethiida ve yigit basilan ve sayir ihtiyarlan marifetlerile ohgelen adet ve kanun iizre hidmet etdiriib bir ferde taalliil ve niza etdirmeyiib fermam hiimayunuma ve adeti kadimeye muhalefet idenleri isimleri ve resimleri ile yazub arz eyliyesinki haklanndan geline Ve badennazar kethiida ve yigit basilan ellerinde ibka idesin Fi 7 Za 996 (1587)

58

Istanbulda satilan hasirlartn yapzll~ma dair.

Mihalic ve Manyas kadilanna hiikiim ki Istanbul kadisi mektub gondenib mahrusei mezburede Hasir iskelesinde beyi olunan hasirdan mesacidi serifede dosenen hasirlann mukaddema eni alti kans ve sik olub ve eyu sazdan islenegelmis iken MIa kem sazdan isleniib ve seyrek olub ve eni dart kans olmagla miisliimanlara ziyade aciz ve muzayeka viriib ve mukaddema on beser kans gelen hasir hala on ii<;: kans ve yirmi kans olam on alb kans ve otuz kans olaru yirmi bes kans ve kirk kans olam otuz iki kans ve elli kans olam halen kirk dort kans iizre geliib velhasil her birinin kadimden olgeldiigine muhalif eni ve uzunu noksan iizre olub ve mahrusei mezburede olan oturakci hasircilar getiiricilerden almaga katlanrmyub hasir islenen yere kendiiler viriib ziyade beha ile virmekle ham ahvali muhtel olmusdur deyu iislubu sabik iizre islenmek babmda hiikmii hiimayunum recasma arz itmegin buyurdum ki vardukda bu babda herbiriniz bizzat mukayyed olub dahi tahti kazanizda hasir isleyen kimesnelere muhkem tenbih ve tekid eyliyesiz ki islediikleri hasirlan iishlbu sabik iizre eyu ve sik sazdan isleyiib ve eni dahi iki zira ki alb kans olmak ve uzunu dahi kadimden olIgeldiigi iizre isliyeler Soyleki badettenbih yine ensiz ve kisa isleyeler bunda geldikleri... hasirlan girift olunub cerimeleri ahnub kiirege kornIUI-Iar Ana gore mukayyed olalar Ve bu canibden varan oturakci Istanbul hasircilanna dahi hasir virilmeyiib kadimden hasir getiirenlere aldirub kadimden ohgeldiigi iizre amel itdiiresin (Yigit basilanna virildi) Fi 12 Za 997 (1588)

59

Istanbulda alim oerakctlarm ni zamlartna dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahrusei mezburda altun verak isleyen altuncilar kadimden bir sikke altundan dort deste verak isleniigelmis iken MIa veraklan eksik idiib bir altundan dort desteden ziyade isledub 01 ecilden eger Sarayi Amiremde ve eger ahar yerlerde isliyen miri islere ziyade altun sarf olundugu ilam olunub iishlbu sabik

136

Hicri onuncu asrrda

iizre bir sikke altundan dart deste verak isleniib ziyade islenmemek iciin dart kcseli miihiirlii bir kit' a tayin olunub ve altun verak isliyen altuncilar tayfesine Hassa nakkaslanrn basi olan... nazir ve nakkaslardan olan Abdi mezburlara kethiida tayin olunmak emir idiib buyurdum ki mimarbasi vardikda minbaad tayifei mezbure iizerine nakkasbasi nazir ve Abdiyi kethiida nasb idiib mezburlara miihkem tenbih eyliyesin ki tayin olunan miihiirlii kit'a iizerine bir sikke altundan dart deste verak islediib her verak iie; kit'dan ziyade ve noksan iizre olmiya Bu babda unat mukayyed olub minbaad hilafr emir i~ olmakdan ziyade hazer iizre olub nazirlan ve kethiidalan ekser eyyamda yokhyub ernre muhalefet idenleri tedib ideler Sendahi temam ihtimam idiib hususu mezburda dakika fevt itmiyesin Ve tenbihden soma yine eksik isliyiib miitenebbih olrmyanlan mahrusei mezburenin sayir eksik satanlan nevechile cerimeleniigelmis ise anlan dahi olvechile cerimeliyesin (Nakkas MolIa Kasirna virildi) Fi Gurrei Muharremiilharam 999 (1590)

60

Bedestende ve kugumcularda sattlan giimiis taktmlartn tamgaszz olmamastna dair,

Istanbul kadisma [1] hiikiim ki Hala Istanbul Bezazistamnda ve kuyumcularmda beyi ve sira olunan giimii~ evaninin ekseri terngasiz ve kalp olub dirhemi iicer akce degrnez iken sahibleri onar ve on ikiser akceye beyi idiib miisliimanlara ve sayir miisterilere teaddi ve hayf oldugu ilam olunub siiddei saadetimde kuyumcubasi olan Memed oJ~~) getiirdiliib siial ve vechi mesruh iizre oldllgun haber virmegin giimii~ evaninin minbaad terngasiz beyi olunrmyub sahih terngalu evani behasile beyi olunrnasm emir idiib buyurdurn ki... vusul buldukda murnaileyh kuyumcubasi ile miisavere idiib dahi bu hususa bizzat mukayyed ve Bezazistanda ve gayri yerlerde nida ve miihkem yasag ve tenbih etdiresinki minbaad kalp ve temgasiz evani beyi ve sira etmiyiib ve ellerinde kalp evanileri sizdirub kal idiib ve Hassa karhanede ve kuyumcubasiya temgaladub dahi beyi ve sira itdiresin Badettenbih eslemeyiib em rime muhalif temgasiz evani beyi iderler ise anm gibilerin ellerinden evanisin alub girift etdiriib ve miihkem habsidiib arz eyliyesinki isliyenler ve alub beyi idenlerin bir vechile haklanndan geline ki sayirlere mucibi ibret ola Hususu mezbur miihimmati urnuru dinii devletdendir Ana gore mukayyedolub ihmal ve miisaheleden hazer idiib babi ikdamda dakika fevft etmiyesin Fi Cemazielevvel 1000 (1591)

[1J Sun'ullah Efendi (1000).

X. KAMUSAL HAYAT. POliS ISLERi (967 - 993)

1

Mahmudpasa hanmdaki hiristiqanlardan $ikuget edildigine dair. Istanbul kadisma hiikiim ki Mahrusei Istanbulda Ayasofya evkafmdan Mahmudpasa harnnda sakin olan ti.iccar tayifesi arzuhal sunub ham mezburun icinde vaki rnescid olub hanm bazi hoceratma kiirkcii kafirler giriib han kapusmm iki canibinde agac ve tahta ile odalar ve diikkanlar biinyad idiib ocaklar crkarub kafirler cern olub leylii nehar fisku fiicur etdiriib gavgalannda mi.iliirnanlar mescidi mezburda bihuzur olub zikrolunan diikkanlan ihdas etdiklerinde Ibrahim Cavus ile iizerine vardugunda goriib hadis olan tahta odalardir Hedm olunsun deyu hiikiim idiib hiiccet viriib miitevelli ve kafirler kayil olmadikda Bekir ve bizzat kendiin varub vakfa ve miisliimanlara kiillt zaran vardir deyu hedmine hiikiim idiib hiiccet vermis iken kafirler Odalarm icinde esbabrmiz vardir deyu kilidleyiib gaybet idiib zuhure gelmeyiib taalliil etdiiklerin arz olunmagin buyurdum ki vancak bizzat iizerine varub goresin Anm gibi za. ran olan tahta odalarm yikub ve kafirleri ctkarub miisliimanlar koyub badehu ernrime mugayir kimesniye i~ etdirmiyesin Ve bu hiikrnii serifimi alub hlfz idiib badehu mucebi ile arnel idesin (Cavus Ogullanndan Besire verildi) 3 Remazan 967 (1559).

Mahalle arasmda asctlara yemek pisirimemege dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Mahmiyyei mezburede Emin Bey mahallesinde bazi ascilar evler alub icinde karhane idiib carsularda beyi etmegiyc;iin koyunlar pisiriib kiilli atesler itmekle evlerimizden ihtiraz eyleriz deyu mahalle halki geliib sekva eylediikleri ecilden buyurdum ki vusul buldukda goresin arz eylediikleri gibi ve anm gibi a~CI tayifesine pazarda beyi iciin diikkanlannda pisiiriib evlerinde nesne pisiirtmeyiib men ve ref eyliyesin Fi 9 Cemazelahir 973 (1565).

138

Hicri onuncu as.rda

3

Eyip cioartnda yapzZan yolsuzluklarm iiniine gecilmesine dair. Haslar kadisma hiikiim ki Haliya Hazreti Eba Eyyubu Ensar! 0\.1<> <>Jl,lI ~ .. )\ nin kasabasmda ve etrafmda vaki olan mahallelerinde fisku fiic~r olundug~. ilarn olundu lmdi ser'i serife mugayir i~ olduguna nzayi serifim yokdur Oyle olsa kasabai mezburenin mahallatmda tetebbii ve tecessiis idiib teftis eyleyiib amn gibi mahallelerde siirbii hamir olur ve Tatar bozasi isleniir ise men ve odalarda Iahise olursa ihrac idiib fisku fiieur idenleriin ser'le haklanndan gelinmek emir idiib buyurdum ki vusul buldukda bu babda daima mukayyed olub anm gibi siirbii hamir idenleri ve Tatar bozasi isliyenleri men idiib giderdiib ve bulunan fahiseleri habs idiib ve minbaad imamlara ve miiezzinlere ve mahalle kethiidalanna geregi gibi tenbih ve tekid eyliyesin ki badelyevm mahallelerinde fesekadan ve Iahiseden ve sayir ehli fesaddan kimesneyi kormyub men ve ref idiib memnu olrmyanlan ehli hiikrne haber viriib emir vireler Soyle ki

< badelyevm bir mahallede bir Iahise buluna veyahud ehli fisku fiieur olub imam ve miiezzin men itmeyiibmemnu olrmyanlan geliib ehli hiikme dimiyeler zahir ola soma an lara olaeak hakaret anlara olmak mukarrer biliib ana gore mukayyed olalar Soyle ki fisku fiicur idenler Dergahr Muallarn kullanndan emir ahgeliib ana gore haber vireler ki dirlikleri ahnmak ile konulmiyub envai itab ile muateb olalar Ve subasilar fahise avretleri ve hirsizlan ve ehli fesadi tenhada tutub altunlann ve akcelerin alub itlak idiib ve calgu ile diigiin idiib subasilara iicret verirler imis Am dahi goriib tenbih eyliyesinki ehli fesad Iahiseler ele geldiikde getiiriib ser'ile lazirn geleni iera idiib yerine koyasm Soyleki akcelerin alub halas ideler arz idesin Ve camii serif kurbinde ve carsuda zar ve ~atrane oyrnyanlan ve calgu calanlan men idiib ve her mahalle imami ve miiezzini mahallelerinde olan binemazi ve yalan sehadet itmekle maruf oIan kimesneleri himayet itmeyiib eslemiyarn kasaba ... muaveneti ile mahkemeye getiirdiib ser'le haklanndan geliib ve kasabai mezburede vaki olan kahvehaneleri ref idiib minbaad kahvehane itdirmeyiib ve bilciimle kasabai mezburede olan lehv ve tarab ve sayir ser'i serife mugayir olan evza ve etvan refeyleyiib vekilsiiz kimesne komiyub ve ehli suka dahi tenbih ides in ki eksik satrmyub nerhi ruzi iizre alub satalar ... idenleriin ser'le haklarmdan gelesin Ve bu hiikmii serifimi sicilJi mahfuza kayid idiib dayima mazmunu hiimayunile amel idesin (Haslar kadisma ~\J)\ ile irsal olundu) Fi 23 Rebiiilahir 975 (1567).

Istanbul hayab

139

4

Istanbulda dilencilik eden Araplara dair.

Istanbul kadisma hiikiim ki Arab tayifesinden ve gayriden bazi kimesneler her veehile sag geliib kar ve kisbe kadirler iken esvak ve mahallata siiale cikub ibrarm galiz ve cevri sakil eylemekle ehli irz olanlan rencide idiib ve bazi sail a'ma cariye ve kul alub esvak ve mahallatda dilendiriib ve bazi sehrtler alemler kaldirub serhri deryuz idiib ve bazi birer kimesnenin boynuna zincir dakub medyun ve mahbusdur deyu rnahallat ve esvaki gezdiriib ve suhte tayifesi dahi boliik boliik olub yollarda ve sokaklarda halki eer idiib ve bazi cerrar dahi bir hastayi yanma alub ani behane iderek esvaka cikub halki cer idiib envai grlzetler idiib muzayeka virdiikleri ve bazi kimesnelere sari biiznillah emraz anza olub miibtela olduklann amn gibiler kadimden sehirden siiriliib men olunugelmisler iken memnu olrmyub esvaki geziib halkla ihtilat eylediikleri istima olunmagin buyurdum ki bu hususlari Dergahi Muallam Cavuslanndan oJub sehir subasisi olan ill}:!I) J}\.'j\ iJ'>'; Hiiseyin ._) .... »: rniibaseretile goresin mezkurlardan ptri fani ve malul olmayub kar ve kisbe kadir olanlar veehi mesruh iizre eer ider ise men ve refidiib ve saillerden kimesneye a'ma kul ve eariye aldirub 01 veehile cer itdirmeyiib ve a'ma ve kiitiiriim olubesvakve mahallatda geziib eerri saki! idiib memnu olrmyanlan sehirden siiriib kar ve kisbe kadir olanlan asIa eer itdirmeyiib men eyleyiib memnu olrmyanlan yazub bildiiresin ki kiirege korula ve 01 asil emraza miibtela olanlan dahi adeti kadime iizre sehirden siiriib ihtilat itdirmiyesin Bu. hususda temam mertebe mukayyed olub emri serifime mugayir kimesneye i~ etdirmiyesin Ve bazi danismendler akr~ba ve taallukatlarindan bazi hakir olmagile miieerred eer iciin geziib . suhte narmna mansib etdiriib ve cevami ve mesaeidde asir kiraat idiib Kur'am Azimi tahfif idiib miisliimanlan 9igneyiib huzuru kalblerine mani olurlar imis Anlan dahi men itdiriib meger sol ~uhte tayi.fesj kif dayima tahsilde olub amma tatilde kadimden ohgeldiigi uzre eer iderler anlara tenbih eyliyesin ki kadimden idegeldikleri iizre eyyami tahsilden gayri zemanda etmiyeler (Mezbur subasma verildi) Fi 11 Mnharrem 976 (1568)

5

Rumeli ve Anadoludaki ahalinin Istanbula gelip yerle$memelerine dair, Hasalar kadisma hiikiim ki' Rumeli ve Anadoludan bazi reaya yerlerin ve viftlerin koyub [1] birer tarik ile mahrusei Istanbula geliib kimi

[1] Bu suretle ",iftlerini bozanlardan ",iftbozan resrni ahmr, Bu resim biitiin ",iftten her

1.40

Hicri onuneu asirria

Istanbulda ve kimi Hazreti Eyyub ve Kasimpasada derya kenarlanm mesken idiniib yerleri hali kalub eger sipahiye ve eger mali miriye 01 ecilden zarar miiterettib oldugundan maada mahrusei mezburenin kadimi sakinlerinin maisetleri babanda muzayekaya sebeb olduklan ecilden 01 makule bes yildan beru ev bina idiib temekkiin idenlerin her rnahallede ne mikdar vardir Miilk ve vakrf nemikdar yazilub bilmek Iazim 01- mag-in ve minbaad anm gibi yahlarda emri serifim olmadiyen ev bin a 01- masma nzayi serifim olmamagin Dergahi Muallarn cavuslanndan Mahmud rnubasir tayin olunub buyurdum ki vusul buldukda bu babda bizzat mukayyed olub tahti kazanda derya kenarlannda vaki olan mahallatr F enere cikinca ve Kasim pasadaki mahallati yoklayub teftis idiib goresin her mahallede nemikdar hane olub vakif ve miilk nernikdardir Ve sakin olanlar ne. yerden g elmislerdir Defter idiib Rum llinden ve Anadoludan ve gayriden her kim geliib bes yrldan beru temekkiim etmis ise [1] eg·er sahib eger gayridir her biri nereden ve ne makule ademdir Ne zemanda gelmisdir Defter idiib ve min'iaad her mahallenin imamma ve rniiezzinine ve kethiidalanna tenbih ve te'kideyliyesin ki badelyevm arun gibi yahlarda haricden gelmis kirnesneyi yerlii etdirmeyiib getiirtmiyeler Ehlifesad ve senaat olanlan ve kefili olrmyanlan dahi ser'ile tettis eyleyiib Iahiseden ve sayir ehli fesaddan ser'ile fesad ve senaatleri habis ve arzi icab idenleri habis ve arz idiib lazim olrrnyanlara ser'ile Iazim gelam icra idiib her mahallenin ve bes yildan beru gelanlerin defterin miihiirleyiib gonderesin Sonra emir nevecihle sadir olur ise rnucebi ile arnel eyliyesin Fi 27 Sefer 975 (1567)

Istanbulda oiuran yabanczlarm daoalannt seriat hakyerlerinde gordiirdiiklerine dair,

Istanbul Bee; [2] ilcisi bekliyen Mustafa C;avu~a hiikiim ki Haliya Mehrned nam yenicerinin ilcii mezbur ile meclisi ser'de gorilecek bazi mesalihiolub taalliil etdirmeyiib meclisi ser'a ihzar eylemek emir idiib

sene u~ yiiz akca, yanm ~iftten yiiz elli akca, yanm ciftten az olandan yetmis bes akcadir Biitiin cif tlik, Has sayilan yerdeu 70 : 80, orta yerden 100, adi yerden 130 doniimliik yerdir. Bir doniim enine boyuna 40 adimdir. \;iftbozan res mini muslim reaya da verir, Bu gibiler baska yerlere gidip oralan ekip bicerlerse, kendilerinden iki o~ur almir. Birini sahabi arz, obiiriinii de sahibi raiyyet alir. Sahibi arz, 0 arazide firag ve itikal harci gibi devlete ait hak kendisine verilmis olan kimse, sahibi raiyyet te oraya sahib olan sipahidir, Bu gibilerden aynea ciftbozan resrni almrnaz,

ll] Kanunnameye gore, bir sehirde yirmi yildan fazla oturrnus olanlar 0 sehrin ahalisi meyanma yazrlirlar.

[2] Viyana.

Istanbul hayab

141

buyurdum ki emrim iizre ilcii mezburu taalliil etdirmeyiib mecJisi ser'a ihzaridiib yeniceri ile miirafai ser'i serif etdiresin (Mezbur yeniceri Mehmede verildi) Fi 29 Rebiiilahir 975 (1567)

7

Kagzthane cautrlart cioarindaki agzllarm kaldirtlmasma dair.

Haslar kadisma hiikiim ki Mektub gonderiib Mehmed Cavus elinden hiikmii serif varid plub Kaglthane ve Kerner kurbinde bazr kimesneler sagrnal kouyn getiriib 01 etrafda agillar ihdas eyleyiib koyunlann reayanm terekeleri arasmda gezdiriib yaturmakla zarar ve ziyan ider imis Bundan akdem 01 etrafda olan agillar ref olunmak emir olunmus idi lmdi Eger Kaglthane kvrbinde ve eger Kerner etrafmda anun gibi agll olub zarar ve ziyan iderler ise men idiib minbaad tereke arasmda gormeyiib ve nemikdar agll bulunur ise her biri ne zemandan oldugm yazub arz eyliyesun deyu ferman olunmagin 01 canibde olan agillan mufassal ve mesruh defter olunub ve ref olunsun deyu tenbih ve tekid olundugm arz eylernissin imdi buyurdum ki vusul buldukda mezkurlann agrllan bilkiilliyye ref etdiriib minbaad 01 cevanibde reayamn tereke ve cayirlanna zarar olacak yerde kimesneye agIl etdirmeyiib ve koyunlann tereke olan yerlerde yiiriitmeyiib tenbih idesin Varub ahar kimesneye zarar olmiyacak yerde olalar Fi3Receb 967 (1559)

8

Istanbulda meqhanelerin kaldtrtlmasina dair.

Istanbul ve Galata kadisma hiikiim ki Bundan akdem nice defa ahkarru. serife gonderiliib Istanbul ve Galatada vaki olan eger meyhane ve kahvehane ve eger Tatar bozasi islenen mahallerdir kiilliyyen ref olunmak ferrnari olunmus idi Haliyen iislubu sabik iizre kernakan meyhaneler ve kahvehaneler isleyiib ve Tatar bozasi satilub fisku fiicur oldugu istima olunclu lrndi 01 emri serifim kernakan mukarrerdir Buyurdum ki vancak bu babda her biriniiz temam mukayyed olub eger IstanbuJda ve eger Galatada vaki alan meyhane ve kahvehaneleri kiilliyyen def ve ref idiib». hamirleri var ise tuz katub sirke etdiriib emri serifime muhalif i~ etdirmiyesin Memnu olmiyam isimlerile yazub bildiresin Dayima bu emri serifimin icrasmda mukayyed olub ana muhalif i~ olmakdan ihtiyat iizre olasm (Sehir subasisina verildi) Fi 26 Zilkade 975 (1567)

9

Mahalle aralarinda meyhane actirilmamasma dair,

lstanbulkadlsma hiikiim ki Mektub gonderub Langa kurbinde olan,

142

Hieri onuneu asirda

mahallatdan lne Beg ve Bed! ve Katib Kasim ve Seyh Ferhad mahallesinin halkr meclisi ser'a geliib mezkur olan mahallenin mabeynlerinde olan kafirler evlerinde meyhane ihdas olunmagla dayima serhoslar hammama giden havatin tayifesine yapisub ve miisliimanlar aksam ve yatsu nemazma gitdikdebazlsl setrn olunub irzlan miinkesir olub ve nice defa dahi kan olub alat! harb iIe feseka ayag iizre olmagla ahalii mahaIle ekser zemanda cemaat sevabmdan mahrum olub ve meyhanelerden bazi fasik cikub avretler hamrnamma giriib hatunlara yapisub hatta bir defa bir serhos bir hatunu ic halvetde tutub tayifei havatin mesie kadir olrmyub cemaati kesire gidiib halas itdiler Ve Sefer nam ~iie~zin gic~ ile mescidde.n evine giderken cebren meyhaneye koyub uzenne hamir sacub envai hakaret idiib merhum Sultan Siileyman Han ~\ ... ';')\J •. ,.';~\9~ zemanmda arz olunrnagla ref olunub badehu yine tedricile fesadlann nihayete irisdirrnekle rikabi Hiimayuna tazarru name sunulmak istedigiimuzde kefere tayifesi rikabi hiimayuna nk'a sunub ser'le gorulmek ferrnan olunmagla mahalli mezburun iizerine vanlub filvaki mahalleler mabeyninde ulu yollarda ve ekseri hammamlann yolu iizerinde meyhaneler olub mescidlerin oniine ugramakia tahkir ve ihanet ve yatsu ve a~7~~ ne~azm~a ~iisliimanlara zarar o'mak mukarrer oldugun arz eyledugun ecilden imdi ahalii islam oldugu mahallat arasmda vaki olan kefere evlerinde meyhaneler ihdas olunub hammamlara giden havatun tayife~ine ve mesacide giden miisliimanlara serhoslar hilafi ser'i serif taaddi eylemek miinasib olmamagin 01 makule ahalii islam mahallah arasmda ve ulu yollarda ve mesacid civannda ve sayir ahalii islam i~diham ile miirur ve ubur idegeldikleri yollarda olan meyhaneler bilkiilliyye ref olunmasm emir idiib buyurdum ki vusul buldukda bu babda bizzat mukayyed olub vechi mesruh iizre ehIi islam oldugu mahallat arasmda ve mesacid ve harnmamat tarikmda ve sayir ehli islam kesret ve ~iiz~h~m.e ile m~rur ve. ubur id:geldiikleri ulu yollarda olan meyhanelen bIlkulhyye ser le emnm mucebince ref eyleyiib minbaad miisliimanlardan hali ve tenha yerlerde vaki olan kefere mahallatmdan gayri yerlerde ve bilciimle miisliimanlar mutazarnr olduklan yerlerde meyhane kom:yub e~ri ccliliilkadrim mucebince def ve ref eyleyiib ahalii islarna ~amlr beyi olunmakdan ve alaniyyeten fisku fi.icur olub saayiri kiifiir izhanndan ziyade iatiyat eyleyiib men ve ref eyliyesin Men He memnu olrmyanlan isim ve resimlerile yazub siiddei saadetime arz eyliyesin ki haklanndan geline Ve bilciimle bu babda mukayyed olub zikrolunan dort mescidin etrafmda meyhane kormyub ref eyliyesin (Istanbul subasisma verildi) Fi 12 Za 983 (1575)

Istanbul hayab

143

10

Bogazda ve Halicte kullanzlacak peremelerin gizli alirup sattlmamastna dair.

Istanbulda peremeciler kethiidasi Mehmede hiikiim ki Mahrusei mezbure yahlannda peremecilik isliyanler oligdane muhalif senin marifetin olmadiyen aralannda hafiyyeten pereme alub ve satub ve yeniden pereme yapdirduklannda hafiyyeten yapdirub biiyiikliigii ve kiiC;iikliigii malum olmiyub ve bazi peremeciler muhalif zemanlarda yelken kullanmagIa telefi nefs oldugu ilarn olunmus Buyurdum ki vardukda zikrolunan peremecileri getiirdiib muhkem tenbih eyliyesin ki oligelane muhalif senin marifetin olmadiyen hafiyyeten birbirine pereme satrmyub ve pereme yapdirrmyub ve bin a olunanlan senin marifetin olmadiyen deryaya endirmiyeler Ve alub Bogazda kullanrmyalar Badettenbih eslemeyiib muhalefet itdiklerin arz eyliyesin ki kiirege komlub haklanndan geline Eyyub bogazmda yelkenle pereme yiirimiye deyu mukaddema dahi tenbih ve tekid olunub men olunmusdur Unat mukayyed olub minbaad fermam serifime muhalif kimesniye yelken ya pereme kullandirrmyasm ~6yle ki simden sonra mahalli mezburda yelkenle pereme yiiriidiigii malum ola ozriin makbul olmaz Sen muateb olursun Bilmis olasm Ana gore mukayyed olasm (Peremeciler kethiidasi Mahmede yerildi) Fi 20 R 983 (1577)

11

$eriatr;e dilenmege haklt olmujanlarm dilerulirilmemelerine dair. Istanbul kadisma hiikiim ki Bazi kimesneler ve hatunlar pir ve fakir ve a'ma ve mefluc olmiyub kar ve kisbe kadirler iken mahrusei mezbure mahallatmda kimi geziib ve kimi oturub ayende ve revendeden akce cer idiib siiale irtikab etdi.ikleri ve bazilan dahi a'rna ve sakat kul ve cariye alub dilendiriib mekseb idiindiikleri ve dayima cer kagldlan yazdirub rikabi hiimayuna sunub edebden haric vaz etdiikleri ve bazi taze hatunlar kohne libaslar giyiib bu makule eshas arasmda oturub saile olduklan ve bunlara basbug tayin olunan ... nam kimesneden akcelerin almaga ruhsat virdiigi ve bunlann ef'ali ser'i serife muhalif evza ve etvart oldugu muhakkak ve rnukarr er olrnagm men olunrnasm emir idiib buyurdum ki vardukda bu hususa bizzat mukayyed olub Dergahi Muallarn cavuslanndan olub sehir subasisi olan Sah Cavus ('J""; ~) muba§eretilegeregi gibi dikkat ve ihtimamla teftis ve tefahhus idiib gores in ziikur ve nisvan dan pir ve natiivan ve €t'ma ve mefluc ve mefliik ve kiit ve kiitiirum ve mariz amelmandeolub bilciimle bihasbesser'iisserif siiale istihkaki

144

Hicr i onuneu asirda

olrmyanlan siialden men ve ref idiib zabitlerine muhkem tenbih ve tekid eyliyesin ki minbaad 01 makulelere emri serife mugayir siial etdirmeyiib ser'an siiale istihkaki olanlara ruhsat viriib memnu olrmyanlan muhkem tedib eyliyeler Amma siiale miistahik olanlan miicerred celb ve ahz iciin Senin istihkakm yokdur deyu rencide itmekden ve miistahik olrmyanlara akcelerin alub icazet virmekden ziyade hazer ide .?oyle ki bir kac gimden sonra yoklanub ser'an siiale istihkaki olmiyanlar memnu olrmyub tenbihden sonra giru siial iizre olalar 01 makuleleri kiirege gonderiib taze hatunlan muhkem tedbi eyleyiib bu emri serifimin icrasmda dakika fevt eylemiyesin Ve miistahik olanlar cer kagldlann sundukda aharin kagldlann cern idiib bir yerden sunrmyub her biri kendii kagldm suna Ve a'ma ve sakat ve kul cariye alub siial etdiirenleri dahi men ve ref eyliyesin Ve bu hiikmii serifi sicilli mahfuza kayid etdiresin Minbaad vaki olan kuzat ve subasilar mazmunu hiimayunile amel eyliyeler (Sehir subasisma verildi) Fi 28 R. 982 (1574)

12

lstanbulda tiiregen hirsizlara kars: alznacak tedbirlere dair,

Istanbul kadisma hiikiim ki Istanbulda bazi hirsuz ve ehli fesad zuhur idiib gice ile evlere taslar atub ve rnahallat ve mesacide kagldlar biragub tahvif eyledikleri ilam olunub ehli fesad kimler oldugu malum olrmyub mahmiyyei Istanbulun her mahallesinde sokaklar baslannda mahalle kapulan bina olunub gucebend olmak miihimmatdan clmagrn buyurdum ki vusul buldukda bizzat mukayyed olub evvela dogru sehir kapulanna gider sahrahlan ve sayir mahallat icine giden sokaklar yollann goriib Bezayistan etrafmda oldugu gibi birer mahalle kapusm aha Iii mahallata bina etdiriib ve mahallat iclerine giden yollann her sokagi basmda vecih ve miinasib goriildiigii iizre birer mahalle kapulann bervechi istical yapdmb sehrin turuk ve esvak ve mahallatmm koseleriu bir vechile bend ve sed etdiresin ki bir mahalde bir fesad oldukda ahalii mahalle ei.li fesad kim oldugm zuhure getiiriib ehli fesad vechi mesruh iizre kollar gecdikden sonra fesad ve senaate mubaserete care bulrmyub ve hirsuz haricden geldi dimege mecalleri ve gice ile kollar gecerken ehli fesad etrafa firara dermam olrmyub sehrin ahvali her vechile mahfuz ola Hususu mezbur miihimmatdandir AsIa ihmal eylemeyiib bizzat kalkub sehri geziib eger sahrahlarda ve eger hurde yollarda ve sokak baslannda ve mahallat iclerinde ve bilciimle lazim olan yerlerde ahalii mahallata mahalle kapulann yapdirub bir kac gtin icinde itmama irisdiriib asia hirsuz ve ehli fesad firsat . bulacak mahal komayub sehrin cernii

Istanbul hayah

145

sokaklann ve ko;;elerin her vechile bend ve sed etdiriib sehir temam mertebe mahfuz olub hirsuz ve hararniden bir mahalle ate§ birakmakdan emin ola (Divanda Celayirzadeye verildi) Fi 8 N. 986 (1578)

13

Istanbul mahallelerinde kefilsiz adam oturtulmamasina dair. Istanbul kadisi ile silahdar basma hiikiim ki Hala magrusei Istanbulda gice ile bazi ehli fesad evler basub adem katil idiib ve esbab ve emval garet idiib fesad ve senaat eylemekden hali olrmyub ehli fesad kimler oldugi malum olmamagin Istanbul halki ciimle birbirine kefil viriliib ve haricden bes yildan beru Istanbula geliib tavattun iden eger Anadolu .ve eger Rumeli caniblerinden gelenlerdir ve eger manavgadlar ve eger cift bozanlardir ve eger sayir tavayifdir giru yerlerine red olunmak emir idiib buyurdum ki hiikmii serifim vusul buldukda bu babda bizzat mukayyed olub Istanbulda vaki olan mahallat imamlann ve miiezzinlerin ve mahalli kethiidalann ve vakif odalar odabasilann ve karbansaraycilan ve sayir ihzan lazim olanlan getiirdiib ahalii mahallati ve vakif odalarda olanlan ve karban sarayda olanlari ve ahalii dekaktn birbirine kefil viriib asIa mahallat icinde ve vakif odalarda ve karban saraylarda ve sayirlerde kefilsiz bir adem kalrmyub ve diikkan icinde gice ile kimesneyi yatrnaga kormyub anlan dahi kefile viriib ve bes yildan beru Istanbula gelanler eger Anadohdan ve eger Rurnelinden gelanlerdir ve bilciimle manavgadlar ve eger ciftbozam ve eger bikar ve eger sayir ecnasi muhtelifedir giru yerlerine red etdinib emri celiliilkadrirni icra etdiriib seh i eskiyadan tathir ve pak etdiiresin Ve imamlar ve miiezzinler ve mahalle kethiidalan ve vakif odalarda olan odabasilan ve karban saraycilan ve sayir mahallelerine ve odalanna ve karban saraylanna ve diikkanlara haricden adem geliib girdikce yarar kefillerin aldirub keflsiz asia bir adem kormyub amn gibi kefilleri olrmyub mazanne ve miittehem oJanlan asia himayet eylemeyiib ehli hiikrne goturiib ele vireler Soyle ki risvetlerin alub kefilsiz adem kabul eyleyiib mahallelerine ve odalanna ve karban saraylarda ve diikkanlarda kefilsiz ademler koyub dahi badelyevm her=kangi mahallede veya odalarda karban saraylarda ve diikkanlarda bir kimesne fesad idiib kefili bulunmiyub himayet olunmus ola himayet eyliyenler her kimler ise mecal virilmeyiib kiirege komlub geregi gibi haklanndan geliniir Ana gore muhkem tenbih ve tekid eyleyiib emriceliliilkadrine dayima riayet eylemekde dakika fevt eylemiyeler Ve meyhaneciler miisliimana hamir beyi eylemiyiib ehli fesad ve haramzadeleri meyhanelerine kormyalar Ve sonradan ihdas olunan meyhaneleri ref idiib ve bozaha-

Istanbul hayab - 10

146

Hicri onuneu asrrda

nelerde dahi haramzadeler varub cemiyyet idiib fesada miibaseret eylemiyeler Soyle ki meyhaneciler ve bozacilar eslemiyiib meyhanelerine ve bozahanelerine cemiyyet ile ehli fesadi koyub emrime muhalif i~ eylediikleri istima oluna siyaset olunmak mukarrerdir Ana gore mukayyed olalar Amma kefili olamn akcesi almdugma asIa nzayi serifim yokdur Bu behane ile kimesneye akce aldirmiyub emri serifime muhalif i~ olmakdan ziyade ihtiraz eyliyesin Ve ne vechile teda- ik eyledilgiin yazub bildiresin (Karamanlu Pirt Cavus ile Kadi Efendiye gonJerildi Miisveddesi iceruye gonderiliib yazilrmsdrr Ba Hath Serif) Fi 9 Z 987 (1579).

Bri sureti ayni ile Galata kadisina yazildi Bir suneti Uskiidar kadisma.

14

Ahirlanrula davar ve inek besleyip Yahudilere sdiaruartn cezalarulirilmalarina dair,

Eyyub kadisma hiikiim ki Hala tahtikazanda ve mahmiyyei Istanbul ve Galatada bazi kimesneler ahurlanndaj inekler besleyiib ve Istanbul zahiresiyciin gelan davarlardan alub sonra Yahudi ve kefere tayifesine ziyade beha ile satub . . . muzayeka virmekden hali olmadiklan ilarn olunmagin arun gibilerin inekleri ve buzagulan yoklanub defter olunmasm emir idiib buyurdum ki .. vusul buldukda eger tahti kazamzda ve eger Istanbul ve Galatada ahurlannda inek besliyenlerin ve Istanbul zahiresiyciin gelan davarlann alub son a ziyade beha ile kefereye beyi iden kimesnelerin ineklerinve buzagulann defter idiib muzayeka zarnanmda nerhi ruzi iizre fukaraya beyi eyliyesin Aruma bu behane ile fukaramn kendii maaslanyciin olan ineklerine dahl itmeden ihtiraz eyliyesin Fr Gurrei Saferiil Muzaffer 991 (1583).

15

Istanbulda meyhanelerin kaldirtlmasina dair,

Istanbul kadisma hiikiim kiMecmai erbabi ukul ve menbai ezkiyay ve fuhul olan mahrusei Istanbul makarm saltanat ve makarn hilafetim iken hilafi ser'i serif ve mugayiri emri miinif a~ikaren hamir ve arak beyi ve sira olunurrnus lmdi sian kiiffar bu v-chile izhar olunmak asIa cay(z degildir Bu babda kemali ikdam ve hiisnii ihtimam olunmak saayiri islarndan olmagin minbaad meyhane namma evler olrmyub kahvehaneler bilkiilliyye ref olunmak emir idiib bu babda Dergahi Izzet destigahimda yenicerim agasi olan (ilahiri) .;." ~I~ ya ernri hiimayunum yazilub viril-

Istanbul Hayan

147

misdir Buyurdum ki . . . vusul buldukda bu hususa "dayima ... mukayyed olub miisariinileyhle mubaseret idiib emri celiliilkadrim mucebince b!lkiilli~ye kahvehanelerin ref eyleyiib minbaad kahvehane olmaga ruhsat virmeyiib ve meyhaneler hususu dahi firdevsmekan cermet a~iyan merhum Sultan Siileyman Han .)I_,';')IJ ~"')I -<:1" zernam seriflerinde ne vechile olrnus ise halen dahi 01 iislub iizre mazbut olub asla meyhane narmna nesn.e olrmyubrnuhkem tenbih ve nida etdiresin ki minbaad alaniyyeten h~m~r. ve ar~k beyi itmeyiib kendiilerinin mal hununlan oldugu cihetden blrbl:lOe hafiyyeten beyi ideler Bu husus sonradan tetebbii olunsa gerekdir F.erman~ ~a~: tii~anma A muhalif kahvehane bulunub ve alaniyyeten harnir beyi itdiikleri malumu serifim oldukda kiirege komlub muddeti medid~ ih~~c .olunmak mukarrerdir Ana gore herbiri mukayyed ?lub bu e.mn serif cihanmuta' ve fermam miinifi lazimiil ittibaimm dayima infaz ve icrasmda dakika fevt itmiyesin (Mehmed Agaya verildi) Fi 19 Safer 991 (1583).

16

Cingenelerin ala binmemelerine dair.

Istanbul kadisma ve Rumelinde vaki olan kadilara ve Dergahi Muallam Cavuslarindan cingane tayifesine subasi olan Bali <;avu~a hiikiim ki Bund~n .. akdem cingane tayifesi at ve kisrak besleyiib dayima yola ve bele iniib fesad ve senaat eyledikleri Ham olunmagin olbabda tayifei mezbure min~aad ata binmiye ve kisrak beslemiye Lazim geldikde e~ege ve ara~~ya. bmeler de_yu h:~ biriniize hiikrnii hiimayunum irsaI olunmus. dur Hala giru 01 ernn serifime muhalif tayifei mezbure ata biniib ve klsr~k ~~sleyub f:sad ve senaat eylediikleri ilam olunmagin irndi 01 emn ~enfll~ kemakan mukarrerdir Buyurdum ki.; vusul buldukda tayifei mezbure mmbaad ata binmeyiib ve kisrak beslemiyeler Lazim geldikde e~.ege v~ ar~baya biniib emri serife muhalefetden ziyade hazer ideler S?yl: ki . mmbaad em:i serife muhalif tayifei mezkure ata ve yunda bmduklen mesmuu serifim ola sonra siyaset olunurlar Ana gore tenbih

ve Han eyliyesin Fi 7 Ca 993 (1585). I

Abdi (Halife) 20. Abdi 135. Abdiilbaki 54. Agribos 55, 75. Ahmed (Tabib) 3. Ahmed 7.

Ahmed (kasab) 9, 10 Ahmed (Miitevelli) 14. Ahmed (Cavus) 17. Ahmed (Duaci oglu) 69. Ahmed pasa 91.

Ahmed Cavus 114. Ahmed Efendi 132. Ahmed-Cavus 132. Ahurkapu 106.

Alagosa 13.

Ahyolu 60, 98. Alemiiddin 133.

Ali 9.

Ali rs.

Ali (Yeniceri Agasl) 16. Ali·18.

Ali (Cavus) 92. Ali (Sekban) 44.

Ali (Istanbul Kadisi) 44. Ali (Divan Katibi) 50. Ali (Mirahur) 105.

Ali bin Seviindiik 131. Ali 133.

Ali Esved 133.

Alman 88. Amasya 15.

ENDEKS

Amid 69, 71.

Anadolu 1, 71, 139, 145. Arnavudkoyii 2.

Arzirum 71, 77.

Ataullah 133.

Atmaca (Edirneli) 45, 46. Atmeydam 19, 66. Atpazan 70.

Aya Nikola 13.

Ayasofya 14, 18, 19,20, 21, 22, 25,

61, 110, 133, 137.

Aya yani 13. Ayazmend 102, 112. Aydos 98.

Aynaroz 49.

Ayni (Balath) 38.

B

Bagdad 71. Balat 44.

Bali (Miitevelli) 25. Bali (Cavus) 86. Bali Cavus 147. Bahkpazan 75, 76.

Bayezidi (Yeli) 15, 27, 29, 66, 87. Bayezid (Sehzade) 35.

Bayezid (orducu) 3.

Bayrarn 46.

Bee;: 140.

Begkoz 28.

Behram 4.

Behram 83.

Bergos 101.

150

Besiktas 31, 76. Besir (Cavus) 119.

Besir (Cavus oglu) 137. Bogazkesen 76.

Bozok 12

Bursa 4, 5, 9, 15, 48. Bugdan 6, 80. Bulgaristan 10.

C Cafer (Cavus) 18. Cafer 133.

Cevheri zade Mehmed 115. Cezayir 27, 28.

Cihangir 38.

c Cakir (Subasi) 45. Canakkale 106. Catalca 83. Catladikapu 106. Cerkes Hiiseyin 108. Cirmen 99.

Cirpan 99.

Corlu 101.

D

Danca 86. Dariissaadei Atik 12.

Davud (Mimar) 13, 25, 27, 28, 29,

30.

Davud pasa 87. Davud (Yasakci) 69. Davud 110.

Deli Hoca 94. Demirtas pasa 10. Dervis 20.

Dimetoka 99.

Dimitri kapusi 100. Dimorakodi 94.

Diyarbekir 69, 79. Dirarna 83, 89.

E

Ebiinnasir 133. Ebiissiiud Efendi 17, 22. Ece ovasi 82.

Edirne 3, 5, 7, 9, 12, 16, 55, 56,

76, 77, 134.

Edirnekapusi 15, 22. Eflak 6, 80.

Eflatun (Sehnameci) 35. Egrikapu 18.

Elizabet (Kiralice) 7, 126. Emin Bey (Mahalle) 137. Emrah 18.

Eregli 101.

Erzurum 77.

Eski Imaret 20.

Eyyub 27,28, 40, 41, 52, 53, 138, 140, 156.

F

Fat! (Arab) 38. Fener 83

Ferhad (Miiteferrika) 116. Ferruh Bey 37.

Ferruh 131.

F ethullah (Sehnameci) 35. Filibe 10, 83.

Firecik 99.

Fmdlkh 28, 75.

Florina 83, 89.

Franca 106, 129

G

Galata 13, 14, 25, 27, 28, 32, 38, ,41, 46, 48, 49, 50, 54, 51'l, 57, 59, 65, 74, 75, 93, 105, 115, 119, 121, 124, 127, 132, 133, 141, 146.

Galata Saray 9

Garrasiiddin (Hekimbasi) 62 Gelibolu 82, 106

Giilya 55.

Giimriikhane 15, 16. Giimiilcine 78, 89, 99. Giirniishane 77

H

Haci Abdi 119. Haci Ali 101.

Haci Musa 63. Haci Mustafa 122. HaC! Nebi 133. Haci Sefer 122. Haci Ramazan 122. Haleb 6, 71.

Halebi 55.

Halil (Tacir) 13. Halil (Kethiida) 82. Halil 57.

Halil (Cavus) 97. Halkah 6.

Hasan Aga (Kethiida) 9

Hasan {Suyolu nazin) 17, 18, 30. Hasan (Ferras) 18.

Hasan 122.

Hasan (Katip) 24.

Hasan (Galata emini) 25. Hasan (Cavus) 99, 100.

Hasan Celebi (Tersane emini) 27. Hasan (Seyh) 36.

Hasan (Sipahi oglarn) 46. Haskdy 2, 28, 53.

Haslar 50, 138, 101, 141. Hayrebolu 99

Hayreddin (Mimar) 45

- Hizir 8

Hizir Celebi 15.

. Hizir (Cavus) 39.

HlZIr (Cavus) 92.

151

Hacr Yusuf 127. Hor 168.

Husrev (<;avu~) 52. Hiiseyin Cavus 4.

Hiiseyin Cavus 35. Hiiseyin (Reisiilkiittab) 25. Hiiseyin (Kethiida) 101. Hiiseyin <;avu~ 139. Hiiseyin Bey 13.

i

Ibrahim <;avu~ 5, 8. lbrahim (Sahinciler basi) 9. Ibrahim pasa 11.

Ibrahim pasa (Kapudan) 56. Ibrahim pasa Saravi 74, 75. Ibrahim 106.

Ibrahim Cavus 137.

lka 5.

ipsaiac99.

lmrah Celebi 83. lngiltere 7.

lsa 46.

Ishak (Balik emini) 94. lskender Celebi Bog azi 7. islam Giray 100.

lsrnail 119.

lstinye 76.

lvaz (<;avu~) 84 lvaz 101.

lzmir 102, 112. lznik 13. Iznikmid 21, 91.

I

Istanbul 3, 5, 6, 8, 9, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 20, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 41, 42, 34, 44, 45, 46, 47, 49, 50, 51, 55, 56, 58, 59, 60,

152

61, 6-2, 63, 64, 65, 66, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 87, 88, 89, 90, 92, 93, 94, 95, 98, 100, 101, 102, 103, 104, 105, 107, 108, 109, 110, 111, 112, 113, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 122, 123, 124, 125, 127, 128, 129, 130, 131, 132, 134, 135, 137, 139, 140, 141, 143, 144, 145, 146, 147.

K

Kabil Cavus 65. Kadikoy .99.

Kagidhane 17, 19, 26, 75, 141. Kalenderhane 20.

Kamer 38.

Karaca (Hisar eri) 45. Kar Ali 15.

Karakoy 115.

Kara Bali 104. Karadeniz 60, 65. Karaferiye 89.

Kara Miirsel 104. Karasu 99.

Karinabad 82, 98. KarlIk Harmam 53. Kartal 86.

Kasun Bey 14.

Kasimpasa 28, 32, 41, 53, 54, 56,

75, 119, .140.

Kasun (Molla) 112. Kastamoni 15. Kavala 89, 99. Kazikh 9.

Kefe 4. 70, 80, 82. Kerner 141. Kendiigelen 56. Kerus 88.

Kesriye 89.

Kesisdagi 4.

Klhc Ali Pasa 26, 27, 28. Kircik 83.

Kirkcesme 17, 19, 27. Kirkkilise 86, 98. Kizanhk 99.

Kizilagac 99.

Korkud 6. Kostantaniyye 45. Kopriilii 83.

Kumkapu 106. Kurucesme 76. Kuyumcular 19.

L

Lala Mustafa Pasa 118. Langa 65.

Ledahmil 5.

I Lehistan 4, 107. Litga 4.

Lokman (Sehnameci) 35.

Lutfullah (Miineccirn) 36.

M

Mahmud Aga (Mirialem) 10. Mahmud (Miiteferrika) 13. Mahmud (Tacir) 13.

Mahmud (Cavus) 37. Mahmud Pasa hassi 98. Mahmud Celebi 113. Muhmud pasa 137.

Maksud (Iskele ernini) 106. Maldepe 86.

Malko~ 83.

Manastir 83, 89.

Manyas 135.

Marmara 113.

Mehmed II, (Sultan) 54, 51, 54,63, 87, 119, 129.

Mehmed (Sehzade) 30.

Mehmed pasa (Sakallu) 90. Mehmed (Kizlar Agasl) 27, 30, 32. Mehmed (Deftedar) 25.

Mehmed pasa 96.

Mehmed Cavus (Muhtesib) 66. Mehmed (Sobasi) 62, 87. Mehmed (Hassa taciri) 4. Mehmed (Kapuci) 8.

Mehmed pasa 10.

Mehmed Aga (Kapuci) 12. Mehmed (Mimar) 21. Mehmed (Katib) 38. Mehmed pasa 41.

Mehmed (Subasi) 43. Mehmed Cavus 12. Mehmed (Kadiasker) 54. Mehmed (MolIa) 54.

Mehmed pasa (Beglerbegi) 54. Mehmed pasa 73.

Mehmed (Cavus) 102.

Mehmed (Cavus) 108.

Mehmed (Kethiida) 143. Mehmed (Muhtesib) 109. Mehmed Fiizuni 133.

Mehmedi Magrib! 133.

Mehmen Cavus 141.

Mekri 99.

Merni. (Nakkas 94. Merhay 55.

Merzifon 15. Metrofan (Patrik) 49. Midilli 29.

Midye 98.

Mihalic 135. Mihrimah 22.

Misivri 98.

Misir 3, 5, 11, 13, 15, 32, 90, 114, 133.

Mosko 4, 13, 104. Mudanya 121.

153

Muhyiddin ($ehislam) 36. Muhyiddin 62.

Muhyiddin 38.

Murad' III 8, 21.

Murad bin Ali 119.

Musa (Moll a) 36.

Mustafa (Sehzade) 8.

Mustafa (Dogancibasi) 11. Mustafa (Kapuci) 13.

Mustafa (Boliikbasr) 13. Mustafa (Mimar) 20.

Mustafa (Koyun emini) 25. Mustafa (Misir defterdan) 25. Mustafa (Sipahi oglaru) 46. Mustafa 115.

Mustafa Cavus 10.

Mustafa Cavus 140.

Mustafa (Boliikbasi) 84.

Mustafa (Miiteferrika) 87, 88, 106. Mustafa 114.

Mustefa Nuh 116.

Mustafa (Koyun (mini) 91.

N

Nahcivan 77. Narin 38.

Nebi Ibrahim 120.

I Nefise (Giritli) 38.

Nesimi (Tabib) 56.

Nesimi (Darbhane emini) 71, 72. Nikola 7.

0,0 Okmeydam 75, 117. Ortakoy 76.

Osman pasa (Ozderniroglu) 12, 77,

118.

Osman (Miiden is) 37.

Osman Aga (Kilerci basi) 11. Orner <;avu§ (Subasi) 70. Orner (Cavus) 98, 103.

154

Papa Flori 45. Pervane 18. Pervane 104. Perviz 93.

Pir Nazmi 9.

Pir Nazar 110. Piri Cavus 38, Piri pasa 53.

Pir Sultan 83.

Piri Cavus 146. Pinar hisan 98. Piyale pasa 2, 10. Po~ah 4.

R

Receb 133.

Ridvan 114. Rodoscuk 5, 83, 91. Rum 1.

Rumeli 10, 61, 78, 96, 139, 145, 147. Rumeli Hisan 76.

Ruskasn 98.

Rusya 4, 13, 115.

S, $

Sabanci 21. Sadeddin (Hoca) 31. Salevi 88.

Samako 26.

Samanlu 64. Sarachane 70. Saryuvan 4.

Sefer (Kethiida) 89. Seferihisar 112 .. Selanik 83.

Selaniki 71, 72. Selim I. 45, 87.

Selim n. 1, 2, 3, 7, 21, 35, 115, 116. Selimi 5.

Seiiiiddin (Tabib) 3.

Seyfullah (Seyh) 120. Silivri 7, 60, 81, 89. Silivri Kapusi 89.

Sinan (Mimar) 3, 20, 22, 26, 29, 61,

73.

Sinan (Halife) 38. Sinan (Cavus) 25. Sinan (Cavus) 26. :::-inan (Kasab) 9, 10. Sinan (Attar) 64. Sinan (Kadiasker) 45. Sinan oglu 127.

Sirrn 82.

Siroz 83, 89.

Solikos 60.

Sultanyeri 98. Sulumanastir 46. Sun'ullah 56, 57. Siidlice 75.

Siileyman (Kanuni) 15, 26, 29,

35, 116, 119, 125, 142, 147.

Siileyman (Bevvab) 12. Siileyman (Sipahi oglam) 3. Siileyman 127.

I Siileyman Cavus 18.

Siileymaniyye 14. Siirgiin 56.

Saban 195,

Sah Cavus 143. ~emsiiddin (Kadl) 45. ~eytan oglu 49. Sirvan 77.

Siicca (Cavus) 108. ~iikrii 83.

T

Takiyyiiddin 36. Tatarbazan 10, 83. Tavsancil 64.

Tekirdagi 88, 91, 108.· Tikves 83.

Timurhisar 83. Todorok 104.

Tophane 6, 26, 28, 41, 76. Trahman 18.

Turuncluk 17.

Tuzia 112.

uti

Ulu Yiiriik 1. Unkapam 75. Ustrurumca 83. Uzeyr6. Uzuncaova 99. Oskiib 68, 83.

Uskiidar 21, 49, 69, 76, 86, 105, 114, 115.

Oskiiblii Cesmesi 25.

v

Valide Sultan 32. Vardar 89. Varlad 55.

Vefa (Seyh) 18.

Veli (kupuci) 11. Venedik 106, 119, 129. Vize 98, 101.

Voynuk 10.

155

y Yahya Efendi 28. Yahya 127. Yalakabad 104. Yanbolu 98. Yanya 13.

Yasef 55.

Yazici C;iftligi 17. Yedikule 93, 119. Yemen 18.

Yemis 75, 109.

Y enibahce 89.

Yenicei Karasu 83, 89, 99. Yenihisar 76.

Yenikapu 65, 89.

Y enisehir 83.

Yeremya (Patrik) 49.

Y orgi bagl 53.

z

Zagrai Cedid99. Zagrai Atik 99. Zahide 20.

Zekeriyya (Istanbul kadisi) 120, 122. Zeyrek 20, 25, 72.

Zihne 84, 89.