P. 1
Farmakoterapiski priracnik 2006

Farmakoterapiski priracnik 2006

|Views: 4,055|Likes:
Published by Blagica Jovanova

More info:

Published by: Blagica Jovanova on Feb 19, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/22/2013

pdf

text

original

ФАРМАКОТЕРАПИСКИ

ПРИРАЧНИК
ФТП 1
МИНИСТЕРСТВО ЗА ЗДРАВСТВО
НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА
БИРО ЗА ЛЕКОВИ
ФАРМАЦЕВТСКА КОМОРА НА Р. МАКЕДОНИЈА
ЛЕКАРСКА КОМОРА НА Р. МАКЕДОНИЈА
СКОПЈЕ 2006
ЗА ЛЕКАРИ, ФАРМАЦЕВТИ И СТОМАТОЛОЗИ
ФАРМАКОТЕРАПИСКИ ПРИРАЧНИК
Издавач:
Министерство за здравство - Биро за лекови
Лектор:
Оливера Павловска
Компјутерска обработка на текст:
Благоја Најдовски
Дизајн и компјутерска подготовка за печатење:
дипл.ел.инг Веселин Стефановски
Печатница:
„11 Октомври” - Прилеп
Тираж:
5000
Скопје 2006
CIP Каталогизација во публикација
Народна и универзитетска библиотека “Св Климент Охридски”,
Скопје
615.2/.4(035)
ФАРМАКОТЕРАПИСКИ прирачник: за лекари, фарамцевти и
стоматолози / група автори; {главен и одговорен уредник Бранислав Никодијевиќ}, - Скопје;
Министерство за здравство на Република Македонија, Биро за лекови, 2006, - X, 823 стр; табели;
24 см
Предговор / Владо Димов; стр. II. - регистар
ISBN 9989-9753-5-3
а) Фармакотерапија - Прирачници
COBISS. MK-ID 63547914
ПРЕДГОВОР
Подолго време се чувствува потреба од ваква едиција, - Фармакотераписки прирачник,
т. е. прирачник за лекови и нивната примена во лекување на одделни болести. Материјалот
е компониран спрема стандардните клинички дисциплини и патолошки состојби, а за секоја
болест се прикажани современи лекови што стојат на располагање за терапија на истата.
Најголем дел од материјалот во книгата е посветен на опис на лековите: нивните
фармаколошки дејства, индикации, контраиндикации, дозирање, несакани ефекти и готови
препарати регистрирани во Република Македонија. Цитирани се и некои странски готови
препарати, доколку по оценка на авторите имаат особена важност за лекување на одредени
клинички состојби.
Материјалот во книгата е селектиран и компониран многу внимателно и високо
професионално, со одлично познавање на фармаколошките, клиничките и фармацевтските
особини на лековите. При тоа, како појдовна основа служева познатите светски прирачници
од оваа област, на пр. British National Formulary (Велика Британија), Physicians Desk Reference
(САД), Rote Liste (Германија), Vidal (Франција) и др.
Авторите на нашиот Фармакотераписки прирачник се 45 наставници на Медицинскиот
и Фармацевтскиот факултет при Универзитетот „Кирил и Методиј” во Скопје. Тоа се
воглавно професори, познати и признати експерти во своите медицински и фармацевтски
дисциплини.
Прирачникот е пишуван спрема единствена доктрина и стратегија, а особено:
– Објективно прикажување на фармакотераписките можности за третман на одредени
болести,
– Селекција на лекови во зависност од степенот на развојот на болеста и евентуалните
компликации на истата и
– Објективно прикажување на добрите и лошите особини на секој лек одделно, ослободено
од индустриска пропаганда и комерцијални ефекти.
Прирачникот е наменет во прв ред за лекарите, фармацевтите и стоматолозите, во нивната
секојдневна високо хумана и одговорна работа со пациентите. Освен тоа, Прирачникот е
наменет и за здравствените организации во нивните настојувања да држат чекор со современите
барања и достигања на медицината и фармацијата. Конечно, овој Прирачник е наменет и за
фармацевтската индустрија и веледрогерии за усогласување на нивните развојни програми со
прогресот на медицинската и фармацевтската наука и пракса.
Поради сето тоа, слободни сме топло да го препорачаме овој Фармакотераписки прирачник
на сите заинтересирани читатели. Тоа е наше првенче, прва едиција од таков вид и содржина
во Република Македонија и секако ке биде важен сегмент во Програмата за континуирана
едукација на нашите лекари, фармацевти и стоматолози. За освежување на постоечките
знаења и стекнување на нови, што современата наука и пракса постојано ги носат.
Министер за здравство на РМ
vi
Фармакотераписки прирачник
УРЕДУВАЧКИ ОДБОР
прим. м-р Ромил Санџакоски проф. д-р Бранислав Никодијевиќ
Председател
Биро за лекови
Министерство за здравство
Република Македонија
Институт за предклиничка и клиничка
фармакологија со токсикологија
Медицински факултет
Скопје.
проф. д-р Лидија Петрушевска-Този проф. д-р Љубица Шутуркова
Институт за применета биохемија
Фармацевтски факултет
Скопје.
Институт за фармацевтска хемија
Фармацевтски факултет
Скопје.
проф. д-р Алексеј Дума проф. д-р Кочо Чакаларовски
Институт за судска медицина и
криминалистика
Медицински факултет
Скопје.
Клиника за нефрологија
Медицински факултет
Скопје.
доц. д-р Никола Јанкуловски
Клиника за дигестивна хирургија
Медицински факултет
Скопје.
vii
Фармакотераписки прирачник
ОДГОВОРНИ УРЕДНИЦИ ЗА ОДРЕДЕНИ
ПОГЛАВЈА
ГЛАВЕН И ОДГОВОРЕН УРЕДНИК
Проф. д-р Бранислав Никодијевиќ
ЗАМЕНИК ГЛАВЕН И ОДГОВОРЕН УРЕДНИК
Проф. д-р Лидија Петрушевска-Този
1. проф. д-р Борче Петровски
Лекови против кардиоваскуларни
болести
Клиника за кардиологија
Медицински факултет, Скопје
2. проф. д-р Дејан Докиќ
Лекови во пулмологијата и
алергологијата
Клиника за пулмологија и алергологија
Медицински факултет, Скопје
3. проф. д-р Бранислав Никодијевиќ
Лепови во гастроентерохепатологијата
Институт за предклиничка и клиничка
фармакологија со токсикологија
Медицински факултет, Скопје
4. проф. д-р Вера Петрова
Лекови во неврологијата
Клиника за неврологија
Медицински факултет, Скопје
5. проф. д-р Ѓорѓи Чадловски
Лекови во психијатријата
Клиника за психијатрија
Медицински факултет, Скопје
6. проф. д-р Стојмир Петров
Лекови против инфекции
Институт за предклиничка и клиничка
фармакологија со токсикологија
Медицински факултет, Скопје
7. проф. д-р Никола Силјановски
Лекови во хематологијата
Клиника за хематологија
Медицински факултет, Скопје
8. проф. д-р Самуел Садикарио
Лекови во ендокринологијата
Клиника за кардиологија
Медицински факултет, Скопје.
9. проф. д-р Васил Илиев
Лекови во гинекологијата и
акушерството
Клиника за гинекологија и акушерство
Медицински факултет, Скопје
10. проф. д-р Кочо Чакаларовски
Аналгетични, антипиретични и
антиревматични лекови
Клиника за нефрологија
Медицински факултет, Скопје
11. проф. д-р Никола Силјановски
Лекови против малигни болести
Клиника за хематологија
Медицински факултет, Скопје
12. проф. д-р Љубица Шутуркова
Имуномодулатори
Институт за фармацевтска хемија
Фармацевтски факултет, Скопје
13. доц. д-р Никола Јанкуловски
Лекови во ургентната хирургија
Клиника за дигестивна хирургија
Медицински факултет, Скопје
14. проф. д-р Марија Шољакова
Лекови во анестезиологијата
Клиника за анестезиологија и реанимација
Медицински факултет, Скопје
viii
Фармакотераписки прирачник
15. проф. д-р Милица Иванова
Лекови во офталмологијата
Клиника за офталмологија
Медицински факултет, Скопје
16. проф. д-р Љубица Павлова
Лекови во дерматовенерологијата
Клиника за дерматовенерологија
Медицински факултет, Скопје
17. доц. д-р Надица Митревска
Контрастни средства
Институт за радиологија
Медицински факултет, Скопје
18. проф. д-р Владислав Милев
Серуми и вакцини
Клиника за педијатрија
Медицински факултет, Скопје
19. проф. д-р Владислав Милев
Витамини и минерали
Клиника за педијатрија
Медицински факултет, Скопје
20. проф. д-р Владислав Милев
Лекови кај деца
Клиника за педијатрија
Медицински факултет, Скопје
21. проф. д-р Бранислав Никодијевиќ
Лекови кај стари лица
Институт за предклиничка и клиничка
фармакологија со токсикологија
Медицински факултет, Скопје
22. проф. д-р Васил Илиев
Лекови кај жени во гравидитет и за
време на лактација
Клиника за гинекологија
Медицински факултет, Скопје
23. проф. д-р Кочо Чакаларовски
Лекови кај инсуфициенција на
бубрезите и на хепарот
Клиника за нефрологија
Медицински факултет, Скопје
24. проф. д-р Лидија Петрушевски-Този
Итен третман при труења
Институт за применета биохемија
Фармацевтски факултет, Скопје
25. проф. д-р Петар Милошевски
Интеракции на лековите
Институт за предклиничка и клиничка
фармакологија со токсикологија
Медицински факултет, Скопје
26. проф. д-р Бранислав Никодијевиќ
Лекови и зависност
Институт за предклиничка и клиничка
фармакологија со токсикологија
Медицински факултет, Скопје
ix
Фармакотераписки прирачник
АВТОРИ
АРСОВСКИ проф. д-р Андреја
Клиника за торакална и васкуларна
хирургија
Медицински факултет, Скопје
БАУЕР доц. д-р Биљана
Институт за фармакогнозија
Фармацевтски факултет, Скопје
ГОРАЧИНОВА проф. д-р Катерина
Институт за фармацевтска технологија
Фармацевтски факултет, Скопје
ГЛАВАШ асс. м-р Маја
Институт за фармацевтска технологија
Фармацевтски факултет, Скопје
ГРОЗДАНОВА асс. м-р Сандра
Институт за фармацевтска хемија
Фармацевтски факултет, Скопје
ДИМИТРОВСКА проф. д-р Анета
Институт за хемија
Фармацевтски факултет, Скопје
ДИМОВ проф д-р Владимир
Клиника за дигестивна хирургија
Медицински факултет, Скопје
ДОКИЌ проф. д-р Дејан
Клиника за пулмологија
и алергологија
Медицински факултет, Скопје
ДУМА проф. д-р Алексеј
Институт за судска медицина
и криминалистика
Медицински факултет, Скопје
ИЛИЕВ проф д-р Васил
Клиника за гинекологија
и акушерство
Медицински факултет, Скопје
ИВАНОВА проф. д-р Милица
Клиника за офталмологија
Медицински факултет, Скопје
ЈАНКУЛОВСКИ доц. д-р Никола
Клиника за дигестивна хирургија
Медицински факултет, Скопје
ЈОВАНОВА науч. сор. д-р Силвана
Клиника за кардиологија
Медицински факултет, Скопје
КАВРАКОВСКИ доц. д-р Зоран
Институт за хемија
Фармацевтски факултет, Скопје
КАДИФКОВА доц. д-р Татјана
Институт за применета биохемија
Фармацевтски факултет, Скопје
КАРАНФИЛСКИ проф. д-р Борислав
Институт за патофизиологија
и нуклеарна медицина
Медицински факултет, Скопје
КАРЧЕВ м-р Васко
Институт за хемија
Фармацевтски факултет, Скопје
КУЛЕВАНОВА проф. д-р Светлана
Институт за фармакогнозија
Фармацевтски факултет, Скопје
МИЛЕВ проф. д-р Владислав
Клиника за педијатрија
Медицински факултет, Скопје
МИЛОШЕВСКИ проф. д-р Петар
Институт за предклиничка
и клиничка фармакологија со
токсикологија
Медицински факултет, Скопје
МЛАДЕНОВСКА доц. д-р Кристина
Институт за фармацевтска хемија
Фармацевтски факултет, Скопје
МИТРЕВСКА доц. д-р Надица
Институт за радиологија
Медицински факултет, Скопје
НИКОДИЈЕВИЌ проф. д-р Бранислав
Институт за предклиничка и клиничка
фармакологија со токсикологија
Медицински факултет, Скопје
НИКОДИЈЕВИЌ доц. д-р Дијана
Клиника за неврологија
Медицински факултет, Скопје
НИКОЛОВА асс. д-р Сузана
Клиника за дерматовенерологија
Медицински факултет, Скопје
ПАВЛОВА проф. д-р Љубица
Клиника за дерматовенерологија
Медицински факултет, Скопје
x
Фармакотераписки прирачник
ПЕТРОВ асс. д-р Игор
Клиника за неврологија
Медицински факултет, Скопје
ПЕТРОВ проф. д-р Стојмир
Институт за предклиничка и клиничка
фармакологија со токсикологија
Медицински факултет, Скопје
ПЕТРОВА проф. д-р Вера
Клиника за неврологија
Медицински факултет, Скопје
ПЕТРОВСКИ проф. д-р Борче
Клиника за кардиологија
Медицинскли факултет, Скопје
ПЕТРУШЕВСКА-ТОЗИ проф. д-р Лидија
Институт за применета биохемија
Фармацевтски факултет, Скопје
ПЕТКОВСКА асс. м-р Руменка
Институт за хемија
Фармацевтски факултет, Скопје
САНЏАКОСКИ прим.м-р Ромил
Биро за лекови
Министерство за здравство на Р.М., Скопје
САДИКАРИО проф. д-р Самуел
Клиника за кардиологија
Медицински факултет, Скопје
СИЛЈАНОВСКИ проф. д-р Никола
Клиника за хематологија
Медицински факултет, Скопје
СЛАВЕВСКА-РАИЧКИ доц. д-р Рената
Институт за фармацевтска технологија
Фармацевтски факултет, Скопје
СТЕРЈЕВ асс. м-р Зоран
Институт за фармацевтска хемија
Фармацевтски факултет, Скопје
ТАРАВАРИ д-р Арбен
Клиника за неврологија
Медицински факултет, Скопје
ТРАЈКОВИЌ-ЈОЛЕВСКА проф. д-р Сузана
Институт за хемија
Фармацевтски факултет, Скопје
УГРИНОВСКА м-р Лилјана
Институт за хемија
Фармацевтски факултет, Скопје
ЧАДЛОВСКИ проф. д-р Георги
Клиника за психијатрија
Медицински факултет, Скопје
ЧАКАЛАРОВСКИ проф. д-р Кочо
Клиника за нефрологија
Медицински факултет, Скопје
ШОЉАКОВА проф. д-р Марија
Клиника за анестезиологија и реанимација
Медицински факултет, Скопје
ШУТУРКОВА проф д-р Љубица
Институт за фармацевтска хемија
Фармацевтски факултет, Скопје
xi
СОДРЖИНА
Лекови против кардиоваскуларни болести
Лекови во пулмологијата и алергологијата
Лекови во гастроентерохепатологијата
Лекови во неврологијата
Лекови во психијатријата
Лекови против инфекции
Лекови во хематологијата
Лекови во ендокринологијата
Лекови во гинекологијата и акушерството
Аналгетични, антипиретични и антиревматични лекови
Лекови против малигни болести
Имуномодулатори
Лекови во ургентната хирургија
Лекови во анестезиологијата
Лекови во офталмологијата
Лекови во дерматовенерологијата
Контрастни средства
Серуми и вакцини
Витамини и минерали
Лекови кај деца
Лекови кај стари лица
Лекови кај жени во гравидитет и за време на лактација
Лекови кај инсуфициенција на бубрезите и на хепарот
Итен третман при труења
Интеракции на лековите
Лекови и зависност
И н д е к с
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
1
65
95
113
147
189
283
301
361
399
457
473
483
497
527
549
591
601
619
627
633
637
655
687
699
783
791
1
ЛЕКОВИ ПРОТИВ
КАРДИОВАСКУЛАРНИ БОЛЕСТИ
Одговорен уредник: проф. др Борче Петровски
Автори: проф. д-р Борче Петровски
науч. сор. д-р Силвана Јованова
проф. д-р Самуел Садикарио (антилипемични средства)
проф. д-р Лидија ПетрушевскаТози (фармацевтски препарати)
доц. д-р Рената СлавескаРаички (фармацевтски препарати)
СОДРЖИНА
1. Лекови против срцева слабост 2
2. Лекови против артериска хипертензија 11
3. Лекови против срцеви аритмии 38
4. Лекови против исхемична болест на срцето 44
5. Лекови за третман на шок, кардиопулмонална
ресусцитација и хипотензија 57
6. Антилипемични средства 59
14
Фармакотераписки прирачник
1
ЛЕКОВИ ПРОТИВ
СРЦЕВА СЛАБОСТ
СРЦЕВАТА СЛАБОСТ
Тоа претставува патофизиолошка состој-
ба при која абнормалностите во срцевата
функција доведуваат до слабост на срцето
да испумпува крв адекватно на метаболните
потреби на ткивата.
Според Европската асоцијација за кардиоло-
гија (EAC), срцевата слабост е синдром, при
кој пациентите ги имаат следниве каракте-
ристики: симптоми на срцева слабост (замор
или чувство на недостиг на воздух во мир
или при напор, периферни отоци) и објек-
тивна потврда на срцевата дисфункција.
Во однос на акутноста, се разликуваат: хро-
нична срцева слабост – најчеста форма на
срцева слабост, и акутна срцева слабост – се
однесува на акутна диспнеа што ја каракте-
ризираат знаци на белодробна конгестија, вк-
лучувајќи го белодробниот едем. Исто така,
акутната срцева слабост може да се однесува
и на кардиоген шок.
Срцевата слабост може да е резултат на:
левовентрикуларна систолна дисфункција
и/или левовентрикуларна дијастолна дис-
функција.
Од клинички аспект, срцевата слабост може
да се опише како: лесна (за пациенти кои
немаат значајно ограничување на физичките
активности), умерена и изразена (за паци-
енти кои имаат потреба од чести лекарски
контроли).
Цели на третманот на срцевата слабост: пре-
венција, и тоа превенција и/или контрола
на заболувањата што доведуваат до срцева
дисфункција и срцева слабост; превенција
на прогресијата на срцевата слабост отка-
ко е потврдена срцева дисфункција, како и
смалување на морбидитетот и одржување
или подобрување на квалитетот на живеење
(отстранување на симптомите, подобрување
на толеранцијата на напор, намалување на
инциденцијата на акутни агзацербации), а и
смалување на морталитетот и продолжување
на животот.
ТРЕТМАН НА ХРОНИЧНА СРЦЕВА
СЛАБОСТ
Терапискиот приод при хроничната срцева
слабост, што е резултат на систолна лево-
вентрикуларна дисфункција, се состои од:
нефармаколошки мерки (општи препораки
и мерки и соодветни програми за физичка
активност); фармаколошка терапија; меди-
цински помагала и хирургија (реваскулари-
зација на миокардот, електростимулатори,
имплантабилни кардиовертер – дефибрила-
тори, срцева трансплантација, вентрикулар-
ни помошни средства, вештачко срце, ултра-
филтрација, хемодијализа).
Фармаколошки третман на хроничната ср-
цева слабост:
Инхибитори на ангиотензинконвертирач-
ки ензим (АКЕ инхибитори).
(Подетално за АКЕ – инхибиторите и за го-
товите препарати види во поглавјето за АКЕ
– инхибитори)
Овие лекови се препорачуваат како терапија
од прва линија кај пациенти со редуцирана
левовентрикуларна систолна функција. Кли-
ничките студии укажуваат дека АКЕ инхи-
биторите го подобруваат преживувањето,
како и симптомите на срцева слабост, и го
редуцираат бројот на хоспитализации кај
пациентите со умерена или со изразена ср-
цева слабост. Кај пациентите без задршка,
на течности најпрво треба да се дадат АКЕ
– инхибитори, а ако постои задршка тогаш се
даваат заедно со диуретици.
АКЕ – инхибиторите треба да се дозираат до
целните дози што се употребуваат во големи-
те клинички студии (или пак до максимална-
та доза на толеранција), а не да се титрираат
зависно од симптоматското подобрување.
Целните дози на АКЕ – инхибитори се: кап-
топрил (50 mg три пати дневно), еналаприл
(10–20 mg два пати дневно), лизиноприл
(30–35mg дневно), рамиприл (5mg два пати
дневно), трандолаприл (4 mg дневно).
Диуретици (види поглавје за диуретици).
Диуретици на Хенлеовата петелка,
тијазиди и метолазон
Овие лекови се есенцијални за симптоматски
третман кога постои задршка на течности,
што клинички се манифестира со бело-
дробна конгестија или со периферни отоци.
Нивната примена доведува до нагло подоб-
рување на диспнеата и до подобрување на
толеранцијата на напор. Треба секогаш да се
даваат заедно со АКЕ инхибитори.
Во третманот на разните степени на срцева
слабост се користат сите групи на диуретици
(тијазиди, диуретици на Хенлеова петелка и
металазон).
Тијазидите се користат кај пациенти со лесна
срцева слабост и со добра бубрежна функ-
15
Лекови за кардиоваскуларни болести
ција. Кај пациентите со смалена бубрежна
функција (креатинин клиренс помал од 30
ml/минута) се преферира диуретик на Хен-
леовата петелка. Дозите на диуретикот на
Хенлеовата петелка треба да се зголемат кај
пациентите со изразена срцева слабост, а ако
постои диуретска резистенција се препора-
чува интравенска апликација на лекот, како
и континуирана интравенска инфузија.
Ако диурезата со еден диуретик е незадо-
волителна, треба да се проба комбинација
на два диуретика: диуретик на Хенлеовата
петелка и тијазиден диуретик. Метолазонот
е моќен диуретик кој најчесто се користи
како последен избор, но последователната
диуреза може да биде обилна, поради што
е потребна претпазливост за да се избегне
електролитниот дизбаланс.
Диуретици – штедачи на калиум
Овие диуретици се препорачуваат ако пер-
зистира хипокалемија, и покрај третманот со
АКЕ инхибитори.
Антагонистот на алдостеронспиронолактон
е индициран кај пациенти со изразена срце-
ва слабост кои се веќе под терапија со АКЕ
– инхибитор и диуретик, без задоволителен
тераписки одговор. Докажано е дека мали
дози на спиронолактон (обично 25 mg днев-
но) ги намалуваат симптомите и смртноста
кај овие пациенти. Потребно е следење на се-
румскиот креатинин и на калиумот со секоја
промена на третманот или на клиничката
состојба на пациентот.
Бета – блокаторите (види поглавје за бета
– блокатори).
Бета – блокаторите се препорачуваат за
третман на сите пациенти со стабилна, лес-
на, умерена и изразена срцева слабост, од
исхемична или од неисхемична етиологија, и
редуцирана левовентрикуларна фракција, во
NYHA–класа на стандардна терапија со ди-
уретик и АКЕ инхибитор, освен ако постои
контраиндикација.
Кај пациенти со левовентрикуларна систол-
на дисфункција, со или без симптоматска ср-
цева слабост, по акутен миокарден инфаркт,
се препорачува долгорочна терапија со бета
– блокатори за смалување на морталитетот.
Бисопрололот и карведилолот се еднакво
корисни кај сите степени на стабилна срцева
слабост и левовентрикуларна систолна дис-
функција.
Започнувањето на третманот со бета – бло-
катори треба да го спроведуваат лекари кои
имаат искуство во третманот на срцевата
слабост. Потребно е третманот да се почне
со многу мали дози и да се титрира сосема
бавно во тек на неколку недели и месеци. На
почетокот на третманот симптомите може да
се влошат, поради што е потребно воведу-
вање на дополнителна терапија.
Позитивноинотропни лекови
Срцевите гликозиди се индицирани кај паци-
енти во атријална фибрилација и во кој било
степен на симптоматска срцева слабост, без
оглед на тоа дали причина е левокоморна
дисфункција, со цел да се забави вентри-
куларната фреквенција и на тој начин да се
подобрат вентрикуларната функција и симп-
томите.
Дигоксинот е индициран за подобрување на
клиничкиот статус кај пациенти во синусри-
там и со срцева слабост, коишто се симпто-
матски, и покрај третманот со АКЕ – инхи-
битор, диуретик, или бета – блокатор.
Инотропните симпатомиметици се употре-
буваат за подобрување на хемодинамичкиот
статус кај изразени епизоди на влошена ср-
цева слабост.
Вазодилататори
На пациентите кои не можат да ги толерира-
ат АКЕ – инхибиторите или, пак, кај кои тие
се контраиндицирани, може да им се даде
изосорбид динитрат (поглавје за нитрати)
со хидралазин (поглавје за антихипертони-
ци), но оваа комбинација обично тешко се
поднесува. Вазодилататорите своето дејство
при срцева слабост го изразуваат преку ар-
териоларна вазодилатација што доведува
до редукција на периферната васкуларна
резистениција и на левокоморниот притисок
во систола и во дијастола и резултира со
подобрување на минутниот волумен, или
преку венска дилатација што доведува до
дилатација на капацитантните вени, зголе-
мување на венското полнење и смалување
на венскиот поврат во срцето (смалување на
коморниот крајнодијастолен притисок).
Ангиотензин II рецепторни антагонисти
(ARBs) (погледни поглавје за ангиотензин II
рецепторантагонисти).
Овие лекови се користат за симптоматско
лекување кај пациенти кои не ги толерираат
АКЕ – инхибиторите поради појавата на из-
разита и упорна кашлица.
Во комбинација со АКЕ – инхибиторите
може да доведат до подобрување на симп-
томите и до редукција на хоспитализациите
поради влошување на срцевата слабост.
Антитромботични лекови
Овие лекови се индицирани кај пациенти со
срцева слабост и со зголемен ризик од тром-
боемболиски збиднувања.
Фармакотерапија на дијастолна срцева сла-
16
Фармакотераписки прирачник
бост: бета – блокатори за намалување на
срцевата фреквенција и за продолжување на
дијастолниот период; верапамилот покажува
функционално подобрување кај пациенти
со хипертрофична кардиомиопатија, АКЕ
– инхибиторите ја подобруваат релаксација-
та и дистензибилитетот на срцето и нивната
долготрајна примена доведува до регресија
на хипертрофијата и до редукција на хипер-
тензијата; диуретиците се корисни кога пос-
тои волуменско оптоварување, но треба да се
употребуваат внимателно за да не се намали
preloud со консеквентно смалување на удар-
ниот и на минутниот волумен на срцето.
ТРЕТМАН НА БЕЛОДРОБЕН ЕДЕМ
Белодробниот едем е животнозагрозувачка
состојба што бара ургентен третман. Како
и кај хроничната срцева слабост, потребно
е вниманието да се насочи на откривање и
отстранување на преципитирачките причини
за декомпензацијата, како што се аритмиите,
инфекциите. Поради акутната природа на
проблемот, потребно е да се преземат до-
полнителни неспецифични мерки.
Третманот на белодробен едем вклучува:
морфин (види го соодветното поглавје); се
дава интравенски во доза од 2 до 5 mg, која,
ако е потребно, може да се повтори. Морфи-
нот ја смалува анксиозноста, ги редуцира ад-
ренергичните вазоконстрикторни стимулуси
во артериската и во венска циркулација. Во
случај на респираторна депресија се приме-
нува налоксон;
кислород (100% кислород под позитивен
притисок) – пациентот треба да биде во се-
дечка положба;
диуретици на Хенлеовата петелка (види го
соодветното поглавје) – се даваат интравен-
ски; обично фуросемид во дози од 40 до 100
mg, при што веднаш се воспоставува диуреза
со консекутивно намалување на циркулирач-
киот волумен на крв, со смалување на вен-
скиот повраток во срцето и со смалување на
едемот;
вазодилататори (види го соодветното пог-
лавје) – за смалување на последователното
оптоварување кај пациенти со систолен ар-
териски притисок над 100 mmHg;
срцеви гликозиди (види го соодветното
поглавје) – дадени интравенски;
аминофилин (види го соодветното поглавје)
– даден интравенски во доза 240–480 mg до-
ведува до смалување на бронхоконстрикци-
јата, до зголемување на бубрежниот проток
и до екскреција на натриум, како и до зголе-
мување на контрактилитет на срцето.
По стабилизирањето на состојбата, потреб-
на е долгорочна стратегија за превенција на
идни епизоди на белодробен едем.
А. ДИУРЕТИЦИ
Диуретиците првенствено се употребуваат
во третманот на акутна и хронична срцева
слабост, како и во лекувањето на артериската
хипертензија. Покрај овие основни индика-
ции, диуретиците се користат во лекувањето
на декомпензирана цироза на црниот дроб,
заболувања на бубрезите, во лекувањето на
хиперкалцемија, глауком итн. (види ги соод-
ветните поглавја).
Постојат неколку групи диуретици: тијазиди
и сродни лековити диуретици на Хенлеова-
та петелка, диуретици кои штедат калиум,
осмотски диуретици, инхибитори на јаглен
анхидраза.
Тијазидите се употребуваат за повлекување
на отоците при хронична срцева слабост и,
во помали дози, за смалување на крвниот
притисок.
Диуретиците на Хенлеовата петелка се упо-
требуваат при белодробен едем, како резула-
тат на левокоморна слабост, и кај пациентите
со хронична срцева слабост.
Комбинирана диуретска терапија може да
биде ефикасна кај пациентите со отоци ре-
зистентни на третманот со еден диуретик.
Обилната диуреза, особено со диуретици
на Хенлеовата петелка, може да доведе до
акутна хипотензија, поради што треба да се
избегнува нагло смалување на плазмаволу-
менот.
Кај постарите лица треба да се употребуваат
помали почетни дози на диуретици бидејќи
тие се особено осетливи на несакани ефекти.
Дозата треба да се приспособи на бубреж-
ната функција. Диуретиците, при третман
на хипостатските отоци (кои обично се по-
влекуваат со поинтензивно движење, со по-
дигање на нозете и со соодветни чорапи), не
треба да се употребуваат континуирано во
подолг период.
Хипокалемија До хипокалемија може да
дојде при употреба на тијазиди и диуретици
на Хенлеовата петелка. Ризикот од хипока-
лиемија зависи од траењето на третманот,
како и од ефикасноста на лекот, и е поголем
при третман со тиајазиди отколку со екви-
потентни дози на диуретици на Хенлеовата
петелка.
Хипокалемијата е сериозен проблем при
значајна коронарна артериска болест и кај
17
Лекови за кардиоваскуларни болести
пациенти кои истовремено се третирани со
срцеви гликозиди. Потребата од земање пре-
парати на калиум се избегнува со употреба
на диуретици што штедат калиум.
При постоење на слабост на црниот дроб
(особено при алкохолна цироза); хипокале-
мијата предизвикана со диуретици може да
доведе до енцефалопатија. Исто така, при
алкохолна цироза, диуретиците може да го
зголемат ризикот од хипомагнеземија, дове-
дувајќи до сериозни аритмии.
При третман на хипертензија со тијазиди ре-
тко се потребни препарати на калиум.
ТИЈАЗИДИ И СРОДНИ ЛЕКОВИ
Тијазидите и сродните лекови се диуретици
со умерен ефект; тие ја инхибираат реап-
сорпцијата на натриум што започнува во
дисталните сегменти на асцедентниот дел
од Хенлеовата петелка. Тие дејствуваат во
тек на 1 до 2 часа по перорална администра-
ција и најголем број од нив имаат време на
дејствување од 12 до 24 часа; обично се зе-
маат наутро за диурезата да не го нарушува
спиењето.
Во третманот на хипертензијата, мали дози
на тијазиди доведуваат до максимален или
скоро максимален антихипертензивен ефект,
со незначително биохемиско нарушување.
Поголемите дози доведуваат до поизразени
промени во вредностите на плазматскиот ка-
лиум, мочната киселина, глукозата и липи-
дите, а без значајни предности во однос на
регулирањето на крвниот притисок, поради
што не треба да се употребуваат.
Хидрохлоротијазидот се употребува за ле-
кување на лесна до умерена срцева слабост,
како и за лекување на артериска хипертензија
како монотерапија при третман на лесна хи-
пертензија и, во комбинација со други анти-
хипертензиви, при поизразена хипертензија.
Хлорталидонот, супстанција сродна на тија-
зидите, има подолго дејство од нив и при
лекувањето на отоци може да се дава секој
втор ден. Корисен е и при акутна ретенција
преципитирана од многу брза диуреза, или
ако за пациентите не е прифатлива наруше-
ната микција предизвикана со другите диу-
ретици.
Другите тијазидни диуретици (вклучувајќи
ги бендрофлуметијазид бензтијазидот, кло-
памидот и хидрофлуметијазидот) немаат
некои значајни предности во однос на хидро-
хлоротијазидот и хлорталидонот.
Метолазонот е особено ефикасен во комби-
нација со дуретици на Хенлеовата петелка
(дури и при бубрежна слабост), но може да
дојде до обилна диуреза, поради што паци-
ентот треба внимателно да се следи.
Индапамидот е хемиски сличен на хлорта-
лидонот. Индапамидот го намалува крвниот
притисок со многу помали метаболни нару-
шувања, како што се помали нарушувања на
гликемијата.
HYDROCHLOROTHIAZIDE
(ХИДРОХЛОРОТИЈАЗИД)
Состав: дериват на тијазидите.
Дејство: инхибиција на реапсорпцијата на
Nа+– јони и хлориди во дисталните сегменти
на асцедентниот дел од Хенлеовата петелка.
Индикации: конгестивна срцева слабост,
артериска хипертензија, отоци при хронични
заболувања на бубрезите и на црниот дроб,
идиопатска хиперкалциурија.
Дозирање: при отоци, 25–100 mg дневно;
– при хипертензија: 25mg дневно.
Мерки на претпазливост: може да предиз-
вика хипокалемија, да ги влоши дијабетот и
гихтот; да доведе до егзацербација на сис-
темски lupus eritematozus; кај стари слица,
при бременост и доење; бубрежна слабост
и оштетување на црниот дроб (ако оштету-
вањата се изразени, се препорачува воопшто
да не се даваат); порфирија.
Интереакции: види го поглавјето за диуре-
тици.
Контраиндикации:
рефракторна хипокалемија, хипонатремија,
хиперкалцемија; изразена ренална и хепа-
тална инсуфициенција; симптоматска хипе-
рурикемија; Аддисонова болест.
Несакани ефекти: ортостатска хипотензија
или лесни гастроинтестинални нарушувања;
импотенција (реверзибилна со прекин на
третманот); хипокалемија; хипомагнеземија,
хипонатремија, хиперкалцемија, хипохло-
ремична алкалоза, хиперурикемија, гихт,
хипергликемија, и нарушување на концен-
трацијата на плазматски липиди; многу ре-
тко исип, фотосензитивност; нарушувања на
крвната слика (вклучително неутропенија и
тромбоцитопенија); панкреатит, интрахепа-
тична холестаза, и хиперсензитивни реак-
ции (вклучително пневмонитис, белодробен
едем, изразени кожни реакции).
Готови лекови
HIDROHLOROTIAZID – ХИДРОХЛОРО-
ТИЈАЗИД
(Алкалоид, Јака 80), таблети 25 mg, 50 mg
хидрохлоротијазид.
18
Фармакотераписки прирачник
INDAPAMIDE
(ИНДАПАМИД)
Состав: дериват на тијазидите.
Дејство: инхибиција на реапсорпцијата на
натриум и хлориди во дисталните сегменти
на асцедентниот дел од Хенлеовата петелка.
Индикации: есенцијална хипертензија, ото-
ци.
Мерки на претпазливост: бубрежна сла-
бост (прекинување на терапијата ако има
влошување); следење на плазматскиот ка-
лиум и концентрацијата на урати кај стари
лица, хипералдостеронизам, гихт или при
истовремено давање на срцеви гликозиди;
хипертироидизам (прекинување при хипер-
калцемија); бременост и доење;
Интереакции: види го соодветното поглавје
(диуретици).
Контраиндикации: скорашен церебровас-
куларен инсулт, изразена хепатална инсуф-
ициенција.
Несакани ефекти: хипокалемија, главобол-
ка, замор, исцрпеност, мускулни крампи,
гадење, повраќање, дијареја, анорексија,
констипација, диспепсија, исип (еритема
multiforme, епидермална некролиза); ре-
тко ортостатска хипотензија, палпитации,
покачување на ензимите на црниот дроб,
нарушувања во крвната слика (тромбоцито-
пенија), хипонатремија, метаболна алкалоза,
хипергликемија, зголемена концентрација на
плазмаурати, парестезии, фотосензитивност,
импотенција, бубрежна слабост, реверзибил-
на акутна миопија; диуреза со дози поголеми
од 2,5 mg дневно.
Дозирање: 2,5 mg наутро.
Готови лекови
TERTENZIF – ТЕРТЕНЗИФ (Les Laboratories
SERVIER), дражеи 2,5 mg индапамид.
AMORON – АМОРОН (Јака 80), таблети 2,5
mg индапамид.
ДИУРЕТИЦИ НА ХЕНЛЕОВАТА
ПЕТЕЛКА
Диуретиците на Хенлеовата петелка се упо-
требуваат при белодробен едем како резул-
тат на левокоморна слабост. Интравенската
апликација овозможува елиминирање на
задушувањето и редукција на преоптовару-
вањето побрзо отколку што би се очекувало
кај пациенти со хронична срцева слабост.
Отоците коишто се резистентни на диурет-
ска терапија (освен лимфедем и едеми пора-
ди периферна венска стаза или терапија со
калциумски блокатори) може да се третираат
со диуретици на Хенлеовата петелка, во ком-
бинација со тијазиди или сродни диуретици
.
Диуретиците на Хенлеовата петелка ја ин-
хибираат реапсорпцијата на Na+ на ниво на
Хенлеовата петелка од реналните тубули,
што доведува до изразено излачување на Na+,
хлориди, вода и К+. Ова се моќни диуретици
и може да дојде до хипокалемија, а особе-
но треба да се внимава да не се предизвика
хипотензија. Ако постои зголемена простата
може да дојде до уринарна ретенција; ова е
многу ретко кога се употребуваат мали дози.
Во почетокот на терапијата се употребуваат
помалку моќни диуретици.
Фуросемид и буметанид се слични по своите
дејства; двата дејствуваат во тек на еден час
по перорална примена и диурезата е ком-
плетна до 6 часа, така што, ако е потребно,
може да се даваат двапати дневно без да го
нарушуваат спиењето. По интравенска апли-
кација максималниот ефект настапува за око-
лу 30 минути. Диурезата асоцирана со овие
диуретици зависи од дозата. Кај пациенти
со смалена ренална функција понекогаш се
потребни многу големи дози; при овие дози
двата лека можат да предизвикаат глувост, а
буметанидот може да предизвика мијалгија.
Торасемидот има особини слични на фурос-
емидот и буметанидот.
FUROSEMIDE
(ФУРОСЕМИД)
Состав: дериват на сулфонамидите.
Дејство: инхибиција на реапсорпцијата на
натриум на ниво на Хенлеовата петелка.
Индикации: белодробен едем, отоци кај
возрасни и кај деца при конгестивна срцева
слабост, цироза на црниот дроб, бубрежни
заболувања вклучувајќи нефротски синд-
ром, отоци во последниот триместар на гра-
видитетот, мозочен едем. Се користи кога е
потребен диуретик со поголем диуретичен
потенцијал; хипертензија кај возрасни сле-
дена со ретенција на течности.
Мерки на претпазливост: бременост и до-
ење; шеќерна болест; хипотензија; корекција
на хиповолемија пред употреба кај олигурија;
оштетување на црниот дроб; порфирија; иако
производителите препорачуваат брзината на
интравенската администрација да не преми-
нува 4 mg/минута, единични дози до 50 mg
може да се даваат и побрзо.
Интеракции: види го соодветното поглавје
(диуретици).
Контраиндикации: прекоматозни состојби
асоцирани со хепатална цироза; бубрежна
слабост со анурија.
Несакани ефекти:
19
Лекови за кардиоваскуларни болести
хипонатремија, хипокалемија, и хипомагне-
земија, хипохлоремична алкалоза, зголемена
екскреција на калциум, хипотензија; поретко
гадење, гастроинтестинални нарушувања,
хиперурикемија и гихт; хипергликемија
(поретко отколку со тиазиди); времено зго-
лемување на плазмахолестеролот и тригли-
церидите; ретко исип, фотосензитивност и
депресија на коскената срцевина (прекину-
вање на третманот), панркеатитис (кај голе-
ми парентерални дози), тинитус и глувост
(обично со големи парентерални дози и брза
апликација при бубрежна слабост).
Дозирање: перорално, кај отоци, почетна
доза од 40 mg наутро; дневна доза на одр-
жување 20 или 40 mg; кај резистентни отоци
може да се зголеми до 80 mg дневно или по-
веќе; ДЕЦА, 1–3 mg/kg дневно, максимална
дневна доза од 40 mg.
Олигурија: почетна доза 250 mg дневно; ако
е потребно и поголеми дози, зголемувајќи по
250 mg, може да се даваат секои 4–6 часа до
макс. единична доза од 2 g (ретко се корис-
ти).
Интрамускулна или, пак, бавна интравен-
ска инјекција, почетна доза 20–50 mg; деца
0,5–1,5 mg/kg до максимална дневна доза од
20 mg.
Интравенска инфузија, кај олигурија почетна
доза од 250 mg во тек на еден час (брзината
на инфузијата не смее да биде поголема од 4
mg/min); ако не се постигне задоволителена
продукција на урина во текот на наредниот
час, може да се дадат уште 500 mg во текот
на 2 часа; ако и по еден час ефектот е неза-
доволителен се дава 1 g во тек на 4 часа; ако
повторно нема соодветен одговор потребна
е дијализа; ефективна доза до 1g може да се
повторува секои 24 часа.
Хипертензија: кај возрасни, почетната доза е
80 mg/дневно, поделена на две еднакви пое-
динечни дози. Понатаму дозата се приспосо-
бува во зависност од резултатите. Дозата на
лекот што се додава во терапијата треба да е
за 50% помала од онаа кога тој се примену-
ва сам. Ако се добие голем пад на крвниот
притисок, дозата треба да се редуцира и по-
натаму.
Готови лекови
FUROSEMID – ФУРОСЕМИД
(Алкалоид ), ампули 20 mg/2 ml, таблети 40
mg фуросемид.
FURANTRIL – ФУРАНТРИЛ (Sopharma
Ead), aмпули 10 mg/ml фуросемид.
EDEMID FORTE – ЕДЕМИД ФОРТЕ (Lek),
aмпули 250 mg/10 ml, таблети 500 mg фуро-
семид.
BUMETANIDE
(БУМЕТАНИД)
Состав: дериват на 4 фенокси бензоевата
киселина.
Дејство: види под Фуросемид.
Индикации: отоци, олигурија како резултат
на бубрежна слабост.
Дозирање: перорално, 1 mg наутро, ако е
потребно да се повтори по 6–8 часа; при по-
тешки случаи дневната доза да се зголеми до
5 mg или повеќе.
Кај стари лица: 500 μg дневно.
Интравенска инјекција, 1–2 mg, да се повто-
ри по 20 мин; кога е потребна интрамускулна
апликација, 1 mg почетна доза, па се додава
зависно од одговорот. Интравенска инфу-
зија: 2–5 mg во тек на 30–60 минути.
Мерки на претпазливост: види под Фурос-
емид (но може да се употребува при порфи-
рија).
Контраиндикаци: види под Фуросемид.
Несакани ефекти: види под Фуросемид;
исто така мијалгија.
Готови лекови
Нема регистрирани лекови во РМ.
TORASEMIDE
(ТОРАСЕМИД)
Состав: дериват на пиридинсулфонилуреа-
та.
Дејство: види под Фуросемид.
Индикации: отоци, хипертензија.
Мерки на претпазливост: види под Фуро-
семид.
Контраиндикаци: види под Фуросемид; бре-
меност и доење.
Несакани ефекти: види под Фуросемид;
исто така сува уста; ретко парестезии на екс-
тремитетите.
Дозирање: отоци, 5 mg еднаш дневно, нај-
добро наутро, ако е потребно, дозата да се
зголеми до 20 mg еднаш дневно; обично
макс. 40 mg дневно.
Хипертензија, 2,5 mg дневно, ако е потребно,
да се зголеми до 5 mg еднаш дневно.
Готови лекови
Нема регистрирани лекови во РМ.
ДИУРЕТИЦИ ШТЕДАЧИ НА КАЛИУМ
Амилоридот и триамтеренот се слаби диу-
ретици. Своето дејство го манифестираат
со директно влијание врз размената на Na+
и К+ во дисталните бубрежни тубули. Тие
доведуваат до ретенција на калиум и поради
20
Фармакотераписки прирачник
тоа се употребуваат како поефикасна алтер-
натива за давање калиум суплементи при
терапија со тијазиди или диуретици на Хен-
ле–овата петелка.
Спиронолактонот е, исто така, диуретик
кој штеди калиум и го потенцира дејството
на тијазиди или диуретици на Хенлеовата
петелка со антагонизирање на дејството на
алдостеронот на реапсорпцијата на Na+ и
размената на Na+ и К+ во дисталните бу-
брежни тубули и во собирните каналчиња.
Тој е корисен во третманот на отоци при
цироза на црниот дроб. При изразена срцева
слабост се даваат мали дози на спиронолак-
тон заедно со тијазидите или диуретиците на
Хенлеовата петелка, при што го потенцираат
нивниот ефект и корисно влијаат за спречу-
вање на хипокалемијата.
Спиронолактонот, исто така, се употре-
бува кај примарен хипералдостеронозам
(Conn–ov синдром). Се дава пред хируршка
интервенција или ако хируршкиот претман е
несоодневен, во најниски ефикасни дози на
одржување.
Со диуретиците кои штедат калиум не смеат
да се даваат препарати на калиум. Исто така
треба да се има предвид дека давањето на
вакви диуретици кај пациент кој е на тера-
пија со АКЕ – инхибитор може да доведе до
изразена хиперкалемија.
AMILORIDE
(АМИЛОРИД)
Состав: дериват на пиразиноилот.
Дејство: директно дејствува на размената на
Na+ и К+ во дисталните бубрежни тубули.
Индикации: отоци, зачувување на калиу-
мот при терапија со тијазиди и диуретици на
Хенлеовата петелка.
Мерки на претпазливост: бременост и до-
ење; следење при бубрежна слабост (да се
избегнуваат при умерена или изразена сла-
бост); дијабетес мелитус; кај стари лица.
Интеракции: види го соодветното поглавје
(диуретици).
Контраиндикации: хиперкалемија, бубреж-
на слабост.
Несакани ефекти: гастроинтестинални
нарушувања, сува уста, исип, конфузност,
ортостатска хипотензија, хиперкалемија, хи-
понатремија.
Дозирање: како единствен диуретик, по-
четна доза 10mg дневно или 5mg два пати
дневно, се дотерува согласно со очекуваниот
одговор, до максимум 20 mg дневно.
Со други диуретици, конгестивна срцева
слабост и хипертензија, почетна доза 5–10
mg дневно; цироза со асцит, почетна доза 5
mg дневно.
Готови лекови
Препарати: види под Комбинации на диуре-
тици – штедачи на калиум со други диуре-
тици.
TRIAMTERENE
(ТРИАМТЕРЕН)
Состав: дериват на птеридин.
Дејство: директно дејствува на размената на
Na+ и К+ во дисталните бубрежни тубули.
Индикации: отоци, зачувување на калиу-
мот при терапија со тијазиди и диуретици
на Хенлеовата петелка.
Мерки на претпазливост: види под Ами-
лорид; може да предизвика сина обоеност на
урината.
Контраиндикации: види под Амилорид.
Несакани ефекти: гастроинтестинални на-
рушувања, сува уста, исипи; лесно намалу-
вање на крвниот притисок, хиперкалемија,
хипонатремија; фотосензитивност и нарушу-
вања на крвната слика.
Дозирање: почетна доза 150–250 mg дневно,
се намалува секој ден по една недела; да се
зема во поделени дози по појадок и по ручек;
кога се дава со други диуретици да се намали
почетната доза.
Готови лекови
Нема регистрирано лекови во РМ.
SPIRONOLACTONE
(СПИРОНОЛАКТОН)
Состав: дериват на стероидите.
Дејство: го антагонизира дејството на ал-
достеронот на реапсорпцијата на Na+ и раз-
мената на Na+ и К+ во дисталните бубрежни
тубули и во собирните каналчиња.
Индикации: отоци или асцит при цироза
на црниот дроб, малиген асцит, нефротски
синдром, конгестивна срцева слабост, при-
марен хипералдостеронизам.
Мерки на претпазливост: кај стари лица;
при оштетување на црниот дроб, бубрежна
слабост (да се избегнува при умерена или
изразена слабост); да се контролираат елек-
тролитите (прекин при хиперкалемија); пор-
фирија.
Интеракции: види го соодветното поглавје
(диуретици).
Контраиндикации: хиперкалемија, хипо-
натремија; бременост и доење; Адисонова
болест.
Несакани ефекти: гастроинтестинални
нарушувања; импотенција, гинекомастија;
ментални нарушувања; летаргија, главобол-
ка, конфузност; исипи; хиперкалемија (да се
прекине давањето); хипонатремија; хепато-
токсичност, остеомалација и нарушувања на
21
Лекови за кардиоваскуларни болести
крвната слика.
Дозирање: 100–200 mg дневно, ако е потреб-
но може да се зголеми до 400 mg; кај ДЕЦА
почетна доза 3 mg/kg дневно во поделени
дози.
Готови лекови
ALDACTONE – АЛДАКТОН (G.D.Searle &
Co), таблети 25 mg и 100 mg спиронолактон.
КОМБИНАЦИИ НА ДИУРЕТИЦИ
ШТЕДАЧИ НА КАЛИУМ И ДРУГИ
ДИУРЕТИЦИ
Иако се препорачува тијазидите и диурети-
ците – штедачи на калиум, да се ординираат
одделно употребата на фиксни комбинации
може да биде оправдана во случаи кога
постои смалена комплијанса. Диуретиците
– штедачи на калиум во рутинскиот третман
на хипертензија не се неопходни, освен ако
дојде до појава на хипокалемија. За посто-
ење на интеракции погледни го соодвентно-
то поглавје.
Амилорид со тијазид
LOMETAZIDE – ЛОМЕТАЗИД (Галени-
ка), таблети 10 mg амилорид + 5 mg метих-
лортијазид.
MODURETIC – МОДУРЕТИК (Lek), табле-
ти 50 mg хидрохлоротијазид + 5 mg амило-
рид.
Дозирање: хипертензија: почетна доза 1/2
таблета дневно, ако е потребно може да се
зголеми максимум на 1 таблета дневно.
Конгестивна срцева слабост: почетна доза
1/2 таблета дневно, може да се зголеми до
најмногу 2 таблети дневно.
Отоци и асцит при цироза на црниот дроб:
почетна доза 1 таблета дневно, ако е потреб-
но може да се зголеми до 2 таблети.
ОСМОТСКИ ДИУРЕТИЦИ
Овие диуретици ретко се употребуваат при
срцева слабост бидејќи можат акутно да го
зголемат крвниот волумен. Манитолот се
употребува при церебрален едем – типична
доза е 1 g/kg како 20% раствор аплициран
со брза интравенска инфузија. Погледни го
поглавјето за регистрирани препарати на ма-
нитол.
Б. ЛЕКОВИ СО ПОЗИТИВНО
ИНОТРОПНО ДЕЈСТВО
Лековите со позитивно инотропно дејство
ја зголемуваат силата на контракција на
миокардот. Во оваа група лекови спаѓаат:
срцеви гликозиди, инхибитори на фосфоди-
естераза и инотропни симпатомиметици.
СРЦЕВИ ГЛИКОЗИДИ (ГЛИКОЗИДНИ
ЛЕКОВИ)
Срцевите гликозиди ја зголемуваат моќта
на миокардната контракција, а го смалу-
ваат спроведувањето на срцевиот импулс
низ антриовентрикуларниот јазол. Пози-
тивниот инотропен ефект, срцевите глико-
зиди го остваруваат по пат на интегрирано
дејствување на инхибицијата на ензимот
Na+K+ATP–аза со што ја зголемуваат кон-
трактилната моќ на срцевите мускулни влак-
на, а неговиот негативен хронотропен ефект
е резултат на директното вагомиметичко
влијание на дигиталисот, поради што наста-
нува забавање на брзината на преткоморното
спроведување и скратување на преткоморни-
от рефрактерен период.
Овие лекови се индицирани во лекувањето
на: срцева слабост и некои суправентрику-
ларни аритмии.
Срцевите гликозиди се најкорисни во третма-
нот на суправентрикуларните тахикардии,
особено за контрола на коморниот одговор
кај перзистентна преткоморна фибрилација
(поглавје за антиаритмици).
За третман на преткоморна фибрилација
дозата на одржување на срцевите гликози-
ди обично може да се одреди со коморната
фреквенција во мирување, која не смее да
биде помала од 60 удари во минута, освен
при посебни состојби, како на пример при
истовремена примена на бета – блокатори.
Денес дигоксинот ретко се употребува за
брза контрола на срцевата фреквенција (види
го поглавјето за антиаритмици третман на
суправентрикуларни аритмии). И покрај ин-
травенското давање на лекот, терапискиот
одговор во овој случај може да настапи дури
по неколку часа; поради ова, опстојувањето
на тахикардијата не е индикација за зголему-
вање на пропишаната (препорачаната) доза.
Интрамускулна апликација на лекот не се
препорачува.
Најчесто употребуван срцев гликозид е ди-
гоксинот кој има долг полуживот, поради
што дозите на одржување треба да се даваат
само еднаш дневно (иако поголемите дози
може да се поделат за да се избегне чувство-
то на гадење кај пациентот). Дигитоксинот,
исто така, има долг полуживот и дозите на
одржување треба да се даваат само еднаш
дневно или пак секој втор ден. Дозирањето
22
Фармакотераписки прирачник
на дигоксинот зависи од бубрежната функ-
ција, додека елиминацијата на дигитоксинот
зависи од метаболизмот во црниот дроб.
Несаканите ефекти зависат од концентра-
цијата на срцевите гликозиди во плазмата и
од осетливоста на спроводниот систем на ми-
окардот, која обично е зголемена при срцеви-
те заболувања. Плазмаконцентрацијата сама
по себе не може веродостојно да ја предвиди
токсичноста, но можноста за токсичност се
зголемува прогресивно во опсегот од 1,5 до
3 μg/L за дигоксин.
Срцевите гликозиди треба да се употребува-
ат со посебно внимание кај стари лица кои се
осетливи на токсичноста на дигиталисот.
Знаците на интоксикација можат да бидат
екстракардијални (општи, гастроинтести-
налнинастануваат поради холинергичното
дејство на дигиталисот, како и поради ди-
ректното дразнење на желудникот, нервни
– предизвикани со зголемената активност на
симпатичкиот систем, како и стимулација на
посебни зони во ЦНС, очни) и кардијални
(аритмии поради зголемениот автоматизам,
нарушувања во спроведувањето поради де-
пресивното дејство на АВ–јазолот, поретко
на СА–јазолот и комбинирани нарушувања).
Во текот на третманот на одржување не е
потребно рутинско следење (мониторирање)
на плазма–концентрацијата на дигоксин ос-
вен ако дојде до несакани ефекти. Потребна
е контрола на нивото на калиум во плазмата,
особено ако со гликозидите се даваат и диу-
ретици, бидејќи хипокалемијата ја зголемува
токсичноста на дигиталисот. За да не дојде
до хипокалемија се даваат диуретици кои го
штедат калиумот или пак, ако е потребно, се
даваат и суплементи на калиум ( или храна
богата со калиум).
Токсичноста обично се решава со преки-
нување на дигоксинот и со корекција на
хипокалемијата; сериозните токсични мани-
фестации бараат ургентен специјалистички
третман. Фрагменти на дигоксинспецифич-
ните антитела се употребуваат за третман на
животнозагрозувачкото предозирање.
Кај ДЕЦА дозирањето е според телесната
тежина. Се употребуваат релативно поголе-
ми дози на дигоксин во однос на дозите кај
возрасни.
DIGOXIN
(ДИГОКСИН)
Состав: гликозид од дигиталис.
Дејство: дејствувајќи на инхибицијата на
ензимот Na+K+ATP–аза, ја зголемува кон-
трактилната моќ на срцевите мускулни влак-
на, а со вагомиметичкото влијание го смалу-
ва спроведувањето на срцевиот импулс низ
антриовентрикуларниот јазол.
Индикации: срцева слабост, суправентри-
куларни аритмии (особено преткоморна фи-
брилација).
Мерки на претпазливост: скорашен ин-
фаркт, sick sinus sindrom, заболување на
штитната жлезда, стари лица (смалување на
дозата), смалена бубрежна фунција; хипо-
калемија; избегнување на брза интравенска
апликација (гадење и ризик од аритмии);
бременост.
Интеракции: општи.
Контраиндикации: интермитентен компле-
тен срцев блок, А–В блок од втор степен;
суправентрикуларни аритмии при Wolff–
Parkinson–White синдром; хипертрофична
опструктивна кардиомиопатија (освен кога
постои придружна преткоморна фибрилација
и срцева слабост – но и тогаш внимателно).
Несакани ефекти: обично се асоцирани
со прекумерно дозирање, вклучуваат: ано-
рексија, гадење, повраќање, дијареја, абдо-
минална болка, замор, вртоглавица, конфуз-
ност, делириум, халуцинации, депресија;
аритмии, срцев блок; ретко исип, гинекомас-
тија при долготрајна примена; регистрирана
е и тромбоцитопенија.
Дозирање: перорално: брза дигитализација:
1–1,5 mg во поделени дози во тек на 24 часа;
помалку ургентна дигитализација, 250–500
μg дневно (поголемите дози може да се по-
делат); доза на одржување: 62,5–500 μg днев-
но (поголемите дози може да се поделат), во
зависност од бубрежната функција, при пре-
ткоморна фибрилација зависно од срцевата
фреквенција; вообичаен опсег 125–250 μg
дневно (кај постарите лица подобро помали
дози).
Ургентно дозирање со интравенска инфу-
зија: 0,75–1 mg во тек на најмалку 2 часа, а
наредниот ден да се продолжи перорално, со
доза на одржување.
Забелешка: за следење на плазма концетра-
циите, најдобро е ако се определи во крвта
најмалку 6 часа по дозата.
Готови лекови
CORLAN – КОРЛАН (Pliva), ампули 0,25
mg/ml, таблети 0,25 mg дигоксин.
DILACOR – ДИЛАКОР (Zdravlje), ампули
0,25 mg/2 ml, 0,25 mg/ ml, таблети 0,25 mg
дигоксин.
METHYLDIGOXIN
(МЕТИЛДИГОКСИН)
Состав: бетаметилдигоксин.
Дејство: види под Дигоксин.
Индикации: срцева слабост, нарушувања на
срцевиот ритам (суправентрикуларни тахи-
23
Лекови за кардиоваскуларни болести
кардии, односно преткоморна фибрилација).
Дозирање: види под Дигоксин.
Мерки на претпазливост: види под Диги-
талис.
Контраиндикации: види под Дигиталис.
Несакани ефекти: види под Дигиталис.
Готови лекови
PLITOP – ПЛИТОП (Zdravlje), ампули 0,2
mg/2 ml, таблети 0,1 mg метилдигоксин.
DIGITOXIN
(ДИГИТОКСИН)
Состав: гликозид од дигиталис.
Дејство: види под Дигоксин.
Индикации: срцева слабост, суправентри-
куларни аритмии (особено преткоморна фи-
брилација).
Мерки на претпазливост: види под Диго-
ксин, но не е потребно дозата да се смали
при лесна до умерена бубрежна слабост.
Контраиндикации: види под Дигоксин.
Несакани ефекти: види под Дигоксин.
Дозирање: одржување, 100 μg дневно или
секој втор ден; ако е потребно, може да се
зголеми до 200 μg дневно.
Готови лекови
Нема регистрирани лекови во РМ.
В. – ИНХИБИТОРИ НА
ФОСФОДИЕСТЕРАЗА
Enoksimon и milrinon се селективни инхи-
битори на фосфодиестеразата кои имаат
најголем ефект врз миокардот. По админи-
страцијата на лекот се забележува постојана
хемодинамичка корист, но нема сознанија за
корисниот ефект врз преживувањето.
Готови лекови
Нема регистрирани лекови во РМ.
Г. – ИНОТРОПНИ
СИМПАТОМИМЕТИЦИ
Срцевите стимулатори dobutamin и dopamin
дејствуваат на бета 1–рецепторите во срце-
виот мускул, и доведуваат до зголемување
на контрактилноста со мал ефект на фреквен-
ција.
Инотропните симпатомиметици се употре-
буваат за подобрување на хемодинамичкиот
статус кај изразени епизоди на влошена ср-
цева слабост.
Детално овие лекови се опишани во погла-
вјето за симпатомиметиците.
2
ЛЕКОВИ ПРОТИВ
АРТЕРИСКА
ХИПЕРТЕНЗИЈА
Покачениот крвен притисок е еден од
најважните здравствени проблеми во многу
земји. Значајно е да се напомене дека хи-
пертензијата е честа состојба, лесно се дијаг-
ностицира, лекувањето е индивидуално, а
ако остане нелекувана води кон сериозни
компликации. Голем број клинички студии
укажуваат дека намалувањето на покачениот
крвен притисок ја смалува фреквенцијата на
мозочни удари, коронарни состојби, срцева
слабост и ренална слабост.
Нема дефинирано јасна граница меѓу нор-
малниот и покачениот крвен притисок. Вове-
дени се арбитрарни вредности за да се дефи-
нираат лицата кои имаат зголемен ризик од
развој на кардиоваскуларни состојби и/или
ќе имаат корист од медицинска терапија.
Овие дефиниции го земаат во предвид дијас-
толниот крвен притисок, систолниот крвен
притисок, како и некои демографски фак-
тори (полот, возраста, расата, придружните
заболуања).
Според WHO/International Society of
Hypertension (1993), крвниот притисок се де-
финира како:
Нормотензија, ако систолниот крвен при-
тисок (СКП) е <140 mmHg и дијастолниот
(ДКП)<90mmHg;
Лесна хипертензија, ако СКП е 140–180
mmHg и/или ДКП 90–105 mmHg (гранична
хипертензија 140–160 mmHg и/или 90–95
mmHg);
Умерена/изразена хипертензија ако СКПе
>180 mmHg и/или ДКП >105 mmHg;
Изолирана систолна хипертензија (ИСХ)
ако СКП е >160 mmHg и ДКП е <90 mmHg
(гранична ISH ако СКП е 140–160 mmHg и
ДКП е < 90 mmHg).
Класификација на крвниот притисок кај
возрасни над 18 години (според Joint
national Committee on Prevention, Detection,
Evaluation, and Treatment of High Blood
Pressure. The Sixth report):
Оптимален, ако СКП е < 120 mmHg и ДКП
< 80 mmHg;
Нормален, ако СКП е < 130 mmHg и ДКП
< 85 mmHg;
Високонормален (high normal), ако СКП е
130–139 mmHg или ДКП e 85–89 mmHg;
Хипертензија, ако СКП е > 140 mmHg и
ДКП >90 mmHg
24
Фармакотераписки прирачник
степен 1, ако СКП е 140–159 mmHg или
ДКП 90–99 mmHg
степен 2, ако СКП е 160–179 mmHg или
ДКП 100–109 mmHg
степен 3, ако СKP e >/=180 mmHg или ДКП
>/=110 mmHg.
Според најновиот VII – извештај на JNC
(2003), пациентите со крвен притисок од
120 до 139 mmHg или дијастолен КП од 80
до 89 mmHg треба да се сметаат како пре-
хипертензивни и бараат соодветнао внима-
ние, контрола и модификација на навиките
на живеење, бидејќи се со зголемен ризик за
појава на кардиоваскуларни заболувања. За
разлика од класификацијата во претходниот
извештај, најновиот извештај го обединува
вториот и третиот степен на хипертензија.
При процена на пациент со хипертензија,
како и пред започнување на соодветен ан-
тихипертензивен третман треба: да се от-
кријат можните причини за хипертензијата,
односно коректибилните секундарни форми
на хипертензија (пр. ренално заболување, ен-
докрини причини); да се направи процена на
факторите кои можат да влијаат врз изборот
на терапија или да доведат до промени од
неа; да се идентификува присуството на дру-
ги ризикфактори за атеросклеротично кар-
диоваскуларно заболување (пушење, дисли-
пидемија, дијабетес мелитус, возраст над 60
години, пол (мажи и постменопаузни жени),
фамилијарна историја за КВЗ: (жени под 45
години или мажи под 55 години); да се одре-
ди евентуалното постоење на компликации
на хипертензија, односно евентуалните оште-
тувања на целни органи (срце: левокоморна
хипертрофија, ангина/претходен миокарден
инфаркт, претходна коронарна реваскулари-
зација, срцева слабост; мозок: мозочен удар
или ТИА; бубрези: нефропатија; периферна
артериска болест; очи: ретинопатија).
ТРЕТМАН НА ХИПЕРТЕНЗИЈАТА
Третманот на пациентите со хипертензија
вклучува два вида мерки:
Општи мерки. На пациентите треба да им се
советува промена на навиките на живеење
за намалување на крвниот притисок, како и
за избегнување на кардиоваскуларниот ри-
зик; ова вклучува прекин на пушење, нама-
лување на телесната тежина (одржување на
нормална ТТ:БМИ 18,5–24,9), редукција на
солта во исхраната (дневен внес не повеќе од
2–4 g), умерен внес на алкохол (дневен внес
не повеќе од 2 единици дневно), приспособу-
вање на начинот на исхрана (диета богата со
овошје, зеленчук и мала количина на тотал-
ни и сатурирани масти), поголема физичка
активност (аеробна физичка активност, како
брзо одење најмалку 30 мин. дневно).
Терапија со антихипертензивни лекови.
Целта на терапијата со антихипертензивни
лекови е употреба на антихипертензивни
лекови, поединечно или во комбинација, за
да се нормализира притисокот со минимал-
ни несакани ефекти. Идеално би било да се
одбере тераписка програма што специфично
би го коригирала постојниот дефект. Засега
приодот е емпириски (ефикасност, безбед-
ност, влијание врз квалитетот на живеење,
конфорот, начин на земање и цена).
Кога треба да се почне со третман и кои се
целите на антихипертензивниот третман?
Според најновите препораки на Joint National
Committee (VII Raport of JNC) од 2003 годи-
на, со антихипертензивна терапија треба да
се започне ако кај пациент со хипертензија
и покрај модификацијата на навиките на
живеење, не е постигнат целниот притисок
(<140/90 mmHg или <130/80 mmHg кај паци-
енти со дијабет, со бубрежно заболување или
со коронарна артериска болест).
Потребно е да се одреди дали, покрај покаче-
ниот крвен притисок, постои и друго заболу-
вање, како што е дијабет, бубрежно заболу-
вање, коронарна артериска болест и др.
При I стадиум на хипертензија без посебно
заболување (систолен КП 140–159, дијасто-
лен КП 90–99 mmHg), третманот се започну-
ва со тијазиден диуретик или АКЕ–инхиби-
тор, со блокатор на ангиотензинрецепторите,
бета – блокатор, блокатор на калциумовите
канали или комбинација.
При II стадиум на хипертензија без посебно
заболување (систолен КП=/>160, дијастолен
КП=/>100 mmHg) се дава комбинација на
два лека, обично со тијазиден диуретик со
АКЕ – инхибитор или блокатор на ангиотен-
зин рецептори, или бета – блокатор, блока-
тор на калциумовите канали.
Ако и покрај антихипертензивната терапија
не е постигнат целниот крвен притисок, по-
требно е да се оптимизира дозата или да се
додадат дополнителни лекови за регулирање
на крвниот притисок, а потребна е и консул-
тација со специјалист за хипертензија.
Тијазидите се лек од прва линија во леку-
вањето на хипертензијата, освен ако постојат
контраиндикации или специфична индика-
ција за друг лек.
Понекогаш се преферира бета – блокатор
како алтернативен лек од прва линија; кај
некои пациенти може да постојат контраин-
дикации за овие лекови или, пак, индикации
за други антихипертензивни лекови.
Не постојат значајни и конзистентни разли-
25
Лекови за кардиоваскуларни болести
ки меѓу главните класи на антихипертензив-
ни лекови во однос на антихипертензивниот
ефект, несаканите ефекти или промените во
квалитетот на живеење (иако постојат разли-
ки во однос на просечниот одговор во однос
на возраста или етничката група).
Изборот на антихипертензивен лек зависи
на релевантните индикации или контраинди-
кации за секој индивидуален пациент, таму
каде што не постои специјална потреба треба
да се одбере најевтиниот лек.
Еден антихипертензивен лек обично не е до-
волен за добар антихипертензивен одговор
и поради тоа, обично, постапно се додаваат
други антихипертензивни лекови, сé доде-
ка не се постигне соодветна регулација на
крвниот притисок, освен ако не е потребно
тој да се смали ургентно. За да се постигне
задоволувачки одговор, потребен е интервал
од најмалку 4 недели. Кај некомлицирана
умерена хипертензија (систолен крвен при-
тисок < 160 mmHg и дијастолен <100 mmHg)
подобро е да се промени лекот отколку да се
додаде и друг.
Понекогаш не се постигнува задоволителен
тераписки одговор. Причини за несоодвет-
ниот тераписки одговор се: несоодветната
соработка на пациентот, волуменското опто-
варување (прекумерен внос на сол, неземање
диуретик, бубрежно оштетување), преку-
мерното зголемување на телесната тежина,
земањето неадекватни дози на антихипер-
тоници, појавата на антагонизам на лекови,
симпатомиметици, перорални контрацепти-
ви, адренални стероиди, секундарни форми
на хипертензија.
Покрај модификација на навиките на живе-
ење и медикаментозниот третман, кај овие
пациентите со хипертензија се спроведуваат
и други мерки за смалување на кардиоваску-
ларниот ризик.
Аспирин (види го поглавјето за антиагре-
гантни лекови) во доза од 75–100 mg дневно
го смалува ризикот од кардиоваскуларни
состојби и миокарден инфаркт; секогаш тре-
ба да се има предвид зголемениот ризик од
крвавења. Освен ако не е контраиндициран,
аспиринот се препорачува за секундарна пре-
венција на пациенти со кардиоваскуларни
компликации (миокарден инфаркт, ангина,
нехеморагична цереброваскуларна болест,
периферна васкуларна болест, или атеро-
склеротична реноваскуларна болест), и за
примарна превенција кај пациенти постари
од 50 години со контролиран крвен притисок
(систолен притсиок <150 mmHg и дијастолен
притисок <90 mmHg), кои имаат оштетување
на целни органи, тип 2 дијабет, или коронар-
на болест на срцето, со ризик од >/=15% во
тек на 10 години.
Статините се препорачуваат кај пациенти со
висок ризик од коронарна артериска болест
и мозочен удар, кај пациенти со хиперхолес-
теролемија (види го поглавјето за антилипе-
мици).
Кај пациенти со хипертензија и со посебно
заболување се даваат лекови за посебното
заболување, како и соответни антихипертен-
зивни лекови.
Не е соодветно да се одредува дефинитив-
на возрасна граница кога се одлучуваме за
третман на хипертензија. Старите лица кои
имаат изгледи за долговечност треба да го
регулираат својот крвен притисок ако се
хипертоничари. Граница за почнување на
третман е дијастолен крвен притисок >/=90
mmHg или систолен крвен притисок >/=160
mmHg, во тек на опсервација од 3 до 6 ме-
сеци (покрај спроведувањето на соодветен
хигиенскодиететски режим). Тијазидите во
мали дози се лек на прв избор, со додавање
на бета – блокатор кога е потребно.
• ИЗОЛИРАНА СИСТОЛНА
ХИПЕРТЕНЗИЈА
Изолираната систолна хипертензија (систо-
лен крвен притисок. >/=160 mmHg, дијасто-
лен притисок </=90 mmHg) е асоцирана со
зголемен ризик од мозочен удар и коронарни
состојби, особено кај оние над 60 години.
Систолниот крвен притисок еднаков или по-
голем од 160mmHg во тек на 3 до 6 месеци
(и покрај соодветниот хигиенскодиететски
режим) треба да се намали кај лица над 60
години, дури и ако дијастолниот крвен при-
тисок е во нормални граници. Ефикасен е
третманот со мали дози на тијазиди, со до-
давање на бета – блокатори кога е потребно,
дихидропиридински калциум – каналбло-
катори се препорачуваат кога тијазидите се
контраиндицирани или ако не се поднесува-
ат. Пациентите со изразена ортостатска хи-
потензија не треба да земаат антихипертен-
зивна терапија.
Изолираната систолна хипертензија кај мла-
ди пациенти е многу ретка, но третманот
може да се препорача кај оние со вредности
од 160 mmHg или помали, ако постои зголе-
мен ризик од коронарна артериска болест.
• ХИПЕРТЕНЗИЈА КАЈ
ДИЈАБЕТИЧАРИ
Хипертензијата е честа кај тип 2 (инсулин
независен) дијабет и со третманот се пре-
венираат компликациите, како во микрова-
скулатурата така и во макроваскулатурата.
Систолен крвен притисок >/=140 mmHg или
дијастолен притисок >/=90 mmHg треба да
се регулира на вредности од <140 mmHg за
26
Фармакотераписки прирачник
систолниот и <80 mmHg за дијастолниот
притисок. Ниски дози на тијазиди, потоа бета
– блокаторите, АКЕ – инхибиторите и дихи-
дропиридински калциум каналблокаторите
имаат значаен антихипертензивен ефект кај
дијабетичарите.
Кај тип 1 (инсулинзависен) дијабет, појавата
на хипертензија обично сугерира постоење
на дијабетична нефропатија и при оваа со-
стојба АКЕ – инхибиторите имаат посебна
улога. Границата на почнување со антихи-
пертензивен третман кај тип 1 дијабетот е
иста како и кај тип 2 дијабетот, и посакувани-
от крвен притисок кај пациенти без нефропа-
тија е систолен крвен притсиок <140 mmHg
и дијастолен притисок <80 mmHg, а ако е
присутна нефропатија, систолниот крвен
притисок треба да биде помал од 130 mmHg,
а дијастолниот <8 0 mmHg или понизок.
• ХИПЕРТЕНЗИЈА КАЈ БУБРЕЖНИ
БОЛНИ
Границата за почнување со антихипертен-
зивен третман кај пациенти со бубрежна
слабост или со перзистентна протеинурија
е систолен крвен притсиок >/=14=0 mmHg и
дијастолен крвен притисок >/=90 mmHg. Оп-
тималниот крвен притисок е систолен крвен
притисок <130 mmHg и дијастолен притсиок
<85 mmHg или понизок, ако протеинурија-
та е поголема од 1 g за 24 часа. Тијазидите
може да не бидат ефикасни и да се потребни
високи дози на диуретици на Хенлеовата пе-
телка. Кај овие пациенти треба посебно да се
внимава при употребата на АКЕ – инхиби-
тори .
• ХИПЕРТЕНЗИЈА ВО БРЕМЕНОСТ.
Високиот крвен притисок во бременост об-
ично е резултат на преегзистирачка есен-
цијална хипертензија или прееклампсија.
Метилдопа е безбеден во првиот триместар
на бременоста. При хипертензивни кризи
може интравенски да се користи лабеталол, а
алтернативно и хидралазин (интравенски).
Во одредени случаи се употребува магнези-
ум сулфат (еклампсија).
• АКЦЕЛЕРИРАНА ИЛИ ИЗРАЗЕНА
ХИПЕРТЕНЗИЈА.
Акцелерираната (малигна) хипертензија,
или изразена хипертензија (дијастолен крвен
притисок >140 mmHg), бара ургентен хос-
питален третман, но тоа не е индикација за
парентерална антихипертензивна терапија.
Нормално, третманот треба да биде перора-
лен со бета – блокатор (атенолол или лабето-
лол) или со калциум каналблокатори со дол-
го дејство (пр. амлодипин или нифедипински
препарат со пролонгирано ослободување на
лекот) Во текот на првите 24 часа дијастол-
ниот крвен притисок треба да се намали до
100–110 mmHg. Во текот на наредните 2–3
дена крвниот притисок треба да се нормали-
зира со употреба на бетаблокатори, калциум
каналблокатори, диуретици, вазодилататори,
или АКЕ – инхибитори. Многу брзото нама-
лување на крвниот притисок може да ја сма-
ли перфузијата на органите доведувајки до
церебрален инфаркт или слепило, нарушу-
вање на бубрежната функција и миокардна
исхемија. Парентерална антихипертензивна
терапија ретко е потребна; во многу ретки
ситуации, кога е потребна парентерална
антихипертензивна терапија, лек на избор е
натриум нитропрусид.
За препораките во однос на третманот на хи-
пертензивни кризи кај пациенти со феохро-
моцитом, види го соодветното поглавје.
• АНТИХИПЕРТЕНЗИВНИ ЛЕКОВИ
Постојат неколку класи антихипертензивни
лекови: диуретици, антиадренергични леко-
ви, вазодилататори, блокатори на калциумо-
вите канали, АКЕ – инхибитори, антагоно-
нисти на ангиотензинските рецептори.
А. ДИУРЕТИЦИ
(Подетално диуретицити и нивните готови
препарати се опишани во посебно поглавје
за диуретици).
Тијазидите се најчесто употребувани и најм-
ногу иследувани диуретици за артериска хи-
пертензија.
Нивниот антихипертензивен ефект се должи
на натриурезата и на следственото намалу-
вање на циркулирачкиот волумен, како и на
намалувањето на периферната васкуларна
резистенција.
Тијазидите се главен антихипертензивен лек
во многу тераписки програми, а клиничките
студии го потврдија нивното значење во сма-
лување на кардиоваскуларниот морбидитет
и морталитет.
Поради несаканите метаболни ефекти (хипо-
калемија, хиперурикемија, јагленохидратна
интолеранција, хиперлипидемија), се препо-
рачуваат дози не поголеми од 25 mg дневно.
Фуросемидот и буметанидот се индицирани
при хипертензија, но се користат поретко по-
ради краткотрајниот ефект.
Б. – АНТИАДРЕНЕРГИЧНИ ЛЕКОВИ
Овие лекови ги изразуваат своите ефекти пре-
27
Лекови за кардиоваскуларни болести
ку дејствувањето на повеќе места: централно,
на вазомоторниот центар; на автономните
ганглии; на периферните неврони, каде што
го модифицираат катехоламинското ослобо-
дување, или на целните ткива, каде што ги
блокираат адренергичните рецептори.
В. – АНТИХИПЕРТЕНЗИВНИ ЛЕКОВИ
СО ЦЕНТРАЛНО ДЕЈСТВО
Во оваа група лекови спаѓаат: клонидин, ме-
тилдопа, гванабенз и гванфацин.
Овие лекови, како и нивните метаболити, се
предоминантно агонисти на алфа–рецепто-
ри. Стимулацијата на алфа2–рецепторите во
вазомоторните центри доведува до смалено
празнење на симпатичките нервни импулси
од централниот нервен систем, што резулти-
ра со снижување на периферниот отпор и со
редукција на крвниот притисок.
Обично не се употребуваат како антихи-
пертнзивна терапија од прв избор.
Метилдопата најчесто се употребува за кон-
трола на хипертензијата во бременост.
Клонидинот ја има таа непогодност што не-
говото нагло прекинување може да доведе до
хипертензивна криза.
METHYLDOPA
(МЕТИЛДОПА)
Состав: алфа–метилдопа.
Дејство: метилдопата ги стимулира цен-
тралните алфа2–адренергични рецептори,
што доведува до намалување на активноста
на вазомоторниот центар и на симпатичките
импулси.
Индикации: лесна до умерена хипертен-
зија, хипертензија при бременост.
Мерки на претпазливост: оштетување на
црниот дроб и бубрежна слабост (се препо-
рачува тестирање на функцијата на хепар);
позитивен Coombs’–ов тест кај околу 20%
пациенти; интерферирање со лабораториски
тестови.
Интеракции (посебно поглавје).
При управување со моторни возила: појавата
на сонливост може да влијае на вршењето
активности кои бараат концентрација и буд-
ност.
Може да потенцира ефект на алкохол.
Контраиндикации: депресија; активно хе-
патално заболување, феохромоцитом, пор-
фирија, терапија со МАО–инхибитори.
Несакани ефекти: гастроинтестилани нару-
шувања, како сува уста, стоматитис, потоа
абнормални хепатални тестови, жолтица,
хепатит, панкреатит, акутен улцерозен ко-
лит, брадикардија, егзацербација на ангина,
постурална хипотензија, миокардитис, пери-
кардитис, отоци, главоболка, вртоглавица,
астенија, мијалгија, артралгија, парестезии,
ноќни кошмари, лесна психоза, смалена мен-
тална активност, паркинсонизам, депресија
на коскената срцевина, хемолитична анемија,
тромбоцитопенија, леукопенија, еозинофи-
лија, хиперсензитивни реакции вклучувајаќи
и Lupusсличен синдром, исип (вкулучувајќи
токсична епидермална некролиза), назална
конгестија, импотенција, намалено либидо,
гинекомастија, аменореја, хиперпролактине-
мија.
Несаканите ефекти се минимизираат кога
дневната доза е под 1 g.
Дозирање: почетна доза 250 mg 2–3 пати
дневно, со постепено зголемување на дозата
во интревали од 2 или повеќе дена, до макс.
доза од 3 g дневно; кај стари лица почетната
доза е 125 mg два пати дневно со постепено
зголемување до макс. 2 g дневно.
Готови лекови
METILDOPA – МЕТИЛДОПА (Hemofarm),
таблети 250 mg метилдопа.

CLONIDINE
(КЛОНИДИН)
Состав: дериват на имидазолинот.
Дејство: слично како и на метилдопата.
Индикации: хипертензија; мигрена, чувство
на топлина по лицето во менопауза.
Мерки на претпазливост: за да се избегне
хипертензивна криза, треба постепено да се
прекинува; Raynaudсиндром или друга оклу-
зивна периферна васкуларна болест; депре-
сија; порфирија.
Интеракции: види посебно поглавје.
Несакани ефекти: постурална хипотензија,
сонливост, сува уста, депресија, еуфорија,
несоница, вртоглавица, главоболка, задршка
на течности, брадикардија, исип, Raynaud–
феномен, гадење, повраќање, констипација,
ретко импотенција.
Дозирање: перорално, 50–100 μg три пати
дневно, зголемување на дозата секој втор
или трет ден; вообичаена макс. доза 1.2 mg
дневно. Со бавна интравенска инјекција,
150–300 μg макс. 750 μg во тек на 24 часа.
Готови лекови
Нема регистрирано препарати во РМ.
Г. – ГАНГЛИСКИ БЛОКАТОРИ
Триметафанот (Trimetaphan camsilate) е
најважен претставник на оваа група ганглис-
28
Фармакотераписки прирачник
ки блокатори, што се користат многу ретко
поради несаканите ефекти.
Резервирани се само за нагло смалување на
крвниот притисок при изразена или малигна
хипертензија.
Апликацијата е како интравенска инфузија,
3–4 mg/мин. иницијално, а потоа се дотерува
содветно на одговорот.
Нема регистрирано препарат во РМ.
Д. – БЛОКАТОРИ НА ПЕРИФЕРНИ
АДРЕНЕРГИЧНИ НЕВРОНИ
Гванетидинот (Guanethidine monosulphate) и
гванадрелот го блокираат ослободувањето
на норадреналин од адренергичните нервни
завршоци.
Индикација е изразена хипертензија и хипер-
тензивна криза.
Ретко се употребуваат поради нивните неса-
кани ефекти (ортостатска хипотензија, бра-
дикардија, задршка на течности), но можат
да се вклучат во терапијата кај резистентна
хипертензија.
Готови лекови
Нема регистрирано препарати во РМ.
Ѓ. – АЛФА–АДРЕНЕРГИЧНИ
БЛОКАТОРИ
Овие лекови не се употребуваат како лек на
прв избор. Обично се употребуваат заедно со
други антихипертензивни лекови.
Фентоламинот (phentolamine mesilate) и
феноксибензаминот (phenoxybenzamine
hydrochloride) го блокираат дејството на
норадреналинот на алфа–адренергичните
рецептори, како на пресинаптичките (алфа
2) така и на постсинаптичките (алфа 1) ре-
цептори. Индицирани се во третманот на хи-
пертензивни епизоди при феохромоцитом, а
при постоење и на тахикардија, таа треба да
се контролира со внимателно додавање на
кардиоселективни бета – блокатори.
Феноксибензаминот е моќен алфа–блокатор
и е ефикасен во третманот на феохромоци-
том, но има доста несакани ефекти. Фенто-
ламинот е алфа–блокатор со кратко дејство,
кој обично се употребува при хируршка
интервенција на феохромоцитом; неговата
употреба во дијагнозата на феохромоцитом
се заменува со мерење на катехоламините во
крвта и во урината.
Празосин, доксазосин, теразосин и индора-
мин – имаат алфа–блокаторски и вазодилата-
торни својства. Тие селективо ги блокираат
постсинаптичките алфа 1–рецептори и ретко
доведуваат до тахикардија.
Алфа–адренергичните блокатори може да се
употребат заедно со другите антихипертен-
зивни лекови во третманот на хипертензија.
Дополнителна индикација е хиперплазија на
простатата.
По првата доза може да предизвика нагол
пад на крвниот притисок, поради што треба
внимателно да се воведе во терапијата.
PRAZOSIN
(ПРАЗОСИН)
Состав: киназолински дериват.
Дејство: ги блокира постсинаптичките
алфа–адреноцептори и предизвикува пад на
крвниот притисок.
Индикации: лесна до умерена хипертен-
зија, бенигна хиперплазија на простатата,
Raynaud–ов синдром .
Мерки на претпазливост: првата доза може
да доведе до колапс поради хипотензија (за-
тоа треба да се зема во лежечка положба);
стари лица; бубрежна слабост, оштетување
на црниот дроб, бременост и доење.
Интеракции: види посебно поглавје.
Контраиндикации: не се препорачува при
срцева слабост настаната како резултат на
механичка опструкција (пр. аортна стеноза).
Несакани ефекти: постурална хипонезија,
сонливост, слабост, вртоглавица, гадење,
палпитации, често уринирање, инконтинен-
ција и пријапизам.
Дозирање: хипертензија, 500 μg 2–3 пати
дневно, почетна доза при лежење во кревет
навечер (за да се избегне колапс); се зголе-
мува до 1mg 2–3 пати дневно по 3–7 дена;
ако е потребно, дополнително се зголемува
до макс. 20 mg дневно. Конгестивна срцева
слабост: 500 μg 2–4 пати дневно со иницијал-
на доза пред спиење, може да се зголеми до
4 mg во поделени дози, а дозата на одржу-
вање е 4–20 mg дневно (ретко се користи).
Raynaud–синдром (недокажана ефикасност):
почетна доза од 500 μg два пати дневно, доза
на одржување 1–2mg два пати дневно.
Бенигна хиперплазија на простатата: види го
соодветното поглавје.
Готови лекови
PRAZOSIN – ПРАЗОСИН (NIHFI), таблети
2 mg празосин.
VASOFLEX – ВАСОФЛЕКС (Алкалоид),
таблети 1 mg, 2 mg, 5 mg празосин.
DOXAZOSIN
(ДОКСАЗОСИН)
Состав: киназолински дериват.
Дејство: ги блокира постсинаптичките
29
Лекови за кардиоваскуларни болести
алфа–адренорецептори и предизвикува пад
на крвниот притисок.
Индикации: лесна до умерена хипертензија,
бенигна хиперплазија на простатата.
Мерки на претпазливост: поради можнос-
та за постурална хипертензија, воведувањето
во терапијата треба да биде внимателно и по-
степено; хепатална инсуфициенција, бреме-
ност и доење, можност за срцева слабост.
Интеракции: види посебно поглевје.
Несакани ефекти: постурална хипотензија,
сонливост, вртоглавица, главоболка, синко-
па, замор, астенија, отоци, гадење, ринитис,
поретко: дијареја, повраќање, агитираност,
тремор, исип, пруритис, уринарна инкон-
тиненција, ретко заматен вид, хематурија,
тромбоцитопенија, пурпура, леукопенија,
хепатит, холестаза, изолирани случаи на
пријапизам и имоптенција.
Дозирање: хипертензија, почетна доза од
1 mg дневно, по 1–2 недели до 2 mg еднаш
дневно, а потоа, ако е потребно, до 4 mg ед-
наш дневно, макс. 16 mg дневно.
Готови лекови
KAMIREN – КАМИРЕН (Krka), таблети 1
mg, 2 mg и 4 mg доксазосин.
TONOCARDIN – ТОНОКАРДИН (Pliva),
таблети 2 mg и 4 mg доксазосин.
TERAZOSIN
(ТЕРАЗОСИН)
Состав: киназолински дериват.
Дејство: ги блокира постсинаптичките
алфа–адренорецептори и предизвикува пад
на крвниот притисок.
Индикации: лесна до умерена хипертен-
зија, бенигна хиперплазија на простатата.
Мерки на претпазливост: првата доза може
да доведе до колапс поради хипотензија (во
тек на 30–90 мин.; поради ова, лекот треба да
се зема во лежечка положба), а може, исто
така, да се случи и при брзо зголемување на
дозата.
Интеракции: види посебно поглавје.
Несакани ефекти: зашеметеност, слабост,
недостиг на енергија, периферни отоци, чес-
то уринирање и пријапизам.
Дозирање: хипертензија, 1mg навечер; по
7 дена удвојување на доза, ако е потребно;
вообичаената доза на одржување е 2–10 mg
еднаш дневно; дози поголеми од 20 mg днев-
но ретко ја подобруваат ефикасноста.
Готови лекови
KORNAM – КОРНАМ (Lek), таблети 2 mg и
5 mg теразосин.
INDORAMIN
(ИНДОРАМИН)
Состав: дериват на морфинот.
Индикации: хипертензија, бенигна хиперп-
лазија на простатата.
Мерки на претпазливост: избегнување
алкохол (ја зголемува брзината на апсорп-
цијата); почетна срцева слабост; хепатална
или ренална инсуфициенција; стари лица;
Паркинсонова болест; епилепсија; историја
за депресија.
Управување со моротни возила: Сонливоста
може да влијае на вршењето актинности кои
бараат концентрација и будност, може да по-
тенцира ефект на алкохол.
Интеракции: види посебно поглавје.
Контраиндикации: потврдена срцева сла-
бост, пациенти на терапија со МАО–инхи-
битори.
Несакани ефекти: екстрапирамидални
ефекти, седација, депресија, отсуство на
ејакулација, сува уста, назална конгестија,
покачување на тежината.
Дозирање: хипертензија, почетна доза 25
mg два пати дневно, зголемување на дозата
за 25–50 mg дневно во интервал од 2 недели;
макс. дневна доза 200 mg поделена во 2–3
дози.
Готови лекови
Нема регистрирано лекови во РМ.
Е. – БЕТА–АДРЕНЕРГИЧНИ
БЛОКАТОРИ
Бета – блокаторите ги блокираат бетаадре-
норецепторите во срцето, периферните крв-
ни садови, бронхите, панкреасот и црниот
дроб.
Денес се достапни многу бета – блокатори.
Меѓу нив постојат одделни разлики кои може
да влијаат на изборот на лек при третман на
одделни заболувања или кај одделни паци-
енти.
Интринзичната симпатомиметичка актив-
ност (ИСА, парцијална агонистичка ак-
тивност) го карактеризира капацитетот на
бетаблокаторите да ги стимулираат, како и
да ги блокираат адренергичните рецептори.
Окспренололот, пиндололот, ацебутололот и
целипрололот имаат интринзична симпато-
миметска активност; тие помалку од другите
бета – блокатори доведуваат до брадикардија,
како и до студенило на екстремитетите.
Постојат 2 вида бетаадренергични блокато-
ри: неселективни, што дејствуваат на бета1
и бета2–адренергичните рецептори (пропра-
нолол, тимолол, пиндолол и др.), и кардио-
30
Фармакотераписки прирачник
селективни, што дејствуваат претежно на
бета1–адренергичните рецептори, лоцирани
главно во срцето (метопролол, атенолол,
ацебутолол и др.).
Некои бета – блокатори се растворливи во
липиди, а други во вода. Најрастворливи во
вода се атенололот, целипрололот, надоло-
лот и соталолот; тие помалку ја совладуваат
мозочната бариера поради што доведуваат
до многу мали нарушувања на сонот како и
до ноќни кошмари. Растворливите во вода
бета – блокатори се екскретираат преку бу-
брезите; при бубрежна слабост се акумули-
раат, поради што е потребно намалување на
дозата.
Лабеталол, целипролол, карведилол и неби-
волол се бета – блокатори кои дејствуваат
вазодилататорно на артериолите со различ-
ни механизми и ја намалуваат периферната
резистенција.
Индикации
• ХИПЕРТЕНЗИЈА
Бета – блокаторите се ефикасни антихипер-
тоници. Тие го намалуваат срцевиот мину-
тен волумен, како и крвниот притисок, кога
постои зголемена симпатичка активност,
влијаат на осетливоста на барорецепторите,
ги блокираат периферните бетаадреноре-
цептори. Исто така го блокираат ослободу-
вањето на ренин од јукстагломеруларните
бубрежни клетки.
Се препорачува дозите на бета – блокатори
да не бидат високи за да се минимизираат
несаканите ефекти.
Комбинирани препарати на бета – блокатор
и тијазид може да го подобрат комфорот, но
овие препарати треба да се употребуваат кога
крвниот притисок не е адекватно регулиран
со тијазиди или со бетаблокатори како моно-
терапија. Бета – блокаторите ја смалуваат, но
не ја елиминираат тенденцијата на диурети-
ците да предизвикаат хипокалемија.
Бета – блокаторите се употребуваат за кон-
трола на срцевата фреквенција кај пациенти
со феохромоцитом. Меѓутоа, никогаш не
треба да се употребуваат посебно како бета
– блокатори, без истовремена примена на
алфа–блокатори, бидејќи може да дојде до
хипертензивна криза.
• АРИТМИИ.
Бета – блокаторите дејствуваат како антиа-
ритмици, главно преку намалување на ефек-
тите на симпатичниот систем на автоматич-
носта и спроводливоста во срцето. Може да
се употребуваат заедно со дигоксин за кон-
трола на коморниот одговор при атријална
фибрилација, посебно кај пациенти со тире-
отоксикоза. Бета – блокаторите, исто така, се
употребуваат во третманот на аритмии по
миокарден инфаркт.
• КОРОНАРНА АРТЕРИСКА БОЛЕСТ.
Бета – блокаторите ги намалуваат симпто-
мите кај пациенти со ангина пекторис и со
намалувањето на срцевата работа ја подоб-
руваат толеранцијата на напор. Како и при
лекувањето на хипертензија, и при ангината
не постои значајна супериорноста на овој
лек во однос на другите лекови, иако во рет-
ки случаи некои пациенти подобро реагира-
ат на еден отколку на друг бета – блокатор.
Наглото прекинување на бета – блокаторот
може да доведе до егзацербација на ангина и
поради тоа, кога е потребно да се прекине те-
рапијата, се советува постепено намалување
на дозата.
Клиничките студии укажуваат на значајна-
та корист од терапијата со бета – блокатори
во секундарната превенција на миокарден
инфаркт, па најновите препораки на ACC
и ESC се започнување на терапија со бета
– блокатори кај пациенти со миокарден
инфаркт што е можно порано, во раниот
постинфарктен период, освен ако постои
изразита срцева слабост, хипотензија, бра-
диаритмии и опструктивна болест на белите
дробови. Потврден е протективниот ефект на
атенололот, метопрололот, пропранололот,
ацебутололот.
• ИНФАРКТ НА МИОКАРДОТ, СРЦЕВА
СЛАБОСТ
(види го поглавјето за срцева слабост).
Скорашните студии укажуваат на значајна-
та корист од терапијата со бета – блокатори
кај пациенти со хронична срцева слабост.
Овој корисен ефект, бета блокаторите го из-
разуваат преку блокирање на симпатичката
активност, која е зголемена кај овие пациен-
ти. Потврдено е дека бисопрололот и карве-
дилолот (како и модифицираната форма на
метопролол) го редуцираат морталитетот кај
сите степени на хронична срцева слабост.
• ТИРОТОКСИКОЗА.
Бетаблокаторите се употребуваат во преопе-
ративната подготовка на пациенти за тирои-
дектомија.
• ДРУГИ ИНДИКАЦИИ.
Бета – блокаторите се препорачуваат кај па-
циенти со палпитации, тремор, тахикардија,
анксиозност, за профилакса на мигрена и
при глауком.
Дозирање: бета – блокаторите со релатив-
31
Лекови за кардиоваскуларни болести
но кратко траење на дејството се даваат
два до три пати дневно. Многу од нив се
произведуваат во модифицирани форми на
ослободување на лекот, така што при хипер-
тензија може да се даваат и еднаш дневно.
При ангина пекторис понекогаш е потреб-
но да се даваат два пати дневно, дури и со
модифицираните форми на ослободување
на лекот. Некои бетаблокатори како што се
бисопрололот, карведилолот, целипроло-
лот, атенололот, бетаксололот и надололот,
имаат подолго дејство, поради што се даваат
еднаш дневно.
Несакани ефекти: бета – блокаторите се
асоцирани со замор, студенило на екстре-
митетите (поретко оние со ИСА), зашемете-
ност, депресија, халуцинации, нарушувања
на сонот и ноќни кошмари (поретко бета
– блокаторите растворливи во вода); гас-
троинтестинални тешкотии; нарушување на
липидниот статус.
Контраиндикации: бетаблокаторите не
смеат да се употребуваат при нарушување во
спроведувањето на срцевите импулси (Sick
sinus sindrome, срцев блок од II и III степен).
Тие се контраиндицирани при влошена ср-
цева слабост конгестивна срцева слабост, а
е потребно внимание при започнувањето на
третманот со бета – блокатори кај пациенти
со стабилна срцева слабост. Соталолот може
да доведе до продолжување на QTинтервалот
и, ретко, до животнозагрозувачки вентрику-
ларни аритмии (важно е да се внимава да не
дојде до појава на хипокалемија кај пациенти
под терапија со соталол).
Бета – блокаторите треба да се одбегнуваат
кај пациети со историја за астма или за хро-
нична опструктивна болест на белите дробо-
ви. Ако нема алтернатива, може да се приме-
нат кардиоселективните бета – блокатори, но
со извонредно внимание и под супервизија
на специјалист (атенолол, бисопролол, мето-
пролол, небиволол, ацебутолол, целипролол,
бетаксолол)
Бета – блокаторите се контраиндицирани кај
пациенти со дијабет, особено кај оние со чес-
ти епизоди на хипогликемија, бидејќи влија-
ат на метаболниот и на автономниот одговор
на хипергликемија.
I – НЕСЕЛЕКТИВНИ БЕТААДРЕНЕР-
ГИЧНИ БЛОКАТОРИ
PROPRANOLOL
(ПРОПРАНОЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: ги блокира бета1 и бета2–адренер-
гичните рецептори во срцето, периферните
крвни садови, бронхите, панкреасот и црни-
от дроб.
Индикации: лесна до умерена хипертензија,
феохромоцитом, ангина пекторис, аритмии,
профилакса по миокарден инфаркт, профи-
лакса на мигрена и есенцијален тремор.
Мерки на претпазливост: AV блок од
прв степен; да се избегнува нагло прекину-
вање на терапијата кај ангина, историја за
опструктивна белодробна болест; дијабет;
бременост и доење, бубрежна слабост (да
се намали иницијалната доза), дисфункција
на црниот дроб (да се намали пероралната
доза); мијастенија гравис, историја на хипер-
сензитивност, можност од намалување на
одговорот од адреналин.
Интеракции: види го соодветното поглавје;
важни интеракции со верапамил.
Контраиндикации: астма или историја на
опструктивна болест, неконтролирана срце-
ва слабост, изразена брадикардија, хипотен-
зија, болест на синусниот јазол, АВблок од
втор или трет степен, кардиоген шок, мета-
болна ацидоза, напредната периферна арте-
риска болест, феохромоцитом (специфична
примена со алфа–блокатори).
Несакани ефекти: брадикардија, срцева
слабост, хипотензија, пречки во спроведу-
вањето, бронхоспазам, периферна вазокон-
стрикција, наузеа, вомитус, констипација,
несоница, егзацербација на псоријаза, ретки
случаи на исип и суви очи (реверзибилна со-
стојба со прекинувањето на терпијата).
Дозирање: хипертензија: перорално ини-
цијално 80 mg, 2 пати дневно, по потреба
зголемување во неделни интервали; доза на
одржување 160–320 mg/дневно; за портална
хипертензија иницијално 40 mg, 2 пати днев-
но до максимум 160 mg/дневно; максимум
160 mg/дневно 2 пати дневно; феохромоци-
том (само со истовремено давање на абло-
кер) 60 mg/дневно 3 дена пред хируршка
интервенција или 30 mg/дневно за пациенти
кои не се оперираат; ангина пекторис ини-
цијално 40 mg 2–3 пати дневно со доза на
одржување до 120–240 mg дневно; аритмии,
хипертрофична обструктивна кардиомиопа-
тија, анксиозна тахикардија, тиреотоксикоза
10–40 mg 3–4 пати дневно; профилакса после
миокарден инфаркт 40 mg 4 пати дневно 2–3
дена, потоа 80 mg 2 пати дневно од 5–тиот
до 21–виот ден по инфарктот; профилакса на
мигрена, есенцијален тремор иницијално 40
mg 2–3 пати дневно, одржување со 80–160
mg дневно.
Готови лекови
PROPRANOLOL – ПРОПРАНОЛОЛ
(Galenika ), таблети 40 mg пропранолол.
32
Фармакотераписки прирачник
TIMOLOL
(ТИМОЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: исто како и на пропранололот.
Индикации: хипертензија, кардијални арит-
мии, ангина пекторис, профилакса по ин-
фаркт на миокардот.
Мерки на престпазливост: види кај пропра-
нолол.
Контраиндикации: види кај пропранолол.
Несакани ефекти: види кај пропранолол.
Дозирање: хипертензија: иницијално 5 mg 2
пати дневно или 10 mg еднаш дневно; дозите
по потреба можат да се зголемуваат постепе-
но до максимум 60 mg дневно. ангина: ини-
цијално 5 mg 2–3 пати дневно, вообичено се
одржува со 35–45 mg дневно.
Готови лекови
Не е регистриран во РМ.
PINDOLOL
(ПИНДОЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: исто како и на пропранололот.
Индикации: хипертензија, ангина.
Мерки на претпазливост: види кај пропра-
нолол; кај бубрежна слабост дозата се нама-
лува.
Контраиндикации: види кај пропранолол.
Несакани ефекти: види кај пропранолол.
Дозирање: хипертензија, иницијално 5 mg
2–3 пати на ден или еднаш дневно 15 mg, по
потреба зголемување на дозата во неделни
интервали; вообичена доза на одржување
15–30 mg дневно; максимална 45 mg днев-
но.
Готови лекови
VISKEN – ВИСКЕН (Novartis), таблети 5
mg пиндолол.
TENSIMET – ТЕНЗИМЕТ (Krka), таблети
10 mg пиндолол + 5 mg клопамид.
NADOLOL
(НАДОЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: исто како и пропранололот.
Индикации: хипертензија, ангина.
Мерки на претпазливост: види кај пропра-
нолол; кај бубрежна слабост дозата се нама-
лува.
Контраиндикации: види кај пропранолол.
Несакани ефекти: види кај пропранолол.
Дозирање: хипертензија, 80 mg дневно, по
потреба дозата се зголемува во неделни ин-
тервали; максимална доза 240 mg дневно.
Ангина, 40 mg дневно, по потреба дозата во
неделни интервали се зголемува; вообиченоа
максимална доза 160 mg дневно. Аритмии,
иницијално 40 mg дневно, по потреба се зго-
лемува до 160 mg: во случај на брадикардија,
дозата се намалува до 40 mg; профилакса на
мигрена, иницијално (почетна доза) 40 mg
дневно, за неделен интервал се зголемува за
40 mg; вообичена дневна доза на одржување
8–160 mg. тиреотоксикоза: 80–160 mg днев-
но.
Готови лекови
Лекот не е регистриран во РМ.
CORGARD – КОРГАРД (Sanaf–Synthelabo),
таблети 80 mg надолол.
SOTALOL
(СОТАЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: освен блокада на бета1 и бета2–ад-
ренерегичните рецептори, соталолот дејству-
ва блокаторски и на калиумовите канали, по-
ради што има и значително антиаритмично
дејство.
Индикации: животнозагрозувачки аритмии,
вклучително вентрикуларни тахиаритмии,
симптоматски вентрикуларни тахиаритмии;
профилакса на пароксизмална атријална та-
хикардија или фибрилација, пароксизмална
АВ–тахикардија, пароксизмална супервен-
трикуларна тахикардија после кардиолошка
хирургија, одржување на синусниот ритам
по кардио или атријлна фибрилација.
Мерки на претпазливост: види кај про-
пранолол; кај бубрежна слабост дозата се
намалува (се избегнува кај големи оште-
тувања); да се коригираат хипокалемијата,
хипомагнеземијата или други електролитни
нарушувања; интензивна или пролонгирана
дијареја.
Интеракции: верапамил; види кај бета – бло-
катори.
Контраиндикации: види кај пропранолол;
конгенитален или стекнат QT–синдром, ре-
нално оштетување.
Несакани ефекти: види кај пропранолол,
аритмоген (проаритмичен) ефект.
Дозирање: перорално со ECG следење и
мерење на коригираниот QT–интервал,
аритмија; иницијално 80 mg дневно поделе-
но во 1–2 дози, со постепено зголемување
за 2–3 дена до вообичена доза 160–320 mg
дневно во 2 поделени дози. Високи дози од
480–640 mg дневно за животнозагрозувачки
вентрикулрани аритмии, под специјален над-
зор. Интравенска инјекција за 10 мин., кај
акутна аритмија, 20–120 mg со ECG следење
и по потреба повторување на 6–часовни ин-
тервали помеѓу инјекциите.
33
Лекови за кардиоваскуларни болести
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
SOTACOR – СОТАКОР (Briston –Myers),
таблети 80 mg соталол.
LABETALOL
(ЛАБЕТАЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот
Дејство: лабеталолот дејствува неселектив-
но на бета1, бета2 и алфа1–адренергичните
рецептори.
Индикации: хипертензија (вклучувајќи хи-
пертензија кај бременост, хипертензија со
ангина и хипертензија по акутен инфаркт на
миокардот); хипертензивна криза; контроли-
рана хипотензија во анастезија.
Мерки на претпазливост: исти како кај
propranolol; интерферира на лабораториски
тестови за катехоламини; кај оштетување на
црниот дроб.
Контраиндикации: исто како кај
propranolol.
Несакани ефекти: постурална хипотензија
(да се избегнува исправена положба на те-
лото во текот или 3 часа по интравенска ад-
министрација), замор, слабост, главоболка,
исип, чувство на скокотливост на скалпот
епигастрична болка, гадење, повраќање, ош-
тетување на црниот дроб; ртеко лишајноиден
исип.
Дозирање: перорално, иницијално 100 mg
(50 mg кај стари лица) два пати на ден со
оброк; се зголемува во период од 14 дена
до вообичената доза од 200 mg два пати на
ден, до 800 mg дневно во две поделени дози
(3–4 поделени дози ако е повисока доза-
та); максимално 2,4 g дневно; интравенска
инјекција: 50 mg за 1 мин., ако е потребно
се повтрува по 5 мин., максимално 200 mg;
интравенска инфузија: 2 mg/мин., до постиг-
нување задоволителен одговор; вообичена
вкупна доза 50–200 mg, повисоки дози кај
феохромоцитом; хипертензија во бременост:
20 mg/час, се удвојува на секои 30 мин., во-
бичаено максимум 160 mg/час; хипертензија
по миокарден инфаркт: 15 mg/час, постепено
се зголемува до максимална 120 mg/час.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
TRANDATE – ТРАНДАТ (Celltech), таблети
50 mg, 100 mg, 200 mg лабеталол.
ALPRENALOL
(АЛПРЕНАЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: слично на пропранололот.
Индикации: слично на пропранололот.
Дозирање: 2–3 х 50 mg на ден, не повеќе од
400 mg на ден.
Несакани ефекти: слични на пропраноло-
лот.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
OXPRENOLOL
(ОКСПРЕНОЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: слично на пропранололот.
Индикации: хипертензија, ангина, аритмија,
симптоими на анксиозност (краткотрајна
употреба).
Дозирање: хипертензија, 80–160 mg днев-
но во 2–3 поделени дози, по потреба дозата
се покачува до максимална 320 mg на ден;
ангина, 80–160 mg дневно во 2–3 поделени
дози, максимална 320 mg на ден; аритмија,
40–240 mg дневно во 2–3 поделени дози,
максимална 240 mg на ден; симптоми на
анксиозност (краткотрајна употреба) 40–80
mg дневно во 1–2 поделени дози.
Готови лекови
TRASICOR – ТРАСИКОР (Novartis), табле-
ти 20 mg, 40 mg, 80 mg, 160 mg окспрено-
лол.
CARVEDILOL
(КАРВЕДИЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: предизвикува неселективна блока-
да на алфа1, бета1 и бета2–адренергичните
рецептори.
Индикации: хипертензија, ангина пекторис,
адјувант на диуретици, дигоксин или АКЕ
– инхибитори при симтоматска хронична
срцева слабост.
Мерки на претпазливост: да се види кај
пропранолол; кај срцева слабост да се сле-
ди клиничкиот статус на секои 2–3 часа по
иницијалната доза или по секое зголему-
вање на дозата; пред да се зголеми дозата
да се осигури дека не е нарушена работата
на бубрезите и не е влошена состојбата на
срцевата слабост; тешка срцева слабост, да
се избегнува кај акутна или декомпензирана
срцева слабост која бара интравенски ино-
тропи; бременост и доење, AV блок од прв
степен, пониски дози кај хепатална дисфунк-
ција и портална хипертензија, ренална дис-
функција, дијабет, историја за обструктивна
белодробна болест, мијастенија гравис, хи-
персензитивност.
Контраиндикации: види кај пропранолол;
тешка хронична срцева слабост, оштетувања
на црниот дроб, астма, неконтролирана ср-
цева слабост, изразена брадикардија, хипо-
34
Фармакотераписки прирачник
тензија, болест на синусниот јазол, AVблок
од втор или трет степен, кардиоген шок,
метаболна ацидоза, напредната периферна
артериска болест, феохромоцитом, хепатал-
на дисфункција.
Несакани ефекти: постурална хипотензија,
вртоглавица, главоболка, слабост, гастроин-
тестинални нарушувања, брадикардија, на-
малена периферна циркулација, периферен
едем и болни екстремитети, сува уста и очи,
иритација на очите и нарушување на видот,
импотенција, нарушувања во микцијата,
симптоми слични на инфлуеција, ретко анги-
на, AVблок, егзацербација на интермитент-
на клаудикација или Raynaud–ов феномен,
алергиски кожни реакции, егзацербација на
псоријаза, блокираност на носната прзнина,
депресивно расположение, нарушување на
сонот, парестезија, срцева слабост, тром-
боцитопенија, леукопенија, нарушувања во
трансаминазите.
Дозирање: кај хипертензија иницијално 12,5
mg еднаш дневно, се зголемува по 2 дена до
вообичаената доза од 25 mg еднаш дневно,
по потреба се зголемува во интервали од
најмалку 2 недели до максимум 50 mg днев-
но, во една или во поделени дози; кај стари
лица иницијална доза од 12.5 mg може да
обезбеди задоволителна котрола; кај ангина,
иницијално 12.5 mg два пати на ден, се зго-
леува по 2 дена до 25 mg 2 пати дневно; кај
срцева слабост: иницијално 3.125 mg 2 пати
дневно (со оброк), дозата се покачува на ин-
тервали од најмалку 2 недели до 6.25 mg два
пати на ден, потоа 12.5 mg два пати на ден,
потоа 25 mg два пати на ден; се зголемува
до максимално толерантна доза од 25 mg два
пати на ден кај пациенти со телесна тежина
до 85 kg и 50 mg два пати на ден кај пациенти
со телесна тежина над 85 kg.
Готови лекови
DILATREND – ДИЛАТРЕНД (Roche
Diagnostics za Hoffman la Roche), таблети
6,25 mg, 12,5 mg, 25 mg карвендиол.
CORYOL – КОРИОЛ (Krka), таблети 6,25
mg, 12,5 mg, 25 mg карведилол.
KARVILEKS – КАРВИЛЕКС (Zdravlje),
таблети 12,5 mg карведилол.
II – КАРДИОСЕЛЕКТИВНИ БЕТААДРЕ-
НЕРГИЧНИ БЛОКАТОРИ
METOPROLOL
(МЕТОПРОЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренололот.
Дејство: исто како кај изопротеренолот.
Индикации: хипертензија, ангина пекторис,
аритмии, адјувант во третманот на хиперти-
роидизам, профилакса на мигрена.
Мерки на претпазливост: исто како кај
пропранолол; да се намали дозата кај оште-
тувања на црниот дроб.
Контраиндикации: исто како кај пропрано-
лол.
Несакани ефекти: исто како кај пропрано-
лол.
Дозирање: перорално: за хипертензија
иницијално 100 mg дневно, одржување со
100–200 Ау:mg дневно во 1 или 2 дози; за
ангина пекторис 50–100 mg 2–3 пати дневно;
за аритмии вообичено 50 mg 2–3 пати днев-
но до максимум 300 mg дневно, по потреба
во поделени дози; за профилакса на мигрена
100–200 mg дневно во поделени дози; за хи-
пертироидизам 50 mg 4 пати дневно.
Готови лекови
PRESOLOL – ПРЕСОЛОЛ (Hemofarm),
таблети 100 mg,, ампули 5 mg/ml метопро-
лол.
BLOXAN – БЛОКСАН (Krka), таблети 100
mg метопролол.
ATENOLOL
(АТЕНОЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: слично на метопролол.
Индикации: хипертензија, ангина пекторис,
аритмии.
Мерки на претпазливост: исто како кај
пропранолол.
Контраиндикации:
исто како кај пропранолол.
Несакани ефекти:
исто како кај пропранолол.
Дозирање: перорално: за хипертензија 50 mg
дневно (ретко се потребни повисоки дози);
за ангина пекторис 100 mg дневно во една
или во 2 дози; за аритмии 50–100 mg днев-
но; интравенска инјекција кај аритмии со 2,5
mg, со брзина од 1mg/минута и повторено
во 5– минутни интервали до максимум 10
mg; интравенска инфузија: кај аритмии: 150
μg/kg за 20 min., по потреба се повтортува на
секои 12 часа; рана интервенција во првите
12 часа од миокарден инфаркт, интравенска
инјекција за 5 мин 5 mg, потоа перорално
50 mg по 15 мин, 50 mg по 12 часа и 100 mg
дневно.
Готови лекови
ATENOLOL – АТЕНОЛОЛ (Алкалоид,
Јака 80, Zdravlje), таблети 50 mg и 100 mg
атенолол.
PRINORM – ПРИНОРМ (Galenika), таблети
100 mg атенолол.
PANAPRES – ПАНАПРЕС (Реплекфарм),
35
Лекови за кардиоваскуларни болести
таблети 100 mg атенолол.
ORMIDOL – ОРМИДОЛ (Belupo), таблети
100 mg атенолол.
BISOPROLOL
(БИСОПРОЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: исто како кај метопрололот.
Индикации: хипертензија, ангина пекторис,
адјувант при срцева слабост.
Мерки на претпазливост: како кај пропра-
нолол.
Контраиндикации: како кај пропранолол.
Несакани ефекти: како кај пропранолол.
Дозирање: за хипертензија и за ангина пек-
торис 10 mg еднаш дневно (кај некои паци-
енти и 5 mg може да биде адекватна доза) до
максимум 20 mg дневно; адјувант во третма-
нот на срцева слабост, иницијално 1.25 mg
еднаш дневно наутро, потоа, ако добро се
поднесува, се зголемува на 2.5 mg еднаш
дневно уште една недела, па потоа 3.75 mg
еднаш дневно една недела, потоа 5 mg ед-
наш дневно 4 недели, и потоа 7.5 mg еднаш
дневно 4 недели; максимум 10 mg еднаш
дневно.
Готови лекови
CONCOR 5 – КОНКОР 5 (Merck KgaA),
таблети 2,5 mg бисопролол.
CONCOR COR – КОНКОР КОР (Merck
KgaA), таблети 2,5 mg, 5 mg, 10 mg бисопро-
лол.
CELIPROLOL
(ЦЕЛИПРОЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: слично на метопрололот.
Индикации: лесна до умерена хипертен-
зија.
Мерки на претпазливост: како кај пропра-
нололот.
Контраиндикации: како кај пропраноло-
лот.
Несакани ефекти: главоболка, вртоглавица,
наузеја и сомноленција, брадикардија, брон-
хоспазам, депресија и пневмонитис.
Дозирање: 200 mg еднаш дневно наутро до
максимум 400 mg дневно.
Готови лекови:
SELECTOL – СЕЛЕКТОЛ (Алкалоид),
таблети 100 mg целипролол.
ACEBUTOLOL
(АЦЕБУТОЛОЛ)
Состав: дериват на изопротеренолот.
Дејство: слично на метопрололот.
Индикации: слично на метопрололот.
Дозирање: 1–2 х 200–400 mg на ден per os,
но не повеќе од 800 до 1200 mg на ден.
Несакани ефекти: слични како кај пропра-
нолол.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
SECADREX – СЕКАДРЕКС (Akita), таблети
200 mg ацебутолол.
Комбинации на бета блокатори + диуретик
TENZIMET – ТЕНЗИМЕТ (Krka), таблети
10 mg пиндолол + 5 mg клопамид.
Ж. – ДИРЕКТНИ ВАЗОДИЛАТАТОРИ
Ова се доста моќни лекови, особено ако се
употребуваат во комбинација со бета – бло-
катори и тијазиди.
Дијазоксидот се употребува интравенски кај
ургентни хипертензивни состојби.
Хидралазинот, даден перорално, е корисно
дополнение на другата терапија, но ако се
употребува као единствен лек доведува до
тахикардија и до задршка на течности. Ако
се дава во дози под 100 mg дневно, несака-
ните ефекти се минимални, но системски лу-
пус може да биде суспектен при необјасниво
губење на телесната тежина, артрит или друг
необјаснив здраствен проблем.
Натриум нитропрусидот се дава како ин-
травенска инфузија за регулирање на хи-
пертензивни кризи во ретки случаи, кога е
неопходна парентерална антихипертензивна
терапија.
Миноксидилот треба да е резервиран за
третман на изразена хипертензија, резис-
тентна на други лекови. Вазодилатацијата е
придружена со зголемен минутен волумен и
со тахикардија и пациентите имаат задршка
на течности. Од овие причини е мандаторно
додавањето на бета – блокатор или диуретик
(обично фуросемид во високи дози). Посебен
проблем е хипертрихозата, поради што овој
лек не е препорачлив кај жените.
Босентанот е одобрен за третман на пулмо-
нална артериска хипертензија.
Овие лекови доведуваат до намалување на
крвниот притисок со тоа што предизвикува-
ат редукција на тонусот на мазната мускула-
тура на артериолите.
DIAZOXIDE
(ДИАЗОКСИД)
Состав: дериват на бензотиадиазин.
Дејство: директно вазодилататорно.
Индикации: изразена хипертензија асоци-
рана со ренално засегање; хипогликемија.
36
Фармакотераписки прирачник
Дозирање: со брза интравенска инфузија
(помалку од 30 секунди) 1–3 mg/kg до макс.
поединечна доза од 150 mg; ако е потребно
може да се повтори по 5–15 минути.
Мерки на претпазливост: исхемична бо-
лест на срцето, бременост, породување, сма-
лена бубрежна функција.
Интеракции: види го поглавјето за интерак-
ции.
Несакани ефекти: тахикардија, хиперглике-
мија, задршка на сол и вода.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
EUDEMINE – ЕУДЕМИН (Goldschild), ам-
пули 15 mg диазоксид.
HYDRALAZINE
(ХИДРАЛАЗИН)
Состав: дериват на хидразинот.
Дејство: слично на дијазоксидот.
Индикации: умерена до изразена хипертен-
зија; срцева слабост (со нитрати со долго-
дејство), хипертензивна криза, вклучително
и криза во тек на бременост.
Дозирање: перорално, хипертензија, 25 mg
два пати дневно, обично се зголемува до
макс. 50 mg два пати дневно; срцева слабост
(се започнува третман во болница) 25 mg,
3–4 пати дневно, може да се зголемува секои
два дена ако е потребно; вообичаена доза
на одржување 50–75 mg 4 пати дневно; со
бавна интравенска инјекција, хипертензија
со бубрежни компликации и хипертензивна
криза, 5–10 mg растворени во 10 ml физио-
лошки раствор; може да се повтори по 20–30
минути (види: Мерки на претпазливост); со
интравенска инфузија. хипертензија со бу-
брежни компликации и хипертензивна кри-
за, во почетокот 200–300 μg/минута; доза на
одржување, вообичаено 50–150 μg/минута.
Мерки на претпазливост: хепатална инсу-
фициенција, ренална инсуфициенција; коро-
нарна артериска болест (може да предизвика
ангина, да се избегнува кај миокарден ин-
фаркт до стабилизирање), цереброваскулар-
но заболување; многу ретко може да дојде
до значајно смалување на крвниот притисок,
дури и при парентерално давање на многу
мали дози; бременост, доење; секои 6 ме-
сеци тест за протеинурија и антинуклеарен
фактор.
Контраиндикации; идиопатски системски
lupus eritematodus, изразена тахикардија,
high output срцева слабост, миокардна инсу-
фициенција поради механичка обструкција,
пулмонално срце, дисекција на аорта, пор-
фирија.
Несакани ефекти: тахикардија, палпитации,
црвенило, хипотензија, задршка на течности,
гастроинтестинални нарушувања, главобол-
ка, вртоглавица, по долготрајна примена на
дози поголеми од 100 mg дневно, синдром
како системски лупус; треска, исип, паресте-
зии, артралгија, мијалгија, анорексија, страв,
нарушувања на крвната слика, абнормална
хепатална функција, жолтица, покачени
вредности на креатинин, протеинурија, хе-
матурија.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
APRESOLINE – АПРЕСОЛИН (Sovereign),
таблети 35 mg хидралазин.
MINOXIDIL
(МИНОКСИДИЛ)
Состав: пиперидинопиримидински дериват.
Дејство: слично на дијазоксидот.
Индикации: изразена хипертензија, како
дополнителна терапија на диуретици и бета
– блокатори.
Дозирање: почетна доза 5 mg (стари лица
2,5 mg) дневно, во 1–2 дози, се зголемува-
ат за 5–10 mg секои 3 дена, макс. до 50 mg
дневно.
Мерки на претпазливост: ангина; по ми-
окарден инфаркт (до стабилизирање); пома-
ли дози кај пациенти на дијализа; бременост;
порфитија.
Интеракции: види посебно поглавје.
Контраиндикации: феохромоцитом.
Несакани ефекти: задршка на вода и натри-
ум, губење на тежината, периферни отоци,
тахикардија, хипертрихоза, реверзибилно
покачување на креатинин во уреата, ректо-
гастроинтестинални нарушувања.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
LONITEN – ЛОНИТЕН (Pharmacia), таблети
2.5 mg миноксидил.
SODIUM NITROPRUSSIDE
(НАТРИУМ НИТРОПРУСИД)
Состав: нитрозилпентанцијанофератнатри-
умова сол.
Дејство: слично на дијазоксидот.
Индикации: хипертензивна криза, контрола
на хипертензијата во анестезија; акутна и
хронична срцева слабост.
Дозирање: хипертензивна криза, со интра-
венска инфузија, почетна доза 0,5–1,5 μg/kg/
минута, потоа зголемување во дози од 500
μg/kg/минута секои 5 минути во опсег од
0,5–8 μg/kg/минута (помали дози кај паци-
енти кои веќе примаат други антихипертен-
зивни лекови); да се прекине ако одговорот
37
Лекови за кардиоваскуларни болести
е незадоволителен со макс. дози во тек на 10
минути; срцева слабост, со интравеска ин-
фузија, почетна доза 10–15 μg/минута, да се
зголемува секои 5–10 минути, ако е потреб-
но, вообичаена доза 10–200 μg/минута.
Мерки на претпазливост: хипотироиди-
зам, бубрежна слабост, хипонатремија, исхе-
мична болест на срцето, нарушена мозочна
циркулација, стари лица, хипотермија, да се
мониторира крвниот притисок и концентра-
цијата на цијаниди во крвта и ако третманот
продолжува и по 3 дена, концентрацијата на
тиоцијанат во крвта); да се избегнува нагло
прекинување – инфузијата треба да се тер-
минира во тек на 15–30 минути; бременост
и доење.
Интеракции: види посебно поглавје.
Контраиндикации: изразена хепатална ин-
суфициенција; изразен недостиг на витамин
Б12, компензаторна хипертензија, Леберова
оптичка атрофија.
Несакани ефекти: асоцирани со брзо сма-
лување на крвниот притисок (да се намали
брзината на инфузијата): главоболка, вртог-
лавица, брмчење во ушите, гадење, абдо-
минална болка, потење, палпитации, ретро-
стернален дискомфорт, акутен транзиторен
флебит, смален број на тромбоцити.
Цијанид: несаканите ефекти предизвикани
од зголемена плазмаконцентрација на мета-
болити на цијанид вклучуваат: тахикардија,
потење, аритмии, хипервентилација, значај-
на метаболна ацидоза (да се прекине и да се
даде антидот на цијанид – види Треман на
труења со цијаниди) .
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
SODIUM NITROPRUSSIDE – НАТРИУМ
НИТРОПРУСИД (Незаштитено), ампули 10
mg/ml натриум нитропрусид.
BOSENTAN
(БОСЕНТАН)
Состав: пиримидински дериват.
Дејство: слично на дијазоксидот.
Индикации: пулмонална хипертензија.
Дозирање: почетна доза 62,5 mg два пати
дневно, по 4 недели се зголемува на 125 mg
два пати дневно; макс. доза 250 mg два пати
дневно.
Мерки на претпазливост: да не се започнува
со терапија ако системскиот крвен притисок
е под 85 mmHg; да се контролира хепатална-
та функција пред и во тек на третманот (да се
намали дозата или да се прекине третманот
ако има сигнификантно покачување на хе-
паталните ензими); да се прекине третманот
ако има симптоми на хепатална инсуфициен-
ција; да се контролира хемоглобинот.
Интеракции: види посебно поглавје.
Контраиндикации: хепатална инсуфициен-
ција, да се избегнува бременост во тек и по 3
месеци од третманот; доење.
Несакани ефекти: диспепсија, црвенило,
хипотензија, палпитации, замор, исцрпеност,
отоци, анемија, приритус, назофарингитис,
хепатална инсуфициенција.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
TRACLEER – ТРАКЛИР (Actelion), таблети
62.5 mg босентан.
З. – ИНХИБИТОРИ НА АНГИОТЕН­
ЗИН КОНВЕРТИРАЧКИОТ
ЕНЗИМ
Инхибиторите на ангиотензинконвертирач-
киот ензим (АКЕинхибитори) ја инхибираат
конверзијата на ангиотензин I во ангиотен-
зин II.
Главни индикации за терапија со АКЕ инфи-
битори се следните:
ХИПЕРТЕНЗИЈА. АКЕ – инхибиторите се
употребуваат како антихипертензивни леко-
ви, особено кога тијазидните диуретици или
бета – блокаторите се контраиндицирани,
не се поднесуваат од страна на пациентот
или пак не овозможуваат задоволтелна ре-
гулација на крвниот притисок; особено се
индицирани за регулирање на крвниот при-
тисок кај инсулинзависните дијабетичари
со нефропатија. АКЕ – инхибиторите може
да доведат до нагло намалување на крвниот
притисок, особено кај пациенти кои се на ди-
уретска терапија; поради ова се преферира
првата доза да се даде навечер.
СРЦЕВА СЛАБОСТ. АКЕ – инхибито-
рите имаат значајна улога во сите степени
на срцева слабост, особено во комбинација
со диуретик. Пред да започне третманот со
АКЕ – инхибитор треба да се прекине зе-
мањето калиумсуплементи, како и диуре-
тициштедачи на калиум поради ризикот од
хиперкалиемија. Кај изразена срцева слабост
може да биде од корист давањето мали дози
на спиронолактон и може да се употреби со
АКЕ – инхибитори, што бара контрола на
калиум кај овие пациенти. Почетната доза
на АКЕ – инхибиторот може да доведе до
хипотензија кај пациенти со срцева слабост
кои веќе земаат големи дози на диуретици
на Хенлеовата петелка (пр. фуросемид 80 mg
дневно или повеќе). Временото прекинување
на диуретската терапија го смалува ризикот
38
Фармакотераписки прирачник
од хипотензија, но може да доведе до поја-
ва на изразит белодробен едем. Поради ова,
кај пациенти на високи дози на диуретик на
Хенлеовата петелка, воведувањето на АКЕ
– инхибитори треба да започне под контро-
ла на специјалист. Амбуланстки, третманот
со АКЕ – инхибитори може да се започне кај
пациенти кои земаат мали дози на диуретик
или кај кои нема ризик од хипотензија; како
и да е, потребна е претпазливост и се сове-
тува третманот со АКЕ – инхибитори да се
започне со мали дози.
ДИЈАБЕТИЧНА НЕФРОПАТИЈА. За ко-
ментар на улогата на АКЕ – инхибторите, да
се види во третманот на дијабетична нефро-
патија.
МИОКАРДЕН ИНФАРКТ. АКЕ – инхи-
биторите се употребуваат за третман на ми-
окарден инфаркт во раниот како и доцниот
постинфарктен период.
Започнување третман под специјалистич-
ка контрола. . Давањето на АКЕ – инхи-
битори треба да почне кај пациенти под
специјалистичка контрола и со внимателно
клиничко следење на оние со срцева слабост
или, пак, на оние: што добиваат мулти или
високи дози на диуретска терапија (пр. по-
веќе од 80 mg фуросемиде дневно или негов
еквивалент); со хиповолемија; со хипонатре-
мија (плазманатриум концентрација под 130
mmol/litar); со преегзистирачка хипотензија
(систолен крвен притисок под 90 mmHg; со
нестабилна срцева слабост; со бубрежна сла-
бост (плазмакреатинин концентрација над
150 μmol/litar); што добиваат високи дози
на вазодилататорна терапија; постари од 70
години.
Ефекти врз бубрезите. Кај пациенти со из-
разена билатерална бубрежна артериска сте-
ноза (или со изразена стеноза на артеријата
која го перфундира единствениот функцио-
нален бубрег), АКЕ – инхибиторите ја реду-
цираат или ја прекинуваат гломеруларната
филтрација и доведуваат до изразена или
прогресивна бубрежна слабост. Поради ова,
тие се контраиндицирани кај пациенти со оп-
ишаниве форми на реноваскуларна болест.
Кај пациенти со изразена унилатерална
бубрежна артериска стеноза и нормален
контралатерален бубрег, АКЕ – инхибито-
рите не доведуваат до несакани ефекти врз
севкупната бубрежна функција, но гломе-
руларната филтрација е редуцирана или во-
општо не постои кај афектираниот бубрег и
долгорочните последици не се познати.
Општо земено, АКЕ – инхибиторите треба
да се одбегнуваат кај пациенти со потврде-
на или со суспектна реноваскуларна болест,
освен ако крвниот притисок не може да се
контролира со други лекови. Ако овие леко-
ви се употребуваат при вакви услови, тогаш
бубрежната функција треба да се контроли-
ра.
АКЕ – инхибиторите треба да се употре-
буваат внимателно кај пациенти кои имаат
недијагностицирана или клинички немани-
фестна реноваскуларна болест. Ова се па-
циенти со периферна артериска болест или,
пак, со генерализирана атеросклероза.
Пред започнувањето на третманот со АКЕ
– инхибитори треба да се провери бубрежна-
та функција, како и електролитниот статус, и
тие да се контролираат во тек на третманот
(почесто ако постои реноваскуларна болест
или генерализирана атеросклероза). Иако
АКЕ – инхибиторите имаат специфична уло-
га, кај некои форми на бубрежно заболување
може да доведат и до смалување на бубреж-
ната функција, што може да прогредира или
да биде поизразито во посебни околности
(старите лица се под посебен ризик).
Истовремената употреба на нестероидни
антиинфламаторни лекови го зголемува ри-
зикот од бубрежно оштетување, и диурети-
ците што го штедат калиумот го зголемуваат
ризикот од хиперкалемија.
Мерки на предпазливост. Третманот со
АКЕ – инхибитори треба внимателно да се
започне кај пациенти кои се на диуретска
терапија (види: Истовремена терапија со
диуретици); првите дози може да доведат до
хипотензија кај пациенти на високи дози на
диуретици, на дијализа, на диета со малку
сол, кај дехидрирани или со срцева слабост.
Исто така, овие лекови треба внимателно да
се употребуваат при периферна васкуларна
болест или генерализирана атеросклероза
поради ризикот од клинички неманифестна
реноваскуларна болест. Бубрежната функ-
ција треба да се контролира пред и во текот
на третманот, и при бубрежна слабост дозата
треба да се намали. Ризикот од агранулоцито-
за е зголемен кај болестите на сврзното ткиво
(се препорачува контрола на крвната слика).
АКЕ – инхибиторите треба внимателно да
се употребуваат или да се избегнуваат кај
пациенти со аортна стеноза или со историја
на идиопатски или хередитарен ангиоедем.
Треба да се внимава на употребата на АКЕ
– инхибитори во периодот на доење.
Интеракции: види соодветно поглавје: АКЕ
– инхибитори.
АНАФИЛАКТОИДНИ РЕАКЦИИ. За да
се превенираат анафилактоидните реакции,
АКЕинхибиторите треба да се избегнува-
ат во тек на дијализа со полиакрилотрилни
мембрани и треба да се прекинат при десен-
39
Лекови за кардиоваскуларни болести
зибилизација со отрови од оса или пчела.
КОНКОМИТАНТНИ ДИУРЕТИЦИ. АКЕ
– инхибиторите може да доведат до многу
нагол пад на крвниот притисок кај пациенти
со хиповолемија; поради ова третманот тре-
ба да почне со многу мали дози. Ако дозите
на диуретици се поголеми од 80 mg фурос-
емид или еквивалент, АКЕ – инхибиторите
треба да се воведат под лекарска контрола, а
кај некои пациенти дозата на диуретик треба
да се намали или диуретикот да се прекине
во текот на најмалку 24 часа пред третманот.
Ако високите дози на диуретик не може да
се прекинат по првата доза на АКЕ – инхиби-
тор, потребно е внимателно мониторирање
на пациентот најмалку 2 часа или додека
крвниот притисок не се стабилизира.
Контраиндикации. АКЕ – инхибиторите се
контраиндицирани кај пациенти кои се хи-
персензитивни на АКЕ – инхибитори (вк-
лучително и ангиоедем) и при постоење на
потврдено или суспектно реноваскуларно
заболување. АКЕ – инхибиторите не треба
да се употребуваат во бременост.
Несакани ефекти. АКЕ – инхибиторите може
да доведат до значајна хипотензија (види за
мерките на претпазливост) и до бубрежна
слабост (види: Ефекти врз бубрезите), како
и до перзистентна кашлица. Може да дове-
дат до ангиоедем (почетокот може да биде
одложен), исип (кој може да биде асоциран
со чешање и уртикарија), панкреатитис и
симптоми на горниот респираторен тракт
како синузит, ринит и суво грло. Гастро-
интестивалните нарушувања вклучуваат
гадење, повраќање, диспепсија, дијареја и
констипација. Објавени се и нарушувања на
хепатални тестови, холестатска жолтица и
хепатит. Објавени се нарушувања на крвната
слика, како тромбоцитопенија, леукопенија,
неутропенија и хемолитичка анемија. Дру-
ги несакани ефекти се: главоболка, замор,
исцрпеност, парестезии, нарушувања на
чувството за вкус, бронхоспазам, серозит,
васкулит, мијалгија, артралгија, треска, по-
зитивни антинуклеарни антитела, покачена
седиментација, еозинофилија, леукозитози и
фотосензитивност.
КОМБИНИРАНИ ПРЕПАРАТИ. На па-
зарот се достапни повеќе препарати кои
содржат АКЕинхибитор и тијазиден диу-
ретик, како терапија за хипертензија. Овие
комбинации на лекови треба да се употребу-
ваат кај пациенти кои немаат задоволителна
регулација на крвниот притисок со тијазиди
или со АКЕ – инхибитори посебно.
CAPTOPRIL
(КАПТОПРИЛ)
Состав: дериват на Lпролинот.
Дејство: ја инхибира конверзијата на анги-
отензин I во ангиотензин II и предизвикува
пад на крвниот притисок.
Индикации: лесна до умерена есенцијал-
на хипертензија – како монотерапија или
со тијазиден диурертик, и кај изразена хи-
пертензија резистентна на друг третман;
конгестивна срцева слабост; по миокарден
инфаркт (види дозирање); дијабетична не-
фропатија (микроалбуминурија поголема од
30 mg/дневно) кај инсулинзависен дијабет.
Мерки на претпазливост: види општ дел.
Контраиндикации: види општ дел; порфи-
рија.
Несакани ефекти: види општ дел; тахикар-
дија, серумска болест, губење на тежината,
стоматит, макулопапиларен исип, фотосен-
зитивност, зацрвенување на кожата и ацидо-
за.
Дозирање: хипертензија, како монотерапија,
почетна доза 12,5 mg два пати дневно; ако се
дава со диуретик или кај стари лица, почетна
доза 6,25 mg два пати дневно (првата доза
навечер); вообичаена доза на одржување
од 25 mg два пати дневно; макс. 50 mg два
пати дневно (ретко 3 пати дневно кај изра-
зена хипертензија); срцева слабост (допол-
нителна терапија), почетна доза 6,25–12,5
mg под внимателна лекарска контрола (види
погоре); вообичаена доза на одржување 25
mg 2–3 пати дневно; вообичаена максимална
дневна доза 150 mg; профилакса по миокар-
ден инфаркт кај клинички стабилен пациент
со асимптоматска или со симптоматска лево-
вентрикуларна дисфункција (радионуклидна
вентрикулографија или електрокардиогра-
фија направени пред третманот), почетна
доза 6,25 mg, да се започне до 3 дена по
инфарктот, потоа, во тек на неколку недели
дозата да се зголеми до 150 mg дневно (ако
се толерира) во поделени дози; дијабетична
нефропатија, 75–100 mg дневно во поделени
дози; ако е потребно дополнително намалу-
вање на крвниот притисок, заедно со капто-
прилот, може да се употреби дополнително и
друг антихипертензив; кај изразена бубрежна
слабост, почетна доза 12,5 mg два пати днев-
но (ако е потребно истовремено и диуретска
терапија, подобро е да се одбере диуретик на
Хенлеовата петелка отколку тијазид).
Готови лекови
KATOPIL – КАТОПИЛ (Galenika), таблети
25 mg, 50 mg каптоприл
KAPTOPRIL – КАПТОПРИЛ (Krka,
Sopharma Ead), таблети 12,5 mg, 25 mg, 50
40
Фармакотераписки прирачник
mg каптоприл.
ALKADIL – АЛКАДИЛ (Алкалоид), табле-
ти 12,5 mg, 25 mg, 50 mg каптоприл.
KAPRIL – КАПРИЛ (Реплекфарм во сора-
ботка со Biochemie, Австрија), таблети 25 mg
и 50 mg. каптоприл.
Комбинација со диуретик
ANASTOL – АНАСТОЛ (Remedina), табле-
ти каптоприл 50 mg + хидрохлоротијазид 20
mg и каптоприл 50 mg + хидрохлоротијазид
25 mg.
CILAZAPRIL
(ЦИЛАЗАПРИЛ)
Состав: дериват на пиперазинската кисели-
на.
Дејство: слично на каптоприлот.
Индикации: есенцијална хипертензија, кон-
гестивна срцева слабост.
Контраиндикации: општи и асцит.
Мерки на претпазливост: општи и изразе-
на хепатална инсуфициенција.
Несакани ефекти: општи и диспнеа и бронхит
Дозирање: хипертензија, почетна доза 1 mg
еднаш дневно( да се намали на 500 μg кај
пациенти што примаат диуретик, кај стари
лица и кај пациенти со бубрежна слабост),
потоа да се зголеми зависно од одговорот;
вообичаена доза на одржување 2,5–5 mg ед-
наш дневно; макс. 5 mg дневно; срцева сла-
бост, почетна доза 500 μg еднаш дневно под
лекарски надзор (види погоре), да се зголеми
до 1 mg еднаш дневно; вообичаена доза на
одржување 1–2,5 mg дневно; макс. доза 5 mg
дневно.
Несакани ефекти: слични на капторпилот.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
VASCALE – ВАСКАЛ (Roche), таблети 0.5
mg, 1 mg, 2.5 mg, 5 mg цилазаприл.
ENALAPRIL
(ЕНАЛАПРИЛ)
Состав: дериват на L-аланинот и L-проли-
нот.
Дејство: ја инхибира конверзијата на ангио-
тензин I во ангиотензин II и на тој начин го
намалува крвниот притисок.
Индикации: есенцијална и реноваскулар-
на хипертензија (види во општиот дел);
конгестивна срцева слабост; превенција на
симптоматска срцева слабост и превенција
на коронарни исхемични збиднувања кај па-
циенти со левовентрикуларна дисфунцкија.
Мерки на претпазливост: види опш дел.
Контраиндикации: види опш дел.
Несакани дејства: види опш дел.
Дозирање: хипертензија, како монотера-
пија, почетна доза 5 mg еднаш дневно; ако
се употребува со диуретик, кај стари лица
или при бубрежна слабост, почетната доза
е 2,5mg дневно; вообичаена доза на одржу-
вање е 10–20 mg еднаш дневно, кај изразена
хипертензија може да се зголеми до 40 mg
еднаш дневно; срцева слабост, асимптомат-
ска левокоморна дисфункција: почетна доза
2,5 mg дневно под лекарска контрола; вооби-
чаена доза на одржување 20 mg дневно во
1–2 поделени дози .
Готови лекови
OLIVIN – ОЛИВИН (Lek), таблети 5 mg, 10
mg, 20 mg еналаприл малеат
ENAP – ЕНАП (Krka), таблети 2,5 mg, 5 mg,
10 mg, 20 mg и ампули 1,25 mg/ml еналап-
рил.
ENAZIL 5, 10, 20 – ЕНАЗИЛ 5, 10, 20 (Pliva),
таблети 5 mg, 10 mg, 20 mg еналаприл.
ENALAPRIL 5, 10, 20 – ЕНАЛАПРИЛ 5, 10,
20 ( JAKA 80), таблети 5 mg, 10 mg, 20 mg
еналаприл.
ENALAPRIL – ЕНАЛАПРИЛ (FARAN
Laboratories s.a., Zdravlje), таблети 10 mg, 20
mg еналаприл.
RENAPRIL – РЕНАПРИЛ (Merz Pharma
GmbH&Company KgaA), таблети 5 mg, 10
mg, 20 mg еналаприл малеат.
PRILENAP – ПРИЛЕНАП (Hemofarm),
таблети 10 mg, 20 mg еналаприл.
SUPROTRON – СУПРОТРОН (Remedina),
таблети 20 mg еналаприл.
RENITEC – РЕНИТЕК (Merck Ssharp &
Dohme b.v.), таблети 5 mg, 10 mg, 20 mg ена-
лаприл.
Комбинација на еналаприл со диуретик
ENAP – HL – ЕНАП – ХЛ (Krka), таблети
еналаприл 20 mg + хидрохлоротијазид 12,5
mg и еналаприл 20 mg + хидрохлоортијазид
25 mg.
FOSINOPRIL
(ФОЗИНОПРИЛ)
Состав: дериват на фосфинската киселина.
Дејство: слично на другите АКЕ инхибито-
ри.
Индикации: хипертензија; конгестивна ср-
цева слабост.
Мерки на претпазливост: види во општ
дел.
Контраиндикации: види во општ дел.
Несакани дејства: види во општ дел; градна
болка и мускулоскелетна болка
Дозирање: хипертензија, почетна доза 10 mg
дневно, ако е потребно се зголемува по 4 не-
дели; вообичаени дози 10–40 mg (потврдено
41
Лекови за кардиоваскуларни болести
е дека дози над 40 mg не ја зголемуваат ефи-
касноста); ако се употреби заедно со диуре-
тик, види општ дел; срцева слабост, почетна
доза 10 mg дневно под медицински надзор;
ако почетната доза се поднесува добро, може
да се зголеми до 40 mg еднаш дневно.
Готови лекови
MONOPRIL – МОНОПРИЛ (Bristol–Myers
Squibb s.p.a), таблети 20 mg. фозиноприл.
IMIDAPRIL
(ИМИДАПРИЛ)
Состав: дериват на дихидропиридинот.
Дејство: види општ дел.
Индикации: есенцијална хипертензија.
Мерки на претпазливост: види општ дел.
Контраиндикации: види општ дел.
Несакани дејства: сува уста, глосит, абдо-
минална болка, илеус, бронхитис, диспнеа,
нарушувања на сонот, депресија, конфузија,
тинитус, импотенција.
Дозирање: почетна доза 5 mg дневно пред
јадење; ако се употребува заедно со диуретик
(види општ дел), кај стари лица, кај пациенти
со срцева слабост, со ангина или со цереб-
роваскуларно заболување, или кај пациенти
со хепатална или бубрежна инсуфициенција,
почетната доза е 2,5 mg дневно; ако е потреб-
но, дозата се зголемува во интервали од по
најмалку 3 недели; вообичаена доза на одр-
жување е 10 mg еднаш дневно; макс. 20 mg
дневно (стари лица 10 mg дневно).
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
TANATRIL – ТАНАТРИЛ (Trinity), таблети
5, 10, 20 mg имидаприл.
LISINOPRIL
(ЛИЗИНОПРИЛ)
Состав: синтетички пептиден дериват.
Дејство: слично на другите АКЕ – инхиби-
тори.
Индикации: есенцијална и реноваскуларна
хипертензија (види општ дел); конгестивна
срцева слабост: по миокарден инфаркт кај
хемодинамички стабилни пациенти; дијабе-
тична нефропатија кај нормотензивни инсу-
линзависни и хипертензивни инсулиннеза-
висни дијабетичари.
Мерки на претпазливост: види општ дел.
Контраиндикации: види општ дел; порфи-
рија.
Несакани дејства; види општ дел; тахикар-
дија, цереброваскуларен инсулт, миокарден
инфаркт; сува уста, нарушен вид, промени
во расположението, конфузност, астенија,
потење, импотенција и алопеција.
Дозирање: хипертензија, почетна доза 2,5
mg дневно; вообичаена доза на одржување
10–20 mg дневно; макс. 40 mg дневно; ако
се употребува со диуретик види забелешки
во општиот дел; срцева слабост, почетна
доза 2,5 mg дневно под медицинска контро-
ла; вообичаена доза на одржување 5–20 mg
дневно; профилакса по миокарден инфаркт,
систолен крвен притисок над 120 mmHg, 5
mg во тек на 24 часа по инфаркт, следните
24 часа 5 mg, и се продолжува со 10 mg
дневно наредните 6 недели (се продолжува
ако постои срцева слабост); систолен крвен
притисок 100–120 mmHg, почетна доза 2,5
mg се зголемува до доза на одржување од 5
mg еднаш дневно.
Забелешка. Не треба да се започнува со
третман ако систолниот крвен притисок е под
100 mmHg, привремено да се намали дозата
на 5 mg или, ако е потребно, на 2,5 mg днев-
но, ако систолниот крвен притисок е под 100
mmHg во текот на третманот; да се прекине
ако настанала хипотензија (систолен крвен
притсиок помал од 90 mmHg подолго од 1
час; дијабетична нефропатија, почетна доза
2,5 mg дневно приспособена да го одржува
дијастолниот крвен притисок под 75 mmHg
кај нормотензивни инсулинзависни дијабе-
тичари и под 90 mmHg кај хипертензивни
инсулиннезависни дијабетичари; вообичае-
но Дозирање: 10–20 mg дневно.
Готови лекови
IRUMED – ИРУМЕД (Belupo), таблети 5
mg, 10 mg, 20 mg лизиноприл.
SKOPRYL – СКОПРИЛ (Алкалоид), табле-
ти 10 mg 20 mg лизиноприл.
LISINOPRIL – ЛИЗИНОПРИЛ (FARAN
Laboratories s.a., Реплекфарм во соработка
со Rafarm Laboratories s.a.), таблети 20 mg
лизиноприл.
PRINIVIL – ПРИНИВИЛ (Merck Sharp &
Dohme), таблети 5mg,10mg, 20 mg лизино-
прил
Комбинација со диуретик
SKOPRYL PLUS – СКОПРИЛ ПЛУС (Ал-
калоид), таблети 20 mg лизиноприл + 12,5
mg хидрохлоротијазид; 20 mg лизиноприл +
25 mg хидрохлоротијазид.
PERINDOPRIL
(ПЕРИНДОПРИЛ)
Состав: дериват на бутилаланининдолкар-
бонската киселина.
Дејство: слично како и кај другите АКЕ
– инхибитори.
Индикации: есенцијална и реноваскуларна
хипертензија (види ги забелешките погоре);
конгестивна срцева слабост (како дополни-
42
Фармакотераписки прирачник
телна терапија).
Дозирање: хипертензија, почетна доза 2 mg
дневно (пред јадење), вообичаена доза на
одржување 4 mg еднаш дневно; макс. 8 mg
дневно; ако се употребува заедно со диуре-
тик, види општ дел; срцева слабост (допол-
нителна терапија), почетна доза 2 mg наутро
под медицински надзор; вообичаена доза
на одржување 4 mg еднаш дневно (пред ја-
дење).
Мерки на претпазливост: види општ дел.
Контраиндикации: види општ дел.
Несакани дејства: види општ дел; астенија,
зацрвенување, нарушување на сонот и рас-
положението.
Готови лекови
PRESTARIUM – ПРЕСТАРИУМ (Les
Laboratories SERVIER), таблети 4 mg перин-
доприл.
RAMIPRIL
(РАМИПРИЛ)
Состав: дериваат на хидроциклопента кар-
боксилната киселина.
Дејство: слично на другите АКЕ – инхиби-
тори.
Индикации: лесна до умерена хипертензија;
конгестивна срцева слабост (додатна тера-
пија); по миокарден инфаркт кај пациенти
со клинички потврдена срцева слабост; кај
осетливи пациенти над 55 години, за превен-
ција на миокарден инфаркт, мозочен удар,
кардиоваскуларна смрт или потреба од рева-
скуларизација на миокардот.
Дозирање: хипертензија, почетна доза 1,25
mg еднаш дневно, се зголемува во интервали
од 1 до 2 недели; вообичаен распон 2,5–5 mg
еднаш дневно; макс. 10 mg еднаш дневно; ако
се употреби со диуретик, види погоре; срце-
ва слабост (дополнителна терапија), почетна
доза 1,25 mg еднаш дневно под медицински
надзор, се зголемува ако е потребно во ин-
тервали од 1 до 2 недели; макс. 10 mg дневно
(дневна доза 2,5 mg или повеќе може да се
земе во 1–2 поделени дози); профилакса по
миокарден инфаркт (да се започне со тера-
пија 3–10 дена по инфаркт), почетна доза 2,5
mg два пати дневно, се зголемува по 2 дена
до 5 mg два пати дневно; доза на одржување
2,5–5 mg два пати дневно; профилакса на
цереброваскуларен инсулт, почетна доза 2,5
mg еднаш дневно, по 1 недела со зголемува
до 5 mg еднаш дневно, а по две недели на 10
mg дневно.
Мерки на претпазливост: види општ дел.
Контраиндикации: види општ дел.
Несакани дејства: аритмии, ангина, градна
болка, синкопа, цереброваскуларен инсулт,
миокарден инфаркт, губење на апетитот,
сува уста, стоматит, кожни манифестации,
конјунктивит, Rayaudсиндром, конфузност,
депресија, вознемиреност, импотенција, сма-
лено либидо, алопеција, бронхит и мускулни
крампи.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
TRITACE – ТРИТАС (Aventis Pharma),
таблети 1.25 mg, 2.5 mg, 5 mg, 10 mg ра-
миприл.
QUINAPRIL
(КВИНАПРИЛ)
Состав: дериват на исокинолинкарбоксил-
ната киселина.
Дејство: слично како и кај другите АКЕ
– инхибитори.
Индикации: есенцијална хипертензија, кон-
гестивна срцева слабост.
Дозирање: на почетокот 1 х 10 mg на ден,
вообичаени дози се 1 х 20 – 40 mg на ден.
Несакани ефекти: слични како и кај други-
те АКЕ – инхибитори.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
ACCUPRO – АКУПРО (ParkeDavis), табле-
ти 5 mg, 10 mg, 20 mg, 40 mg квинаприл..
TRANDOLAPRIL
(ТРАНДОЛАПРИЛ)
Состав: дериват на перхидроиндол карбок-
силна киселина.
Дејство: слично на другите АКЕ – инхиби-
тори.
Индикации: лесна до умерена хипертензија;
по миокарден инфаркт кај пациенти со лево-
коморна дисфункција; срцева слабост.
Дозирање: хипертензија, почетна доза 500
μg еднаш дневно, се зголемува на секои 2–4
недели; вообичени дози 1–2 mg еднаш днев-
но; макс. 4 mg дневно; ако се употребува за-
едно со диуретик, види погоре.
Мерки на претпазливост: види општ дел.
Контраиндикации: види општ дел.
Несакани ефекти: види општ дел;
тахикардија,аритмии, ангина, транзиторна
исхемична атака, церебрална хеморагија,
цереброваскуларен инсулт, миокарден ин-
фаркт, сува уста, кожни манифестации, екс-
фолијативен дерматит, астенија, алопеција,
диспнеа и бронхит.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
GORTEN – ГОРТЕН (Abbott), капсули 0.5
mg, 1 mg, 2 mg трандолаприл.
43
Лекови за кардиоваскуларни болести
И. – АНТАГОНИСТИ НА
АНГИОТЕНЗИН II–РЕЦЕПТОРИТЕ
Антагонистите на ангиотензин II–рецепто-
рите се алтернатива за пациентите кои не
ги толерираат АКЕ – инхибиторите поради
постојаната сува кашлица , но тие ги имаат
истите контраиндикации како и АКЕ – ин-
хибиторите.
Лосартан и валсартан се специфични анги-
отензин II рецепторни антагонисти кои по
многу особини се слични на АКЕ – инхиби-
торите; кандесартан, епросартан, ирбесартан
и телмисартан се воведени од неодамна. За
разлика од АКЕ – инхибиторите, овие лекови
не го инхибираат метаболизирањето на бра-
дикинините и другите кинини и поради тоа
не доведуваат до појава на перзистентна сува
кашлица што се јавува како компликација
при третман со АКЕ – инхибитори. Затоа ова
е корисна алтернатива за пациентите кај кои
е прекината терапијата со АКЕ – инхибитор
поради перзистентна кашлица.
Ангиотензин II рецепторантагоност може да
се употреби како алтернатива на АКЕ инхи-
битор во третманот на срцева слабост (види
поглавје за срцева слабост) или дијабетична
нефропатија.
Мерки на претпазливост: Ангиотензин II
рецепторантагонистите треба внимателно
да се употребуваат при стеноза на реналната
артерија (види: Ренални ефекти на АКЕ – ин-
хибитори). Се препорачува контрола на кон-
центрацијата на калиум во плазмата, особено
кај стари лица и кај пациенти со бубрежна
слабост; кај овие пациенти се препорачуваат
помали почетни дози. Исто така, овие леко-
ви треба да се употребуваат со внимание кај
пациенти со аортна или со митрална стеноза
и кај опструктивна хипертрофична кардио-
миопатија.
Интеракции: види соодветно поглавје (АКЕ
– инхибитори).
Контраиндикации: ангиотензин II рецеп-
торантагонистите, како и кај АКЕ – инхи-
битори, треба да се избегнуваат во тек на
бременост.
Несакани ефекти: несаканите ефекти обич-
но се мали. Може да настапи симптоматска
хипотензија, особено кај пациенти со смален
интраваскуларен волумен (на пр., кај оние
пациенти што земаат високи дози на диу-
ретици). Ретко може да дојде до хиперкале-
мија; опишани се случаи на ангиоедем при
употреба на некои од ангиотензин II рецеп-
торантагонистите.
LOSARTAN
(ЛОСАРТАН)
Состав: дериват на хидроксиметилимидазо-
лот.
Дејство: ги блокира АТ1– рецепторите на
ангиотензинот II и предизвикува пад на крв-
ниот притисок.
Индикации: хипертензија, ренално заболу-
вање кај хипертензивни тип 2 дијабетичари
(види општ дел).
Мерки на претпазливост: општи, хепатал-
на и бубрежна инсуфициенција.
Контраиндикации: општи и доење.
Несакани дејства: општи и дијареја, мијал-
гија, кашлица, ретко хепатит, нарушување
на вкусот, мигрена, анемија, васкулит (вклу-
чително и HenochSchaenlein пурпура), заше-
метеност, уртикарија, пруритус.
Дозирање: вообично 50 mg еднаш дневно
(стари лица над 75 години, умерена до изра-
зена бубрежна слабост, хиповолемија, почет-
на доза 25 mg еднаш дневно); ако е потребно,
по неколку недели дозата може да се зголеми
до 100 mg еднаш дневно.
Готови лекови
LORISTA – ЛОРИСТА (Krka), таблети 50
mg лосартан.
LOSARTAN – ЛОСАРТАН (Алкалоид),
таблети 50 mg лосартан.
VALSARTAN
(ВАЛСАРТАН)
Состав: дериват на бензилсупституиран
имидазол.
Дејство: слично на лосартанот, општ дел.
Индикации: хипертензија.
Мерки на претпазливост: општи и лесно
до умерено оштетување на црниот дроб; бу-
брежна слабост .
Контраиндикации: општи и изразена хе-
патална инсуфициенција, цироза, билијарна
опструкција, доење.
Несакани ефекти: општи и замор, ретко
дијареја, артралгија, мијалгија, нарушување
на вкусот, главоболка, епистакса, тромбоци-
топенија, неутропенија.
Дозирање: обично 80 mg еднаш дневно (ста-
ри лица над 75 години, лесна до умерена бу-
брежна слабост, хиповолемија, почетна доза
40 mg еднаш дневно); ако е потребно, по
најмалку 4 недели дозата може да се зголеми
до 160 mg дневно (кај оштетување на црниот
дроб 80 mg дневно).
Готови лекови
DIOVAN – ДИОВАН (Novartis Pharm
Services), капсули 80 mg, 160 mg валсартан.
44
Фармакотераписки прирачник
CANDESARTAN
(КАНДЕСАРТАН)
Состав: дериват на бензоимидазолкарбокси-
лат циклохексилкарбонатот.
Дејство: слично на другите блокатори на ан-
гиотензинските рецептори.
Индикации: хипертензија.
Дозирање: почетна доза 4 mg (2 mg кај бу-
брежна и хепатална слабост) еднаш дневно;
вообичаена доза на одржување 8 mg еднаш
дневно, макс 16 mg, еднаш дневно.
Мерки на претпазливост: општи и хепатал-
на и бубрежна инсуфициенција.
Контраиндикации: општи и доење, холес-
таза.
Несакани ефекти: горнореспираторни
симптоми, како ринит и фарингит; абдоми-
нална болка, артралгија, мијалгија, гадење,
главоболка, периферни едеми, кожни мани-
фестации, пруритус, зашеметеност, нарушу-
вање на крвната слика.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
AMIAS – АМИАС (AstraZeneca), таблети 2
mg, 4 mg, 8 mg кандесартан.
EPROSARTAN
(ЕПРОСАРТАН)
Состав: дериват на метилимидазол акрилна-
та киселина.
Дејство: слично на другите блокатори на ан-
гиотензинските рецептори.
Индикации: општи и хипертензија.
Дозирање: 600 mg еднаш дневно (кај стари
над 75 години, кај лесна до умерена хепатал-
на слабост, бубрежна слабост, почетна доза
300 mg еднаш дневно); ако е потребно, до-
зата се зголемува по 2–3 недели до 800 mg
еднаш дневно.
Мерки на претпаливост: општи и бубрежна
инсуфициенција, доење.
Контраиндикации: општи и изразита хепа-
тална инсуфициенција
Несакани ефекти: општи и ринитис, ретко
анемија, флатуленција, хипертриглицериде-
мија, артралгија, зашеметеност.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
TEVETEN – ТЕВЕТЕН (Solvay), таблети
300 mg, 400 mg, 600 mg епросартан.
IRBESARTAN
(ИРБЕСАРТАН)
Состав: дериват на фенилбензилдиазаспи-
ролот.
Дејство: слично на другите блокатори на ан-
гиотензинските рецептори.
Индикации: хипертензија, ренално заболу-
вање кај хипертензивни тип 2 дијабетичари.
Дозирање: хипертензија, почетна доза 150
mg еднаш дневно, се зголемува ако е по-
требно до 300 mg еднаш дневно. Ренално
заболување, дневно кај хипертензивни тип
2 дијабетичари, почетна доза 150mg еднаш
дневно; зависно од одговорот се зголемува
до 300mg еднаш дневно; кај пациенти на
дијализа и кај стари над 75 години почетна
доза е 75 mg еднаш дневно.
Контраиндикации: општи и доење.
Несакани ефекти: општи и дијареја, диспеп-
сија, тахикардија, артралгија, зашеметеност,
уртикарија, кашлица, астенија.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
APROVEL – АПРОВЕЛ (BristonMyers),
таблети 75 mg, 160 mg, 300 mg ирбесартан.
TELMISARTAN
(ТЕЛМИСАРТАН)
Состав: дериват на бензоимидазолбифенил
карбоксилната киселина.
Дејство: слично на другите блокатори на ан-
гиотензинските рецептори.
Индикации: општ дел.
Дозирање: 1 х 40 mg на ден, максимално 1 х
80 mg на ден.
Несакани ефекти: слични на другите блока-
тори на ангиотензинските рецептори.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
MICARDIS – МИКАРДИС (Boehringer),
таблети 20 mg, 40 mg, 80 mg телмисартан.
Ј. – БЛОКАТОРИ НА
КАЛЦИУМОВИТЕ КАНАЛИ
Постојат три класи блокатори на калциумо-
вите канали: деривати на фенилалкиламинот
(пр. верапамил); бензотијазепини (пр. дил-
тијазем) и дихидропиридини (амлодипин,
фелодипин, исрадипин, лацидипин, леркани-
пидин, никардипин, нифедипин, нимодипин,
нисолдипин).
Сите три класи го инхибираат влегувањето
на калциум во клетките преку дејствување
на посебни места на алфа1–субединицата
на Лтипот калциумови канали. Бидејќи
постојат и други калциумови канали, овие
лекови само делумно го модифицираат вкуп-
ниот транспорт на калциум во клетките.
Блокаторите на калциумовите канали
дејствуваат врз миокардните клетки, врз
45
Лекови за кардиоваскуларни болести
клетките на спроводниот систем и врз клет-
ките на васкуларните мазни мускули. Ефек-
тите од нивното дејствување се редукција на
миокардната контрактилна сила, забавање на
спроведувањето на електричните импулси во
срцето, смалување на васкуларниот тонус на
срцето, како и на системскиот тонус.
Блокаторите на калциумовите канали се раз-
ликуваат по својот афинитет кон различни
можни места на дејство. Релативната специ-
фичност на секој агенс се должи на фактот
што секоја класа има посебно, единствено
место на врзување на алфа1 субединицата, а
овие места се различно распределени во раз-
лични ткива.
Поради оваа специфика, и терапевстските
ефекти се различни. Така, на пр., лековите
од сите три групи предизвикуваат вазодила-
тација, но обично само дихидропиридините
доведуваат до рефлексна тахикардија. Дил-
тијаземот и верапамилот, за разлика од дихи-
дропиридините, доведуваат до забавање на
AVспроведувањето. Верапамилот и дилтија-
земот би требало да се одбегнуваат кај срце-
вата слабост бидејки можат да ја редуцираат
веќе постојната срцева пумпна слабост и да
предизвикаат клинички сигнификантно вло-
шување.
Верапамилот се користи во третманот на ан-
гина пекторис, хипертензија и аритмии. Тој
е блокатор на калциумовите канали со силно
негативно инотропно дејство и го редуцира
минутниот волумен на срцето, ја забава ср-
цевата фреквенција и може да влијае врз ар-
териовентрикуларната спроводливост. При
високи дози може да преципитира срцева
слабост, да ги влоши нарушувањата во спро-
водливоста и да предизвика хипотензија, и
не би требало да се користи заедно со бета
– блокатори.
Дилтијаземот е ефикасен кај повеќето фор-
ми на ангина пекторис, а неговите форми
со долготрајно дејство се користат и кај
хипертензијата. Може да се употребува кај
пациенти кај кои бетаблокаторите се контра-
индицирани или неефикасни. Тој има пома-
ло негативно инотропно дејство во однос на
верапамилот и ретко предизвикува значајна
миокардна депресија. Сепак, поради ризи-
кот од брадикардија, комбинацијата со бета
– блокатори треба да се употребува многу
внимателно.
Дихидропиридините ги релаксираат вас-
куларните мазни мускули и ги дилатираат
коронарните и периферните артерии. Имаат
поголемо влијание врз крвните садови а по-
мало врз миокардот во однос на верапамилот,
и, за разлика од него, немаат антиаритмичен
ефект. Ретко преципитираат појава на срцева
слабост.
Нифедипинот е прототип и главен претстав-
ник на дихидропиридинските деривати, а ин-
дициран е при ангина пекторис (коронарен
спазам) и хипертензија.
Важно е да се напомне дека препаратите на
нифедипинот со кратко дејство не треба да
се употребуваат во третманот на хипертен-
зија или ангина пекторис бидејќи голем број
студии укажаа дека овие препарати доведу-
ваат до зголемена инциденција на акутни ко-
ронарни збиднувања. Од друга страна, пак,
препаратите со долго дејство го смалуваат
севкупниот и кардиоваскуларниот морта-
литет, еквивалентно на диуретиците и бета
– блокаторите.
Никардипинот, исрадипинот, лацидипинот,
лерканидипинот и нисолдипинот имаат
слични ефекти како и нифедипинот. Нисол-
дипинот дејствува претежно на коронарната
циркулација и е индициран при ангина пек-
торис. Нитрендипинот е силен вазодилата-
тор кој дејствува првенствено на периферна-
та циркулација и е индициран при артериска
хипертензија. Нимодипинот е вазодилататор
кој што дејствува претежно на церебралната
циркулација, што и го определува неговото
индикационо подрачје. Амлодипинот и фе-
лодипинот имаат подолго време на дејство
од другите дихидропиридини и можат да се
применуваат еднаш дневно.
Несаканите ефекти на дихидропиридините
се резултат на вазодилатацијата што ја пре-
дизвикуваат. Најчесто црвенилото и главо-
болката се намалуваат по неколкудневна
употреба, а перималеоларните отоци само
делумно се намалуваат со диуретици.
Треба да се внимава при прекинување на те-
рапијата со блокаторите на калциумовите ка-
нали, бидејќи има соопштенија дека наглото
прекинување може да доведе до влошување
и егзацербација на ангината.
VERAPAMIL
(ВЕРАПАМИЛ)
Состав: дериват на фенилалкиламинот.
Дејство: предизвикува инхибиија на ин-
флуксот на калциумовите јони низ бавните
калциумови канали на васкуларните мазни
мускулни клетки, на клетките на миокардот,
како и на клетките на спроводниот систем на
срцето.
Индикации: пароксизмална суправентри-
куларна тахикардија (вклучително и онаа
предизвикана од WPW или LGL синдром) за
брза конверзија во синусен ритам; контрола
на брзиот вентрикуларен ритам кај атријален
флатер или атријална фибрилација, освен ако
46
Фармакотераписки прирачник
се придружени со WPW или LGL синдром;
лесна артериска хипертензија (само ретард-
ните форми на лекот).
Мерки на претпазливост: AV блок од прв
степен, акутна фаза од миокарден инфаркт
(да се избегнува кај брадикардија, хипотен-
зија, лева вентрикуларна срцева слабост);
кај пациенти кои користат бетаблокатори;
хепатална инсуфициенција; кај деца само на
барање од специјалист; бременост; доење;
да се избегнува сок од грејпфрут (го менува
метаболизмот на лекот).
Интереакции: истовремената употреба со
бета – блокатори, антиаритмици, инхалаци-
они анестетици ги потенцира кардиодепре-
сивните ефекти на овие лекови (негативно
инотропно и хронитропно дејство); употре-
бен заедно со перорални антихипертензиви
има дополнителен антихипертензивен ефект;
при истовремена примена со дигиталис доза-
та на последниот треба да се редуцира.
Верапамил и бета – блокатори: инјекција
на верапамил не би требало да се дава на
пациенти кои претходно биле третирани со
бетаблокатори поради ризикот од хипотен-
зија и асистолија; не се препорачува ниту
користење на бета – блокатори по дадена
инјекција верапамил; потребна е претпазли-
вост и при истовремена перорална употреба
на верапамил и бета – блокатори.
Контраиндикации: хипотензија; брадикар-
дија, AVблок од втор или од трет степен си-
ксинус синдром, кардиоген шок; синоатрија-
лен блок; историја за левовентрикуларна
слабост или значајно намалена ЛВфункција,
дури и да е контролирана со терапија; ат-
ријален флатер или фибрилација при Wolf–
Parkinson–White (WPW) синдромот, порфи-
рија.
Несакани ефекти: констипација; помалку
вообичаено гадење; повраќање; црвенило
на лицето; главоболка, вртоглавица; сонли-
вост, едеми (посебно на зглобовите); ретко
алергиски реакции (еритем, пруритис, ур-
тикарија, ангиоедем, Stevens–Johnson–синд-
ром), мијалгија; артралгија; парестезии,
еритромегалгија, зголемена концентрација
на пролактин; ретко гинекомастија и хипер-
плазија на непцето по долготраен третман;
емоционална депресија; по интравенска ад-
министрација или високи дози: хипотензија,
срцева слабост, брадикардија, блок во спро-
ведувањето и асистолија.
Дозирање: перорално: кај суправентрику-
ларни аритмии (освен WPW) 40–120 mg, 3
пати на ден; кај ангина 80–120 mg, 3 пати
дневно; кај хипертензија 240–480 mg поделе-
ни во 2–3 дози; бавна интравенска инјекција
(во траење од 2–3 минути, 3 мин. кај стари
лица) кај пароксизмална тахиаритмија, 5–10
mg (се препорачува следење на ECG) кај па-
роксизмална тахиаритмија, а ако е потребно,
може да се додадат уште 5 mg по 5–10 мин.
Готови лекови
VERAPAMIL – ВЕРАПАМИЛ
(Balkanpharma–Dupnitza), таблети 40 mg, 80
mg, 120 mg и 240 mg верапамил; (Алкалоид,
Јака 80, Zdravlje): дражеи 40 mg, 80 mg, 120
mg верапамил; (Алкалоид, Zdravlje), aмпули
5 mg/2 ml верапамил.
LEKOPTIN MITE – ЛЕКОПТИН МИТЕ
(LEK ), таблети 40 mg верапамил; дражеи,
40 mg верапамил.
LEKOPTIN – ЛЕКОПТИН (LEK d.d Lek
Скопје), таблети 80 mg верапамил; (Merz
Pharma GmbH & Company KgaA), дражеи 40
mg, 80 mg, 120 mg верапамил; ампули 5 mg/2
ml верапамил.
LEKOPTIN RETARD – ЛЕКОПТИН РЕ-
ТАРД (ЛЕК),таблети 240 mg верапамил.
RANIL – РАНИЛ (FURAN Laboratories s.a.),
таблети 40 mg верапамил.
VERAZIL – ВЕРАЗИЛ (Merz Pharma GmbH
& Company KgaA), дражеи 40 mg верапа-
мил.
DILTIAZEM
(ДИЛТИЈАЗЕМ)
Состав: дериват на бензодијазепинот.
Дејство: предизвикува инхибиција на ин-
флуксот на калциумовите јони низ бавните
канали на срцевиот мускул и на васкуларните
мазни мускулни клетки, поради што доведу-
ва до дилатација на периферните артериоли
преку смалување на периферниот васкуларен
и коронарен отпор и со тоа настанува консе-
квентно намалување на коронарните спазми,
покачениот крвен притисок и зголемената
срцева фреквенција.
Индикации: профилакса и третман на ан-
гина пекторис, вазоспастична (принзметал)
ангина; артериска хипертензија; суправен-
трикуларни тахиаритмии.
Мерки на предпазливост: намалување на
дозата при оштетување на црниот дроб и
при бубрежна слабост; срцева слабост или
значајно намалена левокоморна функција,
AV–блок од прв степен или продолжен PR–
интервал.
Интереакции: при истовремена употреба со
други антихипертензиви се потенцира анти-
хипертензивниот ефект; при негова истовре-
мена примена со кардиодепресивни лекови
и/или инхибитори на AV спроведување, се
зголемува нивното инхибиторно дејство на
спроводниот систем; при истовремена упо-
треба на дилтијазем и циклоспорини може да
47
Лекови за кардиоваскуларни болести
дојде до токсични манифестации од страна
на циклоспоринот, циметидинот ја зголему-
ва концентрацијата на дилтијазем во крвта.
Контраиндикации: значајна брадикардија,
AV–блок од втор или од трет степен (до-
колку не е поставен пејсмејкер), sick синус
синдром, изразена левокоморна слабост;
бременост и доење.
Несакани дејства: брадикардија, синоатрија-
лен блок, AV–блок, палпитации, хипотен-
зија; вртоглавица, главоболка; слабост;
екстрапирамидални симптоми; депресија,
фотосензитивност; ретки гастроинтестинал-
ни нарушувања; црвенило на лицето и на те-
лото, едеми (посебно на зглобовите), јадеж,
исклучително ретко eritema multiforme и
ексфолијативен дерматит; хепатит; гинеко-
мастија; хиперплазија на непцето.
Дозирање: ангина пекторис и средна ар-
териска хипертензија, препарат со кратко
дејство 60 mg, 3 пати дневно (кај постари,
иницијално двапати на ден) до максимални
360 mg дневно.
Препарат со долготрајно дејство 90 mg и 120
mg два пати дневно, 240 mg еднаш дневно.
Готови лекови
ALDIZEM – АЛДИЗЕМ (Алкалоид), табле-
ти 60 mg, 90 mg дилтиазем.
DILTIAZEM – ДИЛТИЈАЗЕМ
(Balkanpharma–Dupnitza), таблети 60 mg
дилтијазем.
NIFEDIPINE
(НИФЕДИПИН)
Состав: дериват на дихидропиридинот.
Дејство: инхибиција на инфлуксот на калци-
умовите јони низ бавните канали на срцеви-
от мускул и на васкуларните мазни мускулни
клетки, поради што доведува до дилатација
на периферните артериоли преку смалување
на периферниот васкуларен отпор и afterload
на срцето; дилатација на коронарните арте-
рии и на артериолите во нормални и во исхе-
мични регии; нема влијание на миокардната
спроводливост и на контрактилност.
Индикации: профилакса на ангина пекто-
рис; артериска хипертензија; Raynaud–фено-
мен.
Мерки на предпазливост: повлекување на
исхемичната болка или постојната болка се
засилува 30 мин по иницијалниот третман;
срцева слабост или значајно намалена ле-
вокоморна функција; значајна хипотензија;
редукција на дозата при хепатална инсуф-
ициенција; дијабетес мелитус; може да го
инхибира породувањето; бременост; доење;
да се избегнува сок од грејпфрут (го менува
метаболизмот на лекот).
Интеракции: синергистички дејствува со
бета–адренергичните блокатори, антихипер-
тензиви и нитрати; го потенцира дејството
на дигоксин.
Контраиндикации: кардиоген шок; напред-
ната аортна стеноза; прв месец по миокарден
инфаркт;акутен коронарен синдром; порфи-
рија.
Несакани дејства: тахикардија; палпитации;
формите со кратко дејство можат да инду-
цираат или да преципитираат пад на крвни-
от притисок и рефлексна тахикардија која
може да води кон миокардна или церебрална
исхемија; вртоглавица, фотосензитивност,
главоболка; црвенило на лицето, отоци на
скочните зглобови; јадеж, уртикарија; нау-
зеја; констипација или дијареја; зачестено
уринирање, хиперплазија на непцето; тром-
боцитопенија, депресија и импотенција; те-
леангиектазии; холестаза; иктерус.
Дозирање: зависи од формите и индикаци-
ите:
–брзо ослободување: ангина (види погоре) и
Raynaud–феномен; не се препорачува за ар-
териска хипертензија: во почетокот 5 mg три
пати дневно до 20 mg трипати дневно;
–забавено ослободување: профилакса на ан-
гина и хипертензија; од 10 до 30 mg еднаш
до двапати дневно до максимални 90 mg
дневно.
Готви лекови
NIPIDIN – НИПИДИН (Merz Pharma GmbH
& Company KgaA), таблети 20 mg нифеди-
пин.
NIFECARD RETARD – НИФЕКАРД РЕ-
ТАРД (LEK), таблети 20 mg нифедипин.
NIFEDIPIN – НИФЕДИПИН (Јака 80),
таблети 10 mg нифедипин; (Balkanpharma–
Dupnitza), дражеи 10 mg нифедипин.
NIFEDIPIN RETARD – НИФЕДИПИН РЕ-
ТАРД (Јака 80), таблети 20 mg нифедипин.
NIFADIL – НИФАДИЛ (Алкалоид АД),
таблети 10 mg нифедипин
NIFADIL RETARD – НИФАДИЛ РЕТАРД
(Алкалоид ), таблети 20 mg нифедипин.
CORDIPIN – КОРДИПИН (Krka), таблети
20 mg нифедипин.
CORDIPIN XL – КОРДИПИН ХЛ (Krka),
таблети 40 mg нифедипин.
ADALAT – АДАЛАТ (Bayer pharma), капсу-
ли 10 mg нифедипин.
NIFELAT RETARD – НИФЕЛАТ РЕТАРД
(Zdravlje), таблети 20 mg нифедипин.
AMLODIPINE
(АМЛОДИПИН)
Состав: дериват на дихидропиридинот.
Дејство: калциум антагонист со долго
48
Фармакотераписки прирачник
дејство од групата дипиридини; предизви-
кува инхибиција на инфлуксот на калциу-
мовите јони низ бавните канали на срцевиот
мускул и на васкуларните мазни мускулни
клетки, поради што доведува до дилатација
на периферните артериоли преку смалување
на периферниот васкуларен отпор и afterload
на срцето; дилатација на коронарните арте-
рии и на артериолите во нормални и вп исхе-
мични регии; нема влијание на миокардната
спроводливост и на контрактилност.
Индикации: хипертензија, профилакса на
ангина пекторис.
Мерки на претпазливост: хепатална инсу-
фициенција.
Интереакции:
истовремената употреба со други антихи-
пертензиви го потенцира неговото дејство;
нестероидните антиинфламаторни лекови го
антагонизираат антихипертензивниот ефект;
симпатомиметиците го намалуваат антихи-
пертензивниот ефект на амлодипинот.
Контраиндикации: кардиоген шок, неста-
билна ангина, сигнификантна аортна стено-
за, бременост и доење.
Несакани дејства: главоболка; вртоглавица;
визуелни нарушувања; периферни отоци;
слабост; гадење; црвенило на лицето, кожен
раш, хиперплазија на непцето, ретки гастро-
интестинални тешкотии, препотување, пал-
питации; сонливост; мијалгија; артралгија;
астенија; периферна невропатија; импотен-
ција; зачестено уринирање; исто така прија-
вени се случаи на иктерус, панкреатит, хи-
пергликемија, тромбоцитопенија, васкулит,
ангиоедем, алопеција и гинекомастија.
Дозирање: хипертензија или ангина, во по-
четокот 5 mg еднаш дневно до максимални
10 mg еднаш дневно
Готови лекови
AMLODIL – АМЛОДИЛ (Bosnalijek), кап-
сули 5 mg амлодипин.
NORVASC – НОРВАСК (Phizer S.A), табле-
ти 5 mg, 10 mg амлодипин.
AMLODIPIN – АМЛОДИПИН (Merz
Pharma GmbH & Company KgaA), таблети 10
mg амлодипин.
AMLOPIN – АМЛОПИН (LEK), таблети 5
mg, 10 mg амлодипин.
TENOX – ТЕНОКС (Krka), таблети 5 mg, 10
mg амлодипин.
AMONEX – АМОНЕКС (Belupo), таблети 5
mg, 10 mg амлодипин.
FELODOPINE
(ФЕЛОДИПИН)
Состав: дериват на дихидропиридинот.
Дејство: слично на амлодипинот.
Индикации: хипертензија, профилакса на
ангина пекторис.
Мерки на претпазливост: повлекување
на исхемичната болка или постојната бол-
ка се засилува многу бргу по иницијалниот
третман, исто така, рано се развива кардио-
ген шок; хепатална инсуфициенција; доење;
да се избегнува сок од грејпфрут(го менува
метаболизмот на лекот).
Контраиндикации: бременост, нестабилна
ангина, кардиоген шок, неконтролирана ср-
цева слабост, сигнификантна аортна стеноза,
прв месец по миокарден инфаркт.
Несакани дејства: црвенило на лицето; гла-
воболка; палпитации; слабост; наузеа; вртог-
лавица; гравитациони едеми; раш црвенило
по телото, пруритус, кутан васкулит; хипер-
плазија на непцето; импотенција; зачестено
уринирање; треска.
Дозирање: хипертензија: иницијално 5 mg
дневно (кај постари 2,5 mg) наутро; вооби-
чаена доза на одржување 5–10 mg еднаш
дневно; дози над 20 mg ретко се потребни;
ангина, во почетокот 5 mg еднаш дневно на-
утро до максимални 10 mg еднаш дневно.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
PLENDIL – ПЛЕНДИЛ (Astra–Ze–neca),
таблети 2.5 mg 5 mg 10 mg фелодипин.
NICARDIPINE
(НИКАРДИПИН)
Состав: дериват на дихидропиридинот.
Индикации: профилакса на ангина пекто-
рис, лесна до средна хипертензија.
Дозирање: во почетокот 20 mg три пати
дневно со зголемување по три дена до 30 mg
трипати дневно, максимално 120 mg дневно.
Мерки на претпазливост: повлекување на
исхемичната болка или постојната болка се
засилува 30 мин. по иницијалниот третман
или по зголемување на дозата; исто така рано
се развива кардиоген шок; постара возраст;
хепатална или ренална инсуфициенција; да
се избегнува сок од грејпфрут (го менува ме-
таболизмот на лекот).
Контраиндикации: кардиоген шок; напред-
ната аортна стеноза; нестабилна ангина или
акутни атаки; прв месец по миокарден ин-
фаркт; бременост; доење.
Несакани ефекти: вртоглавица; главоболка;
периферни едеми; црвенило на лицето; пал-
питации; наузеја; чешање; гастроинтести-
нални нарушувања, сонливост; иносомнија;
тинитус; хипотензија; диспнеа; парестезии;
зачестено уринирање; исто така, регистрира-
ни се тромбоцитопенија, депресија и импо-
тенција.
49
Лекови за кардиоваскуларни болести
Готови лекови
Нема регистрирани препрати во РМ.
CARDENE – КАРДЕН (Yamanouchi), капсу-
ли 20 mg, 30 mg никардипин.
ISRADIPINE
(ИСРАДИПИН)
Состав: дериват на дихидропиридинот.
Дејство: слично на нифедипинот, но со по-
долготрајно дејство.
Индикации: артериска хипертензија.
Дозирање: на почетокот 2х2.5 mg на ден, по-
доцна може повеке, до 2х5 mg на ден.
Несакани ефекти: слични како и кај други-
те дихидропиридински деривати.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
PRESCAL – ПРЕСКАЛ (Novartis), тбл. 2.5
mg исрадипин.
NISOLDIPINE
(НИСОЛДИПИН)
Состав: дериват на дихидропиридинот.
Дејство: слично на исрадипинот.
Индикации: слично на исрадипинот.
Дозирање: на почетокот 1х10 mg, подоцна
може и повеке, 1х20 – 40 mg на ден.
Несакани ефекти: слични како и кај други-
те дихидропиридински деривати.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
SYSCOR – СИСКОР (Forest), тбл. 10 mg, 20
mg, 30 mg нисолдипин.
LACIDIPINE
(ЛАЦИДИПИН)
Состав: дериват на дихидропиридинот.
Дејство: слично на другите дихидропири-
дински деривати со подолготрајно дејство.
Индикации: артериска хипертензија.
Дозирање: на почетокот 1х2 mg на ден, а по-
доцна по потреба може до 1х4 mg на ден.
Несакани ефекти: слични на другите леко-
ви од оваа група.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
MOTENS – МОТЕНС (Boehringer), таблети
2 mg, 4 mg лацидипин.
LERCANIDIPINE
(ЛЕРКАНИДИПИН)
Состав: дериват на дихидропиридинот.
Дејство: слично на другите дихидропири-
дински деривати со подолготрајно дејство.
Индикации: артериска хипертензија.
Дозирање: на почетокот 1х10 mg на ден, по-
доцна може до 1х20 mg на ден.
Несакани ефекти: слични на другите леко-
ви од оваа група.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
ZANIDIP – ЗАНИДИП (Napp), таблети 10
mg лерканидипин.
NIMODIPINE
(НИМОДИПИН)
Состав: дериват на дихидропиридинот.
Дејство: блокатор на калциумовите канали,
но дејствува претежно вазодилататорно на
церебралната циркулација.
Индикации: превенција и третман на исхе-
мичен невролошки дефицит по аневризмат-
ско субарахноидално крвавење.
Мерки на претпазливост: церебрален едем
или значајно покачен интракранијален при-
тисок; хипотензија; да се избегнува исто-
времена употреба на нимодипинтаблети и
инфузија, други блокатори на калциумовите
канали, бетаблокатори; хепатална и ренална
инсуфициенција; бременост; да се избегну-
ва сок од грејпфрут (го менува метаболизмот
на лекот).
Интереакции: види посебно поглавје.
Контраиндикации: прв месец по миокарден
инфаркт; нестабилна ангина.
Несакани ефекти: хипотензија, варијации
на срцевата фреквенција; црвенило на ли-
цето; главоболка; гастроинтестинални нару-
шувања; препотување и чувство на врелина;
тромбоцитопенија и илеус.
Дозирање: превенција, перорално, 60 mg
секои 4 часа; да се стартува по 4 дена од су-
барахноидалното крвавење и да се продолжи
21 ден.
Третман, интравенски инфузии преку цен-
трален катетер, 1 mg/час иницијално, да се
покачува по 2 часа до 2 mg/час, следејќи го
крвниот притисок; кај пациентите со низок
крвен притисок или со телесна тежина пома-
ла од 70 kg да се започне со 500 μg/час или
помалку; третманот треба да се започне што
е можно побрзо и да се применува континуи-
рано до 5 дена (максимално 14 дена); во слу-
чај на хируршки зафат потребно е да се про-
должи најмалку 5 дена по зафатот. Вкупно
максимално третманот трае 21 ден (14 дена
за инфузија)
Готови лекови
NIMODIL – НИМОДИЛ (Remedina), табле-
ти 30 mg нимодипин.
NIMOTOP S – НИМОТОП С (Bayer Pharma),
таблети 30 mg, инјекции 10 mg/50 ml нимо-
дипин.
50
Фармакотераписки прирачник
Комбинации на антихипертензивни леко-
ви со различно дејство
SINEPRES – СИНЕПРЕС (LEK), дражеи 0,1
mg, резерпин + 10 mg хидрохлоротијазид +
0,6 mg дихидроерготоксин.
BRINERDIN – БРИНЕРДИН (Krka), дражеи
0,1 mg резерпин + 5 mg клопамид + 0,5 mg
дихидроергокристин.
POLYFLEX – ПОЛИФЛЕКС (Алкалоид),
таблети 1 mg празосин + 0,5 mg политија-
зид.
3
ЛЕКОВИ ПРОТИВ
СРЦЕВИ АРИТМИИ
Пред започнувањето со фармаколошка ан-
тиаритмична терапија неопходно е: точно
дијагностицирање на типот на аритмијата;
корекција на потенцијалните влошувачки
фактори за аритмии (транзиторни метаболни
нарушувања, конгестивна срцева слабост,
или акутна исхемија – во некои случаи само
ова е доволно за контрола на аритмиите); да
се разгледа потенцијалната улога на лекови-
те како причина или пак како влошувачки
фактор за појавата на аритмии.
Антиаримтмичните лекови се користат: за
терминирање на акутен пристап на аритмија,
за превенирање на повторување на аритмија-
та и за превенирање на животнозагрозувачки
аритмии.
Повеќето од антиаритмичните лекови што
се употребуваат имаат релативно низок ток-
сично/тераписки однос и може да пројават
проаритмичен ефект.
Постојат повеќе видови аритмии и секоја од
нив бара соодветен тераписки пристап.
Аритмиите може да се поделат на нарушу-
вања во пропагацијата на импулсите и нару-
шувања во создавањето импулси.
ВИДОВИ АРИТМИИ
Преткоморни ектопични удари
Се јавуваат спонтано кај околу 60% од
возрасните. Обично се асимптоматски и бе-
нигни, при што не е потребна терапија. Поне-
когаш може да се асоцирани со палпитации,
а кај осетливи пациенти да иницираат парок-
сизмални суправентрикуларни тахикардии.
Притоа е корисна антиаритмична терапија со
бета – блокатори. Потребно е елиминирање
на факторите што може да доведат до појава
на овие аритмии, како што се алкохолот, ци-
гарите или адренергичните стимуланси.
Коморни ектопични удари
Ова се најчести аритмии и се јавуваат кај
пациенти со или без срцево заболување.
Кај пациентите без срцево заболување не се
асоцирани со зголемен морбидитет и мор-
талитет. Најчесто се јавуваат кај пациенти
со прележан миокарден инфаркт Ако екто-
пичните удари се почести (>10/час) или во
салви, асоцирани се со зголемен морталитет,
иако кај овие пациенти морталитетот обично
е асоциран со сигнификатно смалена комор-
на функција. При акутна исхемија може да
преципитираат коморна тахикардија или фи-
брилација.
Кога не постои срцево заболување поединеч-
ните асимптоматски ектрасистоли не бараат
третман. При симптоматските аритмии, об-
ично асоцирани со митрален пролапс или со
тиреотоксикоза, најчесто се советува бета
– блокатор. Треба да се напомене дека кај
пациенти со срцево заболување зголемената
зачестеност на коморните екстрасистоли е
асоцирана со зголемен ризик од нагла смрт и
поради тоа е неопходен соодветен третман.
Атријална фибрилација
Ова е честа аритмија и може да се појави
како пароксизмална или како перзистентна
форма. Може да се јави кај нормални лица,
особено при емоционелен стрес, по хирур-
гија или при алкохолна интоксикација, како
и при метаболните нарушувања, акутната хи-
поксија, тиреотоксикозата. Перзистентната
АФ обично се јавува кај пациенти со срцево
заболување, како ревматска или неревматска
валвуларна болест, хипертензивна болест,
атријален септален дефект.
При акутна АФ треба да се дефинира пре-
ципитирачкиот фактор (треска, алкохолна
интоксикација тиреотоксикоза, белодроб-
на емболија, конгестивна срцева слабост,
перикардит) и терапијата да се насочи кон
примарното нарушување. Ако клиничкиот
статус на пациентот е изразито компромити-
ран, терапија на избор е кардиоверзијата. Во
отсуство на изразита хемодинамичка ком-
промитираност, цел на терапијата треба да
биде забавање на коморната фреквенција.
Коморниот ритам кај атријалната фибри-
лација (АФ) може да биде контролиран со
дигиталис, бета – блокатор, дилтијазем или
верапамил. Дигоксинот обично е ефикасен
за контролирање на ритамот во мир, особено
ако АФ е придружена со конгестивна срцева
слабост. Ако ритамот во мир или при напор
не може да се контролира, дилтијазем или
51
Лекови за кардиоваскуларни болести
верапамил може да се комбинира со диго-
ксин. Во некои случаи, на пример акутна при
АФ или при пароксизмална АФ, дилтијазе-
мот или верапамилот или, пак, други лекови
се посоодветни од дигоксинот. Во случаи на
зголемено ниво на катехоламините или зго-
лемен тонус на симпатичниот нервен систем,
се преферираат бета – блокатори. Антикоа-
гулантни лекови се индицирани особено кај
срцевите мани, кај болестите на миокардот,
или кај повозрасните; кај многу возрасните
целосниот бенефит и ризикот треба внима-
телно да се разгледаат. Помлади пациенти со
АФ, во отсуство на срцево заболување, не-
маат потреба од антикоагулација. Во преве-
нирањето на емболии аспиринот е помалку
ефикасен отколку варфаринот, но може да
биде погоден ако нема други ризикфактори
за мозочен удар. Се користат дози од 75 до
300 mg аспирин дневно.
Атријален флатерн
Овој тип аритмија е најчест кај пациенти со
органско срцево заболување. Може да биде
пароксизмален, и тогаш обично е присутен
некој преципитирачки фактор (перикардит,
акутна респираторна слабост итн.), или пер-
зистентен. Често се јавува во првите денови
по срцева хирургија. Коморниот ритам во
мир може понекогаш да биде контролиран со
дигоксин. Реверзија во синусритамот може
да се постигне со соодветен синхронизиран
ДЦ шок. Алтернативно, амиодаронот може
да се искористи за враќање на синусритамот,
а амиодарон или соталол за негово одржу-
вање. Ако аритмијата е долготрајна, пред
кардиоверзијата треба да се земат антикоагу-
лантни средства за да се избегнат емболични
комликации.
Пароксизмална суправентрикуларна
тахикардија
Оваа тахикардија кај повеќето пациенти се
повлекува спонтано или може да се конвер-
тира во синусритам, со рефлексна вагална
стимулација со помош на респираторни
маневри или со притисок на еден каротиден
синус (само кај мониторирани пациенти,
бидејќи е опасна кај постари, дигиталис ток-
сичност, скорешна исхемија). Ако вагалната
стимулација не успее, најдобар третман е ин-
травенска администрација на аденозин. Ин-
травенската администрација на верапамил е
корисна кај пациенти со миокардна или вал-
вуларна болест (не кај пациенти неодамна
третирани со бета – блокатори). За аритмии
кои лошо се толерирани, синхронизиран ДЦ
шок обично обезбедува брзо олеснување.
Кога постои пароксизмална суправентрику-
ларна тахикардија со блок, можна е интокси-
кација со дигиталис. Во овие случаи, освен
прекин на дигиталисот и давање суплементи
на калиум, може да биде корисна и интра-
венска администрација на бета – блокатор.
Вентрикуларна тахикаридија
Опстојувачката вентрикуларна тахикардија е
дефинирана како вентрикуларна тахикардија
што трае повеќе од 30 сек. Треба да се тер-
минира поради појава на хемодинамички ко-
лапс. Вентрикуларната тахикардија обично
се јавува при одредени структурни срцеви за-
болувања (најчесто при хронична исхемична
болест по миокарден инфаркт, при неисхе-
мична кардиомиопатија, при метаболни на-
рушувања, токсичност на лекови како и при
продолжен QT интервал). Неопстојувачката
тахикардија, исто така, е асоцирана со срце-
во заболување, но често пати тоа отсуству-
ва. Обично, неопстојувачката тахикардија е
асимптоматска, за разлика од опстојувачката
која е симптоматска, придружена со изрази-
то хемодинамичко нарушување и со појава
на миокардна исхемија.
За третман на опстојувачката вентрику-
ларна тахикаридија (ВТ) и за профилакса
на рекурентни напади се користат повеќе
антиаритмични лекови. Вентрикуларната
тахикардија, во акутната фаза на миокарден
инфаркт, бара соодветен третман, но веројат-
носта од оваа и од други животнозагрозувач-
ки аритмии се намалува нагло по првите 24
часа од срцевиот удар, особено кај пациенти
без срцева слабост или шок. Префериран лек
за итна употреба е лидокаинот. Многу брзи-
те ВТ доведуваат до длабок циркулаторен
колапс и треба да бидат ургентно третирани
со ДЦ шок. Torsades de pointes се специјална
форма на ВТ кои се појавуваат при долг QT
интервал (обично предизвикан од лекови,
хипокалемија, изразена брадикардија, генет-
ска предиспозиција). Овие се обично само-
терминирачки, но се често рекурентни и мо-
жат да доведат до губење на свеста. При овој
вид аритмии ефикасно е интравенско давање
на магнезиум сулфат, а предвид доаѓаат бета
– блокатори (но не соталол) и атријален или
вентрикуларен пејсинг. Антиаритмиците (и
лидокаинот) можат уште повеќе да го про-
должат QT интервалот и така да ја влошат
состојбата.
КЛАСИФИКАЦИЈА НА
АНТИАРИТМИЧНИТЕ ЛЕКОВИ
Предложени се неколку класификации на ан-
тиаритмичните лекови, а најчесто употребу-
вана е класификацијата на VaughanWilliams.
Оваа класификација се базира на: 1.ексцита-
торните струи (Na+ и Ca++), 2. траењето на
52
Фармакотераписки прирачник
акциониот потенцијал и 3. автоматичноста
(фаза 4 на деполаризација).
Според оваа класификација, антиаритмични-
те лекови се поделени во 4 класи:
Класа I A, B, C: својот ефект го изразуваат
преку депресија на ексцитаторните струи и
со смалување на брзината на спроведување-
то. Ова се лековистабилизатори на мембра-
ните (кинидин, лидокаин, флекаинид);
Класа II: бета – блокатори;
Класа III: својот ефект го изразуваат преку
зголемување на рефрактерноста со продол-
жување на траењето на акциониот потен-
цијал. Во оваа класа спаѓаат: амиодарон,
бретилиум, соталол;
Класа IV: калциумови блокатори (верапа-
мил, но не дихидропиридини).
Од клинички аспект, антиаритмиците можат
да се класифицираат на: лекови за суправен-
трикуларни аритмии, лекови за суправентри-
куларни и вентрикуларни аритмии и лекови
само за вентрикуларни аритмии.
А. – ЛЕКОВИ ПРОТИВ
СУПРАВЕНТРИКУЛАРНИ АРИТМИИ
Аденозинот е лек од избор за терминирање
на пароксизмална суправентрикуларна та-
хикардија. Има кратко дејство (околу 8–10
секунди) и повеќето несакани ефекти се
краткотрајни. За разлика од верапамилот,
аденозинот може да се примени и по употре-
ба на бета – блокатори.
Кардиотонични гликозиди (препаратите
детално се опишани во поглавјето за инот-
ропни лекови). Пероралната администрација
го забава коморниот одговор во случаи на
атријална фибрилација и атријален флатер.
Интравенската инфузија на дигоксин ретко е
ефикасна за брза контрола на вентрикулар-
ниот ритам. Кардиотоничните гликозиди се
контраиндицирани кај суправентрикуларни
аритмии асоцирани со WPW синдром.
Верапамил (препаратите детално се опишани
во поглавјето за блокатори на калциумовите
канали). Ефикасен е за суправентрикулар-
ни тахикардии. Иницијалната интравенска
администрација може да се продолжи со
орален третман. Не треба да се користи кај
тахиаритмии со широк QRSкомплекс, освен
ако не е со сигурност докажано суправентри-
куларното потекло. Контраиндициран е кај
атријална фибрилација со преексцитација
(WPW синдром).
Бета – блокатори (препаратите детално се
опишани во поглавјето за бета – блокатори-
те). Интравенската администрација, како ес-
тимол или пропранолол, може да доведе до
брза контрола на вентрикуларниот ритам.
ADENOSINE
(АДЕНОЗИН)
Состав: природен нукллеозид.
Дејство: ја смалува автоматичноста; го сма-
лува ефективниот рефрактерен период на
преткомората; доведува до намалување на
брзината на спроведувањето во AV–јазол.
Индикации: брза реверзија во синус ритам
на пароксизмална суправентрикуларна тахи-
кардија, како и на тахикардии асоцирани со
акцесорни патишта (WPW синдром).
Мерки на претпазливост: атријална фибри-
лација или атријален флатер со акцесорни
патишта, срцева трансплантација.
Контраиндикации: болест на синусниот
јазол, AV–блок од втор или трет степен, аст-
ма.
Несакани ефекти: хипотензија, изразена
брадикардија, транзиторно црвенило на ли-
цето, наузеја, диспнеа, бронхоспазам.
Дозирање: брза интравенска инјекција во
централната или со големата периферна
вена, 3 mg за 2 секунди со мониторинг, а ако
е потребно 6 mg за 1–2 минути, а потоа 12 mg
за 1–2 минути.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
ADENOCOR – АДЕНОКОР (Sanof –
Synthelabo), ампули 3 mg/ml аденозин.
Б. – ЛЕКОВИ ПРОТИВ
СУПРАВЕНТРИКУЛАРНИ И
ВЕНТРИКУЛАРНИ АРИТМИИ
Амиодарон. Тоа е антиаритмик од класа III.
Неговите дејства можат да се поделат на кар-
дијални и екстракардијални. Кардијалните
ефекти на амиодаронот се резултат на ефек-
тивната блокада на натриумовите и калци-
умовите канали. Амиодаронот доведува до
продолжување на рефрактерниот период, до
депресија на автоматизмот на SA и AV јазол,
како и до забавање на спроведувањето во
Пуркињеовите влакна. Нема изразен карди-
одепресивен ефект. Најважен екстракардија-
лен ефект му е периферна вазодилатација
поради блокада на алфа–адренергичните
рецептори, како и блокада на калциумовите
канали.
Се користи при пароксизмални суправентри-
куларни, нодални и вентрикуларни тахикар-
дии, АФ и АФл и вентрикуларна фибрила-
ција.
Може да се дава парентерално, со интравен-
ска инфузија и перорално. Има предност во
53
Лекови за кардиоваскуларни болести
однос на другите антиаритмици поради тоа
што има незначителен депресивен ефект врз
миокардот.
Амиодаронот има многу долг полуживот (и
до неколку недели) и треба да се дава еднаш
дневно. Потребни се повеќе недели или ме-
сеци за да се постигне стабилна концентра-
ција на амиодарон во плазмата.
Амиодаронот содржи јод и може да предиз-
вика нарушувања на тироидната функција
(хипотироидизам или хипертироидизам).
Поради ова е потребен клинички преглед
и лабораториски тестови пред почнувањето
на третманот, и потоа на секои 6 месеци. По-
качените Т3 и Т4 со мала концентрација на
TSH сугерираат тиреотоксикоза, и амиода-
ронот треба привремено да биде прекинат.
Ако терапијата со амиодарон не смее да се
прекине, хипотироидизмот може да се тре-
тиран со заменувачка терапија.
Амиодаронот е, исто така, асоциран со хе-
патотоксичност и третманот треба да биде
прекинат при поголеми абнормалности на
хепаталната функција или при појава на кли-
нички знаци за хепатално заболување.
Бета – блокатори (лековите подетално се
опишани во поглавјето за бета – блокатори).
Ова се антиаритмици од класа II. Нивниот
антиаритмичен ефект се должи на смалу-
вањето на ефектите на симпатичкиот сис-
тем на автоматичноста и спроводливоста во
срцето. Може да се употребуваат заедно со
дигоксин за контрола на коморниот одговор
при атријална фибрилација, посебно кај па-
циенти со тиреотоксикоза. Бета – блокатори-
те, исто така, се употребуваат во третманот
на аритмии по миокарден инфаркт.
За брз третман на суправентрикуларни арит-
мии и на синусна тахикардија може да се
користи есмолол кој е релативно кардиосе-
лективен бета – блокатор, со многу кратко
траење на дејство, особено во преоператив-
ниот период. Може да се употребува и во
други ситуации, како што е миокардниот ин-
фаркт, каде што постојаната бета – блокада
може да биде опасна.
Соталолот, некардиоселективен бета – блока-
тор со дополнителна класа III антиаритмична
активност, се употребува за профилакса на
пароксизмални суправентрикуларни арит-
мии. Тој, исто така, ги супримира вентри-
куларните есктрасистоли и неодржувачката
коморна тахикардија. Докажано е дека е по-
ефикасен од лидокаинот во прекинувањето
на спонтана одржувачка коморна тахикар-
дија при коронарна артериска болест или
кардиомиопатија. Кај осетливи пациенти
може да предизвика torsades de pointes.
Дизопирамидот (класа IIA) може да се ко-
ристи за контрола на аритмии по миокарден
инфаркт, но употребата е ограничена поради
кардиодепресивниот ефект.
Флекаинидот е во класата со лидокаин (кла-
са IC). Се користи кај сериозни симптомат-
ски вентрикуларни аритмии, нодални реен-
тритахикардии и пароксизмална АФ. Како и
кинидинот, може да преципитира сериозни
аритмии кај мал број пациенти.
Прокаинамид (класа IA) се дава во интра-
венски инјекции за контролирање на вентри-
куларните аритмии.
Пропафенонот (тип IC) се користи за профи-
лакса и третман на вентрикуларни аритмии и
за некои суправентрикуларни аритмии. Има
комплексен механизам на дејство, вклучу-
вајќи слаба бета – блокаторска активност,
па затоа кај хроничната белодробна болест
се дава со внимание. Овој антиаритмик ја
стабилизира клеточната мембрана со инхи-
бирање на трансмембранскиот премин на
натриум во клетките. Има локално анесте-
тичко дејство, а делумно ги блокира и бе-
таадренергичните рецептори и калиумовите
канали. Како резултат на овие механизми го
продолжува траењето на акциониот потен-
цијал и ефективниот рефрактерен период, го
покачува прагот на наздразливост, ја забава
спроводливоста и спонтаната дијастолна ре-
поларизација. Дејствува на сите делови од
спроводниот систем на срцето и има дејство
кај нарушувања на срцевиот ритам од раз-
лично потекло.
Кинидинот (класа IA) може да биде ефика-
сен во супресијата на суправентрикуларни
и вентрикуларни аритмии, а може и сам да
предизвика нарушувања во ритамот, па затоа
се дава со претпазливост.
AMIODARONE
(АМИОДАРОН)
Состав: дериват на бутилбензофуранил ке-
тонот.
Дејство: продолжување на рефрактерниот
период, депресија на автоматизмот на SA и
AV–јазолот, како и забавање на спроведу-
вањето во Пуркинеовите влакна; перифер-
на вазодилатација. Механизам на Дејство:
блокада на натриумовите и на калциумовите
канали.
Индикации: пароксизмални суправентри-
куларни, нодални тахикардии, АФ и АФл
рефрактерни вентрикуларни тахикардии и
вентрикуларна фибрилација, посебно при
акутна исхемија.
Мерки на претпазливост: хепатална функ-
ција и тестови за тироидната функција пред
третманот и потоа секои 6 месеци; срцева
слабост, ренална дисфункција, изразена бра-
54
Фармакотераписки прирачник
дикардија, порфирија.
Интеракции: комбинираната терапија со
други антиаритмици, бета – блокатори или
блокатори на калциумовите канали го по-
тенцира кардиодепресивниот ефект, при што
доаѓа до нарушување во автоматичноста и
спроводливоста; во комбинација со кардијал-
ни гликозиди, ја зголемува концентрацијата
на дигоксин; го потенцира антикоагулантни-
от ефект на кумаринските антикоагуланси;
лековите кои доведуваат до хипокалемија
може да го зголемат ризикот од аритмии.
Контраиндикации: синусбрадикардија,
SA–блок, историја за тироидна дисфункција,
бременост, лактација, сензитивност на јод,
циркулаторен колапс, артериска хипотен-
зија, избегнување на болус кај конгестивна
срцева слабост.
Несакани ефекти: хипотироидизам, хипер-
тироидизам, дифузен пулмонален алвеоли-
тис и интерстицијална фиброза, реверзбилни
корнеални микродепозити, покачени транса-
минази, хепатитис и цироза, периферна нев-
ропатија и миопатија, брадикардија и преч-
ки во спроведувањето на импулсот, ретко
наузеја и вомитус, метален вкус, сонливост,
алопеција, кошмари, вртоглавица, главобол-
ка, парестезии, импотенција, епидидимитис,
хиперсензитивност, васкулити и тромбоци-
топенија, хемолитичка или апластична ане-
мија.
Дозирање: орално: 200 mg 3 пати дневно 1
недела, потоа 2 пати дневно по 200 mg уште
една недела; вообичаена доза на одржување
од 200 mg еднаш дневно; интравенска ин-
фузија: 5 mg/kg во тек на 20–120 минути со
ЕКГмониторинг, а потоа, зависно од одгово-
рот, до максимум 1.2 g во тек на 24 часа. При
вентрикуларна фибрилација интравенска
инјекција во тек на 3 минути 300 mg.
Готови лекови
CORDARONE – КОРДАРОН
(SanofSyntelabo Lek), таблети 200 mg, ампу-
ли 150 mg/3 ml амиодарон.
AMLOX – АМЛОКС (Belupo), таблети 200
mg амиодарон.
AMIOKORDIN – АМИОКОРДИН (Krka),
таблети 200 mg, ампули 150 mg/3 ml амиода-
рон.
AMIODARON – АМИОДАРОН (Zdravlje),
таблети 200mg амиодарон.
SEDACORON – СЕДАКОРОН (EBEWE
Pharma Ges.m.b.H. Nfg.KG), таблети 200 mg
амиодарон.

FLECAINIDE
(ФЛЕКАИНИД)
Состав: дериват на пиперидинот моноаце-
тат.
Дејство: со блокада на натриумовите канали
и со анестетичкото дејство се предизвикува
смалување на брзината на спроведувањето
на импулсите и продолжување на рефрак-
терниот период.
Индикации: таблети и инјекции: AV нодал-
на тахикардија, аритмии асоцирани со WPW
синдром и слични состојби со акцесорни
патишта, пароксизмална АФ; само таблети:
симптоматска опстојувачка ВТ и/или не-
опстојувачка ВТ кај пациенти резистентни
на друга терапија; само инјекции: вентри-
куларни тахиаритмии резистентни на друг
третман.
Дозирање: перорално: за вентрикуларни
аритмии иницијално 100 mg 2 пати дневно
до максимум 400 mg дневно и за суправен-
трикуларни аритмии 50 mg 2 пати дневно, до
максимум 300 mg. дневно. Со бавна интра-
венска инфузија: 2mg/kg во тек на 10–30 ми-
нути, максимум 150 mg со ЕКГмониторинг,
следено со инфузија од 1.5 mg/kg/час во тек
на 1 час, до 600 mg, како кумулативна доза
во првите 24 часа.
Мерки на претпазливост: пациенти со
пејсмејкери (treshold на стимулација може
да се зголеми), со болест на синусниот јазол,
AV–блок од втор и трет степен, блок на гран-
ка, АФ по кардиохирургија, хепатална и ре-
нална дисфункција, бременост, лактација.
Контраиндикации: напредната срцева сла-
бост, историја за миокарден инфаркт и БЕ
активност или асимптоматска неопстојувач-
ка ВТ, долготрајна АФ без обид за конверти-
рање во синусритам, хемодинамички сигни-
фикантна валвуларна срцева болест.
Несакани ефекти: проаритмија, AV блок,
срцева слабост, миокарден инфаркт, хипо-
тензија, гадење, повраќање, хепатална дис-
функција, диспнеа, нарушувања на видот,
халуцинации, депресија, конвулзии, пери-
ферна невропатија, парестезии, вертиго,
редукција на крвните елементи, алопеција,
потење, фотосензитивност.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
TAMBOCOR – ТАМБОКОР (3M), таблети
50 mg, 100 mg, ампули 50 mg/ml флека-
инид.
PROPAFENONE
(ПРОПАФЕНОН)
Состав: дериват на пропафенон.
Дејство: ја стабилизира клеточната мембра-
на и има локално анестетичко дејство, со
блокада на натриумовите канали, а делумно
ги блокира и бетаадренергичните рецептори
55
Лекови за кардиоваскуларни болести
и калциумовите канали.
Индикации: вентрикуларни аритмии, парок-
сизмални суправентрикуларни тахиаритмии
(пароксизмален атријален флатер, атријална
фибрилација, пароксизмални риентри тахи-
кардии вклучувајќи го атриовентрикулар-
ниот јазол или акцесорните патишта), каде
што стандардната терапија е неефикасна или
контраиндицирана.
Мерки на претпазливост: постари пациен-
ти, пациенти со пејсмејкери, со срцева сла-
бост, хронична белодробна болест, бубреж-
на слабост, оштетување на црниот дроб, при
бременост, доење.
Интеракции: ја зголемува плазматската кон-
центрација на дигоксинот, варфаринот и бета
– блокаторите; при истовремена примена со
локални анестетици се зголемува ризикот од
невролошки нарушувања.
Контраиндикации: напредната срцева сла-
бост, кардиоген шок, хипотензија изразена
брадикардија, AV–блок од втор или од трет
степен, блок на гранка, мијастенија гравис,
електролитни нарушувања, напредната оп-
структивна белодробна болест.
Несакани дејства: гадење, повраќање, гор-
члив вкус, ортостатска хипотензија, алер-
гиски кожни реакции, дијареја, главоболка,
брадикардија, SA, AV или интравентрику-
ларни блокови, проаритмија, холестаза, лу-
пус синдром.
Дозирање: 150 mg 3 пати дневно, хоспитал-
но со ЕКГмониторинг и контрола на крвниот
притисок, до максимум 300 mg 3 пати днев-
но.
Готови лекови
PROPAFENON – ПРОПАФЕНОН (Алка-
лоид), таблети 150 mg, ампули 35 mg/10 ml
пропафенон.
PROPAFEN – ПРОПАФЕН (Zorka pharma),
таблети 150 mg, 300 mg пропафенон.
QUINIDINE
(КИНИДИН)
Состав: изомер на кининот.
Дејство: локално анестетичко дејство пре-
ку блокада на брзиот премин на натриум во
клетките, поради што доаѓа до забавање на
брзината на фаза О, како и до смалување на
големината на фаза 1 од акциониот потен-
цијал; има одреден степен на ваголитичко
дејство; пројавува и вазодилататорен ефект
поради блокадата на алфа адренергичните
рецептори во крвните садови.
Индикации: супресија на суправентрику-
ларни и вентрикуларни аритмии.
Дозирање: орално, 200–400 mg 3 до 4 пати
дневно.
Мерки на претпазливост: внимателно кај
декомпензирана срцева слабост, миокарди-
тис, мијастенија гравис.
Контра Индикации: срцев блок.
Несакани дејства: вентрикуларна аритмија,
тромбоцитопении, хемолитичка анемија,
грануломатозен хепатит.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
QUINIDINE SULPHATE – КИНИДИН
СУЛФАТ (Незаштитено), таблети 200 mg
кинидин.
KINIDIN DURULES – КИНИДИН ДУРУ-
ЛЕС (Astra Zeneca), таблети 250 mg кини-
дин.
PROCAINAMIDE
(ПРОКАИНАМИД)
Состав: дериват на прокаинот.
Дејство: слично на кинидинот, ги блокира
натриумовите канали, но е со послабо анти-
мускаринско дејство.
Индикации: вентрикуларни аритмии, осо-
бено после миокарден инфаркт, атријална
тахикардија.
Дозирање: per os, 4 х 250 – 500 mg.
Несакани дејства: слични на кинидинот, но
послаби. Освен тоа, прокаинамидот може
да предизвика синдром сличен на Lupus
erythematodes.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
PRONESTYL – ПРОНЕСТИЛ (Squibb), амп.
100 mg/ml прокаинамид
DISOPIRAMIDE
(ДИЗОПИРАМИД)
Состав: дериват на морфолиноетил пироли-
динонмонохидрохлоридот.
Дејство: блокада на натриумовите канали во
синусниот јазол и во спроводниот систем на
срцето. Го продолжува рефракторниот пери-
од, и ги намалува ексцитабилноста и спро-
водливоста во срцето.
Индикации: вентрикуларни аритмии, осо-
бено по миокарден инфаркт. Исто така и су-
правентрикуларни аритмии.
Дозирање: per os, 3 х 150 – 300 mg на ден.
Несакани ефекти: електрофизиолошки на-
рушувања слични како кај кинидинот, како и
негативно инотропно дејство.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
RYTHMODAN – РИТМОДАН (Borg), капс.
100 mg, 150 mg дизопирамид.
56
Фармакотераписки прирачник
В. – ЛЕКОВИ ПРОТИВ
ВЕНТРИКУЛАРНИ АРИТМИИ
Бретилиумот (класа III) се користи како ан-
тиаритмик само при ресусцитација. Се дава
интрамускулно и интравенски, но може да
предизвика изразита хипотензија и гадење.
Лидокаинот (класа IB) Се користи за супри-
мирање на ВТ и за редуцирање на ризикот од
вентрикуларна фибрилација при миокарден
инфаркт. Може да доведе до депресија на
централниот нервен систем, или до депре-
сија на кардиоваскуларниот систем.
Мексилетинот (класа IB) има изразито де-
пресивно дејство на клеточната мембрана.
Има слично дејство со лидокаинот.
Морицизинот (етмозин) (класа IC) се корис-
ти, во ретки случаи, за профилакса и третман
на сериозни и животнозагрозувачки вентри-
куларни аритмии.
Фенитоин порано се користеше во бавна
интравенска инјекција за вентрикуларни
аритмии предизвикани од кардиотонични
гликозиди.
LIDOCAINE
(ЛИДОКАИН)
Состав: дериват на ксилидинот.
Дејство: ја намалува пермеабилноста на
клеточната мембрана од нервните клетки со
блокада на натриумовите канали. Го скрату-
ва траењето на рефракторниот период и ја
депримира електричната активност на депо-
ларизираното аритмогено ткиво.
Индикации: вентрикуларни аритмии, осо-
бено по миокарден инфаркт.
Мерки на претпазливост: пониски дози кај
срцева слабост и кај оштетување на црниот
дроб, по кардиохирургија и кај повозрасни.
Интеракции: истовремената примена со
други антиаритмици го зголемува нивното
кардиодепресивно дејство; бета – блока-
торите доведуваат до зголемено дејство на
лидокаинот; при долготрајна употреба на
ензиминдуцирачки агенси (бензодијазепини,
барбитурати), потребно е зголемување на до-
зата на лидокаин.
Контраиндикации: синоатријални нарушу-
вања во спроведувањето, сите степени на ат-
риовентрикуларен блок, срцева слабост.
Несакани дејства: вртоглавици, парестезии,
конфузија, респираторна депресија, хипо-
тензија и брадикардија (до асистолија).
Дозирање: со интравенска инјекција: кај
пациенти без големо циркулаторно нарушу-
вање, 100 mg како болус за неколку минути,
следено со инфузија на 4mg/минута, а потоа
1 mg/минута со ЕКГмониторинг.
Готови лекови
LIDOCAIN HYDROCHLORIDE – ЛИДОКА-
ИН ХИДРОХЛОРИД (Алкалоид), ампули 40
mg/2 ml лидокаин.
MEXILETINE
(МЕКСИЛЕТИН)
Состав: дериват на етиламинхидрохлори-
дот.
Дејство: депресивно дејство на клеточната
мембрана; ги блокира натриумовите канали
во тек на деполаризација на клеточната мем-
брана и доведува до забавање на порастот
на акционен потенцијал во О–фаза и до
продолжување на ефективниот рефракторен
период.
Индикации: вентрикуларни аритмии, осо-
бено по миокарден инфаркт, вентрикуларни
аритмии предизвикани од дигиталис.
Мерки на претпазливост: пониски дози кај
срцева слабост и при оштетување на црниот
дроб.
Контраиндикации: брадикардија, кардио-
ген шок, AV блок од трет степен.
Несакани ефекти: наузеја, вомитус, консти-
пација, брадикардија, хипотензија, атријална
фибрилација, палпитации, егзацербации на
аритмии, конфузија, конвулзии, дизартрија,
атаксија, нистагмус, тремор, жолтица, хепа-
тит, хематолошки нарушувања.
Дозирање: перорално: почетна доза 400 mg,
следено со 200–250 mg 3 до 4 пати дневно;
со интравенска инјекција: 100–250 mg, со
брзина од 25 mg/минута со ЕКГмониторинг,
следено со инфизија од 250 mg како 0.1%
раствор за 1 час, 125 mg/час, потоа 0.5 mg/
минута.
Готови лекови
MINSETIL – МИНСЕТИЛ (Zdravlje), кап-
сули 200 mg, ампули 250 mg/10 ml мексиле-
тин.
4
ЛЕКОВИ ПРОТИВ
ИСХЕМИЧНА БОЛЕСТ НА
СРЦЕТО
Исхемичната болест на срцето (ИБС)
претставува клиничка состојба со следниве
промени: стабилна ангина пекторис; нес-
табилна ангина пекторис; НЕ– ST сегмент–
елевација миокарден инфаркт и ST–сегмент
елевација миокарден инфаркт.
57
Лекови за кардиоваскуларни болести
Нестабилната ангина, не–ST сегмент ми-
окардниот инфаркт и СТ сегмент миокард-
ниот инфаркт го сочинуваат акутниот коро-
нарен синдром (АКС). Иако традиционално
се веруваше дека прогресивното стеснување
и супсеквентната оклузија на коронарната
артерија на местото на атеросклеротична
плака е причина за АКС, најновите студии се
фокусираат на интеракцијата на крвните еле-
менти со атеросклеротичната плака. Всуш-
ност, изразеноста на преегзистирачката ок-
лузија на коронарната артерија повеќе не се
смета како главен ризикфактор за развој на
АКС. Акутната руптура на плаката води кон
агрегација на тромбоцити и кон формирање
на тромб, што резултира со нагла критична
оклузија на коронарните артерии, нестабил-
на ангина, миокарден инфаркт или нагла
смрт. Поради ова, терапијата за АКС се фо-
кусира на стабилизација на нестабилна плака
и на превенција на руптура на плака, покрај
традиционалниот третман за намалување на
последиците од коронарната оклузија.
ТРЕТМАН НА АНГИНА ПЕКТОРИС
Стабилната ангина пекторис патогенетски е
резултат на стеснување на коронарната ар-
терија од стабилна атеросклеротична плака.
Клинички се манифестира со епизодични
појави на ангинозни болки што се резултат
на транзиторна миокардна исхемија.
Нестабилната ангина пекторис е резултат на
руптура на плака, односно постоење на вул-
нерабилна плака. Се случува кај пациенти со
претходна историја за стабилна ангина или
пак со претходна „нема” коронарна артери-
ска болест. Клинички се манифестира со нов
пристап на изразена ангина или со нагло вло-
шување на претходно постојната стабилна
ангина пекторис.
А. – СТАБИЛНА АНГИНА ПЕКТОРИС
Пред започнувањето на третманот, секој
пациент треба да се евалуира во однос на
ризикфакторите, навиките на живеење, со
контрола на симптомите, со превенција на
оштетувањето на миокардот.
Терапискиот приод се состои од: запознавање
на пациентот со болеста, редукција на ризик-
факторите со цел смалување на прогресијата
на атеросклерозата, третман на придружните
состојби кои доведуваат до влошување на
ангината, адаптација на активностите, меди-
каментозен третман, одредување на критери-
умите и на оптималното време за механичка
реваскуларизација.
Најчесто употребувани лекови при ан-
гина
Нитрати: акутните атаки на стабилна ангина
треба да се третираат со сублингвална фор-
ма на глицерил тринитрат. Ако атаките се
почести од два пати неделно, потребно е во-
ведување постојана антиангинална терапија,
и тоа чекор по чекор, зависно од терапискиот
одговор.
Аспирин (види го поглавјето за антиагре-
гантни лекови) – треба да се дава кај паци-
енти со ангина, и тоа во доза од 75 до 150 mg
дневно.
Бета – блокаторите (види го поглавјето за
бета – блокатори) претставуваат значајна
компонента во фармаколошкиот третман на
ангина пекторис. Овие лекови ја смалува-
ат миокардната кислородна потрошувачка
преку смалување на срцевата фреквенција и
контрактилноста на миокардот предизвикан
од адренергична активност, особено при на-
пор. Целта на терапијата со бета – блокатори
е смирување на ангината и на исхемијата.
Овие лекови го редуцираат морталитетот и
реинфарктот кај пациенти со прележан ми-
окарден инфаркт.
Блокатори на калциумовите канали (види
го поглавјето за блокатори на калциумовите
канали). Дихидропиридинските калциумски
блокатори, дилтијаземот и верапамилот со
долготрајно дејство, се коронарни вазоди-
лататори што доведуваат до редукција на
кислородната потрошувачка, до контрак-
тилност и до крвен притисок. Особено се
корисни при вазоспастична (Prinzmetal’s)
ангина. Верапамилот не треба да се комби-
нира со бета – блокатори, поради потенци-
рањето на ефектите на контрактилноста и
срцевата фреквенција. Нифедипинот и бета
– блокаторите имаат комплементарен ефект
на коронарната перфузија и на миокардната
кислородна потрошувачка.
Статини: треба да се ординираат кај па-
циентите со ангина пекторис и кај оние кои
имаат зголемена концентрација на холесте-
рол во плазмата (поопширно во поглавјето за
антилипемици).
Пациентите со лесно или со умерено изразена
стабилна ангина пекторис и без левокоморна
дисфункција, ефикасно може да се третира-
ат со сублингвален глицерил тринитрат и со
постојана терапија со бетаблокатори.
Кај пациентите без левокоморна дисфунк-
ција, кај кои бета – блокаторите не се погод-
58
Фармакотераписки прирачник
на терапија, се препорачуваат дилтијазем или
верапамил и нитрати со долготрајно дејство,
ако претходно не е постигната задоволител-
на контрола на симптомите.
Кај пациентите со левокоморна дисфункција
треба да се употребуваат нитрати со дол-
готрајно дејство, како и дихидропиридин-
ски калциумови блокатори со долготрајно
дејство.
Б. – НЕСТАБИЛНА АНГИНА
ПЕКТОРИС
Пациентите со нестабилна ангина треба да
бидат хоспитализирани со цел да се обезбеди
поинтензивен лекарски надзор, понатамош-
на дијагноза и третман на болеста.
Целта на третманот е: смирување на болката
во тек на акутниот пристап и
превенирање на понатамошни коронарни
состојби, како што е миокарден инфаркт и
смрт.
Бидејќи нестабилната ангина е резултат на
создавањето тромб на претходно вулнера-
билна атеросклеротична плака, неопходно
е давање антитромботична и антиагрегатна
терапија.
Хепаринот (поглавје за антиакоагулантна
терапија), или нискомолекуларни хепарини
(еноксапарин или далтепарин), се дава 3 до
5 дена, одржувајќи го парцијалното тромбо-
пластинско време на 2 до 5 пати од контрол-
ното. Хепаринот се дава заедно со аспирин.
Аспиринот (поглавје за антиагрегатни леко-
ви) се дава како антиагрегатен лек во доза од
300 mg (изџвакан или растворен во вода).
Нитратите се употребуваат за смирување
на исхемичната болка. Ако сублингвалниот
глицерил тринитрат не е ефикасен, треба да
се даде интравенски или букално глицерил
тринитрат или, пак, интравенски изосорбид
динитрат.
Бета – блокатори (поглавје за бета – блока-
тори). Пациентите без контраиндикации тре-
ба да примаат бета – блокатори (интравенски
или орално).
Кај пациентите без левокоморна дисфунк-
ција, а кај кои бета – блокаторите не се по-
годна терапија, се препорачува дилтијазем
или верапамил и нитрати со долго дејство
(види поглавје за калциум блокатори).
Кај пациентите со висок ризик за развој на
миокарден инфаркт, покрај хепарин и аспи-
рин, се препорачува и давање на инхибито-
ри на гликопротеинските IIb/IIIa рецептори
(поглавје за антиагрегатни лекови).
Кај пациентите со нестабилна ангина пекто-
рис честопати се препорачуваат реваскула-
ризациони процедури.
По смирување на акутниот напад на пациен-
тите им се советува промена на животните
навики и елиминирање или модифицирање
на присутните ризикфактори за коронар-
на артериска болест, аспирин во мали дози
(75–150 mg дневно) и статини.
Во понатамошното следење на овие пациен-
ти потребно е да се прави клиничка процена
за насочување на понатамошната тераписка
стратегија: долготрајна антиангинална тера-
пија или коронарна ангиографија.
Ако постои постојана исхемија, треба да се
продолжи стандардната антиангинална тера-
пија. При смирување на состојбата антиан-
гиналната терапија може внимателно да се
прекине по најмалку 2 месеци од акутниот
пристап.
а. – НИТРАТИ
Нитратите се индицирани во третманот на
ангина пекторис. Тие директно ги релакси-
раат мазните мускули, првенствено во крв-
ните садови. Иако дејствуваат врз сите крвни
садови, посилно го шират венскиот дел од
циркулацијата. Доведуваат до системска ве-
нодилатација и до намалување на дијастол-
ното полнење на срцето („preload”), со што
ја намалуваат тензијата на левата комора и
потрошувачката на кислород во миокардот.
Во срцето ги дилатираат претежно големите
епикардни крвни садови, што го зголемува
доставувањето на крв во исхемичните и во
неисхемичните подрачја.
Апсорпцијата на овие лекови е најбрза и
комплетна преку мукозните мембрани. По-
ради ова, нитроглицеринот се администрира
сублингвално во таблети од 0,4 до 0,6 mg.
На пациентите им се советува лекот да го
земаат при ангинозен напад или пред стрес
(физички или емоционален) за да се пре-
венира ангинозен напад. Алтернативно, за
брзо смирување на симптомите, може да се
користи глицерил тринитрат, како спреј, кај
пациенти кои тешко ја раствораат сублинг-
валната таблета.
Ако болката не се смирува по првата доза на
нитроглицерин, може да се земе втора или
трета доза во временски интервал од 5 ми-
нути. Ако дискомфортот сé уште е присутен
треба да се консултира лекар или да се јави
во ургентна амбуланта за евалуација на мо-
жен акутен коронарен синдром.
Несаканите ефекти, како што се поцрвену-
вање, главоболка или постурална хипотен-
зија, може да доведат до ограничување во
59
Лекови за кардиоваскуларни болести
терапијата, особено ако ангината е изразена
или кога пациентите се невообичаено чувст-
вителни на ефектите на нитратите.
Нитратите со долготрајно дејство се помалку
ефикасни од сублингвалниот во смирување-
то на ангинозна болка. Овие препарати може
се земаат перорално или пак да се аплици-
раат траснсдермално, во вид на лепенка или
маст. Обезбедуваат ефикасна плазмаконцен-
трација во тек на 24 часа.
Изосорбид динитратот е постабилен препа-
рат и е корисен кај пациенти кои немаат чес-
ти ангинозни пристапи. Ефектот настапува
побавно и трае неколку часа. Активноста на
изосорбид динитратот зависи од создавање-
то на активни метаболити, од кои најзначаен
е изосорбид мононитратот.
Изосорбид мононитратот, исто така, е одо-
брен за профилакса на ангина.
Кога сублингвалната форма е неефикасна
кај пациенти со градна болка, како резултат
на миокарден инфаркт или на изразена исхе-
мија, глицерил тринитрат или изосорбид
динитрат може да се ординираат со интра-
венска инјекција.. Интравенското давање е,
исто така, корисно во третманот на акутна
левокоморна слабост.
Значајно е да се напомене дека при терапија
со нитрати со долготрајно дејство може
да дојде до појава на толеранција (смале-
ни терапевстски ефекти), ако терапијата
е континуирана од 12 до 24 часа. Кај овие
пациенти, смалувањето на концентрацијата
на нитрати во крвта на ниски вредности во
тек на 4 до 8 часа секој ден, обично овоз-
можува одржување на ефикасноста на лекот.
Ако дојде до појава на толеранција во текот
на трансдермална примена на нитрати, нив-
ната примена треба да се прекинува во тек
на неколку консекутивни часа на секои 24
часа. Кога се применуваат препарати на из-
осорбид динитрат со модифициран начин на
ослободување, втората од двете дневни дози
треба да се даде по 8 часа од првата доза, а
не по 12 часа. Конвенционалните препарати
на изосорбид мононитрат обично не треба да
се даваат почесто од два пати дневно, освен
ако се употребуваат помали дози; препарати-
те со модифицирано ослободување треба да
се даваат еднаш дневно и тогаш не доаѓа до
појава на толеранција.
GLYCERYL TRINITRATE, NITRO
– GLYCERIN
(ГЛИЦЕРИЛ ТРИНИТРАТ, НИТРОГЛИ-
ЦЕРИН)
Состав: препарат на нитратите.
Дејство: се врзува за гванилат циклазата и го
зголемува нивото на cGMP во васкуларните
мазни мускулни клетки, што резултира со
релаксација на мазните мускули во ѕидовите
на крвните садови. На тромбоцитите дејству-
ва антиагрегационо.
Индикации: третман и профилаксана анги-
на пекторис; левокоморна слабост.
Дозирање: сублингвално, 0,3–1 mg, ако е
потребно може да се повтори.
Со интравенска инфузија, 10–200 μg/мину-
та.
Мерки на претпазливост: изразена црно-
дробна или бубрежна слабост; хипотироиди-
зам, малнутриција, или хипотермија; траума
на главата, церебрална хеморагија; скорешна
историја за миокарден инфаркт; толеран-
ција.
Интеракции: истовремената примена со бета
– блокатори, вазодилататори, диуретици,
АКЕ – инхибитори, ангиотензин рецептор–
блокатори може да доведе до ортостатска
хипотензија; алкохолот и трицикличните
антидепресиви може да го зголемат негови-
от ефект врз намалувањето на крвниот при-
тисок.
Контраиндикации: хиперсензитивност на
нитрати; хипотензивни состојби и хипово-
лемија; хипертрофична опструктивна кар-
диомиопатија, аортна стеноза, срцева тампо-
нада, констриктивен перикардит, митрална
стеноза, изразена анемија, глауком.
Несакани дејства:в: силна главоболка, црве-
нило на кожата на главата, шум и брмчење
во ушите, замаглување, ортостатска хипо-
тензија, тахикардија (но може да дојде до
појава и на парадоксална брадикардија).
Интравенско давање: при интравенско да-
вање на лекот (ако се дава пребрзо) може
да дојде до појава на изразита хипотензија,
гадење, икање, препотување, вознемиреност,
ретростернален дискомфорт, палпитации,
абдоминална болка, синкопа; пролонгирано
давање на лекот може да доведе до метхемо-
глобинемија.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
GLYCERYL TRINITRATE – ГЛИЦЕРИЛ
ТРИНИТРАТ (Незаштитено), лингвалети
0.5 mg глицерил тринитрат.
NITRO – DUR – НИТРО ДУР (Schering),
фластери 0.2 mg/h глицерил тринитрат.
ISOSORBIDE DINITRATE
(ИЗОСОРБИД ДИНИТРАТ)
Состав: дериват на изосорбинската кисели-
на.
Дејство: се врзува за гванилат циклазата, го
зголемува нивото на cGMP во васкуларните
мазни мускулни клетки, што резултира со
60
Фармакотераписки прирачник
релаксација на мазните мускулни клетки во
ѕидовите на крвните садови.
Индикации: лекување и профилакса на ан-
гина пекторис (стабилна, нестабилна, вазос-
пастична), како монотерапија или во комби-
нација со други антиангинални лекови; нема
исхемија на срцето; хипертензија (хипертен-
зивна криза); левокоморна слабост; бело-
дробна хипертензија.
Мерки на претпазливост: изразена црно-
дробна или бубрежна слабост; хипотироиди-
зам, малнутриција или хипотермија; траума
на главата, церебрална хеморагија; скорешна
историја за миокарден инфаркт; толеранција
(види погоре).
Интеракции: истовремената примена со бета
– блокатори, вазодилататори, диуретици,
АКЕ – инхибитори, ангиотензин рецептор–
блокатори може да доведе до ортостатска
хипотензија; алкохолот и трицикличните
антидепресиви може да го зголемат негови-
от ефект врз намалувањето на крвниот при-
тисок.
Контраиндикации: хиперсензитивност на
нитрати; хипотензивни состојби и хипово-
лемија; хипертрофична опструктивна кар-
диомиопатија, аортна стеноза, срцева тампо-
нада, констриктивен перикардит, митрална
стеноза, изразена анемија, глауком.
Несакани дејства: силна главоболка, црве-
нило на кожата на главата, шум и брмчење
во ушите, замаглување, ортостатска хипо-
тензија, тахикардија. Опишан е феномен на
нагло влошување на тегобите (претежно кај
коронарни болни) при прекинување на тера-
пија, па дури и развој на зависност.
Дозирање: сублингвално, 5–10 mg, може да
се повтори по 2–3 часа до подобрување на
симптомите. Перорално, при ангина пекто-
рис 30–120 mg дневно поделено во неколку
дози; при срцева слабост 40–160 mg. При ин-
травенско давање, 2–10 mg/час, ако е потреб-
но и поголеми дози до макс. 20 mg/час.
Готови лекови
ISOSORB RETARD – ИЗОСОРБ РЕТАРД
(Zdravlje), капсули 20 mg изосорбид дини-
трат.
CORNILAT – КОРНИЛАТ (Galenika), табле-
ти 20 mg изосорбид динитрат.
ISODINIT – ИЗОДИНИТ (Balkanpharma–
Dupnitza), таблети 20 mg изосорбид дини-
трат.
TINIDIL – ТИНИДИЛ (Pliva), лингвалети 5
mg изосорбид динитрат.
ISOSORBIDE MONONITRATE (ИЗО-
СОРБИД МОНОНИТРАТ)
Состав: дериват на изосорбинската кисели-
на.
Дејство:. се врзува за гванилат циклазата, го
зголемуваат нивото на cGMP во васкуларни-
те мазни мускулни клетки, што резултира со
релаксација на мазните мускулни клетки во
ѕидовите на крвните садови.
Индикации: профилакса на ангина пекторис
(стабилна, нестабилна, вазоспастична), нема
исхемија на срцето; дополнителна терапија
при конгестивна срцева слабост.
Мерки на претпазливост: изразена црно-
дробна или бубрежна слабост; хипотироиди-
зам, малнутриција или хипотермија; траума
на главата, церебрална хеморагија; скорешна
историја за миокарден инфаркт; толеранција
(види погоре).
Инеракции: истовремената примена со бета –
блокатори, вазодилататори, диуретици, АКЕ
– инхибитори, ангиотензин рецептор–блока-
тори може да доведе до ортостатска хипо-
тензија; алкохолот и трицикличните антиде-
пресиви може да го зголемат неговиот ефект
врз намалувањето на крвниот притисок.
Контраиндикации: хиперсензитивност на
нитрати; хипотензивни состојби и хипово-
лемија; хипертрофична опструктивна кар-
диомиопатија, аортна стеноза, срцева тампо-
нада, констриктивен перикардит, митрална
стеноза, изразена анемија, глауком.
Несакани дејства: силна главоболка, црве-
нило на кожата на главата, шум и брмчење
во ушите, замаглување, ортостатска хипо-
тензија, тахикардија. Опишан е феномен на
нагло влошување на тегобите (претежно кај
коронарни болни) при прекинување на тера-
пијата, па дури и развој на зависност.
Дозирање: почетна доза 20 mg 2–3 пати
дневно или 40 mg два пати дневно (10 mg
два пати дневно кај пациенти кои претход-
но не биле под терапија со нитрати); ако е
потребно, најмногу може да се дадат 120 mg
дневно, поделени во неколку дози.
Готови лекови
PLODIN 20 I 40 – ПЛОДИН 20 И 40 ( JAKA
80), таблети 20 mg, 40 mg изосорбид моно-
нитрат.
MONISID – МОНИЗИД (Balkanpharma–
Dupnitza), таблети 20 mg изосорбид монони-
трат.
MONIZOL – МОНИЗОЛ (Zorka pharma),
таблети 40 mg изосорбид мононитрат.
ISOMONIT – ИСОМОНИТ (Galenika), кап-
сули 40 mg изосорбид мононитрат.
PENTAERYTHROL TETRANITRATE
(ПЕНТАЕРИТРОЛ ТЕТРАНИТРАТ)
Состав: дериват на еритронитратот.
Дејство: види општо за нитратите.
61
Лекови за кардиоваскуларни болести
Индикации: хронична профилакса на анги-
на пекторис, вазоспастична ангина, по ми-
окарден инфаркт, хронична срцева слабост,
хронично белодробно срце.
Дозирање: 80–160 mg дневно, поделени во
две дози.
Несакани ефекти: главоболка, црвенило на
лицето, вртоглавица, ортостатска хипотен-
зија, општа слабост, колапс.; гастроинтести-
нални тешкотии.
Интеракции: алкохолот ги потенцира неса-
каните ефекти.
Контраиндикации: преосетливост на ор-
гански нитрати, тешка анемија, повреда на
главата, церебрална хеморагија, зголемен
интраокуларен и интракранијален притисок,
хипертрофична кардиомиопатија и акутен
инфаркт на срцето.
Готови лекови
DILCORAN 80 – ДИЛКОРАН 80 (Hemofarm
Koncern), таблети 80 mg пентаеритрол тетра-
нитрат.
б. – АНТИАГРЕГАНТНИ ЛЕКОВИ
Тромбоцитите интегрално се вклучени во
тромботичките компликации на атероскле-
розата преку три процеси: атхезија, актива-
ција и агрегација. По руптура на плака од
субендотелот се ослободуваат фактори кои
предизвикуваат примарна активација и атхе-
зија на тромбоцитите, потоа следи агрега-
ција и активација на нивните гликопротеин-
ски рецептори и формирање тромб.
Антиагрегатните лекови ја намалуваат агре-
гацијата на тромбоцити и може да го инхиби-
раат формирањето на тромб во артериската
циркулација, каде што антикоагулационите
фактори имаат мал ефект.
Постојат повеќе лекови кои доведуваат до
инхибирање на функцијата на тромбоцити-
те. Антиагрегатните лекови своето дејство
го остваруваат:
1. дејствувајќи инхибиторно на синтезата на
простациклин (PGI2) и тромбоксан (TXA2),
како на пр.: аспирин, дипиридамол, тиклопи-
дин и клопидогрел;
2. преку блокирање на гликопротеинските
IIb/IIIa рецептори.
Хронична примена на аспирин во дози од
100 до 300 mg дневно превенира агрегација
на тромбоцитите, ги редуцира коронарните
збиднувања кај асимптоматски мажи, кај
пациенти со асимптоматска исхемија по ми-
окарден инфаркт, кај пациенти со хронична
стабилна ангина и кај пациенти со нестабил-
на ангина и со прележан миокарден инфаркт.
Аспирин треба да се дава кај сите пациенти
со коронарна артериска болест во отсуство
на несакани ефекти.
Клопидогрелот и тиклопидинот, исто така,
ја превенираат агрегацијата на тромбоцити-
те, а се одобрени за превенција на исхемич-
ни збиднувања кај пациенти со историја на
симптоматска исхемична болест, како и при
перкутани коронарни и нтервенции. Клопи-
догрелот, во комбинација со аспирин, се дава
кај акутен коронарен синдром со ST сегмен-
телевација.
Дипиридамолот се употребува перорално,
како додатна терапија на оралните антикоа-
гуланси, за профилакса на тромбоемболизам
асоциран со простетична срцева валвула.
Гликопротеин IIb/IIIaинхибиторите ја
превенираат агрегацијата на тромбоцити со
блокирање на врзувањето на фибриноген
за тромбоцитите. Апциксимабот е моно-
клонално антитело кое се врзува за гликоп-
ротеинските IIb/IIIa–recептори и за другите
соодветни места; лиценциран е како додатна
терапија на хепарин и аспирин, превенција
од исхемични компликации кај високори-
зични пациенти кај кои се изведуваат перку-
тани транслуминални коронарни интервен-
ции. Апциксимабот треба да се употребува
само еднаш. Епифубатидот и тирофибанот,
исто така, ги инхибираат гликопротеинските
рецептори IIb/IIIa и се одобрени за употреба
заедно со хепарин и аспирин, во превенција-
та на ран миокарден инфаркт кај пациенти
со нестабилна ангина или не ST сегменте-
левација миокарден инфаркт. Апциксимаб,
епифубатид и тирофибан треба да се пропи-
шуваат само од страна на лекарспецијалист.
Гликопротеинските IIb/IIIaинхибитори се
препорачуваат како дополнителна терапија
при перкутаните коронарни интервенции:
кога раната перкутана коронарна интервен-
ција е индицирана но е одложена; кај паци-
енти со дијабет; при комплексна процедура.
Забелешка: за овие индикации е одобрен
само апциксимабот.
ASPIRIN
(АСПИРИН)
Состав: ацетилсалицилна киселина.
Дејство: го спречува создавањето на
простагландини (простациклин и тромбок-
сан) преку иреверзибилна инхибиција на
ензимот циклооксигеназа.
Индикации: примарна и секундарна превен-
ција на тромботични цереброваскуларни или
кардиоваскуларни заболувања,како и при
акутно коронарно збиднување.
Дозирање: – при акутно исхемично збидну-
вање, единична доза на аспирин 150–300 mg,
62
Фармакотераписки прирачник
придружена со доза на одржување 75–150
mg; – секундарна превенција на исхемични
збиднувања и по by pass хирургија 75–150
mg; – примарна превенција на васкуларни
случувања 75–150 mg.
Мерки на претпазливост: астма; неконтро-
лирана хипертензија; бременост.
Интеракции: види поглавје за интеракции
(аспирин).
Контраиндикации: деца под 16–годишна
возраст и доење, активен пептички улцер,
хемофилија и други нарушувања на коагула-
цијата.
Несакани ефекти: бронхоспазам; гастрои-
нтестинални крвавења, други крвавења (пр.
супконјунктивални).
Подетално за аспиринот и за неговите ре-
гистрирани готови препарати е опишано во
поглавјето за Аналгетични, антипиретични и
антиревматични лекови.
CLOPIDOGREL
(КЛОПИДОГРЕЛ)
Состав: тиенопиридински дериват.
Дејство: селективна инхибиција на ADPин-
дуцираната агрегација на тромбоцити со ди-
ректна инхибиција на врзувањето на ADP за
соодветните рецептори на тромбоцитите.
Индикации: – акутен коронарен синдром
(нестабилна ангина или non Qмиокарден
инфаркт); – перкутани коронарни интервен-
ции (со или без стент); – превенција на ате-
росклеротични збиднувања кај периферна
артериска болест, или во тек на 35 дена од
миокарден инфаркт, или во тек на 6 месеци
од исхемичен мозочен удар.
Мерки на претпазливост: пациенти со
ризик од зголемено крвавење при траума,
хирургија или друга патолошка состојба; се
прави прекин 7 дена пред елективна хирур-
гија, ако не е пожелен антитромбоцитниот
ефект; хепатална слабост, ренална слабост,
бременост.
Интеракции: види поглавје за интеракции
(клопирогрел).
Контраиндикации: хеморагија, вклучител-
но гастроинтестинална и интракранијална;
други несакани ефекти се: абдоминална
болка, гадење, повраќање, констипација;
гастрична или дуоденална улцерација; гла-
воболка, вртоглавица, парестезии, исип,
пруритус, неутропенија, тромботична тром-
боцитопенична пурпура, изолиран случај на
апластична анемија, хепатално и билијарно
нарушување.
Дозирање: 75 mg еднаш дневно.
При акутен коронарен синдром и при перку-
тани коронарни интервенции, почетна доза
300 mg, а потоа 75 mg еднаш дневно заедно
со аспирин.
Готови лекови
ZYLLT – ЗИЛТ (Krka), таблети 75 mg кло-
пидогрел.
PLAVIX – ПЛАВИКС (Sanof Synthelabo),
таблети 75 mg клопидогрел.
TICLOPIDINE
(ТИКЛОПИДИН)
Состав: дериват на тиенопиридинот.
Дејство: инхибира агрегација на тромбоци-
тите и одредени функции на тромбоцитите
и еритроцитите што влијаат врз процесот на
венска и артериска тромбоза: смалување на
атхезивоста на тромбоцитите, инхибиција на
агрегацијата на тромбоцити предизвикана со
аденозин дифосфат во примарна и во секун-
дарна фаза; смалување или инхибиција на
зголемената агрегација на еритроцити пре-
дизвикана со протамин сулфат и подобру-
вање на деформираноста на еритроцитите.
Индикации: профилакса на мајорни исхе-
мични збиднувања кај пациенти со историја
за исхемичен мозочен удар, реверзибилен
невролошки дефицит или транзиторна исхе-
мична атака, и кај пациенти со интермитент-
на клаудикација (третманот се почнува во
болница); профилакса на тромбоемболиски
компликации при хемодијализа, екстракор-
порална циркулација и аортокоронарен by
pass; профилакса на рестенози кај пациенти
со перкутана коронарна интервенција (со
или без стент).
Мерки на претпазливост: оштетување на
црниот дроб, бубрежна слабост, крвната
слика треба да се контролира пред започ-
нувањето на третманот и на секои 2 недели
од третманот во тек на првите 3 месеци (и
во тек на 2 недели од прекинувањето на
третманот ако е помалку од 3 месеци – да се
прекине со терапијата ако дојде до неутропе-
нија или тромбоцитопенија; да се прекине со
терапијата најмалку 10 дена пред елективна
хирургија; бременост и доење.
Интеракции: при истовремено давање со ди-
гоксин се намалува неговата концентрација;
значајно го продолжува полувремето на ели-
минација на теофилин.
Контраиндикации: хеморагична дијатеза;
скорешно крвавење или ризик од крвавење,
вклучувајќи акутен хеморагичен мозочен
удар и активен пептичен улкус, историја за
леукопенија, тромбоцитопенија или аграну-
лоцитоза.
Несакани ефекти: крвавења, болести на
крвта вклучувајќи неутропенија, агрануло-
цитоза, ретко аплазија на коскената срцеви-
на, панцитопенија, тромботична тромбоци-
63
Лекови за кардиоваскуларни болести
топенична пурпура и изолирани случаи на
тромбоцитопенија; гадење, дијареја (да се
прекине ако е изразена); холестатска жол-
тица; зголемени вредности на холестерол и
триглицериди во серумот, хиперсензитивни
реакции, како ангиоедем, васкулит, лупус-
синдром и нефропатија; исип, јадеж.
Дозирање: 250 mg еднаш до два пати днев-
но, во тек на јадење.
Готови лекови
TICLODIX – ТИКЛОДИКС (Hemofarm со
Sanof Pharma), таблети 250 mg тиклопидин.
ILOPROST
(ИЛОПРОСТ)
Состав: дериват на простациклинот.
Дејство: ги инхибира агрегацијата и атхе-
зијата на тромбоцитите, доведува до ди-
латација на артериолите и венулите, пре-
дизвикува вазодилатација во белодробната
циркулација.
Индикации: се користи во лекувањето на
тешка периферна оклузивна болест во слу-
чаи кога постои ризик од ампутација, а не е
можна хируршка интервенција или реваску-
ларизација; напреднати стадиуми на облите-
рирачки тромбангитис кога нема индикација
на реваскуларизација; болни со тешки фор-
ми на синдромот на Raynaud , кои се рези-
стантни на друг тип лекување; умерена или
тешка примарна или секундарна белодробна
хипертензија.
Несакани дејства: најчесто се јавуваат црве-
нило на лицето, главоболка, потоа хипотен-
зија, наузеја, повраќање, засилено потење,
стомашни грчеви, тахикардии, аритмии,
ангинозни напади, особено кај пациенти со
постојна коронарна болест. При намалување
на дозата, несаканите ефекти обично се по-
влекуваат.
Давањето илопрост е контраиндицирано во
бременост, лактација, при активна улкусна
болест, траума, интракранијална хеморагија,
нестабилна ангина пекторис, во период до 6
месеци по миокарден инфаркт, при транзи-
торни исхемични удари или мозочен удар во
предходните 3 месеци.
Дозите се намалуваат при постоење на бу-
брежна или црнодробна инсуфициенција.
Поважни интеракции се со други лекови
кои ја инхибираат тромбоцитната функција
(аспирин, NSAIL), инхибитори на фосфоди-
естераза или орални антикоагуланси кои го
зголемуваат ризикот од појава на крвавење.
Потребна е претпазливост при едновремено
давање на антихипертензиви.
Дозирање: се дава единствено во болнички
услови, како 6–часовна i.v. инфузија во дози
од 0.5 до 2 ng/kg/min. Се почнува со 30–ми-
нутни инфузии во доза од 0.5 ng/kg/min, со
зголемување на дозите по 0.5 ng/kg/min. во
тек на 30 минути, до максимална доза од
2 ng/kg/min. Доколку се појават несакани
ефекти, дозата се намалува. Откако во први-
те 2–3 дена од лекувањето е одредена мак-
сималната доза што болниот ја толерира, се
продолжува со дневни 6–часовни инфузии
во период од 4 недели.
Кај болни со синдромот на Raynaud давање-
то илопрост во тек на 3–5 дена е доволно за
да се постигнат подобрувања кои траат по
неколку недели.
Лекувањето на белодробната хипертензија
се спроведува единствено под супервизија
на искусен лекарспецијалист. Дозите се ти-
трират во интервали од 1 до 8 ng/kg/min.
Готови лекови
ILOMEDIN – ИЛОМЕДИН (Schering), ам-
пули 20 mcg/ml простациклин.
DIPIRIDAMOLE
(ДИПИРИДАМОЛ)
Состав: дериват на пиримидинот.
Дејство: вазодилататорно и антиагрегатно
дејство;го смалува коронарниот васкула-
рен отпор, но дејството му е ограничено на
прекапиларите. Антиагрегатниот ефект се
должи на инхибиција на фосфодиестеразата,
што го зголемува нивото на c–AMP и c–GMP
во тромбоцитите, а со тоа се смалува нивната
адхезија и агрегација. Исто така го оневозмо-
жува повторното преземање на аденозинот
во крвните клетки, со што се засилува анти-
агрегационото дејство на аденозинот.
Индикации: – при состојби со зголемена аг-
регација на тромбоцити (секундарна превен-
ција на миокарден инфаркт, по аортокорона-
рен by pass, транзиторни исхемични удари;
– заедно со кумарински деривати, за про-
филакса на тромбоемболизам при вештачки
срцеви валвули, митрална болест на срцето
и др.; – интравенска инфузија се користи за
неинвазивна дијагностика на суспектна ко-
ронарна болест.
Мерки на претпазливост: влошувачка ан-
гина, аортна стеноза, скорешен миокарден
инфаркт, срцева слабост; може да потенцира
мигрена; хипотензија.
Интеракции: истовремената примена со орал-
ни антикоагуланси или аспирин го зголему-
ва ризикот од крвавење; метилксантините
можат да го намалат ефектот на дипирида-
молот; дипиридамолот го засилува ефектот
на аденозинот, го засилува хипотензивниот
ефект на вазодилататорните лекови.
Несакани дејства: гастроинтестинални ефек-
64
Фармакотераписки прирачник
ти, зашеметеност, мијалгија, глаболка, хипо-
тензија, тахикардија, црвенило, влошување
на симптомите на коронарна артериска бо-
лест, хиперсензитивни реакции, како урти-
карија, изразен бронхоспазам и ангиоедем;
зголемено крвавење во тек и по хирургија.
Дозирање: перорално, 300–600 mg дневно
во 3–4 поделени дози пред јадење.
Интравенска инјекција, само дијагностички.
Готови лекови
PERSEDIL – ПЕРСЕДИЛ (Алкалоид), дра-
жеи 75 mg дипиридамол.
PERSANTIN – ПЕРСАНТИН (Zdravlje),
дражеи 75 mg, ампули 10 mg/ 2 ml дипири-
дамол.
ABCIXIMAB
(АБЦИКСИМАБ)
Состав: фрагмент на химерично монокло-
нално антитело 7Е3.
Дејство: ја инхибира агрегацијата на тром-
боцитите на тој начин што го превенира
врзувањето на фибриноген, von Willebrand
факторот и други атхезивни молекули за гли-
копротеинските IIb/IIIa рецепторни места на
активирани тромбоцити. Исто така се врзува
за витронектинрецепторите на тромбоцити и
ендотелни клетки. Витронектинските рецеп-
тори влијаат на прокоагулантните особини
на тромбоцитите и на пролиферативните
особини на ѕидовите на крвниот сад и на
мазните мускулни клетки. Поради ова двојно
специфично дејство, апциксимабот поефи-
касно го блокира создавањето на тромбин
што следи по активација на тромбоцити, во
однос на другите препарати што ги инхиби-
раат гликопротеинските IIb/IIIb рецептори.
Индикации: превенција на исхемични ср-
цеви компликации кај пациенти кај кои се
врши перкутана коронарна интервенција;
краткорочна (1 месец) превенција од ми-
окарден инфаркт кај пациенти со нестабилна
ангина кај кои изостанува соодветен одговор
на конвенционалниот третман и кај кои е ин-
дицирана перкутана коронарна интервенција
(употребата треба да биде под контрола од
специјалист).
Мерки на претпазливост: пред започну-
вањето на третманот потребно е да се кон-
тролираат протромбинското време, активи-
раното парцијално тромбопластинско време,
хемоглобинот и хематокритот, бројот на
тромбоцитите; по 12 и 24 часа од започну-
вањето на третманот потребно е да се кон-
тролираат хемоглобинот и хематокритот, и
бројот на тромбоцитите; потребна е претпаз-
ливост при истовремена употреба на лекови
кои го зголемуваат ризикот од крвавење; да
се прекине третманот при појава на сериозно
крвавење или ако е потребна итна хируршка
интервенција; бременост.
Интеракции: не се забележани значајни ин-
теракции со други кардиовакуларни лекови.
Контраиндикации: активно внатрешно кр-
вавење, мајорна хеморагија, интракранијал-
на и интраспинална хирургија или траума
последните 2 месеца, мозочен удар послед-
ните 2 години; интракранијална неоплазма,
артериовенска малформација или аневризма,
изразена хипертензија, хеморагична дијатеза,
тромбоцитопенија, васкулит, хипертензивна
или дијабетична ретинопатија; изразена хе-
патална или бубрежна слабост, доење.
Несакани дејства: крвавење; гадење, по-
враќање, хипотензија, брадикардија, градна
болка, болка во грбот, главоболка, треска,
болка на местото на апликација, тромбоци-
топенија; ретко срцева тампонада, адултен
респираторен дистрессиндром, хиперсензи-
тивни реакции.
Дозирање: возрасни, почетна доза 250 μg/kg
во тек на 1 минута со интравенска инјекција,
потоа со интравенска инфузија, 125 ng/kg/ми-
нута (макс. 10 μg/минута); за превенција на
исхемични компликации да се започне 10–60
минути пред перкутаната коронарна интер-
венција и да се продолжи со континуирана
инфузија во тек на 12 часа; за нестабилна ан-
гина, да се почне 24 часа пред планираната
интервенција и да се продолжи со инфузија
12 часа по интервенцијата.
Готови лекови
REOPRO – РЕОПРО (Centocor B.V, ),
раствор за инфузија, 2 mg/ml апциксимаб.
EPTIFIBATIDE
(ЕПТИФИБАТИД)
Состав: аналог на еден дел од фибриноге-
нот.
Дејство: слично на апциксимабинот.
Индикации: превенција на ран миокарден
инфаркт кај пациенти со нестабилна ангина
или со неST сегментелевација миокарден ин-
фаркт и со последна епизода од градна болка
последните 24 часа (да се употребува под
специјалистичка контрола).
Мерки на претпазливост: ренална слабост,
ризик од крвавење – да се прекине веднаш;
истовремената примена со конкомитантни
лекови го зголемува ризикот од крвавење
– веднаш треба да се прекине со терапијата
ако се случи неконтролирано крвавење; пред
третманот да се определат: протромбинско-
то време, активираното парцијално тромбо-
пластинско време, бројот на тромбоцитите,
хемоглобинот, хематокритот и креатини-
65
Лекови за кардиоваскуларни болести
нот во серумот. По 6 часа од почетокот на
третманот да се проверат хемоглобинот, хе-
матокритот, бројот на тромбоцитите, најмал-
ку еднаш дневно; да се прекине со терапијата
ако е потребна фибринолитична терапија,
интрааортна балонпумпа или итна срцева
хирургија; бременост.
Контраиндикации: абнормално крвавење
последните 30 дена, голема хирургија или
траума последните 6 недели, мозочен удар
последните 30 дена или историја за хемо-
рагичен удар, интракранијално заболување
(аневризма, неоплазма или артериовенска
малформација), изразена хипертензија, хемо-
рагична дијатеза, зголемено протромбинско
време или INR, тромбоцитопенија, значајна
хепатална слабост, доење.
Несакани ефекти: крававење.
Дозирање: почетна доза со интравенска
инјекција, 180 μg/kg, потоа со интравенска
инфузија, 2 μg/kg/минута за 72 часа (до 96
часа ако се извврши перкутана коронарна
интервенција во тек на третман.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
INTEGRILIN – ИНТЕГРИЛИН (Schering),
ампули 2 mg/ml ептифибатид.
TIROFIBAN
(ТИРОФИБАН)
Состав: аминокиселинска секвенција за ин-
тегринските рецептори.
Индикации: превенција на ран миокарден
инфаркт кај пациенти со нестабилна ангина
или non–S–сегмент–елевација миокарден
инфаркт и со епизода на градна болка по-
следните 12 часа ( да се употребува под спе-
цијалистичка контрола).
Мерки на претпазливост: ренална слабост,
хепатална слабост (да се избегнува терапија
со тирофибан ако е изразена), голема хирур-
гија или траума последните 3 месеци (да се
избегнува терапијата ако се во тек последни-
те 6 недели), трауматска или пролонгирана
кардиопулмонална ресусцитација, биопсија
на орган и литотрипсија последните 2 неде-
ли; ризик од крвавење, влучувајќи активен
пептичен улцер во тек на последните 3 ме-
сеци; акутен перикардит, аортна дисекција,
хеморагична ретинопатија, васкулит, хема-
турија, окултно гастроинтестивално крва-
вење; изразена срцева слабост, кардиоген
шок, анемија; пункција на некомпресибилна
вена последните 24 часа, конкомитантни
лекови кои го зголемуваат ризикот од крва-
вење; пред третманот да се определи бројот
на тромбоцитите, хемоглобинот, хематокри-
тот. По 2–6 часа од почетокот на третманот
да се контролираат: хемоглобинот, хемато-
критот, бројот на тромбоцитите, најмалку
еднаш дневно; да се прекине со терапија ако
е потребна фибринолитична терапија, ин-
трааортна балонпумпа или итна срцева хи-
рургија; бременост. Ако дојде до крвавење
што не може да се контролира со притисок,
веднаш да се прекине терапијата.
Контраиндикации: абнормално крвавење
последните 30 дена, голема хирургија или
траума последните 6 недели, мозочен удар
последните 30 дена или историја за хемо-
рагичен удар, интракранијално заболување
(аневризма, неоплазма или артериовенска
малформација), изразена хипертензија, хемо-
рагична дијатеза, зголемено протромбинско
време или INR, тромбоцитопенија, значајна
хепатална слабост, доење.
Несакани ефекти: крававење, реверзибилна
тромбоцитопенија.
Дозирање: со интравенска инфузија, почет-
на доза 400 ng/kg/минута за 30 минути, потоа
100 ng/kg/минута за најмалку 48 часа (да се
продолжи по 12–24 часа од перкутана коро-
нарна интервенција).
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
AGRASTAT – АГРАСТАТ (MSD), ампули
0.25 mg/ml тирофибан.
ТРЕТМАН НА МИОКАРДЕН
ИНФАРКТ
Целта на третманот на миокарден инфаркт
е: да се обезбеди супортивна нега и да се
елиминира болката, да се овозможи рева-
скуларизација на миокардот и да се смали
морталитетот.
Третманот вклучува: кислород, морфински
препарати и нитрати обезбедуваат почетна
поддршка и смирување на болката; перкута-
на коронарна интервенција или тромболиза
и аспирин – овозможуваат реваскулариза-
ција; долготрајна примена на аспирин, бета
– блокатори, АКЕ – инхибитори и статини
–овозможуваат смалување на морталитетот.
Почетен третман
Кислород се дава кај сите пациенти, освен
ако некој пациент нема изразита хронична
опструктивна болест на белите дробови.
Болката или анксиозноста се смируваат со
бавна интравенска инјекција на морфински
препарати.
Аспирин (изџвакан или дисперзиран во
вода) се дава поради неговиот антитромбо-
66
Фармакотераписки прирачник
цитен ефект; соодветна доза е 150 mg.
Проодноста на оклудирана артерија се овоз-
можува со перкутана коронарна интервен-
ција или со давање тромболитичен лек, освен
ако е контраиндциран. Алтеплаза, ретаплаза
и стрептокиназа треба да се дадат во текот
на првите 12 часа од миокардниот инфаркт,
идеално по 1 час; употребата по 12 часа бара
соодветна индикација. Тенектеплаза треба да
се даде во текот на првите 6 часа од миокард-
ниот инфаркт. Стрептокиназата претставува
лек на избор, иако антителата се појавуваат
по 4 дена од апликацијата и по ова време не
смее поторно да се употребува.
Хепаринот се употребува како дополнител-
на терапија со фибринолитиците за да пре-
венира ретромбоза; третманот со хепарин
треба да трае најмалку 24 часа.
Нитратите (види поглавје за нитрати) се
употребуваат за смирување на болка. Ако
сублингвалниот глицерил тринитрат не е
ефикасен, се дава интравенски глицерил три-
нитрат или изосорбид динитрат.
Раното интравенско давање на бета – блока-
тори се покажало корисно кај пациенти без
контраиндикации. Овие пациенти треба да
добиваат атенолол со интравенска инјекција
во доза од 5 mg во тек на 5 минути, и дозата
да се повтори уште еднаш по 10–15 минути;
алтернатива е метопролол со интравенска
инјекција.
АКЕ – инхибиторите (види поглавје за ср-
цева слабост) се корисни кај пациенти без
контраиндикации; кај нормотензивни паци-
енти третманот со АКЕ – инхибитори може
да започне првите 24 часа од миокардниот
инфаркт и да продолжи налмалку 5–6 недели
(види под долготраен третман).
Кај сите пациенти треба внимателно да се
контролира гликемијата; пациентите со дија-
бет, како и оние со покачени вредности на
гликемија, треба да примаат инсулин.
Долгорочен третман
Долгорочниот третман вклучува употреба на
неколку лека кои идеално треба да почнат да
се даваат пред отпуштањето на болниот од
болница.
Аспирин (види поглавје за антиагрегатни
лекови) во доза 75–150 mg дневно, треба да
им се дава на сите пациенти, освен ако пос-
тои контраиндикација.
Варфаринот (со или без аспирин) може да
има поголем бенефит отколку аспиринот
како единствен лек, но постои зголемен ри-
зик од крвавење (види поглавје за орална
антикоагулантна терапија).
Бета – блокаторите (види поглавје за бета
– блокатори) се препорачуваат кај сите паци-
енти (освен ако има контраиндикација) нај-
малку 2–3 години. Погодни се ацебутолол,
метопролол, пропранолол и тимолол, а кај
пациентите со левовентрикуларна дисфунк-
ција погодни се: карведилол, бисопролол
или метопролол со долготрајно дејство.
Неколку студии укажуваат дека бета – бло-
каторите може да доведат до смалување на
инциденцијата на реинфаркт. Но, кај некои
пациенти со прележан миокарден инфаркт
давањето на бета – блокатори во секундар-
на превенција на миокарден инфаркт е оне-
возможено поради постоење на изразита
срцева слабост, хипотензија, брадиаритмии
и опструктивна болест на белите дробови.
Атенололот и метопрололот, по интравен-
ска и супсеквентна орална администрација
во акутната фаза, може да го смалат раниот
морталитет, додека пак ацебутололот, ме-
топрололот, пропранонолот и тимололот
имаат протективен ефект кога започнуваат
да се даваат во раната постинфарктна фаза.
Наглото прекинување на лекот може да до-
веде до ребоунд (влошување на миокардната
исхемија).
АКЕ – инхибиторите (види поглавје за АКЕ
– инхибитори) се препорачуваат кај пациен-
ти со левокоморна дисфунцкија.
Нитратите се употребуваат кај пациенти со
постинфарктна ангина пекторис (види пог-
лавје за нитрати).
Статини (види поглавје за антилипемици)
– најновите студии укажуваат на нивната
корисност во превенцијата на повторни ко-
ронарни збиднувања.
а. – ФИБРИНОЛИТИЧНИ ЛЕКОВИ
Фибринолитичните лекови дејствуваат како
тромболитици, со активирање на плазмино-
генот во плазмин, кој го разградува фибри-
нот, а со тоа и тромбите.
Стрептокиназа се употребува за третман на
акутен миокарден инфаркт, животно загро-
зувачка венска тромбоза и пулмонална ембо-
лија, но третманот мора да започне веднаш.
Потврдена е корисноста на тромболитич-
ните лекови во третманот на миокарден ин-
фаркт. Докажано е дека стрептокиназата и
алтеплазата го намалуваат морталитетот од
миокарден инфаркт. Ретеплазата и, од ско-
ро, тенектеплазата, исто така, се одобрени
за третман на акутен миокарден инфаркт; се
даваат со интравенска инјекција (тенектеп-
лазата се дава како болусинјекција). Тром-
болитичните лекови се индицирани кај секој
67
Лекови за кардиоваскуларни болести
пациент со акутен миокарден инфаркт за кој
е проценето дека бенефитот го надминува
ризикот од третманот. Студиите покажаа
дека најголем е бенефитот кај пациенти со
ЕКГ промени што вклучуваат ST сегмен-
телевација (особено кај оние со инфаркт
на предниот ѕид) и кај пациенти со блок на
гранка. Пациентите не треба да бидат од-
биени од тромболитички третман само по-
ради возраста, бидејќи морталитетот кај оваа
група е висок и неговото намалување е исто
како и кај помладите пациенти.
Мерки на претпазливост: ризик од крва-
вење на местата на венепункција или при
инвазивните процедури, надворешна ком-
пресија на градниот кош, бременост, аб-
доминална аневризма или состојба во која
тромболизата може да доведе до емболични
компликации, како што се: зголемена пре-
ткомора со атријална фибрилација (ризик од
десолуција на тромб и супсеквентна ембо-
лизација), дијабетична ретинопатија (многу
мал ризик од ретинално крвавење), скореш-
но и истовремено земање на антикоагулант-
на терапија .
Контраиндикации: скорешно крвавење,
траума или хирургија (вклучително и дентал-
на екстракција), дефекти во коагулацијата,
аортна дисекција, кома, хеморагична дија-
теза, историја за цереброваскуларно заболу-
вање, особено скорешен инцидент со или без
секвели, скорешни симптоми на пептичен
улцер, изразито вагинално крвавење, изрази-
та хипертензија, активна белодробна болест
со кавитација, акутен панкреатит, изразена
болест на црниот броб, езофагеални варикси;
во случај на стрептокиназа, претходна алер-
гиска реакција на стрептокиназа.
Пролонгираното присуство на антитела про-
тив стрептокиназа може да ја намали ефи-
касноста на супсеквентниот третман, поради
што стрептокиназата не смее да се употре-
бува повторно по 4 дена од првата админи-
страција.
Несакани дејства: главно гадење, повраќање
и крвавење. Кога се применува тромболиза
при миокарден инфаркт, се случуваат репер-
фузиони аритмии. Исто така може да дојде
до појава на хипотензија, што може да се
контролира со подигање на нозете или со
смалување на брзината на инфузијата, или со
нејзино привремено прекинување. Опишана
е и болка во грбот. Крававењето обично е
ограничено на местото на инјектирањето, но
може да дојде до крвавење и од други места,
како и до интрацеребрална хеморагија. При
сериозно крвавење, потребно е прекинување
на тромболитичниот лек и аплицирање на ко-
агулациони фактори и антифибринолитични
лекови (апротинин или транексаминска ки-
селина). Стрептокиназата може да доведе до
појава на алергични реакции и анафилакса.
Се препорачува, пред и по администрирање-
то на фибринолитици, да се администрира
хепарин и ацетилсалицилна киселина со цел
да се намали ризикот од повторна тромбоза.
Поради зголемениот ризик од крававење, по-
требна е контрола на хемостазата и на функ-
цијата на тромбоцитите.
STREPTOKINASE
(СТРЕПТОКИНАЗА)
Состав: протеин добиен од бетахемолити-
чен стрептокок, група C по Lancefld.
Дејство: го активира плазминогенот во плаз-
мин и предизвикува лиза на тромби.
Индикации: системска емболизација: длабо-
ка венска тромбоза (не подоцна од 14 дена),
пулмонален емболизам, акутен миокарден
инфаркт (не подоцна од 12 часа од појавата
на симптомите); акутна и субакутна тромбо-
за на периферните артерии и хронична оклу-
зивна артериска болест, оклузија на централ-
ната ретинална вена (неподолго од 10 дена)
или артерија (6–8 часа од настанувањето),
тромбозиран артериовенски шант;
Локална администрација: акутен миокарден
инфаркт за отворање на коронарните арте-
рии (не подоцна од 12 часа од појавата на
симптомите), акутна, субакутна и хронична
тромбоза, како и емболизам на периферните
артерии (не подоцна од 6 недели).
Мерки на претпазливост: скорешно гастро-
интестинално крвавење, скорешна траума и
кардиопулмонална ресусцитација, скораш-
на операција (6–10 дена постоперативно),
скорешна биопсија на органи, пункција на
крвни садови, интрамускулни инјекции или
интубација; скорешен абортус, белодробно
заболување со кавитација; изразита атерос-
клероза, цереброваскуларно заболување,
нерегулиран дијабет и дијабетична хемора-
гична ретинопатија, изразено оштетување
на црниот дроб и на бубрезите; септичка со-
стојба, ендокардит, перикардит, претходен
третман со стрептокиназа.
Интеракции: истовременото давање со анти-
коагулантни и антиагрегатни лекови го зго-
лемува ризикот од крвавење.
Контраиндикации: постојно мало скорешно
внатрешно крвавење, сите форми на хемора-
гична дијатеза, скорешен церебровакуларен
инсулт, интракранијална или итраспинална
хирургија; интракранијална неоплазма, ско-
решна траума на главата; акутен панкреатит,
неоплазма со ризик од крававење; неконтро-
лирана хипертензија со систолни вредности
над 200 mmHg и со дијастолни вредности
68
Фармакотераписки прирачник
над 100 mmHg, или изразита хипертензивна
ретинопатија.
Несакани дејства: крвавења на местото на
пункција, изразено гастроинтестинално кр-
вавење, руптура на лиенот, урогенитално
крвавење, ретки случаи на интракранијално
крвавење со нивните компликации, ретропе-
ритонеално крвавење, хемоперикард; рани
алергични реакции: алергичнианафилак-
тични реакции, анафилактоидни реакции
со раш, уртикарија, диспнеа, бронхоспазам;
доцни алергиски реакции: артрит, вакулит,
нефрит, серумска болест, полиневропатија.
Дозирање: длабока венска тромбоза, пул-
монален тромбемболизам, акутна артериска
тромболиза, тромбоза на централната вена
на ретината и на артеријата, со интравенска
инфузија – 250000 единици во тек на 30 ми-
нути, потоа 100000 единици секој час во тек
на 12–72 часа, зависно од состојбата, со кон-
трола на коагулациониот статус.
Миокарден инфаркт, 1500000 единици во
тек на 60 минути.
Тромбозиран артериовенски шант или ин-
тракоронарна примена при миокарден ин-
фаркт: да се консултира литература за про-
изводот.
Готови лекови
STREPTOKINASE – СТРЕПТОКИНАЗА
(Braun Melsungen), ампули 1500000 IE, сува
супстанција стрептокиназа.
ALTEPLASE
(АЛТЕПЛАЗА)
(rt – PA, tissue – type plasminogen activator)
Состав: рекомбинантен ткивен плазмино-
генски активатор.
Дејство: тромболитичко дејство со активи-
рање на плазминогенот во плазмин, кој го
разградува фибринот, а со тоа и тромбите.
Индикации: акутен миокарден инфаркт;
пулмонален емболизам.
Дозирање: – миокарден инфаркт: акцелери-
ран протокол (започнат првите 6 часа), 15 mg
со интравенска инјекција, по што се продол-
жува со интравенска инфуција од 50 mg во
тек на 30 минути, потоа 35 mg во тек на 60
минути (вкупна доза 100 mg во тек на 90 ми-
нути); кај пациенти под 65 kg се препорачува
смалување на дозата; – миокарден инфаркт:
третманот започнат првите 6–12 часа, 10 mg
со интравенска инјекција, се продолжува со
50 mg во интравенска инфузија во тек на 60
минути, потоа 4 инфузии од по 10 mg во тек
на 30 минути (вкупна доза од 100 mg во тек
на 3 часа; макс. 1,5 mg/kg кај пациенти под
65 kg); – пулмонален емболизам: 10 mg со
интравенска инјекција во тек на 1–2 минути,
следена со интравенска инфузија од 90 mg во
тек на 2 часа; макс. 1,5 mg/kg кај пациенти
под 65 kg.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
ACTILYSE – АКТИЛИЗЕ (Boehringer), ам-
пули 10 mg, 50 mg алтеплаза.
RETEPLASE
(РЕТЕПЛАЗА)
Состав: фибринселективен рекомбинантен
активатор на плазминоген добиен од хуман
ткивен активатор на плазминоген (т–ПА).
Дејство: тромболитичко дејство со активи-
рање на плазминогенот во плазмин, кој го
разградува фибринот, а со тоа и тромбите.
Индикации: тромболитички третман на аку-
тен миокарден инфаркт во тек на првите 12
часа од појавата на симптоми на миокарден
инфаркт.
Мерки на претпазливост: ризик од крва-
вење на местото на венепункција или при ин-
вазивни процедури, надворешна компресија
на градниот кош, бременост, абдоминална
аневризма или состојба во која тромболизата
може да доведе до емболични компликации,
како што се: зголемена преткомора со ат-
ријална фибрилација (ризик од десолуција на
тромб и супсеквентна емболизација), дијабе-
тична ретинопатија (многу мал ризик од ре-
тинално крвавење), скорешно и истовремено
земање антикоагулантна терапија.
Интеракции: истовременото давање со ан-
тикоагулантни и антиагрегантни лекови го
зголемува ризикот од крвавење.
Контраиндикации: преосетливот на рете-
плаза; хеморагична дијатеза; кај интракра-
нијална неоплазија, артериовенска мал-
формација или аневризма; неопластични
состојби со покачен ризик од крварење; кај
пациенти со цереброваскуларни тешкотии,
со тешка и нерегулирана хипертензија; акти-
вен пептичен улкус; портална хипертензија;
нарушена функција на црниот дроб и на бу-
брезите од висок степен, акутен панкреатит,
перикардит, бактериски ендокардит; во пе-
риод од три месци по тешки крвавења, при
големи трауматски повреди или големи опе-
ративни зафати, при породување, биопсија
на органи, пункција на крвни садови.
Несакани дејства: крвавење од местото на
инјектирање, гастроинтетинални крвавења,
гингивални и гениталноуринарни крававења,
поретко хемоперикард, ретроперитонеални
крвавења, церебрални крвавења, епистакса,
хемоптиза и ехимози; кардиоваскуларни на-
рушувања: рекурентна исхемија манифеси-
рана со ангинозна болка, хипотензија, срцева
69
Лекови за кардиоваскуларни болести
слабост, аритмии (AV–блок), атријална фи-
брилација или флатер, коморна тахикардија
и фибрилација, срцев застој, кардиоген шок,
белодробна емболија и др. видови системски
емболии; невролошки нарушувања: епилеп-
тични напади, конвулзии, нарушувања во
говорот, делириум, конфузност, депресија,
акутен церебрален синдром; реакции на пре-
осетливост.
Дозирање: со интравенска инјекција, 10
единици во болус за не подолго од 2 мину-
ти, а по 30 минути уште една инјекција со 10
единици.
Готови лекови
RAPILYSIN – РАПИЛИЗИН (F. Hoffman–La
Roche Ltd.), ампули со сува супстанца 0,56 g
ретеплаза.
5
ЛЕКОВИ ЗА
ТРЕТМАН НА ШОК,
КАРДИОПУЛМОНАЛНА
РЕСУСЦИТАЦИЈА И
ХИПОТЕНЗИЈА
ТРЕТМАН НА ШОК
Шокот претставува ургентна медицинска со-
стојба асоцирана со висок морталитет.
Основно при евалуацијата на пациент во
шокова состојба е да се идентификува при-
чината што довела до неа. Ова е особено
важно бидејќи некои причини може да се
коригираат, а со тоа и да се подобри состој-
бата. Коректибилни причини за шок се хи-
поволемија, односно хеморагија, сепса или
миокардна инсуфициенција.
Секоја шокова состоба бара брз и ефикасен
третман бидејќи, изразената хипотензија
доведува до хипоксија и до оштетување на
органите.
Основни тераписки мерки при шок се: на-
дополнување на волуменот – ова е основно
за корекција на хиповолемијата асоцирана со
хеморагија и сепса, но може да биде штет-
на при кардиоген шок; симпатомиметични
средства – зависно од хемодинамичкиот ста-
тус, срцевиот минутен волумен може да се
зголеми со употреба на симпатомиметични
инотропни лекови како што се адреналинот,
добутаминот или допаминот.
Кај септичен шок, кога надоместувањето на
течности и инотропната поддршка не дове-
дуваат до одржување на крвниот притисок,
се препорачува вазоконстрикторен симпато-
миметик норадреналин.
Кај кардиогениот шок, периферната резис-
тенција е често пати висока и нејзиното по-
натамошно зголемување може да ги влоши
срцевите перформанси и да доведе до егза-
цербација на ткивна исхемија.
Пожелно е употребата на симпатомиметични
инотропни лекови, како вазоконстриктори,
да се ограничи во единиците за интензивна
нега, под интензивен хемодинамички мони-
торинг.
ТРЕТМАН НА
КАРДИОПУЛМОНАЛНА
РЕСУСЦИТАЦИЈА
При срцев застој се препорачува:
адреналин – се администрира 1 во 10000
(100 μg/ml) во доза од 10ml со интравен-
ска инјекција, пожелно е преку централна
линија. Ако се инјектира преку периферна
вена, лекот мора да се промие со најмалку
20 ml физиолошки раствор (за да се помогне
влегувањето во централната циркулација);
амиодарон – интравенска инјекција на
амиодарон 300 mg (во наполнет шприц или
растворен во интравенска инфузија со 5%
гликоза) се дава по адреналин за третман
на вентрикуларна фибрилација или без пулс
вентрикуларна тахикардија при срцев застој
рефрактерен на дефибрилација;
атропин – како единична доза се употребува
при кардиопулмонална ресусцитација за да
ја блокира вагалната активност, обично во
доза од 3 mg, како интравенска инјекција.
СИМПАТОМИМЕТИЦИ
Својствата на симпатомиметиците варираат
зависно од тоа дали дејствуваат на алфа или
на бетаадренергичните рецептори.
а.–ИНОТРОПНИ СИМПАТОМИМЕТИЦИ
Срцевите стимулатори добутамин и допамин
дејствуваат на бета1–рецепторите во срцеви-
от мускул и доведуваат до зголемување на
контрактилноста со мал ефект на срцевата
фреквенција.
Дозирањето на допаминот е доста значајно
бидејќи многу мали дози предизвикуваат
70
Фармакотераписки прирачник
вазодилатација и ја зголемуваат бубрежната
перфузија, а повисоки дози (повеќе од 5 μg/
kg/минута) доведуваат до вазоконстрикција,
а може да доведат и до егзацербација на ср-
цевата слабост.
Допексаминот дејствува на бета–2 рецеп-
торите во срцевиот мускул и доведува до
позитивен инотропен ефект. Дејствува и на
периферните допамински рецептори, со што
овозможува зголемување на бубрежната пер-
фузија. Не предизвикува вазоконстрикција.
DOBUTAMINE
(ДОБУТАМИН)
Состав: дериват на катехоламините.
Дејство: стимулантно на бета–рецепторите
во срцето, со што се зголемува контрактил-
ната моќ на срцето.
Индикации: инотропна поддршка при ин-
фаркт, срцева хирургија, кардиомиопатии,
септичен шок, кардиоген шок.
Мерки на претпазливост: изразена хипо-
тензија како резултат на кардиоген шок;
Несакани ефекти: појавата на тахикардија и
значајното покачување на систолниот крвен
притисок укажуваат на предозираност.
Дозирање: со интравенска инфузија, 2,5–10
μg/kg/минута, приспособена според одгово-
рот.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
DOBUTREX – ДОБУТРЕКС (Illy – Lilly),
ампули 12.5 mg/ml добутамин.
DOPAMINE
(ДОПАМИН)
Состав: дериват на катехоламините.
Дејство: слично на добутаминот.
Индикации: кардиоген шок при миокарден
инфаркт или при срцева хирургија.
Мерки на претпазливост: да се коригира
хиповолемијата; помали дози при шок како
резултат на акутен миокарден инфаркт (види
општ дел).
Интеракции: симпатомиметици.
Контраиндикации: тахиаритмија, феохро-
моцитом.
Несакани ефекти: гадење и повраќање, пе-
риферна вазоконстрикција, хипотензија, хи-
пертензија, тахикардија.
Дозирање: со интравенска инфузија, почет-
на доза 2–5 μg/kg/минута.
Готови лекови
DOPAMINE – ДОПАМИН (Laboratorie
Aguettant S.A.S., EBEWE Pharma Ges.
M.b.h.), ампули 40 mg/ml и 200 mg/ml допа-
мин хидрохлорид.
DOPEXAMINE
(ДОПЕКСАМИН)
Состав: дериват на катехоламините.
Дејство: стимулација на бетаре–цептори-
те во миокардот и позитивно инотропно
дејство.
Индикации: инотропна поддршка и вазоди-
лататор при егзацербација на хронична срце-
ва слабост и при срцева слабост асоцирана
со срцева хирургија.
Мерки на претпазливост: миокарден ин-
фаркт, скорешна ангина, хипокалемија,
хипергликемија; да се коригира хиповоле-
мијата пред почетокот, да се контролираат
крвниот притисок, пулсот, концентрацијата
на калиум во плазмата, гликемијата; да се
избегнува нагло прекинување на терапијата
со лекот.
Интеракции: симпатомиметици.
Контраиндикации: опструкција на левоко-
морниот истечен тракт, како што е хипертро-
фична кардиомиопатија или аортна стеноза;
феохромоцитом, тромбоцитопенија.
Несакани ефекти: тахикардија, други
аритмии; има објавено случаи на гадење,
повраќање, ангинозна болка, тремор, главо-
болка.
Дозирање: со интравенска инфузија во цен-
трална или во голема периферна вена, 500
ng/kg/минута, може да се зголеми до 1 μg/kg/
минута во инкременти од 0,5–1 μg/kg/минута,
во интревали, но не помали од 15 минути.
Готови лекови
DOPACARD – ДОПАКАРД (Elan), раствор
за интравенска инфузија 10 mg/ml допекса-
мин хидрохлорид.
б. – ВАЗОКОНСТРИКТОРНИ
СИМПАТОМИМЕТИЦИ
Адреналинот дејствува и на алфа и на
бета–рецепторите и ги зголемува како ср-
цевата фреквенција така и контрактилноста
(бета–1–ефект); може да доведе до перифер-
на вазодилатација (бета–2–ефект) или до
вазоконстрикција (алфа–ефект).
Вазоконстрикторните симпатомиметици
транзиторно го покачуваат крвниот притисок
со дејствување врз алфа–адренергичните ре-
цептори кои пак доведуваат до констрикција
на перферните крвни садови.
Повремено се употребуваат при итни слу-
чаи, за покачување на крвниот притисок кога
другите мерки се недоволни.
– Опасноста од вазоконстрикација
е во тоа што, иако го покачуваат крвниот
притисок, тоа го овозможуваат на сметка на
71
Лекови за кардиоваскуларни болести
перфузијата на виталните органи, како што
се бубрезите.
Спинална и епидурална анестезија може да
доведе до симпатичен блок со резултантна
хипотензија. Третманот вклучува интравен-
ско давање течности (кои обично се даваат
профилактички), кислород, подигање на
нозе, инјекции на пресорни лекови, како што
се ефедринот и метоксаминот. Покрај тоа
што ефедринот доведува до вазоконстрикци-
ја на периферните крвни садови, тој ја зголе-
мува и срцевата фреквенција (со дејството на
бета–рецепорите). Користа од овие ефекти на
ефедринот е неговата примена при постоење
на брадикардија (ако брадикардијата перзи-
стира, може да биде потребна интравенска
инјекција на атропин сулфат 400 до 600 μg).
ADRENALINE, EPINEPHRINE (АДРЕ-
НАЛИН, ЕПИНЕФРИН)
Состав: дериват на катехоламините.
Дејство: дејствува и на алфа и на бетарецеп-
торите, како резултат на што ги зголемува
срцевата фреквенција и контрактилноста на
срцето(бета–1–ефект); доведува до пери-
ферна вазодилатација (бета–2–ефект) или до
вазоконстрикција (алфа–ефект).
Индикации: срцев застој; астматичен статус,
анафилакса и алергии; додавање на локални
анестетици, коригирање на хипотензијата од
спинална или од епидурална анестезија.
Мерки на претпазливост: срцево забо-
лување, дијабет, хипертироидизам, хи-
пертензија, аритмии, цереброваскуларно
заболување, глауком; да се избегнува при
породување.
Интеракции: види поглавје за интеракции
(адреналин).
Несакани ефекти: вознемиреност, тремор,
тахикардија, главоболка, ладни екстремите-
ти, аритмии при предозираност, церебрална
хеморагија, пулмонален едем, гадење, по-
враќање, потење, слабост, хипергликемија.
Дозирање: дозата, како и начинот на апли-
кација, зависи од индикацијата. При срцев
застој се дава интравенски, или интракар-
дијално во доза од 1 до 3 mg.
Готови лекови
ADRENALIN HIDROHLORID – АДРЕ-
НАЛИН ХИДРОХЛОРИД (Jugoremedija),
ампули 1 mg/ml адреналин хидрохлорид.
6
АНТИЛИПЕМИЧНИ
СРЕДСТВА
(проф. д-р Самуел Садикарио)
Хиперлипидемиите се состојби на покаче-
ни нивоа на една или на повеќе од следниве
компоненти во серумот: вкупен холестерол,
LDLхолестерол, и/или вкупни триглицериди.
Ниските вредности на HDLхолестерол (про-
тективен холестерол) се исто така патолош-
ки. Холестеролот и триглицеридите во крвта
се врзани со протеините (апопротеини), па
така комплексните партикли се транспорти-
раат до хепарот, од хепарот до периферните
ткива и од периферните ткива. Со физичко-
хемиски методи идентификувани се следни-
ве партикли: хиломикрони, VLDL (средно
атероген), IDL (атероген), LDL (атероген),
HDL (протективен) и Lp(a) (атероген).
Хиперлипидемиите може да бидат причина
за: артериосклероза, акутен панкреатитис,
ретинална тромбоза, ерупции (ксантоми,
ксантелазми). Холестеринот има најсилно
атерогено дејство, и тоа во форма на LDL-
холестерол.
Артериосклерозата може да биде причина за:
коронарна артериска болест, цереброваску-
ларна болест, периферна артериска болест,
реноваскуларна болест, аневризма на аорта-
та, тромбоемболија, валвуларна болест (ате-
роматозна, најчесто аортална). Последиците
од артериосклерозата се најчести причини за
смрт (преку 50%) кај нас и во светот.
Според причините, хиперлипидемиите може
да бидат примарни и секундарни.
Примарните хиперлипидемии може да
бидат: хипертриглицериди (полигенска,
фамилијарна, дефицит на липопротеин ли-
паза, дефицит на апопротеин CII); хипер-
холестеролемии (фамилијарна, полигенска,
мутации на апопротеин B100); комбинирани
(фамилијарна и полигенска).
Секундарните хиперлипидемии се должат
на друга примарна причина, која може да
биде една од следниве: дијабет, обезност,
хипотироидизам, хиперкортицизам, ренална
инсуфициенција, нефротски синдром, хепа-
тална лезија, дизглобулинемија, алкохол и
лекови (естрогени, тијазиди, фуросемид, бе-
таблокатори, кортикостероиди).
Лекувањето на хиперлипидемиите се
состои од: диета (рестрикција на калории,
маснотии од животинско потекло и проду-
кти со висок холестерол и алкохол, а повеќе
храна со полинесатурирани масни киселини,
растителни масти, зеленчук), физичка актив-
72
Фармакотераписки прирачник
ност, регулирање на артерискиот притисок,
лекување на метаболните заболувања (дија-
бет, хипотироидизам, обезност, хиперкор-
тицизам), престанување со пушење, амели-
орација на стресот и депресијата, превенција
кај фамилијата на заболени од артериоскле-
ротични васкуларни заболувања или хипер-
липидемија, превенција кај лица кај кои се
најдени мутации и полиморфизми на гени
поврзани со артериосклероза и медикамен-
тозна терапија (антилипемици).
Целта на лекувањето е да се постигнат
следниве идеални вредности: вкупен холес-
терол < 5 mmol/l, LDLholesterol < 3 mmol/l,
HDLholesterol > 1 mmol/l. Во ова поглавје од
посебен интерес е само медикаментозната
терапија.
Иако сите категории на антилипемици
дејствуваат на сите фракции, сепак едни
дејствуваат повеќе на намалување на холес-
теролот, а други на триглицеридите, што ќе
биде наведено кај секоја од нив. Со вове-
дувањето на групата статини, значително е
потисната, но не и исклучена, употребата на
другите антилипемици. Постојат 4 основни
групи кои може да се применат во разни ком-
бинации: основни (статини, секвестранси
на жолчни киселини, никотинска киселина,
фибрати) како и други (хормонска супститу-
ција и др.).
Сумарно хиполипидемиците се дадени на
следниве страни:
Статини (аторвастатин, симвастатин,
правастатин, флувастатин, ловастатин, ро-
сувастатин);
Секвестранси на жолчни киселини (ко-
лестирамин, колестипол и колесевелам);
Никотинска киселина (никотинска кисели-
на, натриум никотинат, калциум никотинат,
некаметат цитрат, ницеритрол, никоклонат),
Фибрати (гемфиброзил, безафибрат, ципро-
фибрат, клофибрат, алуминиумклофибрат,
калциум клофибрат, пиридоксинклофибрат,
клофибрид, фенофибрат) и
Други (хидрохлоркин сулфат, изосорбид
динитрат, тијаденол, бенфлуорекс хлорхи-
драт, бетаситостерол, хлорестрон, метилат,
декстран сулфат, декстротироксин, ацидум,
декстротироксин натриум, доксазоксин,
магнезиум, хепаринат, натриумхепарин,
калциумхепарин, натриумјодохепаринат,
натриумлевотироксин, полиестер, фенфор-
мин, празосин хлорхидрат, фениламин лак-
тат, пробукол, метилсалицилат, сулоктидил,
лизин ороат, молграмостим, кетоконазол,
оротска киселина, ралоксифенхлорхидрат,
резерпинтријакат).
Наведените препарати, според индикаци-
ите, се делат уште на: Антихиперхолес-
теролемици: статини, фибрати, билијарни
секвестранси, тироксински деривати, ни-
котински деривати, други (од табелата);
Антихипертриглицеридемици: фибрати,
хидрохлоркинсулфат, изосорбид динитрат,
тијаденол.
Во принцип, кај хиперхолестеролемиите и
кај комбинираните хиперлипидемии лекови
од прв ред се статините, а кај хипертригли-
церидемиите се фибратите.
а. – СТАТИНИ
– ATORVASTATIN (АТОРВАСТАТИН)
– LOVASTATIN (ЛОВАСТАТИН)
– SIMVASTATIN (СИМВАСТАТИН)
– PRAVASTATIN (ПРАВАСТАТИН)
– ROSUVASTATIN (РОЗУВАСТАТИН)
Состав: статините се структурни аналози на
HMG–CoA: 3–хидрокси–3–метилглутарил-
коензим А редуктаза инхибитори.
Дејство: основните дејства се должат на
компетитивната инхибиција на ензимот
HMG–CoA–редуктаза кој е лимитирачки
ензим за синтезата на холестерин. Се зголе-
мува и бројот на високоафинитетните рецеп-
тори за LDL (ApoB 100 и ApoE), со што се
зголемува апсорпцијата и метаболизирањето
на холестеролот. Последица на ова дејство
и на комплементарните дејства се следниве
ефекти: снижување на вкупниот холестерол
во крвта, снижување на LDLхолестерол,
снижување на VLDL–холестеролот, снижу-
вање (благо) на триглицеридите, покачување
на HDL–холестеролот (претежно HDL–2),
зголемување на NO во ендотелот (преку про-
теинкиназата), антиинфламаторен, антиок-
сидантен, фибринолитичен (зголемен акти-
ватор и намален инхибитор на плазминоген),
антиатероматозен (смалување на плаките),
имуномодулација (редукција на експресија-
та на MHCкласа III), што има важност во
трансплантологијата, вазодилататорен и не-
вропротективен.
Метаболизам на лековите: добро се апсорби-
раат во ГИТ и максималното дејство наста-
пува вториот до четвртиот час. Се разграду-
ваат во хепарот и најмногу се елиминираат
преку жолчните патишта, а помалку (5–20%)
преку урината.
Индикации: индикациите се базирани на
проспективни студии (најмногу се напра-
вени за симвастатинот и аторвастатинот) и
вклучуваат: хиперхолестеролемии – при-
марни и секундарни, хипертриглицеридемии
(послабо), комбинирани хиперлипидемии,
73
Лекови за кардиоваскуларни болести
превентивно за кардиоваскуларни (артерио-
склеротични) заболувања, цереброваскулар-
на болест, графт на срце,
Дозирање: апликацијата е перорална, пого-
лем дел навечер поради варијациите на ли-
пемијата;
АТОРВАСТАТИН (ATORVASTATIN)
10–80 mg на ден,
ЛОВАСТАТИН (LOVASTATIN) 20–80 mg
на ден,
ПРАВАСТАТИН (PRAVASTATIN) 10–40
mg на ден,
СИМВАСТАТИН (SIMVASTATIN) 5–80
mg на ден,
РОЗУВАСТАТИН (ROSUVASTATIN)
10–40 mg на ден.
Индицираноста, промените на дозите, пре-
кинувањето или процената за интеракции
со други лекови треба да ги врши лекар спе-
цијалист.
Несакани дејства: опишани се следниве
несакани ефекти, кои се ретки: ГИТ: нау-
зеја, дијареја, опстипација, абдоминална
болка, диспепсија, панкреатитис, зголемени
трансаминази, хепатитис (акутен, микстен,
холестазен), колитис; мускули: мускул-
на болка, зголемен CPK, астенија, миозит,
рабдомиолиза (има и смртни случаи); хема-
толошки: фибринемија, тромбоцитопенија;
Lyell синдром; интерстицијална пневмонија;
главоболка, инсомнија, депресија, конфу-
зија, парестезии, невропатија, миопатија;
ревматолошки: полиартрит, дерматомиозит,
полимиозит, тромботична микроангиопа-
тија, лупуссиндром; раш, фотосензитивност,
алопеција; катаракта; гинекомастија, импо-
тенција, протеинурија, хипотензија, реак-
тивна хиперхолестеролемија (rebound) при
повлекување; тератоген ефект (експеримен-
тално); претпазливост кај хроничен хепатит
и хепатална инсуфициенција.
Контраиндикации: бременост, лактација;
деца (освен кај хетерозиготна фамилна хи-
перхолестеролемија), хиперсензитивност
Интеракции: мускулни проблеми и ренална
инсуфициенција може да се јават кај комби-
нации со: циклоспорин, гемфиброзил, кло-
фибрат, фенфибрат, нијацин, еритромицин и
неговите деривати; антивирусни (HIV и дру-
ги) – сакуинавир, ампренавир, нелфинавир,
индинавир и ритонавир: зголемен ризик од
миозит и ренална инсуфициенција; верапа-
мил и нефазоден: со симвастатин – зголемен
ризик од ренална инсуфициенција; зголеме-
но токсично дејство на дигоксинот предиз-
викуваат: аторвастатинот, симвастатинот и
флувастатинот; зголемено токсично дејство
на контрацептивите: со аторвастатин; хи-
руршки зафати, трансплантација: зголемен
ризик од ренална инсуфициенција; алкохол
и хепатална лезија: зголемен ризик од хе-
патална инсуфициенција; аторвастатинот и
симвастатинот не треба да се земаат со сок
од грејпфрут.
ВАЖНА ЗАБЕЛЕШКА: церивастатинот е
неодамна забранет од ФДА поради токсич-
ните дејства и фаталните случаи.
Готови лекови
ATORIS – АТОРИС (Krka), таблети 10 mg и
20 mg аторвастатин.
TULIP – ТУЛИП (Lek), таблети 10 mg и 20
mg аторвастатин.
VASILIP – ВАСИЛИП (Krka), таблети 10
mg, 20 mg и 40 mg симвастатин.
HOLLESTA – ХОЛЕСТА (Алкалоид),
таблети 20 mg и 40 mg симвастатин.
STATEX – СТАТЕКС (Pliva), таблети 10 mg
и 20 mg симвастатин.
REVASTAT – РЕВАСТАТ (Реплекфарм),
таблети 10 mg и 20 mg симвастатин.
ZOCOR – ЗОКОР (Merck Sharp & Dohme),
таблети 10 mg и 20 mg симвастатин.
LESCOL – ЛЕСКОЛ (Novartis), таблети 20
mg и 40 mg флувастатин.
LIPOSTAT – ЛИПОСТАТ (BristolMyers
Squibb), таблети 20 mg правастатин.
STATIM – СТАТИМ (BelupoBristolMyers),
таблети 20 mg правастатин
ARTEIN – АРТЕИН (Lek), таблети 20 mg
ловастатин.
б. – СЕКВЕСТРАНСИ НА ЖОЛЧНИ
КИСЕЛИНИ
COLESTYRAMINE (КОЛЕСТИРАМИН)
COLESTIPOL (КОЛЕСТИПОЛ)
Состав: синтетички антијонски смоли:
анјонски изменувачи со функционални гру-
пи кватернарен амониум со кополимер сти-
рендивинилбензен.
Дејство: анјонскиот изменувач го потиснува
хлорот од билијарните соли (БС) кои се врза-
ни со холестеролот. Така, БС стануваат несо-
лубилни и се излачуваат во фецесот заедно со
холестеролот. Се зголемува конверзијата на
холестеринот во БС, се зголемува катаболи-
змот на холестеролот во хепарот (се блокира
стимулацијата на анаболизмот во микрозо-
мите) и се стимулира зголемување на бројот
на LDLрецептори. Овие лекови дејствуваат
на: зголемување на елиминацијата на БС
(7–8 пати) и на хипохолестеролемијата.
Индикации: хиперхолестеролемија, холес-
74
Фармакотераписки прирачник
татски иктерус, илеална ресекција со дија-
реја, хипергликемија (дијабет), интоксика-
ција или предозирање со дигоксин.
Дозирање: апликацијата е перорална, во вид
на прошок или таблети холестирамин: 12–25
g дневно (во 3–4 дози); холестипол: 10–30 g
дневно (во 3–4 дози).
Несакани дејства: ГИТ (опстипација, фла-
туленција, дијареја, стеатореја, наузеја,
лингвален пруритус, смалена апсорпција на
витамините A, B12, D, E и K, малапсорпци-
онен синдром, илеус, безоари, панкреатит),
уролитијаза, ацидоза (хиперхлоремична) ,
ерупции на кожата.
Претпазливост: се препорачува да не се
администрира при: бременост, холестаза,
холелитијаза, крвавења, тешки кардиоваску-
ларни заболувања, хемороиди, бубрежна ин-
суфициенција, хепатална инсуфициенција,
фенилкетонурија, вентрикуларен улкус, хи-
потироидизам.
Интеракции: врзување за некои лекови чија
апсорпција и дејство може да се намалат: ди-
гоксин, тироксин, антикоагуланси, хлортија-
зид, фенобарбитон, фенил бутазон.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
QUESTRON – КВЕСТРОН (Bristol–Myers–
Squibb), прашок во кесички 4 g колестира-
мин.
COLESTIPOL – КОЛЕСТИПОЛ (Pharmacia),
прашок во кесички 5 g колестипол.
в. – НИКОТИНАТИ
NIACIN
(НИЈАЦИН)
Состав: деривати на никотинската киселина
(нијацин): acidum pyridinocarboxylicum.
Други деноминации се: нијацин, фактор PP,
антипелагрин. Активни деривати: натриум
никотинат, калциум никотинат, ницеритрол.
Дејство: дејствува на крвните садови и на
липидниот метаболизам преку блокада на
катехоламините, зголемување на респира-
торните ензими NAD, NADP, транспорт на
водороден јон за дехидрогеназите, снижу-
вање на холестеринската синтеза. Како по-
следица на тоа се манифестираат следниве
ефекти: вазодилатација, снижување на хо-
лестеринот, снижување на Lp(a), снижување
на слободните масни киселини, снижување
на триглицеридите (ницеритрол), коронарна
дилатација (ницеритрол), нормолипидемија
со снижување на VLDL и LDL, а покачување
на HDL; спазмолитичен, антипелагрозен
ефект.
Индикации: хиперлипидемии (најмногу
хиперхолестеролемии), старечка сенилност,
пелагра, авитаминоза PP, ретинална васку-
ларна инсуфициенција, вертигинозен синд-
ром, Мениереов синдром. Најчесто се корис-
тат кај фамилната хиперхолестеролемија и
хиперлипидемија, кај нефротскиот синдром.
Може да се комбинираат со други антихи-
перлипемици.
Несакани дејства: вазомоторни (поцрвену-
вање на лицето), КВС: хипотензија, аритмија,
тромбоемболија, кожа: пруритус, ерупции,
уртикарија, колорација, akantozis nigrikans,
сува кожа, алопеција, ГИТ (анорексија, на-
узеја, повраќање, епигастрична болка, дија-
реја, гастричен и дуоденален улкус); зголе-
мени трансаминази и алкална фосфатаза,
хипербилирубинемија, иктерус, хепатитис
(холестатски, фулминантен), хиперурике-
мија, хипергликемија (дијабет); невролош-
ки: главоболка, вертиго, синкопа, визуелни
нарушувања, мускулна болка, коагулопатија
и липотимија.
Контраиндикации: зголемен интракранија-
лен притисок, улкусна болест, хепатална ле-
зија, бременост.
Дозирање: може да се аплицираат перорал-
но и парентерално; почетна доза е 100 mg
дневно, но потоа може да се зголеми и до
2–6.5 g дневно.
Готови лекови
Нема регистрирани препарати во РМ.
NICOTINIC ACID – НИКОТИНСКА
КИСЕЛИНА (Незаштитено), табл. 50 mg
никотинска киселина.
г. – ФИБРАТИ
BEZAFIBRATE (БЕЗАФИБРАТ)
CIPROFIBRATE (ЦИПРОФИБРАТ)
CLOFIBRATE (КЛОФИБРАТ)
FENOFIBRATE (ФЕНОФИБРАТ)
GEMFIBROZIL (ГЕМФИБРОЗИЛ)
Состав: група лекови кои се наречени фи-
брати, деривати на изобутерната киселина.
Најчесто употребуван денес е гемфибро-
зилот чиј состав е: acidum 2,2–dimethyl
5– (2,5–xyloxy) valericum.
Дејство: инхибиција на липолизата во хе-
парот, смалена екстракција на слободните
масни киселини, со што се смалува продук-
цијата на триглицеридите, инхибиција на
апопротеинскиот транспортер, со што се на-
малува VLDL, зголемување на HDL, намалу-
вање на вкупниот холестерол (умерено); се
постигнува: намалување на триглицеридите,
хиполипидемија, урикозурија (фенофибрат),
75
Лекови за кардиоваскуларни болести
фибринолиза (ципрофибрат) и антиатероге-
но дејство (ципрофибрат).
Индикации: хиперлипидемија, хипертриг-
лицеридемија, хипер–холестеролемија,
акутна коронарна болест, превенција на ко-
ронарна болест и хепатална стеатоза (неал-
кохолна).
Несакани ефекти, интеракции: мускули:
болка, миозит, рабдомиолиза, ерупции на
кожата, фотосензитивност, ГИТ (анорексија,
наузеја, вомитус, епигастрална болка, гас-
троентерит, дијареја, панкреатит, зголемени
трансаминази, алкална фосфатаза и LDH, хе-
патална цироза), хипергликемија, гихт, еози-
нофилија; невролошки: главоболка, вертиго,
намалено либидо, импотенција, Raynaud–ов
феномен, ренална инсуфициенција, терато-
гено дејство (експериментално).
Мерки на претпазливост: кај деца, хипоал-
буминемија, нефротски синдром.
Контраиндикации: бременост, лактација,
хепатална инсуфициенција, ренална инсуф-
ициенција. Поради токсичното дејство (мус-
куларно, ренално), треба да се одбегнуваат
комбинации на гемфиброзил со цериваста-
тин, ловастатин, симвастатин, циклоспорин;
клофибрат со: сулфонилуреа (антидијабети-
ци), фуросемид, метахексамид, фенбутамид,
тироксински и тријодтиронински препарати.
Дозирање: перорално со следниве дневни
дози:
ГЕМФИБРОЗИЛ: 1200 mg (поделено на 2
дози);
КЛОФИБРАТ: 1500 mg (поделено на 2–3
дози):
БЕЗАФИБРАТ: 600–800 mg,
ФЕНФИБРАТ: 200–400 mg (поделено на 3
дози);
ЦИПРОФИБРАТ: 100 mg.
Готови лекови
SINELIP – СИНЕЛИП (Hemofarm), таблети
450 mg гемфиброзил.
RENOLIP – РЕНОЛИП (Remedina), таблети
600 mg гемфиброзил.
KATALIP – КАТАЛИП (Lek), таблети 259
mg фенофибрат
BEZALIP – БЕЗАЛИП (Roche), табл. 200 mg
безафибрат..
MODALIM – МОДАЛИМ (Sanof
Synthelabo), табл. 100 mg ципрофибрат.
76
Фармакотераписки прирачник
2
ЛЕКОВИ ВО
ПУЛМОЛОГИЈАТА И АЛЕРГОЛОГИЈАТА
Одговорен уредник: проф. д-р Дејан Докиќ
Автори: проф. д-р Дејан Докиќ
м-р Васко Карчев (фармацевтски препарати)
СОДРЖИНА
1. Бронходилататори 66
2. Антихистаминици 81
3. Респираторни стимуланси и белодробни сурфактанти 86
4. Муколитици 88
5. Лекови против кашлица 89
6. Лекови кои дејствуваат на носот 91
78
Фармакотераписки прирачник
1
БРОНХОДИЛАТАТОРИ
АСТМА

Бронхијалната астма е алергично заболу-
вање, кое се карактеризира со напади на теш-
ко дишење (диспнеја), недостиг на воздух и
кашлица. Во дишните патишта постои спа-
зам, едем на мукозата и зголемена секреција,
целуларна инфилтрација и десквамација на
епителот.
Во терапијата на астмата се користат следни-
ве лекови: бета 2–агонисти, антимусскарин-
ски бронходилататори, теофилин, кортикос-
тероиди, кромогликати и недокромил, како и
антагонисти на леукотриенските рецептори.
Администрација на лековите против
астма
ИНХАЛАЦИЈА. Со овој начин, лекот се до-
ведува директно до дишните патишта; доза-
та е пониска отколку кога лекот би бил даден
per os, па несаканите ефекти се намалени.
Дозираните инхалери под притисок
(pressurised metereddose inhalers) се ефикаси
и погодни за администрација на многу леко-
ви кои се користат во терапијата на астмата.
Кај мали деца и кај оние кои имаат проблеми
со користењето на дозирани инхалери под
притисок, може да се користат т.н. „спејсе-
ри” (spacer device); тие ги намалуваат и ло-
калните несакани ефекти на инхалирачките
кортикостероиди. Достапни се и „инхалери
кои се активираат со дишење”, како и „ин-
халери за сув прав”.
При акутна тешка астма се користат раство-
рите за небулизација.Тие се администрираат
во тек на 5–10 минути со небулизатор, нај-
често користејќи систем за довод на кис-
лород во болнички услови. Електричните
компресори најдобро одговараат за домашна
употреба.
ОРАЛНА ПРИМЕНА. Оралниот начин на
администрација се користи кога примената
на инхалаторната терапија е невозможна.
Системските несакани ефекти се многу по-
чести кога лекот се дава орално отколку пре-
ку инхалација. Орално се применуваат бета
2–агонистите, кортикостероидите, теофил-
инот и антагонистите на леукотриенските
рецептори во терапијата на астмата.
ПАРЕНТЕРАЛНА ПРИМЕНА. При акут-
на тешка астма, кога администрацијата со
небулизација е неадекватна или нецелисход-
на, бета 2–агонистите, кортикостероидите
и аминофилинот може да се аплицираат со
инјектирање. За пациентот мора да се обез-
беди итен транспорт во болница.
БРЕМЕНОСТ И ЛАКТАЦИЈА. Од особе-
но значење е астмата добро да се контролира
во тек на бременост; кога тоа ќе се постигне,
астмата нема несакан ефект врз бременоста,
трудовите или фетусот. Препорачливо е ле-
ковите за астма да се администрираат со ин-
халација за да се минимизира експозицијата
на фетусот.
Тешки егзацербации на астма може да имаат
несакани ефекти врз бременоста и тие треба
итно да се третираат со конвенционалната
терапија, вклучувајќи орална или паренте-
рална администрација на кортикостероиди
и небулизација на бета 2–агонисти; предни-
золонот е кортикостероид кој се преферира
за орална администрација во вакви случаи
бидејќи многу малку од лекот доаѓа до фе-
тусот.
Акутна тешка астма
Тешката астма може да биде фатална и мора
енергично и итно да се третира. Таа се карак-
теризира со перзистентна диспнеа која слабо
реагира на бронходилататори, со изнемоште-
ност, забрзан пулс (најчесто над 110/минута)
и со многу низок максимален експираторен
проток (peek expirators fow). Како што аст-
мата се влошува, свирењето во градите може
да недостасува. На таквите пациенти треба
да им се даде кислород (ако е достапен) и
салбутамол или тербуталин со небулизатор.
По ова следи висока доза на кортикостерои-
ди кај возрасните, преднизон 30–60 mg пер
ос или хидрокортизон 200 mg (се преферира
натриумсукцинат) интравенски; кај децата
преднизон 1–2 mg/kg орално (кај оние од 1
до 4 години максимално 20 mg, а кај оние
од 5 до 15 години максимално 40 mg) или
хидрокортизон 100 mg (се преферирао: на-
триумсукцинат) интравенски; ако се јави по-
враќање, може да се почне со парентерална
администрација.
Ако ефектот е мал, има можност за следната
терапија: ипратропиум со небулизатор, ами-
нофилин бавно интравенски, ако пациентот
сé уште немал примено теофилин, или бета
2–агонист интравенски.
Терапијата кај овие пациенти е побезбедно
да се изведува во болнички услови, каде што
постои опрема за ресусцитација. Терапија-
79
Лекови во пулмологијата и алергологијата
та никогаш не смее да се одложува поради
испитувања, пациентот не смее никогаш да
биде седиран и секогаш треба да се има пред-
вид можноста за настанување пневмоторакс.
Ако состојбата на пациентот се влошува и
покрај соодветната фармаколошка терапија,
треба да се преземе интермитентна вентила-
ција со позитивен притисок.
Хронична опструктивна белодробна
болест
Хроничната опструктивна белодробна бо-
лест (хроничен бронхитис и емфизем) може
да се третира со инхалација на β–агонисти
со краткотрајно дејство, кои се користат по
потреба или, кога опструкцијата на дишните
патишта е потешка, со редовно вдишување
на антимускарински бронходилататор или
со инхалација на β
2
–агонист со долготрајно
дејство.
Иако многу пациенти се третирани со инха-
лирачки кортикостероиди, долгогодишните
студии покажале дека тие не дејствуваат
на прогресивното намалување на белодроб-
ната функција кај пациентите кои редовно
ги земаат. Кај пациентите со средно тешка
опструкција се препорачува давање на висо-
ки дози инхалирачки кортикостероиди или
орални кортикостероиди, за да се испита
дали опструкцијата е реверзибилна, а со тоа
да не се испушти дијагнозата на астма.
Долготрајната оксигенотерапија го продол-
жува преживувањето кај некои пациенти со
хроничната опструктивна белодробна бо-
лест.
Круп
Благата форма на круп не бара специфичен
третман. Потешките форми бараат хоспита-
лизација; единична доза на кортикостероид
(пример, дексаметазон 150 μg/kg /per os)
може да се администрира пред транспорти-
рањето во болница. Во болница, често пати,
150 μg/kg дексаметазон (per os или инјекции)
или будезонид 2 mg (со небулизација), ги
редуцира симптомите. Кај тежок круп, кој
не се контролира ефикасно со кортикостеро-
идна терапија, може да се даде небулизиран
раствор на адреналин 1:1000 (1 mg/ml) во
доза на 400 µg/kg (max. 5 mg), што се повто-
рува по 30 минути ако е потребно, со будно
клиничко мониторирање; ефектот на небу-
лизираниот адреналин трае 2–3 часа.
А. АДРЕНОРЕЦЕПТОРНИ
АГОНИСТИ (СИМПАТОМИМЕТИЦИ)
Селективните β
2
–агонисти (селективни
агонисти на β
2
–рецепторите, селективни
β
2
–стимулатори), како што се салбутамолот
или тербуталинот, се најбезбедни и најефек-
тивни β–агонисти за третман на астма. Тие
се препорачуваат како подобри од помалку
селективните β–агонисти (пр. орципрена-
линот) кои треба да се избегнуваат секогаш
кога тоа е можно.
Адреналинот (епинефрин), кој поседува како
α така и β–агонистички својства, се користи
за ургентно купирање на алергиски и на ана-
филактички реакции.
Селективни β
2
–агонисти
По инхалација на селективните β
2
–агонисти
со краткотрајно дејство, какви што се сал-
бутамолот или тербуталинот, се добива брз
одговор кај пациентите со благи до умерени
симптоми на астма. Доколку се јави потреба
за инхалација на селективни β
2
–агонисти по-
често од еднаш дневно, треба да се започне и
со профилактична терапија.
Салметеролот и формотеролот (еформоте-
рол) се β
2
–агонисти со подолготрајно дејство
и тие можат да се аплицираат со инхалација.
Не би требало да се употребуваат за смиру-
вање на акутните астматични напади. Може
да се користат кај ноќната астма. Салметерол
и формотерол треба да се додадат на тера-
пијата со кортикостероиди, но не и да ја заме-
нат. Формотеролот е, исто така, прифатлив и
за краткотрајно смирување на симптомите.
РЕДОВЕН ТРЕТМАН
Селективните β
2
–агонисти со краткотрајно
дејство не би требало да се пропишуваат
како редовна терапија за пациентите со бла-
ги до умерени симптоми на астма, затоа што
редовната (долгорочна) терапија не води кон
клиничко подобрување. Меѓутоа, кон кли-
ничко подобрување води редовната употреба
на β
2
–агонистите со подолготрајно Дејство:
салметеролот и формотеролот (превентори).
ИНХАЛАЦИЈА
Дозираните инхалери под притисок се ефек-
тивен и погоден начин за апликација на
лекови кај пациентите со блага до умерена
астма. Препорачаните инхалаторни дози на
салбутамолот, тербуталинот и фенотеролот
дејствуваат 3–5 часа, а на салметеролот и
формотеролот до 12 часа. На пациентите тре-
ба експлицитно да им се одреди дозата, зачес-
теноста и максималниот број инхалации во
80
Фармакотераписки прирачник
текот на 24 часа. За некои пациенти високите
дози на β
2
–агонисти можат да бидат опасни.
Претераната употреба обично укажува на не-
адекватно контролирана астма и треба да се
замени со некој од профилактичките лекови,
на пример со инхалациски кортикостероиди.
Пациентите треба да се советуваат да поба-
раат лекарска помош кога пропишаната доза
на β
2
–агонистот нема да го даде очекувано-
то олеснување на симптомите, бидејќи тоа е
знак за влошување на астмата и можно е па-
циентите да имаат потреба од дополнителна
или поинаква фармакотерапија.
ИНХАЛЕРИ БЕЗ – CFC
Хлорофлуоројаглеродните потиснувачи од
дозираните инхалери под притисок се за-
менуваат со хидрофлуороалкански (HFA)
потиснувачи. Пациентите кои ќе добијат ин-
халери без CFC треба да се уверат во нивната
ефикасност и да им се објасни дека аеросо-
лот може да дава поинаков вкус и осет. За
секоја евентуална тешкотија при употребата
на новиот инхалер пациентот треба да разго-
вара со својот лекар или со фармацевт.
РЕСПИРАТОРНИТЕ (ИЛИ НЕБУЛИЗА-
ТОРСКИТЕ) РАСТВОРИ
на салбутамол и тербуталин можат да се
користат како во болничката така и во ам-
булантската практика. Пациентите со тежок
астматски напад, доколку е можно, за време
на небулизацијата треба да добиваат и кисло-
род бидејќи β
2
–агонистите може да ја влошат
артериската хипоксемија. Дозите аплицира-
ни преку небулизатор се во основа повисоки
од оние аплицирани преку инхалер. Затоа па-
циентите треба да бидат предупредени дека,
доколку ја надминат пропишаната доза или
доколку вообичаената доза не го дала оче-
куваниот ефект, треба да побараат лекарска
помош.
ПЕРОРАЛНА УПОТРЕБА
Пероралните препарати на β
2
–агонистите
може да ги употребуваат пациенти кои не
се во состојба да го користат инхалацискиот
начин на апликација. Понекогаш се користат
и кај децата, но инхалациските β
2
–агонисти
се, општо земено, подобри и најголемиот
број деца можат да користат некој од достап-
ните инхалери. Препаратите со подолготрај-
но дејство, вклучувајќи го и бамбутеролот,
може да бидат од корист кај ноќната астма,
како алтернатива на теофилинските препа-
рати со ретардно (одложено) ослободување.
Нивната улога е ограничена и обично се
преферираат инхалациските β
2
–агонисти со
подолготрајно дејство.
ПАРЕНТЕРАЛНА УПОТРЕБА
Салбутамолот или тербуталинот се дава-
ат преку интравенска инфузија кај тешка
астма. И покрај тоа што некои пациенти со
хронична астма добиваат редовна терапија
со супкутани инјекции на β
2
–агонисти, овој
начин на апликација не се препорачува затоа
што не постојат сигурни докази за негова-
та корист, а, откако еднаш ќе се започне со
ваков третман, неговото прекинување може
да биде отежнато. Пациентите на кои им се
даваат инјекции со селективни β
2
–агонисти
за употреба во случај на тешки напади, треба
да бидат советувани да се јават во болница за
понатамошно иследување, веднаш штом ќе
ја употребат инјекцијата. Можна е и интра-
мускуларна апликација на β
2
–агонисти.
ДЕЦА – Селективните β
2
–агонисти се ко-
рисни дури и за децата помлади од 18 месе-
ци. Најефикасни се кога се аплицираат преку
инхалација. Можна е и примена преку уста,
но сепак апликацијата преку инхалација се
преферира; кога е можно, треба да се корис-
тат инхалациските β
2
–агонисти со подолго-
трајно дејство. Кај тешките напади се пре-
порачува небулизација со некој селективнен
β
2
–агонист или ипратропиум.
МЕРКИ НА ПРЕТПАЗЛИВОСТ – β
2
агонистите треба да се употребуваат со пре-
тпазливост кај хипертироидизам, кардиовас-
куларни болести, аритмии, склоност кон про-
лонгација на QT–интервалот и хипертензија.
Внимателно треба да се користат за време на
бременост и доење, а кај дијабетичарите тре-
ба да се мониторира гликемијата (опасност
од кетоацидоза, особено при интравенска
апликација на β 2 агонистите).
Хипокалиемија – може да дојде до потен-
цијално тешка хипокалиемија како резул-
тат на терапијата со β
2
–агонисти. Особена
претпазливост е потребна кај пациентите со
тешка астма, бидејќи овој ефект може да се
потенцира поради истовремената терапија
со теофилин или негови деривати, корти-
костероиди и диуретици, како и поради хи-
поксијата. Затоа, кај тешка астма би требало
да се следат плазматските концентрации на
калиум.
НЕСАКАНИ ДЕЈСТВА
Несаканите дејства на β
2
–агонистите вклу-
чуваат: ситен тремор (особено на рацете),
нервна напнатост, главоболка, периферна
вазодилатација и палпитации. Може да дојде
и до тахикардија, аритмии и нарушувања на
сонот и на однесувањето кај децата. Прија-
вени се и мускулни грчеви и реакции на
преосетливост, вклучувајќи парадоксални
бронхоспазми, уртикарија и ангиоедем. Со
високи дози β
2
–агонистите можат да пре-
81
Лекови во пулмологијата и алергологијата
дизвикаат хипокалиемија. На местото на ин-
трамускуларната инјекција може да се јави
болка.
SALBUTAMOL
(САЛБУТАМОЛ)
Состав: дериват на салигенини.
Дејство: стимулација на β
2
–адренергични
рецептори и бронходилатација.
Индикации: астма и други состојби поврза-
ни со реверзибилна опструкција на дишните
патишта, предвремени контракции на матка-
та
Дозирање: перорално, 4 mg (кај постари и
кај осетливи пациенти се започнува со 2 mg)
3 4 пати дневно; максимална поединечна
доза е 8 mg (но тешко дека ќе биде од некак-
ва корист или дека ќе биде толерирана); кај
деца под 2 години 100 μg/kg 4 пати дневно,
кај деца од 2 до 6 години 1–2 mg 3–4 пати на
ден, кај деца од 6 до 12 години 2 mg 3–4 пати
на ден.
Супкутани или интрамускуларни инјекции,
500 μg се повторуваат на секои 4 часа, по
потреба.
Бавна интравенска инјекција, 250 μg се пов-
торува по потреба.
Интравенска инфузија: се почнува со 5 μg/
min и се приспособува согласно со дилата-
торниот одговор и пулсот на пациентот, об-
ично во опсег од 3 до 20 μg/min или повеќе,
доколку е неопходно. Кај деца од 1 месец до
12 години 0,1–1 μg/kg/min.
Инхалација на аеросоли 100–200 μg (1–2
вдишувања), кај перзистентни симптоми
најмногу 3–4 пати на ден; кај деца 100 μg (1
вдишување), со можност да се зголеми на
200 μg (2 вдишувања), доколку е потребно,
кај перзистентни симптоми најмногу 3–4
пати на ден.
За профилакса на бронхоспазми индуцирани
со вежбање (напор) 200 μg (2 вдишувања).
Кај деца 100 μg (1 вдишување), со можност
да се зголеми на 200 μg (2 вдишувања) до-
колку е потребно.
Инхалација на прашок, 200–400 μg, кај пер-
зистентни симптоми најмногу 3 4 пати на
ден. Кај деца 200 μg.
За профилакса на бронхоспазми индуцирани
со вежбање (напор) 400 μg. Кај деца 200 μg.
Забелешка. Поради помалата биорасполож-
ливост препорачаните дози на сувите прашо-
ци се два пати поголеми од оние што важат
за аеросолните инхалатори.
Инхалација на небулизирани раствори: кај
хронични бронхоспазми без одговор на кон-
венционалната терапија и кај тешка акутна
астма, на возрасните и на децата постари од
18 месеци им се даваат 2,5 д:mg, со можност
за повторување до 4 пати на ден. По потреба,
може да се даваат и 5 mg, но тогаш е потреб-
на медицинска реевалуација бидејќи може
да дојде предвид и друга терапија. Кај деца
помлади од 18 месеци (да се има предвид
можната појава на транзиторна хипоксемија
и потребата од дополнителна употреба на
кислород) 1,25–2,5 mg најмногу 4 пати на
ден, а кај тешки случаи може да бидат по-
требни и почести апликации.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре.
Готови лекови
Салбутамол, перорални
SALBUTAMOL–САЛБУТАМОЛ (Алкало-
ид), табл. 2 mg, раствор 2 mg/5ml салбута-
мол.
SALMO–САЛМО ( Pliva), табл. 2 mg, раств.
2 mg/5 ml салбутамол.
ALOPROL–АЛОПРОЛ (Реплекфарм), табл.
2 mg, раств. 2 mg/5 ml салбутамол.
VENTOLIN–ВЕНТОЛИН (Glaxo Wellcome),
табл. 2 mg, раств. 2 mg/5 ml салбутамол.
Салбутамол, аеросоли
VENTOLIN–ВЕНТОЛИН (Glaxo Smith
Kline), спреј 0.1 mg/доза, 5 mg/ml салбута-
мол..
SALMO–САЛМО (Pliva), спреј 0.1 mg/доза,
5 mg/ml салбутамол.
ТERBUTALINE
(ТЕРБУТАЛИН)
Состав: дериват на резорцинолот.
Дејство: слично на салбутамолот.
Индикации: бронхијална астма и други сос-
тојби на бронхијална опструкција, прематур-
ни трудови во гинекологијата.
Дозирање: per os, 2.5 – 5 mg , 3 пати на ден.
Поткожно: 0.25 – 0.5 mg, 2 – 4 пати на ден.
Несакани ефекти: слични како кај другите
бета2–агонисти.
Готови лекови: не се регистрирани во РМ.
BRICANYL–БРИКАНИЛ (Astra Zeneca),
табл. 5 mg, аеросоl 0.25 mg/инхал.тербута-
лин.
FENOTEROL
(ФЕНОТЕРОЛ)
Состав: дериват на резорцинолот.
Дејство: исто како и на другите бета 2–аго-
нисти.
Индикации: реверзибилна опструкција на
дишните патишта.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре
Комбинирани препарати
82
Фармакотераписки прирачник
BERODUAL–БЕРОДУАЛ (Zdravlje), раств.
0.05 % фенотерол + 0.025% ипратропиум,
спреј 0.02–0.05 mg/доза.
FORMOTEROL
(ФОРМОТЕРОЛ)
Состав: дериват на катехоламините.
Дејство: исто како и на другите бета2–аго-
нисти.
Индикации: реверзибилна опструкција на
дишните патишта (вклучувајќи и ноќна аст-
ма и превенција на бронхоспазми индуцира-
ни со вежбање/напор) кај пациенти кои има-
ат потреба од редовна долгорочна терапија
со бронходилататори.
Дозирање: види за секој производ посебно.
Мерки на претпазливост: види погоре;
тешка цироза на црниот дроб, бременост, да
се избегнува за време на доење.
Несакани дејства: види погоре; орофарин-
геална иритација, нарушување на осетот за
вкус, црвенило, несоница, гадење, јадеж.
Важно: потенцијален предизвикувач на па-
радоксален бронхоспазам (во таков случај
мора да се прекине со третманот и да се за-
почне со алтернативен третман).
Готови лекови: не се регистрирани во РМ.
SALMETEROL
(САЛМЕТЕРОЛ)
Состав: дериват на хидроксинафтоат
Дејство: исто како и на другите бета2–аго-
нисти..
Индикации: реверзибилна опструкција на
дишните патишта (вклучувајќи и ноктур-
нална астма и превенција на бронхоспазми
индуцирани со вежбање/напор) кај пациенти
кои имаат потреба од редовна долгорочна
терапија со бронходилататори.
Забелешка: салметеролот не се користи за
непосредно купирање на акутни напади и
постојната кортикостероидна терапија не
треба да се прекинува или да се ублажува.
Дозирање: инхалација, кај астма 50 μg (2
вдишувања или 1 блистер) 2 пати на ден,
најмногу до 100 μg (4 вдишувања или 2 блис-
тера) 2 пати на ден кај потешки опструкции
на дишните патишта; кај деца под 4 години
не се препорачува, над 4 години 50 μg (2
вдишувања или 1 блистер) 2 пати на ден. Кај
хронична опструктивна белодробна болест
50 μg (2 вдишувања или 1 блистер) 2 пати
на ден.
Напомена: на пациентите да им се укаже дека
салметеролот не е за купирање на акутни на-
пади, па да не ја надминуваат пропишаната
доза и да се придржуваат кон препораките
од производителите, а, доколку вообичаена-
та доза не го дала очекуваниот ефект, да по-
бараат лекарска помош колку што е можно
поскоро.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре;
Важно: потенцијален предизвикувач на па-
радоксален бронхоспазам (во таков случј
мора да се прекине со третманот и да се по-
чне со алтернативен третман).
Готови лекови
SEREVENT–СЕРВЕНТ (Glaxo Wellcome),
спреј 25 μg/доза салметерол.
GYNIPRAL–ГИНИПРАЛ (Алкалоид ), табл.
0.5 mg, амп. 0.01 mg/2 ml хексопреналин.
Б. –АНТИМУСКАРИНСКИ
БРОНХОДИЛАТАТОРИ

Ипратропиумот или окситропиумот може да
се земаат по пат на инхалација во третманот
на хроничната астма кај пациенти кои веќе
земаат високи дози на инхалациски корти-
костероиди. Небулизираниот ипратропиум
може да се додаде на стандардниот третман
кај животнозагрозувачката астма или кога
акутната астма не може да се смири со стан-
дардна терапија.
Антимускаринските бронходилататори се
поефикасни во отстранувањето на бронхо-
констрикцијата кај хроничната опструктив-
на белодробна болест отколку кај астмата.
По инхалација на ипратропиум во вид на
аеросол, максимален ефект се постигнува
за 30–60 минути, неговото дејство трае 3–6
часа и, обично, за одржување на бронходи-
латација е доволно дозирање 3 пати на ден.
Слично е и дејството на окситропиумот.
Тиотропиумот е антимускарински бронхо-
дилататор со подолготрајно дејство и се ко-
ристи како терапија за одржување кај ХОББ.
Не е погоден за третман на акутните брон-
хоспазми.
Мерки на претпазливост:
антимускаринските бронходилататори треба
внимателно да се употребуваат кај глауком
(види подолу), при хиперплазија на проста-
тата и при отежнато празнење на мочниот
меур, при бременост и доење.
Глауком – При употребата на небулизиран
ипратропиум може да дојде до појава на аку-
тен глауком, особено во случаи кога се дава
заедно со салбутамол или некој друг β–аго-
нист. Потребно е да се преземат мерки за да
се спречи небулизираниот лек да дојде во
контакт со очите на пациентот.
Несакани дејства: несаканите дејства на
антимускаринските бронходилататори вклу-
83
Лекови во пулмологијата и алергологијата
чуваат сувост на устата, гадење, опстипација
и главоболка.
IPRATROPIUM
(ИПРАТРОПИУМ)
Состав: кватернерен дериват на атропинот.
Дејство: блокада на мускаринските рецепто-
ри и бронходилатација
Индикации: реверзибилна опструкција на
дишните патишта, особено кај ХОББ.
Дозирање: инхалација на аеросоли, 20–40
μg, а во почетокот на третманот се препора-
чуваат дози и до 80 μg 3–4 пати на ден. Кај
деца до 6 години 20 μg 3 пати на ден; кај деца
од 6 до 12 години 20–40 μg 3 пати на ден.
Инхалација на аеросоли: 40 μg 3–4 пати на
ден (кај пациентите кои послабо реагираат
дозата може и да се удвои). Не се препорачу-
ва за деца под 12 години.
Инхалација на небулизирани раствори: 100–
500 μg до 4 пати на ден. Кај деца од 1 месец
до 3 години 62,5–250 μg до 3 пати на ден;
од 3 до 14 години 100–500 μg до 3 пати на
ден. Разредувањето на растворите се приспо-
собува според карактеристиките на опремата
и времетраењето на третманот. Поради мож-
ната појава на парадоксални бронхоспазми,
првата доза треба да се инхалира под меди-
цински надзор.
Забелешка: на пациентите да им се напоме-
не да не ја надминуваат пропишаната доза и
да се придржуваат кон препораките од про-
изводителите.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре
Готови лекови
ATROVENT–АТРОВЕНТ (Boehringer
Ingelheim),
Aerocaps® (сув прашок за инхалација; се
аплицира со Atrovent Aerohaler®), 40 μg.
Aerosol inhalation, ипратропиум бромиде 20
μg/метеред инхалатион,
Autohaler® (инхалери кои се активираат со
вдишување), ипратропиум бромиде 20 μg/
метеред инхалатион,
Forte aerosol inhalation, ипратропиум броми-
де 40 μg/метеред инхалатион,
Раствор за небулизација, изотоничен, ипра-
тропиум бромиде 250 μg/mL. Доколку е по-
требно разредување, да се користи стерилен
NaCl 0.9%
Забелешка: 1 Atrovent Aerocaps® е екива-
лентeн на 2 вдишувања на Atrovent® мете-
ред аеросол инхалатион или 1 вдишување на
Atrovent Forte® метеред аеросол инхалати-
он.
Комбинирани препарати:
Види ФЕНОТЕРОЛ
OXITROPIUM
(ОКСИТРОПИУМ)
Состав: дериват на атропинот
Дејство: исто како и на другите мускарин-
ски блокатори.
Индикации: реверзибилна опструкција на
дишните патишта, особено кај ХОББ.
Дозирање: инхалација на аеросоли, 200
μg (2 вдишувања), 2–3 пати на ден. Кај деца
не се препорачува.
Забелешка: на пациентите да им се напоме-
не да не ја надминуваат пропишаната доза и
да се придржуваат кон препораките од про-
изводителите.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре
Готови лекови
OXIVENT–ОКСИВЕНТ (Boehringer
Ingelheim),
Aerosol inhalation, окситропиум бромид 100
μg/метеред инхалатион.
Autohaler® (инхалери кои се активираат со
вдишување), окситропиум бромид 100 μg/
метеред инхалатион.
TIOTROPIUM
(ТИОТРОПИУМ)
Состав: дериват на атропинот.
Дејство: исто како и на другите мускарин-
ски блокатори..
Индикации: терапија на одржување кај
ХОББ.
Дозирање: инхалација на прашок, 18 μg на
ден. Кај деца и кај адолесценти под 18 годи-
ни не се препорачува.
Мерки на претпазливост: види погоре; бу-
брежно оштетување
Несакани дејства: види погоре; фарингит,
синузит, кандидијаза, ретко тахикардија,
отежнато уринирање (кај постари мажи со
хиперплазија на простатата пријавени се
случаи на уринарна ретенција).
Готови лекови
SPIRIVA–СПИРИВА (Boehringer
Iingelheim),
Прашок за инхалација и капсули (се апли-
цира со HandiHaler® device), тиотропиум (во
форма на тиотропиум бромид монохидрат)
18 μg, 30 – cap pack with HandiHaler® device.
В. – МЕТИЛКСАНТИНИ

Теофилинот е бронходилататор кој се при-
менува кај реверзибилна опструкција на
дишните патишта. Кога се употребува во
84
Фармакотераписки прирачник
комбинација со мали дози на β
2
–агонисти
може да има адитивни ефекти. Ваквата ком-
бинација може да ја зголеми опасноста од
несакани дејства, како што е на пример хи-
покалиемијата.
Теофилинот се метаболизира во црниот
дроб. Постои значителна варијација на не-
говиот полуживот, особено кај пушачи, кај
пациенти со хепатална или кардијална инсу-
фициенција, или при истовремена употреба
со некои други лекови. Неговиот полуживот
е зголемен при кардијална инсуфициенција,
цироза, вирусни инфекции, кај постарите,
како и при земање на некои лекови меѓу кои
спаѓаат циметидинот, ципрофлоксацинот,
еритромицинот, флувоксаминот и оралните
контрацептиви. Полуживотот е намален кај
пушачите и кај хроничните алкохоличари,
како и при земање на некои лекови, како што
се фенитоинот, карбамазепинот, рифампи-
цинот и барбитуратите.
Овие разлики во полуживотот се битни
бидејќи теофилинот има мала ширина по-
меѓу терапевтските и токсичните дози. Кај
повеќето пациенти, за задоволителна брон-
ходилатација е неопходна плазматска кон-
центрација на теофилинот помеѓу 10 и 20
mg/l, иако и концентрациите од 10 mg/l (или
помалку) може да дадат ефект. Несакани
дејства се јавуваат уште во рамките на 10–20
mg/l, но нивната зачестеност и тежината се
зголемуваат при концентрации над 20 mg/l.
Теофилинот се аплицира во вид на инјекции
како аминофилин, смеса на теофилин и ети-
лендиамин, којашто е 20 пати порастворлива
од самиот теофилин. Аминофилинот мора
да се дава преку многу бавна интравенска
инјекција (во тек на барем 20 минути), а
премногу е надразнителен за интрамуску-
ларна апликација.
Интравенски аплициран, аминофилинот има
улога во третманот на тешките астматични
напади коишто не одговараат брзо на небу-
лизираните раствори на β
2
– агонистите. Од-
редувањето на плазматските концентрации
на теофилинот може да биде од корист, а е од
суштинско значење доколку на пациентите
кои примале перорални препарати на теофи-
лин им се даде аминофилин, затоа што може
да дојде до тешки несакани дејства, како што
се конвулзии и аритмии, пред да настапат
другите симптоми на токсичност.

THEOPHYLLINUM
(ТЕОФИЛИН)
Состав: дериват на ксантинот.
Дејство: инхибиција на фосфодиестеразата,
поради што се блокира разградбата на AMP.
Тоа доведува до бронходилатација.
Индикации: реверзибилна опструкција на
дишните патишта, тешка акутна астма.
Дозирање: види за секој производ посебно.
Забелешка: оптимален одговор се постигну-
ва кога плазматските концентрации на тео-
филинот се од 10 до 20 mg/l (55–110 μmol/l).
Мерки на претпазливост: срцеви забо-
лувања, хипертензија, хипертироидизам,
пептичен улкус, хепатално оштетување, епи-
липсија, бременост и доење, постари лица,
треска, хипокалиемија, порфирија.
Несакани дејства: тахикардија, палпита-
ции, гадење и други гастроинтестинални
непријатности, главоболка, ексцитација на
CNS, несоница, аритмии и конвулзии, особе-
но при брза интравенска инјекција.
Готови лекови
DUROFILIN retard–ДУРОФИЛИН ретард (
Zdravlje), капс. 125 mg, 250 mg теофилин
TEOTARD 350 retard–ТЕОТАРД 350 ре-
тард (Krka), капс. 350 mg теофилин.
TEOTARD 200 retard – ТЕОТАРД 200 ре-
тард (Krka), капс.200 mg теофилин.
ANINOPHYLLINUM
(АМИНОФИЛИН)
Состав: теофилин и етилендиамин
Дејство: исто како и теофилинот.
Индикации: реверзибилна опструкција на
дишните патишта, тешка акутна астма.
Дозирање: види за секој производ посебно.
Забелешка: оптимален одговор се постигну-
ва кога плазматските концентрации на тео-
филинот се од 10 до 20 mg/l (55–110 μmol/l).
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види под Теофилин; алергија на ети-
лендиамин, со можна појава на уртикарија,
црвенило, ексфолијативен дерматит.
Готови лекови
AMINOFILIN–АМИНОФИЛИН (Jaka 80,
Fanfarm, Алкалоид), табл. 100 mg, амп. 250
mg аминофилин.
AMINOPHYLLINUM–АМИНОФИЛИ-
НУМ (Lek, Pliva), табл. 100 mg, амп. 250 mg,
500 mg аминофилин.
ODINAL–ОДИНАЛ (Реплекфарм), табл. 100
mg аминофилин
AMINOFILIN retard–АМИНОФИЛИН
ретард (Jaka 80), табл. 350 mg аминофилин.
AMINOFILIN 20–АМИНОФИЛИН 20 ре-
тард (Алкалоид), табл. 350 mg аминофилин.
AMINOPHYLLINUM retard–АМИНО-
ФИЛИНУМ ретард (Pliva, Lek, Lek Skopje),
табл. 350 mg аминофилин.
85
Лекови во пулмологијата и алергологијата
МЕРАЧИ НА МАКСИМАЛНИОТ
ВОЗДУШЕН ПРОТОК, ИНХАЛЕРИ И
НЕБУЛИЗАТОРИ

А. – MЕРАЧИ НА МАКСИМАЛНИОТ
ВОЗДУШЕН ПРИТИСОК

Мерењето на максималниот воздушен про-
ток е од особено значење кај пациенти кои
бавно го забележуваат влошувањето на нив-
ната астма, како и кај оние со умерена или
со тешка астма. На пациентите мора да им
се дадат јасни упатства за тоа што треба да
направат ако нивниот максимален воздушен
проток се намали под одредено ниво. Тие
треба да се охрабрат самите да ја приспособат
сопствената терапија (до одредени граници),
во зависност од промените во максималниот
воздушен проток.
Ferraris Pocketpeak®
Тоа е мерач на максималниот воздушен про-
ток. Може да биде стандарден (90–710 l/min)
и со низок опсек (40–370 l/min).
Mini–Wright®
Тоа е мерач на максималниот воздушен про-
ток. Може да биде стандарден (60–800 l/min)
и со низок опсег (30–400 l/min).
Vitalograph®
Тоа е мерач на максималниот воздушен про-
ток. Може да биде стандарден, како што е
Asmaplan® (50–750 l/min), и со низок опсег
(25–280 l/min).
Б. – AПАРАТЧИЊА ЗА
ДОСТАВУВАЊЕ НА ЛЕКОТ
Инхалери. Тука спаѓаат дозираните ин-
халери под притисок, инхалерите кои се
активираат со дишење и инхалерите за сув
прав. Повеќето пациенти можат да се обучат
како да ги користат дозираните инхалери
под притисок, но тоа е потешко, особено за
постарите и за децата.
На овие пациенти, може да им бидат од ко-
рист т.н. „спејсери“, бидејќи тие ја нама-
луваат потребата од координација помеѓу
активирањето на апаратчето и процесот на
инхалација, па се ефикасни и за деца под 5
години. Алтернативно, може да се користат
и инхалерите кои се активираат со дишење
или инхалерите за сув прав (кои се активира-
ат со дишењето на пациентот), но тие помал-
ку одговараат за малите деца. При премин на
пациентот од користење на дозирани инха-
лери под притисок на користење инхалери за
сув прав, може да изостанат сензациите во
устата и во грлото што претходно се јавувале
со секое активирање на апаратчето. Може да
се јави и кашлица.
Пациентот мора внимателно да се инструира
како се користи инхалерот. Особено е важно
да се проверува дали тој правилно го употре-
бува за да не се поистовети неадекватната
техника на инхалирање со недостигот на
тераписки одговор на лекот од страна на па-
циентот.
Инхалери за деца со хронична астма
Се препорачува изборот на инхалери и спеј-
сери за деца да биде воден од нивните пот-
ребите, од способноста да ја применуваат
техниката за замање лек и можноста за добра
комплијанса; дури потоа треба да се земе
предвид цената.
За деца под 5 години:
кортикостериодната и бронходилататорната
терапија треба рутински да се аплицира пре-
ку дозираните инхалери под притисок и со
спејсери, а ако е потребно може да се употре-
би и маска за лицето;
ако ова е неефикасно и во зависност од со-
стојбата на детето, доаѓа предвид терапија
со небулизатор, а кај деца над 3 години, ин-
халерите за сув прав може, исто така, да се
применат (но види ги забелешките погоре).
За деца од 5 до 15 години:
кортикостериодната терапија треба рутин-
ски да се аплицира преку дозираните инха-
лери под притисок и со спејсери;
децата и нивните негуватели треба да се обу-
чени за користењето на избраното апаратче;
Еднаш годишно треба да се процени дали тоа
апаратче сé уште е најпогодно за одредено
дете. Истовремено треба да се мониторира
техниката на инхалација и комплијансата.
Спејсери
Тие ја намалуваат потребата од координа-
ција помеѓу активирањето на апаратчето
(што постои кај дозираните инхалери под
притисок) и процесот на инхалација.
Спејсерот ја намалува брзината на движење
на аеросолта и последователното налепу-
вање врз орофаринксот. Тој го продолжува
времето на испарување на пропелантот, при
што поголем дел од партиклите на лекот се
депонираат во белите дробови. Големината
на спејсерот е важна, при што најефикасни
се поголемите спејсери со еднонасочна вал-
вула (Nebuhaler®, Volumatic®).
Спејсерите се особено корисни кај пациенти
86
Фармакотераписки прирачник
со слаба техника на инхалирање, кај деца, кај
пациенти на кои им требаат повисоки дози
од лекот, при ноќна астма и кај пациенти
склони кон кандидијаза при инхалирањето
на кортикостероиди.
Користење и грижа за инхалерите
Пациентите треба да инхалираат од спејсерот
колку што е можно побрзо по активирањето
на апаратчето, бидејќи лекот во форма на
аеросол е со краток живот; се препорачува
еднократна активација (земање една доза).
Апаратчето треба да се чисти еднаш месечно
во благ детергент, добро да се исплакне и да
се остави да се исуши на воздух (не се брише
бидејќи секоја електростатска промена може
да влијае на преносот на лекот). Спејсерите
треба да се менуваат секои 6–12 месеци.
Babyhaler®
Тоа е „spejser” за педијатриска примена со
Becotide®–50 и за Ventolin®–инхалери.
Sphinhaler® (Rhone–Poulenc Rorer)
Спаѓа во групата на инхалери кои се ак-
тивираат со дишење. Се користи со Intal
Spincaps.
Volumatic® (A&H)
Спаѓа во групата на “спејсери” со го-
лем волумен. Се користи со Becloforte®,
Becotide®, Flixotide®, Seretide®, Serevent®
и со Ventolin®–инхалери.
В. – НЕБУЛИЗАТОРИ
Небулизаторите го претвораат растворот на
лекот во аеросол за инхалација. Тие се ко-
ристат за доставување на повисоки дози на
лекот до дишните патишта, за разлика од
стандардните инхалери.
Главни индикации за користење на небули-
заторите се:
при користење на бета агонисти или ипрат-
ропиум кај пациенти се акутна егзацербација
на астмата или опструкција на дишните па-
тишта;
при редовно користење на бетаагонисти
или ипратропиум кај пациенти се акутна
егзацербација на астма или со реверзибилна
опструкција на дишните патишта, тие со си-
гурност имаат поволен ефект од терапијата
со повисоки дози;
при користење на профилактичка медика-
ција, како што се кромогликатите или кор-
тикостероидите, кај пациенти кои не можат
да користат други апаратчиња за инхалација
(особено мали деца);
при користење на антибиотик кај пациенти
со хронична пурулентна инфекција (како
цистичната фиброза или бронхиектазиите);
при користење на пентамидин за профи-
лакса и терапија на пневмоцистис пневмониа
кај пациент со сида и имуносупресија.
Количината на небулизираниот раствор кој
доаѓа до белите дробови зависи од типот на
небулизаторот. Иако може да достигне вред-
ност од 30%, најчесто само 10% од небули-
зираниот раствор доаѓа до белите дробови.
Остатокот од растворот или останува во не-
булизаторот како резидуален волумен или се
депонира во маската и во доводните цевки. Во
која количина небулизираниот раствор доаѓа
до дишните патишта и до алвеолите зависи
од големината на партиклите. Честиците со
среден дијаметар од 1 до 5 микрони (1–5 μm)
се депонираат во дишните патишта и затоа
се погодни за третман на астмата, додека пак
честиците со големина од 1 до 2 микрона (1–2
μm) се депонираат во алвеолите и се погодни
за терапија на пневмоцистис пневмонијата
со пентамидине. Типот на небулизаторот се
избира во зависност од посакуваното место
на депонирање на партиклите и во зависност
од вискозноста на растворот (растворите на
антибиотиците се повискозни).
Некои џет небулизатори овозможуваат пого-
лемо исфрлање на лекот во текот на вдишу-
вањето, при што се зголемува ефикасноста.
Пациентот треба да знае дека дозата на брон-
ходилататорот дадена со небулизација нај-
често е многу повисока отколку онаа дадена
со инхалер (види го подолу водичот издаден
од British Thoracic Society).
British Thoracic Society советува дека небу-
лизираните бронходилататори може да се
даваат кај пациенти со хронична перзистент-
на астма или кај пациенти со неочекувана
катастрофално тешка астма (brittle astma).
Кај хроничната астма, небулизираните брон-
ходилататори треба да се користат само за да
го олеснат перзистентното „свирење во гра-
дите” и диспнеата во тек на денот.
British Thoracic Society советува користењето
на небулизатори при хронична перзистентна
астма да се земе предвид само:
по сигурно поставена дијагноза;
ако опструкцијата на дишните патишта е ре-
верзибилна, при користење на бронходила-
татори без истовремено да се јават несакани
ефекти;
кога пациентот не може повеќе да го постиг-
не вообичаениот поволен ефект од рачните
инхалери;
по употребата на повисоки дози на брон-
ходилататор со рачни инхалери (со спејсер
ако е потребно), најмалку 2 седмици, со слаб
ефект;
ако пациентот добро реагира на препишана-
87
Лекови во пулмологијата и алергологијата
та доза и на режимот на дозирање на антиин-
фламаторната терапија, вклучувајќи редовна
примена на високи дози инхалаторни корти-
костероиди.
Пред да му се препише на пациентот терапија
со небулизатор, треба да се изведе монито-
рирање на максималниот воздушен проток
(PEF) во тек на 2 седмици со стандардната
терапија и 2 седмици со небулизирана тера-
пија.
Ако на пациентот му се препише терапија со
небулизатор, тој мора:
да добие јасни упатства од докторот, сестра-
та или фармацевтот како да го користи небу-
лизаторот и како да го следи максималниот
воздушен проток (PEF);
акутните напади да не ги лекува дома без да
побара лекарска помош;
да се обучи како да ја користи терапијата со
небулизаторот;
редовно да го следи максималниот возду-
шен проток (PEF) и да оди на доктор на кон-
троли.
Џет–небулизатори
Џетнебулизаторите пошироко се употребу-
ваат отколку ултрасоничните небулизатори.
Најголемиот број џетнебулизатори бараат
оптимален воздушен проток од 6 do 8 l/min,
кој во болнички услови се доставува со цен-
трален воздушен и кислороден систем.
Домашните кислородни цилиндри не обез-
бедуваат адекватен воздушен проток па за-
тоа во домашни услови треба да се користат
електрични компресори.
Кај пациенти со хронична опструктивна
белодробна болест (ХОББ) и хиперкапнија,
кислородот може да биде штетен, па небули-
заторот треба да биде доставуван со воздух а
не со кислород.
Г. – КОРТИКОСТЕРОИДИ
Кортикостероидите се многу ефикасни во
терапијата на астмата; тие ја намалуваат ин-
фламацијата на дишните патишта, намалу-
вајќи ги едемот и мукозната секреција.
Пациентите со ХОББ најчесто покажуваат
мал или никаков одговор на терапијата со
кортикостероиди. Долгогодишните студии
не покажале редукција во намалувањето на
белодробната функција кај оние пациенти
со ХОББ кои редовно земаат инхалирачки
кортикостероиди. Притоа, високи дози на
инхалирачките кортикостероиди можат само
незначително да ги намалат симптомите и
егзецербациите на болеста кај пациенти со
потешка ХОББ. Краткотрајна терапија со
кортикостероиди може да послужи за дифе-
ренцирање на пациентите со астма од оние
со ХОББ.
Иихалација
Инхалирачките кортикостероиди се препо-
рачуваат за профилактичка терапија на аст-
мата, кога пациентите употребуваат бета 2
агонист почесто од еднаш дневно.
Инхалерите со кортикостериоди мораат ре-
довно да се употребуваат за да се постигне
максимална корист; олеснување на тегобите
обично настапува 3–7 дена по почетокот на
терапијата. Дозите на кортикостероидите
што не содржат хлорофлуоројаглерод се
различни од оние што содржат хлорофлуо-
ројаглерод.
Инхалери за кортикостероидите што
не содржат хлорофлуоројаглерод
Хлорофлуоројаглеродните пропеланти во
инхалерите под притисок денес се замену-
ваат со хидрофлуороалкански пропеланти
(ХФА).
На пациентите кои ги користат новите инха-
лери, треба да им се објасни дека аеросолот
е ефикасен, иако кај нив предизвикува по-
инаков осет и има поинаков вкус; за секоја
тешкотија со новите инхалери треба да се
консултира докторот или фармацевтот.
Совет. Докторите треба секој несакан ефект
на новите хидрофлуороалкански пропеланти
(ХФА) да го пријават до Центарот за следење
на несакани дејства на лековите.
Доколку инхалирачкиот кортикостероид
предизвика кашлица, може да помогне прет-
ходна апликација на бета 2–агонист кај паци-
ентите. Пациентите кои долго време земале
орални кортикостероиди можат, бавно, да се
префрлат на инхалирачки кортикостероиди,
со постепено намалување на дозата на орал-
ниот кортикостероид, и тоа во време кога
астмата е добро контролирана.
Инхалери со високи дози на кортикосте-
роиди се користат кај пациенти кои само
делумно реагираат на стандардните дози.
Високите дози можат и понатаму да се апли-
цираат во случаи кога постои јасен бенефит
за нивно користење во однос на пониските
дози на кортикостероидите. Препорачаните
максимални дози на инхалирачки кортикос-
тероиди не треба да се пречекоруваат. Сепак,
доколку кај пациентот се потребни повисоки
дози (пример, флутиказон во доза над 500
μg двапати на ден кај возрасни или 200 μg
двапати на ден кај деца од 4 до 16 години),
тие би требало да се препишат од страна на
специјалист.
88
Фармакотераписки прирачник
Потребата од системска терапија се јавува
во случај на епизоди на инфекции или ако
настане влошување на астмата, кога се по-
требни повисоки дози, а во исто време ин-
халирачките лекови не стигнуваат до малите
дишни патишта; тогаш на пациентите им се
потребни таблети.
ПРЕТПАЗЛИВОСТ ПРИ
УПОТРЕБАТА НА ИНХАЛИРАЧКИ
КОРТИКОСТЕРОИДИ
Претпазливост е потребна при постоење на
активна или неактивна туберкулоза. Систем-
ска терапија е потребна за време на стрес или
кога опструкцијата на дишните патишта или
мукусот го спречува навлегувањето на лекот
во помалите дишни патишта.
ПАРАДОКСАЛЕН БРОНХОСПАЗАМ
Треба да се има предвид можноста за појава
на парадоксален бронхоспазам (во тој случај
терапијата треба да се прекине и да се започ-
не со алтернативна терапија).
Ако парадоксалниот бронхоспазам се јави
во блага форма, тој може да се превенира со
инхалација на бета 2–агонисти (или со пре-
минување од инхалација на аеросол на инха-
лација на сув прав).
НЕСАКАНИ ЕФЕКТ
НА ИНХАЛИРАЧКИТЕ
КОРТИКОСТЕРОИДИ
Инхалирачките кортикостероиди имаат зна-
чително помалку несакани ефекти отколку
оралните кортикостероиди. При нивна по-
долготрајна употреба, постои мал ризик од
појава на глауком и катаракта. Засипнатост и
кандидијаза на устата и на грлото се јавуваат
само при инхалација на големи дози (види
подолу). Ретко се јавуваат и реакции на пре-
осетливост (вклучувајќи исип и ангиоедем).
КАНДИДИЈАЗА. Појавата на кандидијаза
се намалува со користење на „спејсери”, а
добро одговара на терапија со антифунгални
препарати, без притоа да се прекине тера-
пијата; исто така, може да помогне и плак-
нење на устата со вода (или миење на забите
на детето) по инхалацијата.
Високи дози на инхалирачки кортикостеро-
иди можат потенцијално да предизвикаат
супресија на функцијата на надбубрежната
жлезда, па на пациентите кои се на високи
дози треба да им се дадат т.н „картички за
кортикостероиди”. Во случај на стрес (пр.
операција), на овие пациенти треба дополни-
телно да им се администрираат кортикосте-
роиди.
Минералниот дензитет на коските се нама-
лува по долготрајна инхалација на високи
дози на кортикостероиди, што го предис-
понира пациентот на остепопороза. Затоа е
потребно дозата на инхалирачкиот корти-
костероид да не биде повисока од онаа доза
со која астмата кај него добро се контролира.
Дозата може постепено да се намалува ако
астмата добро се контролира во тек на не-
колку седмици. Доколку настане влошување
или намалување на максималниот воздушен
проток (ПЕФ), пациентот треба да се врати
на првобитната доза.
Кога препорачаните дози на инхалирачка те-
рапија се применуваат кај деца, нема забава-
ње на растот; иако почетната брзина на рас-
тењето може да се намали, тоа не влијае на
дефинитивната висина на детето. Сепак, се
препорачува да се следи висината на децата
кои се под долготрајна терапија; ако растот
се забави, детето треба да се упати на педија-
тар. Кај деца под 5 години, за инхалирање
на кортикостероиди треба да се употребат
спејсери со голем волумен; тие се погодни
и за постари деца и за возрасни, особено ако
кај нив се администрираат повисоки дози.
Спејсерите го зголемуваат депонирањето на
лекот во дишните патишта, а го намалуваат
во орофаринксот, па на тој начин ја намалу-
ваат инциденцијата на кандидијаза.
Будезонидот и флутиказон пропионатот се
достапни и како суспензија за небулизација.
ОРАЛНА ТЕРАПИЈА. Акутните напади на
астма треба краткотрајно да се третираат со
орални кортикостероиди, при што се почну-
ва со високи дози (пр. преднизолон 40–50 mg
на ден) во тек на неколку дена. Пациентите
чијашто астма нагло се влошува, најчесто,
брзо реагираат на оваа терапија.
При блага егзацербација на астмата, тера-
пијата може наеднаш да се прекине, но кај
оние со послаба контрола на болеста, дозата
треба постепено да се намалува, за да не на-
стане сериозен релапс.
Кај хронична пролонгирана астма, кога одго-
ворот кон други антиастматици е релативно
слаб, потребна е подолготрајна администра-
ција на орални кортикостероди; во такви слу-
чаи треба да се продолжи со високи дози на
инхалирачки кортикостероиди за да се нама-
ли потребата од орална терапија. Оралните
кортикостероиди треба да се земаат наутро,
како единична доза, за да се намали нарушу-
вањето на циркадијалната секреција на кор-
тизол. Дозата треба секогаш да се титрира
до најниската доза со која се контролираат
симптомите. Редовното мерење на макси-
89
Лекови во пулмологијата и алергологијата
малниот воздушен проток (ПЕФ) најчесто
помага за оптимизирање на дозата.
Администрацијата на кортикостероидите
преку еден ден нема успех во контролата на
астмата кај возрасните, бидејќи влошување
може да настане во текот на вторите 24 часа.
Во случај на ваков режим на дозирање, бело-
дробната функција треба да се контролира во
текот на 48 часа.
ПАРЕНТЕРАЛНА ПРИМЕНА. Инјекции
на хидрокортизон се применуваат во итна
терапија на акутна тешка астма.

BECLOMETASONE
(БЕКЛОМЕТАЗОН)
Состав: синтетички гликокортикоид.
Дејство: намалување на инфламаторните
процеси, на едемот и на мукозната секреција
во дишните патишта.
Индикации: профилактички третман на аст-
ма.
Дозирање: Инхалери со стандардни дози.
Инхалација на аеросоли, 200 или 100 μg 3–4
пати на ден (кај потешките случаи се започ-
нува со 600–800 μg на ден). Кај деца 50–100
μg 2–4 пати на ден.
Инхалација на прашок, (Becodisks®, Becotide
Rotacaps®; за Asmabec® види кај произво-
дот), 400 μg 2 пати на ден или 200 μg 3–4
пати на ден. Кај деца 100 μg 2–4 пати на ден
или 200 μg 2 пати дневно.
Инхалери со високи дози
Инхалација на аеросоли, 500 μg 2 пати на ден
или 250 μg 4 пати на ден; по потреба може да
се зголеми и на 500 μg 4 пати на ден. Кај деца
не се препорачува.
Инхалација на прашок, 400 μg 2 пати дневно;
по потреба може да се зголеми и на 800 μg 2
пати дневно. Кај деца не се препорачува.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре
Готови лекови
BECONASE–БЕКОНАЗЕ (GSK), спреј
0.05% беклометазон.
GNADION–ГНАДИОН (Pliva), спреј 0.05%
беклометазон.
Лекови што сé уште не се регистрирани во
РМ
BECLOFORTE–БЕКЛОФОРТЕ (A&H),
спреј 0.25 % беклометазон
BECOTIDE–БЕКОТИД (A&H), спреј 0.05%,
0.1%, 0.2% беклометазон.
BUDENOSIDE
(БУДЕНОЗИД)
Состав: синтетички гликокортикоид
Дејство: исто како и на другите кортикосте-
роиди.
Индикации: профилактички третман на аст-
ма
Дозирање: види за секој производ посебно
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре
Готови лекови
BUDESONID mite–БУДЕНОЗИД мите
(Glaxo Wellcome). спреј 0.05% буденозид.
BUDESONID forte–БУДЕНОЗИД форте
(Glaxo Wellcome), спреј 0.2 % буденозид.
ALERZIN 1–АЛЕРЗИН 1 (Реплекфарм),
спреј 0.1% буденозид
TAFEN nazal–ТАФЕН назал (Lek), спреј
0.05% буденозид..
TAFEN Novolizer–ТАФЕН новолизер (Lek),
спреј 0.2% буденозид.
Лекови што сé уште не се регистрирани во
РМ
BUDENOZIDE–БУДЕНОЗИД (APS), пра-
шок за инхалација, капс. 200 μg, 400 μg бу-
денозид.
PULMICORT–ПУЛМИКОРТ (AstraZeneca),
ЛС спреј, буденозид 50 μg/metered
inhalation.
Доза: инхалација на аеросоли, 200 μg 2 пати
на ден; кај добро контролирана астма може
да се намали и до 200 μg на ден; кај тешка
астма може да се зголеми до 1.6 mg на ден;
кај деца 50–400 μg 2 пати дневно; кај тешка
детска астма може да се зголеми до 800 μg
на ден.
Доза: инхалација на прашок, на почетокот
на третманот, со топични кортикостероиди
за време на периодите на тешка астма, а кога
се намалува дозата на оралните кортикос-
тероиди или тие наполно се исклучуваат од
терапијата, се даваат 0.2–1.6 mg дневно, по-
делено на 2 дози; кај не толку тешки случаи
200–400 μg еднаш дневно (навечер). Паци-
ентите чија астма е добро контролирана со
инхалација на беклометазон или будезонид 2
пати дневно, може да преминат на дозирање
еднаш на ден (навечер), користејќи ја иста-
та еквивалентна вкупна дневна доза (max
800 μg еднаш дневно). Деца под 12 години
200–800 μg дневно, поделено на 2 дози (800
μg дневно кај тешка астма) или 200–400 μg
еднаш на ден (навечер).
Комбинирани препарати
Лекови што сé уште не се регистрирани во
РМ
SYMBICORT–СИМБИКОРТ (Astra Zeneca),
100/6 Turbohaler® (=dry powder inhaler), бу-
десониде 80 μg, формотерол фумарате 4.5
μg/metered inhalation.
90
Фармакотераписки прирачник
Забелешка: една дозирана инхалација од
Symbicort®100/6 го дава истото количество
на будезонид како 100–μg дозирана инхала-
ција од Pulmicort Turbohaler®, а една дози-
рана инхалација од формотерол како 6–μg
дозирана инхалација од Oxis Turbohaler®
Доза: инхалација на прашок, возрасни и деца
над 12 години, 1–2 вдишувања 2 пати на ден;
кај добро контролирана астма може да се на-
мали и на еднаш дневно.
Symbicort 200/6 Turbohaler® (= dry powder
inhaler), budesonide 160 μg, formoterol fumarate
4.5 μg/metered inhalation, 120–dose unit
Забелешка: една дозирана инхалација од
Symbicort®200/6 го дава истото количество
на будезонид како 200–μg дозирана инхала-
ција од Pulmicort Turbohaler®, а една дози-
рана инхалација од формотерол како 6– μg
дозирана инхалација од Oxis Turbohaler®
Доза: инхалација на прашок, возрасни и деца
над 12 години, 1–2 вдишувања 2 пати на ден;
деца над 6 години, 2 вдишувања 2 пати на
ден; кај добро контролирана астма може да
се намали и на еднаш дневно.

FLUTICASONE
(ФЛУТИКАЗОН)
Состав: синтетички гликокортикоид
Дејство: исто како и на другите кортикосте-
роиди.
Индикации: профилактички третман на аст-
ма.
Дозирање: види за секој производ посебно.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре
Готови лекови
FLIXOTIDE CFC free–ФЛИКСОТИД ЦФЦ
фри (Glaxo Smith Kline), спреј 0.05%, 0.125%,
0.250% флутиказон.
FLIXONASE–ФЛИКСОНАЗЕ (GSK), спреј
0.05 % флутиказон.
FLIXOTIDE EVOHALER–ФЛИКСОТИДЕ
ЕВОХАЛЕР (GSK), спреј 0.25 флутиказон.
Комбинирани препарати
Лекови што сé уште не се регистрирани во
РМ
SERETIDE–СЕРЕТИДЕ (A&H),
Seretide 100 Accuhaler® (сув прашок за
инхалација), диск со 60 блистера флу-
тиказон пропионат 100 μg, салметерол
(во форма на xinafoate) 50 μg/блистер со
Accuhaler®device.
Доза: инхалација на прашок, возрасни и
деца над 4 години, 1 блистер 2 пати на ден,
со можност за редукција на 1 блистер еднаш
дневно, доколку се одржува контролата.
Seretide 250 Accuhaler® (сув прашок за ин-
халација), диск со 60 блистери флутиказон
пропионат 250 μg, салметерол (во форма
на xinafoate) 50 μg/блистер со Accuhaler®
device.
Доза: инхалација на прашок, возрасни и деца
над 12 години, 1 блистер 2 пати на ден.
Seretide 500 Accuhaler® (сув прашок за ин-
халација), диск со 60 блистери флутиказон
пропионат 500 μg, салметерол (во форма
на xinafoate) 50 μg/блистер со Accuhaler®
device.
Доза: инхалација на прашок, возрасни и деца
над 12 години, 1 блистер 2 пати на ден.
Seretide 50 Evohaler® (инхалација на аеро-
соли), флутиказон пропионат 50 μg, салме-
терол (во форма на xinafoate) 25 μg/дозирана
инхалација.
Доза: инхалација на аеросоли, возрасни
и деца над 12 години, 2 вдишувања 2 пати
на ден, со можност за редукција на 2 вди-
шувања еднаш дневно, доколку се одржува
контрола.
Seretide 125 Evohaler® (инхалација на аеро-
соли), флутиказон пропионат 125 μg, салме-
терол (во форма на xinafoate) 25 μg/дозирана
инхалација, 120 дози.
Доза: Инхалација на аеросоли, возрасни и
деца над 12 години, 2 вдишувања 2 пати на
ден.
Seretide 250 Evohaler® (aerosol inhalation),
флутиказон пропионат 250 μg, салметерол
(во форма на xinafoate) 25 μg/дозирана инха-
лација, 120 дози.
Доза: инхалација на аеросоли, возрасни и
деца над 12 години, 2 вдишувања 2 пати на
ден.
MOMETASONE
(МОМЕТАЗОН)
Состав: синтетички кликокортикоид
Дејство: исто како и на другите кортикосте-
роиди
Индикации: профилактичен третман на аст-
ма
Дозирање: со инхалација 0.2–0.4 mg, еднаш
навечер или поделено во 2 дневни дози.
Несакани ефекти: слични како кај другите
кортикостероиди
Готови лекови: не се регистрирани во РМ.
ASMANEX–АСМАНЕКС (Schering–Plough),
инхалатор со мометазон во сув прашок, 0.2–
0.4 mg во една доза.
91
Лекови во пулмологијата и алергологијата
Д. – КРОМОГЛИКАТИ, СРОДНА
ТЕРАПИЈА И АНТАГОНИСТИ НА
ЛЕУКОТРИЕНСКИТЕ РЕЦЕПТОРИ
Кромогликати и сродна терапија
Општо земено, профилаксата со натриум
кромогликат е помалку ефикасна од профи-
лаксата со инхалаторни кортикостероиди.
Децата имаат подобар одговор на терапијата
отколку возрасните, но постојат мали докази
за ефикасноста кај деца помали од 4 години.
Нема корист од примената на натриум кро-
могликат во терапијата на акутни напади на
астма.
Натриум кромогликатот има значење во пре-
венцијата на астма индуцирана со напор, при
што единична доза од лекот треба да се вди-
ше половина час пред физичката активност.
Механизмот на дејствување на натриум кро-
могликатот не е наполно познат. Неговата
примена користи при астма со алергична
природа, но во практиката сé уште е тешко
да се предвиди кај кои пациенти ќе може
да помогне; треба да се зема 4–6 седмици
за да се процени одговорот на пациентот.
Дозирањето се приспособува во зависност
од одговорот на пациентот, но најчесто во
почетокот 3–4 пати на ден; последователно,
дозата може да се намали.
Ако инхалацијата на сув прав на натриум
кромогликат предизвикува бронхоконстри-
кција, пациентот треба неколку минути прет-
ходно да вдишува бета 2 агонист салбутамол
или тербуталин.
Кај деца кои не можат да користат натриум
кромогликат во форма на сув прав или аеро-
сол, лекот може да се примени во облик на
раствор за небулизација.

SODIUM CROMOGLYCATE
(НАТРИУМ КРОМОГЛИКАТ)
Состав: дериват на келинот.
Дејство: профилактично, веројатно така што
ја спречува дегранулацијата на мастклетките
и ослободувањето на медијаторите на астма-
та.
Индикации: профилакса на астма; алергија
на храна; алергиски конјунктивит; алергиски
ринит.
Дозирање: инхалација на аеросол: возрасни
и деца: 10 mg (две вдишувања) 4 пати/ден.
Дозата се зголемува во тешки случаи или
кога постои ризик од појава на напад – на
6–8 пати/ден. Додатни дози може да се земат
пред физичка активност; дозата на одржу-
вање е 5 mg (1 вдишување) 4 пати/ден.
Инхалација на прашок: возрасни и деца: 20
mg 4 пати/ден. Во тешки случаи дозата се
зголемува на 8 пати/ден. Додатни дози може
да се земат пред физичка активност.
Инхалација на небулизиран раствор: возрас-
ни и деца: 20 mg 4 пати/ден. Во тешки случаи
дозата се зголемува на 6 пати/ден.
Несакани ефекти: кашлица, транзиторен
бронхоспазам; иритација на грлото поради
инхалација на лекот во форма на прав.
Готови лекови
ASMATAL–АСМАТАЛ (Реплекфарм), сол.
2% кромогликична киселина.
Лекови што сé уште не се регистрирани во
РМ
SODIUM CROMOGLYCATE –НАТРИУМ
КРОМОГЛИКАТ (Незаштитено),
Аеросол за инхалација, натриум кромогли-
кат 5 mg/дозирана инхалација.
Раствор за небулизација: натриум кромо-
гликат 10 mg/ml.
Аеросол за инхалација, натриум кромогли-
кат 5mg/дозирана инхалација.
Аеросол за инхалација, натриум кромогли-
кат 5 mg/дозирана инхалација.
Се произведува со содржина од 112 дозни
единици; како 2 x 112 дозни единици со
спејсер (Syncroner®) или со спејсер со голем
волумен (Fisonair®).
Spincaps®, жолт, чист натриум кромогликат
20 mg.
Spinhaler insuffator® (се користи со Intal
Spincaps®).
Раствор за небулизација, натриум кромогли-
кат 10 mg/ml.
NEDOCROMIL SODIUM
(НЕДОКРОМИЛ НАТРИУМ)
Состав: дериват на келинот
Дејство: исто како и на кромогликатот.
Индикации: профилакса на астма
Дозирање: инхалација на аеросол: возрасни
и деца над 6 години: 4mg (две вдишувања)
4 пати/ден. По воспоставување контрола, до-
зата се намалува на 2 пати/ден.
Несакани дејства: кашлица, транзиторен
бронхоспазам; иритација на грлото поради
инхалација на лек во форма на прав; главо-
болка, гадење, повраќање, диспепсија, абдо-
минална болка; горчлив вкус (за подобру-
вање на вкусот се користи ментол).
Готови лекови
Лекови што сé уште не се регистрирани во
РМ
TILADE–ТИЛАД (Pantheon), спреј 2 mg/
доза недокромил натриум
92
Фармакотераписки прирачник
СРОДНА ТЕРАПИЈА
Антихистаминиците немаат вредност во те-
рапијата на бронхијалната астма. Кетотифе-
нот е антихистаминик со дејство слично на
она на натриум кромогликатот, но покажа
разачарувачки резултати.
KETOTIFEN
(КЕТОТИФЕН)
Состав: дериват на циклохептатиофенон.
Дејство: слично како на кромогликатот и на
недокромилот, но послабо.
Индикации: види погоре.
Дозирање: 1 mg два пати/ден со храна, со
можност за зголемување на дозата до 2 mg
два пати/ден; почетна терапија кај седирани
пациенти: 0.5–1 mg, навечер. Деца над 2 го-
дини: 1 mg 2 пати/ден.
Мерки на претпазливост: претходната ан-
тиастматична терапија треба да се продолжи
уште најмалку 2 седмици по започнувањето
на терапијата со кетотифен; бременост и лак-
тација.
Интеракции: како и за другите антихиста-
миници; треба да се избегнува истовремено
давање со орални антидијабетици (поради
можна појава на тромбоцитопенија)
Возење: примената на кетотифен (антихи-
стаминик), предизвикува сонливост се на-
рушуваат психомоторните перформанси, па
возењето треба да се избегнува; ефектите на
алкохолот се зголемуваат.
Несакани дејства: сонливост, сувост во
устата, зашеметеност, стимулација на ЦНС,
покачување на телесната тежина
Готови лекови
DIHALAR–ДИХАЛАР (Krka), сол. 1 mg/5
ml, табл. 1 mg кетотифен.
Лекови што сé уште не се регистрирани во РМ
ZADITEN–ЗАДИТЕН (Novartis), капс. 1 mg,
табл. 1 mg, еликсир 1 mg кетотифен.
АНТАГОНИСТИ НА
ЛЕУКОТРИЕНСКИТЕ РЕЦЕПТОРИ
Антагонистите на леукотриенските рецепто-
ри монтелукаст и зафирлукаст ги блокираат
ефектите на цистеинил леукотриените во
дишните патишта. Тие се ефикасни во те-
рапијата на астмата, и тоа кога се користат
сами и кога се користат заедно со инхалатор-
ни кортикостероиди. За монтелукастот не е
докажано дека е поефикасен од стандардна-
та доза на инхалаторни кортикостероиди, но
двата лека применети заедно имаат адитивен
ефект. Антагонистите на леукотриенските
рецептори се од корист кај астма индуцира-
на со напор, како и кај пациенти со конкоми-
тантен ринитис, но се помалку ефикасни кај
пациенти со тешка астма кои истовремено
добиваат високи дози на други лекови.
Според препораките на СЗО, антагонистите
на леукотриенските рецептори не треба да се
користат при акутни напади на тешка астма,
а нивната употреба не подразбира автомат-
ско намалување на дозата на постојната те-
рапија со кортикостероиди.
CHURG–STRAUSS SINDROM – Churg–
Strauss синдромот (се карактеризира со исто-
ријата на астмата, со ринит и синусит, со сис-
темски васкулит и еозинофилија) е поврзан
со употребата на антагонистите на леукотри-
енските рецептори; често, овој синдром се ја-
вува по намалување или прекинување на те-
рапијата со орални кортикостероиди. Според
препораките на СЗО, докторот кој препишува
терапија со антагонисти на леукотриенските
рецептори треба да ја има предвид појавата
на еозинофилија, васкуларен исип, влошу-
вање на белодробните симптомите, срцеви
компликации и периферна невропатија.
MONTELUKAST
(МОНТЕЛУКАСТ)
Состав: дериват на циклопропанот.
Дејство: профилактично, инхибирајки ги
рецепторите на леукотриени, медијатори на
разни инфламаторни процеси
Индикации: профилакса на астма.
Дозирање: 10 mg/ден пред спиење. Деца на
2–5 години: 4 mg/ден пред спиење; деца на
6–14 години: 5 mg/ден пред спиење.
Мерки на претпазливост: бременост и лак-
тација; Churg–Strauss Syndrome
Несакани дејства: гастроинтестинални на-
рушувања, сува уста, жед; реакции на прео-
сетливост, вклучувајќи анафилакса, ангиое-
дем и кожни реакции; астенија, вртоглавица,
иритабилност, немир, главоболка, нарушу-
вање на сонот (несоница, зашеметеност, аб-
нормални соништа, кошмари); инфекции на
горните дишни патишта, треска; артралгија,
мијалгија; палпитации, зголемена тенденција
за крвавења, отоци, грчеви).
Готови лекови
SINGULAIR–СИНГУЛАИР (MSD), табл. за
џвакање 5 mg, 10 mg монтелукаст.
ZAFIRLUKAST
(ЗАФИРЛУКАСТ)
Состав: дериват на метилиндол карбаматот.
Дејство: исто како и на монтелукастот.
93
Лекови во пулмологијата и алергологијата
Индикации: профилакса на астма
Дозирање: 20 mg два пати на ден; кај деца
под 12 години не се препорачува.
Мерки на претпазливост: постари лица,
бременост, бубрежни нарушувања, Churg–
Strauss Syndrome. Хепатални нарушувања:
пациентите или нивните негуватели треба
да бидат обучени како да го препознаат раз-
војот на хепатални нарушувања. Доколку се
развијат симптоми кои укажуваат на вакво
нарушување (перзистентно гадење, по-
враќање, слабост или жолтица), треба да се
побара лекарска помош.
Контраиндикации: хепатални нарушувања;
лактација.
Несакани дејства: гастроинтестинални на-
рушувања, главоболка; ретко крвавења; ре-
акции на преосетливост, вклучувајќи ангио-
едем и кожни реакции; артралгија, мијалгија,
отоци на долните екстремитети, покачени
хепатални ензими, хепатитис, тромбоцито-
пенија и, многу ретко, агранулоцитоза; кај
постари пациенти појава на респираторни
инфекции.
Готови лекови
Лекови што сé уште не се регистрирани во
РМ
ACCOLATE–АКОЛАТ (Astra Zeneca), табл.
20 mg зафирлукаст.
2
АНТИХИСТАМИНИЦИ
Сите антихистаминици се потенцијално
корисни за третман на назалните алергии,
особено на сезонскиот алергиски ринит (по-
ленска треска), а извесно значење имаат и кај
вазомоторниот ринит. Тие ги намалуваат ри-
норејата и кивањето, но обично се со послаб
ефект врз назалната конгестија. Антихиста-
миниците се аплицираат и локално во очите,
во носот и на кожата.
Оралните антихистаминици се корисни во
превенцијата на уртикарија, а се користат
и во лекувањето на уртикаријалниот исип
и јадеж, како и при убоди (каснувања) од
инсекти и кај алергиите на лекови. Инјекци-
оните форми на хлорфенаминот (хлорфени-
рамин) или прометазинот се користат заедно
со адреналинот (епинефрин) во ургентниот
третман на анафилаксата и ангиоедемот.
Антихистаминиците (на пример цинаризин,
циклизин и прометазин теоклат) се употре-
буваат во третманот на гадење и повраќање.
Буклизинот (како антиеметик) е составен
дел на препаратите против мигрена. Антихи-
стаминиците може да се употребуваат и кај
повремени случаи на несоница.
Антихистаминиците се разликуваат според
времетраењето на нивното дејство и според
инциденцијата на сонливоста (седација) и
антимускаринските ефекти. Многу од поста-
рите антихистаминици се со краткотрајно
дејство, но некои (на пример прометазинот)
дејствуваат и до 12 часа, додека повеќето
нови неседирачки антихистаминици се со
долготрајно дејство.
Сите постари антихистаминици предиз-
викуваат седација, но алимемазинот (три-
мепразин) и прометазинот може да имаат
поизразено седирачко дејство, додека кај
хлорфенаминот (хлорфенирамин) и цикли-
зинот тоа може и да не биде толку изразено.
Ова седирачко дејство понекогаш е корисно
за смирување на јадежот кај некои алергии.
Не постојат многу докази за тоа дека некој
од постарите „седирачки“ антихистаминици
е подобар од другите, а постои и голема ва-
ријабилност во одговорот на пациентите.
Неседирачките антихистаминици, како ак-
ривастинот, цетиризинот, деслоратадинот
(активен метаболит на лоратадинот), фек-
софенадинот (активен метаболит на тер-
фенадинот), левоцетиризинот (изомер на
цетиризинот), лоратадинот, мизоластинот
и терфенадинот, помалку предизвикуваат
седација и психомоторни растројства, во
споредба со постарите антихистаминици, за-
тоа што само во мала мерка ја преминуваат
хематоенцефалната бариера. Терфенадинот
може да предизвика хазардни аритмии, по-
ради што е неговата примена лимитирана.
Мерки на претпазливост и контраинди-
кации
Седирачките антихистаминици имаат значи-
телни антимускарински ефекти, па затоа тре-
ба претпазливо да се употребуваат кај хипер-
трофија на простатата, уринарна ретенција,
глауком и пилородуоденална опструкција.
Антихистаминиците треба претпазливо да
се употребуваат кај заболувањата на црниот
дроб, а кај бубрежните оштетувања може да
биде неопходно редуцирање на дозата. Пре-
тпазливост е потребна и кај епилепсијата.
Децата и постарите се поподложни на не-
саканите дејства. Многу антихистаминици
треба да се избегнуваат кај порфиријата, и
покрај тоа што некои од нив (хлорфенамин/
хлорфенирамин и цетиризин) се сметаат за
безбедни.
Интеракции: за секој производ посебно;
94
Фармакотераписки прирачник
види и под терфенадин.
Несакани дејства: значително несакано
дејство на повеќето постари антихистамини-
ци е сонливоста (седација), иако ретко може
да дојде и до парадоксална стимулација на
ЦНС, особено при употреба на повисоки
дози или кај децата и кај постарите. Сонли-
воста може да се повлече за неколку дена по
почнувањето на терапијата, а кај поновите
антихистаминици скоро и не претставува
проблем. За постарите антихистаминици ка-
рактеристична е и појавата на следниве Не-
сакани дејства: главоболка, психомоторни
растројства и антимускарински ефекти (ури-
нарна ретенција, сувост на устата, заматен
вид и гастроинтестинални тешкотии).
Други несакани дејства на антихистамини-
ците се: палпитации и аритмии (види осо-
бено за ризиците поврзани со употребата на
терфенадинот), хипотензија, реакции на пре-
осетливост (на пример бронхоспазми, ангио-
едем, анафилакса, исипи и фотосензитивни
реакции), екстрапирамидални ефекти, вртог-
лавица, збунетост, депресија, нарушувања
на сонот, тремор, конвулзии, заболувања на
крвта и дисфункција на црниот дроб.
А. – НЕСЕДИРАЧКИ
АНТИХИСТАМИНИЦИ
Управување со машини и моторни возила: и
покрај тоа што сонливоста се јавува ретко,
пациентите треба да се предупредатал: дека
таа може да влијае врз способноста за вешто
управување со машини и со моторни возила.
CETIRIZINE
(ЦЕТИРИЗИН)
Состав: дериват на пиперазинот.
Дејство: блокада на хистаминските H1–ре-
цептори и супримирање на алергичните ре-
акции.
Индикации: симптоматско ублажување
на алергии, како што се поленската треска,
алергискиот ринит и уртикаријата.
Дозирање: за возрасни и за деца над 6 годи-
ни, 10 mg дневно или 5 mg 2 пати на ден; кај
деца од 2 до 6 години за третман на поленска
треска – 5 mg дневно или 2,5 mg 2 пати на
ден.
Мерки на претпазливост: види погоре
Контраиндикации: види погоре, како и
бременост и доење.
Несакани дејства: види погоре, мала ин-
циденција на седација и антимускарински
ефекти.
Готови лекови
LETIZEN–ЛЕТИЗЕН (Krka), сол. 1 mg/ml,
табл. 10 mg цетиризин.
CETIRIZIN–ЦЕТИРИЗИН (Реплекфарм),
сол. 1 mg/ml цетиризин
ZYRTEK–ЗИРТЕК (УСБ), сол. 1 mg/ml це-
тиризин.
FEXOFENADINE
(ФЕКСОФЕНАДИН)
Состав: дериват на пиперидинот.
Дејство: исто како и на цетиридинот.
Индикации: алергиски ринит и уртикарија.
Дозирање: види за секој производ посебно.
Мерки на претпазливост: види погоре,
како и бременост.
Контраиндикации: види погоре, како и до-
ење.
Несакани дејства: види погоре, мала ин-
циденција на седација и антимускарински
ефекти.
Готови лекови
TELFAST–ТЕЛФАСТ (Алкалоид), табл. 120
mg, 180 mg фексофенадин.
LORATADINE
(ЛОРАТАДИН)
Состав: дериват на пиперидинкарбоксилат.
Дејство: исто како и на другите блокатори
на H1–рецепторите.
Индикации: симптоматско ублажување
на алергии, како што се поленската треска,
алергискиот ринит и уртикаријата.
Дозирање: за возрасни и за деца над 6 годи-
ни, 10 mg дневно; кај деца од 2 до 6 години за
третман на поленска треска – 5 mg дневно.
Мерки на претпазливост: види погоре.
Контраиндикации: види погоре, како и
бременост и доење.
Несакани дејства: види погоре, мала ин-
циденција на седација и антимускарински
ефекти.
Готови лекови
LORATADIN ALKALOID–ЛОРАТАДИН
АЛКАЛОИД (Алкалоид), сол. 1 mg/ml, табл.
10 mg лоратадин.
RINOLAN – РИНОЛАН (Pliva), сол. 1 mg/
ml, табл. 10 mg лоратадин.
LORATADIN – ЛОРАТАДИН (Merz
Pharma), сол. 1 mg/ml, табл. 10 mg лората-
дин.
LORATADIN LEK – ЛОРАТАДИН ЛЕК
(Lek), сол. 1 mg/ml, табл. 10 mg лоратадин.
PRESSING – ПРЕСИНГ (Hemofarm), сол. 1
mg/ml, табл. 10 mg лоратадин.
95
Лекови во пулмологијата и алергологијата
MIZOLASTINE
(МИЗОЛАСТИН)
Состав: дериват на аминопиримидинот.
Дејство: исто како и на претходните препа-
рати.
Индикации: симптоматско ублажување
на алергии, како што се поленската треска,
алергискиот ринит и уртикаријата.
Дозирање: 10 mg на ден, за деца под 12 го-
дини не се препорачува.
Мерки на претпазливост: види погоре.
Контраиндикации: види погоре, како и
склоност кон продолжување на QT интерва-
лот (вклучувајќи ги срцевите заболувања и
хипокалиемијата), значително оштетување
на црниот дроб, бременост и доење.
Несакани дејства: види погоре, а може да
доведе и до зголемување на тежината, мала
инциденција на седација и антимускарински
ефекти.
Готови лекови
ZOLIM–ЗОЛИМ (Krka), табл. 10 mg, мизо-
ластин.
Б. – СЕДИРАЧКИ
АНТИХИСТАМИНИЦИ

Управување со машини и моторни возила:
сонливоста може да влијае врз способноста
за вешто управување со машини и со мотор-
ни возила. Алкохолот ги потенцира седирач-
ките ефекти.
DIPHENHYDRAMINE
(ДИФЕНХИДРАМИН)
Состав: дериват на аминоалкилетрите.
Дејство: исто како и на другите блокатори
на H1–рецепторите.
Индикации: види за секој производ посеб-
но.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре.
Контраиндикации: види погоре.
Готови лекови
DIMIDRIL–ДИМИДРИЛ (Pliva), сол. 10
mg/5 ml, табл. 25 mg дифенхидрамин.
Други готови фармацевтски производи реги-
стрирани во РМ
SYNOPEN–СИНОПЕН (Pliva), крема 1%,
амп. 20 mg/2 ml хлоропирамин.
DRAMINA–ДРАМИНА (Jadran, Galenika),
табл. 16 mg, 50 mg дифенхидринат.
TORECAN–ТОРЕКАН (Krka), драж. 6.5
mg, амп. 6.5 mg тиетилперазин..
AVIL–АВИЛ (Jugoremedija), сол. 3 mg/ml,
табл. 50 mg фенирамин.
ХИПОСЕНЗИБИЛИЗАЦИЈА
За разлика од алергиите на убод од пчела или
од оса, кај астмата користа од специфичната
хипосензибилизација по пат на вакцинација
со алергенски екстракти обично е просечна.
Хипосензибилизацијата кај алергискиот ри-
нит може да биде ефективна, доколку се до-
каже сензибилизација на некој специфичен
алерген.
Резултатите од дијагностичките кожни те-
стови не се апсолутни и секогаш треба да се
интерпретираат заедно со деталната анамне-
за за изложеност на алергени.
Вакцините за хипосензибилизација треба да
се користат исклучително за следниве Инди-
кации:
сезонска алергиска поленска треска (која не
реагира на лековите против алергија).
Пациентите со средна и со тешка астма не
треба да примаат вакцини за хипосензиби-
лизација, бидејќи имаат поголема склоност
кон добивање тешки несакани реакции;
• преосетливост на отров од пчела и од оса
• бидејќи овие состојби можат да бидат и
животозагрозувачки, астмата не е апсолутна
контраиндикација.
Постои извесна корист од хипосензибилиза-
ција со други алергени, како што се: куќна
прашина, мувли, животински паразити (ми-
крокрлежи–Dermatophagoides) и храна. Вак-
цините за хипосензибилизација треба да се
избегнуваат кај бремени жени, кај деца под
5 години и кај пациенти кои земаат β–бло-
катори.
Несаканите реакции, како што се бронхоспаз-
мите, обично настапуваат во тек на првиот
час, а анафилаксата во првите 30 минути
по примената инјекција. Затоа, пациентите
треба да бидат под надзор во тек на 1 час
по давањето на инјекцијата. Ако се појават
симптоми или знаци на преосетливост (цр-
венило, уртикарија, бронхоспазма, слабост),
дури и кога тие се благи, пациентите треба
да се опсервираат с:è до нивното целосно
исчезнување.
Секој комплет од алергенски екстракти об-
ично содржи шишенца со растечки концен-
трации на алергени. Исто така, постојат и
комплети од шишенца со најголемата кон-
центрација (доза на одржување). Деталите за
секој алерген, за јачината (концентрацијата)
на секое шишенце и за начинот на употреба
се наоѓаат во материјалите кои доаѓаат заед-
но со производот.
96
Фармакотераписки прирачник
Екстракти на алергени од оса и од
пчела
Дејство: исто како и на групата.
Индикации: преосетливост на отров од пче-
ла и од оса (види погоре)
Дозирање: супкутана инјекција – да се про-
чита упатството за употреба!
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре и прочитај во материјали-
те кои доаѓаат заедно со производот.
Совет: мора да се располага со средства за
кардиопулмонална ресусцитација, а пациен-
тите будно да се следат во тек на 1 час по
давањето на секоја инјекција.
Контраиндикации: види погоре и прочитај
ги материјалите кои доаѓаат заедно со про-
изводот.
Екстракти на полен од треви и од
дрвја
Дејство: исто како и на групата.
Индикации: третман на сезонска алергиска
поленска треска (алергиски ринит), предиз-
викана од полен од треви или од дрвја, кај
пациенти кои не реагираат на лековите про-
тив алергија.
Дозирање: супкутана инјекција, да се про-
чита упатството за употреба!
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре и прочитај ги материјали-
те кои доаѓаат заедно со производот.
Совет: мора да се располага со средства за
кардиопулмонална ресусцитација, а пациен-
тите будно да се следат во тек на 1 час по
давањето на секоја инјекција.
Контраиндикации: види погоре и прочитај
ги материјалите кои доаѓаат заедно со про-
изводот.
УРГЕНТНИ АЛЕРГИСКИ СОСТОЈБИ
Адреналинот (епинефрин) обезбедува физи-
олошка реверзија на непосредните симптоми
(ларингеален едем, бронхоспазми и хипотен-
зија) што се јавуваат кај реакциите на прео-
сетливост како што се анафилаксата и анги-
оедемот. (Види подолу за деталите во врска
со примената на адреналинот и придружната
терапија).
Анафилакса
Анафилактичкиот шок бара брз и енергичен
третман на ларингеалниот едем, бронхоспаз-
мите и хипотензијата. Атопичните лица
се особено осетливи. Убодите од инсекти
претставуваат добро познат ризик за анафи-
лакса, особено убодите од оса и од пчела.
Некои видови храна, на пример јајца, риба,
протеини од кравјо млеко, кикиритки и оре-
ви, можат исто така да предизвикаат анафи-
лакса. Од медицинските средства, во врска со
анфилаксата особено се доведуваат произво-
дите од крв, вакцините, препаратите (алерге-
ни) за хипосензибилизација, антибиотиците,
аспиринот и другите НСАИЛ, хепаринот и
невромускуларните блокатори. Кога стану-
ва збор за лекови, поверојатно е да дојде до
анафилакса по нивна парентерална примена;
средствата за ресусцитација секогаш мора
да бидат достапни кога се даваат инјекции
поврзани со посебен ризик. Анафилактич-
ките реакции можат да бидат поврзани и со
адитивите и ексципиентите кои се наоѓаат во
храната или во лековите. Рафинираното ара-
хидно масло (масло од кикиритки), кое може
да биде составен дел на некои лековити про-
изводи, не предизвикува алергиски реакции,
но, сепак, добро би било да се провери дали
целосната формулација на препаратот содр-
жи некои алергогени масти или масла.
Третманот од прв ред вклучува: обезбеду-
вање проодност на дишните патишта, одр-
жување на крвниот притисок (хоризонтали-
зација на пациентот, поткревање на нозете),
давање инјекција адреналин (епинефрин).
Интрамускуларно се дава доза од 500 μg (0,5
ml адреналин разреден 1:1000), додека дозата
од 300 μg (0,3 ml адреналин разреден 1:1000)
би можела да се користи за самоупотреба.
По потреба, дозата се повторува во 5–минут-
ни интервали, во зависност од висината на
крвниот притисок, пулсот и респираторната
функција.
Важно: доколку се јави потреба од интравен-
ска примена, да се користи разреден раствор,
види подолу.
Давањето кислород е, исто така, од примар-
на важност. Корисна дополнителна терапија
за спречување на рецидиви, по примената
на адреналин, континуирано во тек на 24–48
часа, е и давањето антихистаминици (на
пример хлорфенамин/хлорфенирамин), како
бавна интравенска инјекција во доза од 10 до
20 mg (види кај хлорфенамин). Особена пре-
тпазливост е потребна кај пациентите кои
земаат β блокатори или антидепресиви.
При континуирано влошување, третманот
продолжува со интравенско давање: течно-
сти, аминофилин или небулизирани β
2
–аго-
нисти (на пример салбутамол или тербу-
талин), како дополнение на кислородната
терапија.Во некои случаи може да се јави
потреба и од асистирана респирација или од
97
Лекови во пулмологијата и алергологијата
ургентна трахеотомија.
Интравенските кортикостероиди на пример
хидрокортизонот (во форма на натриум
сукцинат) во доза од 100 до 300 mg, имаат
секундарно значење во акутниот третман
на анафилактичкиот шок затоа што нивно-
то дејство настапува одложено – по некоку
часа, но треба да се дадат за да се спречи по-
натамошно влошување кај тешките случаи.
Кога некој пациент е во толку лоша состојба
што постои сомневање за компромитирана
циркулација, почетната инјекција на адрена-
лин треба да се даде како разреден раствор за
интравенска употреба (види под адреналин).
Пациентите со тешки алергии од убод од
инсекти или на храна треба да носат со себе
претходно наполнети шприцови со адрена-
лин за самоупотреба (Epipien) за време на пе-
риодите кога постои ризик од изложеност.
Ангиоедем
Ангиоедемот е опасен кога се јавува и ларин-
геален едем. Во вакви околности инјекција
адреналин (епинефрин) и кислород треба да
се даде како што е објаснето под анафилакса
(види погоре); исто така треба да се дадат и
антихистаминици и кортикостероиди (види
погоре). Може да има потреба и од трахеална
интубација или од некои други мерки.
Примената на инхибиторот на C1–естеразата
(во свежо замрзната плазма или во делумно
прочистена форма) може да ги запре акутни-
те напади на хередитарен ангиоедем, но не е
практична за долгорочна профилакса.
Адреналин (епинефрин) за интрамус-
куларна употреба
Интрамускуларниот начин на апликација
е примарен кога станува збор за примена
на адреналинот (епинефрин) во третманот
на анафилактичкиот шок. Дејството на ад-
реналинот по интрамускуларна примена
започнува брзо, а кај пациентите во шок по-
брзо и поцелосно се апсорбира од местото на
интрамускуларната апликација отколку од
местото на супкутана апликација (интравен-
ската апликација треба да биде ограничена
на екстремно ургентните случаи, кога постои
сомневање во адекватноста на циркулација-
та; види подолу).
Пациентите со тешка алергија најдобро би
било да се обучат за самоупотреба на адре-
налинот по пат на интрамускуларно инјекти-
рање (види подолу).
Навременото инјектирање адреналин има
круцијално значење.
Дози на интрамускуларно инјектиран
адреналин (епинефрин) кај анафилактич-
ки шок
Супкутаните инјекции генерално не се пре-
порачуваат
Возраст Доза Количество на адреналин 1:1000 (1mg/ml)
Под 6 месеци 50 μg 0,05 ml*
Од 6 месеци до 6 години 120 μg 0,12 ml*
Од 6 до 12 години 250 μg 0,25 ml
Возрасни и адолесценти 500 μg 0,5 ml
* За одмерување на малите количества да се користат соодветни шприцеви
Овие дози, по потреба, може да се повторат
неколку пати во 5–минутни интервали, во
зависност од висината на крвниот притисок,
пулсот и респираторната функција.
Адреналин (епинефрин) за интравен-
ска употреба
Кога се работи за тешко болен пациент и
кога постои основано сомневање во адекват-
носта на неговата циркулација, адреналинот
(епинефрин) може да се даде и како бавна
интравенска инјекција, во доза од 500 μg (5
ml разреден раствор во однос 1:10000), со
брзина од 100 μg (1ml разреден раствор во
однос 1:10000) во минута, со запирање кога
ќе се добие одговор; на децата може да им
се даде доза од 10 μg/kg (0,1 ml/kg разреден
раствор во однос 1:10000) како бавна интра-
венска инјекција во тек на неколку минути.
Неопходна е особена вештина за де се одре-
ди вистинската доза што ќе биде употребе-
на; комплетите за анафилактички шок треба
мошне јасно да се разликуваат едни од дру-
ги во однос на степенот на разредувањето
(1:10000 и 1:1000). Исто така е важно и да не
се губи време во барање интравенски прис-
тап кога сé уште постои можност за успешна
интрамускуларна инјекција.
98
Фармакотераписки прирачник
Адреналин (епинефрин) за самоупо-
треба
Лицата кај кои постои значителен ризик од
анафилакса со себе треба да носат адреналин
(епинефрин) во секое време, а претходно
треба да бидат обучени како самите да си го
инјектираат. Покрај тоа, на пакувањето тре-
ба да биде јасно назначено како да постапи
трето лице (да го инјектира адреналинот) во
случај на нагло колабирање на пациентот.
Важно е со сигурност да се употреби довол-
на доза што ќе ги покрие симптомите сè до
пружањето медицинска помош.
За некои пациенти најсоодветна е употребата
на однапред подготвени шприцови (инјекто-
ри) со наместена игла, коишто овозможуваат
многу брза примена (по потреба и од случаен
минувач).
Anapen и Epipen се состојат од шприц и игла
кои содржат 300 μg адреналин за интрамус-
куларно инјектирање.
ADRENALINE, EPINEPHRINE (АДРЕНА-
ЛИН, ЕПИНЕФРИН)
Состав: дериват на катехоламини.
Дејство: стимулантно на алфаадренергучни-
те рецептори, вазоконстрикција, бронходи-
латација..
Индикации: ургентен третман на акутна
анафилакса, ангиоедем, кардиопулмонална
ресусцитација.
Дозирање: Кај акутна анафилакса, интра-
мускуларна инјекција (по можност во сре-
дишната точка на преднолатералната бутна
регија) или супкутана инјекција на раствор
1:1000 (1mg/1ml).
Кај акутна анафилакса кога постои сомне-
вање за адекватносата на циркулацијата, спо-
ра интравенска инјекција на раствор 1:10000
(100μg/1ml) со крајна претпазливост), види
погоре.
Мерки на претпазливост:
хипертиреоидизам, дијабет, срцеви заболу-
вања, хипертензија, аритмии, цереброваску-
ларна болест, глауком со затворен очен агол,
второ породилно време (втора фаза на трудо-
ви), постари пациенти.
Интеракции: Инјектираниот адреналин
може да нема ефект врз пациентите со тешка
анафилакса кои земаат неселективни β бло-
катори и неопходна е интравенска примена
на салбутамол; кај пациентите кои земаат β
блокатори адреналинот може да предизвика
и појава на тешка хипертензија. Пациентите
кои земаат трициклични антидепресиви се
особено подложни на аритмии, и кај нив е
потребно поголемо редуцирање на дозата на
адреналинот.
Несакани дејства: анксиозност, тремор,
тахикардија, аритмии, главоболка, студенин
екстремитети; како и хипертензија (опасност
од церебрални хеморагии) и белодробен едем
(при прекумерно дозирање или кај особено
осетливи пациенти); пријавени се и гадење,
повраќање, потење, слабост, вртоглавица и
хипергликемија.
Готови лекови
ADRENALIN HCL–АДРЕНАЛИН ХЦЛ
(Jugoremedija), амп. 1 mg/ml адреналин
EPI PEN–ЕПИ ПЕН (Alk–Abello), авто-
инјектор 0.3 mg, а содржи 1 mg/ml адрена-
лин
3
РЕСПИРАТОРНИ
СТИМУЛАНСИ И
БЕЛОДРОБНИ
СУРФАКТАНТИ

Респираторните стимуланси (аналептички
лекови) имаат ограничено место во тера-
пијата на вентилаторната инсуфициенција
кај пациенти со ХОББ. Тие се ефикасни само
кога се даваат со интравенска инјекција или
со инфузија и се со кратко времетраење на
дејството. Нивната употреба е заменета со
примена на вентилација, вклучувајќи ја на-
залната вентилација со интермитентен пози-
тивен притисок.
Сепак, кога вентилацијата е контраиндици-
рана и кога пациентот со хиперкапнична ре-
спираторна инсуфициенција станува сонлив
и коматозен, респираторните стимуланси
можат краткорочно да го разбудат, доволно
за да соработува и да му се исчистат секре-
тите.
Респираторните стимуланси може да имаат
штетно дејство и поради тоа што ги стимули-
раат респираторните, но и нереспираторните
мускули. Тие треба да се администрираат
само под супервизија на експерт во болница
и мораат да бидат комбинирани со активна
физикална терапија. Во моментот не постојат
орални респираторни стимуланси за долго-
трајна примена кај хронична респираторна
инсуфициенција.
Доксапрам (doxapram) се дава преку кон-
тинуирана интравенска инфузија. Притоа
се потребни чести мерења на артериските
гасови и pH за да се обезбеди правилно до-
зирање.
Никетамид (Nikethamide), чијашто употреба
99
Лекови во пулмологијата и алергологијата
денес се напушта, не се препорачува бидејќи
има мала терапевтска ширина.
БЕЛОДРОБНИ СУРФАКТАНТИ
Белодробните сурфактанти се користат во
терапијата на респираторниот дистрес синд-
ром (болест на хијалините мембрани) кај
новородени и кај предвремено родени. Тие
може профилактички да се даваат и кога пос-
тои ризик за развој на овој синдром.
Мерки на претпазливост: за да се избегне
развој на хипероксемија, потребно е кон-
тинуирано мониторирање (поради многу
брзото подобрување на концентрациите на
артерискиот кислород).
Несакани дејства: појавата на белодробна
хеморагија, особено кај многу млади према-
турни новороденчиња, е ретка компликација
на терапијата; можна е и опструкција на ен-
дотрахеалната туба со мукозна секреција.

BERACTANT
(БЕРАКТАНТ)
Состав: говедски екстракт што содржи пре-
тежно фосфолипиди.
Дејство: исто како и на другите лекови од
групата.
Индикации: терапија на респираторниот
дистрес синдром кај новородени над 700
g; профилакса на респираторниот дистрес
синдром кај предвремено родени.
Дозирање: со ендотрахеалната туба: фосфо-
липид 100 mg/kg е еквивалентен на волумен
од 4 ml/kg; по можност, првите 8 часа од
раѓањето; но може да се повтори во тек на 48
часа, во интервали од најмалку 6 часа, најм-
ногу 4 дози.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре.
OXYGEN
(КИСЛОРОД)
Кислородот се смета како медикамент. Се
дава кај хипоксемични пациенти со цел да
се зголеми неговата концентрација во алве-
олите и да се намали напорот при дишење-
то, што е неопходно потребно за одржување
на дадена оксигенација на артериската крв.
Концентрациите зависат од болеста што се
третира; неадекватни концентрации може да
имаат сериозен, па дури и летален ефект.
Високи концентрации на кислород поголеми
од 60% се безбедни кај состојби како што се:
пневмонија, белодробен тромбоемболизам и
фиброзирачки алвеолитис. Во такви состојби
низок артериски кислород е обично асоциран
со низок или нормален артериски СО2, така
што постои мал ризик од хиповентилација и
ретенција на СО2.
Кај акутна тешка астма артерискиот СО2 е
обично субнормален, но како астмата се вло-
шува тој може постепено да расте (посебно
кај децата). Овие пациенти обично бараат
високи концентрации на кислород и, доколку
артерискиот СО2 остане и понатаму висок, и
покрај другиот третман, потребно е ургент-
но да се аплицира интермитентна позитивна
притисочна вентилација (неинвазивна меха-
ничка вентилација со позитивен притисок).
Кога нема можност за земање гасни анали-
зи, на пример при транспорт на пациентот во
болница, се препорачува да се даде 35–50%
кислород преку конвенционална маска.
Терапијата со ниски концентрации на кис-
лород (контролирана оксигенотерапија) е
резервирана за пациенти со вентилаторна
инсуфициенција која се должи на ХОББ
или на други причини. Кислородната кон-
центрација не треба да изнесува повеќе од
28% а кај некои пациенти концентрацијата
над 24% може да биде прекумерна. Целта е
пациентите да добијат доволно кислород за
да се подобри хипоксемијата, без притоа да
се влоши преегзистирачката СО2 ретенција
и респираторната ацидоза. Третманот треба
да започне во болница затоа што се потребни
репетирачки гасни анализи за да се процени
дали пациентот добива соодветна концен-
трација на кислород.
Домашна оксигенотерапија
Кислородот може да се препише кај пациен-
ти во домашни услови по внимателна евалу-
ација во болница од страна на респираторни
експерти; никогаш не треба да се препишува
врз основа на плацебо. Пациентите треба да
се советуваат за евентуален ризик од пожар
кога примаат кислород.
Патување со авион
Некои пациенти со артериска хипоксемија
имаат потреба од суплементарен кислород
при патување со авион. Потребите на паци-
ентот треба да се разгледуваат пред пату-
вањето.
Интермитентна оксигенотерапија
Кислородот понекогаш се препишува за
интермитентна употреба, при епизоди на
хипоксемија со кратко времетраење, на при-
мер при астма. Важно е пациентот да не се
потпира само на кислородната терапија би-
дејќи таа не е замена за друга медицинска
помош или за специфична терапија.
Алтернативно, интермитентен кислород
може да се препише кај пациенти со напред-
100
Фармакотераписки прирачник
ната иреверзибилна респираторна болест, со
цел да се зголемат мобилноста и капаците-
тот за напор и да се олесни дискомфортот,
како на пример кај пациентите со ХОББ. Кај
погодни пациенти може да биде препишана
портабл – апаратура преку болничкиот сер-
вис, преферирајки боци за домашна употре-
ба.
Кислородот може да се иститрира ако ци-
линдрите се опремени со кислороден мерач
на проток со средно (2 l/min) и со високо (4
l/min) дотерување.
Пациентите се снабдуваат со маски кои има-
ат константни или променливи перформанси.
Интерхируршката 010 28% и вентимаската
Мк4 28% се маски со константни перфор-
манси и обезбедуваат константен дотур на
кислород (28%), без разлика на варијациите
на кислородниот проток и начинот на ди-
шење на пациентот. Ако е потребна маска
што доставува 24% кислород, може и таква
да се набави.
Давањето кислород со назална канила му
овозможува на пациентот да зборува и да
јаде меѓутоа концентрацијата на така дадени-
от кислород е недоволно контролирана и ме-
тодот не е соодветен за акутна респираторна
слабост. Кога кислородот се дава низ назална
канила со проток од 1 до 2 лит/мин, инспи-
раторната кислородна концентрација обично
е мала. Кислородната концентрација варира
со вентилацијата и може да биде висока, ако
пациентот е недоволно вентилиран.
Портабл оксигенбоци
Медигас и БОЦ се снабдувачи со портабл
оксиген цилиндри наречени ПД оксигенци-
линдри кои имаат исто главанос дотерување
како нормалните домашни сетови (прес-
крипцијата на знаци мора да специфицира
одреден ПД оксиген цилиндер). Еден таков
цилиндар содржи 300 литри кислород, кој
ќе трае околу 2 часа кај стандардните ниски
протоци од 2 лит/мин.
Долготрајна оксигенотерапија
Долготрајната администрација на кислород
од најмалку 15 часа дневно го зголемува пре-
живувањето кај некои пациенти со ХОББ.
Следењето на долготрајната оксигенотера-
пија бара мерење на концентрациите на ар-
териските гасови. Мерењата треба да бидат
извршени во два наврата, во растојание од
три недели, за да се демонстрира клиничка
стабилност, но не порано од 4 недели по
акутна егзацербација на болеста. Водичот за
долготрајна оксигенотерапија препорачува
таа да се се земе предвид кај пациенти со:
– ХОББ со PaO2<7,3кPa, кога дишат собен
воздух во период на клиничка стабилност на
болеста;
– ХОББ со PaO2 од 7,3 до 8 кPa, во присуство
на секундарна полицитемија, ноќна хипоксе-
мија, периферни едеми или доказ за пулмо-
нална хипертензија;
– интерстицијални белодробни болести со
PaO2<8кPa и кај пациенти со PaO2>8кPa,
меѓутоа со исцрпувачка диспнеа;
– цистична фиброза со PaO2<7,3 kPa или
PaO2 од 7,3 до 8 kPa, во присуство на се-
кундарна полицитемија, ноќна хипоксемија,
периферни едеми или доказ за пулмонална
хипертензија;
– белодробна хипертензија без паренхимно
белодробно засегање, кога PaO2<8кPa;
– невромускуларни или коскени заболувања,
по специјалистичка процена за потребите од
кислород;
– опструктивна sleep apnea, и покрај конти-
нуираната терапија со позитивен притисок;
– белодробни малигноми или други терми-
нални болести со исцрпувачка диспнеа;
– срцева слабост со PaO2<7,3 kPa на собен
воздух или со ноќна хипоксемија;
– педијатриски респираторни болести после
препорака од специјалист.
Депресијата на респираторната функција
ретко е проблем кај пациентите со стабилна
респираторна инсуфициенција третирани со
ниски концентрации на кислород, иако таа
понекогаш може да се јави за време на ег-
зацербации. Пациентите и нивните роднини
треба да се советуваат да бараат медицинска
помош ако се јави сонливост или конфузија.
Концентраторите на кислород се најеко-
номични за пациентите кај кои е потребен
кислород во подолг временски период; Кон-
центраторите се исплатливи кај пациентите
кај кои е потребно земање кислород подолго
од 8 часа дневно (или 21 цилиндар во тек на
1 месец). Многу ретко, ако е потребна пого-
лема концентрација на кислород, излезите на
два оксигенконцентратора може да се ком-
бинираат користејќи Y–конектор.
4
МУКОЛИТИЦИ
Муколитиците се даваат за да го олеснат
искашлувањето, бидејќи ја намалуваат вис-
козноста на спутумот. Редовната употреба
101
Лекови во пулмологијата и алергологијата
на орални муколитици може да биде од из-
весна корист и за пациентите со ХОББ кои
страдаат од особено исцрпувачка егзацерба-
ции. Инхалацијата на пареа со постурална
дренажа е добар експекторантен третман кај
бронхиектазиите и во некои случаи на хро-
ничниот бронхит.
CARBOCISTEINE
(КАРБОЦИСТЕИН)
Состав: дериват на тиолите.
Дејство: исто како и на другите лекови од
групата.
Индикации: намалување на вискозноста на
спутумот
Дозирање: се започнува со 750 mg 3 пати на
ден, а потоа се дава 1,5 g дневно во поделени
дози. Кај деца од 2 до 5 години 62,5–125 mg
4 пати на ден; кај деца од 6 до 12 години 250
mg 3 пати на ден.
Контраиндикации: активен пептичен ул-
кус.
Несакани дејства: повремена гастроинтес-
тинална иритација, исип.
Готови лекови
BRONLES–БРОНЛЕС (Алкалоид), сир. 125
ml/5 ml, 250 mg/5 ml, капс. 375 mg карбо-
цистеин.
FENORIN–ФЕНОРИН (Lek), сир. 125 mg/5
ml, 250 mg/5 ml карбоцистеин.
KARBOCISTEIN–КАРБОЦИСТЕИН
(Galenika), сир. 250 mg/5 ml, капс. 375 mg
карбоцистеин.
BRONCHOBOS–БРОНХОБОС (Bosnalijek),
сир. 125 mg/5 ml, капс. 375 mg карбоцисте-
ин.
FLUIMUKAN–ФЛУИМУКАН (Lek), табл.
200 mg, прашок 100 mg, 200 mg карбоцисте-
ин.
MUCODYNE–МУКОДИН (Hemofarm), сир.
2.5 %, капс. 375 mg карбоцистеин.
Други готови фармацевтски производи реги-
стрирани во РМ
BISOLVON – БИСОЛВОН (Zdravlje), сир. 2
mg/5 ml, 4 mg/5 ml, табл. 8 mg, 16 mg бромхе-
ксин.
BISOLEX – БИСОЛЕКС (PLIVA), раствор 2
mg/5 ml, 4 mg/5 ml, табл. 8 mg, 16 mg бромхе-
ксин.
RESPIROL – РЕСПИРОЛ (Remedina),
раствор 15 mg/5 ml, 30 mg/5 ml амброксил
SOLVOLAN – СОЛВОЛАН (Krka), раствор
15 mg/5 ml амброксил.
AMBRO–HEMOFARM – АМБРОХЕМО-
ФАРМ (Hemofarm), раствор 15 mg/5 ml, табл.
30 mg, 60 mg амброксил.
LAMOX – ЛАМОКС (Jaka 80), раствор 3 mg/
ml, 7.5 mg/ml амброксил.
Ароматични инхалации
Инхалациите што содржат испарливи суп-
станции, како на пример маслото од евкали-
птус, се употребуваат традиционално. Пареа-
та може и да нема некое друго дополнително
дејство освен што го овозможува вдишување
на топол влажен воздух, со што може да се
ублажат симптомите на бронхитот. Не тре-
ба да се користат инхалации со врела вода,
поради опасноста од попарување. Инхалаци-
ите, исто така, се користат и за ублажување
на назалната опструкција кај акутниот ринит
или синузит.
ДЕЦА: употребата на силни ароматични
деконгестанти (кои се нанесуваат со крп-
чиња или на перница) не се препорачува за
доенчиња помали од 3 месеци. Мајките на
малите доенчиња кои имаат мукозна назална
опструкција треба навремено да се обучат
на соодветните техники за сукциона аспира-
ција.
5
ЛЕКОВИ ПРОТИВ
КАШЛИЦА
Кашлицата е обично симптом на некое ос-
новно заболување, на пример астма, гастрое-
зофагеален рефлукс и „постназално капење“,
каде што не може да се идентификува никак-
ва причина. Во такви случаи, антитусиците
можат да бидат корисни, особено ако со каш-
лањето е нарушен сонот. Тие може да пре-
дизвикаат ретенција на спутумот, што може
да биде опасно кај пациентите со хроничен
бронхит и бронхиектазии.
Кодеинот може да биде ефикасен, но предиз-
викува констипација, а може да предизвика и
зависност; декстрометорфанот и фолкодинот
даваат помалку несакани дејства.
Седирачките антихистаминици, како на
пример дифенхидраминот, се користат како
антитусична состојка на многу комбинирани
препарати против кашлица кои се издаваат
без рецепт, но сите тие предизвикуваат сон-
ливост заради нивниот главен механизам на
дејствување.
ДЕЦА: употребата на антитусици коишто
содржат кодеин или слични опиоидни анал-
гетици не се препорачуваат кај деца и би
требало целосно да се избегнуваат кај деца
помали од 1 година.
102
Фармакотераписки прирачник
CODEINE PHOSPHATE
(КОДЕИН ФОСФАТ)
Состав: дериват на фенантренот, алкалоид
од опиумот.
Дејство: аналгетично и депресивно на цен-
тарот за кашлица во ЦНС.
Индикации: сува или болна кашлица, дија-
реја, болка
Дозирање: 30 mg per os, поединечна доза.
Мерки на претпазливост: астма, хепатално
и ренално оштетување, анамнеза за злоупо-
треба и зависност од лекови.
Контраиндикации: заболувања на црниот
дроб, вентилаторна инсуфициенција.
Несакани дејства: констипација, респира-
торна депресија кај поосетливите пациенти
или кога се даваат високи дози..
Готови лекови
CODEINI PHOSPHATIS–КОДЕИН ФОС-
ФАТ (Алкалоид), табл. 30 mg кодеин фос-
фат.

PHOLCODINE
(ФОЛКОДИН)
Состав: аналог на кодеинот
Дејство: слично на кодеинот.
Индикации: сува или болна кашлица.
Мерки на претпазливост: види кај кодеин
фосфат.
Контраиндикации: види кај кодеин фос-
фат.
Несакани дејства: види кај кодеин фосфат.
Готови лекови
PHOLCODIN–ФОЛКОДИН (Алкалоид),
раствор 4 mg/5 ml, 15 mg/15 ml, капс. 10 mg
фолкодин.
Други готови фармацевтски производи реги-
стрирани во РМ
NOSCAPIN–НОСКАПИН (Алкалоид),
раствор 7.6 mg/5 ml носкапин.
TUSIDIL–ТУСИДИЛ (Jaka 80), раствор 5
mg/5 ml, 40 mg/15 ml, драж. 40 mg глауцин.
OMNITUS–МНИТУС (Hemofarm), раст вор
0.8 mg/ml бутамират.
Палијативен третман
Дијаморфинот и метадонот се користат за
третман на исцрпувачка кашлица кај тер-
минален белодробен карцином, иако сега се
преферира морфинот. Во други околности
тие се контраиндицирани, бидејќи предизви-
куваат ретенција на спутумот и вентилатор-
на слабост, а доведуваат и до зависност од
опијати.
METHADONE
(МЕТАДОН)
Состав: дериват на дифенил хептанонот.
Дејство: исто како и на другите лекови од
групата.
Индикации: кашлица кај терминално бо-
лни.
Несакани дејства и Мерки на претпаз-
ливост: види кај аналгетици; има подолго
дејство од морфинот и може да предизвика
кумулативни ефекти.
Контраиндикации: види кај аналгетици.
Готови лекови
METADON ALKALOID–МЕТАДОН АЛ-
КАЛОИД (Алкалоид), табл. 5 mg, раствор
10 mg/ml метадон.
METADON–МЕТАДОН (Hemofarm),
раствор 10 mg/ml метадон.
HEPTANON–ХЕПТАНОН (Pliva), раствор
10 mg/ml метадон.
MORPHINE
(МОРФИН)
Состав: дериват на фенантренот, алкалоид
од опиумот
Дејство: исто како и на другите лекови од
групата.
Индикации: кашлица кај терминално бо-
лни.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види кај аналгетици.
Контраиндикации: види кај аналгетици.
Готови лекови
NOVAMORF–НОВАМОРФ (Алкалоид),
лингвал. 10 mg, 20 mg морфин
MORPHINI HYDROCHLORIDUM–МОР-
ФИН ХИДРОХЛОРИД (Алкалоид), амп. 4
mg/ml, 20 mg/ml морфин.
MST CONTINUS–МСТ КОНТИНУС (Bard
pharmaceuticals), табл. 10 mg, 30 mg, 60 mg,
100 mg, прашок 30 mg, супозит.30 mg, 60
mg, 100 mg морфин.
MST UNO–МСТ УНО (Bard
pharmaceuticals), капс. 30 mg, 60 mg, 120 mg
морфин.

ЕКПЕКТОРАНСИ И ОМЕКШУВАЧКИ
ПРЕПАРАТИ ПРОТИВ КАШЛИЦА

Се смета дека експекторансите го поттикну-
ваат исфрлањето на бронхијалниот секрет,
меѓутоа не постојат докази за тоа дека не-
кој лек може да го олесни искашлувањето.
Претпоставката дека субеметичните дози
на експекторансите, како што се амониум
103
Лекови во пулмологијата и алергологијата
хлоридот, ипекакуаната и морскиот кромид
(Urginea maritima), го олеснуваат искашлу-
вањето е неоснована. Сепак, едноставните
експекторантни смеси може да се искорис-
тат заради нивниот добар плацебо – ефект и
затоа што не се скапи.
Омекнувачките препарати против кашлица
содржат супстанции со смирувачко дејство,
како на пример сируп и глицерол, и некои
пациенти веруваат дека ваквите препарати
им ја олеснуваат сувата иритирачка кашли-
ца
6
ЛЕКОВИ КОИ
ДЕЈСТВУВААТ НА НОСОТ
Лекови кои се користат при назални
алергии
Топични назални деконгестанти
Додека ринитот може да се излекува сам по
себе, синузитот најдобро е да се третира со
системска примена на антибиотици. Употре-
бата на назалните спрејови и капки е ограни-
чена на алергичен и на перенијален ринитис.
Многу препарати за назална употреба содр-
жат симпатикомиметични лекови кои може
да ги оштетат носните цилии. Некои спе-
цијалисти, по ендоназални хируршки зафа-
ти, препорачуваат краткотрајно вдишувања
на раствор од натриум хлорид.
А. – ЛЕКОВИ КОИ СЕ КОРИСТАТ
ПРИ НАЗАЛНИ АЛЕРГИИ
Благи облици на алергичен ринитис се кон-
тролираат со употреба на назални кортикос-
тероиди или орални антихистаминици; упо-
требата на системски назални деконгестанти
е со сомнителна вредност.
Поперзистентните симптоми и назалната
конгестија можат да се ублажат со топична
примена на назални кортикостериоиди и
кромогликати. Топичните антихистамини-
ци (азеластин и левокабастин), исто така,
се користат при алергичен ринитис. При се-
зонски алергичен ринитис (пр. „hay fever”),
терапијата треба да започне 2–3 недели пред
почетокот на сезоната и да продолжи некол-
ку месеци; во случај на перенијален ринитис,
терапијата трае со години.
При алергичен ринитис, топичните кортикос-
тероидни препарати и кромогликатите имаат
докажана улога; кромогликатот е често прв
лек на избор кај децата, иако може да биде со
помала ефикасност. Топичните антихиста-
миници се сметаат за помалку ефикасни од
топичните кортикостероиди, но поефикасни
од кромогликатите.
Понекогаш алергискиот ринит е придружен
со вазомоторен ринит. Во ваков случај, во-
дената ринореа („watery rhinorrhoea”) може
да се намали со примена на ипратропиум
бромид.
Краткотрајната употреба на системските
кортикостероиди се оправдува при појава на
симптоми кои го онеспособуваат болниот во
изведувањето на секојдневните обврски (на
пример, студенти пред полагање испит). Тие
можат да се користат и на почетокот на те-
рапијата, заедно со кортикостероиден спреј,
за да го олеснат тешкиот оток на слузницата
и на тој начин да овозможат спрејот да пе-
нетрира во носната празнина.
Антихистаминици
AZELASTINE
(АЗЕЛАСТИН)
Состав: дериват на азепинфталазинон.
Дејство: блокада на хистаминските H1–ре-
цептори
Индикации: алергичен ринитис, конјункти-
вит
Дозирање: види подолу.
Несакани дејства: иритација на назалната
мукоза; горчлив вкус (ако неправилно се
аплицираат)
Готови лекови
LIVOSTIN–ЛИВОСТИН (Krka), раств. 0.5
mg/ml левокабастин.
Кортикостероиди
Назалните препарати кои содржат корти-
костероиди (beclometasone, betamethasone,
budesonide, funisolide, futicasone,
mometasone, triameinoline) имаат корисна
улога во профилаксата и терапијата на алер-
гискиот ринитис.
Мерки на претпазливост:
кортикостероидните назални препарати тре-
ба да се избегнуваат во присуство на нетре-
тирани назални инфекции, како и по назални
хируршки интервенции (додека не настане
заздравување); треба да се одбегнуваат и при
белодробна туберкулоза. Кај пациентите кои
се префрлени од системска кортикостероид-
104
Фармакотераписки прирачник
на терапија може да настане егзацербација на
некои симптоми. По назална администрација
на високи дози, или при продолжена тера-
пија, може да настане системска апсорпција.
Ризикот од системски ефекти е поголем при
употреба на назални капки отколку на назал-
ни спрејови, бидејќи капките за нос многу
почесто се администрираат неправилно от-
колку спрејот. Се препорачува мерење на
висината на децата кои долготрајно прима-
ат назални кортикостероиди; ако се утврди
забавање на растот, треба да се консултира
педијатар.
Несакани дејства: локални несакани ефек-
ти се сувост и иритација на носот и грлото,
епистакса и ретко улцерации; ретко може да
настане перфорација на назалниот септум
(најчесто по хируршки зафат на носот) и по-
качување на интраокуларниот притисок или
глауком. Можно е и нарушување на осетот
за мирис и вкус. Пријавени се случаи на ре-
акции на преосетливост, вклучувајќи брон-
хоспазам
BECLOMETASONE
(БЕКЛОМЕТАЗОН)
Состав: синтетски кортикостероид.
Дејство: инхибиција на инфламаторните
процеси..
Индикации: профилакса и терапија на алер-
гичен и вазомоторен ринитис.
Дозирање: кај возрасни и кај деца над 6 го-
дини: се аплицираат 100 μg (2 впрскувања)
во секоја ноздра 2 пати/ден или 50 μg (1 впр-
скување) во секоја ноздра 3–4 пати/ден; мак-
симална доза 400 μg (8 впрскувања) дневно;
кога симптомите ќе се исконтролираат, доза-
та треба да се намали на 50 μg (1 впрскување)
во секоја ноздра 2 пати/ден.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре
Готови лекови: Види Бронходилататори
Лекови што сé уште не се регистрирани во
РМ
BECLOMETASONE–БЕКЛОМЕТАЗОН
(Незаштитено), назален спреј 50 μg/доза
беклометазон.
BUDENOSIDE
(БУДЕНОЗИД)
Состав: синтетички кортикостероид.
Дејство: исто како и на другите кортикосте-
роиди.
Индикации: профилакса и терапија на алер-
гичен и вазомоторен ринитис; назални поли-
пи
Дозирање: ринитис – кај возрасни и кај деца
над 12 години: се аплицираат 200 μg (2 впр-
скувања) во секоја ноздра наутро или 100 μg
(1 впрскување) во секоја ноздра 2 пати/ден;
кога ќе се постигне контрола, дозата се на-
малува на 100 μg (1 впрскување) во секоја
ноздра еднаш/ден.
Назални полипи: кај возрасни и кај деца над
12 години: 100 μg (1 впрскување) во секоја
ноздрва 2 пати/ден до 3 месеци.
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре
Готови лекови: Види Бронходилататори.
Лекови што сé уште не се регистрирани во
РМ
BUDEZONIDE–БУДЕЗОНИД (Незаштите-
но), спреј 50 μg/доза буденозид.
FLUTICASONE
(ФЛУТИКАЗОН)
Состав: синтетички кортикостероид.
Дејство: исто како и на другите кортикосте-
роиди.
Индикации: профилакса и терапија на алер-
гичен ринитис
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре
Готови лекови
Лекови што сé уште не се регистрирани во
РМ
FLIXONASE–ФЛИКСОНАЗ (A & H), назал.
спреј 50 μg/доза флутиказон.
Дозирање: кај возрасни и кај деца над 12 го-
дини: се аплицираат 100 μg (2 впрскувања)
во секоја ноздра еднаш дневно,најдобро на-
утро, со можност за зголемување до макси-
мум 2 пати/ден; кога ќе се постигне контрола
дозата се намалува на 50 μg (1 впрскување)
во секоја ноздра еднаш/ден.
Кај деца од 4 до 11 години: 50 μg (1 впрску-
вање) во секоја ноздра еднаш/ден, со макси-
мално зголемување до 2 пати/ден.
MOMETASONE
(МОМЕТАЗОН)
Состав: синтетички кортикостероид.
Дејство: исто како и на другите кортикосте-
роиди.
Индикации: профилакса и терапија на алер-
гичен ринитис
Несакани дејства и Мерки на претпазли-
вост: види погоре
105
Лекови во пулмологијата и алергологијата
Кромогликати
SODIUM CROMOGLICATE
(НАТРИУМ КРОМОГЛИКАТ)
Состав: натриум кромогликат.
Дејство: исто како и на другите лекови од
групата..
Индикации: профилакса на алергичен ри-
нитис
Несакани дејства: локална иритација, ретко
транзиторна бронхоспазма.
Готови лекови: Види Броходилататори.
Б. – ТОПИЧНИ НАЗАЛНИ
ДЕКОНГЕСТАНТИ

Назалната мукоза е осетлива на промени во
атмосферската температура и на влажноста,
па овие промени можат да доведат до на-
зална конгестија. Носот и назалните синуси
произведуваат еден литар мукус во тек на 24
часа, при што најголем дел од него незабе-
лежано преминува преку назофаринксот во
желудникот. Појавата на благи симптоми во
носните дишни патишта, замајќи предвид
дека мукусот и онака поминува низ назофа-
ринксот, доведува до тоа некои пациенти не-
точно да се дијагностицираат дека страдаат
од хроничен синузитис. Овие симптоми се
особено забележителни при подоцнежните
фази на настинка. Притоа, 0.9% раствор на
натриум хлорид, даден во облик на капки за
нос, може да ја олесни носната конгестија,
помагајќи го разводнувањето на мукозната
секреција. Назалните капки со кортикосте-
роиди предизвикуваат смалување на носни-
те полипи.
Симптомите на назална конгестија, асоцира-
ни со вазомоторен ринитис и настинка, се уб-
лажуваат со краткотрајна примена (најчесто
до 7 дена) на деконгестивни назални капки
и спрејови. Сите тие содржат симпатомиме-
тички лекови кои го манифестираат ефектот
преку вазоконстрикција на мукозните крвни
садови, со што се намалува едемот на назал-
ната мукоза. Нивниот ефект е со ограничено
значење поради појавата на ребоундефек-
тот (rinitis medicamentosa) при прекин на
терапијата, кој се јавува како резултат на
секундарна вазодилатација со последова-
телно привремено зголемување на назалната
конгестија. Ова ја зголемува потребата за
понатамошна употреба на деконгестивите,
доведувајќи до маѓепсан круг на настаните.
Ефедринкапките за нос се најбезбедниот
симпатикомиметик кој ги олеснува симпто-
мите во тек на неколку часа. При употреба
на посилните симпатикомиметични лекови
оксиметазолин и ксилометазолин има пого-
лема веројатност да се јави „rebound efect“.
Сите овие лекови можат да доведат до хи-
пертензивна криза ако се користат во тек на
терапија со МАОинхибитор.
Неалергичната ринореа често добро одгова-
ра на терапијата со антимускариникот ипра-
тропиум бромид.
Инхалација на топол влажен воздух е ко-
рисна во терапијата на симптомите при акут-
ните инфективни состојби, како и препарати-
те кои содржат испарливи супстанции, како
ментол и евкалиптус.
Симпатикомиметици
Готови фармацевтски производи регистри-
рани во РМ
OKSIRIL–ОКСИРИЛ (Реплекфарм), раствор
0.025%, 0.05% оксиметазолин.
OPERIL–ОПЕРИЛ (Lek), спреј 0.05% окси-
метазолин.
OPERIL P–ОПЕРИЛ П (Lek), спреј 0.025 %
оксиметазолин.
EDIL–ЕДИЛ (Jaka 80), раствор 0.025%,
0.05% оксиметазолин
TYZINE–ТИЗИН (Heinrich Mack Nachf),
раствор 0.05%, 0.1% оксиметазолин.
BENIL–БЕНИЛ (Кrka), раствор 0.5 mg/ml, 1
mg/ml нафазолин
NAFAZOLIN–НАФАЗОЛИН (Jaka 80),
раствор 0.5 mg/ml, 1 mg/ml нафазолин.
NAFAZOL–NАФАЗОЛ (Hemofarm), раствор
0.5 mg/ml нафазолин.
XYLOMETAZOLINE
(КСИЛОМЕТАЗОЛИН)
Состав: дериват на катехоламини.
Дејство: исто како и надругите симпатопми-
метици.
Индикации: назална конгестија.
Дозирање: назални капки 0.1%: се аплици-
раат 2–3 капки во секоја ноздра 2–3 пати/ден
кога е потребно; максималната должина на
терапијата е 7 дена; не се препорачува кај
деца под 12 години.
Педијатриски назални капки 0.05%: кај деца
над 3 месеци: се аплицираат 1–2 капки во се-
која ноздра 1–2 пати/ден, кога е потребно; не
се препорачува кај новородени под 3 месеци;
совет од доктор кај деца под 2 години; мак-
сималната должина на терапијата е 7 дена.
Назален спреј 0.1%: се впрскува 2–3 пати/ден
во секоја ноздра кога е потребно; максимал-
ната должина на терапијата е 7 дена; не се
препорачува кај деца под 12 години.
106
Фармакотераписки прирачник
Антимускарински деконгестанти
IPRATROPIUM
(ИПРАТРОПИУМ)
Состав:. дериват на атропинот.
Дејство: исто како и на другите лекови од
групата.
Индикации: ринореа асоцирана со алерги-
чен и неалергичен ринитис
Дозирање: се аплицираат 42 μg (2 впрску-
вања) во секоја ноздра 2–3 пати/ден; кај деца
под 12 години не се препорачува.
Мерки на претпазливост: да се избегнува
впрскување во близина на очите
Несакани дејства: сувост во носот и
епистакса.
3
ЛЕКОВИ ВО
ГАСТРОЕНТЕРОХЕПАТОЛОГИЈАТА
Одговорен уредник: проф. д-р Бранислав Никодијевиќ
Автори: проф. д-р Бранислав Никодијевиќ
проф. д-р Светлана Кулеванова (фармацевтски препарати)
СОДРЖИНА
1. Лекови против диспепсија, гастроезофагеален рефлукс и
Zollinger–Ellison–ов синдром 96
2. Дигестиви 96
3. Антиеметични лекови 97
4. Лекови против пептичен улкус 100
5. Лаксантни средства 106
6. Антидијареични лекови 108
7. Лекови против хронични цревни нарушувања 108
8. Хепатопротективни средства 110
9. Антихемороидни средства 111
108
Фармакотераписки прирачник
1
ЛЕКОВИ ПРОТИВ
ДИСПЕПСИЈА,
ГАСТРОЕЗОФАГЕАЛЕН
РЕФЛУКС И ZOLLINGER–
ELLISON–ОВ СИНДРОМ
ВОВЕД
Диспепсија – е гастрично нарушување кое
се карактеризира со чувство на полн желу-
дник, болки, наузеја, повраќање. Тегобите
можат да бидат лесни и транзиторни, но
можат да бидат и дел од симптоматологија
предизвикана од гастричен или дуоденален
улкус, гастритис, евентуално од присуство
на тумор во желудникот.
Гастроезофагеален рефлукс – е состојба
карактеризирана со печење, регургитација на
киселината, дисфагија (нарушено голтање) и
др. И оваа состојба може да биде толерантна
и минлива, но може да биде предизвикана од
жесток хиперацидитет, гастричен и дуодена-
лен улкус или, евентуално, малигно заболу-
вање во желудникот.
Zollinger–Ellison–ов синдром – е состојба
на жесток хиперацидитет, а клинички се ма-
нифестира со силни симптоми на диспепсија
и гастроезофагеален рефлукс.
ТРЕТМАН
Нема посебни лекови против диспепсија, гас-
троезофагеален рефлукс и Zollinger–Ellison
–ов синдром, туку терапијата е симптомат-
ска. Во зависност од видот и тежината на
тегобите, се ординират различни лекови.
а. Антациди: сода бикарбона, алуминиумски
и магнезиумски антацидни препарати, симе-
тикон и др. Овие средства можат да бидат од
корист само кај лесни форми на диспепсија и
гастроезофагеален рефлукс.
б. Мускарински блокатори: атропин и
неговите синтетички замени со претежно
дејство на гастроинтестиналниот тракт (про-
пантелин, дицикловерин, мебеверин, пи-
рензепин и др.). Мускаринските блокатори
дејствуваат спазмолитички и ги супримира-
ат контракциите на желудникот, но делумно
и антисекреторно на желудечната мукоза. На
тој начин овие средства можат да ги ублажат
или да ги смират обичните тегоби предизви-
кани од диспепсија или гастроезофагеален
рефлукс.
в.Антагонисти на допаминот: метоклопра-
мид, домперидон, бромоприд, некои фено-
тијазини и др. Овие лекови дејствуваат така
што ја смируваат антиперисталтиката на же-
лудникот и го овозможуваат неговото нор-
мално празнење. Поради тоа, овие лекови се
корисни кај полесни форми на диспепсија и
гастроезофагеален рефлукс, но дејствуваат и
антиеметично.
г.Хистамиски H2–блокатори: циметидин,
ранитидин, фамотидин, низатидин. Овие
средства дејствуват така што ја инхибираат
секрецијата на HCl во желудникот дури и до
80–90%. На тој начин значително се намалу-
ваат или сосем се отстрануваат тегобите пре-
дизвикани од диспепсија, гастроезофагеален
рефлукс, а во многу случаи и од Zollinger–
Ellison–ов синдром.
д.Инхибитори на протонската пумпа:
омепразол, езомепразол, ланзопразол и др.
Тоа се најсилни инхибитори на гастричната
секреција на HCl, поради што се ефикасни
дури и кај најтешките форми на хиперациди-
тет, диспепсија, гастроезофагеален рефлукс
и Zollinger–Ellison–ов синдром. Инхибито-
рите на протонската пумпа можат практично
100 % да ја инхибираат секрецијата на HCl
во желудниокот.
ѓ. Други средства. Кај резистентни случаи
на диспепсија, гастроезофагеален рефлукс
и, особено, на Zollinger–Ellison–ов синд-
ром, или кај случаи со недоволно тераписко
дејство, можат да се применат и други сред-
ства, како на пр.: лекови против Helicobacter
pylori (антибиотици), мукопротективи (су-
кралфат, колоидален бизмут), простаглан-
дински аналози (мизопростол), синтетички
соматостатини (октреотид) итн.
2
ДИГЕСТИВИ

Тоа е група на лекови различна по својот Со-
став, а служи за подобрување на дигестијата
(варење на храната) и за пасажа низ гастрои-
нтестиналниот тракт.
BETAIN HYDROCHLORIDUM
(БЕТАИН ХИДРОХЛОРИД)
Состав: триметилглицин хидрохлорид.
Дејство: при контакт со вода, се ослободу-
ва HCl и овозможува подобрување на ди-
гестијата на храната.
Индикации: недоволно варење на храната.
109
Лекови во гастроентерохепатологијата
Дозирање: per os, 1–2 g по јадење, во облик
на таблети.
Несакани ефекти: не се забележани.
Готови лекови: не се регистрирани во РМ.
URSODEOXYCHOLIC ACID
(УРСОДЕЗОКСИХОЛНА КИСЕЛИНА)
Состав: дериват на холната киселина.
Дејство: ги помага емулгирањето на мастите
во дигестивниот тракт и нивната ресорпција,
а со тоа и ресорпцијата на липосолубилните
витамини (A, D, E, K). Освен тоа, се смета
дека урсодезоксихолната киселина може да
врши и дисолуција на жолчните камења (ба-
рем некои сосема мали).
Индикации: недостиг на жолчка во ди-
гестивниот тракт, присуство на камења во
жолчката.
Дозирање: 8–12 mg/kg на ден, per os.
Несакани ефекти: наузеја, повраќање, дија-
реја, пруритус.
Готови лекови
URSOFALK–УРСОФАЛК (Provalis Dr. Falk
Pharma), kапс. 250 mg. урсодезоксихолна ки-
селина.
PANCREATIN
(ПАНКРЕАТИН)
Состав: липаза, амилаза и трипсин.
Дејство: ја помага дигестијата на храната во
тенките црева, кога постои инсуфициенција
на егзокриниот дел на панкреасот.
Индикации: недоволна дигестија на храната
поради инсуфициенција на егзокриниот пан-
креас.
Дозирање: 1 – 2 капсули за време на обро-
кот, per os.
Несакани ефекти: можни се хиперсензи-
тивни реакции, гастроинтестинален диском-
форт.
Готови лекови
PANKREATIN–ПАНКРЕАТИН (Galenika),
драж. a 125 mg.
PANAZE 10,000 – ПАНАЗЕ 10.000 (Krka),
kапс.
DIGESTAL–ДИГЕСТАЛ (Galenika), драж.
3
АНТИЕМЕТИЧНИ ЛЕКОВИ

ВОВЕД
Наузејата и повраќањето не се болести sui
generis, туку симптоми што се јавуваат при
разни состојби, како на пр.: при зимање на
некои лекови, особено цитостатици, антип
аркинсоници,антиепилептици, дигоксин и
др., при консумирање на токсична храна и
алкохолни пијалаци, во постоперативна фаза
кај болните, при иритација на вестибулумот,
присуство на некоја болест, како на пр. гас-
тродуоденален улкус, мигрена и др.
Повраќање, како доминантен симптом и дел
од еден синдром, се јавува кај следниве со-
стојби:
а.болести на движења: авионска, морска,
автомобилска болест;
б.Hiperemesis gravidarum: повраќање што
често се јавува во првите 2 месеца од гра-
видитетот. Тоа повракање понекогаш може
да биде толку интензивно, што ја исцрпува
болната и го доведува во прашање дури и
гравидитетот;
в)интоксикација со алкохол и со токсич-
на храна: интоксикација со алкохол која,
се разбира, може да настане секогаш кога се
внесува поголемо количество на алкохол, а
интоксикација со храна се случува особено
летно време (расипано млеко, јајца, месо и
др.).
ПРИНЦИПИ НА ТЕРАПИЈАТА
Пред да се ординираат антиеметични сред-
ства, треба да се имаат на ум неколку општи
принципи:
а.Антиеметичните средства можат да се
ординираат само кога е позната причина-
та за повраќањето на болниот. Меѓутоа,
давањето на антиеметични средства може да
биде непотребно, дури и штетно, доколку се
работи за предозирање на антиеметици, пос-
тоење на кетоацидоза, дигитализација и сл.,
а лекарот со тоа не е запознат.
б.Изборот на антиеметичен лек зависи
од причината за повраќање. На пр., кај
болестите на движење, најдобро дејствува-
ат антихистаминиците (H1 – блокаторите),
додека кај Hiperemesis gravidarum, покрај
антихистаминиците, добар тераписки ефект
110
Фармакотераписки прирачник
се постигнува со фенотијазини и метоклоп-
рамид.
Кај повракање предизвикано од хемотера-
пија или радиотерапија поради присуство на
малигни болести, релативно добри ефекти се
постигнуваат со домперидон и со блокатори
на 5–HT
3
рецептори (ондасетрон, гранисет-
рон, трописетрон).
в.Рационално препишување на антиеме-
тичните лекови. Најголем дел од антиеме-
тичните лекови предизвикуваат седација и
сонливост, екстрапирамидни симптоми и
отежнато одење, нарушен сон или гастрои-
нтестинални тегоби (опстипација, оштету-
вање на хепарот и др.), аритмии, хипотензија
и брадикардија или зголемување на пролак-
тинот во крвта, гинекомастија и редуцирано
либидо.
Поради сето тоа, антиеметичните лекови
треба да се ординират само тогаш кога се на-
вистина индицирани и толку колку што е тоа
неопходно за болниот.
I – АНТИХИСТАМИНИЦИ
Тоа се блокатори на хистаминските H1 ре-
цептори, поради што доведуваат до супресија
на алергични и хиперсензитивни реакции.
DIPHENHYDRAMINE
(ДИФЕНХИДРАМИН)
Состав: дериват на етаноламинот.
Дејство: блокада на хистаминските H1ре-
цептори.
Индикации: болести на движење (авионска,
морска, автомобилска болест), алергични ре-
акции.
Дозирање: половина час пред патување 25
mg пер ос, а инаку 2 – 3 х на ден 25 mg per
os.
Несакани ефекти: седација и сонливост.
Готови лекови
DIMIDRIL–ДИМИДРИЛ (Pliva), тбл. 25
mg, солуц. 10 mg/5 ml дифенхидрамин.
DIMENHYDRINATE
(ДИМЕНХИДРИНАТ)
Состав: дериват на етаноламинот.
Дејство: блокага на хистаминските H1ре-
цептори.
Индикации: алергични реакции, болести на
движење (авионска, морска, автомобилска
болест).
Дозирање: per os половина час пред пату-
вање 16–32 mg per os. Инаку, 2–3 пати на ден
16–32 mg.
Несакани ефекти: седација и сонливост.
Готови лекови
DIMIGAL–ДИМИГАЛ (Galenika), тбл. 16
mg дименхидринат.
DRAMINA–ДРАМИНА (Jadran Eurolek),
тбл. 50 mg.дименхидринат
DRAMAMIN–ДРАМАМИН (ICN Galenika),
тбл. 50 mg. дименхидринат
PROMETHAZINE
(ПРОМЕТАЗИН)
Состав: дериват на фенотијазинот.
Дејство: блокада на хистаминските H1 ре-
цептори.
Индикации: алергични реакции, болести на
движење, вертиго, нарушување на лабирин-
тот
Дозирање: 20–25 mg per os пред патување,
инаку 2–3 пати на ден 10–25 mg на ден
Готови лекови
PHENERGAN–ФЕНЕРГАН (Rhone –
Poulene), тбл. 10 mg, 25 mg прометазин.
II – АНТИДОПАМИНСКИ СРЕДСТВА
CHLORPROMAZINE
(ХЛОРПРОМАЗИН)
Состав: дериват на фенотијазинот.
Дејство: дејствува централно предизвику-
вајќи блокада на хеморецепторните зони, а
особено блокада на допаминските D2 рецеп-
тори.
Индикации: психози, шизофренија (види:
Лекови во психијатријата), наузеја и повра-
кање, особено кај Hiperemesis gravidarum.
Дозирање: 3–4 пати на ден 10–25 mg, per os.
Несакани ефекти: види: Лекови во пси-
хијатријата.
Готови лекови
LARGACTIL–ЛАРГАКТИЛ (Hawgreene), ,
тбл. a 10 mg, 25 mg, 50 mg, 100 mg хлорпро-
мазин.
PROCHLORPERAZINE (ПРОХЛОРПЕРА-
ЗИН)
Состав: дериват на фенотијазинот.
Дејство: слично на хлорпромазинот.
Индикации: исти.
Дозирање: 2–3 пати 5–10 mg на ден, per os.
Несакани ефекти: види: Лекови во пси-
хијатријата.
111
Лекови во гастроентерохепатологијата
Готови лекови
STEMETIL–СТЕМЕТИЛ (Castlemead), тбл.
5 mg, 25 mg прохлорперазин.
TRIFLUOPERAZINE
(ТРИФЛУОПЕРАЗИН)
Состав: дериват на фенотијазинот.
Дејство: слично на хлорпромазинот.
Индикации: исти.
Дозирање: 2–3 пати 1–2 mg на ден, per os.
Несакани ефекти: види: Лекови во пси-
хијатријата.
Готови лекови
STELAZINE–СТЕЛАЗИН (Goldschield),
тбл. 1 mg, 5 mg трифлуоперазин.
PERPHENAZINE
(ПЕРФЕНАЗИН)
Состав: дериват на фенотијазинот.
Дејство: слично на хлорпромазинот.
Индикации: исти.
Дозирање: 3 пати 4 mg на ден, per os.
Несакани ефекти: види: Лекови во пси-
хијатријата
Готови лекови
FENTAZIN–ФЕНТАЗИН (Goldschield), тбл.
2 mg, 4 mg перфеназин.
METOCLOPRAMIDE
(МЕТОКЛОПРАМИД)
Состав: супституиран бензамид.
Дејство: слично на фенотијазините. Освен
тоа, метоклопрамидот дејствува и директно
на гастроинтестиналниот тракт, што го зго-
лемува неговото антиеметичко дејство.
Индикации: наузеја и повракање, особено
кај гастроинтестинални нарушувања, потоа
при терапија со цитостатици и при радиоте-
рапија.
Дозирање: 3–5 пати 10 mg на ден per os или
im
Несакани ефекти: екстрапирамидални
симптоми, хиперпролактинемија, сонливост
или немир, аритмии, дијареја, депресија.
Готови лекови
REGLAN–РЕГЛАН (Алкалоид), тбл. 10 mg,
амп. 10 mg/2 ml, солуц. 5 mg/5 ml метоклоп-
рамид.
KLOMETOL–КЛОМЕТОЛ (Galenika), тбл.
10 mg., амп. a 10 mg/2 ml, солуц. 5 mg/5 ml
метоклопрамид.
DOMPERIDONE
(ДОМПЕРИДОН)
Состав: дериват на бензимидазолот.
Дејство: слично на фенотијазините.
Индикации: како и кај метоклопрамидот.
Дозирање: 3–4 пати 10–20 mg на ден, per os.
Несакани ефекти: хиперпролактинемија и
гинекомастија, намалено либидо, алергични
реакции, акутна дистонија.
Готови лекови
MOTILIUM–МОТИЛИУМ (Sanof–
Synthelabo), тбл. 10 mg, солуц. 5 mg/5 ml
домперидон.
III – АНТАГОНИСТИ НА 5–HT
3

РЕЦЕПТОРИ
Овие лекови дејствуваат инхибиторно на 5–
HT
3
рецепторите во ЦНС и во гастроинтести-
налниот тракт и на тој начин предизвикуваат
антиеметично дејство.
ONDASETRON
(ОНДАСЕТРОН)
Состав: дериват на карбазолот.
Дејство: блокада на 5–HT
3
рецептори во ЦНС
и во гастроинтестиналниот тракт, предизви-
кувајки супресија на наузеја и повраќање.
Индикации: наузеја и повраќање, особе-
но кај пациенти на терапија со цитостатици
или радиотерапија. Освен тоа, ондасетронот
дејствува добро и против наузеја и повраќање
кај пациенти во постоперативна фаза.
Дозирање: 2х8 mg на ден, per os или паре-
тентерално.
Несакани ефекти: опстипација, икање, по-
качени хепатални ензими, вртоглавица, не-
волни движења и грчеви, аритмии и болки
во градите, хипотензија и брадикардија.
Готови лекови
ZOFRAN–ЗОФРАН (Glaxo Wellcome), тбл.
4 mg, амп. 2 mg/ml ондасетрон.
TROPISETRON
(ТРОПИСЕТРОН)
Состав: дериват на индолот.
Дејство: слично на ондасетронот.
Индикации: исти.
Дозирање: 1х5 mg на ден, per os или парен-
терално.
Несакани ефекти: слични на ондасетронот.
Опишана е и појава кардиоваскуларен ко-
лапс и синкопа.
Готови лекови
NAVOBAN–НОВОБАН (Novartis), капс. 5
mg, амп. 5 mg/5 ml трописетрон.
112
Фармакотераписки прирачник
DOLASETRON (ДОЛАСЕТРОН)
Состав: дериват на индолот.
Дејство: слично на другите 5HT
1
–блокато-
ри.
Индикации: исти.
Дозирање: 1х200 mg на ден, per os или па-
рентерално.
Несакани ефекти: слични како и кај други-
те 5–HT
3
–blokатори.
Готови лекови
ANZEMET–АНЗЕМЕТ (Amdipharm), тбл.
200 mg, амп. 100 mg/5 ml доласетрон.
IV – АНАЛОЗИ НА ХИСТАМИНОТ
BETAHISTINE
(БЕТАХИСТИН)
Состав: аналог на хистаминот.
Дејство: ја подобрува микроциркулацијата
и го редуцира ендолимфатичниот притисок
во лавиринтот. На тој начин бетахистинот
дејствува против вертиго и наузеја.
Индикации: Meniereова болест, придру-
жена со вертиго, тинитус и оштетување на
слухот.
Дозирање: 3х16 mg на ден, per os.
Несакани ефекти: гастроинтестинални те-
гоби, раш на кожата, главоболки.
Готови лекови
SERC–СЕРЦ (Solvay), тбл. 16 mg бета-
хистин.
4
ЛЕКОВИ ПРОТИВ
ПЕПТИЧЕН УЛКУС

ВОВЕД
Пептичен улкус е заеднички термин за
гастричен и дуоденален улкус, како и за ул-
кус на долниот дел од езофагусот.
Етиопатогенезата на пептичниот улкус е дос-
та добро проучена: хиперацидитет, стресо-
ви, предиспозиција. Добро се познати, исто
така, и провоцирачките фактори, како на пр.:
инфекција со Helicobacter pylori, долготрајно
консумирање NSAIL, кафе, алкохол, ирити-
рачка храна, пушење и сл.
Симптоматологијата на пептичниот улкус е
многу карактеристична: болки на празен же-
лудник, особено ноќе, хиперацидитет (ретко
нормоацидитет), диспепсија, евентуално кр-
вавење и др.
Принципи на терапијата: класичните прин-
ципи на терапијата на пептичниот улкус
(антациди, атропин, бизмут) драматично се
изменија со откривањето и воведувањето во
терапијата на хистаминските H2–blokатори
во средина на седумдесетите години од ми-
натиот век. Главното внимание почна да се
насочува кон инхибиција на секрецијата на
HCl во желудникот со циметидин, ранити-
дин, фамотидин и др.
Во последните неколку години се смета дека
присуството на инфекција со Helocobacter
pylori има големо значење, еднакво како и
долготрајното земање NSAIL.
Главни принципи на терапијата на пептич-
ниот улкус поради тоа денес се следниве:
а.–енергично инхибирање на секрецијата на
HCl, со хистаминските H2–блокатори или со
инхибиторите на протонската пумпа;
б.–ерадикација на инфекцијата со Helicobacter
pylori, доколку постои, со една од следниве
комбинации:
– амоксицилин + кларитромицин или
– амоксицилин + метронидазол.
в.–елиминирање на NSAIL. Доколку земање-
то на NSAIL е неопходно, тогаш:
–да се продолжи со земањето на инхибитори-
те на протонската пумпа и по зараснувањето
на пептичниот улкус, поради големиот ризик
од рецидив,
–по зараснувањето на пептичниот улкус (со
инхибиторите на протонската пумпа и со
антибиотици), да се премине на простаглан-
динскиот аналог мизопростол,
–да се премине на циклооксигеназа 2– селек-
тивни инхибитори (NSAIL), кои не ја оште-
туваат гастричната и дуоденалната мукоза
(целекоксиб, етодолак, мелоксикам, рофе-
коксиб).
I – ИНХИБИТОРИ НА ПРОТОНСКАТА
ПУМПА
Тоа се лекови што го блокираат ензимскиот
систем во гастричните париетални клетки,
означени како хидрогенкалиумаденозин три-
фосфатаза (H/K
+
ATP–aza), со заедничко име
познати како „протонска пумпа”. Инхиби-
цијата на тој ензимски систем предизвикува
практично 100% инхибиција на секрецијата
на HCl во желудникот.
Индикации: инхибиторите на протонската
113
Лекови во гастроентерохепатологијата
пумпа се ефикасни средства против гастри-
чен и дуоденален улкус, гастроезофагеален
рефлукс и Zillinger– Ellison– ов синдром.
Претпазливост
Овие лекови треба да се користат со посебна
внимателност кај пациенти со инсуфициен-
ција на хепарот, потоа за време на гравиди-
тет и за време на лактација. Инхибиторите
на протонската пумпа можат да го маскираат
евентуално присутниот гастричен карцином.
Посебна грижа е потребна при состојби што
индицираат постоење на малигно заболуање,
и пред да се почне со третманот, малигното
заболување треба да биде со сигурност иск-
лучено.
Несакани ефекти
Најчести несакани ефекти се сува уста и
гастроинтестинални тегоби (наузеја и по-
враќање, дијареја или опстипација, флату-
ленција, абдоминални болки). Понатаму,
поретко се јавуваат оштетување на хепарот,
периферни едеми, депресија, вртоглавица,
сонливост, главоболки, хиперсензитивни
реакции (уртикарија, раш на кожата, брон-
хоспазма, ангиоедем, анафилакса). Ретко се
јавуваат хематолошки промени (агрануло-
цита, леукоцитоза или леукопенија, панци-
топенија, тромбоцитопенија), нарушување
на осетот за вкус, дисфункција на црниот
дроб, фотосензитивност, треска, потење,
интерстицијален нефритис, заматен вид и
др. Подолгото земање на инхибиторите на
протонската пумпа го зголемува ризикот од
појава на гастроинтестинални инфекции.
OMEPRAZOLE
(ОМЕПРАЗОЛ)
Состав: дериват на бензимидазолот.
Дејство: инхибиција на протонската пумпа,
што практично доведува до 100% блокада на
секрецијата на HCl во жлудникот.
Индикации: гастричен и дуоденален улкус,
Zollinger–Ellison–ов синдром, гастроезофа-
геален рефлукс.
Дозирање: per os, вообичаеното дозирање на
омепразолот кај возрасни изнесува 1х20 mg
на ден, во тек на 4 недели, а потоа 1х10 mg
во наредните 4 недели.
Кај тешки случаи на пептичен улкус, кај ре-
курентни случаи, како и кај ZollingerEllison–
ов синдром, дозите можат да се зголемат на
1х40 mg на ден во тек на 4 недели, а потоа
1х20 mg на ден уште 4 недели.
За ерадикација на Helicobacter pylori, тера-
пијата со омепразол изнесува 1х20–40 mg на
ден, во тек на 2–4 недели, заедно со антиби-
отиците.
Парентерално омепразолот се дава полека
i.v., 40 mg во тек на 5 минути, или во i.v. ин-
фузија, во тек на 1 час.
Несакани ефекти: освен несаканите ефекти
опишани во општиот дел за инхибиторите на
протонската пумпа, омепразолот може да ги
предизвика уште и следниве несакани реак-
ции: гинекомастија и импотенција, паресте-
зии, конфузија, агитираност и халуцинации.
Готови лекови
OMEZOL–ОМЕЗОЛ (Алкалоид), капс. 20
mg омепразол.
OMEPROL–ОМЕПРОЛ (Zdravlje), капс. 20
mg омепразол.
OMEPRAZOL–ОМЕПРАЗОЛ (Реплекфарм,
Јака 80), kапс. 20 mg омепразол.
ULTOR–УЛТОР (Krka), капс. 20 mg омеп-
разол.
ULCOPROL–УЛКОПРОЛ (Balkanpharma),
капс. 20 mg омепразол.
ULCOBOS–УЛКОБОС (Bosnalijek), капс.
20 mg омепразол.
GERTALGIN–ГЕРТАЛГИН (Faran, Реплек),
капс. 20 mg омепразол.
LANZOPRAZOLE
(ЛАНЗОПРАЗОЛ)
Состав: дериват на бензимидазолот.
Дејство: исто како и на омепразолот.
Индикации: исти.
Дозирање: per os, 1х30 mg на ден во тек на 4
недели, а потоа 1х15 mg како доза за одржу-
вање во наредните 4 недели. Кај тешки фор-
ми на пептичен улкус, во рекурентни случаи
или кај Zollinger Ellison ов синдром, дозите
на ланзопразолот можат да се зголемат на 1
х 60 mg на ден, во тек на 4 недели.
Несакани ефекти: слични како и кај други-
те инхибитори на протонската пумпа.
Готови лекови
LANZUL–ЛАНЗУЛ (Krka), капс. 30 mg лан-
зопразол.
PANTOPRAZOLE
(ПАНТОПРАЗОЛ)
Состав: дериват на бензимидазолот.
Дејство: исто како и на другите инхибитори
на протонската пумпа.
Индикации: исти.
Дозирање: per os, 1х40 mg на ден во тек на
4 недели. Потоа, 1х20–40 mg на ден во на-
редните 4 недели, доколку улкусот уште не
е зараснат. Кај тешки форми, дозата на пан-
топразолот може да се зголеми на 1х80 mg
на ден во тек на 4 недели, а потоа да се пре-
мине на доза за одржување 1х20–40 mg на
ден. При Zollinger– Ellison– овиот синдром
114
Фармакотераписки прирачник
почетна доза е 1х80 mg, а потоа 2х40 mg на
ден.
Парентерално, пантопразолот се дава i.v. 40
mg во тек на 2 минути, или во i.v. инфузија.
Несакани ефекти: слични како кај другите
инхибитори на протонската пумпа. Освен
тоа, панзопразолот може да ги покачи триг-
лицеридите во крвта.
Готови лекови
CONTROLOC–КОНТРОЛОК (Byk Gulden,
Farmahem), тбл. 40 mg, лаг. 40 mg. ланзо-
празол.
ESOMEPRAZOLE
(ЕЗОМЕПРАЗОЛ)
Состав: дериват на бензимидазолот
Дејство: исто како и на другите инхибитори
на протонската пумпа.
Индикации: исти
Дозирање: per os, 1х20 mg на ден во тек на
4–8 недели, а потоа 1х10–20 mg на ден во
следните 4–6 недели, доколку има потреба.
Кај пациенти со зголемен ризик од гастроду-
оденални компликации кои земаат NSAIL,
1х20 mg на ден во превентивни цели.
Парентерално се дава i.v. 40 mg во тек на 3
минути, или во i.v. инфузија, при гастроезо-
фаген рефлукс.
Несакани ефекти: слични како кај другите
инхибитори на протонската пумпа. Освен
тоа, објавени се и случаи на дерматитис.
Готови лекови
NEXIUM–НЕКСИУМ (Astra– Zeneca), тбл
20, 40 mg езомепразол.

RABEPRAZOLE
(РАБЕПРАЗОЛ)
Состав: дериват на бензимидазолот.
Дејство: исто како и на другите инхибитори
на протонската пумпа.
Индикации: исти
Дозирање: per os, 1х20 mg на ден во тек на
4–6 недели, а потоа 1х10–20 mg на ден во
следните 4–6 недели, како доза за одржу-
вање. Кај ZollingerEllisonовиот синдром се
препорачува една иницијална доза од 40 mg,
а потоа да се зема најмногу до 2х20 mg на
ден.
Несакани ефекти: слични како кај другите
инхибитори на протонската пумпа. Освен
тоа, објавени се и случаи на кашлица, фа-
рингитис и ринитис (симптоми слични на
инфлуенција), потоа анорексија, астенија,
губење на тежината.
Готови лекови:
PARIET–ПАРИЕТ (JansenCilag), тбл. 10, 20
mg рабепразол.
II – ХИСТАМИНСКИ H
2
–БЛОКАТОРИ
Овие лекови дејствуваат така што ги блоки-
раат хистаминските H2рецептори и на тој
начин ја инхибираат секрецијата на HCl, и
тоа 80–90%.
Драстичното редуцирање на секрецијата на
HCL во желудникот овозможува зарасну-
вање на пептичен улкус. Меѓутоа, рециди-
вите се чести, поради што се потребни и по-
долгорочни дози за одржување, како и други
мерки: да се престане со пушење и пиење
кафе, консумирање алкохол и иритирачка
храна, како и со земање NSAIL.
Несакани ефекти: антагонистите на H2–ре-
цепторите добро се поднесуваат и вообича-
ено не даваат посериозни несакани ефекти.
Познато е дека предизвикуваат вртоглавица,
сонливост и замор, ретко главоболка, нару-
шувања во функцијата на црниот дроб, на-
рушувања во циркулацијата и др. Можни се
појави на брадикардија, конфузија, интер-
стицијален нефритис (cimetidin), уртикарија
и ангиоедема.
CIMETIDINE
(ЦИМЕТИДИН)
Состав: дериват на имидазолот.
Дејство: блокада на хистаминските H2–ре-
цептори, поради што доаѓа до ефектна ре-
дукција на секрецијата на HCl во желудни-
кот, 80–90%.
Индикации: гастродуоденални улкуси,
диспепсија, гастроезофагеален рефлукс езо-
фагитис, Zollinger–Ellison–ов синдром и дру-
ги состојби при кои е пожелна редукција на
гастричните киселини. Кај Zollinger–Ellison–
овиот синдром подобри се инхибиторите на
протонската пумпа.
Дозирање: per os, 2х400 mg на ден, во тек на
4–6 недели. Потоа, 1х400 mg на ден во тек на
следните 4–6 недели. Парентерално, i.m или
i.v. 200–400 mg секои 4–6 часа.
Несакани ефекти: циметидинот може да
предизвика главоболки, алопеција, тахикар-
дија, интерстицијален нефритис. Цимети-
динот, за разлика од другите H2–блокатори,
може да го покачи серумскиот пролактин и
да предизвика минлива гинекомастија. Ос-
вен тоа, циметидинот, за разлика од другите
H2 –блокатори, може да ги блокира микрозо-
малните ензими во хепарот цитохром P450,
намалувајки ги оксидативните метаболички
процеси и разградбата на некои лекови (вор-
фарин, фенитоин, теофилин).
Готови лекови
115
Лекови во гастроентерохепатологијата
TAGAMET–ТАГАМЕТ (GSK), тбл. 200,
400 mg циметидин.
RANITIDINE
(РАНИТИДИН)
Состав: дериват на имидазолот.
Дејство: исто како и на цеметидинот.
Индикации: исти
Дозирање: per os, 2х150 mg на ден во тек на
4–6 недели, а потоа 1х150 mg на ден во след-
ните 4–6 недели, до комплетно санирање на
улкусот и стабилизирање на состојбата.
Парентерално, може да се дава i.v. 5o mg се-
кои 6–8 часа или во i.v. инфузија 25 mg/h во
тек на 2 часа.
Несакани ефекти: види кај циметидинот.
Ретко доведува до гинекомастија.
Готови лекови
RANITIDIN–РАНИТИДИН (Sopharma,
Unipharh, Jaka 80, Merz Pharm), тбл. 150 mg
ранитидин.
RANITAL–РАНИТАЛ (Lek), тбл. 150, 300
mg и амп. 50 mg/2 ml ранитидин.
RANISAN–РАНИЗАН (Zdravlje), тбл. 150
mg ранитидин.
PEPTORAN–ПЕПТОРАН (Pliva), тбл. 150,
300 mg, амп. 50 mg/2 ml ранитидин.
GERTOCALM–ГЕРТОКАЛМ (Faran,
Mirjam–Medica), тбл. 150, 300 mg ранити-
дин.
ULRAN–УЛРАН (Krka), тбл. 150 mg рани-
тидин.
ULCODIN–УЛКОДИН (Алкалоид), тбл.
150 mg, амп. 50 mg/2 ml ранитидин.
FAMOTIDINE
(ФАМОТИДИН)
Состав: дериват на имидазолот
Дејство: исто како и на другите H2–блока-
тори.
Индикации: исти.
Дозирање: 1х40 mg на ден per os, во тек на
4–6 недели, а потоа 1х20 mg на ден во след-
ните 4–6 недели, до целосно санирање на ул-
кусот.
Несакани ефекти: слични како кај ранити-
динот. Многу ретко можат да се јават ано-
рексија, анксиозност, сува уста, холестати-
чен иктерус.
Готови лекови
FAMOTIDIN–ФАМОТИДИН (Јака 80), тбл.
20, 40 mg фамотидин.
FAMOSAN–ФАМОЗАН (Алкалоид), тбл.
20, 40 mg фамотидин.
ULFAMID–УЛФАМИД (Krka), тбл. 20, 40
mg фамотидин.
ULMIDE–УЛМИД (Реплекфарм), тбл. 20,
40 mg фамотидин.
GASTEROGEN–ГАСТЕРОГЕН (Faran,
Mirjam–Medica), тбл. 20 mg фамотидин.
NIZATIDINE
(НИЗАТИДИН)
Состав: дериват на имидазолот
Дејство: исто како и на другите H2–блока-
тори.
Индикации: исти.
Дозирање: per os, 2х150 mg на ден кроз 4–6
недели, а потоа 1х150 mg на ден во следните
4–6 недели
Парентерално, i.v. 3х150 mg на ден.
Несакани ефекти: слични како кај другите
H2–блокатори, ретко хиперурикемија.
Готови лекови
NIZATIDINE–НИЗАТИДИН (Незаштите-
но), kапс. 150, 300 mg низатидин.
III – СЕЛЕКТИВНИ
АНТИМУСКАРИНИЦИ
Мускаринските рецептори, исто така, учест-
вуваат во секрецијата на HCl во желудникот.
Поради тоа, нивната блокада доведува до
извесно намалување на HCl, но значител-
но помалку во споредба со хистаминските
H2–блокатори и, особено, со инхибиторите
на протонската пумпа.
Од друга страна, блокадата на мускарински-
те рецептори ги дава општите антимуска-
рински ефекти кои се значителни (сува уста,
пречки во видот, пречки во уринирањето
итн.), поради што употребата на овие лекови
денеска е во трет план.
PIRENZEPINE
(ПИРЕНЗЕПИН)
Состав: дериват на етилпиперидинот.
Дејство: блокада на мускаринските рецепто-
ри и намалување на секрецијата на HCl, но
значително помалку во споредба со хиста-
минските H2–blokатори или инхибиторите
на протонската пумпа.
Индикации: исти како и кај другите антиул-
кусни средства.
Дозирање: per os, 2х25–50 mg на ден. Ако е
потребно, дозата може да се зголеми на 3х50
mg, за период од 4 до 6 недели, или во опре-
делени случаи до 3 месеци.
Несакани ефекти: сува уста, заматен вид,
пречки во уринирањето и др.
Готови лекови
GASTROZEM–ГАСТРОЗЕМ (Алкалоид),
тбл. 25 mg пирензепин.
116
Фармакотераписки прирачник
IV – МУКОПРОТЕКТИВИ
(MUKOPROTEKTIVI)
По својот состав, а делумно и по својот ме-
ханизам на дејството, тоа е хетерогена група
на лекови, но заедничка особина им е да ја
штитат гастродуоденалната мукоза од вишок
на HCl.
BIZMUT
(БИЗМУТ)
Состав: бизмут супсалицилат или цитрат.
Дејство: бизмутот се врзува за пептични-
от улкус и го штити од HCl. Некои сметаат
дека бизмутот дејствува уште и стимулантно
на простагландинската синтеза и на продук-
цијата на мукусот.
Индикации: пептичен улкус.
Дозирање: per os, 3–4 х 250 mg на ден.
Несакани ефекти: ретко може да предизви-
ка енцефалопатија.
Готови лекови
BIZMUT SUBSALYCILAT–БИЗМУТ СУБ-
САЛИЦИЛАТ (незаштитено), прашок.
SUCRALFATE
(СУКРАЛФАТ)
Состав: алуминиум дисахарид.
Дејство: се врзува селективно за некротич-
ното улкусно ткиво и дејствува како бариера
против HCl. Сукралфатот дејствува само во
кисела средина, поради што не треба да се
дава заедно со антацидите.
Индикации: пептичен улкус.
Дозирање: per os, 4х1 g на ден или 2х2 g на
ден кроз 4–6 недели, а потоа 2х1–2 g во след-
ните 4–6 недели.
Несакани ефекти: гастроинтестинални те-
гоби (наузеја, диспепсија, опстипација или
дијареја), хиперсензитивни реакции, верти-
го, главоболки, сонливост и др.
Готови лекови
VENTER–ВЕНТЕР (Krka), тбл. 1 g сукрал-
фат.
MISOPROSTOL
(МИЗОПРОСТОЛ)
Состав: аналог на PgE2.
Дејство: дејствува превентивно против соз-
давање на пептични улкуси, особено при
долготрајна терапија со NSAIL.
Индикации: превентивно против пептичен
улкус.
Дозирање: per os, 2х0.4 mg на ден во тек на
4–8 недели и повеке.
Несакани ефекти: абдоминални болки,
дијареја, диспепсија, наузеја, повраќање, ва-
гинално крвавење.
Готови лекови
CYTOTEC–ЦИТОТЕК (Pharmacia), тбл. 0.2
mg мизопростол.
V – АНТАЦИДИ
Тоа се средства што ја неутрализираат сло-
бодната HCl во желудникот, а не дејствуваат
на самата секреција на HCl. Антацидите не
се лекови од прв ред за лекување на пепти-
чен улкус или тежок хиперацидитет. Не се
ниту самостојни средства за такви состојби
во дигестивниот тракт, туку служат само
како дополнителни лекови за симптоматско
ублажување на тегобите што ги предизвику-
ва хиперацидитетот.
Постојат бројни препарати што се користат
за таа цел. Најчесто антацидите содржат
алуминиум или магнезиум, но се користат и
други антацидни средства, како на пр.: сода
бикарбона, симетикон, а значително поретко
и препарати што содржат бизмут (ресорби-
раниот бизмут е невротоксичен!), или калци-
ум (може да предизвика „rebound“феномен,
т.е. повторно активирање на желудочната
секреција).
SODIUM BICARBONATE
(СОДА–БИКАРБОНА)
Состав: натриумов бикарбонат.
Дејство: хемиско неутрализирање на сло-
бодната HCl во желудникот.
Индикации: хиперацидитет што предизви-
кува диспепсија, гастроезофагеален рефлукс,
пептичен улкус. Кај жесток хиперацидитет
(на пр. Zollinger – Ellison–ов синдром), сода
бикарбона нема доволен капацитет.
Дозирање: per os, 3–4 пати на ден 1–2 g.
Несакани ефекти: често и поголемо консу-
мирање на сода бикарбона може да предиз-
вика алкалоза со сите можни последици. Кај
пациенти што се на диета без сол може да се
покачи NaCl во крвта.
Готови лекови
SODIUM BICARBONATE (незаштитено),
прашок.
ALUMINIUM HYDROXIDE
(АЛУМИНИУМ ХИДРОКСИД)
Состав: алуминиев хидроксид.
Дејство: хемиска неутрализација на слобод-
ната HCl , без влијание на самата секреција
на киселината. Дејството му трае само 3–4
часа, што е недоволно, осбено ноќно време.
Индикации: симптоматска терапија на сите
117
Лекови во гастроентерохепатологијата
состојби со умерен хиперацидитет (диспеп-
сија, гастроезофагеален рефлукс, пептичен
улкус).
Дозирање: per os, 4х0.5–1 g на ден, подобро
да се шмукаат.
Несакани ефекти: честото земање алумини-
ум хидроксид може да предизвика опстипа-
ција.
Готови лекови
ALUMINIUM HYDROXIDE–АЛУМИНИ-
УМ ХИДРОКСИД (Hemofarm), тбл. 0.4 g.
алуминиум хидроксид.
MAALOX–МАЛОКС (Rhone Poulene), сус-
пензија 220 mg/5 ml алуминиум хидроксид.
ALFOGEL–АЛФОГЕЛ (Galenika), прашок a
0.2, 0.4 g алуминиум фосфат.
SODIUM–ALUMINIUM CARBONATE
(НАТРИУМАЛУМИНИУМ КАРБОНАТ)
Состав: комплексно соединение составено
од натриумалуминиум карбонат, дихидрок-
сид.
Дејство: хемиска неутрализација на слобод-
ната HCl во желудникот.
Индикации: исти.
Дозирање: per os, 3–4х300 mg на ден. По-
добро да се шмукаат таблетите.
Несакани ефекти: при подолготрајно зе-
мање на лекот може да се јави опстипација.
Готови лекови
KOMPENSAN–КОМПЕНЗАН (Алкалоид),
тбл. 300 mg натриум алуминиум карбонат
MAGNESIUM CARBONATE
(МАГНЕЗИУМ КАРБОНАТ)
Состав: магнезиумов карбонат.
Дејство: хемиска неутрализација на слобод-
ната HCl во желудникот, без влијание на са-
мата секреција на киселината.
Индикации: исти како кај другите антацид-
ни средства.
Дозирање: per os, 3–4х025–05 g на ден.
Несакани ефекти: дијарејата е честа реак-
ција при подолго земање на магнезиумов
карбонат.
Готови лекови
MAGNESIUM CARBONATE–МАГНЕЗИ-
УМ КАРБОНАТ (Незаштитено), суспензија
5 % магнезиум карбонат.
ALUMINIUM HYDROXIDE, SODIUM
+ MAGNESIUM CARBONATE,
HYDROXIDE
(АЛУМИНИУМ ХИДРОКСИД, НАТРИУМ +
МАГНЕЗИУМ КАРБОНАТ, ХИДРОКСИД)
Состав: комбиниран препарат што содржи
алуминиум хидроксид или натриум+ магне-
зиум карбонат или хидроксид.
Дејство: хемиска неутрализација на сло-
бодната HCl, исто како и другите антацидни
средства.
Индикации: исти
Дозирање: per os, 3–4х1 тавлета или кесичка
прашок од 450 mg алуминием + 300 mg маг-
незием препарат.
Несакани ефекти: дијареја или опстипа-
ција
Готови лекови
GASTAL–ГАСТАЛ (Pliva), тбл. 450 mg алу-
миниум хидроксид + 300 mg магнезиум кар-
бонат.
DUOBLOC–ДУОБЛОК (Lek), тбл. 400 mg
алуминиум хидроксид + 400 mg магнезиум
хидроксид + 40 mg симетикон.
HYDROTALCIT
(ХИДРОТАЛЦИТ)
Состав: комплексно соединение што содр-
жи алуминиум магнезиум карбонат хидрок-
сид хидрат.
Дејство: хемиска неутрализација на слобод-
ната HCl во желудникот.
Индикации: хиперацидитет што предизви-
кува диспепсија, гастроезофагеален рефлукс,
пептичен улкус.
Дозирање: per os, 2–3х0.5 g на ден, меѓу об-
роците или навечер.
Несакани ефекти: слични на другите ком-
бинирани антацидни средства составени од
алуминиум и магнезиум.
Готови лекови
RUTACID–РУТАЦИД (Krka), тбл a 500 mg
хидроталцит
RUPURUT–РУПУРУТ (Bayer Pharma), тбл a
500 mg хидроталцит.
SIMETICONE
(СИМЕТИКОН)
Состав: активиран диметилполисилоксан
Дејство: нема вистинско антацидно дејство,
туку дејствува на тој начин што ги неутрали-
зира гасовите и флатуленцијата во дигестив-
ниот тракт.
Индикации: диспепсија и други тегоби при-
дружени со гасови и флатуленција.
Дозирање: per os, 2–4х20–40 mg на ден.
Готови лекови
DENTINOX–ДЕНТИНОКС (DDD), емул-
зија 21 mg/2.5 ml симетикон.
118
Фармакотераписки прирачник
5
ЛАКСАНТНИ
СРЕДСТВА

Тоа се лекови што ја олеснуваат или, дури,
и ја стимулират евакуацијата на цревната
содржина.
Индикации: акутна опстипација, хронична
(хабитуелна) опстипација, исфрлање на црев-
ни паразити по антхелминтична терапија,
подготовка на пациенти за хируршка интер-
венција или за радиолошки испитувања.
Кога лаксантните средства се користат како
средства за третман на опстипација, потреб-
но е со сигурност да се утврди дека пациен-
тот навистина има опстипација.
Според тоа, лаксантните средства се делат на
2 групи: лаксантни средства што дејствуваат
акутно и го празнат целиот дигестивен тракт
и лаксантни средства што дејствуваат само
на колонот, стимулирајќи ја евакуацијата на
фекалните маси.
I –ЛАКСАНТНИ СРЕДСТВА СО
АКУТНО ДЕЈСТВО
OLEUM RICINI
(РИЦИНУСОВО МАСЛО)
Состав: рицинусово масло.
Дејство: Oleum Ricini дејствува стимулатив-
но на целиот дигестивен тракт, предизвику-
вајки комплетно празнење на целата содр-
жина: остатоци од храна, течности, фекални
маси. Дејството настапува бргу веке по 1–2
часа.
Индикации: акутна опстипација, подготов-
ка на болниот за хируршка интервенција или
за Roиспитување, евакуација на остатоци од
токсични материи (храна, лекови и др.).
Дозирање: per os, 15–30 g.
Несакани ефекти: наузеја, повраќање, грче-
ви во стомакот.
Готови лекови
OLEUM RICINI–ОЛЕУМ РИЦИНИ (Не-
заштитетно), лаг 50, 100 ml. Олеум Рицини.
MAGNESIUM SULPHATE
(МАГНЕЗИУМ СУЛФАТ)
Состав: магнезиум сулфат.
Дејство: ја врзува водата и дејствува сти-
мулативно на целиот дигестивен тракт. Лак-
сантниот ефект е целосен, интестиналниот
тракт се празни комплетно, и тоа во рок од
1 до 3 часа.
Индикации: исти како и кај Oleum Ricini.
Дозирање: per os, 15–30 g, со вода.
Несакани ефекти: слични како кај Oleum
Ricini.
Готови лекови
MAGNESIUM SULPHATE–МАГНЕЗИУМ
СУЛФАТ (Nезаштитено), прашок 50, 100 g.
II – ЛАКСАНТНИ СРЕДСТВА СО
ХРОНИЧНО ДЕЈСТВО
Овие средства се користат кај хронична
(хабитуелна) опстипација кога постојат т.н.
„мрзливи” црева („Lazy bowel“).
Притоа треба да се биде рационален, да се
зимаат толку колку што е неопходно за одр-
жување нормална пасажа во цревата и нор-
мална столица. Претераното и долготрајно
земање на лаксантните средства, особено на
стимулантните, може да ги направи цревата
уште „помрзливи” и да предизвика атоничен
колон и хипокалемија.
Поради тоа, упатно е, при хронична опсти-
пација, да се настојува одржување нормална
столица со хигиенски мерки и со умерена
физичка активност, како и со земање на теч-
ности и цереалии, со осмотски лаксантиви
(лактулоза) или со лаксантни средства што
го зголемуваат волуменот на цревната содр-
жина (метилцелулоза) или, евентуално, со
т.н. омекнувачи на столицата (парафинско
масло, но не долго време).
Доколку сето тоа не биде доволно, тогај се
преминува на стимулантните лаксантни
средства (бисакодил, сена, докусат).
LACTULOSE
(ЛАКТУЛОЗА)
Состав: полусинтетички дисахарид.
Дејство: дејствува осмотски привлекувајки
вода, ја разводнува цревната содржина и
предизвикува лаксантен ефкт. Не се ресор-
бира од дигестивниот тракт, а дејствува по
24–48 часа.
Индикации: хронична опстипација, хепа-
тична енцефалопатија/
Дозирање: на почетокот 2х15 ml на ден, а
потоа дозите се зголемуваат, по потреба.
Несакани ефекти: флатуленција, абдомина-
лен дискомфорт и грчеви.
Готови лекови
LACTULOSE–ЛАКТУЛОЗА (Незаштите-
но), солуц. 3.1 – 3.7 g/5 ml. лактулоза
PORTALAK–ПОРТАЛАК (Belupo, Реплек),
119
Лекови во гастроентерохепатологијата
солуц. 66.7 g/100 ml. лактулоза.
SANILAK–САНИЛАК (Sanitarija, Елбијор),
солуц. 66.7 g/100 ml. лактулоза.
METHYLCELLULOSE
(МЕТИЛЦЕЛУЛОЗА)
Состав: метилцелулоза.
Дејство: го зголемува цревниот волумен и
на тој начин дејствува лаксантно. Ефектот
настапува по 8–10 часа.
Индикации: хронична опстипација.
Дозирање: пер ос, 2х1.5–3 g на ден, со теч-
ности.
Несакани ефекти: флатуленција, абдоми-
нална дистензија, хиперсензитивни реакции.
Готови лекови
CELEVAC–ЦЕЛЕВАК (Shire), тбл. 0.5 g
метилцелулоза.
PARAFFINUM LIQUIDUM
(ТЕЧЕН ПАРАФИН)
Состав: минерални јаглеводороди.
Дејство: ги обложува фекалните маси во ко-
лонот и ја олеснува нивната евакуација.
Индикации: хронична опстипација.
Дозирање: 10–30 ml навечер пред спиење.
Несакани ефекти: анална иритација, грану-
ломатозна реакција предизвикана од ресорп-
ција на мали количини на течниот парафин,
како и липидна пневмонија.
Предупредување: поради несаканите ефкти
не е препорачливо долготрајно земање на
течниот парафин.
Готови лекови
PARAFINUM LIQUIDUM–ТЕЧЕН ПАРА-
ФИН (Nезаштитено), орална емулзија 50 100
ml.

BISACODYL
(БИСАКОДИЛ)
Состав: дериват на дифенилметанот.
Дејство: дејствува стимулативно на колонот
предизвикувајки побрза евакуација на црев-
ната содржина. Бисакодилот се ресорбира
од цревата во крвта, поминува низ хепарот
и жолчката и повторно се враќа во цревата
(„ентерохепатична циркулација”). Ефектот
настапува по 8–10 часа.
Индикации: хронична опстипација.
Дозирање: per os, бисакодилот се зима на-
вечер, 5–15 mg.
Несакани ефекти: грчеви и непријатно чув-
ство во абдоменот, а по долготрајна употре-
ба можна е атонија на цревата.
Готови лекови
DULCOLAX–ДУЛКОЛАКС (Zdravlje),
драж. a 5 mg, супоз. a 5, 10 mg. бисакодил
NOVOLAX–НОВОЛАКС (Krka), драж. a 5
mg, супоз. a 5, 10 mg бисакодил
BILAX–БИЛАКС (Јака 80), драж. a 5 mg, су-
поз. a 5, 10 mg. бисакодил
DOCUSATE
(ДОКУСАТ)
Состав: диоктил натриум сулфосукцинат.
Дејство: слично на бисакодилот, но и на тој
начин што ја омекнува столицата. Ефектот
настапува по 8–10 часа.
Индикации: исти.
Дозирање: per os, 2х100–200 mg на ден, мак-
симално 500 mg на ден.
Несакани ефекти: слични како кај бисако-
дилот.
Готови лекови
DIOCTYL–ДИОКТИЛ (Schwarz), капс. a
100 mg докусат.
SENNA
(СЕНА)
Состав: алкалоиди, антрахинонски хетеро-
зиди, сенозид А и Б.
Дејство: слично на бисакодилот, дејствува
стимулативно на колонот и ја помага ева-
куацијата на цревната содржина. Ефектот
настапува по 8–10 часа.
Индикации: хронична опстипација
Дозирање: per os, таблети (7,5 mg сензиди
сметано на сензид Б) 2–4, 15–30 mg наве-
чер пред спиење. Ако се користи сув лист
од сена, се подготвува инфуз од 1 до 2 мали
лажички дрога што се екстрахираат со вода,
30 минути; по цедењето водениот екстракт
(инфуз) се пие навечер.
Несакани ефекти: слични кај другите лак-
сантни средства што дејствуваат стимула-
тивно: грчеви и непријатност во абдоменот,
а при долготрајно користење на сена може да
дојде до атонија на цревата.
Готови лекови
SENNA – СЕНА (Незаштитето), лисје од
растението, 1–2 мали лажички се екстрахи-
раат во вода и се пие навечер.
SENOKOT – СЕНОКОТ (R & C), таблети од
чисти гликозиди сенозид А и Б а 7.5 mg.
COLOCLENS – КОЛОКЛЕНС (Belupo, Ре-
плек), солуц. 2 mg/ml гликозиди сенозид А
и Б.
ALKALAX – АЛКАЛАКС (Алкалоид), исит-
нети лисја од сена и неколку други растенија
што дејствуваат лаксантно.
120
Фармакотераписки прирачник
6
АНТИДИЈАРЕИЧНИ
ЛЕКОВИ

Тое се лекови што ја кочат перисталтиката
на цревата и ја запираат дијарејата. Основ-
на цел на терапијата на акутната дијареја е
спречување или запирање на губењето на
течности и електролити, особено кај децата,
бидејќи бргу може да настане дехидратација
и недостиг на електролити (натриум, калиум
и др.). За надомест на изгубените течности
и електролити се користат орални, евентуал-
но парентерални рехидратациони препара-
ти (види: Лекови во хематологија. Силната
дехидратација бара брз болнички третман и
надоместок на течности и електролити.
Антибактериските лекови се индицирани
доколку има симптоми на инфекција во ди-
гестивниот тракт (цефалоспорини, тетраци-
клини, хлорамфеникол, гентамицин и др.).
Обично не се потребни при едноставен гас-
троентеритис, дури и кога постои инфектив-
на причина. Еритромицинот и ципрофлок-
сацинот можат да се користат за третман
на дијареја предизвикана од Campylobacter
enteritis. Лековите како што се дихидро-
стрептомицин, неомицин и сулфагванидин,
како и клиокинол, не треба да се користат за
третман на гастроинтестинални инфекции.
Антимускариниците и спазмолитиците мо-
жат да бидат од корист, дејствуваат спазмо-
литички и ја намалуваат перисталтиката на
цревата (атропинот и неговите синтетички
замени со претежно дејство во дигестивниот
тракт).
Опиоидните аналгетици дејствуваат анти-
дијареично, така што ја запираат перистал-
тиката на цревата (кодеин, морфин). Не се
препорачуваат за подолга употреба, поради
тоа што можат да создадат зависност.
Лоперамидот и дифеноксилатот се најмногу
препишувани антидијареични лекови во по-
следните години.
LOPERAMIDE
(ЛОПЕРАМИД)
Состав: дериват на фенилпиперидинот.
Дејство: инхибира ослободување на аце-
тилхолинот во цревниот тракт, поради што
доаѓа до кочење на цревната перисталтика и
запирање на дијарејата.
Индикации: акутна дијареја.
Дозирање: per os 4 mg на почетокот, а потоа
2 mg по секоја течна столица во период од
5 дена. Вообичаени дневни дози се 6–8 mg,
per os.
Несакани ефекти: ретко се јавуваат абдо-
минални грчеви, вртоглавица, сонливост,
уртикарија. Исклучително ретко може да се
развие паралитичен илеус.
Готови лекови
SELDIAR–СЕЛДИАР (Krka), капс. 2 mg ло-
перамид.
DIPHENOXYLATE
(ДИФЕНОКСИЛАТ)
Состав: дериват на фенипиперидинот.
Дејство: во организмот се метаболизира
во дифеноксин, кој е активна супстанција.
Дејствува слично на лоперамидот. За поефи-
касно дејство, некои производители додава-
ат атропин.
Индикации: акутна и хронична дијареја.
Дозирање: per os, 2–3х2.5 mg на ден, евенту-
ално со 0.025 mg атропин.
Несакани ефекти: слични како кај лопера-
мидот.
Готови лекови
DIPHENOXYLATE–ДИФЕНОКСИЛАТ
(Nезаштитено), тбл.a 2.5 mg дифеноксилат +
0.025 mg атропин.
DIFENOXIN–ДИФЕНОКСИН (Nезаштите-
но), тбл. 1 mg дифеноксин + 0.025 mg ат-
ропин.
7
ЛЕКОВИ ПРОТИВ
ХРОНИЧНИ ЦРЕВНИ
НАРУШУВАЊА
А. – COLON IRRITABILE
Тоа е синдром што се карактеризира со бол-
ки во абдоменот, чести проливи или, обра-
тно, опстипација. Генезата на синдромот не
е позната, но состојбата е хронична и често
исцрпувачка.
Терапијата на иритабилниот колон е симпто-
матска, а се состои во користење на следните
лекови:
а. лаксантни средства, кога иритабилниот
колон е придружен со опстипација: се дават
стимулантни средства со хронично дејство
(бисакодил, сена, докусат);
б. антидијароични средства, кога иритабил-
ниот колон е придружен со чести дијареи:
лоперамид, дифеноксилат;
121
Лекови во гастроентерохепатологијата
в. спазмолитички средства, бидејки кај ири-
табилниот колон обично постојат спазми.
Добро дејствуваат мускаринските блокато-
ри, како на пр.: мебеверин, хиосцин, пропан-
телин и др.;
г. анксиолитици, често пати имаат поволен
ефект, бидејки иритабилниот колон обично
е придружен со анксиозност и со емотивна
хиперактивност. Вообичаено се користат
бензодијазепини и др.
Б. – УЛЦЕРАТИВЕН КОЛИТИС
Тоа е хронично заболување карактеризирано
со абдоминални болки, дијареја, мелена, на-
узеја и абдоминален дискомфорт.
Тешките форми на улцеративниот колитис,
особено во акутна фаза, бараат хоспитали-
зација и ургентен третман: i.v. кортикосте-
роиди, трансфузија на крв, антибиотици и
надоместување на изгубената течност и на
електролитите. Кратко давање на циклоспо-
рин може, исто така, да биде од корист.
Три класични групи лекови се користат во
терапијата на улцеративниот колитис: дери-
вати на салицилатите, кортикостероиди и, во
последно време, с# почесто се даваат имуно-
супресиви.
SULFASALAZINE
(СУЛФАСАЛАЗИН)
Состав: комбинација на 5аминосалицилна
кис. (5АСА) и сулфопиридин.
Дејство: самата 5–АСА не може да се земе
во потребни дози за дејство во колонот, а да
не предизвика иритација во горните делови
на дигестивниот тракт. Врзувањето на сул-
фопиридинот со 5–АСА преку азоврски слу-
жи како носач до колонот, каде што 5–АСА
треба да дејствува.
Индикации: хронични инфламаторни про-
цеси во цревата, особено улцеративен колит,
активна форма на Morbus Crohn, ревматои-
ден артритис.
Дозирање: per os, во акутна фаза сулфаса-
лазинот се дава 4х1–2 g на ден, а кога ќе се
постигне ремисија, дозите се намалуваат на
4х0.5 g ректално 0,5–1 g.
Несакани ефекти: хиперсензитивни реак-
ции, вклучително и анафилакса, ексфолија-
тивен дерматит, епидермална некролиза,
анемија. Може да се јави и инсомнија, вер-
тиго, депресија, халуцинации. Опишани се
олигоспермија и оштетување на бубрезите.
Готови лекови
SALAZOPYRIN–САЛАЗОПИРИН
(Pharmacia), тбл. 0.5 g сулфасалазин.
MESALAZINE
(МЕСАЛАЗИН)
Состав: сличен на сулфасалазинот
Дејство: слично на сулфасалазинот
Индикации: исти.
Дозирање: per os, 3х2 табл. (3х0,5 g), потоа
3х0,25 g на ден.
Несакани ефекти: слични како кај сулфаса-
лазинот, но помали и поретки.
Готови лекови
SALOFALK–САЛОФАЛК (Dr.Falk Pharma).
тбл. 250 mg, супоз. 500 mg, клизми 4 g/60 g
месалазин.
BALSALAZIDE
(БАЛСАЛАЗИД)
Состав: сличен на сулфасалазинот.
Дејство: исто.
Индикации: исти.
Дозирање: per os 3х2.25 g (3 табл.) на ден во
акутна фаза, а откако ќе се постигне ремиси-
ја, се дава 2х1.5 g (2 табл.) на ден, максимал-
но 6 g (8 табл.) на ден.
Несакани ефекти: слични како кај месала-
зинот, а помали и послаби од оние кај сул-
фасалазинот.
Готови лекови
COLASIDE – КОЛАСИД (Shire), капс. 750
mg балсалазид.
OLSALAZINE
(ОЛСАЛАЗИН)
Состав: сличен на сулфасалазинот.
Дејство: слично на сулфасалазинот.
Индикации: исти.
Дозирање: per os 2х0.5–1 g на ден во акут-
на фаза, а потоа 2х0.5 g како доза за одржу-
вање.
Несакани ефекти: помали и поретки од
оние кај сулфасалазинот.
Готови лекови
DIPENTUM – ДИПЕНТУМ (Celltech), капс.
250 mg. олсалазин.
PREDNISOLONE
(ПРЕДНИЗОЛОН)
Состав: полусинтетички кортикостероид.
Дејство: антиинфламаторно.
Индикации: улцеративен колитис, како и
други хронични инфламаторни состојби во
цревата. За други индикации види: Лекови
во ендокринологијата.
Дозирање: per os, 2х10–20 mg на ден во по-
четокот, а подоцна за одржување 2х1–5 mg
на ден.
122
Фармакотераписки прирачник
Несакани ефекти: види: Лекови во ендок-
ринологијата.
Готови лекови
PREDNIZOLONE–ПРЕДНИЗОЛОН (Не-
заштитено), тбл. 1, 5. 10, 25 mg, супоз. a 5
mg преднизолон.
HYDROCORTISONE
(ХИДРОКОРТИЗОН)
Состав: кортикостерон.
Дејство: антиинфламаторно.
Индикации: исти како и на преднизолонот.
Дозирање: ректално, во облик на пена, се
аплицира 1–2 пати на ден 125 mg хидрокор-
тизон.
Несакани ефекти: види: Лекови во ендок-
ринологијата.
Готови лекови: види: Лекови во ендокрино-
логијата.
COLIFOAM–КОЛИФОАМ (Meda), пена во
аеросол боци 10% хидрокортизон.
В. – MORBUS CROHN
Тоа е хронично воспаление на цревата, ка-
рактеризирано со напади на силни грчеви и
болки во абдоменот, спазми на цревата, про-
ливи. Генезата на болеста не е позната, но се
мисли дека постои имунолошки дефицит.
Во акутната фаза Crohnовата болест се тре-
тира слично како улцеративниот колитис, со
хоспитализација, кортикостероиди, антиби-
отици, инфузиони течноста со електролити.
Аминосалицилати – можат да бидат од ко-
рист во третманот на Morbus Crohn (сулфаса-
лазин, месалазин, балсалазид, олсалазин).
Корикостероиди – можат, исто така, да се
даваат за краткорочен третман (преднизон,
преднизолон, дексаметазон).
Имуносупресиви – се користат с# повеќе,
особено во напреднатите фази на Crohn ова-
та болест (азатиоприн, меркаптопурин, ме-
тотрексат).
Метронидазол – антибактериско и фунги-
цидно средство, исто така, може да помогне
во некои случаи.
Во последно време значителна надеж даваат
будесонидот и инфликсимабот.
BUDESONIDE
(БУДЕНОЗИД)
Состав: полусинтетички кортикостероид.
Дејство: антиинфламаторно.
Индикации: Morbus Crohn што ги зафаќа
илеумот и асцендентниот колон.
Дозирање: per os 3х3 mg на ден, во текот на
4–8 недели. Потоа дозите се редуцираат во
зависнот од состојбата на болниот.
Несакани ефекти: види: Лекови во ендок-
ринологијата, Кортикостероиди.
Готови лекови
BUDENFALK–БУДЕНФАЛК (Provalis),
kaпс. 3 mg будесонид.
INFLIXIMAB
(ИНФЛИКСИМАБ)
Состав: моноклонални антитела против
ТНФ (Tumor Necrosis Factor), проинфлама-
торен цитокин.
Дејство: антиинфламаторно.
Индикации: Crohnова болест и други хро-
нични инфламаторни состојби во цревата,
потоа анкилозирачки спондилитис, ревмато-
иден артритис и др.
Дозирање: i.v. инфузија, 5 mg/kg. По 2–6 не-
дели терапијата се повторува. Откако ќе се
постигне ремисија, се даваат 5 mg/kg во i.v.
инфузија, секои 8 недели.
Несакани ефекти: диспепсија, дијареја или
опстипација, мелена, хепатитис, аритмии,
брадикардија, синкопа. Понатаму, опишани
се општа слабост, сонливост, вртоглавици
или агитираност, грчеви, мијалгија, артрал-
гија.
Готови лекови
REMICADE–РЕМИКАД (Schering – Plough),
прашок за i.v. инфузија, лаг. 100 mg инфлик-
симаб.
8
ХЕПАТОПРОТЕКТИВНИ
СРЕДСТВА
Тоа се лекови наменети за заштита на хепа-
рот од разни токсични агенси (лекови, хеми-
калии, отрови, алкохолни пијалаци, токсич-
ни состојки во храната, вируси и др.).
Потребата од такви лекови е голема, бидејки
постојаната изложеност на токсични мате-
рии од воздухот, храната, лековите, инфек-
циите и др. сериозно го загрозува функцио-
налниот и органскиот интегритет на хепарот.
Осебено е сериозно присуството на вирусите
што го оштетуваат хепарот (хепатитис А и
Б), потоа консумирањето на масна храна и
опасноста од масна дегенерација на хепарот,
како и консумирањето на алкохол во поголе-
ми количества (опасност од алкохолна циро-
за на хепарот), внесувањето инсектициди и
123
Лекови во гастроентерохепатологијата
хербициди со овошјето и зеленчукот итн.
Правени се бројни обиди да се добијат такви
лекови кои би го штителе хепарот од разни
штетни материи. Дури некои од нив се на-
оѓаат во промет како готовикомерцијални
препарати. Меѓутоа, недостигаат адекватни
клинички контролирани студии кои би дале
потврда за нивната ефикасност како хепа-
топротективни средства. Поради сето тоа,
може да се каже дека хепатопротективните
лекови с# уште се повеќе желба и потреба
отколку реалност.
Витамините, особено Б комплекс, А, С и Е
се, без сомнение, корисни средства при зго-
лемена опасност од оштетување на хепарот
или доколку е веке присутна таква состојба.
Но, тие се далеку од тоа да можеме да ги
прогласиме за вистински хепатопротективни
лекови.
Фосфолипидите и силимаринот, се готови
лекови што се наоѓаат во промет кај нас и во
некои други европски земји (не многу!), а се
препорачуваат за употреба како хепатопро-
тективни средства наменети за хепатопро-
тективни цели.
PHOSPHOLIPIDS
(ФОСФОЛИПИДИ)
Состав: фосфолипиди.
Дејство: фосфолипидите се неопходен кон-
ститутивен дел од клеточната мембрана.
Недостигот на овие материи може да пре-
дизвика нарушување на интегритетот на
клеточната мембрана. Не е со сигурност до-
кажано дека давањето вакви препарати би
можело да превенира или да поправи оште-
тување на хепатоцитите.
Индикации: оштетување на хепарот со ал-
кохол, масти, вируси, разни лекови и хеми-
калии, отрови.
Дозирање: per os 2–3х300 mg на ден.
Несакани ефекти: диспепсија, гастроинтес-
тинални тегоби, хиперсензитивни реакции.
Готови лекови
ESSENTIALE N–ЕСЕНЦИЈАЛЕ Н
(A.Nattermann, Алкалоид), kапс. 300 mg, амп.
250 mg/5 ml есенцијални фосфолипиди.
SILYMARIN
(СИЛИМАРИН)
Состав: флаванолигнански комплекс.
Дејство: превенција и заштита на хепарот
од разни штетни материи. И овде недости-
гаат контролирани клинички докази, како за
фосфолипидите.
Индикации: превенција и заштита на хепа-
рот од разни штетни агенси: лекови и отро-
ви, хемикалии и алкохолни пијалаци, вируси
и бактерии и др.
Дозирање: per os 2–3х35 mg на ден.
Несакани ефекти: наузеја, дијареја, абдо-
минален дискомфорт.
Готови лекови
LEPROTEK–ЛЕПРОТЕК (Zdravlje), драж.
35 mg силимарин.
FAVORA SILYMARIN–ФАВОРА СИЛИ-
МАРИН (Belupo, Eurolek), капс. 35 mg си-
лимарин.
9
АНТИХЕМОРОИДНИ
СРЕДСТВА
Хемороидите не се „теоретски” фармакоте-
раписки проблем, но практично во животот
создават прилично големи непријатности,
тегоби, па и здравствени проблеми. Осебено
кај луге коишто поголем дел од денот поми-
нуваат на стол.
Додека се „затворени” и „мирни”, хеморо-
идите не создаваат клинички посериозни
проблеми. Проблемите почнуваат кога ќе
почнат да крвават, или кога се инкарцерира-
ат внатрешните хемороиди, или кога предиз-
викуваат фисури и рагади.
Чудотворни лекови против хемороиди не
постојат. Третманот на хемороидите бара
задолжително да се води сметка за соодветна
исхрана и за тоалета на анусот.
Готовите препарати против хемороиди нај-
често содржат кортикостероиди, вазоконс-
триктори и локални анестетици. Со адекватна
исхрана и со редовна тоалета на анусот, овие
средства се најчесто доволни за одржување
толерантна состојба, добра работна способ-
ност и пристоен квалитет на животот.
Доколку не биде така, предвид доаѓаат скле-
розантни средства или хируршко отстрану-
вање на хемороидалните јазли.
Готови лекови
MODOLEX–МОДОЛЕКС (Lek), 4% добе-
силат + 2% лидокаин, во облик на маст или
супозитории
MODOLEX PLUS–МОДОЛЕКС ПЛУС
(Lek), 4% калциум добесилат + 2% лидокаин
+ 0.025% дексаметазон, во облик на маст или
супозитории.
ULTRAPROCT–УЛТРАПРОКТ (Meadow),
0.5% цинхокаин + 0.095% флуокортолон ка-
проат + 0.092% флуокортолон пиволат.
124
Фармакотераписки прирачник
4
ЛЕКОВИ ВО
НЕВРОЛОГИЈАТА
Одговорен уредник: проф. д-р Вера Петрова
Автори: проф. д-р Вера Петрова,
доц. д-р Дијана Никодијевиќ
ас. д-р Игор Петров
д-р Арбен Таравари
м-р Лилјана Угриновска (фармацевтски препарати)
СОДРЖИНА
1. Лекови против епилепсија 114
2. Стимулатори на централниот нервен систем 129
3. Лекови против паркинсонизам 131
4. Лекови против есенцијален тремор, хореа, тикови и слични
нарушувања 141
5. Лекови против мигрена 143
126
Фармакотераписки прирачник
1
ЛЕКОВИ ПРОТИВ
ЕПИЛЕПСИЈА
Дефиниција на болеста.
Епилепсијата е повторувачко пароксизмал-
но нарушување на централната функција,
карактеризирано со ненадејни напади на на-
рушена свест, моторна активност, сензорни
феномени или ненормално однесување.
Овие напади се предизвикани од ексцесив-
ното електрично празнење на мозочните не-
врони што настанува поради нарушување во
нивната ексцитабилност и трансмисијата на
нервните сигнали.
Епилепсијата може да биде симптоматска
(поради инфекции, тумори, трауми) или ге-
нуина, без видлив органски супстрат.
Конвулзивната форма на епилепсија е нај-
честа, а се карактеризира со губење на свеста
и појава на тонички или клонички грчеви на
скелетната мускулатура.
За точна дијагноза на епилепсијата потребни
се, освен анамнезата и невролошкиот наод,
уште и ЕЕГ, КТМ и НМР. Некогаш за детек-
ција на ЕЕГ промените потребни се прово-
кации, како што се: визуелна интермитентна
стимулација, хипервентилација, депривиа-
ција на сон.
Класификација на епилепсијата: генерали-
зирани напади, парцијални кризи, атипични
форми и статус епилептикус.
Општи принципи на терапијата на епилеп-
сијата
Целта на лекувањето е да се спречи појавата
на епилептични напади, одржувајќи одреде-
на ефективна доза на еден или на повеќе ан-
тиепилептици. Внимателното постигнување
на дозата е неопходно, почнувајќи со мали
дози, кои постепено се зголемуваат додека се
постигне контрола на нападите; во спротив-
но се добиваат ефекти на предозирање.
Начинот на примена често се одредува во за-
висност од плазматската концентрација, која
треба да се одржува на што помало ниво,
со цел да се добие што подобар одговор од
страна на пациентот.
Фенобарбитонот, а во некои случаи и фе-
нитоинот, кои имаат долг полуживот, може
да се дадат како дневна доза, навечер, пред
спиење. Секако, некои антиепилептици мо-
же да се примаат и три пати дневно, со цел
да се избегнат несаканите ефекти кои се
асоцирани со високото ниво на плазматска
концентарација. Малите деца ги метаболи-
зираат антиепилептиците побрзо отколку
возрасните и затоа треба да се даваат пови-
соки и почести дози и поголема количина на
килограм тежина.
Комбинирана терапија.
Терапијата со два или со повеќе антиепилеп-
тици во некои случаи може да е неопходна;
се препорачува да се употребуваат откако
монотерапијата со неколку алтерантивни
лекови ќе се докаже како неефикасна .
Интеракции.
Интеракциите помеѓу антиепилептиците
се комплицирани и можат да дадат токсич-
ност која не корелира со зголемувањето на
ефектот на антиепилептикот. Интеракцијата
обично се предизвикува од индукција или
инхибиција на хепаталните ензими. Овие
интеракции имаат висока варијабилност и
можат да бидат непредвидливи. Поради оваа
причина често се препорачува плазматско
мониторирање при комбинирана терапија.
CARBAMAZEPINE
(КАРБАМАЗЕПИН)
Често ги намалува плазматските концентра-
ции на: клопазамот, клоназепамот, ламотри-
гинот, еден активен метаболит на окскарбазе-
пинот, и на фенитоинот (но, исто така може и
да ја зголеми концентрацијата на фенитоин),
тиагабинот, топираматот и валпроатот.
Понекогаш ги намалува плазматските кон-
центрации на етосукцимидот и примидонот
(но со тенденција за адекватно зголемување
на нивото на фенобарбитонот).
ETHOSUXIMIDE
(ЕТОСУКЦИМИД)
Во некои случаи ја зголемува плазматската
концентрација на фенитоинот.
GABAPENTIN
(ГАБАПЕНТИН)
Нема докажани интеракции со други антие-
пилептици.
LAMOTRIGINE
(ЛАМОТРИГИН)
Во некои случаи ја зголемува плазматската
концентрација на еден активен метаболит на
карбамазепинот (но податоците не се кон-
зистентни).
OXCARBAZEPINE
(ОКСКАРБАЗЕПИН)
Неколку пати ја намалува плазматската
концентрација на карбамазепинот (меѓутоа,
може да ја зголеми концентрацијата на еден
активен метаболит на карбамазепинот)
Во некои случаи ја зголемува плазматската
127
Лекови во неврологијата
концентрација на фенитоинот. Често ја зго-
лемува плазматската концентрација и на фе-
нобарбитонот
PHENOBARBITAL I PRIMIDONE
(ФЕНОБАРБИТОН И ПРИМИДОН)
Често ја намалуваат плазматската концен-
трација на карбамезепинот, клоназепамот,
ламотрижинот, еден активен метаболит на
окскарбазепинот и на фенитоинот (но може,
исто така, и да ја зголемат концентрацијата
на фенитоинот), тиагабинот и валпроатот.
Во некои случаи ја намалуваат плазматската
концентрација на етосуксимидот.
PHENYTOIN
(ФЕНИТОИН)
Често ја намалува плазматската концен-
трација на клоназепамот, карбамазепинот,
ламотрижинот, еден активен метаболит на
окскарбазепимот, на тиагабинот, на топира-
матот и на валпроатот.
Често ја зголемува плазматската концентра-
ција на фенобарбитонот.
Во некои случаи ја намалува плазматската
концентрација на етосукцимидот и прими-
донот (зголемувајки ја конверзијата во фено-
барбитон)
TOPIRAMATE
(ТОПИРАМАТ)
Во некои случаи ја зголемува плазматската
концентрација на фенитоинот.
VALPROATE
(ВАЛПРОАТ)
Во некои случаи ја намалува плазматската
концентрација на еден активен метаболит на
окскарбазепинот.
Често ја зголемува плазматската концентра-
ција на еден активен метаболит на карбама-
зепинот и на ламотригинот, примидонот, фе-
нобарбитонот и фенитоинот (но, исто така,
може и да ја намали).
Во некои случи ја зголемува плазматската
концентрација на етосуксимидот и примидо-
нот (со тенденција за сигнификантно зголе-
мување на нивото на фенобарбитонот)
VIGABATRINE
(ВИГАБАТРИН)
Често ја намалува плазматската концентра-
ција на фенитоинот.
Понекогаш ги намалува плазматските кон-
центрации на фенобарбитонот и примидонот.
Престанување со терапискиот третман.
Наглиот прекин на антиепилептиците, посеб-
но на барбитуратите и на бензодиазепините,
треба да се избегнува, бидејќи тоа може да
преципитира тешки напади. Редукцијата на
дозите треба да се прави постепено, а во слу-
чај на лекување со барбитурати, процесот на
повлекување може да трае со месеци. Про-
мената на еден лек и група на антиепилепти-
ци со некои други треба да се направи мошне
внимателно, а повлекувањето на првиот ме-
дикамент само тогаш кога новиот лек веќе е
внесен во терапија.
Одлуката за прекинување на сите антие-
пилептици кај пациент без напади и одре-
дувањето на должината на времето без те-
рапија, обично, се мошне тешки и зависат
од индивидуалните фактори на пациентот. И
кај пациентите кои неколку години наназад
немале напади постои ризик од нивна пов-
торна појава после повлекувањето на меди-
камантите.
Кај пациентите кои примаат повеке антие-
пилептични лекови, нивното повлекување
треба да се направи еден по еден.
Епилепсија и возење.
Лицата кои боледуваат од епилепсија може
да возат моторни возила, но не тешки или
возила за јавен транспорт, и тоа откако ќе
помине временски период од една година
без епилептични напади. Доколку нападите
се јавувале само за време на спиење, тогаш е
потребен период од три години без напади.
Пациентите кои имаат сонливост не треба да
возат или да управуваат машини.
Се препорачува пациентите да не возат во
периодот на повлекување на медикаментите
и шест месеци по комплетното повлекување
на антиепилептиците.
Епилепсија, бременост и доење.
За време на бременоста вкупната плазматска
концентрација на антиепилептиците (посеб-
но на фенитоинот) може да се намали, по-
себно во подоцниот период, но слободните
плазматски концентрации може да останат
исти (или и да се зголемат). Постои голем
ризик од тератогеност која е поврзана со упо-
требата на антиепилептични лекови (помала,
ако третманот е ограничен само со еден лек),
имајќи ја предвид појавата на ризик од не-
врална туба или други придружени дефекти,
посебно при употребата на карбамазепинот,
окскарбазепинот, фенитоинот и валпроатот.
Жените кои примаат антиепилептични леко-
ви, а кои можат да забременат, треба да бидат
информирани за можните последици. Тие
што сакаат да забременат треба да се кон-
султираат со специјалист. Жените кои веќе
забремениле треба да се советуваат да им се
направат скринингантенатални испитувања
на алфафетопротеинот и скен со фотозвук во
128
Фармакотераписки прирачник
вториот триместар).
За да се спречи ризикот од евентуален де-
фект на невралната туба, пред и за време
на бременоста им се советува адекватен
суплемент на фолатите (фолна киселина) 5
mg/ден.
Имајќи го предвид ризикот од неонатално кр-
вавење, што им се припишува на карбамазе-
пинот, фенобарбиталот и фенитоинот, како
профилакса се дава витамин К1 на мајките
пред раѓање, како и на новороденчињата.
Доењето е можно со примена на сите анти-
епилептици, ако се примаат во нормални
дози, со исклучок на барбитуратите.
Парцијални кризи без или со секун-
дарна генерализација
Карбамазепин, ламотригин, натриум вал-
проат и фенитоин можат да се употребат
како монотерапија за тоничкоклонички се-
кундарно генерализирани напади, како и за
парцијални (фокални) напади. Како алтер-
натива може да се употреби монотерапија со
окскарбазепинот. Фенобарбитонот и прими-
донот, исто така, може да бидат ефективни
но, бидејќи имаат и седативно дејство, не се
употребуваат како лекови од прв ред.
Во случаите каде што не може со еден лек
да се воспостави контрола на нападите, ком-
бинираната терапија може да се проба со го-
ренаведените лекови или со додатни лекови,
како што се: габапентинот, тиагабинот, то-
пираматот или вигабатринот; алтернативите
се: ацетазоламид, клобазам и клоназепам .
Генерализирани напади
а. Тоничко – клонички напади (grand mal)
Лекови на избор за тоничкоклоничките напа-
ди се: карбамазепинот, ламотригинот, фени-
тоинот и натриум валпроатот. За пациентите
кои имаат тоничкоклонички напади како дел
од синдромот примарна генерализирана епи-
лепсија, натриум валпроатот е лек на избор.
Фенобарбитонот и примидонот се, исто така,
ефективни, но имаат и седативно дејство.
б. Апсанс напади (petit mal)
Етосуксимидот и натриум валпроатот се ле-
кови на избор кај простите апсанс напади.
Натриум валпроатот, исто така, е мошне
ефикасен и во третирањето на тоничкокло-
ничките напади, кои можат да се појавуваат
заедно со петит мал нападите кај примарно
генерализираната епилепсија. Ламотригинот
истотака може да биде ефикасен.
в. Миоклонични напади
Миоклоничните напади се појавуваат со раз-
лични синдроми, па затоа и одговорот кон
третирањето значително варира. Натриум
валпроатот е лек на избор, а клоназепамот,
етосуксимидот или ламотригинот можат,
исто така, да се употребат.
г. Атипични апсанс, атонички и тонички
напади
Овие типови напади обично се среќаваат
во детството кај специфичниот епилепти-
чен синдром или се здружени со церебрал-
ни оштетувања и со ментална ретардација.
Тие слабо одговараат на традиционалната
терапија. Фенитоинот, натриум валпроатот,
ламотригинот, клоназепамот, етосуксими-
дот и фенобарбитонот може да се пробаат.
Антиепилептици од втор ред кои можат да
помогнат во некои случаи се ацетазоламидот
и кортикостероидите.
CARBAMAZEPINE
(КАРБАМАЗЕПИН)
Карбамазепинот е лек на избор за парцијал-
ни, прости и комплексни напади и за секун-
дарни тоничноклонични напади настанати
како последица на фокално празнење. Има
поширока терапевтска примена од фенитои-
нот и односот помеѓу дозата и плазматската
концентрација на карбамазепинот е линеар-
на, меѓутоа мониторирањето на плазматска-
та концентрација на карбамазепинот може
да помогне во детерминирањето на оптимал-
ната доза. Генерално има помалку несакани
ефекти отколку фенитоинот или барбитура-
тите, но на реверзибилен начин го замаглува
видот, предизвикува вртоглавица и неста-
билност кои се во зависност од дозирањето
и можат да бидат причина за ограничување
на дозата.
Тие несакани ефекти може да се редуцираат
со промена на времето на давање на лекот;
употребата на таблетите со постепено осло-
бодување на лекот може, исто така, да ја на-
мали инциденцијата на несаканите ефекти.
Мошне важно е терапијата со карбамазепин
да се започне со мали дози и зголемувањето
да се прави постепено по 100–200 а:mg се-
која втора недела.
Состав: карбамазепинот е дериват на кар-
боксамидот.
Дејство: карбамазепинот ја инхибира сина-
птичката трансмисија на импулси, веројатно
на тој начин што ги блокира пресинаптички-
те Na+ и Ca++ – канали. Освен тоа, карбама-
зепинот ја потенцира инхибиторната постси-
наптичка активност на ГАБА невроните.
Индикации: парцијални и секундарно ге-
129
Лекови во неврологијата
нерализирани тоничкоклонички напади, кај
некои примарно генерализирани напади ;
тригеминална невралгија ; профилакса на
биполарни нарушувања кои не одговараат на
третманот со литиум.
Дозирање: кај епилепсијата, иницијално,
100–200 mg 1–2 пати на ден, per os, зголему-
вајќи ја дозата постепено до постигнување
доза на одржување од 0,8 до 1,2 g/ден во по-
делени дози; во некои случаи можат да бидат
потребни 1,6–2 g/ден; кај повозрасните треба
да се редуцира почетната доза; кај децата се
дава во поделени дневни дози : до една годи-
на 100–200 mg, 1–5 год. 200–400 mg, 5–10
год. 400–600 mg.,10–15 год 0,6–1 g.
Кај тригеминалната невралгија, иницијално
се даваат 100 mg 1–2 пати на ден пер ос (кај
некои пациенти може да бидат потребни по-
високи почетни дози), потоа дозата, постепе-
но се зголемува во зависност од потребата и
од одговорот; вообичена доза е 200 mg 3–4
пати на ден, до 1,6 g/ден за некои пациенти.
Профилакса кај биполарни нарушувања што
не одговараат на третманот со литиум, почет-
но 400 mg дневно во поделени дози, зголему-
вајќи ја дозата додека се постигне контрола
на симптомите; вообичена доза е 400–600
mg/ден; максимум 1,6 g/ден. (Во ректумот,
како супозотории, погледни подолу).
Мерки на претпазливост: при оштетување
на хепарот или на бубрезите, кај срцевите
заболувања, при кожни реакции, анамнеза
за хематолошка реакција кон други лекови;
произведувачот препорачува крвни ана-
лизи и тест на хепаталните и на реналните
функции; глауком, бременост (скрининг на
невралните туби ), доење; да се избегнува
наглиот прекин на терапијата.
Крвни, хепатални и кожни нарушувања. На
пациентите, или на тие што се грижат за нив,
треба да им се објасни како да ги препознаат
знаците на нарушување на крвта, во хепарот
и на кожата и да се советуваат; да побараат
веднаш лекарска помош ако се појават симп-
томи, како болка, чешање, улцери во устата,
петехии или крвавење. Леукопенијата, која
може да биде тешка, прогресивна или да
биде здружена со клинички знаци, треба да
биде сигнал за престанување на терапевтски-
от третман со овој лек (ако е неопходно, со
замена на некоја поволна алтернатива).
Контраиндикации: нарушувања во атри-
овентикуларното спроведување; анамнеза
за депресија на коскената срцевина, порфи-
рија.
Несакани ефекти: гадење и повраќање, вр-
тоглавица, сонливост, главоболка, атаксија,
конфузност и агитираност (кај повозрасни-
те), видни нарушувања (посебно диплопии
кои се често асоцирани со висока плазматска
концентрација); опстипација или дијареја,
анорексија; кожен слаб исип и генерализи-
ран еритематозен – може да се појави кај
голем број пациенти; леукопенија и други
нарушувања на крвта (тромбоцитопенија, аг-
ранулоцитоза и апластична анемија). Други-
те несакани ефекти опфаќаат и холестатичен
иктерус, хепатитис и акутна ренална инсу-
фициенција, синдромот на StevensJohnson,
токсична епидермална некролиза, алопеција,
тромбоемболија, артралгија, протеинурија,
зголемување на лимфните јазли, нарушу-
вање во срцевата спроводливост (некогаш
аритмија), дискинезии, парестезии, депресија,
импотенција (нарушувања во фертилноста),
гинекомастија, галактореја, агресивност,
активација на психози, фотосензитивитет,
пулмонална хиперсензитивност (со диспнеа
и пневмонитис), хипонатремија, едеми, на-
рушување во метаболизмот на коските (со
остеомалација). Супозиториите можат да
предизвикаат ректална иритација.
Готови лекови
CARBAMAZEPIN–КАРБАМАЗЕПИН
(Balkanpharma–Dupnitza, Galenika), табл. 200
mg карбамазепин.
TEGRETOL CR–ТЕГРЕТОЛ ЦР (Pliva),
табл. 400 mg карбамазепин.
TEGRETOL–ТЕГРЕТОЛ (Pliva), табл. 200
mg карбамазепин
KARBAPIN–КАРБАПИН (Hemofarm
Koncern), табл. 200 mg карбамазепин.
EPIAL–ЕПИАЛ (Алкалоид). табл. 200 mg
карбамазепин
OXCARBAZEPINE
(ОКСКАРБАЗЕПИН)
Состав: дериват на карбоксамидот.
Дејство: исто како и на карбамазепинот
Индикации: како монотерапија или допол-
нителна терапија, при третман на парцијални
напади, со или без секундарно генерализира-
ни тоничкоклонички напади.
Дозирање: иницијално 300 mg два пати на
ден, потоа постепено дозата се зголемува,
врз основа на терапевтскиот одговор, до 600
mg на ден во неделен интервал; вообичаена-
та доза е 0,6 до 2,4 g на ден во поделени дози;
кај децата над 6 години, 8–10 mg/kg на ден
во две поделени дози, зголемувајќи ја дозата
во зависност од терапевтскиот одговор до 10
mg/kg на ден во неделни интервали (како до-
полнителна терапија, дозата на одржување е
приближно 30 mg/kg на ден); максимално 46
mg/kg дневно во поделени дози.
Забелешка. како дополнителна терапија,
пациентите можат да имаат потреба од нама-
130
Фармакотераписки прирачник
лување на дозата на примарниот медикамент
кога се употребуваат високи дози на окскар-
базепин.
Мерки на претпазливост: осетливост на
карбамазепин; да се избегнува нагло преки-
нување; хепатална инсуфициенција; ренал-
на инсуфициенција; бременост, доење; кај
возрасните хипонатремија (да се мониторира
плазматската концентрација на натриум кај
пациенти со ризик), срцева инсуфицијенција
(да се мониторира телесната тежина), нару-
шување на срцевата спроводливост.
Нарушувања на хепарот, во крвта и на кожа-
та. На пациентите, или на оние кои се грижат
за нив, треба да им се објасни како да ги пре-
познаваат знаците на нарушување на крвта,
на хепарот и на кожата и да им се советува
веднаш да побараат лекарска помош ако се
појавуваат симптоми како што се летаргија,
конфузност, мускулен тремор, грозница, бол-
ки во грлото, чешање, улцери на кожата или
во усната шуплина, ехимоза или крвавење.
Несакани ефекти: гадење, повраќање, оп-
стипација, дијареја, абдоминална болка,
вртоглавица, главоболки, сонливост, аги-
тираност, заборавност, астенија, атаксија,
конфузија, нарушување во концентрацијата,
депресија, тремор, хипонатремија, акни, ало-
пеција, чешање, нистагмус, нарушувања на
видот, вклучувајќи ја и диплопијата, поретко
уртикарии, леукопенија; аритмија, синдром
на Stivens Johnson, системски еритематоезен
лупус, хепатитис, тромбоцитопенија, ангио-
едем и реакции на хиперсензитивност.
Готови лекови
TRELEPTAL–ТРЕЛЕПТАЛ (Novartis):
табл. 150 mg, 300 mg, oрална суспензија 300
mg/5 ml. карбамазепин.
ETHOSUXIMIDE
(ЕТОСУКЦИМИД)
Етосукцимидот се употребува кај едностав-
ни апсанс напади; исто така, може да се упо-
треби кај миоклонични напади, кај атипични
апсанси, кај атонични и тонични напади.
Состав: дериват на сукцинамидот
Дејство: инхибира трансмисија на акциони
потенцијали преку блокада на Ca++канали.
Освен тоа, етосукцимидот ја зголемува кон-
центрацијата на ГАБА, блокирајки ја ГАБА–
аминотрансферазата.
Индикации: апсанс–напади.
Дозирање: кај возрасните и кај децата над
6 години, иницијлно 500 mg на ден, зголе-
мувајќи ја дозата по 250 mg во интервали од
4 до 7 дена, додека не се постигне вообича-
ената доза, од 1 до 1,5 g на ден; понекогаш
може да биде потребно 2 g на ден. Децата до
6 години, иницијално 250 mg на ден, зголе-
мувајќи ја постепено до вообичаената доза
од 20 mg/kg на ден.
Забелешка: плазматската концентрација за
оптимален одговор е 40–100 ng/L (300–700
μmol/L).
Мерки на претпазливост: ренална или
хепатална инсуфициенција; произведува-
чот препорачува редовни крвни анализи и
редовни функционални тестови на хепарот
и на бубрезите; бременост (да се избегнува
нагло прекинување).
Нарушување на крвта. На пациентите, или на
тие што се грижат за нив, треба да им се со-
ветуваа како да ги препознаваат знаците на
нарушувањето на крвта, и да им се препорача
веднаш да побараат медицинска помош, во
случаеви кога се појавуваат следниве симп-
томи: треска, улцерации во устата, ехимози
или крвавење.
Несакани ефекти: гастроинтестинални
нарушувања, губење на телесната тежина,
вртоглавица, атаксија, дискинезии, икање,
фотофобија, главоболки, депресија, лесна
еуфорија. Психотични состојби, чешање,
хепатални и бубрежни нарушувања, хема-
толошки нарушувања, како што се аграну-
лоцитоза и апластична анемија, се јавуваат
ретко (крвните анализи се неопходни ако
постојат знаци на инфекција); системски
лупус еритематозус и мултиформен еритем
(StevensJohnson синдром) се констатирани.
Други познати Несакани ефекти: хипер-
трофија на гингивите, отечување на јазикот,
иритираност, хиперактивност, нарушување
на спиењето, ноќен страв, нарушување во
концентрацијата, агресивност, зголемено ли-
бидо, миопија и вагинално крвавење.
Готови лекови
ASAMID–АСАМИД (Pliva), капс. 250 mg,
сир. 250 mg/5 ml етосукцимид.
SUXIMITIN – СУКСИМИТИН
(P.D.Goedecke), табл. 250 mg, сир. 250 mg/5
ml етосукцимид..
ZARONTIN–ЗАРОНТИН (Parke–Davis),
капс. 250 mg, сир. 250 mg/5 ml етосукцимид.
GABAPENTIN
(ГАБАПЕНТИН)
Габапентинот може да се даде како допол-
нителна терапија кај парцијални епилепсии,
со или без секундарна генерализација. Исто
така се препорачува и за третман на невро-
патска болка .
Состав: аналог на ГАБА.
Механизам на Дејство: не е поврзан со ди-
ректен ефект на ГАБА–системот, но точниот
механизам на дејството не е уште познат.
131
Лекови во неврологијата
Индикации: дополнителен третман на
парцијални напади, со или без секундарна
генерализација, над кои не може да се вос-
постави задоволителна контрола со други
антиепилептици; невропатска болка.
Дозирање: епилепсија, 300 mg првиот ден,
два пати по 300 mg вториот ден, потоа 300
mg три пати дневно (приближно на секои 8
часа) третиот ден, потоа дозата се зголемува
во зависност од одговорот од 900 mg на ден
(поделено во три дози) до максимум 2,4 g на
ден, а вообичаената доза е 0,9–1,2 g на ден;
Кај деца од 6 до 12 год. 10 mg/kg првиот ден,
па 20 mg/kg вториот ден, потоа 25–35 mg/kg
на ден (поделено во три дози приближно на
секои 8 часа); дозата на одржување е 900 mg
на ден ( 26–36 kg) или 1,2 g на ден (37 до 50
kg).
Невропатска болка, 300 mg првиот ден, по-
тоа 300 mg два пати на ден вториот ден, па
три пати на ден по 300 mg третиот ден, потоа
дозата се покачува во зависност од терапев-
скиот одговор од 900 mg на ден (поделено во
три дози) до максимум 1,8 g на ден.
Внимание: да се избегнува наглиот прекин
(постепено да се смалува дозата во последна-
та недела); анамнеза за психички болести, кај
возрасни (може да е потребно намалување на
дозата), ренална инсуфициенција, дијабетес
мелитус, лажно позитивни резултати на про-
теини во урината со некои тестови; бреме-
ност и доење.
Несакани ефекти: сонливост, вртоглавица,
атаксија, несвестица, нистагмус, тремор, ди-
плопија, амблиопија, фарингит, дизартрија,
зголемување на телесната тежина, диспеп-
сии, амнезија, нервоза, кашлање, астенија,
парестезии, артралгија, пурпура, леукопе-
нија; ринит, мијалгија, главоболка, ретко
панкреатит, нарушување на хепаталните
тестови, StivenJohnson синдром, гадење и
повраќање.
Готови лекови: Не се регистрирани во РМ.
NEURONTIN–НЕВРОНТИН (Parke–Davis),
капс. 100 mg, 300 mg, 400 mg, табл. 600 mg
габапентин..
LAMOTRIGINE
(ЛАМОТРИГИН)
Ламотригинот е антиепилептик кој се ко-
ристи за парцијални напади и за примарни
и секундарно генерализирани тоничнокло-
нички напади. Исто така се употребува и за
миоклонични напади, а може да се проба и
кај атипични апсанси, атонични напади и
тонички напади кај синдромот на Lennox
– Gastaut.
Ламотригинот може да предизвика изразен
кожен исип, посебно кај децата; препораките
за дозирање треба да се разгледуваат внима-
телно.
Ламотригинот се употребува како монотера-
пија или како додаток на друга антиепилеп-
тична терапија. Валпроатот ја зголемува плаз-
матската концентрација на ламотригинот,
додека антиепилептиците кои ги индуцираат
ензимите ја намалуваат неговата концентра-
ција, па поради тоа треба внимателно да се
одредуваат почетната доза и супсеквентната
титрација. Кога не се знаат потенцијалните
интеракции, третманот треба да се почне со
мали дози.
Состав: дериват на фенилтриазинот.
Дејство: фармаколошкиот профил на ла-
мотригинот е сличен на оној на фенитоинот:
инхибиција на Na+ – канали, а со тоа и бло-
када на акционите потенцијали и инхиби-
ција на ексцитаторните импулси.
Индикации: монотерапија и додатна тера-
пија на парцијални напади и на примарно и
секундарно генерализирани тоничкоклонич-
ки напади; напади асоцирани со синдромот
на Lennox – Gastaut .
Дозирање: почетно 25 mg на ден за 14 дена,
зголемувајќи ја дозата по 50 mg на ден след-
ните 14 дена, по што дозата се зголемува по
50–100 mg максимално секои 7–14 дена; во-
обичаената доза на одржување како моноте-
рапија е 100–200 mg на ден во 1–2 поделени
дози (дозволено до 500 mg на ден).
Како дополнителна терапија со валпроатот,
иницијално 25 mg. секој втор ден во текот
на 14 дена, па 25 mg на ден во следните 14
дена, а потоа се зголемува на 25–50 mg мак-
симално секои 7–14 дена; вообичаената доза
на одржување е 100–200 mg на ден поделена
во 1–2 дози.
Како дополнителна терапија (со лекови кои
ги индуцираат ензимите) без валпроатот,
иницијално 50 mg на ден во текот на 14 дена,
па 50 mg два пати на ден во следните 14
дена, а потоа дозата се зголемува максимум
100 mg секои 7–14 дена; вообичената доза на
одржување е 200–400 mg на ден во две поде-
лени дози (до 700 mg на ден).
Кај деца под 12 год., монотерапија, не се
препорачува. Кај деца од 2 до 12 год., како
дополнителна терапиаја со валпроатот, ини-
цијално 150 μg/kg на ден во текот на првите
14 дена (тие што имаат телесна тежина 17 до
33 kg, можат да примаат 5 mg секој втор ден
за првите 14 дена), па 300 μg /kg на ден во
следните 14 дена, а потоа дозата се зголемува
за 300 μg/kg секои 7–14 дена; вообичаената
доза на одржување е 1–5 mg/kg на ден во
една 1–2 поделени дози.
Кај деца од 2 до 12 години, како дополни-
132
Фармакотераписки прирачник
телна терапија (со лекови кои ги индуцираат
ензимите), без валпроатот, иницијално 600
μg /kg на ден во две поделени дози во текот
на првите 14 дена, потоа дозата се зголемува
до 1,2 mg/kg секои 7 до 14 дена; вообичаена-
та доза на одржување е 5–15 mg/kg на ден во
две поделени дози.
Мерки на претпазливост: внимателно да
се контролираат параметрите на хепарот,
бубрезите и коагулационите фактори, се
препорачува прекинување на терапијата до-
колку се појават кожни промени и симптоми
слични на настинка, сонливост, нарушување
или влошување во контролата на нападите
(иако не е пронајдена важна врска, ламотри-
гинот, даден во комбинација со други антие-
пилептици е асоциран со рапидна прогресија
на болеста, со статус епилептикус, дисеми-
нирана интравенска коагулација и смрт); да
се избегнува наглиот прекин ( да се започне
со постепено намалување на количината),
освен доколку се јават сериозни кожни реак-
ции; хепатална и бубрежна инсуфисиенција;
бременост и доење; да се мониторира телес-
ната тежина кај децата и да се зголемува
дозата ако е неопходно.
Нарушувања на крвта, анемија, ехимоза или
инфекции, апластичната анемија, инсуфици-
енцијата на коскената срцевина и панцитопе-
нијата ретко се поврзани со ламотригинот.
Несакани ефекти: обично уртикарија, трес-
ка, крвавења, симптоми како при настинка,
ретко хепатална дисфункција, лимфодено-
патија, леукопенија и тромбоцитопенија се
јавуваат заедно со уртикаријата; ангиоедем
и фотосензитивност; диплопија, замаглен
вид, конјунктивит, несоница, главоболка,
атаксија, замор, гастроинтестинални нару-
шувања (вклучително и повраќање), ирити-
раност, агресивност, тремор, агитација, кон-
фузија, гадење и атаксија кај пациенти кои,
исто така, примаат карбамазепин, обично се
повлекуваат кога дозата на еден од овие два
епилептика ќе се редуцира.
Кожни реакции: сериозни кожни реакции,
вклучително и синдромот на StevensJohnson
и токсичната епидермална некролиза, можат
особено да се јават кај децата; повеќето од
кожните реакции се јавуваат првите осум не-
дели од почетокот на терапијата.
Совет: да им се советува на пациентите
веднаш да се јават на лекарски преглед, до-
колку се јават кожни реакции или симптоми
слични на настинка здружени со преосетли-
вост.
Готови лекови
LAMICTAL–ЛАМИКТАЛ
(Glaxo Wellcome), табл. 25 mg, 50 mg, 100 mg
ламотригин.
LAMAL – ЛАМАЛ (Алкалоид), табл. 25 mg,
50 mg, 100 mg, 200 mg ламотригин.
LEVETIRACETAM
(ЛЕВЕТИРАЦЕТАМ)
Леватирацетамот е одобрен како дополни-
телна терапија за парцијалните напади.
Состав: (S) 2 – (2 – оксопиролидин – 1 – ил)
бутанамид.
Дејство: точниот механизам на неговото
дејство сé уште е непознат.
Индикации: како дополнителна терапија за
парцијалните напади, со или без секундарна
генерализација.
Дозирање: иницијално 1 g на ден, поделено
во две дози, потоа се додава 1 g секои 2–4
недели ; максимум 3 g на ден во две поде-
лени дози. На деца помали од 16 год. не се
препорачува.
Мерки на претпазливост: хепатална инсу-
фициенција, ренална инсуфициенција, бре-
меност, доење; да се избегнува нагло преки-
нување.
Несакани ефекти: астенија, сонливост,
вртоглавица; помалку вообичени несакани
ефекти се: анорексија, дијареја, диспнеја, на-
узеја, амнезија, атаксија, депресија со лабил-
на емоционалност, агресивност, несоница,
нервоза, тремор, вертиго, главоболка, дипло-
пии, уртикарија; исто така и респираторни
инфекции.
Готови лекови
KEPPRA–КЕПРА (UCB), табл. 250 mg, 500
mg, 1 g леватирацетам.
PHENOBARBITAL
(ФЕНОБАРБИТОН)
Фенобарбитонот е ефективен за тоничкокло-
ничките и за парцијалните напади, но може
да има и седативен ефект кај возрасните и да
предизвика нарушување во однесувањето и
хиперкинезија кај децата. Може да се проба
и за атипични апсанси и за атонички и то-
нички напади. Повторувањето на нападите,
и тоа посилно, може да биде проблем по по-
влекувањето на лекот. Мониторирањето на
плазматската концентрација е помалку ва-
жно, за разлика од другите лекови, бидејќи
развива толеранција.
Состав: дериват на барбитурната киселина.
Дејство: фенобарбитонот предизвикува бло-
када на пресинаптичките Na+ и Ca++ канали,
инхибиција на акционите потенцијали и пре-
кин на трансмисијата на нервните импулси.
Освен тоа, фенобарбитонот ги стимулира
постсинаптичките инхибиторни ГАБА–ак-
тивности.
Индикации: сите форми на епилепсија ос-
133
Лекови во неврологијата
вен апсанснападите; status epileptikus Дози-
рање: per os, 60–180 mg навечер; кај деца
5–8 mg/kg на ден.
Во интрамускуларни инјекции 200 mg, а се
повторува по 6 часа ако е потребно; кај деца
15 mg/kg.
Епилептичен статус, за интравенски инјек-
ции (да се раствори 1:10 со дестилирана вода
за инјекции), 10 mg/kg, не повеќе од 100 mg/
min; максимум 1 g.
Забелешка. Во терапевтски цели, фенобар-
битонот и натриум фенобарбитонот може
да се смета дека имаат еквивалентен ефект.
Плазматската концентрација за оптимален
терапевтски одговор е 15–40 mg/L .
Мерки на претпазливост: кај повозрасни-
те, кај ослабнати, кај деца, кај хепатална или
бубрежна инсуфициенција, респираторна де-
персија, бременост и доење, да се избегнува
наглиот прекин; да се избегнува кај порфи-
рија.
Несакани ефекти: летаргија, ментална де-
персија, атаксија и алергични кожни реак-
ции, парадоксална ексцитација, замор и кон-
фузност кај повозрасните и хиперкинезија
кај децата; мегалобласна анемија (може да се
третира со фолна киселина).
Готови лекови
PHENOBARBITAL ALKALOID–ФЕНО-
БАРБИТОН АЛКАЛОИД (Алкалоид), табл.
15 mg, 100 mg фенобарбитон.
PHENOBARBITON–ФЕНОБАРБИТОН
(Pliva), табл. 15 mg, 100 mg фенобарбитон.
FENOBARBITON–ФЕНОБАРБИТОН
(Hemofarm Koncern), табл. 15 mg, 100 mg фе-
нобарбитон.
PHENOBARBITON NATRIUM–ФЕНО-
БАРБИТОН НАТРИУМ (Pliva), амп. 220
mg фенобарбитон.
PHEMITON–ФЕМИТОН (Pliva), табл. 30
mg, 200 mg метилфенобарбитон.
PRIMIDONE
(ПРИМИДОН)
Состав: дериват на барбитурната киселина.
Дејство: дејствува слично на фенобарбито-
нот.
Индикации: сите форми на епилепсија, ос-
вен апсанс нападите; есенцијален тремор .
Дозирање: епилепсија, кај возрасни и кај
деца над 9 год., иницијално 125 mg на ден
пред спиење; дозата се зголемува по 125 mg
на секои 3 дена до 500 mg на ден во две по-
делени дози, а потоа се зголемува по 250 mg
на секои 3 дена до максимум 1,5 g на ден во
поделени дози; кај деца под 2 год, 250 – 500
mg на ден во 2 поделени дози; 2–5 год по
500–750 mg на ден во две поделени дози; 6–9
год. 0,75–1 g на ден во две поделени дози.
Есенцијален тремор: иницијално 50 mg на
ден зголемувајќи ја дозата постепено во тек
на две недели, во зависност од ефектот, мак-
симум 750 mg/ден.
Забелешка. Да се мониторира плазматската
концентрација .
Мерки на претпазливост: кај повозрасните,
кај слаби, кај деца, кај хепатална или бубреж-
на инсуфициенција, респираторна деперсија
(да се избегнува употребата), бременост и
доење (погледни ги забелешките погоре), да
се избегнува наглиот прекин; да се избегнува
кај порфирија,
Несакани ефекти: летаргија, ментална де-
пресија, атаксија и алергични кожни реак-
ции, парадоксална ексцитација, замор и кон-
фузност кај повозрасните и хиперкинезија
кај децата; мегалобластна анемија (може да
се третира со фолна киселина). Во поче-
токот на третманот и при повторно враќање
по подолг прекин се јавуваат: вртоглавица,
атаксија, гадење, визуелни нарушувања и
уртикарија.
Готови лекови
PRIMIDON–ПРИМИДОН (Pliva), табл. 250
mg примидон.
PHENYTOIN
(ФЕНИТОИН)
Фенитоинот е ефективен при тоничкокло-
ничките и при парцијалните напади. Има мал
тераписки индекс и односот помеѓу дозата и
плазматската концентрација не е линеарен;
малите зголемувања на дозата кај некои па-
циенти може да предизвикаат зголемување
на плазматската концентрација со несакани
токсични ефекти. Мониторирањето на плаз-
матската концентрација помага во одреду-
вањето на дозата. Нередовното примање на
дозите или мали промен и во апсорпцијата
на лекот може да резултира со осетлива про-
мена во плазматската концентрација .
Фенитоинот може да предизвика акни, хи-
рзутизам и хиперплазија на гингивите, па
затоа е непожелно да се препишува кај адо-
лесцентите.
Ако е можна само парентерална примена,
фосфенитоинот, еден промедикамент на фе-
нитоинот, може да биде адекватен за апли-
кација. Додека фенитоинот може да се дава
само интравенозно, фосфенитоинот може да
се дава и интрамускуларно.
Состав: 5,5 дифенил хидантоин
Дејство: најважен механизам на антиепилеп-
тичното дејство на фенитоинот е блокада на
Na+каналите и инхибиција на акционите по-
тенцијали. Освен тоа, фенитоинот ги блоки-
134
Фармакотераписки прирачник
ра и Ca++каналите, поради што се инхибира
епилептичната контракција на скелетната
мускулатура.
Индикации: сите форми на епилепсија освен
апсанснападите; тригеминална невралгија,
ако карбамазепинот не дејствува соодветно.
Дозирање: per os, иницијално 3–4 mg/kg на
ден или 150–300 mg на ден (како единстве-
на доза или во две поделени дози); дозата
постепено се зголемува доколку е потребно
(со редовно мониторирање на плазматската
концентрација на фенитоинот); вообичаена
доза е 200–500 mg на ден (во исклучителни
случаи може да се употребуваат повисоки
дози) ; кај децата почетно 5 mg/kg на ден во
две поделени дози, а вообичена доза е 4–8
mg/kg на ден (максимално 300 mg).
Забелешка. Плазматската концентрација за
оптимален терапевтски одговор е 10–20 mg/
L (40–80 μmol/L).
Совет: по можност, лекот да се прима за вре-
ме или по оброк.
Мерки на претпазливост: хепатална инсуф-
ициенција (да се редуцира дозата), бременост
и доење (да се избегнува наглиот прекин);
произведувачат препорачува редовни крвни
анализи; да се избегнува кај порфирија .
Нарушувања на крвта и на кожата. На па-
циентите, или на тие што се грижат за нив ,
треба да им се каже како да ги препознаваат
знаците на нарушување на крвта и на кожата,
и во такви случаи веднаш да се посоветуваат
и да побараат лекарска помош, особено ако
се појават и симптоми како што се болки во
грлото, уртикарија, улцери во устата, ехимо-
за или крвавење. Леукопенијата, ако е теш-
ка, прогресивна или асоцирана со клинички
симптоми, е знак за прекинување на леку-
вањето со овој лек.
Несакани ефекти: гадење, повраќање, мен-
тална конфузија, вртоглавица, главоболка,
тремор, нервоза, несоница – се јавува често;
ретко – дискинезии, периферна невропатија;
појавата на атаксија, говорни тешкотии,
нистагмус и замаглен вид се знаци на предо-
зираност; уртикарија (ако е во лесна форма,
терапијата да се рестартира внимателно, но
доколку е рекурентна, тогаш треба да се пре-
кине третманот), гингивална хипертрофија,
акни и хирзутизам, треска и хепатитис ; ерите-
матозен лупус, синдромот на StevensJohnson,
токсична епидермална некроза, полиартри-
тис нодоза; лимфаденопатија; ретко хемато-
лошки ефекти, вклучително и мегалобласт-
ната анемија (може да се третира со фолна
киселина), леукопенија, тромбоцитопенија,
агранулоцитоза и апластична анемија; може
да се намали плазматската концентрација на
калциум (остеомалација).
Готови лекови
DIFETOIN–ДИФЕТОИН (Pliva), табл. 100
mg фенитоин’
TIAGABINE
(ТИЈАГАБИН)
Тијагабинот се употребува како дополнител-
на терапија за парцијалните напади, со или
без секундарна генерализација.
Состав: дериват на нипекотичната кисели-
на.
Дејство: тијагабинот е селективен и силен
инхибитор на влегувањето на ГАБА во не-
вроните и во глијата. На тој начин, тој ги
зголемува слободните концентрации на
ГАБА, а со тоа и постсинаптичката инихи-
биторна трансмисија.
Индикации: дополнителна терапија кај пар-
цијалните напади, со или без секундарна ге-
нерализација, кои не се контролираат добро
со другите антиепилептици.
Дозирање: заедно со лекови кои ги индуци-
раат ензимите, 5 mg два пати на ден за една
недела, потоа дозата постепено се зголемува
во неделни интервали од 5 до 10 mg на ден;
вообичената доза на одржување е 30–40 mg
на ден (дозите повисоки од 30 mg, да се да-
дат поделени во три поединечни дози); заед-
но со лекови кои не ги индуцираат ензимите,
почетната доза на одржување треба да биде
15–30 mg на ден; не се препорачува кај деца
помали од 12 години.
Мерки на претпазливост: хепатална инсу-
фициенција; да се избегнува нагло прекину-
вање.
Возење: може да го отежне вршењето на сло-
жени задачи.
Несакани ефекти: дијареја, вртоглавица,
замор, нервоза, тремор, тешкотии во концен-
трирањето, емоционална лабилност, говор-
ни тешкотии; ретко конфузност, депресија,
снемоштеност, психоза; може да се јави и
леукопенија.
Готови лекови
GABITRIL–ГАБИТРИЛ (Cephalon), табл. 5
mg. 10 mg, 15 mg тијагабин.
TOPIRAMATE
(ТОПИРАМАТ)
Топираматот се употребува како дополни-
телна терапија за парцијалните напади, со
или без секундарна генерализација, кои не
можат добро да се контролираат со други
антиепилептици; напади здружени со синд-
ромот на LennoxGastaut; примарно генера-
лизирани тоничкоклонички напади.
Состав: супституиран моносахарид.
Дејство: точниот механизам на антиепилеп-
135
Лекови во неврологијата
тичното дејство на топираматот не е целосно
познат, но се смета дека следниве три него-
ви активности се доминантни: блокада на
Na+каналите, инхибиција на ексцитаторните
каинат и АМПА рецептори и потенцирање
на инхибиторните ефекти на ГАБА.
Индикации: се употребува како дополни-
телна терапија за парцијални напади со или
без секундарна генерализација, кои не можат
добро да се контролираат со други антие-
пилептици; напади здружени со синдромот
на LennoxGastaut; како монотерапија за при-
марно генерализирани тоничкоклонички на-
пади. Како профилакса против мигренозни
напади.
Дозирање: иницијално 25 mg на ден за една
недела, потоа дозата се зголемува постепено
по 25–50 mg на ден, во интервали од 1 до 2
недели, во две поделени дози; вообичаената
доза е 200–400 mg на ден во две поделени
дози; максимум 800 mg на ден; кај децата
од 2 до 16 год., иницијално 25 mg навечер
во првата недела, потоа постепено дозата се
зголемува по 3 mg/kg на ден, во зависност од
одговорот, во интервали од 1 до 2 недели, во
две поделени дози; препорачлива доза 5–9
mg/kg на ден во две поделени дози.
Забелешка. Доколку пациентот не го толери-
ра погоре прикажаниот режим на титрирање,
во тој случај титрирањето да се направи со
побавни чекори или во подолг временски
интервал.
Мерки на претпазливост: да се избегнува
наглиот прекин; да се обезбеди адекватно
хидрирање (посебно ако има предиспозиција
за нефролитијаза); бременост; хепатална ин-
суфициенција.
Топираматот бил асоциран со акутна ми-
опија, со секундарен глауком со затворен
агол, кој се манифестира во првиот месец
од почетокот со терапија. Ефузија на хори-
оидејата, која резултира со поместување на
леќата и ирисот нанапред, исто така, се оп-
сервирани. Доколку интраокуларниот при-
тисок се зголемува, се препорачува:
• да се побара совет од специјалист офтал-
молог,
• да се употребат соодветни мерки за намалу-
вање на интраокуларниот притисок,
• да се прекине понатамошната терапија со
топирамат.
Контраиндикации: доење.
Несакани ефекти: стомачна болка, гадење,
анорексија, губење на телесната тежина; на-
рушување на концентрацијата и меморијата,
конфузност, говорни тешкотии, емоционална
лабилност со флуктуации на расположението
и депресија, промени во однесувањето, атак-
сија, парастезии, вртоглавица, сонливост,
општа слабост, астенија, видни нарушувања,
диплопија, нистагмус, акутна миопија со
глауком со затворен агол, нарушувања на
вкусот, хиперсаливација, психотични симп-
томи, агресивност, леукопенија.
Готови лекови
TOPAMAX–ТОПАМАКС (Janssen–Cilag),
табл. 25 mg, 50 mg, 100 mg, капс. 15 mg, 25
mg топирапат
VALPROATE
(ВАЛПРОАТ)
Валпроатот е ефективен во контролата на
тоничкоклоничките напади, особено кај при-
марно генерализираната епилепсија. Тој е
лек од избор кај примарно генерализираната
епилепсија, кај генерализираните апсанси,
кај миоклоничките напади, а може да се про-
ба и кај атипичните апсанси и кај атонич-
ките и тоничките напади. Контролирани сту-
дии кај парцијалната епилепсија сугерираат
дека има сличен ефект и ефикасност како и
карбамазепинот и фенитоинот.
Плазматската концентрација на валпроатот
не е секогаш значаен индекс за нејзината
ефикасност, па затоа рутинското монито-
рирање не помага. Лекот има широки мета-
болни дејства, затоа може да има несакани
ефекти во зависност од дозата.
Валпроичната киселина (како семинатриум
валпроат) е одобрена неодамна за акутните
мании придружени со биполарни нарушу-
вања.
Состав: дериват на валпроичната киселина
(соли и естри)
Дејство: го покачува прагот за конвулзии на
повеќе начини: со дејството преку ензимски-
те системи го зголемува нивото на инхиби-
торниот невротрансмитер ГАБА на постси-
наптичките рецепторски места; го инхибира
дејството на ексцитаторните аминокиселини;
ги блокира оз:Na+каналите, а ги стимулира
К+каналите, со што настанува хиперполари-
зација на невронските мембрани и прекин на
трансмисијата на нервните импулси.
Индикации: сите форми на епилепсија.
Дозирање: per os, иницијално, 600 mg на ден
во две поделени дози, по можност по оброк,
зголемувајќи ја дозата по 200 mg/ден во ин-
тервали од 3 дена, до максимум 2,5 g на ден
во поделени дози; вообичаената доза на одр-
жување е 1–2 g/ден (20–30 mg/kg на ден); кај
деца до 20 kg, иницијално 20 mg/kg на ден во
поделени дози; дозата може да се зголемува
доколку се мониторира плазматската кон-
центрација на лекот (повеќе од 40 mg/kg на
ден, исто така има потреба од мониторирање
на хематолошките и на другите лаборато-
136
Фармакотераписки прирачник
риски параметри) ; над 20 kg, иницијално 400
mg на ден во поделени дози, потоа дозата се
згоелмува додека се воспостави контрола на
нападите (обично до 20–30 mg/kg на ден);
максимум до 35 mg/kg на ден.
Во интравенските инјекции (над 3–5 min) или
во интравенски инфузии, да се продолжи со
парентералната примена на валпроатот, кога
не може да се применува орална терапија,
дозите се исти како и per os.
Почетокот на третманот со валпроат (кога
per os примената не е можна) е со интравен-
ски инјекции (над 3–5 min.), 400–800 mg (до
10 mg/kg), придружени со интравенска ин-
фузија до максимум 2,5 g на ден; кај децата,
обично 20–30 mg/kg на ден; дозата може да
се зголемува доколку се мониторира плаз-
матската концентрација (повеќе од 40 mg/kg
на ден, исто така бара редовно монитори-
рање на хематолошките и на другите лабора-
ториски параметри).
Мерки на претпазливост: да се мониторира
хепаталната функција пред започнувањето
со терапијата и првите 6 месеци по започну-
вањето на терапијата, посебно кај пациентите
кои се во ризична група; ренална инсуфици-
енција; бременост (скрининг на невралната
туба); доење; системски еритематозен лупус,
лажно позитивни уринарни тестови за кето-
ни; да се избегнува наглиот прекин .
Хепатална токсичност. Хепаталната дис-
функција (вклучувајќи и фатална хепатална
дисфункција) е поврзана со употребата на
валпроатот (посебно кај деца под 3–годишна
возраст и кај тие со дегенеративно метабол-
но нарушување, органска болест на мозокот
или со тешки напади придружени со ментал-
на ретардација), посебно во првите 6 месеци
од почетокот на терапијата и, обично, кога се
применува терапија со повеќе антиепилепти-
ци. Зголемените хепатални ензими не се не-
вообичени за време на третманот со валпро-
ат и обично се транзиторни , но пациентите
треба да се следат клинички и хепаталните
функции (вклучувајки го и протромбинското
време) да се мониторираат сé додека се вра-
тат во нормални граници. Секоја паралелна
употреба на салицилатите треба да се избег-
не.
Нарушувања на хепарот и на крвта. На па-
циентите, или на тие што се грижат за нив,
треба да им се каже како да ги препознаваат
знаците на нарушувањто на крвта или на хе-
парот, и да им се советува, во тие случаи, да
побараат итна медицинска помош .
Панкреатитис. На пациентите, или на тие
што се грижат за нив, треба да им се каже
како да ги препознаваат знаците на панкреа-
титот, и да се советуваат во тие случаи да по-
бараат ургентна лекарска помош. Симптоми-
те се: стомачни болки, гадење и повраќање;
натриум валпроатот да се прекине доколку
се дијагностиицира панкреатит.
Контраиндикации: активни хепатални бо-
лести, позитивна семејна анамнеза за тешки
хепатални дисфункции, порфирија.
Несакани ефекти: гастрична иритација, га-
дење, атаксија и тремор, хиперамониемија,
зголемен апетит со зголемување на телес-
ната тежина; транзиторно паѓање на косата,
едем, тромбоцитопенија и инхибиција на
тромбоцитна агрегација; хепатална инсуфи-
циенција, што ретко води кон фатален исход
(лекот веднаш да се повлече доколку се при-
сутни повраќање, анорексија, жолтица или
губење контрола над нападите); уртикарија;
запазена е седација (ретко летаргија и кон-
фузност асоцирана со високи почетни дози)
и, исто така, зголемена ексцитираност (со
случаи на агресивност, хиперактивност и на-
рушување во однесувањето); ретко панкреа-
титис (да се провери плазматската амилаза
при акутните абдоминални болки); екстра-
пирамидална симптоматологија, деменција,
леукоцитопенија, панцитопенија, хипоп-
лазија на црвените крвни зрнца, редукција
на фибриногенот, дисменореја, аменореја,
гинекомастија, ослабен слух, синдромот на
Фанкони, епидермална токсична некроза,
синдромот на Stevens–Johnson, васкулитис,
хирзутизам и акни .
Готови лекови
DEPAKINE CHRONO–ДЕПАКИН ХРОНО
(SanosiSyntelabo – Lek), табл. 300 mg, 500 mg
валпроична киселина
APILEPSIN–АПИЛЕПСИН (Krka), драж.
150 mg, 300 mg, сол. 300 mg/ml натриум вал-
проат.
VIGABATRIN
(ВИГАБАТРИН)
Се користи кај парцијални епилепсии, со
или без секундарна генерализација. Вига-
батринот се препишува и како комбинација
со другите антиепилептици; неговата упо-
треба се ограничува на пациентите кај кои
сите други комбинации биле неадекватни.
Се употребува и како монотерапија против
инфантилни спазми кај синдромот на West.
Околу една третина од пациентите третирани
со вигабатрин имале оштетување на видното
поле; советувањето и внимавањето на овој
несакан ефект се неопходни. Вигабатринот
има значителен несакан ефект во однос на
однесувањето, кај некои пациенти.
Состав: синтетички аналог на ГАБА.
Дејство: вигабатринот е иреверзибилен ин-
137
Лекови во неврологијата
хибитор на аминотрансферазата, ензим одго-
ворен за деградација на ГАБА. На тој начин
се зголемува концентрацијата на ГАБА и
неговата инхибиторна постсинаптичка ак-
тивност.
Индикации: да се започне и да се надгледу-
ва од страна на соодветен специјалист, како
дополнителен третман на парцијални напа-
ди, со или без секундарни генерализации кои
не се контролираат на задоволителен начин
со други антиепилептици; монотерапија за
третман на инфантилните спазми (синдром
West).
Дозирање: почетно 1 g дневно во поединеч-
на доза или поделено на две, а потоа, во зави-
сност од одговорот, постепено се зголемува
по 500 mg во неделни интервали; вообичаена
доза 2–3 g дневно (максимум 3 g дневно); кај
деца се почнува со 40 mg/kg дневно во една
доза или поделена на две и, зависно од те-
лесната тежина, 10–15 kg – 0,5–1 g дневно;
15–30 kg – 1–1,5 g дневно; 30–50 kg – 1,5–3 g
на ден; над 50 kg – 2–3 g дневно.
За инфантилните спазми (syndroma West),
монотерапија, 50 mg/kg дневно, распореде-
но, според ефектот, на 7 дена; до 150 mg/kg
дневно при добра толеранција.
Мерки на претпазливост: ренална инсуфи-
циенција, кај напредната возраст; внимател-
но да се следат невролошките функции ; да
се избегнува наглиот прекин (да се намалува
во тек на 2–4 недели); анамнеза за психози,
депресија или проблеми со однесувањето;
бременост и доење; апсанси и напади (може
да егзацербираат).
Дефекти во видното поле. Вигабатринот
е придружен со дефекти на видното поле.
Појавата на симптомите варира од 1 месец
до неколку години по почетокот. Во најго-
лем број случаи, дефектите на видното поле
перзистираат независно од прекинот на ле-
кувањето. Литературата, во врска со лекот,
препорачува тестирање на видното поле
пред почетокот на лекувањето и на 6месеч-
ни интервали. На пациентите треба да им се
обрне внимание да го пријават секој нов ви-
ден симптом и оние со симптоми треба да се
јават на итен офталмолошки преглед. Треба
да се разгледа постепеното прекинување на
вигабатринот.
Контраиндикации: дефекти на видното
поле.
Несакани ефекти: сонливост (ретка седа-
ција, ступор и конфузија со неспецифичен
ЕЕГ со бавни бранови), општа слабост, де-
фекти на видното поле , вртоглавица, нерво-
за, иритабилност, ефекти врз однесувањето,
како ексцитација и агитација, посебно кај де-
цата; депресија, ненормално размислување,
главоболка, нистагмус, атаксија, тремор,
парестезии, проблеми со концентрацијата;
поретко се среќаваат конфузија, агресија,
психози, манија, нарушувања во меморија-
та, визуелни нарушувања (на пр.диплопија);
исто така, зголемување на телесната тежина,
едем, гастроинтестинални нарушувања, ало-
пеција, исип; поретко уртикарија, зголему-
вање на фреквенцијата на нападите (посебно
доколку се миоклонични), пад во хепатални-
те ензими, пад на хемоглобинот, фотофобија
и нарушувања во ретината (на пр.периферна
атрофија на ретината); неврит на оптичкиот
нерв, а најдени се и оптички атрофии.
Готови лекови
SABRIL–САБРИЛ (Aventis), табл. 500 mg
вигабатрин.
БЕНЗОДИЈАЗЕПИНИТЕ И НИВНАТА
ПРИМЕНА ВО ТЕРАПИЈАТА ПРОТИВ
ЕПИЛЕПСИЈА
Клобазам (Clobazam) може да се употребу-
ва како помошна терапија при лекувањето
на епилепсии, но ефикасноста на овие и на
другите бензодијазепини може да се намали
по неколкунеделна или неколкумесечна упо-
треба.
Клоназепамот (Clonazepam) се употребува
при тоничноклонични напади или при пар-
цијални напади, но несаканите седативни
ефекти може да бидат изразени.
CLOBAZAM
(КЛОБАЗАМ)
Состав: бензодијазепински дериват.
Дејство: клобазамот, како впрочем и други-
те бензодијазепини, го зголемува афинитетот
на ГАБА А – рецепторите спрема ГАБА, зго-
лемувајки ја на тој начин постсинаптичката
инхибиторна активност на ГАБА.
Индикации: дополнително средство при
епилепсии, анксиозност (употреба за пократ-
ко време).
Дозирање: епилепсија: 20–30 mg/дневно ;
максимално 60 mg/дневно; кај деца над три
години, не повеќе од половината доза за
возрасни. Анксиозност: 20–30 mg/дневно во
поделени дози или во една доза во време за
спиење, при изразена анксиозност (хоспита-
лизирани пациенти) може да се зголеми до
максимум 60 mg дневно во поделени дози;
возрасни (или слаби): 10–20 mg/дневно.
Мерки на претпазливост: респираторни
болести, мускулна слабост, анамнеза за за-
висност од лекови или алкохол, бременост
138
Фармакотераписки прирачник
и доење; да се редуцира дозата кај постари
лица, кај слаби и при постоење на хепатална
и бубрежна инсуфициенција. Кога се дава
по венски пат, задолжително треба да е при
рака опрема за враќање на респираторната
депресија со механичка вентилација.
Контраиндикации: респираторна депресија,
акутна пулмонална инсуфициенција, сонлив
апноичен синдром, хепатални нарушувања;
не е за хронични психози, не би требало да
се употребува како единствена терапија кај
депресии и кај анксиозни состојби со депре-
сии.
Несакани ефекти: сонливост и намалена
сконцентрираност утредента; конфузност и
атаксија (посебно кај постарите лица); амне-
зија; зависност; парадоксално зголемување
на агресивноста; мускулна слабост. Понеко-
гаш: главоболка, хипотензија, вртоглавица,
гастроинтестинални нарушувања, поремету-
вање на видот, дизартрија, тремор, промени
во либидото, инконтиненција и уринарна
ретенција; крвни нарушувања и жолтица;
кожни реакции; при интравенска апликација:
болка и тромбофлебит.
Готови лекови
CLOBAZAM–КЛОБАЗАМ (Незаштитено),
табл. 10 mg клобазам.
CLONAZEPAM
(КЛОНАЗЕПАМ)
Состав: бензодијазепински дериват
Дејство: антиепилептичното дејство на
клоназепамот е исто како и на клобазамот и
на другите бензодијазепини. Даден, интра-
венозно покажува антиконвулзивен ефект
5–10 пати посилен од диазепамот, па дури и
со подолготрајно дејство .
Индикации: сите форми на епилепсија; ми-
оклонус; status epileptikus.
Дозирање: 1 mg (возрасни), почетно ноќе
во тек на 4 ноќи, подоцна се зголемува во
тек на 2–4 недели, до вообичаената доза на
одржување од 4 до 8 mg дневно во поделени
дози; деца до 1 година 250 μg, со зголему-
вање (како погоре) на 0,5–1 mg, 1–5 години
250 μg зголемена до 1–3 mg, 5–12 години 500
μg зголемена до 3 до 6 mg. Кај статус епи-
лептикус i.v. 1 mg, – кај возрасни, а кај деца
500 μg.
Мерки на претпазливост: респираторни
заболувања; ренална или хепатална инсуфи-
циенција; стари или слаби лица; бременост и
доење; да се избегнува нагло повлекување;
порфирија.
Управување со моторно возило. Сонливоста
може да влијае на извршувањето задачи кои
бараат умешност (на пр. возење); ефектите
на алкохолот ги засилуваат овие промени.
Контраиндикации: респираторна депре-
сија; акутна белодробна инсуфициенција.
Несакани ефекти: сонливост, исцрпеност,
вртоглавица, мускулна хипотонија, нарушу-
вање во координацијата; хиперсаливација
кај деца; парадоксална агресивност; ирита-
билност и ментални промени; нарушување
во крвната слика; абнормални хепатални
тестови; предозирање.
Готови лекови
RIVOTRIL–РИВОТРИЛ (La Roche), табл.
0.1 mg, 2 mg, амп. 1 mg/ml клоназепам.
Други лекови во терапијата на епи-
лепсија
Acetazolamid, блокатор на карбоанхидраза, е
лек од втор избор за тоничкоклонички и за
парцијални напади. Помага во некои случаи
и кај атипични апсанси и кај атоничните и
тоничните напади
Piracetam, се употребува како помошна тера-
пија за кортикален миоклонус.
Лекови кои се употребуваат при status
epileptikus
Почетниот третман на status epileptikus под-
разбира ставање на пациентот во положба за
избегнување на повреди, одржувајќи ја при-
тоа респирацијата и вдишувањето на кисло-
родот, крвниот притисок, како и корекција
на хипогликемијата. Парентерална употреба
на tiamin може да се земе предвид доколку
постои сомневање за злоупотреба на ал-
кохол; piridoxin се администрира доколку
status epileptikus е предивикан од недостиг
на пиридоксин.
Силниот status epileptikus почетно може да се
третира со интравенско давање на lorazepam.
За истата цел може да се даде и diazepam ин-
травенски, но антиепилептичното дејство на
лоразепамот е подолго. Дијазепамот е при-
дружен со висок ризик од тромбофлебит кој
може да се намали со употребата на емулзија
(Diazelmus).
Кога не е достапна реанимациска опре-
ма, мали дози на лоразепам или дијазепам
може да се дадат по венски пат, или може
да се даде дијазепам во форма на ректална
солуција. Апсорпцијата по интрамускулни-
те инјекции или од супозиториите е многу
бавна за третирање на status epileptikus. Како
алтернатива, при продолжени рекурентни
кризи, единична доза на мидазолам може да
се примени по орален пат (една доза од 10
mg) или интраназално (200 mikrogrami/kg).
139
Лекови во неврологијата
Clonazepam може да се употреби како алтер-
натива.
Доколку нападите се повторуваат или тера-
пискиот одговор изостанува и по 30 минути,
треба да се употреби фенитоин натриум,
фосфенитоин, или натриум фенобарбитал.
Phenytoin natrium може да се даде со бавна
интравенска инјекцја, со ЕКГ мониторинг, а
по тоа доза на оддржување. Интрамускулна
употреба на натриум фенитоин не се пре-
порачува поради слабата и нерамномерна
апсорпција.
Како алтернатива, fosphenytoin, кој е еден
пролек на фенитоинот, може да се даде брзо
по интравенски пат; тој предизвикува поб-
лаги реакции на местото на инјектирањето
во споредба со фенитоинот. Интравенската
примена бара ЕКГ мониторинг. Може да се
даде и интрамускуларно, но ресорпцијата е
многу бавна за примена при status epilepticus.
Дозите на фосфенитоинот треба да се изра-
зат врз основа на натриум фенитоин.
Алтернативно може да се даде phenobarbital
natrium, по пат на интравенозна инјекција.
Доколку горенаведените мерки не успеат
да ги контролират нападите, анестезија со
thiopental или, кај возрасните, еден небарби-
туратен анестетик каков што е propofol–от,
треба да се даде со полна интензивна нега.
DIAZEPAM
(ДИЈАЗЕПАМ)
Состав: бензодијазепински дериват
Дејство: антиепилептичното дејство на дија-
зепамот е исто како и на дригите бензодија-
зепини.
Индикации: status epileptikus; конвулзии
при труења. Други Индикации: кратка упо-
треба при анксиозност и несоница, мускулни
спазми, фебрилни конвулзии, преоперативна
употреба.
Дозирање: i.v.: 10–20 mg со брзина од 0,5 ml
(2,5 mg) за 30 секунди, а се повторува, ако
треба, по 30–60 min.; може да биде проследе-
но со една интравенска инфузија до макси-
мум 3 mg/kg на 24 часа. Деца 200–300 μg/kg
или 1 mg на старост од една година.
Во ректумот: како раствор кај деца и кај
возрасни над 10 kg, 500 μg/kg; кај постари
лица 250 μg/kg.
Мерки на претпазливост: кога се дава по
венски пат, задолжително треба да е при
рака опрема за враќање на респираторната
депресија со механичка вентилација.
Посебно внимание при интравенска инфу-
зија. Интравенската инфузија на дијазепа-
мот е потенцијално опасна (посебно ако
е продолжена), бара строга и константна
опсервација и најдобро е да се изведува во
специјализирани установи, во одделенија за
интензивна нега. Продолжената интравенска
инфузија може, исто така, да води кон аку-
мулација и да го задоцни повратувањето на
респираторната депресија; акутна белодроб-
на инсуфициенција.
Контраиндикации: респираторна депре-
сија, акутна пулмонална инсуфициенција,
сонлив апноичен синдром, хепатални нару-
шувања, хронични психози, не би требало
да се употребува како единствена терапија
кај депресии и кај анксиозни депресии.
Несакани ефекти: сонливост и намалена
концентрација утредента; конфузност и атак-
сија (посебно кај постарите лица); амнезија;
зависност; парадоксално зголемување на аг-
ресивноста ; мускулна слабост; понекогаш:
главоболка, хипотензија, вртоглавица, гас-
троинтестинални нарушувања, нарушувања
на видот, дизартрија, тремор, промени во ли-
бидото, инконтиненција и уринарна ретен-
ција; крвни нарушувања и жолтица; кожни
реакции ; при интравенска апликација: болка
и тромбофлебит.
Готови лекови
DIAZEPAM–ДИАЗЕПАМ (Alkaloid), амп. 5
mg/ml, ректал. сол. 2 mg/ml, 4 mg/ml диазе-
пам.
APAURIN–АПАУРИН (Krka), амп. 5 mg/ml.
диазепам
Парентерални препарати
КЛОНАЗЕПАМОТ кај status epileptikus се
дава i.v., 1 mg, а кај деца 500 μg. По потреба,
дозите можат се повторуваат.
FHOSPHENYTOIN NATRIUM
(ФОСФЕНИТОИН НАТРИУМ)
Состав: дериват на хидантоинот.
Дејство: фосфенитоинот е прекурсор на
фенитоинот и има ист механизам на антие-
пилептичното дејство.
Индикации: status epileptikus, напади асо-
цирани со неврохируршки интервенции или
со повреди на главата, кога употребата на
фенитоинот per os не е можна.
Дозирање: фосфенитоин натриум 1,5 mg =
фенитоин натриум 1 mg. Status epileptikus,
во интравенска инфузија со брзина од 100
до 150 mg (PE)/min.), почетно 15 mg (PE)/kg,
а потоа со интрамускулна инјекција или со
интравенска инфузија со брзина од 50 до 100
mg (PE)/min.), 4–5 mg (PE)/kg дневно во 1–2
поделени дози; дозата се адаптира според
одговорот и според концентрацијата на фе-
нитоинот во плазмата.
Кај деца постари од 5 години, интравенска
инфузија со брзина од 2 до 3 mg(PE)/kg/
140
Фармакотераписки прирачник
minuta), на почетокот 15 mg (PE)/kg, а потоа
со интравенска инфузија со брзина од 1 до 2
mg (PE)/kg/min.), 4–5 mg (PE)/kg дневно во
1–4 поделени дози; дозата да се приспособи
на одговорот и според концентрацијата на
фенитоинот во плазмата.
Профилакса или третирање на напади асо-
цирани со повреди на главата или невро-
хируршка интервенција, со интрамускулна
инјекција или со интравенска инфузија со
брзина од 50 до 100 mg (PE)/kg) почетно 10–
15 mg (PE)/kg, a потоа со инјекција со брзина
од 50 до 100 mg(PE)/min.) 4–5 mg (PE)/kg на
ден (1–2 поделени дози); дозата се адаптира
според одговорот и според концентрацијата
на фенитоинот во плазмата.
Кај деца постари од 5 години, интравенска
инфузија со брзина од 1 до 2 mg (PE)/kg/
min.), на почетокот 10–15 mg (PE)/kg, а по-
тоа 4–5 mg (PE)/kg дневно во 1–4 поделени
дози; дозата да се приспособи на одговорот
и на концентрацијата на фенитоинот во плаз-
мата.
Привремената замена на орално примениот
фенитоин со интрамускулна инјекција или со
интравенска инфузија со брзина од 50 до 100
mg (PE)/min), треба да е со иста доза и брзина
на дозирање како и кај оралниот фенитоин.
Кај деца постари од 5 години, интравенска
инфузија со брзина од 1 до 2 mg (PE)/kg/
min.); иста доза и брзина на дозирање како и
кај оралниата терапија со фенитоин. Кај деца
постари од 5 години, интравенска инфузија
со брзина од 1 до 2 mg (PE)/kg/min.), на по-
четокот 10–15 mg (PE)/kg, а потоа 4–5 mg
(PE)/kg дневно во 1–4 поделени дози; дозата
да се приспособи на одговорот и на концен-
трацијата на фенитоинот во плазмата.
Привремената замена на оралниот фенитоин
со интрамускулна инјекција или со интра-
венска инфузија (при фреквенција 50–100
mg (PE)/min), треба да е со иста доза и
фреквенција на дозирање како и кај орални-
от фенитоин; кај деца постари од 5 години,
интравенска инфузија (при фреквенција 1–2
mg (PE)/kg/min.), иста доза и фреквенција
на дозирање како и кај оралната терапија со
фенитоин.
Мерки на претпазливост: хепатална инсуф-
ициенција (да се редуцира дозата); бременост
и доење (да се избегнува наглиот прекин);
произведувачот препорачува редовни крвни
анализи; да се избегнува кај порфирија .
Несакани ефекти: гадење, повраќање,
ментална конфузност, замагленост, главо-
болка, тремор, нервоза, несоница – се јаву-
ваат често; ретко, дискинезии, периферна
невропатија; атаксија, говорни тешкотии,
нистагмус и замаглени вид – се знаци на пре-
дозираност; уртикарија (да се прекине; ако
формата е лесна, терапијата да се рестартира
внимателно, но доколку е рекурентна, тогаш
третманот да се прекине веднаш), гингивал-
на хипертрофија, акни и хирзутизам, треска
и хепатитис ; еритематозен лупус, синдромот
на StevensJohnson, токсична епидермална
некроза, полиартритис нодоза ; лимфадено-
патија; ретко хематолошки промени, вклу-
чувајќи ја и мегалобластната анемија (може
да се третира со фолна киселина), леукопе-
нија, тромбоцитопенија, агранулоцитоза
и апластична анемија; може да се намали
плазматската концентрација на калциум
(остеомалација). Интравенската инфузија на
фосфенитоинот била придружена со тешки
кардиоваскуларни реакции, вклучително
асистолии, вентрикуларни фибрилации и
кардиак арест. Хипотензија, брадикардија и
блок на срцето, исто така, се забележани. Во
тој случај е потребно:
• да се мониторираат срцевата фреквенција,
крвниот притисок и респираторната функ-
ција во тек на инфузијата;
• да се опсервира пациентот најмалку 30 ми-
нути по инфузијата;
• доколку се појави пад на притисокот, инфу-
зијата да се забави или да се прекине;
• да се намалат дозата и брзината на инфу-
зијата кај постари лица, како и кај ренална и
хепатална инсуфициенција.
Готови лекови. Не е регистриран во РМ.
PRO–EPANUTIN – ПРОЕПАНУТИН
(Parke–Davis), лаг. 75 mg фосфенитоин на-
триум, еквивалент на 50 mg фенитоин натри-
ум.
LORAZEPAM
(ЛОРАЗЕПАМ)
Состав: дериват на бензодијазепинот.
Дејство: антиепилептичното дејство на ло-
разепамот е исто како и кај другите бензо-
дијазепини.
Индикации: status epileptikus; други Инди-
кации: анксиозност, несоница.
Дозирање: со интравенска инјекција (во го-
лема вена) 4 mg; кај деца 2 mg.
Мерки на претпазливост: види го погла-
вјето за анксиолитиците; опрема за повторно
воспоставување на респирацијата со меха-
ничка вентилација е неопходна.
Несакани ефекти: види го поглавјето за анк-
сиолитиците, особено хипотензија и апнеа.
PHENYTOIN
(ФЕНИТОИН)
Индикации: status epileptikus.
Дозирање: со бавна интравенска инјекција
141
Лекови во неврологијата
или со инфузија (со мониторинг на крвниот
притисок и ЕКГ), status epileptikus, 15 mg/kg
со брзина не поголема од 50 mg/min, како
ударна доза; дози на одржување од околу
100 mg треба да се даваат понатаму секои
6–8 часа, со мониторинг на концентрацијата
на лекот во плазмата; брзината и дозата да се
намалат зависно од тежината; кај деца 15 mg/
kg како ударна доза (кај новородени 15–20
mg/kg со фреквенција 1–3 mg/kg/min).
Вентрикуларни аритмии, со интравенска
инјекција во кавален катетер, 3.5–5 mg/kg со
брзина која не надминува 50 mg/min, со мо-
ниторинг на крвниот притисок и ЕКГ, да се
повтори ако е потребно.
Готови лекови: нема регистриран лек во
РМ.
PHENYTOIN–ФЕНИТОИН (Незаштитено),
амп. 50 mg/ml фенитоин.
Фебрилни конвулзии
Фебрилните конвулзии, кои се краткотрај-
ни, бараат само едноставен третман, како
на пример ставање компреси или туширање,
или антипиретичко лекување, на пр.со пара-
цетамол. Продолжени фебрилни конвулзии
(кои траат 15 и повеќе минути), рекуретни
фебрилни конвулзии или тие кои се јавува-
ат кај деца со видлив ризик, бездруго, треба
да се третираат на поактивен начин поради
можноста од оштетување на мозокот. Дија-
зепамот е лек на избор, даден како бавна ин-
травенска инјекција во доза од 250 μg/kg или,
по можност, како ректална солуција во доза
од 500 μg/kg (максимално 10 mg); да се пов-
тори ако е потребно. Ректалната апликација
е посоодветна поради тоа што апсорпцијата
е задоволителна, и тоа во тек на неколку ми-
нути, а давањето е полесно. Супозиториите
не се погодни поради многу бавната апсорп-
ција.
Интермитентна профилакса (антиконвулзив
даден кога почнала треската) е можна само
кај помал број деца. Повторно, дијазепамот
е лекување на избор, по орален или по рек-
тален пат.
Точната улога на продолжената профилакса
кај деца со ризик од продолжени и комплекс-
ни фебрилни конвулзии е контрадикторна.
Сигурно е индицирана кај помал дел од
децата, посебно кај оние кај кои кризите се
јавиле првпат пред 14месечна возраст или
кај оние кои имале претходно утврдени не-
вролошки абнормалности или имале продол-
жени фокални конвулзии. Затоа, долготрајна
профилакса со антиконвулзиви ретко е инди-
цирана.
2
СТИМУЛАТОРИ НА
ЦЕНТРАЛНИОТ НЕРВЕН
СИСТЕМ
Дефиниција. Тоа се неспецифични средства
што дејствуваат стимулативно на одредени
структури во ЦНС. Лековите од оваа група
се различни по хемискиот состав, а дејству-
ваат директно на одредени рецептори или
индиректно преку невротрансмитери.
CAFFEINE
(КОФЕИН)
Состав: дериват на метилксантините.
Дејство: блокада на аденозинските рецеп-
тори и на тој начин се предизвикува лесна
стимулација на ЦНС.
Индикации: повеке се користи како сред-
ство за уживање (кафе) отколку како лек.
Сепак, може да се користи при сонливост,
слаба концентрација и слично.
Дозирање: per os и парентерално, 50–100
mg, 2–3 пати на ден.
Несакани ефекти: тахикардија, палпитации,
ексцитација.
Нема регистриран лек во РМ.
AMPHETAMINE и DEXAMPHETAMINE
(АМФЕТАМИН и ДЕКСАМФЕТАМИН)
Состав: деривати на катехоламините.
Дејство: имаат стимулативно дејство на
ЦНС, вклучително и на респираторниот цен-
тар. Стимулираат ослободување на централ-
ните катехоламини и инхибираат дејство на
МАО.
Индикации: нарколепсија, како помошен
лек во лекувањето на рефракторни хиперки-
нетички состојби кај децата (под надзор на
специјалист).
Дозирање: нарколепсија: 5–10 mg (кај поста-
ри 5 mg) дневно во поделени дози зголеме-
ни за 5–10 mg (кај постари 5 mg) дневно, во
интервали од 1 недела, до максимум 60 mg
дневно.
Хиперкинезија: кај деца над 6 години 5–10
mg дневно зголемени, по потреба, за 5 mg во
интервали од 1 недела до максимум 20 mg
дневно (постари деца примаат и до макси-
мум 40 mg дневно); за деца под 6 месеци не
се препорачуваат.
Мерки на претпазливост: лесна хипертен-
зија (лекот е контраиндициран при средно
тешка и тешка хипертензија); анамнеза за
епилепсија (терапијата треба да се прекине
ако дојде до појава на конвулзии); тикови и
142
Фармакотераписки прирачник
синдром на Тourette (потребно е внимател-
но дозирање и прекинување ако се појават
тикови , контрола на растот и развојот кај
децата); избегнување нагло прекинување на
терапијата; порфирија.
Специфични мерки на претпазливост кај
децата: мониторирање на телесната тежина
и висина, бидејќи во текот на пролонгирана
терапија може да дојде до забавање на растот
(повремени прекинувања, паузи во терапија-
та минимизираат ваков несакан ефект, но
намалувањето на дозата мора да биде бав-
но и постепено поради можност од појава
на индуцирана депресија заради обновената
хиперактивност). Кај деца со психотички
нарушувања може да дојде до егзацербазија
на нарушувањата на однесувањето и други
слични нарушувања.
Контраиндикации: кардиоваскуларни за-
болувања вклучувајќи ги сите видови хипер-
тензија, хиперексцитабилност, агитираност,
хипертироидизам, историја на злоупотреба
на дрога и алкохол, глауком, бременост и
доење.
Возење: може да влијае врз перформансите
на прецизни изведби (на пример, при во-
зење).
Несакани ефекти: несоница, замор, ири-
табилност, ексцитабилност, нервоза, ноќна
мора, еуфорија, тремор, главоболка, вртог-
лавица, конвулзии (види мерки на претпаз-
ливост), зависност и толеранција, понекогаш
психоза, анорексија, гастроинтестинални
симптоми, ретардација на растот и развитокот
кај децата, (види мерки на претпазливост),
сува уста, потење, тахикардија, ангинозни
болки, палпитации покачен крвен притисок,
визуелни нарушувања, кардиомиопатија по-
врзана со долготрајна употреба: стимулато-
ри на централен нервен систем провоцираат
хореоатетоични движења, тикови и синдром
на Tourette кај предиспонирани пациенти .
Готови лекови
DEXEDRINE–ДЕКСЕДРИН (Celltech), табл.
5 mg ексамфетамин.
METHYLPHENIDATE
(МЕТИЛФЕНИДАТ)
Состав: дериват на катехоламините.
Дејство: претежно има дејство на ЦНС, а
не на кардиоваскуларниот систем (за разли-
ка од амфетаминот). На ЦНС дејствува врз
центарот за будење во мозочното стебло,
кортексот и супкортикалните структури, вк-
лучувајќи го таламусот, каде што го манифе-
стира своето стимулативно дејство.
Индикации: дел од третманот на дефицит
на вниманието, кога други мерки не покажат
успех (под надзор на специјалист).
Дозирање: кај деца над 6 год. се почнува со
5 mg 1–2 пати дневно, потоа се зголемува по
потреба во неделни интервали за 5–10 mg
дневно; максималната доза е 60 mg дневно во
поделени дози; терапијата се прекин