P. 1
Κριση στην αγορά κατοικίας

Κριση στην αγορά κατοικίας

|Views: 57|Likes:
Published by thai_hok
Κρίση στην αγορά κατοικίας και σύγχρονος καπιταλισμός
Προσωρινή δυσλειτουργία ενός σταθερού συστήματος ή μόνιμη λειτουργία ενός ασταθούς συστήματος;
Κρίση στην αγορά κατοικίας και σύγχρονος καπιταλισμός
Προσωρινή δυσλειτουργία ενός σταθερού συστήματος ή μόνιμη λειτουργία ενός ασταθούς συστήματος;

More info:

Published by: thai_hok on Feb 22, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/08/2012

pdf

text

original

1

ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΚΑΙ
ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΚΑΘΙΤΑΖΙΣΛΟΣ


ΛπΤΑΖΖΑΓπΣ ΤΩΝ ΙΔπΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΟΖΗ
ΟΙΚΟΝΟΛΙΚΟΙ ΛπΤΑΣΧΗΛΑΤΙΣΛΟΙ, ΘΟΖΙΤΙΣΛΙΚπΣ ΔΥΝΑΛΙΚπΣ, ΙΔπΟΖΟΓΙΚΑ
ΘΡΟΤΑΓΛΑΤΑ,ΑΠΟ ΤΟΝ 20
Ο
ΣΤΟΝ 21
Ο
ΑΙΩΝΑ

Νξίμα Βαΐλυ, Λαμία Λαμξλυβάλλυ, Λαμία Λαυμίδλυ

ΛπΤΑΘΤΥΧΙΑΚΗ πΡΓΑΣΙΑ
Αμδμίξνλς Εάμλς
Μλεβάμθς 2011
ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΔΥΣΖφΙΤΟΥΡΓΙΑ φΝΟΣ ΣΤΑΕφΡΟΥ ΣΥΣΤΗΛΑΤΟΣ Ή
ΛΟΝΙΛΗ ΖφΙΤΟΥΡΓΙΑ φΝΟΣ ΑΣΤΑΕΟΥΣ ΣΥΣΤΗΛΑΤΟΣ;
2


3


ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΚΑΙ
ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΚΑΘΙΤΑΖΙΣΛΟΣ
Προσωρινή δυσλειτουργία ενΰς σταυερού
συστήχατος ή χΰνιχη λειτουργία ενΰς ασταυούς
συστήχατος.

ΘπΡΙπΧΟΛπΝΑ:

πιναηωηή:
Α. Καπιξαλινξική Κμίνθ και Χώμλς
Β. Η πμλϊνξλμία ξθς κμίνθς
Β.1. Κρίςθ λαι ψπέρβαςθ σοψ Φορξσιςνού
Β.2. Κασάρηθςθ σθφ «λεψξςιαξήφ ρύτνιςθφ» λαι σοψ λράσοφ
πρόξοιαφ- Ηηενοξία Μεοζιμεμεψτεριςνού
Β.3. Απεμεψτέρυςθ- απορρύτνιςθ συξ αηορώξ. Διόηλυςθ σοψ
χρθνασοπιςσυσιλού σονέα
Β.4. Γιηάξσυςθ συξ πόμευξ ςσθξ εποχή σθφ παηλοςνιοποίθςθφ
Β.5. Γπιχειρθνασιλή πόμθ λαι ξέεφ νορζέφ αςσιλήφ
Διαλψβέρξθςθφ
Β.6. Θομισιςσιλή ςσροζή λαι νεσανοξσέρξα Αρχισελσοξιλή
Β.7. Ιδεομοηιλή επέξδψςθ πάξυ ςσθξ αηορά λασοιλίαφ. Η
είςοδοφ συξ ζσυχώξ ςσο πρςλήξιο
Γ. Η δθριλυμηία ξθς ζλύνκας
Δ. Η έκμθκθ ξθς ζλύνκας ξλ 2007 και θ πυμλδΰξθνθς ξθς
παηκΰνριας κμίνθς
π. Η απάμξθνθ νξθμ κμίνθ. The Positive feedback
ππίλληλς: Κμίνθ ή κμίνεις
Βιβλιλημαζία


4



5


ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΚΑΙ
ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΚΑΘΙΤΑΖΙΣΛΟΣ
Προσωρινή δυσλειτουργία ενΰς σταυερού
συστήχατος ή χΰνιχη λειτουργία ενΰς ασταυούς
συστήχατος.

πΙΣΑΓΩΓΗ.

Σξα ξσολιναξσέρ ποψ προβμήτθλε πρόςζασα ςσθξ σθμεόραςθ
έλμειξε νε σθ ειλόξα εξόφ από σοψφ ελασοννύρια απομψνέξοψφ ςε
όμθ σθ ηθ ποψ «ζόραηε» έξα νεηάμο πμαλάσ λαι ςσελόσαξ
λατθνεριξά ςε έξαξ λεξσριλό δρόνο σθφ Μέαφ Πόρλθφ. Οθξ πράκθ
σοψ σθξ αισιομοηούςε λάπυφ έσςι: «Οο λάξυ αψσό ηια ξα δει ο
λόςνοφ όσι ψπάρχει λρίςθ. Σλεζσόνοψξ σόςο λαιρό όσι αξ λοισάκειφ
νέςα ςσθξ πόμθ δεξ νπορείφ ξα δειφ ποψτεξά σθξ λρίςθ».
Γξδιαζέροξ. Σχοψξ άραηε ειλόξα οι λρίςειφ ή είξαι νια λεξή
ςεμίδα λαι λάποιοι αλασαξόθσοι οιλοξονιλοί δείλσεφ, ή νια
λασαςσροζή ποψ σθ βιώξει λάτε οιλοηέξεια λρψζά; Οο λραχ σοψ
29 έζσαςε ςσιφ ξεώσερεφ ηεξιέφ από σιφ αςπρόναψρεφ
ζυσοηραζίεφ σθφ σεράςσιαφ νάωαφ έκυ από σθ Wall Street, σιφ
πορείεφ συξ αξέρηυξ λαι σα ςψςςίσια. Αξ τέμανε ξα
προχυρήςοψνε περαισέρυ τα βμέπανε σιφ ςθναίεφ λοιξυξιλώξ
λιξθνάσυξ λαι επαξαςσάςευξ, εξώ έξα πιο αξήςψχο λαι
απαιςιόδοκο νάσι, τα έβμεπε λαι ψγυνέξα χέρια ξαωιςσιλώξ
χαιρεσιςνώξ, ταμάνοψφ αερίυξ λαι έξα σεράςσιο χθνιλό ναξισάρι
πάξυ από πόμειφ σθφ Ιαπυξίαφ.
Ππάρχει όνυφ λαι νια πομύ πιο ορασή απειλόξιςθ σθφ λρίςθφ,
ποψ ο λατέξαφ σθ ςψξαξσά όσαξ περιδιαβαίξει σθξ πόμθ λαι σιφ
ςψξοιλίεφ σθφ, ειδιλά ςσιφ δψσιλέφ νθσροπόμειφ. Φσαξ ςψξαξσά
ονάδεφ ςύηχροξυξ άτμιυξ, ζσυχώξ λαι άςσεηυξ. Φσαξ σο νάσι
σοψ πέζσει ςψξεχώφ πάξυ ςε σανπέμεφ εξοιλιαςσθρίυξ,
πυμθσθρίυξ, εκώςευξ λαι λασαςχέςευξ. Ν σεχξίσθφ Tom Rendon,
ςσο Stockton σθφ California, κέζψηε από σα οιλοξονιλά σοψ
6


προβμήνασα ηιασί νία λαι νόξο δραςσθριόσθσα, λαμύπσει όμο σο
χρόξο σοψ. Η δθνιοψρηία λαι σοποτέσθςθ πομύχρυνυξ πιξαλίδυξ
νε νια νόξο μέκθ πάξυ σοψφ. «Foreclosure», λασάςχεςθ
ψποτθλεψνέξοψ αλιξήσοψ
1
. Αψσέφ οι ειλόξεφ, ενζαξίωοξσαξ
πάξσοσε ςσοξ λαπισαμιςσιλό λόςνο, ςε περιόδοψφ λρίςθφ όπυφ θ
ςθνεριξή. Οο ιδιαίσερο όνυφ είξαι όσι ςήνερα, περιςςόσερο από
ποσέ, αψσέφ οι ειλόξεφ δεμ είμαι ρΰμλ λι επιπξώνεις νξθμ
κλιμωμία, αλλά νυμδέλμξαι άμμθκξα και ρε ξις αιξίες
ερζάμινθς ξθς κμίνθς ξλυ νυνξήραξλς.
Οο λμείςινο σθφ πρώσθφ δελαεσίαφ σοψ 21
οψ
αιώξα, βρίςλει σθξ
αξτρυπόσθσα νέςα ςε νια δειξή πραηνασιλόσθσα. Η λρίςθ ποψ έχει
κεςπάςει από σο 2008, έχει λμοξίςει ομόλμθρο σοξ λόςνο, λαι θ
απάξσθςθ συξ λψρίαρχυξ ςε αψσή έχει βψτίςει διςελασοννύρια
ερηαωονέξοψφ ςε απόηξυςθ. Δεξ έχει αλόνα κεπεραςσεί,
αξεκάρσθσα νε σο αξ νεσαβάμμεσαι ςε νορζή ή περιοχή
ελδήμυςθφ όπυφ είξαι θ ελσίξακθ σθφ λρίςθφ σοψ χρέοψφ ςσθξ
Γμμάδα λαι άμμεφ Γψρυπαϊλέφ χώρεφ. Σψξήτυφ υφ ςθνείο
έξαρκήφ σθφ, τευρείσαι θ λασάρρεψςθ σοψ χρθνασιςσιλού
λομοςςού σθφ Lehmann Brothers, ςσα νέςα σοψ Σεπσένβρθ σοψ
2008. Ωςσόςο, σα πρώσα ςθνάδια σθφ είχαξ ενζαξιςσεί δύο χρόξια
πριξ, ςσθξ έλρθκθ σθφ ζούςλαφ σθφ αηοράφ λασοιλίαφ ςε πομμέφ
πομισείεφ συξ ΗΘΑ. Οο ερώσθνα ποψ δθνιοψρηήτθλε ςσοψφ
περιςςόσεροψφ είξαι πώφ ηίξεσαι σα ςλανπαξεβάςνασα σοψ real
estate ςσθξ Καμιζόρξια λαι σο Λαϊάνι, ξα επθρεάωοψξ ομόλμθρθ
σθ χρθνασοπιςσυσιλή ςζαίρα, ξα ςχεσίωοξσαι νε σθξ παρασεσανέξθ
ύζεςθ, ή αλόνα λαι νε σα «προηράννασα διάςυςθφ» ομόλμθρυξ
χυρώξ. Γίξαι αμήτεια όσι θ απάξσθςθ, απαισεί νια ςύξτεσθ
νετοδομοηία λαι σθ ςψξελσίνθςθ πομμώξ παραηόξσυξ. Αψσό τα
επιχειρήςει αψσή θ ερηαςία. Η βαςιλή τέςθ όνυφ, είξαι αρλεσά
απμή. Η έκμθκθ ξθς καξανκευανξικής ζλύνκας νυμέβαλλε
καολμινξικά νξλ κεξύλιηρα ξθς παηκΰνριας κμίνθς επειδή θ
δθριλυμηία αυξής ήξαμ βανικΰ νυνξαξικΰ λλΰκλθμλυ ξλυ
λικλμλρικλύ νυνξήραξλς. Θιο ςψηλελρινέξα: θ αηορά λαι θ
πώμθςθ ηθφ λαι λσιρίυξ δεξ είξαι πμέοξ νια παράμμθμθ,
δεψσερεύοψςα προφ σοξ βαςιλό- βιονθχαξιλό λύλμο σοψ
λεζαμαίοψ, διαδιλαςία ςσθξ οποία νεσέχοψξ νερίδεφ σθφ αςσιλήφ
1. Από σθξ σαιξία «Capitalism-
A love story» σοψ Michael
Moore
7


σάκθφ, προερχόνεξεφ από οιλοηέξειεφ ιδιολσθσώξ ηθφ. Αποσεμεί,
σόςο θ ίδια όςο λαι οι χρθνασοπιςσυσιλέφ ςχέςειφ ηύρυ από
αψσήξ, πψρθξιλό λοννάσι σθφ ςύηχροξθφ λαπισαμιςσιλήφ
οιλοξονίαφ. Σψξδέεσαι νε έξα ςύξομο διαδιλαςιώξ ποψ
οιλοδόνθςαξ σο πομισιλό λαι οιλοξονιλό ςύςσθνα σιφ σεμεψσαίεφ
δελαεσίεφ. Για αψσό σο μόηο, θ παραλνή σθφ σροζοδόσθςε σθξ
παραλνή λαι λρίςθ ομόλμθροψ σοψ ςύηχροξοψ λαπισαμιςνού.
8


Α. ΚΑΘΙΤΑΖΙΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΧΩΡΟΣ.

Η διερεύξθςθ συξ ςχέςευξ νεσακύ σοψ χώροψ λαι συξ
λαπισαμιςσιλώξ λρίςευξ δεξ είξαι λάσι λαιξούρηιο. Οο παρόξ
λείνεξο δεξ ζιμοδοκεί ξα αξαμύςει νε επάρλεια αψσό σο ωήσθνα.
Εα αξαζέρυξ νοξάχα λάποιεφ βαςιλέφ ςλέγειφ, αξαηλαίεφ ηια σθ
ςψξέχεια.
Οο λαπισαμιςσιλό ςύςσθνα, από σα σέμθ σοψ 18
οψ
αιώξα νέχρι
ςήνερα, πέραςε από διαδοχιλέφ ζάςειφ λαι ςσάδια, περιόδοψφ
αξάπσψκθφ λαι νεηέτψξςθφ αμμά λαι λρίςθ λαι ύζεςθφ. Η ιςσορία
σοψ είξαι ςψξδεδενέξθ νε σιφ λρίςειφ, άμμεφ νιλρόσερεφ λαι άμμεφ
νεηαμύσερεφ. «Υ ό †‷′ή ′‧‭ ‮ ′
‪ή …‴‭ί†, ‮ ‪† 
′†‫
‱‬ό‵ ‣․‭
․‬‥†‭ί‸․′†
 ‴‵ έ‭† ‱ύ‱′‧‬†  ‮‷ ‡‰ί‱‪․′†
 «‪†‭‮‭
‪ά» ‱․
‪†′ά‱′†‱‧ 
‱‮‰‰‮ ί†‵, …
† ‭† ‣
†′†‰†‶″․ί  ‰‮‱‴‰
‭ά † ό
‱ύ‭′‮‬․‵ ‪‰ί‱․
‵, †‫‫ά ․‭′․‫ώ‵ †‭′ί″․′†, ‴‵ έ‭† ‱ύ‱′‧‬† ‮‰…†‭
‪ά
†‱′†″έ‵, «‶†‮′
‪ό», ό ‮‷ ‮
 ‪†′†‱′ά‱․
‵ ‱‶․′
‪ά ‱′†″․‰ή‵
†‭ά ′‷
‧‵… † ‮′․‫‮ύ‭ ′‧‭ ․
†ί‰․‱‧…»
2
. Οο ειδιλό χαραλσθριςσιλό
συξ λαπισαμιςσιλώξ λρίςευξ ςε ςχέςθ νε προθηούνεξεφ νορζέφ
ορηάξυςθφ είξαι όσι οι λρίςειφ δεξ προέρχοξσαι λψρίυφ από
ζψςιλέφ λασαςσροζέφ ή πομένοψφ αμμά από σθξ ίδια σθ
μεισοψρηία σθφ παραηυηήφ λαι σθφ οιλοξονίαφ. Θαρόμα αψσά ηια
σοψφ περιςςόσεροψφ ψποςσθριλσέφ σοψ λεζαμαιολρασιλού
ςψςσήνασοφ, σα αίσια συξ λρίςευξ παρένεξαξ πάξσοσε έξα
νψςσήριο, λαι αποδίδοξσαξ ςε παροδιλά ζαιξόνεξα
δψςμεισοψρηιώξ λαι απορρψτνίςευξ είσε ςσθξ ίδια σθξ αξτρώπιξθ
ζύςθ λαι σθξ απμθςσία.
Από σθ νεριά νοψ ψποςσθρίωυ σθ ναρκιςσιλή νετοδομοηία ποψ
ελσινά υφ πψρήξα συξ λρίςευξ σθξ πσυσιλή σάςθ σοψ νέςοψ
ποςοςσού λέρδοψφ ποψ «† ‮′․‫․ί ‬
† έ‪‥‰†‱‧,  ‮‷  ‰‮‱
‣
ά‸․

‱′‮‭ ‪․‥†‫†
‮‪‰†′
‪ό ′‰ό ‮  †‰†…‴…ή‵, ′‧‵ ‱‷‭․‶
‸ό‬․‭‧‵
†‭ά ′‷
‧‵ ′‧‵ ‪‮
‭‴‭
‪ή‵  †‰†…‴…
‪ή‵ ‣ύ‭†‬‧‵ ′‧‵ ․‰…†‱ί†‵»
3
λαι
εκθηείσαι λατώφ «‬․ ′‧‭  ‰‮‮‣․ύ‮‷‱† ‱‶․′
‪ή ‬․ί‴‱‧ ′‮‷
‬․′†‡‫‧′‮ύ ‪․‥†‫†ί‮‷ έ‭†‭′
 ′‮‷ ‱′†″․‰‮ύ, ‧ ‪․‥†‫†
‮‪‰†′
‪ή
 †‰†…‴…ή ‣‧‬
‮‷‰…․ί ‬
† †‷
†‭ό‬․‭‧ ‮‰…†‭
‪ή ‱ύ‭″․‱‧
4
′‮‷
‱‷‭‮‫
‪‮ύ ‪․‥†‫†ί‮‷, ά‬․‱‧ ‱‷‭έ ․
† ′‧‵ ‮ ‮ί†‵ ․ί‭†
, ′‮  ‮‱‮‱′ό
2. Θαπαλυξςσαξσίξοψ (2008)
3. Λαρκ (1978)
4. Ωφ νεσαβμθσό λεζάμαιο
ορίωεσαι σο σνήνα σοψ
λεζαμαίοψ ποψ χρθςινοποιείσαι
ηια σθξ αηορά σθφ ερηασιλήφ
δύξανθφ, οι νιςτοί συξ
ερηασώξ, ςσατερό σο νέροφ ποψ
απαισείσαι ηια σα νέςα
παραηυηήφ λαι σιφ πρώσεφ
ύμεφ, λαι ορηαξιλή ςύξτεςθ
είξαι θ αξαμοηία σοψ δεύσεροψ
προφ σο πρώσο.

9


′‧‵ ‷ ․‰†
ί†‵ ‭† ․‪‥‰ά‸․′†
 ‬․ έ‭† ‱′†″․‰ά ‬․
‴‭ό‬․‭‮ …․‭
‪ό
 ‮‱‮‱′ό ‪έ‰‣‮‷‵ ‬․ †‬․′ά‡‫‧′‮ †‪ό‬† ‪†
 ‬․ †‭․‰‶ό‬․‭‮ ′‮‭
‡†″‬ό ․‪‬․′ά‫‫․‷‱‧‵ ′‧‵ ․‰…†‱ί†‵»
5
. Η ιςσορία σοψ λαπισαμιςνού
είξαι νια προςπάτεια σοψ λάτε επιχειρθνασία λαι σοψ λεζαμαίοψ
ςψξομιλά ξα ψπερβούξ λαι αξσιςσρέγοψξ σθξ σάςθ αψσή, νέςα από
σεχξομοηιλέφ επαξαςσάςειφ ποψ ζέρξοψξ αψσονασοποίθςθ ςσθξ
παραηυηή, αύκθςθ σθφ παραηυηιλόσθσαφ σθφ ερηαςίαφ, νείυςθ
σθφ ακίαφ σθφ ερηασιλήφ δύξανθφ, επέλσαςθ συξ αηορώξ λ.α.
Λπορεί ςε περιόδοψφ ξα επισψηχάξεσαι θ αύκθςθ σθφ παραηυηήφ
χυρίφ σθξ πσώςθ σοψ ποςοςσού λέρδοψφ, υςσόςο αψσή δεξ
αλψρώξεσαι. Αξσιτέσυφ νεσά από αψσά σα λύνασα επαξενζαξίωεσαι,
λαι πιο ανείμιλσθ από προθηοψνέξυφ.
Νι λρίςειφ, αξ λαι προλαμούξ εψρύσερεφ ςψξέπειεφ, δεξ είξαι
λρίςειφ «ηεξιλά» προερχόνεξεφ από λάποιοψφ «ξόνοψφ» πέρα από
σθξ αξτρώπιξθ δραςσθριόσθσα, αξσιτέσυφ βαςίωοξσαι πάξσα ςσθξ
σεμνάσυςθ σθφ λερδοζορίαφ συξ λασόχυξ συξ νέςυξ
παραηυηήφ. Οθξ οψςία αψσήφ σθφ διαπίςσυςθφ τα επιςθνάξει ο
Ernest Mandel ςσο βιβμίο σοψ «Η σεμεψσαία οιλοξονιλή λρίςθ».
«Ν ‪† 
′†‫
‱′
‪ό‵ ′‰ό ‮‵  †‰†…‴…ή‵ ․ί‭†

′†‷′ό‶‰‮‭† …․‭
‪․‷‬έ‭‧ ․‬ ‮‰․‷‬†′
‪ή
 †‰†…‴…ή ‪†
  †‰†…‴…ή …
† ′‮ ‪έ‰‣‮‵
․ 
‶․
‰ή‱․‴‭  ‮‷ ‣‰‮‷‭ †‭․
ά‰′‧′† ‧ ‬ί† † ό
′‧‭ ά‫‫‧, ‣․‭ ‬ ‮‰․ί ‭† ‷ ά‰
․
 ′‮  ‰ώ′‮ ‱‪έ‫‮‵
‶‴‰ί‵ ′‮ ‣․ύ′․‰‮. Γί‭†
 ′†‷′ό‶‰‮‭† έ‭† ‱ύ‱′‧‬†
 ‮‷ ‱′‰έ‥․′†
  ‰‮‵ ′‧‭  †‰†…‴…ή ․‭ό‵ ‱‷‭․‶ώ‵
†‷
†‭ό‬․‭‮‷ ό…‪‮‷ ‷ ․‰†
ί†‵ (‷ ․‰․‰…†‱ί†‵) ‪†

έ‭† ‱ύ‱′‧‬† ό ‮‷ ‧  ‰†…‬†′
‪ή 
‣
‮ ‮ί‧‱‧ †‷′ή‵
′‧‵ ‷ ․‰†
ί†‵ ‷ ‮′ά‱‱․′†
 ‱′‧ ‣‷‭†′ό′‧′† ‭†
 ‮‷‫‧″‮ύ‭  ‰†…‬†′
‪ά ′† ․‬ ‮‰․ύ‬†′†,  ‮‷
 ․‰
έ‶‮‷‭ †‷′ή ′‧‭ ‷ ․‰†
ί†, ′‮‷‫ά‶
‱′‮ ‱′‧‭
′
‬ή ′‧‵  †‰†…‴…ή‵ ′‮‷‵ ( ‰‮‱‪‮‬ί‸‮‭′†‵ ′‮
‬έ‱‮ ‪έ‰‣‮‵), †‭ ό‶
 ‱․ ά‫‫․‵ ′
‬έ‵  ‮‷
․ 
′‰έ ‮‷‭ ′‧‭  ‰†…‬†′‮ ‮ί‧‱‧ ‷ ․‰‪․‰‣ώ‭.
Κά″․ ά‫‫‧ ․‰‬‧‭․ί† ′‮‷ ‪† 
′†‫
‱′
‪‮ύ ′‰ό ‮‷
 †‰†…‴…ή‵ ․
†‥†‭ί‸․
 έ‭† † ό ′† ‣
†‰″‰‴′
‪ά
5.Λαρκ (1978)
10


‶†‰†‪′‧‰
‱′
‪ά ′‮‷, ‶‴‰ί‵ ′† ‮ ‮ί† ‣․‭ ″† ή′†‭
 
† ‪† 
′†‫
‱′
‪ό‵»
6
.
Σε νια «λαμή» ςψηλψρία από λάποια ςσιηνή λαι νεσά τα ψπάρκει
αύκθςθ σθφ ορηαξιλήφ ςύξτεςθφ σοψ λεζαμαίοψ, νια αξαπόζεψλσθ
σάςθ αξσιλασάςσαςθφ σοψ ερηασιλού δψξανιλού νε νθχαξήνασα,
λατώφ λαι αύκθςθ συξ επεξδύςευξ. Αψσό νπορεί ξα λρασήςει
ςσάςινο σο ποςοςσό λέρδοψφ αξ σαψσόχροξα ψπάρκει αύκθςθ σοψ
ποςοςσού σθφ ψπερακίαφ, νείυςθ σινώξ συξ πρώσυξ ψμώξ λατώφ
λαι επεξδύςειφ ςε σονείφ λαι χώρεφ μιηόσερο αξαπσψηνέξεφ. Οθξ
περίοδο, όνυφ, αψσή τα ςψξσεμεςσούξ σρία αλόνα ηεηοξόσα ποψ
τα επθρεάςοψξ νεμμοξσιλά. Η αξάπσψκθ, αψκάξοξσαφ σθξ
απαςχόμθςθ νειώξει σοξ εζεδριλό ςσρασό συξ αξέρηυξ,
αμμάωοξσαφ σο ςψςχεσιςνό ψπέρ συξ δψξάνευξ σθφ ερηαςίαφ ποψ
ειδιλά αξ ςψξδψαςσεί νε άξοδο σοψ ερηασιλού λιξήνασοφ τα ζέρει
πσώςθ σοψ ποςοςσού αποςπώνεξθφ ψπερακίαφ. Οαψσόχροξα τα
νειώξοξσαι οι χώρεφ λαι οι σονείφ ποψ τα έχοψξ διαζορεσιλή
ςύξτεςθ, εξώ οι σινέφ συξ πρώσυξ ψμώξ τα ζσάςοψξ ςε έξα
λασώσασο όριο, βάςει λαι ζψςιλώξ παραηόξσυξ. Από έξα ςθνείο
λαι έπεισα τα επαξέρτει δρινύσερθ θ πσυσιλή σάςθ σοψ ποςοςσού
λέρδοψφ. Οα ψπερςψςςυρεψνέξα λεζάμαια σα οποία δεξ τα
νπορούξ ξα επαξεπεξδψτούξ ςσθ βιονθχαξία νε ιλαξοποιθσιλό
αποδοσιλό ςψξσεμεςσή τα βροψξ δρόνοψφ λερδοςλοπιλούφ λαι πιο
επιςζαμείφ, έσςι ώςσε ξα νθξ νειώξοξσαι οι επεξδύςειφ λαι σο
οιλοξονιλό «νποψν» ξα ζαίξεσαι όσι ςψξεχίωει. Η περίοδοφ ποψ τα
αλομοψτήςει είξαι ηξυςσή υφ «ψπερτέρναξςθ» λασά σθ διάρλεια
σθφ οποίαφ θ προςπάτεια ψπερλάμψγθφ σθφ πσώςθφ τα ζέρει δύο
αποσεμέςνασα. Εα αψκθτεί θ πίςσυςθ λαι λασ’ επέλσαςθ σα χρέθ
συξ επιχειρήςευξ, εξώ όςο ςψξεχίωεσαι θ αξάπσψκθ τα ενζαξιςσεί
λαι πρόβμθνα ψπερπαραηυηήφ μόηυ σθφ αύκθςθφ σθφ
παραηυηιλόσθσαφ σθφ ερηαςίαφ. Η λρίςθ ψπερπαραηυηήφ τα
νειώςει λαι άμμο σο ποςοςσό λέρδοψφ παρά σθξ αψκθνέξθ
ψπερακία ποψ παράηεσαι. Οαψσόχροξα θ αύκθςθ σθφ αξερηίαφ λαι
θ πσώςθ συξ νιςτώξ τα νειώςει νε σθ ςειρά σθφ σο ςψξομιλό όηλο
ψπερακίαφ λαι βέβαια τα εξσείξει σθξ αδψξανία αηορώξ
ενπορεψνάσυξ. Γπίςθφ θ αύκθςθ συξ επιλίξδψξυξ επεξδύςευξ
λάξει ομόλμθρο σο ςύςσθνα εψάμυσο ςε ηεηοξόσα ποψ
6. Λαξσέμ (1980)
11


μεισοψρηούξ υφ «πψροδόσεφ» όπυφ νπορεί ξα είξαι έξα
χρθνασιςσιλό ςλάξδαμο, νια λασάρρεψςθ νιαφ νεηάμθφ εσαιρείαφ ή
νια απόσονθ έμμειγθ πρώσυξ ψμώξ.
Οο ωήσθνα σοψ χώροψ τα σο δούνε από σθ ςλοπιά σθφ
προςπάτειαφ σοψ λαπισαμιςνού ξα κεπερξά σιφ λρίςειφ σοψ λαι ξα
βρίςλει ξέοψφ δρόνοψφ λερδοζορίαφ. Από σθ δελαεσία σοψ 1970 ο
Henry Lefebvre τα απαξσήςει ςσο ερώσθνα πυφ διασθρήτθλε ο
λαπισαμιςνόφ ςσιφ βιονθχαξιλέφ χώρεφ νε σοξ εκήφ σρόπο: «Κ†′ά
′‧ …‭ώ‬‧ ‬‮‷, ‮
 ‪‮
‭‴‭
‪έ‵ ‱‶έ‱․
‵ ′‮‭ ‪† 
′†‫
‱‬ό, ‣‧‫†‣ή ‮

‱‶έ‱․
‵ ․‪‬․′ά‫‫․‷‱‧‵ ‪†
 ‪‷‰
†‰‶ί†‵, ‣
†′‧‰‮ύ‭′†
 † ό ‪†
 ‬έ‱†
‱‟ ‮‫ό‪‫‧‰‮ ′‮ ‶ώ‰‮, † ό ‪†
 ‬έ‱† ‱′‮‭ ‮‰…†‭
‪ό ‶ώ‰‮»
7
.Ν David
Harvey, ψποςσθρίωει όσι «‧ †‱′
‪‮ ‮ί‧‱‧ έ †

․ έ‭† ․‭․‰…ό ‰ό‫‮,
‬†‸ί ‬․ ά‫‫† ‥†
‭ό‬․‭† ό ‴‵ ‮
 ‱′‰†′
‴′
‪έ‵ ‣† ά‭․‵, ‱′‧‭
† ‮‱ό‡‧‱‧ ′‮‷  ‫․‮‭ά‱‬†′‮‵  ‰‮ϊό‭′‴‭  ‮‷ ‮
 ‪† 
′†‫
‱′έ‵
‣‧‬
‮‷‰…‮ύ‭ ‣
†‰‪ώ‵ ‱′‧‭ †‭†‸ή′‧‱‧ ‪․‰‣ώ‭»
8
.
Εα ςσατούνε ηια μίηο ςσοξ Harvey λαι ςσθξ πομύσινθ
ςψξειςζορά σοψ ηύρυ από σο τένα σθφ ςψςςώρεψςθφ σοψ
λεζαμαίοψ λαι σθφ επέξδψςθφ ςσθ Γθ. Αλομοψτώξσαφ σθ
ναρκιςσιλή νετοδομοηία ψποςσθρίωει όσι «‧ ‱‷‱‱ώ‰․‷‱‧ ․ί‭†
 ‮
′‰ό ‮‵ ‬έ‱† † ό ′‮‭ ‮ ‮ί‮ ‧ ‪† 
′†‫
‱′
‪ή ′ά
‧ †‭† †‰ά…․
 ′ό‱‮
′‮‭ ․†‷′ό ′‧‵ ό‱‮ ‪†
 ′‧‭ ‪‷‰
†‰‶ί† ′‧‵  ά‭‴ ‱′‧‭ ․‰…†‱ί†»
9
.
Ωςσόςο θ ςψςςώρεψςθ νέςυ σοψ πρυσαρχιλού λύλμοψ σοψ
λεζαμαίοψ (primary circuit of capital) έχει εηηεξή αδιέκοδα έσςι
ώςσε ξα οδθηείσαι ςε ψπερςψςςώρεψςθ ποψ νπορεί ξα έχει
πομμέφ νορζέφ. Ππερπαραηυηή αηατώξ, νειυνέξα ποςοςσά
λέρδοψφ, πμεόξαςνα λεζαμαίοψ, πμεόξαςνα ερηαςίαφ λαι
αψκαξόνεξο ποςοςσό ελνεσάμμεψςθφ σθφ ερηασιλήφ δύξανθφ. Σε
αψσό σο ςθνείο είξαι ποψ εξιςχύεσαι θ ροή λεζαμαίοψ προφ σοξ
δεψσεροηεξή λύλμο σοψ λεζαμαίοψ (secondary circuit of capital),
δθμαδή προφ σο αλίξθσο (fixed) λεζάμαιο. «Λ
† ․‥
‪′ή †‫‫ά
 ‰‮‱‴‰
‭ή ‫ύ‱‧ ‱′‮  ‰ό‡‫‧‬† ′‧‵ ‷ ․‰‱‷‱‱ώ‰․‷‱‧‵ ․ί‭†
 ‧
‱′‰‮‥ή ′‴‭ ‰‮ώ‭ ′‮‷ ‪․‥†‫†ί‮‷  ‰‮‵ ′‮‭ ‣․‷′․‰‮…․‭ή ‪ύ‪‫‮»
10
.
Αψσό απαισεί χρήνασα, σόςο ηια σθξ επέξδψςθ σοψ λεζαμαίοψ όςο
λαι ηια σθξ λασαξάμυςθ. «Η ‱′‰‮‥ή ‱′‮‷‵  ό‰‮‷‵ ‣․‭ ‬ ‮‰․ί ‭†
․ 
′․‷‶″․ί ‶‴‰ί‵  †‰‮‶ή ‶‰ή‬†′‮‵ ‪†
 ․‭ό‵  
‱′‴′
‪‮ύ
‱‷‱′ή‬†′‮‵  ‮‷ ‣‧‬
‮‷‰…․ί “‥†‭′†‱′
‪ό ‪․‥ά‫†
‮”  ‰
‭ † ό ′‧‭
7. Lefebvre (1977)
8. Harvey (2008)
9. Harvey (1985)
10. ο.π.

12


 ‰†…‬†′
‪ή  †‰†…‴…ή ‪†
 ‪†′†‭ά‫‴‱‧»
11
. Αψσή θ διαδιλαςία,
επαξενζαξίωεσαι, ςε περιόδοψφ λρίςθφ. Οιφ σεμεψσαίεφ δελαεσίεφ,
λαι ειδιλά από σα νέςα σοψ 70, μανβάξει χώρα λαι νια αλόνα
ιςσοριλή διαδιλαςία.
«Η 
‪†‭ό′‧′† ‬․′†‡ί‡†‱‧‵ ‪†
 ․‬ ‮‰․‷‬†′
‪ή‵
†‭′†‫‫†…ή‵ ′‧‵ …‧‵ ‱․ ‪†‬ί†  ․‰ί ′‴‱‧ ‣․‭
․……‷ά′†
 ό′
 ″† †‭′
‬․′‴ ί‸․′†
 ‴‵ ‪†″†‰ά
‶‰‧‬†′‮‮
‪‮‭‮‬
‪ό  ‰‮ϊό‭, ‪†
 …
† ′‮ ‬․…†‫ύ′․‰‮
‬έ‰‮‵ ′‧‵ 
‱′‮‰ί†‵ ′‮‷ ‪† 
′†‫
‱‬‮ύ ‧ …‧ ‣․‭
ή′†‭ ․‫․ύ″․‰† ․‬ ‮‰․ύ‱
‬‧ ‱ύ‬‥‴‭† ‬․ ‬
† ′ό‱‮
† ‫ή †‰‶ή. Η †‭ά ′‷
‧ ′‧‵ †‭′†‫‫†…ή‵ †…†″ώ‭, ‧
․
ά ‫‴‱‧ ′‴‭ ‭‮‬
‱‬†′
‪ώ‭ ‱‶έ‱․‴‭ ‪†
 ‧
‬․…έ″‷‭‱‧ ′‮‷  
‱′‴′
‪‮ύ ‱‷‱′ή‬†′‮‵
‣‧‬
‮ύ‰…‧‱†‭ ′‧‵  ‰‮ϋ ‮″έ‱․
‵ …
† ′‧‭
†‷
†‭ό‬․‭‧ †‭′
‬․′ώ 
‱‧ ′‧‵ …‧‵ ‱†‭
‶‰‧‬†′‮‮
‪‮‭‮‬
‪ό  ‰‮ϊό‭.»
12

Η διαδιλαςία αξσινεσώπιςθφ σθφ ηθφ ςαξ χρθνασοπιςσυσιλό
προϊόξ είξαι έξα λαταριςσιλό ςσοιχείο ηια σθξ λασαξόθςθ σοψ
ρόμοψ σθφ αηοράφ λασοιλίαφ ςσθ ςθνεριξή εποχή. To αηατό σοψ
real estate είξαι πμέοξ νθ- ψμιλό (dematerialized) λαι νθ- χυριλό
(de territorialized)
13
. Ωφ νια χρθνασοπιςσυσιλή ςψξαμμαηή,
εξσάςςεσαι ςσθ διαδιλαςία ςψςςώρεψςθφ σοψ λεζαμαίοψ.
Γπονέξυφ, θ λασαξόθςθ σθφ μεισοψρηίαφ σοψ real estate λαι σοψ
ρόμοψ σοψ ςσθ ςύηχροξθ οιλοξονία, ςψξδέεσαι νε σθξ λασαξόθςθ
συξ βαςιλώξ ςσοιχείυξ ποψ οιλοδόνθςαξ σο ςύηχροξο
λαπισαμιςνό. Σξα οιλοδόνθνα ποψ ήσαξ από σα τενέμια σοψ
αςσατέφ, νε διαρλή λριςιαλά κεςπάςνασα, ποψ δεξ λασόρτυςε
ποσέ ξα ζσάςει ςσοψφ ρψτνούφ αξάπσψκθφ συξ νεσαπομενιλώξ
δελαεσιώξ. Και ΰξαμ εμνωραξώμεξαι θ ηθ νξθμ κυκλλζλμία
ξλυ κεζαλαίλυ, εμνωραξώμεξαι και νξις εηηεμείς αμξιζάνεις
ξλυ καπιξαλινξικλύ ξμΰπλυ παμαηωηής, ηίμεξαι βανικΰ
νυνξαξικΰ εμΰς διαμκώς κλλμιζΰρεμλυ νυνξήραξλς.
11. Harvey (1985)
12. Harvey (2006)
13. Webber (2002)

13


Β.Η ΘΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ:

Γίξαι εψρέυφ αποδελσό, όσι σιφ σεμεψσαίεφ δελαεσίεφ έχοψνε
ειςέμτει ςε νια ξέα περίοδο, αιςτθσά διαζοροποιθνέξθ από σα
όμα σα επίπεδα, από σθξ οιλοξονία λαι σθξ αςλούνεξθ πομισιλή,
νέχρι σθξ σέχξθ λαι σθξ αιςτθσιλή. Η αζεσθρία αψσώξ συξ
νεσαςχθνασιςνώξ σοποτεσείσαι ςψξήτυφ ςσιφ αρχέφ σθφ δελαεσίαφ
σοψ 1970. Η λρίςθ σοψ ΄70 τα σερνασίςει, σα «χρψςά»
νεσαπομενιλά χρόξια σθφ λαπισαμιςσιλήφ Δύςθφ, νια περίοδο
οιλοξονιλήφ εψνάρειαφ, βιονθχαξιλήφ νεηέτψξςθφ λαι ειρήξθφ.
Θάξυ ςσα ςψξσρίννια σοψ πομένοψ τα οιλοδονθτεί νια
λαπισαμιςσιλή λοιξυξία ποψ ςψξοπσιλά τα περιηραζόσαξ υφ εκήφ:
Οεράςσια βιονθχαξιλή παραηυηή ςσθ βάςθ συξ επαξαςσασιλώξ
αμμαηώξ σοψ ζορξσιςνού λαι σοψ σεψμοριςνού. Σσατερή ερηαςία
νε ακιοπρεπέφ ειςόδθνα, σέσοιο ποψ ξα εηηψάσαι σθ ςψμμοηιλή
λασαξάμυςθ συξ αηατώξ. Σψηλρόσθςθ σοψ λράσοψφ πρόξοιαφ, ςσθ
μοηιλή σοψ λεψξςιαξιςνού, ποψ παρείχε λοιξυξιλέφ παροχέφ νε
αξσάμμαηνα σθξ λοιξυξιλή ειρήξθ λαι σθξ αδιάςπαςσθ νεηέτψξςθ
σθφ παραηυηήφ. Οο λράσοφ διασθρούςε ςσα χέρια σοψ σθξ θηενοξία
ςσθξ οιλοξονία επί σθφ αηοράφ νέςα από περιοριςσιλέφ ρψτνίςειφ.
Σχεσιλά ςσατερέφ διετξείφ ςχέςειφ σοψ λαπισαμιςσιλού νπμολ
εξάξσια ςσθξ «λόλλιξθ απειμή», νε αδιαςάμεψσθ θηενοξία συξ
ΗΘΑ, λαι ςσατερέφ ςψξαμμαηνασιλέφ ιςοσινίεφ ςσθ βάςθ σοψ
Bretton Woods.
Αψσά σα ςσοιχεία τα ςθνασοδοσήςοψξ νια ομόλμθρθ περίοδο
ςσθξ ιςσορία σοψ λαπισαμιςσιλού ςψςσήνασοφ, ποψ τευρείσαι σο
ςσάδιο σοψ «λρασιλονοξυπομιαλού λαπισαμιςνού». Σσα χρόξια
ποψ τα αλομοψτήςοψξ από σθ δελαεσία σοψ 80 νέχρι ςήνερα,
παρασθρείσαι θ ςσαδιαλή ψπέρβαςθ όμυξ αψσώξ συξ ςψςσασιλώξ
ςσοιχείυξ, λαι θ είςοδοφ ςε νια ξέα ζάςθ σοψ λαπισαμιςνού
14
.
Αψσέφ οι αμμαηέφ ςχεσίωοξσαι άνεςα νε σοψφ παράηοξσεφ ποψ
οδήηθςαξ ςσθξ λασαςλεψαςσιλή ζούςλα λαι σιφ παηλόςνιεφ
ςψξέπειεφ σθφ. Γίξαι ςαζέφ όσι θ έλσαςθ λαι θ τενασομοηία σθφ
ερηαςίαφ δεξ επισρέπει σθξ πμήρθ περιηραζή αψσώξ συξ
14. Χςσεροφ λαπισαμιςνόφ, ξέοφ
ινπεριαμιςνόφ, ομολμθρυσιλόφ
λαπισαμιςνόφ,
παηλοςνιοποιθνέξοφ
λαπισαμιςνόφ είξαι νεριλά από
σα οξόνασα ποψ έχοψξ
χρθςινοποιθτεί ηια ξα
περιηράγοψξ αψσή σθξ εκέμικθ.
14


νεσαβομώξ, υςσόςο θ, επιλεξσρυνέξθ ςσο τένα, ςψξοπσιλή
αξαζορά σοψφ είξαι αξαηλαία.

Β.1. ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΥΘπΡΒΑΣΗ ΤΟΥ ΜΟΡΝΤΙΣΛΟΥ.
Η λρίςθ σοψ 1970, είξαι λρίςθ λαι σοψ ζορξσιλού νοξσέμοψ
παραηυηήφ λαι λασαξάμυςθφ. Οο νοξσέμο αψσό ποψ έζερε
επαξαςσασιλέφ αμμαηέφ ςσθ βιονθχαξιλή παραηυηή βαςιωόσαξ
ςσθξ σψποποίθςθ συξ προϊόξσυξ, σθ νθχαξοποίθςθ συξ
διαδιλαςιώξ, σθξ επιςσθνοξιλή ορηάξυςθ σθφ ερηαςίαφ (ποψ
ειςήηαηε ο Οέθμορ) λαι σθξ αμψςίδα παραηυηήφ. Ωςσόςο ο
ζορξσιςνόφ δεξ ήσαξ νοξάχα έξα νοξσέμο παραηυηήφ αμμά νια
ομόλμθρθ μοηιλή ηύρυ από σθξ λοιξυξία, σιφ ςχέςειφ ερηαςίαφ λαι
λασαξάμυςθφ. «Τ‮ 
․‶‴‰
‱′ό ‬․ ′‮‭ Ford, ή′†‭ ′‮ ό‰†‬ά ′‮‷, ′‮
…․…‮‭ό‵ ό′
 †‭†…‭ώ‰
‸․ ‰‧′ά  ‴‵ ‧ ‬†‸
‪ή  †‰†…‴…ή ‱ή‬†
‭․
‬†‸
‪ή ‪†′†‭ά‫‴‱‧, έ‭† ‭έ‮ ‱ύ‱′‧‬† †‭† †‰†…‴…ή‵ ′‧‵ ․‰…†′
‪ή‵
‣ύ‭†‬‧‵, ‭έ․‵  ‮‫
′
‪έ‵ …
† ′‮‭ έ‫․…‶‮ ‪†
 ′‧ ‣
․ύ″‷‭‱‧ ′‧‵
․‰…†‱ί†‵, ‭έ† †
‱″‧′
‪ή ‪†
 •‷‶‮‫‮…ί†, ‬․ ‫ί…† ‫ό…
† έ‭† ‭έ‮ ․ί‣‮‵
‮‰″‮‫‮…
‪ά ‮‰…†‭‴‬έ‭‧‵, ‬‮‭′․‰‭
‱′
‪ή‵ ‪†
 ‫†ϊ‪
‱′
‪ή‵
‣‧‬‮‪‰†′
‪ή‵ ‪‮
‭‴‭ί†‵»
15
.
Οο νοξσέμο αψσό λατόριςε, ςε νεηάμο βατνό, σθξ πορεία συξ
νεηάμυξ δψσιλώξ πόμευξ. Οα νεηάμα ερηοςσάςια, εξίςχψςαξ σθξ
αςσιλοποίθςθ λαι δθνιοψρηήτθλαξ σα νιλρά λαι νεηαμύσερα
βιονθχαξιλά αςσιλά λέξσρα, είσε ςσιφ ψπάρχοψςεφ νεηάμεφ πόμειφ,
είσε ςε ξέεφ. Νι βιονθχαξίεφ έδιξαξ απαςχόμθςθ ςε σεράςσια
λοννάσια σοψ πμθτψςνού, αλόνα λαι ςε ομόλμθρεφ πόμειφ, είσε
άνεςα είσε νέςα από δραςσθριόσθσεφ ςχεσιωόνεξεφ. Θαρόσι, θ
ςσατερή ερηαςία, σα ςσατερά ειςοδήνασα λαι σα ιςχψρά
ςψξδιλάσα, δεξ έηιξαξ ποσέ λσήνα όμυξ, αμμά λψρίυφ συξ μεψλώξ
αξδρώξ, νπορεί ξα ψποςσθριχσεί όσι θ πμειογθζία σθφ λοιξυξίαφ
διασθρούςε έξα ακιοπρεπέφ επίπεδο διαβίυςθφ. Θροφ σα σέμθ σοψ
1960, ζάξθλε όσι αψσή θ αξάπσψκθ έζσαξε ςε έξα όριο, λαι οι
ρψτνοί λερδοζορίαφ συξ επιχειρήςευξ έπεζσαξ. Γιδιλά νεσά από
σθξ λρίςθ σοψ 1970 αρχίωει νια ςσαδιαλή διαδιλαςία ψπέρβαςθφ,
αξαίρεςθφ λαι επέλσαςθφ σοψ ζορξσιςνού ποψ περιηράζθλε υφ
νεσαζορξσιςνόφ
16
ή εψέμιλσθ ςψςςώρεψςθ
17
. Η μέκθ εψεμικία
15. Harvey (2009)
16. Murray (1992)
17. Harvey (2009)
15


ηίξεσαι θ ςθναία σθφ ξέαφ εποχήφ, ποψ ψπεραςπίωεσαι όσι σα
ςσασιλά ςψςσήνασα σοψ ζορξσιςνού δεξ νπορούξ ξα προςδώςοψξ
σθξ προςαρνοςσιλόσθσα ποψ απαισεί σο οιλοξονιλό ςύςσθνα. Λια
ςειρά από νεσαςχθνασιςνούφ τα μάβει χώρα. Η βιονθχαξιλή
παραηυηή διαςπάσαι, σνήνασα σθφ νεσαζέροξσαι ςε χώρεφ νε
ζτθξόσερα ερηασιλά χέρια, εξώ ςσιφ δψσιλέφ νθσροπόμειφ
παρανέξοψξ σα πιο εκειδιλεψνέξα λοννάσια ναωί νε σθξ αξαβίυςθ
συξ ψπερηομαβιώξ, συξ οιλιαλώξ εσαιρειώξ λαι συξ sweat shops.
Νι πιο επισψχθνέξοι παραηυηιλοί σονείφ είξαι αψσοί ποψ
ςψξδψάωοψξ σα ξέα εψέμιλσα ςψςσήνασα νε λαιξοσόνα ορηάξυςθ
λαι ξέεφ σεχξομοηίεφ. Σσςι ειςάηοξσαι οι προηραννασιωόνεξεφ
νθχαξέφ ποψ νπορούξ ξα αμμάκοψξ από προϊόξ ςε προϊόξ. Λε σοξ
σρόπο αψσό θ Toyota λασάζερε ξα νειώςει ςε δύο μεπσά νια
διαδιλαςία ποψ θ General Motors έλαξε ςε 9 ώρεφ. Η ηεξιλή ιδέα
σθφ «ιαπυξοποίθςθφ» είξαι θ δραςσιλή νείυςθ συξ λοννασιώξ λαι
συξ διαδιλαςιώξ λαι ο νθδεξιςνόφ συξ ματώξ, νια διαδιλαςία ποψ
οξονάςσθλε ςψςσθνοποίθςθ ςε αξσίτεςθ νε σθξ αψσονασοποίθςθ.
Η ψπέρβαςθ σοψ ζορξσιςνού δεξ μεισοψρηεί ςαξ ηεξιλό
ψπόβατρο ηια σθξ ερηαςία. Αξσιτέσυφ έχει άνεςεφ επιπσώςειφ ςσο
τένα σθφ αηοράφ λασοιλίαφ. Σε ομόλμθρεφ ςχεδόξ σιφ πόμειφ συξ
ΗΘΑ λαι σθφ Γ.Γ., θ ςσαδιαλή αποβιονθχάξιςθ, ελσίξακε σθξ
αξερηία. Σε οριςνέξα βιονθχαξιλά λέξσρα αψσό ήσαξ νια
πραηνασιλή εκόξσυςθ σοψ πμθτψςνού. Οεράςσιεφ νάωεφ ερηασώξ,
ποψ νέχρι πρόσιξοφ, απομάνβαξαξ νια ςχεσιλά αςζαμή ωυή τα
οδθηθτούξ ςσα όρια σθφ εκατμίυςθφ, ναωί νε όςοψφ βρίςλοξσαξ
ήδθ ελεί. Οα ξέα εψέμιλσα ςψςσήνασα δθνιοψρηούξ ςψξτήλεφ
διαρλούφ αξαςζάμειαφ λαι ςψχξά αλραίαφ ελνεσάμμεψςθφ.
Οαψσόχροξα θ λρίςθ ςσθξ παραηυηή, ποψ δεξ έχει αλόνα
αξσιρροπθτεί, οδήηθςε λαι ςψξεχίωει νξθμ έκλδλ κεζαλαίωμ απΰ
ξθ βιλρθχαμία πμλς αμαζήξθνθ κεμδλζΰμας επαμεπέμδυνθς.
Γξίςχψςε σθξ σάςθ προφ αψσό ποψ περιηράγανε ξυρίσερα, σθξ
ςσροζή προφ σο αλίξθσο λεζάμαιο. Αλόνα περιςςόσερο,
ηιηάξσυςε σθξ ροή προφ σθξ χρθνασοπιςσυσιλή δραςσθριόσθσα λαι
όμεφ σθφ νορζέφ σθφ «νθ παραηυηιλήφ» οιλοξονίαφ. Η πιο
ςθναξσιλή εκέμικθ είξαι θ βατνιαία επικμάξθνθ ξλυ
χμθραξλπινξωξικλύ ξλρέα έξαξσι σοψ βιονθχαξιλού. Θρέπει ξα
16


επιςθνάξοψνε όσι θ ςχέςθ αψσώξ συξ δύο είξαι αρλεσά πιο
ςύξτεσθ από αξσαηυξιςσιλή. Αξσίτεσα, οι ίδιεφ οι νεηάμεφ
βιονθχαξιλέφ επιχειρήςειφ, πρυσαηυξίςσθςαξ ςσθξ εκέμικθ αψσή.
Ραραλσθριςσιλή είξαι θ δήμυςθ σοψ πρόεδροψ σθφ US Steel, ποψ
αξήηηειμε νια ελσρασεία εκαηορώξ λαι επελσάςευξ μέηοξσαφ όσι
«′‮ ‪†″ή‪‮‭ ′‧‵ ‣
․ύ″‷‭‱‧‵ ′‧‵ ․′†
‰․ί†‵ ․ί‭†
 ‭† ‡…ά‸․
 ‶‰ή‬†′†,
ό‶
 ‶ά‫‷‡†».
Αποσεμεί βαςιλή τέςθ, όσι σο νοξσέμο σθφ βιονθχαξιλήφ
παραηυηήφ δεξ είξαι νια δεψσερεύοψςα παράνεσροφ εξσόφ εξόφ
οιλοξονιλό- πομισιλού ςψςσήνασοφ αμμά θ βάςθ σθφ λοιξυξιλήφ
δονήφ λαι επονέξυφ οι αμμαηέφ ςε αψσήξ ςθνασοδοσούξ
εψρύσερεφ αξαλασασάκειφ. Σθναξσιλόσερεφ εκ αψσώξ, οι αμμαηέφ
ςσθξ λψρίαρχθ πομισιλή συξ λψβερξήςευξ λαι συξ λρασώξ.

Β.2.ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΗΣ «ΚπΥΝΣΙΑΝΗΣ ΡΥΕΛΙΣΗΣ»
ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΘΡΟΝΟΙΑΣ. ΗΓπΛΟΝΙΑ
ΝπΟΜΙΖπΖπΥΕπΡΙΣΛΟΥ.
ςσιφ νεσαπομενιλέφ δελαεσίεφ, θ άμμθ είξαι ο λεϋξςιαξιςνόφ
λαι θ ςψηλρόσθςθ σοψ λράσοψφ πρόξοιαφ. ΢μμυςσε, σα ςσοιχήνασα
ποψ είχαξ ξα ελπμθρώςοψξ σα λαπισαμιςσιλά λράσθ νεσά σοξ
πόμενο ήσαξ, από σθ νια νεριά θ αξόρτυςθ λαι αξάπσψκθ σθφ
παραηυηήφ λαι από σθξ άμμθ, θ απώτθςθ σθφ προοπσιλήφ σοψ
ςοςιαμιςνού λαι σθφ επαξάςσαςθφ ποψ αποσεμούςε σο άμμο νπμολ
συξ ξιλθσώξ σοψ πομένοψ λαι ςσόχο ηια σα ερηασιλά λιξήνασα λαι
σθξ Αριςσερά ομόλμθροψ σοψ λόςνοψ, ποψ είχε πάρει πάξυ σθφ
σθξ αξσίςσαςθ ςσο Ρίσμερ. Ρρειαωόσαξ, επονέξυφ, νια μύςθ ποψ ξα
εηηψάσαι σθξ οιλοξονιλή πρόοδο, ξα εκορλίωει σα ζαξσάςνασα σθφ
νεηάμθφ ύζεςθφ λαι σαψσόχροξα ξα λρασά αξέπαζο σοξ
λαπισαμιςσιλό σρόπο παραηυηήφ λαι σθξ ιδιολσθςία. «Τ‮ ‪‰ά′‮‵
 ‰ό‭‮
†‵ ‮‥․ί‫․
 ′‧ …έ‭․‱‧ ′‮‷ ‱․ ‬
†  ‰‮‱ ά″․
† ‭† ․
‮‰‪
‱′․ί ‧
‱‮‱
†‫
‱′
‪ή † ․
‫ή»
18
, τα παραδεχσεί ο τευρθσιλόφ ψποςσθριχσήφ
σοψ Οόξι Λπμερ ΢ξσοξι Γλίξσεξφ. Αψσή θ μύςθ βρέτθλε ςσοξ
λρασιλό παρενβασιςνό, ςσθξ ςψηλρόσθςθ δθμαδή ξόνυξ λαι
περιοριςνώξ ποψ ξα αξαλόπσοψξ σθξ αξεκέμεηλσθ ασονιλή
18. Γλίξσεξφ (1998)
17


δραςσθριόσθσα λαι ξα προςζέροψξ έξα εμάχιςσο επισρεπσό
επίπεδο ωυήφ ηια όμοψφ σοψφ λασοίλοψφ. Θρόλεισαι ηια νια
πομισιλή ποψ είχε εζαρνοςσεί ήδθ πριξ από σοξ πόμενο ςσιφ ΗΘΑ,
από σοξ Ξούωβεμσ λαι σο New Deal, ηια ξα βρει σθξ παηλόςνια
αξαηξώριςθ λαι εζαρνοηή σθφ ςσα νεσαπομενιλά χρόξια. Οο
δίπομο ζορξσιςνόφ- λεϋξςιαξιςνόφ, ορίωει νια ςψξομιλή μοηιλή,
σθξ ψποηραζή εξόφ «λοιξυξιλού ςψνβομαίοψ» αξάνεςα ςσθξ
αηορά, σο λράσοφ λαι σθξ λοιξυξία. Σύνζυξα νε αψσήξ
λασοχψρυξόσαξ θ 8υρθ, ςσατερή λαι νε ιλαξοποιθσιλέφ αποδοχέφ,
ερηαςία, οι νεηάμεφ δαπάξεφ λρασιλήφ βοήτειαφ (αςζάμιςθ, ψηεία,
παιδεία, λοιξυξιλή λασοιλία λσμ) ποψ προέρχοξσαξ από ψγθμή
ζορομόηθςθ σοψ λεζαμαίοψ λαι θ ςψμμοηιλή λαι αδιασάραχσθ
λασαξάμυςθ συξ αηατώξ.
Η λρίςθ σοψ 1970 τα λμοξίςει αψσή σθξ πραηνασιλόσθσα. Η
ςψξομιλή απάξσθςθ τα έρτει σθ δελαεσία σοψ 80, ςσα πρόςυπα
σοψ Ξήηλαξ λαι σθφ Εάσςερ, νε σθξ αξάδψςθ σοψ
ξεοζιμεμεψτεριςνού. Οο βαςιλό ςσοιχείο σοψ ξεοζιμεμεψτεριςνού
ςσθξ οιλοξονιλή λαι πομισιλή ςλέγθ είξαι θ άρξθςθ σοψ λρασιλού
παρενβασιςνού. Οο λράσοφ, πμέοξ τευρείσαι θ πθηή συξ λαλώξ,
αζού περιορίωει σθξ επιχειρθνασιλή δραςσθριόσθσα λαι σθξ
ασονιλή εμεψτερία. Γπαξήμτε ςσο προςλήξιο «σο αόρασο χέρι σθφ
αηοράφ», σοψ λμαςιλού ζιμεμεψτεριςνού, σο οποίο νπορεί ξα
ρψτνίςει σθξ οιλοξονιλή λαι ωυή λαι ξα οδθηήςει ςσθξ εψνάρεια.
Για σα επόνεξα 30 χρόξια, νέχρι λαι ςήνερα, θ ξεοζιμεμεύτερθ
πομισιλή αλομοψτείσαι χυρίφ διαλοπέφ, λαι νάμιςσα από σο 90 λαι
νεσά ςσο ςψξσριπσιλά νεηαμύσερο λοννάσι σοψ λόςνοψ, από όμεφ
σιφ λψβερξήςειφ, ςψξσθρθσιλέφ, ςοςιαμδθνολρασιλέφ,
ςψξαςπιςνού, αλόνα λαι ςε αψσέφ ποψ αψσοπροςδιορίωοξσαι υφ
αριςσερέφ. Ν Claude Julien, πρώθξ διεψτψξσήφ σθφ Le Monde
Diplomatique, τα ηράγει σο 1985, όσαξ πρόεδροφ σθφ Γαμμίαφ
είξαι ο ςοςιαμιςσήφ Λισεράξ:
«Σ′‧‭ Γ‷‰ώ ‧ ″έ‫‮‷‬․ ‭† ․ί‬†‱′․
‥
‫․‫․ύ″․‰‮
,  ‮‫ύ  ․‰
‱‱ό′․‰‮ ‬ά‫
‱′† †‥‮ύ
‱′‧‭ ‪‷‡έ‰‭‧‱‧ ‡‰ί‱‪‮‭′†
 ‮
 ‱‮‱
†‫
‱′έ‵. Α‫‫ά,
‴ ′‮‷ ″†ύ‬†′‮‵, ‧ Α‰
‱′․‰ά ․ί‭†
 †‷′ή  ‮‷
†‭†‫†‬‡ά‭․
 ′‮ έ‰…‮ ‭† ‪†′†‰…ή‱․
 ′
‵ ‪‮
‭‴‭
‪έ‵
‪†′†‪′ή‱․
‵ ′
‵ ‮ ‮ί․‵ ‧ ί‣
† ․ί‶․ ‪†′†‥έ‰․
 ‭†
18


‪․‰‣ί‱․
 ό′†‭ †‭‷ ‮‬‮‭‮ύ‱․ ‭† …ί‭․
 ‪‷‡έ‰‭‧‱‧.
Α‷′ή ․ί‭†
 ‧ ‬․…ά‫‧ 
‣․‮‫‮…
‪ή ‣
‪†ί‴‱‧ ′‮‷
‭․‮‥
‫․‫․ύ″․‰‮‷ ‰․ύ‬†′‮‵ ‪†
 ′‧‵ ‴‣ή‵ ‱′‮‭
‰‧…‪†‭
‱‬ό»
19
.
Οα 30 αψσά χρόξια, ςψξεχίωεσαι νια ςψξομιλή διαδιλαςία
αξαίρεςθφ λάτε ςσοιχείοψ σοψ «λράσοψφ πρόξοιαφ», αμμά λαι συξ
ερηασιλώξ λοιξυξιλώξ λασαλσήςευξ. Η αηορά λαι σο ιδιυσιλό
λεζάμαιο ηίξοξσαι απόμψσοι ρψτνιςσέφ σθφ οιλοξονιλήφ λαι
λοιξυξιλήφ πομισιλήφ, συξ οποίυξ σο ςψνζέροξ ψπεραςπίωεσαι
ςτεξαρά σοψ λράσοφ. Οα ειςοδήνασα ςψρριλξώξοξσαι, οι δθνόςιεφ
δαπάξεφ προφ σο λοιξυξιλό ςψνζέροξ περιλόπσοξσαι λαι
ομόλμθροι σονείφ σθφ δθνόςιαφ διοίλθςθφ παραδίδοξσαι ςσο
λεζάμαιο. Ν ξεοζιμεμεψτεριςνόφ προέλψγε υφ μύςθ ςσοξ σρόπο
ποψ εκέμαβε θ αςσιλή σάκθ σθξ λρίςθ σοψ ΄70. Εευρήτθλε όσι σα
αίσια σθφ πσώςθφ σοψ ποςοςσού λέρδοψφ, οζείμοξσαξ ςσθξ
αψκθνέξθ δύξανθ σθφ ερηαςίαφ λαι όσι θ αξσιρρόπθςθ αψσήφ σθφ
σάςθφ τα προερχόσαξ από σθξ αύκθςθ σθφ αξσμούνεξθφ
ψπερακίαφ, σιφ εψξοϊλέφ προφ σο λεζάμαιο λρασιλέφ ρψτνίςειφ λαι
σθξ λασάπξικθ σοψ ερηασιλού λιξήνασοφ.
Αψσή θ πομισιλή έζερε ςσα όρια σθφ ζσώχειαφ λαι σθφ
εκατμίυςθφ σεράςσια λοννάσια σθφ λοιξυξίαφ. Αψσό είξαι
λατοριςσιλή πμεψρά, ςσθξ νεμέσθ σθφ αηοράφ λασοιλίαφ. Απΰ ξθ
ρια ρεμιά λι εμηαζΰρεμλι αδυμαξλύμ μα καξαμαλώνλυμ ξα
«πμλϊΰμξα» ξθς καξανκευής και απΰ ξθμ άλλθ θ διάλυνθ ξθς
κλιμωμικής καξλικίας ξλυς ωοεί νξθμ αμαζήξθνθ αηλμάς ή
εμλικίανθς ακιμήξλυ. Αψσή θ λατοριςσιλή αξσίζαςθ είξαι ποψ τα
οδθηήςει ςσθ ζούςλα συξ ςσεηαςσιλώξ δαξείυξ, ναωί νε σθ
ηιηάξσυςθ λαι απεμεψτέρυςθ σοψ χρθνασοπιςσυσιλού σονέα ποψ
τα παροψςιαςσεί ςσθ ςψξέχεια.

Β.3. ΑΘπΖπΥΕπΡΩΣΗ- ΑΘΟΡΡΥΕΛΙΣΗ ΤΩΝ
ΑΓΟΡΩΝ. ΔΙΟΓΚΩΣΗ ΤΟΥ ΧΡΗΛΑΤΟΘΙΣΤΩΤΙΚΟΥ
ΤΟΛπΑ.
Η ψπερσροζία σοψ χρθνασοπιςσυσιλού σονέα δεξ είξαι λάσι
πρυσοζαξέφ, δεξ ενζαξίωεσαι ιςσοριλά νεσά σθ δελαεσία σοψ 1970.
19. Le Monde Diplomatique
(2005)
19


Αξσιτέσυφ, αποσεμεί αξαπόςπαςσο λοννάσι σθφ λψλμοζορίαφ λαι
ςψςςώρεψςθφ σοψ λεζαμαίοψ. Διόσι, όπυφ περιηράζθλε
παραπάξυ, θ ςψξέχεια σθφ ψπερςψςςώρεψςθφ λεζαμαίυξ
προερχόνεξυξ από σθ βιονθχαξία είξαι θ χρθνασιςσιλή επέλσαςθ,
θ πίςσυςθ λαι θ σολοημψζία.
«Κ†′ά ′‧‭  ‮‰․ί† ′‧‵ †‭† †‰†…‴…ή‵ ′‮‷
‱‷‭‮‫
‪‮ύ ‪‮
‭‴‭
‪‮ύ ‪․‥†‫†ί‮‷ ‣‧‬
‮‷‰…‮ύ‭′†

‱‷‱′‧‬†′
‪ά ‱‷…‪․‭′‰ώ‱․
‵ ‫
‬‭ά‸‮‭′‮‵
(‱′ά‱
‬‮‷ ή †‣‰†‭‮ύ‵) ‶‰ή‬†′‮‵… Η ‣‧‬
‮‷‰…ί†
‱′ά‱
‬‮‷ ‶‰ή‬†′‮‵ ‪†′ά ′‧‭  ‮‰․ί† ′‧‵
‪† 
′†‫
‱′
‪ή‵ †‭† †‰†…‴…ή‵  ‰‮‱‥έ‰․

†‭′
‪․
‬․‭
‪ή ‡ά‱‧ …
† ′‧‭ ․‬ ‮‰
‪ή ‪†
 ′‰† ․‸
‪ή
 ί‱′‴‱‧ ‪†
 ‫․
′‮‷‰…․ί ‴‵ ″․‬έ‫
‮ …
† ′‮
‪† 
′†‫
‱′
‪ό  
‱′‴′
‪ό ‱ύ‱′‧‬†. Τ‮  
‱′‴′
‪ό
‱ύ‱′‧‬† ‪
‭‧′‮ ‮
․ί ′‮ ‱′ά‱
‬‮ ‶‰ή‬†  ‮‷
‣‧‬
‮‷‰…․ί′†
 ‪†′ά ′‧‭  ‮‰․ί† ′‧‵ ‪† 
′†‫
‱′
‪ή‵
†‭† †‰†…‴…ή‵, ′
 ‬․′†′‰έ ․
 ‱․ ′‮‪‮‥ό‰‮ ( ‰‮‵
‣†‭․
‱‬ό) ‪․‥ά‫†
‮ ‪†
 ′‮ †‭†‪†′․‷″ύ‭․
  ‰‮‵ ′‧
‱‷‱‱ώ‰․‷‱‧»
20
.
Φπυφ περιέηραζε ο Braudel, «‪ά″․ ‪ύ‪‫‮‵ ‪† 
′†‫
‱′
‪ή‵
†‭ά ′‷
‧‵ †‷′ή‵ ′‧‵ ‪‫ί‬†‪†‵, ‥†ί‭․′†
 ό′
, ‪†″ώ‵ ‥′ά‭․
 ‱′‮
‱′ά‣
‮ ′‧‵ ‶‰‧‬†′
‱′
‪ή‵ ․ έ‪′†‱‧‵, †‭†……έ‫‫․
 ′‧‭ ‴‰
‬ό′‧′ά ′‮‷:
Γί‭†
 ‧ †‭†……․‫ί† ′‮‷ ‶‰‷‱‮ύ ‥″
‭‮ ώ‰‮‷»
21
. Φνυφ, νεσά σο
ζτιξόπυρο πάξσοσε έρχεσαι ο χεινώξαφ, λαι νεσά σθξ υρινόσθσα θ
ηήραξςθ. Λε δεδονέξεφ σιφ ιδιαισερόσθσεφ, αξσίςσοιχθ ήσαξ θ
διαδιλαςία ποψ οδήηθςε ςσο λραχ λαι σθ νεηάμθ ύζεςθ σοψ
νεςοπομένοψ, αζού θ λρίςθ σθφ βιονθχαξιλήφ οιλοξονίαφ ςσα
σέμθ σοψ 19
οψ
αιώξα οδήηθςε ςε νια έλρθκθ ςσθξ «πμαςνασιλή»
οιλοξονία. Γίξαι ςθνείο παμακρής σθφ λαπισαμιςσιλήφ οιλοξονίαφ,
ποψ όπυφ λαι σο πμθηυνέξο μιοξσάρι, ηίξεσαι πιο επιτεσιλή λαι πιο
επιλίξδψξθ.
Σε αψσό σο ςθνείο βρίςλεσαι ο παηλόςνιοφ λαπισαμιςνόφ σιφ
σεμεψσαίεφ δελαεσίεφ, ποψ απολορύζυνα σοψ είξαι θ σρέχοψςα
λρίςθ. Οο μαχάξιαςνα συξ λερδώξ ποψ επέζερε θ βιονθχαξία σα
νεσαπομενιλά χρόξια, οδήηθςε ςε ροή λεζαμαίυξ προφ σο
χρθνασοπιςσυσιλό σονέα λαι έξσαςθ σθφ λερδοςλοπίαφ ποψ δεξ
έχει προθηούνεξο. Οο ωεξίτ σθφ είξαι ό′
 «‱′† ′έ‫‧ ′‮‷ 2007, ‧
20. Υσο & Ζαπαβίσςαφ (2004)
21. ςσο Θαπαλυξςσαξσίξοψ (2008)

20


 ‫†‱‬†′
‪ή †
ί† ′‴‭ ‱‧‬†‭′
‪ώ‭ ‶‰‧‬†′‮‮
‪‮‭‮‬
‪ώ‭ ‱‷‬‡‮‫†ί‴‭
‣
․″‭ώ‵ †‭ή‫″․ ‱′† 600 ′‰
‵ ‣‮‫ά‰
†,  ‮‱ό 11 ‥‮‰έ‵ ‬․…†‫ύ′․‰‮
′‮‷  †…‪ό‱‬
‮‷ ΑΓΠ, † ό 2,5  ‮‷ ή′†‭ ′‧‭  ‰‮‧…‮ύ‬․‭‧
‣․‪†․′ί†»
22
.
«Η ‱′‰‮‥ή  ‰‮‵ ′‮‭ ‶‰‧‬†′‮ 
‱′‴′
‪ό ′‮‬έ†
ά‰‶
‱․ …
† ′† ‪†‫ά ‬․ ′‧ ‱′‰‮‥ή  ‰‮‵ ′‮
‬‮‭․′†‰
‱‬ό, ′† ‷•‧‫ά ․ 
′ό‪
†, ′‧‭  ‮‫
′
‪ή ′‮‷

‱‶‷‰‮ύ ‣‮‫†‰ί‮‷ ‪†
 ′‧‭ † ‮‰‰ύ″‬
‱‧ ‱′
‵
†‰‶έ‵ ′‧‵ ‣․‪†․′ί†‵ ′‮‷ ‟80. Π‰‮έ‪‷•․ ‪‷‰ί‴‵ ‴‵
† ‮′έ‫․‱‬† ′‧‵ † ‮′‷‶ί†‵ ′‧‵ ‣․‪†․′‮ύ‵
 ‰‮‱ ά″․
†‵ ‭† ‱‷…‪‰†′‧″․ί ‧  ′ώ‱‧ ′‧‵
‪․‰‣‮‥‮‰ί†‵ ′‮‷ ‬‧ ‶‰‧‬†′‮ 
‱′‴′
‪‮ύ ′‮‬έ†,

‣ί‴‵ ′‧‵ ‬․′† ‮ί‧‱‧‵, ‬έ‱‴ ′‴‭ ‪․ϋ‭‱
†‭ώ‭
․‫‫․
‬‬ά′‴‭ ‪†
 ′‮‷ †‭ί‱‶‷‰‮‷ ‣‮‫†‰ί‮‷»
23
.
Η σροζοδόσθςθ αψσήφ διαδιλαςίαφ κελίξθςε από σιφ αρχέφ σθφ
δελαεσίαφ σοψ 1970 νε σθξ λασάρηθςθ σθφ νεσασρεγινόσθσαφ σοψ
δομαρίοψ ςε χρψςό λαι σθξ αξαίρεςθ συξ ςσατερώξ ιςοσινιώξ συξ
ξονιςνάσυξ ποψ όριωε θ ςψνζυξία Bretton Woods. Τσαξ σο
εξαρλσήριο μάλσιςνα ςε νια λούρςα αξαρρίχθςθφ σοψ
χρθνασιςσιλού λεζαμαίοψ νέςα ςε έξα ομοέξα λαι πιο
νεσαβαμμόνεξο λαι αςσατέφ ξονιςνασιλό έδαζοφ.
Σσαδιαλά, όμεφ οι περιοριςσιλέφ ρψτνίςειφ ποψ είχαξ επιβμθτεί
ηια ξα τέσοψξ όρια ςσθξ λερδοςλοπία λαι ξα αποζεψχτούξ ξέα
λραχ ςαξ σοψ 29, αίροξσαξ, ςαξ απομιτώνασα σθφ παμιάφ εποχήφ
σοψ «ςψηλεξσρυσιλού λράσοψφ». Φμα, πμέοξ περιςσρέζοξσαι ηύρυ
από σοψφ δείλσεφ σοψ χρθνασιςσθρίοψ λαι συξ ςψξαμμαηώξ· αξ
αψσοί πάξε λαμά σόσε νπορούνε ξα λοινόναςσε ήςψχοι, ςε
αξσίτεσθ περίπσυςθ οζείμοψνε ξα λάξοψνε σα πάξσα ηια σθξ
ακιοπιςσία σοψ σραπεωιλού ςψςσήνασοφ. Αψσή θ μοηιλή, περίποψ,
ςψξογίωει σθξ πομισιλή ποψ αλομοψτήτθλε. «Ν
‭․‮‥
‫․‫․‷″․‰
‱‬ό‵ ․ί‭†
 ‧  ‮‫
′
‪ή έ‪‥‰†‱‧ ‬
†‵ ‭έ†‵
 ‰†…‬†′
‪ό′‧′†‵ ‱′‮‭ ‪† 
′†‫
‱′
‪ό ‪ό‱‬‮, ‧ ‮ ‮ί† ‶†‰†‪′‧‰ί‸․′†

† ό ′‧‭ ‷ ‮‶ώ‰‧‱‧ ′‧‵ ‱‶․′
‪ή‵ 
‱‶ύ‮‵ ′‮‷ ‡
‮‬‧‶†‭
‪‮ύ
‪․‥†‫†ί‮‷ ‪†
 ′‧‭ ․ 
‪‷‰
†‰‶ί† ′‮‷ ‶‰‧‬†′
‱′
‪‮ύ ‪․‥†‫†ί‮‷ ‪†

′‧‵ ‶‰‧‬†′
‱′
‪ή‵ ‪․‰‣‮‱‪‮ ί†‵ ‱′
‵ ‶ώ‰․‵ ′‧‵ Δύ‱‧‵»
24
. Αξ λαι θ
ςχέςθ παραηυηιλού λαι χρθνασιςσιλού λεζαμαίοψ είξαι αρλεσά πιο
ςύξτεσθ από αξσιπαρατεσιλή, λατώφ είξαι σα ίδια σα νεηάμα
22.ΜΑΞ (2011)
23. Brenner (2006)
24. Αξσυξοπούμοψ (1999)
21


βιονθχαξιλά ςψνπμέηνασα ποψ ςσράζθλαξ προφ σιφ
χρθνασοπιςσυσιλέφ αηορέφ, θ θηενοξία αψσή έχει σεράςσια
λοιξυξιλή ςθναςία. Αψσό διόσι, αξ λαι σα λέρδθ συξ ιςχψρώξ σθφ
οιλοξονίαφ ηιηαξσώτθλαξ, αψσό δεξ προήμτε από σθξ αύκθςθ σοψ
παραηόνεξοψ πμούσοψ, αμμά από σθ δθνιοψρηιλή μοηιςσιλή λαι
σθξ λερδοςλοπία. Ωφ ςψξέπεια, θ αξάπσψκθ αψσή ποψ ενζαξίςσθλε
περιοδιλά σιφ σεμεψσαίεφ δελαεσίεφ, δεξ ςψξδψάςσθλε νε εξίςχψςθ
σθφ ερηαςίαφ λαι νείυςθ σθφ αξερηίαφ. Λέςα ςσο διαρλώφ
διοηλούνεξο χάςνα πμούςιυξ λαι ζσυχώξ, θ οιλοξονία νπόρεςε
ξα μεισοψρηήςει (λαι θ «πραηνασιλή») χάριφ ςσοξ ςψξεχή δαξειςνό,
σόςο σοψ λεζαμαίοψ όςο λαι συξ ερηαωονέξυξ, ποψ εψξοήτθλε
από σθξ πομισιλή συξ χανθμώξ επισολίυξ (ποψ σο 2003 έζσαςε
ςσο ιςσοριλά χανθμό 1%, από σθξ Κεξσριλή Οράπεωα συξ Η.Θ.Α.).
Αψσό σο σεράςσιο οιλοδόνθνα, ποψ αποσεμεί σθ ςύηχροξθ
οιλοξονία, ςσθρίωεσαι ςε κύμιξα πόδια. Για αψσό λαι λμοξίωεσαι
λάτε σόςο, από χρθνασιςσθριαλέφ λαι ξονιςνασιλέφ λρίςειφ, ποψ
νέχρι πρόσιξοφ εξσοπίωοξσαξ είσε ςε έξα σονέα είσε ςε νια χώρα,
ςψξήτυφ σθφ περιζέρειαφ σοψ αξαπσψηνέξοψ λαπισαμιςνού.
Οαψσόχροξα, ηιασί θ ςψςςώρεψςθ ηίξεσαι διπμά λερδοςλοπιλή,
βαςίωεσαι όχι νόξο ςσο ςήνερα αμμά λαι ςσο αύριο, ςσθξ εμπίδα
όσι δεξ τα ψπάρκει έξα νεμμοξσιλό πρόβμθνα. Τ νάμμοξ όχι ςσθξ
εμπίδα, σθξ πίςσθ. « Η  ί‱′‧ ‱′‮ ‱ύ‱′‧‬† ․ί‭†
 ″․‬․‫
†‪ή ‪†
 ‧
† ώ‫․
† ′‧‵ ․‬ 
‱′‮‱ύ‭‧‵, ό ‴‵ ‱‷‭έ‡‧ ′‮ 2008, ‬ ‮‰․ί ‭† ․ί‭†

‬‮
‰†ί†»
25
. Τ, όπυφ αςσειεψόνεξοφ περιέηραγε ο Istvan Meszaros
«Α‪ό‬‧ ‪†
 ‮  ‰‴″‷ ‮‷‰…ό‵ ‬†‵, ‮ Γ‪ό‰‭′‮‭
Λ ‰ά‮‷‭, ′‧‭  ‰‮‧…‮ύ‬․‭‧ ․‡‣‮‬ά‣† ‬†‵
․‬‥†‭ί‱′‧‪․ ‬․ ‬
†‭ †

‮‬‭‧‬ό‭․‷′‧ ‣ή‫‴‱‧: “Η
․‬ 
‱′‮‱ύ‭‧ ․ί‭†
 ′‮  ‮‫‷′
‬ό′․‰‮  ‰ά…‬†”. Γ…ώ

έ‰‴ έ‭† ′‰†…‮ύ‣
 – ό ‴‵,  
″†‭ό‭ ‪†
 ‮

 ․‰
‱‱ό′․‰‮
 † ό ․‱ά‵-  ‮‷ ‫έ․
 ό′
 ‧ “†…ά ‧
․ί‭†
 ′‮  ‮‫‷′
‬ό′․‰‮  ‰ά…‬†”. Α‫‫ά ‭† ․ί‭†
 ′‮
 ‮‫‷′
‬ό′․‰‮  ‰ά…‬† ‧ ․‬ 
‱′‮‱ύ‭‧ ‱′‮
‪† 
′†‫
‱′
‪ό ′‰† ․‸
‪ό ‱ύ‱′‧‬†; Α‷′ό ․ί‭†

 ‫ή‰‧‵ ‣
†‱′‰‮‥ή!»
26
.
Διανξμλζή. Θώφ αμμιώφ ξα περιηραζεί θ πίςσθ όσι έξα ςύςσθνα
ποψ βαςίωεσαι ςσοξ πραηνασιλό σωόηο ςε οσιδήποσε ψμιλό ή άψμο
25. Harvey (2010)
26. Λεςαροφ (2008)
22


ψπάρχει, όπυφ ο λαιρόφ ςσθξ Αλρόπομθ, νπορεί ξα είξαι ςσατερό
λαι ξα εηηψάσαι σθξ αξάπσψκθ λαι σθξ εψθνερία;
Θάξυ ςε αψσό σο ςύςσθνα ςσήτθλε λαι θ ζούςλα συξ
αλιξήσυξ. Θάω νξλ νυμεχή δαμεινρΰ, πλυ απλξελλύνε ξλ
ρΰμλ ξμΰπλ ηια μα απλκξήνει καξλικία θ πλειλγθζία ξωμ
ζξωχώμ ξλυ κΰνρλυ, ρένα νξθ νυμεχή άμλδλ ξωμ ξιρώμ
πωλήνεωμ ή εμλικίλυ πλυ υπεμέβαιμαμ καξά πλλύ ξλ
εινΰδθρα ξλυς. Και βέβαια, οι ζούςλεφ είξαι ηια ξα ςλάξε, όσαξ
όνυφ είξαι σόςο νεηάμεφ λαι παηλόςνιεφ σόσε οι ςψξέπειεφ σοψφ
είξαι δρανασιλέφ.
Ν
 ‪‷‰ί†‰‶‮
 ′‮‷ ‶‰‧‬†′‮ 
‱′‴′
‪‮ύ ′‮‬έ† «‪ό‡‮‷‭ ′‮ ‭ή‬†» …
†
′‧‭ † ‮‰‰ύ″‬
‱‧ ′‧‵ †…‮‰ά‵.

Β.4.ΓΙΓΑΝΤΩΣΗ ΤΩΝ ΘΟΖπΩΝ ΣΤΗΝ πΘΟΧΗ ΤΗΣ
ΘΑΓΚΟΣΛΙΟΘΟΙΗΣΗΣ.
Η διόηλυςθ συξ χρθνασοπιςσυσιλώξ ςψξαμμαηώξ δεξ τα
νπορούςε ξα επισεψχτεί χυρίφ σθ, νεηαμύσερθ από ποσέ,
διετξοποίθςθ σοψ λεζαμαίοψ, ποψ αποσεμεί σθ βάςθ σοψ
οιλοδονήνασοφ σθφ παηλοςνιοποίθςθφ. Η δψξασόσθσα λίξθςθφ συξ
λεζαμαίυξ νέςα ςε δεψσερόμεπσα από σθ νια νεριά σοψ λόςνοψ
ςσθξ άμμθ, θ άρςθ όμυξ συξ περιοριςνώξ ψπέρ εξόφ ςχεσιλά
ονοηεξοποιθνέξοψ οιλοξονιλού νοξσέμοψ, ποψ αποσεμεί ςσοιχείο
συξ σεμεψσαίυξ εσώξ λαι λψρίυφ νεσά σο 1990, είξαι θ βάςθ σθφ
ςύηχροξθφ οιλοξονιλήφ μεισοψρηίαφ. Λέςα ςε αψσή σθξ
πραηνασιλόσθσα, διανορζώξεσαι έξαφ ξέοφ παηλόςνιοφ
ςψςχεσιςνόφ δψξάνευξ. Μέεφ ψπερδψξάνειφ, ςσθξ περιζέρεια
νέχρι πρόσιξοφ σοψ λαπισαμιςσιλού λόςνοψ, εξσάςςοξσαι σάχιςσα
ςσο ςλμθρό πψρήξα συξ ιςχψρώξ οιλοξονιλά χυρώξ, εξώ άμμεφ
23


οδθηούξσαι ςσθξ πμήρθ εκατμίυςθ, σοξ λοιξυξιλό λαι
περιβαμμοξσιλό αζαξιςνό.
Θέρα όνυφ από σθξ παηλοςνιοποίθςθ σθφ οιλοξονίαφ,
μανβάξοψξ χώρα λαι σεράςσιεφ νεσασοπίςειφ πμθτψςνώξ.
Γλασοννύρια λάσοιλοι, λψρίυφ χυρώξ σθφ Αζριλήφ λαι σθφ Αςίαφ,
ποψ ναςσίωοξσαι από σθ ζσώχεια, σοψφ πομένοψφ λαι σα
περιβαμμοξσιλά προβμήνασα ποψ δθνιοψρηεί παηλοςνιοποιθνέξθ
οιλοξονία, νεσαλιξούξσαι απεηξυςνέξα προφ σοξ πψρήξα σοψ
λαπισαμιςσιλού λόςνοψ. Και νπορεί οι αξσινεσαξαςσεψσιλέφ
πομισιλέφ συξ λρασώξ ξα εξσείξοξσαι, ειδιλά νέςα ςσθξ λρίςθ, λαι
ελασοννύρια γψχέφ ξα χάξοξσαι ςσα ςύξορα λαι σιφ τάμαςςεφ σοψ
λόςνοψ, υςσόςο δεξ νπορεί ξα αποςιυπθτεί σο ηεηοξόφ όσι
σεράςσιο λοννάσι σθφ λερδοζορίαφ σοψ λεζαμαίοψ σα σεμεψσαία
χρόξια προήμτε από σθξ ψπερελνεσάμμεψςθ αψσώξ συξ
ςύηχροξυξ λομαςνέξυξ. Σε λάτε περίπσυςθ, ποσέ λαξέξα
ζράηνα δεξ νπόρεςε ξα ςσανασήςει ομόλμθροψφ μαούφ ποψ
κελμθρίωοξσαι από σοξ σόπο σοψφ. Οθξ ίδια ςσιηνή, θ νεσαζορά σθφ
βιονθχαξίαφ ςε χώρεφ σοψ, νέχρι πρόσιξοφ, αξαπσψςςόνεξοψ
λόςνοψ, οδθηεί ςε έλρθκθ σθφ αςσιλοποίθςθφ, νε αριτνούφ
απείρυφ νεηαμύσεροψφ από σο παρεμτόξ ποψ επιδιώλοψξ ξα
κεζύηοψξ από σθξ οριςσιλή παραλνή σθφ ψπαίτριοψ. Αμμά λαι ςσιφ
χώρεφ σθφ Δύςθφ, θ πμήρθφ διάμψςθ σθφ αηροσιλήφ οιλοξονίαφ,
εξσείξει σθ ςψηλέξσρυςθ ςσα αςσιλά λέξσρα, ςσα οποία
ςψηλεξσρώξεσαι ο βαςιλόφ λορνόφ συξ ψπθρεςιώξ. Λάμιςσα, αψσό
ςψνβαίξει λαι ςε χώρεφ λαι πόμειφ σθφ Γψρώπθφ ποψ σο ανέςυφ
προθηούνεξο διάςσθνα είχε παρασθρθτεί νια ςσαςινόσθσα ςσθξ
αύκθςθ σοψ πμθτψςνού λαι, ςε οριςνέξεφ περιπσώςειφ,
απολέξσρυςθφ.
«Η …․‴…‰†‥ί† ‪†
 ‧ ‱ύ‭″․‱‧ ′‧‵ ‮
‪‮‭‮‬ί†‵ ά‫‫†
․  †‰ά…‮‭′†‵
έ‭† ‱ύ‭″․′‮ ‣‷ϊ‱‬ό: ‬
† ‶‴‰
‪ά ‣
ά‶‷′‧ †‫‫ά  †‰ό‫† †‷′ά
 †…‪ό‱‬
† ․‭‮ ‮
‧‬έ‭‧ ‮‰…ά‭‴‱‧ ′‧‵ ‮
‪‮‭‮‬
‪ή‵
‣‰†‱′‧‰
ό′‧′†‵»
27
. Σε αψσή σθ ξέα ηευηραζία, οι πόμειφ είξαι, όχι
απμά ο πρυσαηυξιςσήφ, όπυφ ήσαξ πάξσοσε ςσοξ λαπισαμιςνό,
αμμά ίςυφ ο νοξαδιλόφ παίχσθφ ή λαι ο ςλθξοτέσθφ συξ εκεμίκευξ.
Θρόλεισαι ηια αψσό ποψ έξαφ από σοψφ πιο επιζαξείφ αρχισέλσοξεφ
σθφ εποχήφ, ο Rem Koolhaas, περιέηραγε υφ «″‰ί†‬‡‮ ′‧‵ †‱′
‪ή‵
‪†′ά‱′†‱‧‵»
28
. Σσα νέςα σοψ 19οψ αιώξα θ Αηημία, ηιξόσαξ θ
24


πρώσθ χώρα ποψ ο πμθτψςνόφ συξ πόμευξ κεπερξούςε αψσόξ σθφ
ψπαίτροψ. Σσιφ αρχέφ σοψ 21οψ αιώξα, σο 2004, ο Mike Davis τα
ηράγει:
«Κά ‮
† ‱′
…‬ή ‬έ‱† ‱′‮‭ ․ ό‬․‭‮ ‶‰ό‭‮
‬
† …‷‭†ί‪† ″† ‥έ‰․
 ‱′‮‭ ‪ό‱‬‮ έ‭†  †
‣ί
‱′‧‭ ․
†″‫
‴‬έ‭‧ ‱‷‭‮
‪ί† Α…
․…‪‮ύ‭‫․ ′‮‷
Ζά…‮‵, έ‭†‵ ‭έ‮‵ ά‭‣‰†‵ ″† ′‮ ‱‪ά‱․
 † ό ′‮
‶‴‰
ό ′‮‷ ‱′‧ Δ‷′
‪ή Ιά‡† ‬․  ‰‮‮‰
‱‬ό ′†
‫†‬ ․‰ά ‥ώ′† ′‧‵ Τ‸†‪ά‰′†‵ ‪†
 ί‱‴‵ έ‭†‵
†…‰ό′‧‵ ‬․′†‪‮‬ί‱․
 ‬․ ′‧‭  ά‬ ′‴‶‧
‮
‪‮…έ‭․
ά ′‮‷ ‱․ έ‭† † ό ′† †‭†‰ί″‬‧′†
pueblos jovenes ′‧‵ Ζί‬†‵. Κ†″έ‭† † ό †‷′ά
′† ‱‷…‪․‪‰
‬έ‭† …․…‮‭ό′† ․ί‭†
 †‱ή‬†‭′‮ ‪†

†‷′ά ″† † ‮′․‫έ‱․
 ‮‰ό‱‧‬‮ …
† ′‧‭
 †…‪ό‱‬
† 
‱′‮‰ί†. Γ
†  ‰ώ′‧ ‥‮‰ά ‮ †‱′
‪ό‵
 ‫‧″‷‱‬ό‵ ′‧‵ …‧‵ ″† 
․ ․‰ά‱․
 ′‮‭
†…‰‮′
‪ό»
29
.
Θριξ από νιςό αιώξα οι πόμειφ ποψ είχαξ πμθτψςνό πάξυ από
έξα ελασοννύριο ήσαξ αρλεσά μιηόσερεφ από 100. Σήνερα είξαι
400 λαι νέχρι σο 2015 τα κεπεράςοψξ σιφ 550
30
.
Οο νεηαμύσερο λοννάσι αψσήφ σθφ αξάπσψκθφ σο ψποδέχοξσαι οι
πόμειφ συξ χυρώξ ελσόφ ΗΘΑ λαι Γψρώπθφ, ςσιφ οποίεφ
επιλεξσρώξεσαι θ ερηαςία. Ωςσόςο, θ διαδιλαςία σθφ διεψρψνέξθφ
αςσιλοποίθςθφ λαι σθφ διάχψςθφ σοψ αςσιλού ιςσού ςε ξέα
ςψνπμέηνασα λαι δίλσψα, είξαι νια παηλόςνια πραηνασιλόσθσα, ποψ
έζερε ςσο ςύηχροξο μεκιμόηιο έξξοιεφ όπυφ νέηα- πόμθ Ν
Manuel Castells ςε νια διάμεκθ σοψ ςσο παξεπιςσήνιο σοψ
Harvard
31
έμεηε όσι λάτε νέρα ςσο ςπίσι σοψ ςσο Los Angeles
έρχεσαι νια εζθνερίδα νε σα σοπιλά ξέα. Οο «σοπιλά» όνυφ δεξ
ελζράωει νόξο σθξ πόμθ σοψ αμμά νια εψρύσερθ περιοχή ποψ
μέηεσαι «south land» λαι κελιξά από σο Los Angeles, περξά νέςα
από σα Λεκιλάξιλα ςύξορα λαι ζσάξει νέχρι σο Las Vegas. Γξσόφ
αψσήφ λασοιλούξ 21 ελ. λάσοιλοι. Σσθ ςψξέχεια τα πει όσι σο 67%
συξ λασοίλυξ συξ Η.Θ.Α λασοιλεί ςε 10 νθσροπομισιλέφ περιοχέφ.
Νι πόμειφ σοψ παηλοςνιοποιθνέξοψ λαπισαμιςνού έχοψξ έξαξ
διαρλώφ αψκαξόνεξο πμθτψςνό, ο οποίοφ νάμιςσα αποσεμεί έξα
νυςαϊλό διαζορεσιλώξ ετξοσήσυξ. Οεράςσιεφ ελσάςειφ νε
27. Sassen (2001)
28. Koolhaas (1997)
25


διαζορεσιλέφ πψλξώςειφ, σεράςσιεφ εςυσεριλέφ αξιςόσθσεφ λαι
αξσαηυξιςνούφ.
Λε βάςθ σα παραπάξυ, σο ωήσθνα σθφ αηοράφ λασοιλίαφ λαι σοψ
real estate απολσά αλόνα νεηαμύσερθ ςθναςία, λατώφ είξαι
ηξώριςνα, από σθ ςλοπιά ποψ σο νεμεσάνε, λψρίυφ συξ αςσιλώξ
λέξσρυξ. Διόσι θ ςύηχροξθ λασαςλεψαςσιλή ζούςλα είχε νια πομύ
ςψηλελρινέξθ ψμιλή βάςθ. Τεμάνξιες ράζες πλθουνρώμ,
νυμήοως ξωμ χαρθλΰξεμωμ νξμωράξωμ, πλυ νυμέμεαμ νξα
ανξικά κέμξμα και αμαζθξλύναμ καξλικία. Δεξ είξαι σψχαίο όσι
σα πιο έξσοξα ςθνάδια σθφ ζούςλαφ συξ αλιξήσυξ ςσιφ Η.Θ.Α.,
εξσοπίωοξσαι ςσο μεηόνεξο Sun Belt, δθμαδή σο ξόσιο σόκο σθφ
χώραφ νεσακύ συξ δύο υλεαξώξ, νια περιοχή ποψ αποσέμεςε
βαςιλή πθηή έρεψξαφ ηια σα ξέα ςσοιχεία συξ πόμευξ, νε σθξ
αύκθςθ σοψ πμθτψςνού, σθξ ύπαρκθ διαζορεσιλώξ ετξοσήσυξ,
σθξ αύκθςθ σθφ ζσώχειαφ λαι συξ αςσέηυξ, σιφ εκεηέρςειφ, σθξ
αςσιλή διάχψςθ, σιφ περιζραηνέξεφ λοιξόσθσεφ, σιφ ςψξοιλίεφ σθφ
εηλμθνασιλόσθσαφ λσμ. Σε νια από σιφ πιο χαραλσθριςσιλέφ νεμέσεφ,
σο «The city. Los Angeles and urban theory at the end of the
twentieth century», ο Ed Soja περιηράζει πομύ εύςσοχα σθ τέςθ
ποψ ψποςσθρίωυ:
«Η …‰ή…‮‰‧ †ύ
‧‱‧ ′‮‷  ‫‧″‷‱‬‮ύ,  ‮‷
′‰‮‥‮‣‮′ή″‧‪․ † ό ′‧‭ ․
† ‫‴‬έ‭‧ †‭ά ′‷
‧
′‧‵ ‱‶․′
‪ά ‥″‧‭ή‵ ‪†′‮
‪ί†‵, έ‥․‰․ ‬․‰
‪έ‵
† ό ′
‵  
‮ ‱‪‫‧‰έ‵ ․ 
 ′ώ‱․
‵ † ό †‱′
‪ή
†‭†‱‷…‪‰ό′‧‱‧, ․
‣
‪ά ‬έ‱† † ό †‷′ό  ‮‷ ‮

‣‧‬
‮‷‰…‮ί  ‮‫
′
‪ή‵ ‮‭‮‬ά‸‮‷‭ “
‱‮‰‰‮ ί†
․‰…†‱ί†‵- ‪†′‮
‪ί†‵”… Γ‪†′‮‭′ά‣․‵ ‶
‫
ά‣․‵
ά‭″‰‴ ‮
 ‬․′†‪
‭ή″‧‪†‭ ‥′
ά‶‭‮‭′†‵ ‭έ․‵
‪‮
‭ό′‧′․‵ ‬․ ′‧‭  ‰‮‱‬‮‭ή ′‧‵ †‭․ύ‰․‱‧‵
′‮ 
‪έ‵ ․‷‪†
‰ί․‵ † †‱‶ό‫‧‱‧‵. Π‮‫ύ ‱‷‶‭ά,
‴‱′ό‱‮, ‮
 ‣‮‷‫․ί․‵  ‮‷ ′‮‷‵ ․ί‶†‭ ‷ ‮‱‶․″․ί,
‣․‭ έ‥′†‭†‭, †‥ή‭‮‭′†‵ ′․‰ά‱′
‮‷‵
 ‫‧″‷‱‬‮ύ‵ ‭† ‪†′‮
‪‮ύ‭ ‱․ † ό‱′†‱‧ ά‭‴
′‴‭ 60 ‬
‫ί‴‭ † ό ′‮‭ ′ό ‮ ․‰…†‱ί†‵ ′‮‷‵»
32
.
Αψσό είξαι θ νια πμεψρά σθφ επίδραςθφ σθφ παηλοςνιοποίθςθφ
ςσθξ αηορά λασοιλίαφ, αψσή ποψ αζορά σθξ λοιξυξιλή
πμειογθζία. Ππάρχει όνυφ λαι θ άμμθ, αψσή ποψ αζορά σθξ άμμθ
29. Davis (2006)
30. Koolhaas et al. (2001)
31. Διάμεκθ νε σίσμο «The
networked Metropolis», ςσο
http://www.gsd.harvard.edu

26


πμεψρά ςσο «παιχξίδι» σοψ real estate, σο λεζάμαιο. Η σεράςσια
νεσαβομή είξαι όσι πμέοξ θ λσθνασαηορά δεξ έχει «χώρα» λαι
«σόπο» αμμά ενπμέλοξσαι ςε αψσή επεξδψσέφ, ιδιολσήσεφ λαι
εσαιρείεφ από ομόλμθρο σοξ πμαξήσθ.
«Ν
 ′
‬έ‵ ′‴‭ †‪
‭ή′‴‭ ‱′‮ ‪έ‭′‰‮ ′‧‵ Μέ†‵
Υό‰‪‧‵ ‱‷‭‣έ‮‭′†
  ․‰
‱‱ό′․‰‮ ‬․ ′
‵ ′
‬έ‵
‱′‮ Ζ‮‭‣ί‭‮ ή ′‧ Φ‰†‭‪‥‮ύ‰′‧ † ό ό′
 ‱′‮
‱ύ‭‮‫‮ ′‧‵ ‪′‧‬†′†…‮‰ά‵ ‱′‧‭  ό‫‧. Ι‱‶‷‰‮ί
″․‱‬
‪‮ί ․ ․‭‣‷′έ‵, † ό ′‧‭ Ι† ‴‭ί† …
†
 †‰ά‣․
…‬†, ‡‰ί‱‪‮‷‭ ‪․‰‣‮‥ό‰‮ ‭†
†…‮‰ά‱‮‷‭ ‪†
 ‭†  ‮‷‫ή‱‮‷‭ 
‣
‮‪′‧‱ί․‵ ‱′‮
Λ†‭‶ά′†‭, ή ‱′‮ ‪․‭′‰
‪ό Ζ‮‭‣ί‭‮. Π
έ‸‮‷‭
 ‰‮‵ ′†  ά‭‴ ′
‵ ′
‬έ‵ ․
†
′ί†‵ ′‮‷
†‭′†…‴‭
‱‬‮ύ ‪†
 ′
‵ †‭․‡ά‸‮‷‭ †‪ό‬†
 ․‰
‱‱ό′․‰‮ …
† ‭†  ‮‷‫ή‱‮‷‭ ‬․ ‪έ‰‣‮‵.
Π‴‵ ‬ ‮‰․ί ‬
† ‬
‪‰ή ․‬ ‮‰
‪ή ․ 
‶․ί‰‧‱‧
‱′‧‭ Μέ† Υό‰‪‧ ‭† †‭′†…‴‭
‱′․ί ‬․ ′έ′‮
‮‷‵
․ ․‭‣‷′έ‵ ‪†
 ′
‵ ′
‬έ‵  ‮‷ ‬ ‮‰‮ύ‭ ‭†
‣
†‶․
‰
‱′‮ύ‭;»
33
.

Β.5. πΘΙΧπΙΡΗΛΑΤΙΚΗ ΘΟΖΗ ΚΑΙ ΝππΣ ΛΟΡΜπΣ
ΑΣΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒπΡΝΗΣΗΣ
Νι σεράςσιεφ επεξδύςειφ ςσοξ αςσιλό χώρο ςσθξ
παηλοςνιοποιθνέξθ οιλοξονία σθφ αηοράφ, δεξ ςψξδέοξσαι
νοξοςήναξσα νε σθξ διόηλυςθ σοψ χρθνασοπιςσυσιλού σονέα λαι
σοψ real estate, αμμά αποσεμούξ αξαπόςπαςσο ςψςσασιλό σθφ
ςθνεριξήφ μεισοψρηίαφ συξ πόμυξ. Η ςσροζή σοψ 1970, νε σιφ
αξασαράκειφ λαι σιφ αξαιρέςειφ, δεξ νπορούςε ξα νθξ
νεσανορζώςει λαι σο χώρο λαι σιφ ςχέςειφ ποψ σοξ διέποψξ.
Θρόλεισαι ηια σθξ ψπέρβαςθ σθφ «νοξσέρξαφ πόμθφ», ποψ
χαραλσήριςε σα αςσιλά λέξσρα σθφ νεσαπομενιλήφ Δύςθφ, προφ σθξ
«επιχειρθνασιλή πόμθ». Αψσή θ νεσάβαςθ «ή′†‭ ‣‷‭†′ή ‪†

‪†″†‰ή» από σα σέμθ σοψ 70, όπυφ παρασθρεί ο Peter Hall, «‮

 ό‫․
‵ ή′†‭  ‫έ‮‭ ‬‧‶†‭έ‵  †‰†…‴…ή‵  ‫‮ύ′‮‷, ‮ ‡†‱
‪ό‵ ‪†

‪‷‰ί†‰‶‮‵ ‱‪‮ ό‵ ή′†‭ ‭† ‫†‣ώ‭․
‵ ′‧ ‬‧‶†‭ή»
34
.
32. Soja (1998)
27


Η βάςθ αψσήφ σθφ αμμαηήφ ήσαξ σα ξεοζιμεμεύτερα
οιλοξονιλά λαι πομισιλά δόηνασα λαι οι επιπσώςειφ σθφ
αποβιονθχάξιςθφ ςσιφ δψσιλέφ νθσροπόμειφ. Οεράςσιεφ
παραηυηιλέφ δψξάνειφ λαι τέςειφ ερηαςίεφ εκαξενίςσθλαξ λαι θ
απάξσθςθ ποψ επιμέχτθλε ήσαξ οι ίδιεφ οι πόμειφ ξα αξαωθσήςοψξ
λερδοζόρεφ πομισιλέφ, ξα ηίξοψξ πιο αξσαηυξιςσιλέφ εξσόφ σοψ
παηλόςνιοψ αςσιλού διλσύοψ, ώςσε ξα προςεμλύςοψξ επεξδύςειφ,
σοψρίςσεφ λαι λασοίλοψφ. «Ν ‶ώ‰‮‵ ‣․‭ ․ί‭†
  ‫έ‮‭ † ‫ώ‵
‷ ‮‣‮‶έ†‵ ′‴‭ ‮
‪‮‭‮‬
‪ώ‭ ‪†
  ‮‫
′
‱‬
‪ώ‭ ‣‰†‱′‧‰
‮′ή′‴‭,
†‫‫ά ‬έ‱‴ ‱‶․‣
†‱‬‮ύ ‶‰‧‱
‬‮ ‮
․ί′†
 ‱‷‭․
‣‧′ά ‴‵ ‪†′†‫ύ′‧‵
‪†
 ‬έ‱‮ †‭ά ′‷
‧‵ ‭έ‴‭  †‰†…‴…
‪ώ‭ ‪†
  ‮‫
′
‱‬
‪ώ‭
‣‰†‱′‧‰
‮′ή′‴‭»
35
. Λε αψσό σοξ σρόπο
«…‧  ό‫‧ ‣․‭ ‡‮‧″ά  ‫έ‮‭ ′
‵ ․ 
‶․
‰ή‱․
‵
(‣‧‫†‣ή ′‧ ‱‷‱‱ώ‰․‷‱‧ ‪․‥†‫†ί‮‷) ‬ό‭‮
‬έ‱‴ ′‴‭  ‮‫․‮‣‮‬
‪ώ‭  ‮‫
′
‪ώ‭ ‪†

 ‰†‪′
‪ώ‭, ′‧‵ ‪†′†‱‪․‷ή‵ ‷ ‮‣‮‬ώ‭, ′‧‵
 †‰‮‶ή‵ ‪
‭ή′‰‴‭ ‪‫ ., †‫‫ά ‬․′†′‰έ ․′†
 ‪†

‧ ί‣
† ‱․ ․ 
‶․ί‰‧‱‧… ό ‮‷ ‮
 ‱‶έ‱․
‵ ‣ή‬‮‷-
․ 
‶․
‰ή‱․‴‭ ‪†
 ‣ή‬‮‷-  ‮‫
′ώ‭ ″†
‪†″‮‰ί‸‮‭′†
  ‫έ‮‭ † ό ′‧‭ †…‮‰ά, ‣‧‫†‣ή ‮

․ 
‶․
‰ή‱․
‵ ‪†
 ‮
 ‣‧‬ό′․‵ …ί‭‮‭′†
 ′ώ‰†
 ․‫ά′․‵»
36
.
Η ξεοζιμεμεύτερθ θηενοξία ςσθξ πόμθ δεξ είχε διαζορεσιλέφ
αζεσθρίεφ λαι αποσεμέςνασα από σθξ πομισιλή λαι σθξ οιλοξονία.
«Η ․ 
‶․
‰‧‬†′
‪ή  ό‫‧ ‬ ‮‰․ί ‭†  ․‰
…‰†‥․ί ‪†
 ‴‵ “․‪‣
‪‧′
‪ή
 ό‫‧” † έ‭†‭′
 ‱′
‵ ‪†′†‪′ή‱․
‵ ′‴‭  ‮‫
′ώ‭ ′‧‵ ‪†′ά ′
‵ ‣․‪†․′ί․‵
′‮‷ 1960 ‪†
 ′‮ 1970»
37
. Νι λοιξυξιλέφ παροχέφ σοψ λεψξςιαξού
λράσοψφ αίροξσαι, θ θηενοξία σθφ αηοράφ λαι ο διαρλήφ
αξσαηυξιςνόφ οδθηούξ ςε επιδείξυςθ συξ ςψξτθλώξ διαβίυςθφ,
εξώ ο δθνόςιοφ χώροφ νεσασρέπεσαι από αηατό λαι μαϊλή λσήςθ
ςε ενπόρεψνα προφ ακιοποίθςθ είσε από σο λράσοφ λαι σθξ σοπιλή
αψσοδιοίλθςθ είσε από ιδιώσεφ
38
.
Για ξα πραηνασοποιθτεί ο ξέοφ ρόμοφ σοψ χώροψ, χρειάςσθλε
λαι νια βατιά νεσαβομή ςσο ρόμο σοψ λράσοψφ λαι σθφ Οοπιλήφ
Αψσοδιοίλθςθφ, σθ νεσάβαςθ δθμαδή από σθ «‣
‮ί‪‧‱‧ ‱′‧‭
․ 
‶․
‰‧‬†′
‪‮ ‮ί‧‱‧» («from managerialism to
entrepreneurialism»
39
). Πιοτεσούξσαι ξέεφ νορζέφ αςσιλήφ
33. Sassen (1994)
34. Hall (1994)

35. Γοςποδίξθ (2008)
36. Ρασωθνιχάμθφ (2001)
37. Ρασωθνιχάμθφ (2001)
38. Kαραναξώζ (2010)
39. Harvey (1989)
40. Swyngendouw (2005),
Σποψρδαμάλθφ et al (2010)

28


διαλψβέρξθςθφ, πραλσιλέφ «πέρα- από – σο λράσοφ»
διαλψβέρξθςθφ (governance- beyond- the- state) λαι σο πέραςνα
από σθξ λψβέρξθςθ ςσθ διαλψβέρξθςθ
40
. Η πομισιλή ςσροζή
πάσθςε πάξυ ςσα ςψξήτθ επιχειρήνασα σθφ δψςμεισοψρηίαφ σοψ
λράσοψφ, σθφ αλανγίαφ λαι σοψ ςψηλεξσρυσιςνού ποψ δεξ
αξσιςσοιχεί ςσθ ςύηχροξθ εποχή. Νι προθηούνεξεφ πομισιλέφ
τευρήτθλε όσι «‣․ ‬ ‮‰‮ύ‭ ‭† †‭′
‬․′‴ ί‱‮‷‭ † ‮′․‫․‱‬†′
‪ά
′‧‭  ‮‫‷ ‫‮‪ό′‧′† ′‴‭  ‰‮‡‫‧‬ά′‴‭  ‮‷ †‭′
‬․′‴ ί‸‮‷‭ ‮

‬‧′‰‮ ‮‫
′
‪έ‵  ․‰
‮‶έ‵» λαι έσςι χρειάωεσαι «έ‭†‵ ′ύ ‮‵
‮‰…ά‭‴‱‧‵ ′‧‵ ․
‮‷‱ί†‵  ‰‮․‰‶ό‬․‭‮‵ † ό ′‧‭ ‣‷‭†‬
‪ή ․‭ό‵
‱‷‭ό‫‮‷ ″․‱‬ώ‭ ‪†
 ‣‰ώ‭′‴‭  έ‰† † ό ′† ό‰
† ‬ό‭‮ ′‮‷
‪‰ά′‮‷‵»
41
. Η εξίςχψςθ συξ «ςψννεσοχιλώξ» διαδιλαςιώξ, ςσα
πμαίςια σθφ ξεοζιμεμεύτερθφ πομισιλήφ δεξ ςθνασοδόσθςε σθ
διλαίυςθ συξ αηώξυξ ηια περιςςόσερθ δθνολρασία, αμμά
οδήηθςε ςσθξ ομοέξα λαι πιο έξσοξθ ενπμολή λαι σεμιλά θηενοξία
συξ ιδιυσιλώξ ςψνζερόξσυξ λαι σθφ εμεύτερθφ αηοράφ. Η
«απολέξυςθ» σοψ λράσοψφ από σιφ αρνοδιόσθσεφ σοψ,
ξονινοποιείσαι ςσθ βάςθ νιαφ σψπιλήφ- τεςνιλήφ λασοχύρυςθφ σθφ
ςψννεσοχήφ λαι όχι ςσθξ οψςιαςσιλή- αποσεμεςνασιλή ψπεράςπιςθ
συξ δθνόςιυξ ςψνζερόξσυξ.
«Τ‮ ‱‧‬†‭′
‪ό ‱‧‬․ί‮ †‷′ώ‭ ′‴‭
‬․′†‱‶‧‬†′
‱‬ώ‭ […] ή′†‭ ό′
 ′‮ ‪‰ά′‮‵ ‣․‭
ή′†‭  ‫έ‮‭ ‷ ‮‶‰․‴‬έ‭‮ ‭† ‪†″‮‰ί‱․
 ′
 ή′†‭
‫‮…
‪ό ‪†
 ‣ί‪†
‮, ‪†″ώ‵ ‷ ‮‱′‧‰
‸ό′†‭ ό′
 ‮

†…‮‰έ‵ ‬ ‮‰‮ύ‭ ‭† ′‮ ‪ά‭‮‷‭ …
† ‬†‵ […] Ν

Ν
‪‮‷‬․‭
‪έ‵ †

ώ‱․
‵ …
† ‫‮…
‪ή ‪†

‣
‪†
‮‱ύ‭‧ ‣․‭ έ‶‮‷‭ ‱․ ‪†‬
ά  ․‰ί ′‴‱‧
 ․‰
‮‰
‱′․ί. Α ‫ά ‱‷‶‭ά  ‰‮‱†‰‬ό‸‮‭′†
 ‱′‮
‭† ‣
‪†
‮‫‮…ή‱‮‷‭ ′
‵ 
‣
‴′
‪‮ ‮
ή‱․
‵ ‪†
 ′
‵
 ‰ά
․
‵ ′‴‭ †…‮‰ώ‭ ό ‴‵  †‫
ό′․‰† ‱′ή‰
‸†‭
′‮ ‪† 
′†‫
‱‬ό ′‮‷ ‪‮
‭‴‭
‪‮ύ ‪‰ά′‮‵»
42
.
Από σθ νεριά σθφ λαι θ Οοπιλή Αψσοδιοίλθςθ εξσάςςεσαι νε
λψρίαρχο ρόμο ςσθ ξέα νορζή διαχείριςθφ σοψ χώροψ.
«Η νεσασροπή αψσή συξ Δήνυξ ςε έξα
αλόνθ ηραξάωι σοψ Σψςσήνασοφ δεξ αζορά
νόξο σθξ επί πμέοξ ζορομόηθςθ συξ
δθνοσώξ νέςυ σθφ δθνοσιλήφ ζορομοηίαφ ηια
41. Γεσίνθφ (2004)
42. Harvey (2003)
43. Σαρηγιάννησ, Γ.:
Ομιλία ςτη ςυγκέντρωςη
Επιτροπήσ Πολιτών ςτο Βόλο τον
Ιοφνη του 2009, βλ.
http://historiasmarginales.wordp
ress.com/2009/06/05/anauro/

29


εκεύρεςθ πόρυξ ηια σιφ αξάηλεφ σθφ, αψσό
είξαι θ νιλρόσερθ επίπσυςθ. Οο νεηαμύσερο
είξαι θ χρήςθ σθφ ΟΑ υφ διανεςομαβθσή
αξάνεςα ςσο λράσοφ λαι σο ιδιυσιλό
λεζάμαιο»
43
.
Γίξεσαι εύλομα λασαξοθσό όσι ςσθξ επιχειρθνασιλή πόμθ, ο
χώροφ υφ ςύξομο, αμμά λαι λάτε ςπιτανή ηθφ κεχυριςσά, απολσά
κεχυριςσή ςθναςία υφ πθηή άνεςθφ ή εξ δψξάνει λερδοζορίαφ. Η
νπέκλυλα επί ξθς ηθς δεμ είμαι παμά θ κιμθξήμια δύμαρθ ξθς
αμξαηωμινξικΰξθξας απΰ ξθ ρεμιά ξλυ κμάξλυς, ξθς ξλπικής
διλίκθνθς και βεβαίως ξλυ ιδιωξικλύ κεζαλαίλυ. Φπυφ
περιηράζει ο Ed Soja:
«Η ‬․…έ″‷‭‱‧ ′‮‷ FIRE (finance,
insurance, real estate), ‣‧‫†‣ή ′‮‷
‶‰‧‬†′‮ 
‱′‴′
‪‮ύ ‪†
 †‱‥†‫
‱′
‪‮ύ ′‮‬έ†
‪†
 ′‧‵ †…‮‰ά‵ †‪
‭ή′‴‭, ή′†‭ ′‮ ‪†ύ‱
‬‮ …
†
′‧‭ ․‬‥ά‭
‱‧ ′‮‷ Los Angeles, ‴‵ ‡†‱
‪‮ύ
†‭′†…‴‭
‱′ή ′‧‵ ′‰
†‭‣‰ί†‵ ′‮‷ Τό‪‷‮, ′‮‷
Ζ‮‭‣ί‭‮‷ ‪†
 ′‧‵ Μέ†‵ Υό‰‪‧‵, …
† ′‧‭ ‪‮‰‷‥ή
‱′‧‭  †…‪ό‱‬
† 
․‰†‰‶ί† ′‴‭ “ ‰‴′․‷‮‷‱ώ‭
′‮‷ ‪․‥†‫†ί‮‷”»
44
.
Σε αψσά σα πμαίςια, οι επεξδύςειφ νε ρίςλο λαι οι ζούςλεφ,
έηιξαξ βανικΰς ρλχλΰς νξθμ καξανκευή. Αψσό, δεξ είξαι
αξεκάρσθσο λαι νε εψρύσερεφ πομισιςσιλέφ νεσαβομέφ ποψ
ςψξσεμέςσθλαξ σθξ ίδια περίοδο.

Β.6. ΘΟΖΙΤΙΣΤΙΚΗ ΣΤΡΟΜΗ ΚΑΙ ΛπΤΑΛΟΝΤπΡΝΑ
ΑΡΧΙΤπΚΤΟΝΙΚΗ
Η ψπέρβαςθ σθφ νοξσέρξαφ πόμθφ, ποψ αξαζέρτθλε
παραπάξυ, δεξ λατορίωεσαι νοξάχα από σιφ οιλοξονιλέφ λαι
πομισιλέφ αμμαηέφ, αμμά λαι από σθξ ψπέρβαςθ σοψ νοξσερξιςνού,
ςε επίπεδο τευρίαφ λαι ςχεδιαςσιλήφ πραλσιλήφ, προφ σθ
«νεσανοξσέρξα» πόμθ λαι αρχισελσοξιλή. Δεξ ε ίξαι αξσιλείνεξο
σθφ ερηαςίαφ, θ νεμέσθ συξ αιςτθσιλώξ λαι αρχισελσοξιλώξ
ρεψνάσυξ σθφ νεσαξευσεριλόσθσαφ. ΢μμυςσε ςψξσάςςοναι νε σοξ
Jameson ποψ ψποςσθρίωει όσι:
30


«…‧ έ‭‭‮
† ′‮‷ ‬․′†‬‮‭′έ‰‭‮‷… ․ί‭†


‱′‮‰
‪ή ‬ά‫‫‮‭  †‰ά † ‫ώ‵ †
‱″‧′
‪ή. Α
ί‸․
 ‭†
․ 
‬․ί‭‮‷‬․ 
‣
†ί′․‰† ‱′‧ ‰
‸
‪ή ‣
ά‪‰
‱‧ ‬․′†
ύ
′‴‭ ‣ύ‮ † ό•․‴‭: …
† ′‧ ‬ί† ά ‮•‧, ′‮
‬․′†‬‮‭′έ‰‭‮ ․ί‭†
 έ‭† ( ‰‮†
‰․′
‪ό) ‱′‷‫
†‭ά‬․‱† ‱․  ‮‫‫ά ά‫‫† ‣
†″έ‱
‬† ․‭ώ ‧ ‣․ύ′․‰‧
″έ‫․
 ‭† ′‮ ‱‷‫‫ά‡․
 ‴‵  ‮‫
′
‱′
‪ή ‣․‱ ό‸‮‷‱†
′‧‵ ‫‮…
‪ή‵ ′‮‷ ύ‱′․‰‮‷ ‪† 
′†‫
‱‬‮ύ. Ν
 ‣ύ‮
† ό•․
‵ ‮‣‧…‮ύ‭ ‫‮
 ό‭ ‱․ ‣ύ‮  ‮‫ύ
‣
†‥‮‰․′
‪‮ύ‵ ′‰ό ‮‷‵ ‱ύ‫‫‧•‧‵ ′‮‷
‥†
‭‮‬έ‭‮‷ ‱′‮ ‱ύ‭‮‫‮ ′‮‷: † ό ′‧ ‬
†  ‫․‷‰ά
έ‶‮‷‬․ ‧″
‪‮ύ ′ύ ‮‷ ‪‰ί‱․
‵ (″․′
‪έ‵ ή †‰‭‧′
‪έ‵,
†‣
ά‥‮‰‮) ‪†
 † ό ′‧‭ ά‫‫‧ ‬
†  ‰†…‬†′
‪ά
‣
†‫․‪′
‪ή  ‰‮‱ ά″․
† ‭† ‱‪․‥′‮ύ‬․ ′‮  †‰ό‭
‬†‵ ‬έ‱† ‱′‮‭ 
‱′‮‰
‪ό ‶‰ό‭‮»
45
.
Εευρώξσαφ σθξ νεσανοξσέρξα αρχισελσοξιλή υφ σθξ λψρίαρχθ
αρχισελσοξιλή έλζραςθ συξ σεμεψσαίυξ δελαεσιώξ, τα
παροψςιάςυ λάποιεφ ςλέγειφ, ή λαμύσερα λασαςσάςειφ, πάξυ
ςσιφ οποίεφ βαςίωυ σθξ πεποίτθςθ όσι θ ςύηχροξθ αρχισελσοξιλή
ςχεσίωεσαι νε σθξ λασαςλεψαςσιλή λερδοςλοπία λαι σθξ ζούςλα
συξ αλιξήσυξ.
πόμευξ, νπορούξ υςσόςο ξα επθρεάςοψξ σθξ χυριλή
αποσύπυςθ πομισιλώξ λαι οιλοξονιλώξ πομισιλώξ. Λπορεί ξα νθξ
είξαι ψπαίσιοι, ςίηοψρα όνυφ είξαι ςψννέσοχοι. Αζού τα ήσαξ
μάτοφ, ή «‧ ‶‷‣†ί†  ․‰
‡†‫‫‮‭′
‪ή †
′
‮‪‰†′ί†», «‧ ․ ί‰‰
•‧
․‷″ύ‭‧‵ …
† ′† ‪‮
‭‴‭
‪ά ‣․
‭ά ‱′‧ ‥‷‱
‪ή ‬‮‰‥ή»
46
, λασθηορώ
σθξ νεσανοξσέρξα αρχισελσοξιλή ηια σθξ ςύηχροξθ αςσιλή
πραηνασιλόσθσα, ούσε περιςςόσερο, ούσε μιηόσερο από όσι σο
νοξσέρξο λίξθνα ηια σα αδιέκοδα συξ νοξσέρξυξ πόμευξ. Η
νοξσέρξα αρχισελσοξιλή, ή λαμύσερα νια ελδοχή σθφ,
χρθςινοποιήτθλε από σθξ εκοψςία ηια σθξ δθνιοψρηία συξ
νοψξσώξ λαι άγψχυξ αςσιλώξ λέξσρυξ, συξ νπμολ λασοιλιώξ, συξ
νεηάρυξ σθφ λρασιλήφ εκοψςίαφ λατώφ λαι σοξ εκαξδραποδιςνό
συξ «ςλοσειξώξ» περιοχώξ. Αλόνα περιςςόσερο, όνυφ, θ
νεσανοξσέρξα ςσροζή, νε σα πομψσεμή λεμύζθ συξ τεώξ σθφ
αηοράφ, νε σθξ λψριαρχία σθφ νορζήφ λαι σθξ παραίσθςθ από σθξ
αξαωήσθςθ ςψξομιλώξ μύςευξ, νξμαξεύεξαι, εκλύνια ή
44. Soja (1998)

31


ακλύνια, ςσα λεμεύςνασα σθφ εμεύτερθφ αηοράφ, σοψ
ξεοζιμεμεψτεριςνού λαι σοψ χρθνασιςσθριαλού λεζαμαίοψ. Φπυφ
θ νοξσέρξα αρχισελσοξιλή αποτέυςε ςχεδιαςσιλά σοψφ
«αψσολράσορεφ» σοψ λρασιλονοξυπομιαλού λαπισαμιςνού, σο
λράσοφ λαι σθ βιονθχαξία, έσςι θ νεσανοξσέρξα, σθ «ξέα
αψσολρασορία» σθφ αηοράφ.
Σσθξ αρχισελσοξιλή, σο σέμοφ σοψ νοξσερξιςνού ςύνζυξα νε
σοξ Charles Jencks, χροξομοηείσαι ςσιφ 15 Ιοψμίοψ σοψ 1972, όσαξ
σο ςύνπμεηνα λασοιλιώξ Pruitt- Igoe ςσο Σεξσ Ζούιφ, ποψ
ςχεδιάςσθλε από σοξ Le Corbusier, λασεδαζίςσθλε υφ νθ
λασοιλήςινο περιβάμμοξ ηια σοψφ αξτρώποψφ ποψ ςσέηαωε. Λέςα
ςσθξ ίδια δελαεσία οι Robert Venturi, Steven Izenour λαι Denise
Scott Brown τα ελδώςοψξ σο «Learning From Las Vegas», ςσο
οποίο τα διασψπώςοψξ σθξ έμκθ σοψφ από σθξ «μαϊλή»
αρχισελσοξιλή σθφ πόμθφ αψσήφ ποψ ελζράωεσαι σόςο ςσα νεηάμα
ενποριλά σθφ λσίρια όςο λαι ςσιφ νεςοαςσιλέφ λασοιλίεφ. Σξαφ από
σοψφ πρώσοψφ νεσανοξσερξιςσέφ αρχισέλσοξεφ ο Aldo Rossi τα
ψποςσθρίκει ςε αξσίτεςθ νε σθξ παρόσρψξςθ σοψ νοξσερξιςσή
Burnham ηια νεηάμα ςχέδια: «Σ․ ′
 ‫‮
 ό‭ ″† ‬ ‮‰‮ύ‱† ‭†
 ‰‮‱‡‫έ ‴ ‱′‮ ․ ά……․‫‬ά ‬‮‷; Σί…‮‷‰† ‱․ ‬
‪‰ά  ‰ά…‬†′†, †‥‮ύ
․ί‣†‬․ ό′
 ‧ ‣‷‭†′ό′‧′† …
† ‬․…ά‫† † ‮ έ‬‥″‧‪․ † ό ′‧‭

‱′‮‰ί†»
47
. Αψσή θ τέςθ τα λατορίςει σο πέραςνα από σοξ
ομολμθρυνέξο πομεοδονιλό ςχεδιαςνό σοψ Κράσοψφ Θρόξοιαφ
ςσθ μοηιλή σοψ Αςσιλού Σχεδιαςνού σθφ Μέαφ Νιλοξονίαφ
48
. Οα
λέξσρα συξ Θαηλόςνιυξ Θόμευξ, ποψ οζείμοψξ ξα επιδειλξύοψξ
δύξανθ λαι πμούσο ςσα πμαίςια σοψ διετξούφ αξσαηυξιςνού, τα
ψποδεχσούξ νεριλά από σα πιο ηξυςσά λσίρια σθφ ςύηχροξθφ
αρχισελσοξιλήφ. Νι ψπεραηορέφ, σα τενασιλά πάρλα λαι οι ξέεφ
Disneyland, σα clusters σοψ πομισιςνού λαι σθφ σέχξθφ λαι οι
αςσιλέφ αξαπμάςειφ, τα διανορζώςοψξ νια «†‰‶
′․‪′‮‭
‪ή ′‮‷
″․ά‬†′‮‵, ‬․ ′† ‶†‰†‪′‧‰
‱′
‪ά ′‧‵ ․ 
‥†‭․
†‪ή‵ ‫ά‬•‧‵ ‪†
 ′‧‵
 †‰‮‣
‪ή‵ ‱‷‬‬․′‮‶
‪ή‵ ․‷‶†‰ί‱′‧‱‧‵»
49
.
Αψσή είξαι θ νια όγθ σθφ πόμθφ. Η πμούςια λαι ζαξσαχσερή. Η
άμμθ, είξαι θ πόμθ σθφ αξερηίαφ, σοψ απολμειςνού λαι σθφ
εηλμθνασιλόσθσαφ. Σε αψσή σθξ πόμθ επίςθφ έχει παρέμτει ο
νοξσερξιςνόφ. Λόξο ποψ σο νοξσερξιςσιλό δόηνα «Form Follows
Function» (θ νορζή αλομοψτεί σθ μεισοψρηία), αξσιλατίςσασαι από
45. Jameson (1999)
46. Harvey (2009)

32


σο «Form Follows Fear» (θ νορζή αλομοψτεί σο ζόβο). Γίξαι σόσε
ποψ ο Frank Gehry ενζαξίωεσαι υφ Dirty Harry
50
λαι θ
αρχισελσοξιλή παραδίξεσαι ςσθξ ψπθρεςία σθφ εκοψςίαφ, σοψ
εμέηχοψ λαι σθφ λασαςσομήφ.
Η νεσανοξσέρξα αρχισελσοξιλή ςψξδέτθλε νε σο οιλοδόνθνα
σοψ ύςσεροψ λαπισαμιςνού, λαι έσςι θ συριξή λρίςθ, δεξ νπορεί
παρά ξα σθξ λμοξίςει, όπυφ έηιξε λαι νε σο νοξσέρξο λίξθνα σθ
δελαεσία σοψ 1970. Εα ζαξεί ςσο νέμμοξ αξ λάσι ξέο τα ζαξεί,
ποψ τα αξαηηείμει νια ξέα εποχή, όπυφ ήσαξ θ προυτθσιλή
δύξανθ σοψ «θρυιλού» νοξσερξιςνού σοψ νεςοπομένοψ. Θροφ σο
παρόξ, θ λρίςθ αζήμει έμθρα, λσίρια ηραζείυξ λαι λασοιλιώξ,
παραδείηνασα σθφ ξέαφ αρχισελσοξιλήφ λαι σθφ χρθνασοπιςσυσιλήφ
λερδοςλοπίαφ ςσο real estate. Φνυφ ψπάρχει λανία πιο τμιβερή
αξσίτεςθ; Οθξ ίδια ςσιηνή ποψ ελασοννύρια άςσεηοι παμεύοψξ ηια
σθξ επιβίυςθ σοψφ, σεράςσια λσίςνασα νέξοψξ λεμύζθ λεξά, όπυφ
«′† ‭έ† ․‰․ί 
† ′‧‵ Λ․…ά‫‧‵ Β‰․′†‭ί†‵»
51
ηια σα οποία νιμάει ο
Owen Hatherley. Δείηνασα σθφ λασαςλεψαςσιλήφ ζούςλαφ, ποψ ηια
ξα μάβει χώρα έπρεπε ξα πασήςει πάξυ ςε έξα ομόλμθρο
ιδεομοηιλό οιλοδόνθνα.

Β.7.ΙΔπΟΖΟΓΙΚΗ πΘπΝΔΥΣΗ ΘΑΝΩ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ
ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ. Η πΙΣΟΔΟΣ ΤΩΝ ΜΤΩΧΩΝ ΣΤΟ
ΘΡΟΣΚΗΝΙΟ.
Οο Δελένβρθ σοψ 2006, έξα χρόξο νεσά από σθξ εκέηερςθ ςσα
ηαμμιλά προάςσια, ο ψποψρηόφ εςυσεριλώξ σθφ Γαμμίαφ, Μιλομά
Σαρλοωύ τα δθμώςει σθξ επιτψνία σοψ ξα λάξει σθξ πασρίδα σοψ
«χώρα συξ ιδιολσθσώξ (pays de propriétaires), λατώφ θ
ιδιολσθςία είξαι έξα ςσοιχείο ςσατερόσθσαφ σθφ Δθνολρασίαφ λαι
σοψ Στξοψφ». Ζίηοψφ νήξεφ αρηόσερα, τα αξαμάβει σθξ προεδρία
σθφ χώραφ, νε βαςιλό ςύξτθνα συξ ψποςσθριλσώξ σοψ ςσθξ
προελμοηιλή ελςσρασεία σο «tous proprio avec Sarko», «όμοι
ιδιολσήσεφ νε σο Σαρλοωύ». Σσα σέμθ σοψ 21
οψ
αιώξα, αψσά σα δύο
ςσιηνιόσψπα τα ςψνπψλξώςοψξ ομόλμθρθ σθξ αςσιλή ςσρασθηιλή
ηια σο ωήσθνα σθφ λασοιλίαφ από σθξ ηέξξθςθ σοψ λαπισαμιςσιλού
ςψςσήνασοφ.
47. Σσο Harvey (2009)
48. Ζεοξσίδοψ (2004)
49. Harvey (2009)
50. Davis (1992)

33


Ν Φρίξσριχ Σξηλεμφ, ήδθ από σο 1872, ςσθ νεμέσθ σοψ «Για σο
ωήσθνα σθφ λασοιλίαφ» τα επισετεί ςσθξ απάξσθςθ ποψ έδιξε θ
αςσιλή σάκθ αμμά λαι ο πρώινοφ αξαρχιςνόφ σοψ Θροψξσόξ ςσο
ωήσθνα σθφ ςσέηαςθφ σθφ ερηασιλήφ σάκθφ νέςυ σθφ ιδιολσθςίαφ, θ
οποία νάμιςσα από σόσε ςψξδεόσαξ νε σο δαξειςνό, σοψφ σόλοψφ
λαι σιφ δόςειφ.
«Λ․ †‷′ό ′‮‭ ′‰ό ‮, †‭†…‪ά‸‮‭′†
 ‮
 ․‰…ά′․‵,
…
† ‭† † ‮‪′ή‱‮‷‭ †‷′έ‵ ′
‵ ‪†′‮
‪ί․‵, ‭†
‱‷‭ά•‮‷‭ ‡†‰
ά ‷ ‮″‧‪
‪ά ‶‰έ‧ ‪†
 …ί‭‮‭′†
 ‱′†
‱‴‱′ά ‱‪‫ά‡‮
 ′‴‭ †‥․‭′
‪ώ‭ ′‮‷‵  ‮‷ ′‮‷‵
′†ΐ‸‮‷‭. Κ†″‧‫ώ‭‮‭′†
 ‱′† ‱ ί′
† ′‮‷‵, ‣․
‬ ‮‰‮ύ‭ ‭† ‥ύ…‮‷‭ ‪†
 ․ί‭†
 †‭†…‪†‱‬έ‭‮
 ‭†
‣έ‶‮‭′†
 ‪ά″․ ό‰‮ ․‰…†‱ί†‵  ‮‷ ′‮‷‵
․ 
‡ά‫‫‮‷‭»
52
.
Η προώτθςθ σθφ αηοράφ λασοιλίαφ από σοψφ ερηαωόνεξοψφ
ήσαξ πάξσοσε ςσόχοφ σθφ αςσιλήφ σάκθφ, σόςο ηιασί νε αψσό σοξ
σρόπο ςψηλέξσρυξε λέρδθ όςο λαι ηιασί ήσαξ βαςιλόφ παράηοξσαφ
λατψπόσακθφ λαι αποζψηήφ ςψηλρούςευξ. ΢μμυςσε, πάξσοσε θ
αηορά λασοιλίαφ ςψξοδεψόσαξ νε δαξειςνό, αζού ποσέ οι σινέφ
συξ αλιξήσυξ δεξ ήσαξ λοξσά ςσα ειςοδήνασα συξ ερηαωονέξυξ.
Από σο 19
ο
αιώξα νέχρι λαι σο νεςοπόμενο, θ ερηασιλή λασοιλία τα
ηίξει αξσιλείνεξο ωυθρού εξδιαζέροξσοφ, από ζορείφ
διαζορεσιλώξ ςψνζερόξσυξ λαι ςσοχεύςευξ. Σσιφ περιςςόσερεφ
συξ περιπσώςευξ οι μύςειφ ςψξέλμιξαξ ςσθξ προοπσιλή σθφ
ιδιολασοίλθςθφ λαι σοψ δαξειςνού
53
.
Η ιδιολσθςία αποσεμεί σθ βάςθ σοψ λεζαμαιολρασιλού
ςψςσήνασοφ, σθξ αξώσερθ ακία σοψ. Σύνζυξα νε σο ιδεομοηιλό
οιλοδόνθνα συξ λψρίαρχυξ σάκευξ, νέςα από σθξ απόλσθςθ
ιδιολσθςίαφ, επισψηχάξεσαι θ έμξακθ λαι συξ πιο ζσυχώξ ςσο
ςύςσθνα. Νι σακιλέφ διαιρέςειφ αξαιρούξσαι προφ έξα ςύξομο
ιδιολσθσώξ ποψ αξαωθσά σιφ εψλαιρίεφ σοψ ηια αξέμικθ. Σσςι όμοι,
αλόνα λαι οι πιο αδύξανοι εξςυνασώξοξσαι. Φπυφ
χαραλσθριςσιλά διασύπυςε θ Γτξιλή Γπισροπή ηια σα Αςσιλά
Θροβμήνασα, ςσιφ ΗΘΑ «‧ 
‣
‮‪′‧‱ί† ‪†′‮
‪ί†‵ ․‭″†‰‰ύ‭․
 ′‧‭
‪‮
‭‴‭
‪ή ‱′†″․‰ό′‧′† ‪†
 ′‧‭ ‶‰‧‬†′
‱′
‪ή ․‷″ύ‭‧. Δί‭․
 ‱′‮‭

‣
‮‪′ή′‧ ‬
† ‶‰‧‬†′‮‣‮′
‪ή ‱‷‬‬․′‮‶ή ‱′‧‭ ‪‮
‭‴‭ί†… Β‮‧″ά …
†
‭† ․
†‫․
‥″․ί ‧ •‷‶‮‫‮…ί† ′‮‷ “† ‮
․‭‴‬έ‭‮‷ ․‭‮
‪
†‱′ή”.»
54

51. Hatherley (2010)

34


Αψσή θ μοηιλή λορψζώξεσαι ςσοξ ύςσερο λαπισαμιςνό, υςσόςο
ςαζώφ προϋπάρχει αψσού. Ππάρχει όνυφ νια ειδοποιόφ διαζορά.
Νι λοιξυξιλέφ λασαλσήςειφ λασά σθξ λεϋξςιαξή ρύτνιςθ, έζεραξ
νια έξσοξθ δραςσθριόσθσα σοψ λράσοψφ λαι σθξ ψιοτέσθςθ νιαφ
ςσεηαςσιλήφ πομισιλήφ. Από αψσήξ, ελασοννύρια ερηαωόνεξοι λαι
άξερηοι, συξ χανθμόσερυξ λοιξυξιλά ςσρυνάσυξ, βρήλαξ ςσέηθ
δυρεάξ ή αρλεσά ζτθξή. Η ιδιολασοίλθςθ, παρόσι ελσιξάχτθλε,
αζορούςε λψρίυφ νεςαία ςσρώνασα ή σα λοννάσια σθφ ερηασιλήφ
σάκθφ νε ςσατερή απαςχόμθςθ. Η χρθνασοδόσθςθ σθφ ήσαξ νέςα
από ναλροχρόξια δάξεια νε ςσατερό λαι ςχεσιλά χανθμό επισόλιο.
Αψσό, παρόσι οδήηθςε ςσθξ αιώξια χρέυςθ συξ ξοιλολψριώξ,
διασήρθςε νια ςσατερόσθσα, ηια σιφ οιλοηέξειεφ, σθξ λίξθςθ σοψ
real estate λαι σιφ ετξιλέφ σράπεωεφ. Σσιφ ΗΘΑ, θ έλρθκθ συξ
προαςσίυξ ήσαξ σο αποσέμεςνα. Οο νοξσέμο σθφ ιδιόλσθσθφ
νοξολασοιλίαφ ςσα προάςσια, νε λήπο λαι ηλαράω, έηιξε θ
απειλόξιςθ σοψ ανεριλάξιλοψ οξείροψ, σο οποίο ςε νεηάμο βατνό
έηιξε προςισό ηια αρλεσέφ μεψλέφ οιλοηέξειεφ. «Τ‮  ‰‮‱‴ 
‪ό
‪ί‭‧′‰‮ …
† 
‣
‮‪′‧‱ί† ‪†′‮
‪ί†‵ έ…
‭․  
‮ ‱‷‶‭ά ‪‮
‭‴‭
‪ό  †‰ά
‮
‪‮‭‮‬
‪ό»
55
.
Οα πράηνασα αμμάωοψξ νεσά σθ δελαεσία σοψ 1970. Νι
νεσαβομέφ ποψ έχοψξ περιηραζεί παραπάξυ οδήηθςαξ ςε έξα
σεράςσιο πμθτψςνό ςε αξαωήσθςθ ςσέηθφ, νε πομύ χανθμά ή λαι
νθδανιξά ειςοδήνασα, λαι δίχυφ σθξ λοιξυξιλή πομισιλή ςσέηαςθφ.
Αυξΰς λ πλθουνρΰς έηιμε ξλ υπλκείρεμλ ριας μέας
ιδελλληικής εκνξμαξείας. Σσιφ διαζθνίςειφ συξ σραπεωώξ λαι
σθφ λσθνασαηοράφ ενζαξίωοξσαι όμο λαι περιςςόσερο ζιηούρεφ
ποψ νέχρι πρόσιξοφ βρίςλοξσαξ ςσο περιτώριο σθφ λοιξυξιλήφ
ωυήφ λαι σοψ marketing. Νιλοηέξειεφ ναύρυξ, νειοξόσθσεφ,
αξύπαξσρεφ νθσέρεφ, θμιλιυνέξοι, άσονα νε ειδιλέφ αξάηλεφ.
Θμέοξ σο ανεριλάξιλο όξειρο, ή θ εψρυπαϊλή ελδοχή σοψ, νπορεί
ξα ηίξει προξόνιο όμυξ. Θώφ, όνυφ αζού σα ειςοδήνασα είξαι
χανθμά λαι θ αξερηία λαμπάωει; Λε δαμεινρΰ, ρε εμυπΰοθκα
δάμεια, ρε μέες υπλοήκες πάμω νξις παλιές, ρε ρΰχλευνθ και
κίμθξμα απΰ επεμδυξές και αηλμανξές δαμείωμ. Και πμέοξ
χυρίφ σοψφ εμέηχοψφ ποψ έλαξαξ οι σράπεωεφ ηια σθ χορήηθςθ
δαξείυξ. Αμμά νε δάξεια εμεύτερα ηια όμοψφ. Οι λι αξ σα δάξεια
αψσά είχαξ, ςσα γιμά ηράννασα, ρψτνίςειφ ποψ επέσρεπαξ σο
52, Σξηλεμφ (χ.χ)
53. Βρψχέα (2003), Benevolo-
Ζαωαρίδθφ (1977), Καρύδθφ
(2006)
54. Σσο Stone (1975)

35


επισόλιο ξα λψναίξεσαι λασά βούμθςθ; Θώφ ξα ςσανασήςει λαξείφ
σοψφ απεμπιςνέξοψφ από σθ ξεοζιμεμεύτερθ πομισιλή από σο ξα
απολσήςοψξ ςσέηθ; Και αλόνα περιςςόσερο, όσαξ θ απόλσθςθ
λασοιλίαφ σοψφ ψπόςχεσαι σθξ είςοδο ςσθξ ονάδα συξ
προξονιούχυξ, συξ εξσαηνέξυξ ςε αψσή σθξ λοιξυξία. Μα μοιπόξ
πώφ επεξδύτθλε ιδεομοηιλά θ ζούςλα συξ αλιξήσυξ.
Εα ήσαξ μάτοφ ο νιςόφ σίσμοφ σοψ λοννασιού αψσού, δθμαδή θ
είςοδοφ συξ ζσυχώξ ςσο προςλήξιο, ξα αξαζέρεσαι νοξάχα ςσθ
ςχέςθ αψσώξ νε σο λασαςλεψαςσιλό λαι σραπεωιλό λεζάμαιο. Λε
νια έξξοια, οι ζσυχοί ένπαιξαξ πάξσοσε επιτεσιλά ςσο προςλήξιο
νε εκεηερσιλά ηεηοξόσα, λάσι ποψ δεξ τα νπορούςε ξα είξαι πιο
επίλαιρο, αζού σθξ ώρα ποψ ηράζοξσαι αψσέφ οι ηραννέφ ο Ροςξι
Λοψνπάραλ παραισήτθλε από σθξ θηεςία σθφ Αιηύπσοψ. Γίξαι
πραηνασιλόσθσα, όσι σα σεμεψσαία χρόξια, σο ωήσθνα σθφ
διαχείριςθφ σθφ σεράςσιαφ ζσώχειαφ έηιξε νείωοξ. Σε αψσό
ςψηλασαμέηοξσαι άλρυφ διαζορεσιλά ςσοιχεία. Λορζέφ
ακιοποίθςθφ συξ ζσυχώξ προφ ξέα ψπερελνεσάμμεψςθ, όπυφ
ζροξώ όσι έηιξε νε σα ςσεηαςσιλά δάξεια. Θομισιλέφ παηλόςνιυξ
ορηαξιςνώξ ηια σθξ εκάμειγθ σθφ ζσώχειαφ, ποψ νπορεί ξα έχοψξ
σθ νορζή ψπολρισιλού επιςσεηάςνασοφ σθφ ξεοζιμεμεύτερθφ
πομισιλήφ νπροςσά ςσο ζόβο αξεκέμεηλσυξ αξσιδράςευξ ή λαι
λμαςιλού αςσιλού ζιμαξτρυπιςνού ποψ, όπυφ έμεηε o Walter
Benjamin, «‣
†′‧‰‮ύ‱․  ά‭′‮′․ ′‧‭ ‪‰‷‥ή ‱′ά‱‧ ′‧‵ ′†

‪ή‵
 ά‫‧‵»
56
. Αλόνα λαι πρυσόσψπεφ νορζέφ εξίςχψςθφ σθφ
παραηυηιλήφ λαι ςψξεσαιριςσιλήφ δράςθφ συξ ζσυχώξ νέςα από
σράπεωεφ νε νιλρά δάξεια χανθμώξ επισολίυξ όπυφ θ
πρυσοβοψμία σοψ Muhammad Yunus. Γίξαι ζαξερό όσι πρόλεισαι
ηια πομύ διαζορεσιλέφ περιπσώςειφ, ποψ τα σοψφ αξαμοηούςε
διαζοροποιθνέξθ λρισιλή, οι οποίεφ ποιλίμοψξ αξάμοηα λαι νε σο
55 Stone (1975)
56. Benjamin (2003)
36


Γ.Η δθριλυμηία ξθς ζλύνκας.

Φμα όςα περιηράζθλαξ παραπάξυ, επιχειρούξ ξα δώςοψξ νια
ςψξομιλή οπσιλή συξ εψρύσερυξ αισιώξ ποψ οδήηθςαξ ςσθ
δθνιοψρηία λαι σθξ έλρθκθ σθφ ζούςλαφ συξ αλιξήσυξ. Η τέςθ
ποψ διασψπώτθλε ήσαξ όσι έξα εψρύσερο ςύξομο ςψξτθλώξ,
ςψξδεδενέξο νε σιφ οιλοξονιλέφ, πομισιλέφ λαι πομισιςσιλέφ
ςψξιςσώςεφ σοψ ςύηχροξοψ λαπισαμιςνού ςψξέδρανε ςσθ
ηιηάξσυςθ σθφ λσθνασαηοράφ. Και όσι αψσή θ ηιηάξσυςθ ήσαξ
δονιλά αςσατήφ λατώφ δεξ πασούςε ςε πραηνασιλή άξοδο συξ
ειςοδθνάσυξ λαι λασαξονή σοψ πμούσοψ αμμά ςσο δαξειςνό, σο
ζαξσαςσιλό χρήνα λαι σθξ ςψξεχιωόνεξθ διεύρψξςθ σοψ χάςνασοφ
νεσακύ πμοψςίυξ λαι ζσυχώξ. Η παρασήρθςθ νεριλώξ πιο
ειδιλώξ ςσοιχείυξ ςχεσιλά νε σθξ λασαςλεψαςσιλή ζούςλα,
εξσάςςεσαι ςσθξ μοηιλή αψσή. Λια ςψξομιλή λαι εκειδιλεψνέξθ
νεμέσθ, τα απαισούςε πομμέφ ςεμίδεφ λαι οιλοξονιλέφ ηξώςειφ.
Ωςσόςο, νια ςψξοπσιλή παροψςίαςθ λατίςσασαι αξαηλαία.
Οο 2007, ελρήηξψσαι θ ζούςλα, νεσά από νια πεξσαεσία αξόδοψ
σθφ αηοράφ αλιξήσυξ, ποψ είχε αλομοψτήςει σθξ λρίςθ συξ αρχώξ
σοψ 2000. Εα νπορούςε λάποιοφ ξα ψποτέςει όσι δεξ ήσαξ παρά
έξα αλόνα επειςόδιο ςσα ςψξεχή ςλανπαξεβάςνασα, ποψ ςψξθτίωει
θ ςύηχροξθ οιλοξονία, αμμά δψςσψχώφ τα αποδειλξψόσαξ αζεμήφ
αιςιοδοκία. Γιασί
«…‧ ‥‮ύ‱‪†  ‮‷ ‣‧‬
‮ύ‰…‧‱․ ′‧‭  
‱′‴′
‪ή
‪‰ί‱‧ ′‮‷ 2007 ‡†‱ί‸․′†
 ό‶
 ‬ό‭‮- ‧ †‪ό‬† ‪†

‡†‱
‪ά- ‱′‧‭ †…‮‰ά ‪†′‮
‪ί†‵, †‫‫ά ‱′‮ ί‣
‮ ′‮
‶‰‧‬†′
‱′
‪ό ‱ύ‱′‧‬†. Η ‪‰ί‱‧  ‷‰‮‣‮′ή″‧‪․ ό‶

‬ό‭‮ † ό ′‮ ‬έ…․″‮‵ ′‧‵ ‥‮ύ‱‪†‵ ′‮‷ ‶‰έ‮‷‵
†‫‫ά ‪†
 † ό ′
‵ ‬‮‰‥έ‵ ′‮‷. Σ′
‵ ‱‷‭‧″
‱‬έ‭․‵
‪‰ί‱․
‵ ‷ ․‰‣†‭․
‱‬‮ύ, ό′†‭ ‮
 ′‰ά ․‸․‵
‪†′†‫ή…‮‷‭ ‬․ ‬‧ ․‪′․‫έ‱
‬† ‣ά‭․
†, ‧ ′‮ ‮″․‱ί†
‪†
 ′‮ ‬έ…․″‮‵ ′‴‭  ‰‮‡‫‧‬ά′‴‭ ‬ ‮‰․ί ‭†
†‭†…‭‴‰
‱′․ί ‶‴‰ί‵ ‬․…ά‫‧ ‣‷‱‪‮‫ί†»
57
.
57. Gowan (2009)
37


Κάσι ποψ δεξ νπορούςε ξα ςψνβεί σώρα. Διόσι σο ςύςσθνα ποψ
οιλοδονήτθλε λαι αξδρώτθλε σθ δελαεσία σοψ 2000 ήσαξ πομύ
πιο ςύξτεσο, πομύ πιο λερδοςλοπιλό λαι διέςπειρε σο ρίςλο από
σοξ ψπέροηλο δαξειςνό ςσα σέςςερα ςθνεία σοψ ορίωοξσα. Βέβαια,
θ βάςθ είχε δοτεί από ξυρίσερα, νε ξόνοψφ όπυφ σθξ Community
Reinvestment Act, σοψ 1977, ποψ έδιξε λίξθσρα ηια δαξειςνό ςε
ψπογθζίοψφ χανθμώξ ειςοδθνάσυξ, σθξ Deregulation and
Monetary Control Act, σοψ 1980, ποψ επέσρεπε σα ψγθμόσερα
επισόλια ηια σοψφ πιο «επιλίξδψξοψφ» δαξειομήπσεφ λαι σθξ
Alternative Mortgage Transaction Parity Act, σοψ 1982, ποψ
Ηελίξθςε έσςι νια διαδιλαςία ψπερχρέυςθφ συξ ξοιλολψριώξ ποψ
ελσίξακε σο νέςο ποςοςσό χρεώξ από σα 40.000 δομάρια σο 1980,
ςσα 130.000 δομάρια, αξά οιλοηέξεια, ςήνερα. Κασά σθ δελαεσία
σοψ 1990 ήσαξ ήδθ ενζαξή σα οζέμθ σοψ χρθνασοπιςσυσιλού
σονέα.
«Κ†″ώ‵ ‧ ‣․‪†․′ί†  ‫‧‱ί†‸․  ‰‮‵ ′‮ ′έ‫‮‵ ′‧‵
‪†
 ‧ ‥‮ύ‱‪† ′‮‷ ‶‰‧‬†′
‱′‧‰ί‮‷ έ‥′†‭․ ‱′‮
‸․‭ί″ ′‧‵ ‧ ․‪‪‮‫† ′ό‬․‭‧ ά‭‮‣‮‵ ′‧‵ †…‮‰ά‵
†‪
‭ή′‴‭  ‰ό‱‥․‰․ ‱′‮‭ ‶‰‧‬†′‮ 
‱′‴′
‪ό ′‮‬έ†
ά‫‫‮ έ‭† ′․‰ά‱′
‮ ά‪‰‴‵  ‰‮‱‮‣‮‥ό‰‮  ․‣ί‮
‣‰ά‱‧‵. Σ′‧‭  ․‰ί‮‣‮ 1994-2000, ′† ‪έ‰‣‧ ′‮‷
‶‰‧‬†′‮ 
‱′‴′
‪‮ύ ′‮‬έ† ‣
 ‫†‱
ά‱′‧‪†‭. Κ†″ώ‵
′‧‭ ί‣
†  ․‰ί‮‣‮ ′† ‪έ‰‣‧ ′‮‷ ‬‧
‶‰‧‬†′‮ 
‱′‴′
‪‮ύ ․ 
‶․
‰‧‬†′
‪‮ύ ′‮‬έ†
†‷
ή″‧‪†‭ ‬ό‫
‵ ‪†′ά 30%, ′† ‪έ‰‣‧ ′‮‷
‶‰‧‬†′‮ 
‱′‴′
‪‮ύ ′‮‬έ† ‴‵  ‮‱‮‱′ό ′‮‷
‱‷‭ό‫‮‷ ′‴‭ ․ 
‶․
‰‧‬†′
‪ώ‭ ‪․‰‣ώ‭
‱‪†‰‥ά‫‴‱†‭ † ό ′‮ 23% ‱′‮ 39%
†‭′
‱′‮
‶ώ‭′†‵ έ′‱
 ‱′‮ 74% ′‧‵ ‱‷‭‮‫
‪ή‵
†ύ
‧‱‧‵ ′‴‭ ․ 
‶․
‰‧‬†′
‪ώ‭ ‪․‰‣ώ‭ ․‪․ί‭‧‵ ′‧‵
 ․‰
ό‣‮‷»
58
.
Αρχιλά αψσή θ αξάπσψκθ ςσθρίχτθλε από σοψφ ερηαωόνεξοψφ νε
νόξινθ απαςχόμθςθ, αμμά έδεικε ήδθ, ςσιφ αρχέφ σθφ ξέαφ
χιμιεσίαφ, λόπυςθ. Σπρεπε ξα επελσατεί λαι ςσα αλόνα χανθμόσερα
λοννάσια σθφ λοιξυξίαφ. Σσςι ςσιφ αρχέφ σοψ 2000 άρχιςε θ
νεηάμθ πσώςθ συξ επισολίυξ, νέχρι σο ιςσοριλό 1%, σο 2003, νε
58. Βεωύροημοψ (2007)
59. Brenner (2006)
38


ςσόχο σθξ σόξυςθ σθφ αηοραςσιλήφ ιλαξόσθσαφ, αμμά λαι θ
σαχύσασθ διάδοςθ συξ sub- prime δαξείυξ. Αψσά παρέχοξσαι ςε
ψπογήζιοψφ ποψ έχοψξ χανθμή πιςσομθπσιλή ιλαξόσθσα λαι δεξ
πμθρούξ σιφ προϋποτέςειφ ηια ςύξαγθ δαξείοψ νε εψξοϊλούφ
όροψφ. Νι ςψξήτειφ ρψτνίςειφ σοψφ είξαι θ άνεςθ λασαβομή συξ
δαξειλώξ νε λψναιξόνεξο επισόλιο ποψ ςσθξ αρχή είξαι χανθμό λαι
ςσα επόνεξα χρόξια ελσιξάςςεσαι. Οιφ περιςςόσερεφ ζορέφ,
νάμιςσα, ςσθξ προςπάτεια ξα ηίξοψξ σα δάξεια πιο εμλψςσιλά
έδιξαξ σθ δψξασόσθσα, ςσο δαξειομήπσθ ξα πμθρώξει σα πρώσα
χρόξια νόξο σοψφ σόλοψφ. πίμαι ρια νύρβανθ· άσονα νε χανθμό ή
λαι νθδανιξό ειςόδθνα ποψ δεξ τα ηίξοξσαξ δελσά, σώρα
προνθτεύοξσαι χρήνα, νε δψςνεξείφ όροψφ αζού οι δαξειςσέφ
παίρξοψξ σο ρίςλο. Η πιο ςψχξή περίπσυςθ ήσαξ σα εξψπότθλα
δάξεια. Λάμιςσα, σα sub primes, δεξ παρέχοξσαξ νόξο ςσοψφ
οιλοξονιλά αςτεξέςσεροψφ αμμά λαι ςε ονάδεφ ποψ τα νπορούςαξ
νε βάςθ σο ειςόδθνα σοψφ ξα προαχτούξ ςε λαμύσερο επίπεδο
δαξειςνού, υςσόςο προςέλροψαξ ςε σοίχοφ μόηυ σθφ θμιλίαφ, σοψ
σόποψ λασοιλίαφ, σθφ οιλοηεξειαλήφ λασάςσαςθφ, σθφ ζψμήφ λαι σοψ
ζύμοψ
59
. Σσιφ ΗΘΑ, σο 2006, σθξ σεμεψσαία χροξιά πριξ σθξ λρίςθ,
σο 13,5% συξ ςψξομιλώξ λεζαμαίυξ σθφ αηοράφ ξέυξ
εξψπότθλυξ δαξείυξ ποψ ςψξάζτθλαξ χαραλσθριωόσαξ υφ sub-
prime, λαι ςσο σέμοφ σθφ χροξιάφ σο 20% συξ ςψξομιλώξ
ςσεηαςσιλώξ δαξείυξ (600 διφ ςσα 3 σριφ δομάρια) ήσαξ από sub-
prime δάξεια.
Οα δάξεια αψσά ήσαξ νια από σιφ λαιξοσονίεφ συξ «ςλιυδώξ»
(shadow) ςψξαμμαηώξ ποψ επιδότθλε ο χρθνασιςσιλόφ λαι
σραπεωισιλόφ σονέαφ σθ δελαεσία σοψ 2000. Δθνιοψρηήτθλαξ
άπειρα ξέα ψποπροϊόξσα λαι οχήνασα ποψ τα εξίςχψαξ σιφ
επεξδύςειφ λαι σο χρήνα, σόςο σο ζαξσαςσιλό όςο λαι σο
πραηνασιλό ποψ λασέμθηε ςσιφ σςέπεφ συξ χρθνασιςσώξ λαι συξ
επεξδψσώξ. Γξιςχύτθλε θ δεψσερεύοψςα αηορά (secondary
market) συξ χρθνασιςσιλώξ παραηώηυξ. Σε αψσή σθξ over the
counter αηορά, νθ ορηαξυνέξθ λαι χυρίφ λαξόξεφ, σο αξσιλείνεξο
δεξ ήσαξ πραηνασιλέφ ςψξαμμαηέφ, αμμά σισμοποιθνέξα παλέσα
χρθνασιςσιλώξ παραηώηυξ. Λεριλά από αψσά σα παράηυηα
προήμταξ από σο παλεσάριςνα δαξείυξ ψγθμού ρίςλοψ λαι σθ
60. Strauss (2009)
39


δθνιοψρηία συξ, ηξυςσώξ ςσθξ Γμμάδα, δονθνέξυξ ονομόηυξ.
Θομμά δάξεια ναωί, ψγθμού ή χανθμόσεροψ ρίςλοψ,
νεσασρέποξσαξ ςε έξα ςψξομιλό σισμοποιθνέξο προϊόξ σο οποίο
ήσαξ προφ πώμθςθ. Οψπιλό παράδειηνα σέσοιοψ παλέσοψ είξαι σα
CDOs (Collateralized Debt Obligations- Γκαςζαμιςνέξεφ
Δαξειαλέφ Πποχρεώςειφ) ποψ θ ακία σοψφ προέρχεσαι από σθξ
αποπμθρυνή συξ εξψπότθλυξ δαξείυξ. Οα προϊόξσα αψσά,
λρίξοξσαξ υφ προφ σθξ πιςσομθπσιλή ιλαξόσθσα σοψφ, από σοψφ
οίλοψφ ακιομόηθςθφ όπυφ σοξ Moody΄s λαι σοξ Standard &
Poor’s, οι οποίοι, έξαξσι αδράφ ανοιβήφ, έβαωαξ σα σρία Α,
χαραλσθρίωοξσαφ σα υφ αςζαμή. Οεράςσιεφ επεξδψσιλέφ σράπεωεφ
όπυφ οι Lehmann Brothers, διαχειρίςσθλαξ σριςελασοννύρια
δομάρια λαι εψρώ, νέςα από σθξ αηοραπυμθςία σέσοιυξ
παραηώηυξ ςε έξα άλρασο λερδοςλοπιλό παιχξίδι νέςα ςσα
λψναιξόνεξα επισόλια λαι σιφ ςψξαμμαηνασιλέφ ιςοσινίεφ. Σσο ίδιο
παιχξίδι ποψ εξσάςςοξσαι θνιδθνόςια ιδρύνασα όπυφ θ Fannie
Mae, ο Ννοςποξδιαλόφ Γτξιλόφ Σύξδεςνοφ Πποτθλώξ συξ ΗΘΑ,
σα hedge funds- επεξδψσιλά σανεία- λαι σα αςζαμιςσιλά σανεία. Οο
πιο ςθναξσιλό αποσέμεςνα αψσήφ σθφ διαδιλαςίαφ είξαι θ
διανπλμά ξλυ κιμδύμλυ ηια ρθ εκΰζλθνθ ξωμ επινζαλώμ
δαμείωμ, ρένα απΰ ξθμ αηλμαπωλθνία ξωμ παμαηώηωμ, νε
έμα ευμύ ζάνρα επεμδυξώμ και ιδμυράξωμ.
Οο ςύςσθνα αψσό μεισούρηθςε νε επισάχψξςθ, σθξ πεξσαεσία
2002 νε 2007, λάξοξσαφ σο Διετξέφ Μονιςνασιλό Οανείο ξα νιμάει
ηια «έ‭† ‪ό‱‬‮ ‬․ ‪ύ‬†′†  ‫․‮‭ά‸‮‷‱†‵ ‰․‷‱′ό′‧′†‵»
60
. Αψσό ποψ
ςψξσθρούςε αψσή σθξ πραηνασιλόσθσα ήσαξ ο δαξειςνόφ σόςο συξ
αηοραςσώξ λασοιλίαφ όςο λαι συξ λασαςλεψαςσώξ. «Τ†
‶‰‧‬†′
‱′
‪ά 
‣‰ύ‬†′† ‱‷‫‫‮…
‪ά ή‫․…‶†‭ ′ό‱‮ ′‧‭  ‰‮‱‥‮‰ά, ό‱‮
‪†
 ′‧ ‸ή′‧‱‧ …
† ‪†′‮
‪ί†!»
61
. Σσςι, θ αξοδιλή λούρςα συξ σινώξ
συξ αλιξήσυξ, ςψξεχίςσθλε, ζσάξοξσαφ λάτε χρόξο ςε ξέα ρελόρ.
Γξώ θ νέςθ σινή ηια σθξ αηορά νιαφ λασοιλίαφ, ςσιφ ΗΘΑ, σο 1963,
ήσαξ 19.300 δομάρια, σο 2002 είχε ζσάςει σα 228.700 ηια ξα
ελσιξαχτεί νέχρι σο 2007, ςσιφ 313.600. Σε οριςνέξεφ, νάμιςσα
περιοχέφ, όπυφ οι ξόσιεφ αλσέφ συξ ΗΘΑ, λοννάσια σθφ Αηημίαφ λαι
σθφ Ιςπαξίαφ, σθφ Ατήξαφ λ.α., οι αψκήςειφ αψσέφ είξαι αλόνα πιο
έξσοξεφ. Κασά σθξ ίδια περίοδο, ςσιφ περιςςόσερεφ χώρεφ σθφ
61. Σσο Harvey (2010)
62. Harvey (2010)
40


Δύςθφ, οι νιςτοί νέξοψξ ςσάςινοι, ή αψκάξοξσαι λάσυ σοψ
πμθτυριςνού, λαι θ αξερηία αψκάξεσαι. Αψσό ποψ αψκάξεσαι, νε
σοξ σρόπο ποψ περιηράγανε, είξαι σο ποςοςσό ιδιολσθςίαφ
λασοιλιώξ ποψ ςσιφ ΗΘΑ πμθςιάωει σο 70%, εξώ ηια παράδειηνα
ςσθξ Γμβεσία είξαι νόμιφ 22%.
Γίξεσαι λασαξοθσό όσι σο ςύνπμεηνα σοψ χρθνασοπιςσυσιλού
σονέα είξαι αρλεσά ςύξτεσο λαι νόξο νεριλώφ νπορεί ξα ηίξει
λασαξοθσό, εδώ. ΢μμυςσε σα νεηαμύσερα νψαμά σοψ πμαξήσθ,
ςψξερηάςσθλαξ ηια ξα ζσιάκοψξ σο ςύηχροξο οιλοδόνθνα σθφ Wall
Street λαι ξα εζεύροψξ απίςσεψσοψφ σρόποψφ λερδοζορίαφ, θ
βατιά ηξώςθ συξ οποίυξ είξαι προςόξ ποψ νπορεί ξα οδθηήςει ςε
ανύτθσα λέρδθ. Γκ άμμοψ, ο George Soros, διάςθνοφ σραπεωίσθφ,
λέρδιςε σο 1993, νέςα ςε νια ξύχσα, έξα διςελασοννύριο δομάρια
λερδοςλοπώξσαφ επί σθφ αηημιλήφ μίραφ
62
. Όλλ αυξΰ ξλ νύμοεξλ
δθριλύμηθρα, ΰρως, είχε ξμλρεμά ανξαοή οερέλια ή ακΰρα
καλύξεμα ήξαμ οερελιακά ανξαοές. Καολμιζΰξαμ
απλκλεινξικά νξθ νυμεχιζΰρεμθ πλθμωρή ξωμ δαμείωμ,
ακΰρα και ξωμ εκαιμεξικά μιγλκίμδυμωμ sub- primes.
Σξθμιζΰξαμ νε ρια αμυπέμβλθξθ αμξίοενθ. Απΰ ξθ ρια ρεμιά
ξα εινλδήραξα οα πέζξλυμ νυμεχώς και θ αμεμηία οα οεμίζει
και απΰ ξθμ άλλθ, ΰλλ και ρεηαλύξεμα χμέθ οα πμέπει μα
κεπλθμώμλμξαι. Διόσι νπορεί θ αηορά ξα πιέωει σοψφ αξτρώποψφ
ξα δαξειςσούξ. Λπορεί ξα σοψφ « 
έ‱․
 …
† ‭† 
‮‣έ•‮‷‭
 ․‰
‱‱ό′․‰‮ † ό ό′
 ‬ ‮‰‮ύ‭ ‱․ ‱‶έ‱‧ ‬․ ά‫‫․‵ †‭ά…‪․‵ ′‮‷‵. Δ․‭
‬ ‮‰․ί ό‬‴‵ ‭† ′‮‷‵  
έ‱․
 ‭†  ‫‧‰ώ‱‮‷‭  ․‰
‱‱ό′․‰‮ † ό ό′

έ‶‮‷‭»
63
. Και, αρηά ή ηρήηορα, τα αποδειλξψόσαξ αψσό ποψ
πομμοί προειδοποιούςαξ λαιρό. Φσι ο βαςιμιάφ είξαι ηψνξόφ.
63. Αξσυξοπούμοψ (1999)
64. Stone (1975)
41


Δ. Η ΕΚΡΗΞΗ ΣΗ΢ ΦΟΤ΢ΚΑ΢ ΣΟΤ 2007 ΚΑΙ Η
ΠΤΡΟΔΟΣΗ΢Η ΣΗ΢ ΠΑΓΚΟ΢ΜΙΑ΢ ΚΡΙ΢Η΢.

Η αξαηξώριςθ όσι νια νεηάμθ λρίςθ είξαι τένα χρόξοψ ξα
ελδθμυτεί, δεξ λάξει σεμιλά σθ ςσιηνή σθφ ελδήμυςθφ σθφ
μιηόσερο ςψξσαραλσιλή. Γίξαι πραηνασιλόσθσα, όσι πμήτοφ
αξαμψσώξ, διαζορεσιλώξ αποχρώςευξ λαι πεποιτήςευξ, είχαξ
επιςθνάξει σθξ σεράςσια αςσάτεια σθφ αηοράφ λασοιλίαφ λαι
ομόλμθροψ σοψ χρθνασοπιςσυσιλού ςψςσήνασοφ. Για παράδειηνα,
ο Robert Brenner, ςε έξα ςθναξσιλό άρτρο σοψ
64
ςσο New Left
ανεριλάξιλθφ οιλοξονίαφ, βρίςλεσαι ςε νια ξέα έλρθκθ ή νια ξέα
ζούςλα. Θαρά σιφ προβμέγειφ, λάτε ηεηοξόφ όσαξ ελδθμώξεσαι,
είξαι πρυσόσψπο λαι θ εςσίαςθ ςσιφ ειδιλέφ νορζέφ ποψ παίρξει
είξαι αρλεσά διαζυσιςσιλή.
Σσιφ αρχέφ σοψ 2007, αρχίωοψξ ξα ενζαξίωοξσαι έξσοξα
ςθνάδια δψςμεισοψρηίαφ σοψ λύλμοψ μεισοψρηίαφ σοψ ςψςσήνασοφ.
Αψκήτθλε σο ποςοςσό συξ λατψςσερούνεξυξ πάξυ από 60 νέρεφ
δαξείυξ ςε 13%, αψκθνέξο λασά 60% από σθξ περςιξή χροξιά.
Γλσιξάχτθλε σο ποςοςσό συξ δαξείυξ ποψ αδψξασούςαξ ξα
αξιλαξόσθσαφ αποπμθρυνήφ δαξείοψ πάξσοσε ψπήρχε. Ωςσόςο,
από σο 1985 νέχρι σο 2006, παρόσι αψκάξοξσαξ λασά λαιρούφ, δεξ
κεπερξούςε ποσέ σο όριο σοψ 0,5% συξ ςψξομιλώξ δαξείυξ, έξα
ποςοςσό ποψ δεξ δθνιοψρηούςε προβμήνασα ςσθξ αηορά, αζού
σα χρθνασοπιςσυσιλά ιδρύνασα έπαιρξαξ ςσα χέρια σοψφ σα
αλίξθσα λαι σα νεσαπυμούςαξ, ςψξήτυφ νε ψγθμόσερεφ σινέφ,
νέςα ςε νια αξαπσψςςόνεξθ λσθνασαηορά. Σσθξ πραηνασιλόσθσα,
οι αρπαλσιλέφ χρθνασιςσιλέφ νέτοδοι υζεμούξσαι από σθξ
νενοξυνέξο ή περιοριςνέξο δράνα ζσυχώξ οιλοηεξειώξ, αμμά
νπμολάροψξ ςσθξ περίπσυςθ σθφ ναωιλήφ διάμψςθφ. Φσαξ μοιπόξ
αψσό σο ποςοςσό διπμαςιάςσθλε, ζσάξοξσαφ σο 1% συξ ςψξομιλώξ
δαξείυξ, σόσε σα προβμήνασα ήσαξ έξσοξα. Εορψβθνέξοφ ο οίλοφ
Moody’s ποψ όμο αψσό σο διάςσθνα, ψπεραςπιωόσαξ σθξ αςζάμεια
συξ εξψπότθλυξ δαξείυξ, αξαλοιξώξει σο 2006 όσι σο ποςοςσό
συξ επιςζαμώξ δαξείυξ πέξσε νήξεφ νεσά σθξ έλδοςή σοψφ,
διπμαςιάςσθλε ςσο 4%. Και σα χειρόσερα ένεμμε ξα έρτοψξ.
65. Brenner (2006)
42


Γιασί, δεξ νπορούςαξ όμα ξα λψμούξ οναμά λαι άρχιςαξ οι
αξασαράκειφ σο 2006; Διΰξι, αυξή ακμιβώς ήξαμ θ λληική ξωμ
δαμείωμ πλυ νυμάζοθκαμ, ρια πμαηραξικά βάμβαμθ και
αμπακξική πλλιξική. Λεσά σο πρώσο διάςσθνα, συξ εψξοϊλώξ
ρψτνίςευξ, κελίξθςε έξα πρυσοζαξέφ ράμι αξόδοψ συξ
επισολίυξ. Αφ δούνε έξα χαραλσθριςσιλό παράδειηνα:
«Ν ‪ύ‰
‮‵ Jordan, 79 ․′ώ‭, ‪ά′‮
‪‮‵ ′‮‷
Brooklyn ′‧‵ Μέ†‵ Υό‰‪‧‵… ․ί‣․ ′‧
‶‰‧‬†′‮‣ό′‧‱‧  ‮‷ ․ί‶․  ά‰․
 …
† ‭† ‪†‫ύ•․
 έ‭†
‣ά‭․
† † ό  
‱′‴′
‪ή ‪ά‰′† 30.000$ ‭† ‪†′†‫ή…․

‬․ έ‭† ‣ά‭․
‮ †‭†‶‰‧‬†′‮‣ό′‧‱‧‵ 350.000$. Τ‮
․ 
′ό‪
‮, †‰‶
‪ά 1%, ․‪′
‭ά‶″‧‪․ ‱․  ά‭‴ 8% ‱․
έ‭† ‬ή‭† ‪†
 ‮
  ‫‧‰‴‬έ‵ ‬†‸ί ′‮‷»
65
.
Θόςεφ αλόνα εψλαιρίεφ ξα βρετούξ ηια ςύξαγθ ξέυξ δαξείυξ;
Γίχαξ χρθςινοποιθτεί όμεφ. Σσςι άρχιςαξ ναωιλά οι πσυχεύςειφ, λαι
υφ ςψξέπεια λαι οι λασαςχέςειφ. Αψσό έζερε αμψςιδυσέφ
αξσιδράςειφ ςσθξ ήδθ λορεςνέξθ αηορά λασοιλίαφ νε σιφ πυμήςειφ
ξέυξ λασοιλιώξ ξα νειώξοξσαι, ναωί λαι νε σθξ ακία συξ αλιξήσυξ.
Φσαξ νειώξεσαι θ ακία εξόφ αλιξήσοψ, ςε νια περιοχή ποψ έξα- έξα
σα ςπίσια βάωοψξ έξα πυμθσήριο από έκυ, σόσε νειώξεσαι λαι θ
οιλοξονιλή δψξασόσθσα αλόνα λαι συξ νεςαίυξ μεψλώξ
οιλοηεξειώξ ποψ λασάζερξαξ ξα κεπμθρώξοψξ σα δάξεια, θ ακία
σθφ ψποτήλθφ. Ηεκιμά έμας δεύξεμλς κύκλλς παύνθς
πλθμωρώμ ξωμ δαμείωμ, από οιλοηέξειεφ ποψ δεξ ήσαξ ςσθ
χειρόσερθ τέςθ λαι πμέοξ είσε δεξ νπορούξ ξα αξσαπολριτούξ είσε
αρξούξσαι ξα πμθρώξοψξ έξα δάξεια διπμάςιο λαι σριπμάςιο σθφ
ακίαφ σθφ λασοιλίαφ. Θμέοξ, σο ρίςλο ζαίξεσαι ξα έχει νεσασραπεί
ςε έξα πραηνασιλό όμετρο, πράηνα ποψ αποταρρύξει λοννάσια
πμθτψςνού ποψ ήσαξ έκυ από σο παιχξίδι σοψ δαξειςνού ξα
ενπμαλούξ λαι λάξει σιφ σράπεωεφ λαι σοψφ επεξδψσέφ πιο
προςελσιλούφ.
Από νια αξσιλεινεξιλή νασιά, θ λρίςθ είξαι νια διαδιλαςία
εκορτομοηιςνού σθφ αηοράφ λασοιλίαφ
66
. Οο πρόβμθνα, όνυφ είξαι
όσι αψσοί οι αξσιλεινεξιλοί ξόνοι σοψ λαπισαμιςσιλού ςψςσήνασοφ,
λρύβοψξ πίςυ σοψφ ελασοννύρια ψπολεινεξιλέφ οιλοηεξειαλέφ
66. Strauss (2009)
43


σραηυδίεφ.
«Σ′‮ Κ‫ή‡․‫†‭′, έ‬‮
†‸․ ‬․ έ‭† “‮
‪‮‭‮‬
‪ό-
Katrina” ‭† έ‶․
 ‶′‷ ή‱․
 ′‧‭  ό‫‧.
Γ…‪†′†‫․
‬‬έ‭† ‪†
 †‬ †‰‴‬έ‭† ‱ ί′
†
‪‷‰
†‰‶‮ύ‭ ‱′‮ ′‮ ί‮ ‱․ ‥′‴‶έ‵ …․
′‮‭
έ‵, ‪‷‰ί‴‵
‬†ύ‰‴‭. Σ′‧‭ Κ†‫
‥ό‰‭
†, ‮
 ‣‰ό‬‮
 ‮‫ό‪‫‧‰‴‭
 ό‫․‴‭, ό ‴‵ ′‮ Σ′ό‪′‮‭, ή′†‭ ․ ί‱‧‵
‪†‫‷‬‬έ‭‮
 ‬․ ά‣․
† ‪†
 ․…‪†′†‫․
‬‬έ‭† ‪′ί‰
†,
․‭ώ ‱′‧ Φ‫ό‰
‭′† ‪†
 ′‮ Ζ†‵ Βέ…‪†‵
‱‷…‪‰‮′ή‬†′† ‪†′‮
‪
ώ‭ έ‱′․‪†‭ έ‰‧‬†. Α‷′‮ί
 ‮‷ ․ί‶†‭ ․
‴″‧″․ί έ ‰․ ․ ‭† ‡‰‮‷‭ ‱′έ…‧
†‫‫‮ύ:  ό‫․
‵ ‬․ ‱‪‧‭έ‵ ά‰‶
‱†‭ ‭† ‱‶‧‬†′ί‸‮‭′†

‱′‧‭ Κ†‫
‥ό‰‭
† ‪†
 ′‧ Φ‫ό‰
‭′†. Α‫‫‮ύ,
‮
‪‮…έ‭․
․‵ ․ί′․ ‱‷‱′․…ά‸‮‭′†‭ ‬․ ‥ί‫‮‷‵ ‪†

‱‷……․‭․ί‵, ․ί′․ ‬․′έ′‰․•†‭ ‱′‮
‡†…‬έ‭†

․‭‮‣‮‶․ί† ‱․ ‬ό‭
‬‧ ‪†′‮
‪ί†.
Α‷′‮ί  ‮‷ ‡‰ί‱‪‮‭′†‭  ί‱‴ † ό ′‧
‶‰‧‬†′‮‣ό′‧‱‧ ′‧‵ ‪†′†‱′‰‮‥ή‵ ′‴‭ ‷ ‮″‧‪ώ‭
†‰‶
‪ά έ‬․
‭†‭ †‭․ ‧‰έ†‱′‮
. Τ‮‭ Ι†‭‮‷ά‰
‮ ′‮‷
2008, ′† bonus ‱′‧‭ Wall Street †″‰‮
‱′
‪ά ή′†‭
32 ‣
‵ ‣‮‫ά‰
†, ‬ό‫
‵ έ‭† ‪‫ά‱‬† ‫
…ό′․‰‮ † ό ′‮
‱ύ‭‮‫‮ ′‮‷ 2007. Α‷′ή ή′†‭ ‬
† †

‮ ‰ό‱․‶′‧
†‭′†‬‮
‡ή …
† ′‧ ‣
ά‫‷‱‧ ′‮‷  †…‪ό‱‬
‮
‶‰‧‬†′‮ 
‱′‴′
‪‮ύ ‱‷‱′ή‬†′‮‵. Ν
 † ώ‫․
․‵
†‷′ώ‭  ‮‷ ‡‰ί‱‪‮‭′†
 ‱′‧ ‡ά‱‧ ′‧‵ ‪‮
‭‴‭
‪ή‵
 ‷‰†‬ί‣†‵,  ․‰ί ‮‷ ′†ί‰
†‸†‭ ‬․ ′† †‥ύ‱
‪†
‪έ‰‣‧ ′‴‭ ‶‰‧‬†′
‱′ώ‭ ′‧‵ ‪‮‰‷‥ή‵.»
67

Η αδψξανία πμθρυνήφ συξ δαξείυξ, ποψ ςψξδέεσαι νε νια
ςψξομιλή επιδείξυςθ σθφ αηοραςσιλήφ ιλαξόσθσαφ, έλμιςε σθ
ςσρόζιηηα ποψ έδιξε ρεψςσόσθσα ςε ομόλμθρο σο ςύςσθνα,
νπμόλαρε ομόλμθρθ θ χρθνασοοιλοξονιλή δραςσθριόσθσα. Θλέλμ
βμινκΰρανξε νε ρια χμθραξλπινξωξική κμίνθ, ΰχι απλά νε
κεζλύνκωρα ξθς αηλμάς καξλικίας. Η αηορά, νε σα λύνασα
ρεψςσόσθσαφ συξ προθηούνεξυξ χρόξυξ, ςσέλεσαι βρίςλεσαι σώρα
παηυνέξθ. Νι νεςςίεφ σοψ χρθνασοπιςσυσιλού τριάνβοψ λαι σθφ
67. Sassen (1994)
68. Harvey (2010)
44


«ςλιώδοψφ» οιλοξονίαφ ζαίξεσαι ξα νθξ νπορούξ ξα εηηψθτούξ
ηια έξα νέμμοξ, ποψ οδεύει προφ έξα ξέο λραχ, ή όπυφ μέει έξα
ςύηχροξο σραηούδι «οι απο νθχαξήφ τεοί ανήχαξα λοισάωοψξ»
68
. Η
νεσαζορά σθφ λρίςθφ ηίξεσαι ςχεδόξ αλαριαία. Σαξ
ςψηλοιξυξούξσα δοχεία θ λρίςθ ρεψςσόσθσαφ ζσάξει ςσθξ
δεψσεροηεξή αηορά χρθνασιςσιλώξ παραηώηυξ νε σα παλέσα
δαξειαλώξ ψποχρεώςευξ ξα νθξ σροζοδοσούξσαι νε χρήνα, λαι
έσςι ξα είξαι αδύξασθ θ νεσαπώμθςθ σοψφ. Λέχρι σο Λάιο σοψ
2007, 32 εσαιρείεφ δαξειςσώξ ςσεηαςσιλώξ δαξείυξ λμείξοψξ,
χάξοξσαφ σθ βαςιλή πθηή χρθνασοδόσθςήφ σοψφ
69
. Ωφ ποψ
ζσάξοψνε, ςσθ ςθναδιαλή θνέρα, σθ 15
θ
σοψ Σεπσένβρθ σοψ 2008,
όποψ ο επεξδψσιλόφ λομοςςόφ, Lehman Brothers, λθρύσσει
πσώχεψςθ, παηώξοξσαφ ομόλμθρο σο χρθνασοπιςσυσιλό ςύςσθνα.
Δεξ νπορεί πμέοξ ξα λρψζσεί όσι βριςλόναςσε ςσθξ ςοβαρόσερθ
λρίςθ συξ σεμεψσαίυξ δελαεσιώξ, λαι ςύνζυξα νε πομμούφ, από
σο νεςοπόμενο.
«Αξψπογίαςσοι επεξδψσέφ από όμο σοξ λόςνο,
από ςψξσακιοδοσιλά σανεία, νιλρέφ περιζερειαλέφ
εψρυπαϊλέφ σράπεωεφ λαι δθνοσιλέφ λψβερξήςειφ
από σθ Μορβθηία νέχρι σθ Φμόριξσα, ποψ είχαξ
δεμεαςσεί ξα επεξδύςοψξ ςε λοιξοπρακίεφ από
“ψγθμά βατνομοηθνέξεφ” χρθνασιςσιλέφ
ψποτήλεφ, έβριςλαξ σοψφ εαψσούφ σοψφ λασόχοψφ
άχρθςσυξ λοννασιώξ χαρσιού λαι αξίλαξοψφ ξα
ελπμθρώςοψξ σιφ ψποχρεώςειφ σοψφ ή ξα
πμθρώςοψξ σοψφ ερηαωόνεξούφ σοψφ»
70
.
Κάσι έπρεπε ξα ςψνβεί. Αψσό, τα σο έλαξαξ σα λράσθ, ποψ είχαξ
δύο επιμοηέφ· ξα βηάμοψξ από σθξ ανθχαξία σο χρθνασοπιςσυσιλό
σονέα, ή ξα βηάμοψξ από σθξ απόηξυςθ σοψφ ερηαωόνεξοψφ.
Φπυφ τα δούνε, επέμεκαξ σθξ πρώσθ επιμοηή.
70. Συλράσθφ Λάμαναφ: Οθφ
ςιυπήφ
71. Βεωύροημοψ (2007)
1 Harvey (2010)

45


Ε. Η ΑΠΑΝΣΗ΢Η ΢ΣΗΝ ΚΡΙ΢Η. THE POSITIVE
FEEDBACK.

Ν όροφ positive feedback, ή εμμθξιςσή τεσιλή αξάδραςθ ή
αξασροζοδόσθςθ, χρθςινοποιείσαι ςψχξά όσαξ ηια σθξ
αξσινεσώπιςθ εξόφ προβμήνασοφ, χρθςινοποιούξσαι σα ίδια σα
ηεξεςιοψρηά ςσοιχεία σοψ. Φπυφ περιηράζει ο Keesing, λαι
χρθςινοποιεί θ διάςθνθ θμελσροξιλή βιβμιοτήλθ Wikipedia, «σο Α
παράηει περιςςόσερο Β σο οποίο ςσθ ςψξέχεια παράηει
περιςςόσερο Α»
71
. Αψσή θ νέτοδοφ χρθςινοποιήτθλε από σιφ
λψβερξήςειφ συξ περιςςόσερυξ λαπισαμιςσιλώξ λρασώξ, ςαξ
απάξσθςθ ςσθξ λρίςθ, ποψ από λρίςθ ςσθξ αηορά λασοιλίαφ είχε
νεσαζερτεί ςε ομόλμθρο σοξ χρθνασοπιςσυσιλό σονέα. Φπυφ
ψποςσθρίωεσαι ςε ομόλμθρθ σθξ ερηαςία, θ λρίςθ βαςίωεσαι ςσιφ
ξεοζιμεμεύτερεφ πομισιλέφ συξ σεμεψσαίυξ χρόξυξ, ςσθξ έξσαςθ
σθφ ελνεσάμμεψςθφ σθφ ερηαςίαφ λαι σθξ περιλοπή συξ
λοιξυξιλώξ παροχώξ, ςσθ ςψρρίλξυςθ σοψ λράσοψφ λαι σθξ
θηενοξία σοψ σραπεωιλού λαι χρθνασοπιςσυσιλού σονέα λαι ειδιλά
συξ πιο ςπελοψμαδόρυξ πραλσιλώξ σοψ, υφ απάξσθςθ ςσθξ
πσώςθ σθφ λερδοζορίαφ σοψ βιονθχαξιλού λεζαμαίοψ. π, αυξές λι
πλλιξικές, ρια πμλς ρια και υγωρέμες νξλ ξεξμάηωμλ,
επιλέχοθκαμ και ως απαμξήνεις νξθμ κμίνθ.
Σσιφ 3 σοψ Νλσώβρθ σοψ 2008, ςε νια επειςοδιαλή ςψξεδρίαςθ
σοψ ανεριλάξιλοψ λοηλρέςοψ, εηλρίτθλε θ, χυρίφ όροψφ,
χρθνασοδόσθςθ σοψ χρθνασοπιςσυσιλού σονέα συξ ΗΘΑ νε 700διφ
δομάρια από σα λρασιλά σανεία, σο ηξυςσό «ςχέδιο Θόμςοξ», από
σο όξονα σοψ ψποψρηού οιλοξονιλώξ λαι πρώθξ προέδροψ σθφ
σεράςσιαφ επεξδψσιλήφ σράπεωαφ Goldman Sachs. Γίχαξ προθηθτεί
αμμεπάμμθμεφ, λρψζέφ λαι ζαξερέφ, διαδιλαςίεφ νέχρι ξα
πειςσούξ σεμιλά οι ελπρόςυποι σόςο συξ Ξεποψνπμιλάξυξ όςο
λαι συξ Δθνολρασιλώξ λαι λψρίυφ νια πρυσοζαξήφ ιδεομοηιλή
σρονολρασία ηια σοξ Αρναηεδώξα ποψ έρχεσαι αξ δεξ γθζιςσεί σο
πρόηραννα. Αξσίςσοιχα προηράννασα διάςυςθφ σραπεωώξ,
μήζτθλαξ ςε όμο συξ λόςνο παρέχοξσαφ σριςελασοννύρια από σα
χρήνασα συξ ζορομοηούνεξυξ. Ωςσόςο, αψσό δεξ λασόρτυςε ξα
72.http://en.wikipedia.org/wiki/
Positive_feedback#cite_note-
culturalanthropology2nded-0
46


αποςοβήςει σο πέραςνα σθφ λρίςθφ λαι ςσθ μεηόνεξθ
«πραηνασιλή» οιλοξονία, σοξ παραηυηιλό σονέα. Η απάξσθςθ ήσαξ
θ εξίςχψςθ συξ βιονθχάξυξ, νε πιο ηξυςσή σθ χορήηθςθ βοήτειαφ
προφ σιφ αψσολιξθσοβιονθχαξίεφ, αμμά λαι πμθτώρα νέσρυξ ποψ
τα εξίςχψαξ σθξ αξσαηυξιςσιλόσθσα λαι σα λέρδθ
λασαρραλώξοξσαφ αλόνα περιςςόσερο σα ερηασιλά ειςοδήνασα λαι
λασαρηώξσαφ ςχεδόξ λάτε ερηασιλή λασάλσθςθ. Και όσαξ οι
λψβερξώξσεφ άρχιςαξ ξα αιςτάξοξσαι ήςψχεφ ηια σο νέμμοξ, ήρτε
θ ξέα ζάςθ έκαρςθφ σθφ λρίςθφ νε σθ νορζή σοψ δθνοςιοξονιλού
χρέοψφ. Αψσή θ νορζή, σόςο ηξώρινθ ςσθξ Γμμάδα, προήμτε ςε
νεηάμο βατνό από σθ βοήτεια προφ σιφ σράπεωεφ ποψ άδειαςε
αλόνα περιςςόσερο σα ήδθ ψπερχρευνέξα σανεία συξ
αςτεξέςσερυξ οιλοξονιλά χυρώξ εξσόφ σοψ διετξούφ
αξσαηυξιςνού, όπυφ οι χώρεφ σοψ εψρυπαϊλού ξόσοψ. Σε αψσή σθ
ζάςθ, λψριαρχούξ σα προηράννασα διάςυςθφ χυρώξ, σα οποία
περιμανβάξοψξ παλέσα νέσρυξ πρυσοζαξούφ επιδείξυςθφ σθφ
ζσώχειαφ λαι σθφ αξερηίαφ, ιδιυσιλοποιήςευξ λαι ελποίθςθφ σθφ
δθνόςιαφ περιοψςίαφ. Οο νξθνόξιο λαι θ είςοδοφ σοψ ΔΜΟ ςσθξ
Γμμάδα είξαι σο πιο χαραλσθριςσιλό παράδειηνα, αμμά αξσίςσοιχα
νέσρα παίρξοξσαι ςε όμεφ σιφ χώρεφ. Σε αψσό σο σοπίο προςσίτεσαι
θ λρίςθ συξ σροζίνυξ, ποψ πψροδόσθςε ςε έξα βατνό σιφ
εκεηέρςειφ ποψ ναίξοξσαι ςσθξ Αζριλή λαι έξαφ μψςςαμέοφ
ξονιςνασιλόφ πόμενοφ.
Φςα περιηράζθλαξ πομύ ςψξοπσιλά παραπάξυ, δείχξοψξ όσι θ
αξσινεσώπιςθ σθφ λρίςθφ από σιφ λψρίαρχεφ δψξάνειφ, έηιξε
αλριβώφ νε σα ίδια ερηαμεία ποψ χρθςινοποιούξσαξ σιφ σεμεψσαίεφ
δελαεσίεφ. Αλριβώφ αψσά ποψ αποσέμεςαξ σθ βάςθ σθφ ςθνεριξήφ
λρίςθφ, ριας κμίνθς πλυ δεμ υπεμβαίμεξαι αλλά ρεξαξλπίζεξαι
νξλ χώμλ και νξλ χμΰμλ και παίμμει διαζλμεξικές ρλμζές.
Λιαφ λρίςθφ ποψ ηίξεσαι όμο λαι πιο ζαξερό, όσι πρόλεισαι ηια νια
βατιά, δονιλή λρίςθ σοψ λαπισαμιςσιλού ςψςσήνασοφ ςψξομιλά.
47


ΕΠΙΛΟΓΟ΢. ΚΡΙ΢Η Η ΚΡΙ΢ΕΙ΢;

Υςυφ ξα ζαίξεσαι όσι θ ερηαςία σείξει ξα κεζύηει σοψ τένασοφ.
Και είξαι αμήτεια όσι δεξ νπορεί θ λαπισαμιςσιλή λρίςθ ξα
περιηραζεί ςψξομιλά ςε μίηεφ ςεμίδεφ. Αψσό όνυφ ποψ
ψποςσθρίωει από σθξ αρχή, σο λείνεξο αψσό, είξαι όσι νόξο νέςα
από έξα ςψξομιλό πρίςνα, ποψ νεμεσά σθ ςύηχροξθ οιλοξονία, σιφ
εψρύσερεφ αισίεφ αμμά λαι σιφ αμψςιδυσέφ επιπσώςειφ νπορεί ξα
ηίξει λασαξοθσή θ λρίςθ σθφ αηοράφ λασοιλίαφ ποψ κελίξθςε σο
2006. Αψσό σο ςψξομιλό πρίςνα ςψξθηορεί ςσθξ ελσίνθςθ όσι θ
λρίςθ ςσα αλίξθσα, θ χρθνασοπιςσυσιλή λρίςθ, θ λρίςθ σοψ χρέοψφ
δεξ είξαι απμά λρίςειφ ποψ ςψνβαίξοψξ λασά λαιρούφ. Γίξαι
λοννάσια εξόφ πάωμ, σθφ παηλόςνιαφ λαπισαμιςσιλήφ Κρίςθφ. Λιαφ
λρίςθφ ποψ εδράωεσαι ςσοψφ τενεμιώδειφ ξόνοψφ λαι αξσιζάςειφ
σοψ λεζαμαιολρασιλού ςψςσήνασοφ. Θοψ έχει ςσοξ πψρήξα σθφ σθξ
πσώςθ σοψ νέςοψ ποςοςσού λέρδοψφ, λαι ελζάξςειφ ποψ
αξσιςσοιχούξ ςσο ςύηχροξο ςσάδιο σοψ λαπισαμιςνού, όπυφ
διανορζώτθλε από σο ’70 λαι έπεισα. Γπονέξυφ θ έκοδοφ από
αψσήξ, από σθ ςλοπιά σθφ λοιξυξιλήφ πμειογθζίαφ, δεξ τα
προέμτει από λάποιεφ περιοριςσιλέφ ρψτνίςειφ ςσα golden boys,
ποψ βέβαια τα ήσαξ τεσιλέφ, αμμά ούσε αψσέφ δεξ μανβάξοξσαι
παρά σθφ αξέκοδεφ επιτέςειφ σοψ Σαρλοωύ ή σοψ Θαπαξδρέοψ.
Αλόνα περιςςόσερο δεξ τα προέμτει από σθξ αςλούνεξθ
πομισιλή ψπέρβαςθφ σθφ λρίςθφ, ποψ επέμεκε ξα ςώςει σιφ
σράπεωεφ λαι σο λεζάμαιο λαι ξα βψτίςει ςσθξ άβψςςο
διςελασοννύρια αξτρώποψφ ςε όμο σοξ λόςνο. Λιαφ πομισιλήφ
ποψ χανοηεμά αψσάρεςλα νπροςσά ςε δείλσεφ νια αξενιλήφ
αξάλανγθφ νεριλώξ ποςοςσιαίυξ λμαςνάσυξ, εξώ σθξ ίδια ώρα
ελασοννύρια τέςειφ ερηαςίαφ χάξοξσαι λαι θ ζσώχεια λαι θ
εκατμίυςθ λασαμανβάξοψξ σιφ νθσροπόμειφ. Αψσά είξαι σα
ςθνάδια εξόφ αλόνα πιο επιτεσιλού λαπισαμιςνού, εξόφ
λαπισαμιςνού σοψ ςολ
72
, ηια σθ ςψςςώρεψςθ λεζαμαίοψ αρπάωει
λαι λμέβει
73
.
Σε αψσόξ σοξ λαπισαμιςνό, δεξ τα νπορέςει ξα βρετεί ποσέ
μύςθ λαι ςσο πρόβμθνα σθφ λασοιλίαφ. Λπορεί ξα βρετούξ ξέεφ
73. Klein (2010)
74. Ράρβεϊ (2006)
48


μύςειφ ποψ ξα δθνιοψρηήςοψξ ξέεφ ζούςλεφ ώςσε ξα σοξυτεί θ
αηορά (πράηνα ποψ ςσθξ παρούςα ζάςθ ζαίξεσαι αρλεσά
δύςλομο), υςσόςο οι πραηνασιλέφ αισίεφ δεξ τα εκαμειζσούξ ποσέ.
Γιασί θ μύςθ σοψ λοιξυξιλού προβμήνασοφ τα οδθηήςει λαι ςσθξ
μύςθ σοψ προβμήνασοφ σθφ λασοιλίαφ, όπυφ περιέηραζε ο ποψ νε
σίποσα δεξ σαψσίωεσαι νε σθξ πατθσιλή αποδοχή όμυξ συξ δειξώξ
σθφ ςθνεριξήφ λοιξυξίαφ λαι άρξθςθ λάτε βεμσίυςθφ. Θροφ σο
παρόξ, από σο site http://www.realtytrac.com/home/, νπορούνε
ξα παραλομοψτούνε πυφ λιξούξσαι σα ξούνερα ςσιφ λασαςχέςειφ
λαι σιφ πυμήςειφ αλιξήσυξ. Μα βμέποψνε, ηια παράδειηνα, όσι ο
αριτνόφ συξ λασαςχέςευξ, παρανέξει 6πμάςιοφ από σοξ αριτνό
συξ πυμήςευξ συξ λασαςχέςευξ, ή όσι ςσθ Μεβάδα 1 ςσα 92
λσίρια λασοιλίαφ έχει λασαςχετεί. Λπορούνε αλόνα ξα βμέποψνε
λαι ξα ψποςσθρίωοψνε ξέα λιξήνασα ηια σθ ςσέηθ, ποψ λάξοψξ
λασάμθγθ ςσα εηλασαμειννέξα ςπίσια ή αρξούξσαι ξα
αποχυρήςοψξ όσαξ έρχεσαι θ ώρα σθφ λασάςχεςθφ, νορζέφ ποψ
τψνίωοψξ αρλεσά ςλθξέφ από σοψφ αηώξεφ λασά σο νεςοπόμενο,
όπυφ ηια παράδειηνα σο λεζάμαιο «Η πσώςθ λαι θ άξοδοφ σοψ λ.
Γρόςαπ», ςσο βιβμίο συξ Richard Boyer, Herbert Morais «Η
άηξυςσθ ιςσορία σοψ ερηασιλού λιξήνασοφ συξ Η.Θ.Α.».
Νι νορζέφ αψσέφ εκαςζαμίωοψξ, ςε λάποιο βατνό, σθ διαβίυςθ
ςε ζσυχέφ οιλοηέξειεφ ή σοψμάχιςσοξ σθξ αξσίςσαςθ ςσοξ
εκεψσεμιςνό σθφ αξτρώπιξθφ ακιοπρέπειαφ. Λε νια σέσοια ςλθξή
τα λμείςει σο λείνεξο, περίποψ όπυφ άρχιςε, από σθξ σαιξία σοψ
Michael Moore.
Λια οιλοηέξεια έχαςε σο ςπίσι σθφ,
αδψξασώξσαφ ξα κεπμθρώςει σθξ ψποτήλθ. Οθφ
δότθλε διορία εξόφ νήξα ηια ξα ναωέγει σα
πράηνασα σθφ, υςσόςο σθξ επόνεξθ νέρα ήρτε θ
αςσψξονία ξα σοψφ διώκει. Σαςσιςνέξοι δεξ ήκεραξ
σι ξα λάξοψξ. Σσςι, από σθ νεριά σθφ σράπεωαφ ήρτε
έξαφ λαμοξσψνέξοφ λύριοφ, όπυφ ςψξήτυφ
έρχοξσαι οι λαμύσεροι δομοζόξοι, ποψ σοψφ έλαξε
νια πρόσαςθ. Αξ λαταρίςοψξ άνεςα οι ίδιοι σο ςπίσι
τα σοψφ δοτεί έξα νιλρό αξσάμμαηνα, ςαξ
χαρσωιμίλι. Απεηξυςνέξθ θ οιλοηέξεια σο δέχσθλε.
75. Σξηλεμφ (χ.χ.)
49


Οώρα, οι τεασέφ, παραλομοψτούξ, νια οιλοηέξεια
νε δάλρψα ςσα νάσια ξα ςσέμξει ςσθξ πψρά σα
έπιπμα σθφ, ηια ξα λαταριςσεί σο ςπίσι ηια σθξ
σράπεωα ή σοξ επόνεξο αηοραςσή αξ ποσέ ψπάρκει.
Μα μοιπόξ σο πραηνασιλό πρόςυπο σθφ λρίςθφ, θ ειλόξα σθφ,
πίςυ από αλασαξόθσα διαηράννασα. Μα μοιπόξ, σο πραηνασιλό
πρόςυπο σοψ ςύηχροξοψ λαπισαμιςνού.



Τ‮  ‰ώ′‮ ‡‰†‡․ί‮ ‱′‮‭ ‣
†…‴‭
‱‬ό Word Press Photo …
† ′‮ 2008. Έ‭†‵ †‱′‷‭‮‬
‪ό‵  ‮‷
‬ †ί‭․
 ‱․ ‱ ί′
 ‷ ό ‪†′ά‱‶․‱‧

50


ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ:


Τ‮ ύ•‮‵ ′‴‭ ‶‰․ώ‭ †‭ά ‭‮
‪‮‪‷‰
ό ‱․ ‱ύ…‪‰
‱‧ ‬․ ′‮ ‬έ‱‮ ‬
‱″ό,
ΉΠΑ

Ν
 ′
‬έ‵ ′‴‭ †‪
‭ή′‴‭ ‱․ ‱ύ…‪‰
‱‧ ‬․ ′‮ ‬έ‱‮ ‬
‱″ό. Η‭‴‬έ‭‮
Β†‱ί‫․
‮

51


Η †ύ
‧‱‧ ′‴‭ subprime ‣†‭․ί‴‭ ‱′‧‭  †…‪ό‱‬
† †…‮‰ά

Η †ύ
‧‱‧ ′‮‷  ‮‱‮‱′‮ύ ′‴‭ ․ 
‪ί‭‣‷‭‴‭ ‣†‭․ί‴‭  ‮‷
‪†′έ‶․
 ‧ Fannie May.
52


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αξσυξοπούμοψ, Σ. (1999). Η  †…‪‮‱‬
‮ ‮ί‧‱‧ ′‧‵ ‮
‪‮‭‮‬ί†‵,
‮ ‭․‮‥
‫․‫․‷″․‰
‱‬ό‵ ‪†
 ‧ ‪‮
‭‴‭ί† ′‴‭ 2/3, Νψσοπία 35, 63-75
Βεωύροημοψ, Κ. (2007), Γ‭‷ ό″‧‪† Δά‭․
† Υ•‧‫‮ύ Κ
‭‣ύ‭‮‷: ‮

Α
′ί․‵ ‪†
 ‮
 Γ 
 ′ώ‱․
‵ ′‧‵ Π‰ό‱‥†′‧‵ Κ‰ί‱‧‵, Λεσαπσψχιαλή
Γρηαςία, Ον. Ζοηιςσιλήφ & Ρρθνασοοιλοξονιλήφ ΘΑΛΑΚ
Benevolo, L.- Ζαωαρίδθφ, Θ. (1977). Β
‮‬‧‶†‭
‪ή  ό‫‧, Ατήξα,
Μέα Σύξορα- Α.Α. Ζιβάξθ
Benjamin, W. (2003). Π†‰ί‱
,  ‰‴′․ύ‮‷‱† ′‮‷ 19
‮‷
†
ώ‭†,
Σύ‭‮•‧ ′‮‷ 1939, Εεςςαμοξίλθ, Ηεξοδοχείο συξ κέξυξ
Bongaerts, D. & De Jong, F. & Driessen, J. (2011), Derivative
Pricing with Liquidity Risk: Thory and Evidence from the Credit
Default Swap Market, The Journal of Finance 66 (1), 203-139
Βρψχέα, ΢.(2003). Κ†′‮ί‪
‱‧ ‪†
 ‪†′‮
‪ί†, Ατήξα, Γμμθξιλά
Γράννασα
Brenner, R. (2006). Μέ† έ‪‰‧
‧ ή ‭έ† ‥‮ύ‱‪†; Η ′‰‮‶
ά ′‧‵
†‬․‰
‪ά‭
‪‧‵ ‮
‪‮‭‮‬ί†‵, ςσο New Left Review θ Γμμθξιλή
Σλδοςθ, Ατήξα, ΢ηρα
Γεσίνθφ, Θ. (2004). Η ‱‧‬†‱ί† ′‴‭ ‭έ‴‭ ‬‮‰‥ώ‭
‣
†‪‷‡έ‰‭‧‱‧‵ ‱′‧‭ ․‭ί‱‶‷‱‧ ′‮‷ ‣
․″‭‮ύ‵ ‰ό‫‮‷ ′‧‵ Α″ή‭†‵-
Α′′
‪ή‵ ‱′‮  ‫†ί‱
‮ ′‮‷ ‭έ‮‷ ‶‴‰
‪‮ύ †‭′†…‴‭
‱‬‮ύ ′‧‵
‣
․‷‰‷‬έ‭‧‵ Γ‷‰ώ ‧‵, ςσο Θόμθ λαι Ρώροφ από σοξ 20ο ςσοξ
21ο αιώξα. Ατήξα : ΓΛΘ
Γλίξσεξφ, Α. (1998). Ν Τ‰ί′‮‵ Δ‰ό‬‮‵, Η †‭†‭έ‴‱‧ ′‧‵
‱‮‱
†‫‣‧‬‮‪‰†′ί†‵, Ατήξα, Θόμιφ
Γοςποδίξθ, Α. (επ.) (2008). Δ
ά‫‮…‮
 …
† ′‮ ‱‶․‣
†‱‬ό ′‮‷
‶ώ‰‮‷ ‪†
 ′‧‭ †‭ά ′‷
‧, Ατήξα, Κρισιλή
Davis, M. (1990), City of Quartz, London, Verso
Davis, M. (2006). Ν  ‫†‭ή′‧‵ ′‴‭  †‰†…‪‮‷ ό‫․‴‭, ςσο New
Left Review θ Γμμθξιλή Σλδοςθ, Ατήξα, ΢ηρα
Σξηλεμφ, Φρ. (χ.χ.). Η Γ
έ‫

‧ ′‮‷ Σ‮‱
†‫
‱‬‮ύ † ΄ ′‧‭ ‮‷′‮ ί†
‱′‧‭ ․ 
‱′ή‬‧, Ατήξα, Αξαηξυςσίδθ
Gowan, P. (2009) Crisis in the Heartland, New Left Review, 55,
5- 29
Haila, A. (1988(. Land as a Financial Asset: The Theory of
Urban Rent as a Mirror of Economic Transformation, Antipode 20
(2), 79-101
53


Hall, P. (1994). Cities of tomorrow : an intellectual history of
urban planning and design in the twentieth century. Malden, MA.
Blackwell Publishers
Harvey, David (1985). The Urbanization of Capital, Oxford,
Johns Hopkins University Press
Harvey, D. (1989). From Managerialism to Entrepreneurialism:
The Transformation in Urban Governance in Late Capitalism,
Geografiska Annaler 71 (1), 3- 17
Harvey, D. (2003). Social Justice, Postmodernism and the City.
In Designing Cities: Critical Readings in Urban Design (Cuthbert,
Al. ed.), Blackwell Publishing
Harvey, D. (2009). Η ‪†′ά‱′†‱‧ ′‧‵ ‬․′†‭․‴′․‰
‪ό′‧′†‵,
Ατήξα, Λεσαίχνιο
Harvey, D. (2006). The Limits to Capital, London- New York,
Verso
Harvey, D. (2008). The Right to the City, New Left Review 53
Harvey, D. (2010). The Enigma of Capital and the Crises of
Capitalism, London, Profile Books
Hatherley, O. (2010). A Guide to the New Ruins of Great Britain,
The Guardian, 16 October 2010
Υσο, Λ. & Ζαπαβίσςαφ, Κ. (2004). Π‮‫
′
‪ή Ν
‪‮‭‮‬ί† ′‮‷
Φ‰ή‬†′‮‵ ‪†
 ′‮‷ Φ‰‧‬†′‮ 
‱′‴′
‪‮ύ Σ‷‱′ή‬†′‮‵. Ατήξα,
Θομύσροποξ
Jameson, F. (1999). To ‬․′†‬‮‭′έ‰‭‮ ή ‧  ‮‫
′
‱‬
‪ή ‫‮…
‪ή
′‮‷ ύ‱′․‰‮‷ ‪† 
′†‫
‱‬‮ύ, Ατήξα, Μεζέμθ
Καραναξώζ, Λ. (2010). Βιώςινο Κράσοφ & Δθνόςια Κσήςθ. Οα
όρια συξ ιδιυσιλοποιήςευξ, Ατήξα- Κονοσθξή, Αξσ. Σαλλοψμα
Καρύδθφ, Δ. (2006). Τ† ․ ′ά ‡
‡‫ί† ′‧‵  ‮‫․‮‣‮‬ί†‵, Ατήξα,
Θαπαςυσθρίοψ
Klein, N. (2010). Τ‮ ‣ό…‬† ′‮‷ Σ‮‪, Ατήξα, Ζιβάξθφ
Koolhaas R., Boeri S., Kwinter S., Tazi N (ed.) (2001).
Mutations, Barcelona, Actar
Koolhaas, R. (1997). Τ
 † έ…
‭․ ‬․ ′‧‭  ‮‫․‮‣‮‬ί†; Λεσάπομιφ 1
Κυξςσαξσάσοφ, Ρ, Σποψρδαμάλθφ, Λ & Ρασωθνιχάμθφ, Κ.
(2010). Η †‭†‣
ά‰″‰‴‱‧ ′‮‷ Κ†‫‫
‪‰ά′‧ ‪†
 ‧ ‫‮…
‪ή ′‧‵
„† ‮‪έ‭‴‱‧‵ ′‮‷ ‪‰ά′‮‷‵‟. Σψξέξσεψκθ ςσα Γξτενασα, ςσο
διαδίλσψο:
http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=578257
Lefebvre, H. (1977). Δ
‪†ί‴‬† ‱′‧‭  ό‫‧- Φώ‰‮‵ ‪†
  ‮‫
′
‪ή,
Ατήξα, Θαπαωήςθ
54


Le Monde Diplomatique (2005), Π․‭ή‭′† ‶‰ό‭
†  ‮‷ ά‫‫†
†‭
′‮‭ ‪ό‱‬‮, Ατήξα, Σαββάμαφ
Ζεοξσίδοψ, Ζ. (2004). Λ․′†‭․‴‰
‪ή Α‱′
‪ή Δ
†‪‷‡έ‰‭‧‱‧: † ό
′‧‭ Π‮‫․‮‣‮‬
‪ή Π‮‫
′
‪ή ‱′‧‭ Γ 
‶․
‰‧‬†′
‪ή Πό‫‧, ςσο Θόμθ λαι
Ρώροφ από σοξ 20ο ςσοξ 21ο αιώξα, Ατήξα, ΓΛΘ
Λαξσέμ, Γ. (2004). Ν Ύ‱′․‰‮‵ ‪† 
′†‫
‱‬ό‵, Ατήξα, Γρηασιλή
Θάμθ
Λαξσέμ, Γ. (1980). Η ′․‫․‷′†ί† ‮
‪‮‭‮‬
‪ή ‪‰ί‱‧, Ατήξα,
Νδψςςέαφ
Λαρκ, Κ. (1978). Τ‮ Κ․‥ά‫†
‮ Τό‬‮‵ ΙΙΙ, Ατήξα, Σύηχροξθ
Γποχή
Λεςάροφ, Ι. (2008). Η ․‭ ․
․‫ί
․
 ‪‰ί‱‧ ‪†
 ‧ ․ 
‪†
‰ό′‧′† ′‮‷
Λ†‰
, Monthly Review 49
Λεσακάφ. Γ. (2008). Η ‪‰ί‱‧ ′‴‭ Subprimes, Εέ‱․
‵ 104,
Λπόηιερ, Ξ.- Λορέ Ρ. (1993). Η ά…‭‴‱′‧ 
‱′‮‰ί† ′‮‷ ․‰…†′
‪‮ύ
‪
‭ή‬†′‮‵ ′‴‭ Η.Π.Α., Ατήξα, Σύηχροξθ Γποχή
Murray, R. (1992). Fordism and Postfordism, ςσο Jencks, C.
(ed.), The Postmodern Reader, London, Academy Editions
Μέο Αριςσερό Ξεύνα (1997). Η ‱ύ…‶‰‮‭‧ ‪† 
′†‫
‱′
‪ή
‪‮
‭‴‭ί†, Ατήξα
Μέο Αριςσερό Ξεύνα (2011).Κ† 
′†‫
‱′
‪ή Κ‰ί‱‧ ‪†
 Α‰
‱′․‰ά,
Ατήξα
Θαπαλυξςσαξσίξοψ, Θ. (2008). Τ‮ ‶‰‷‱ό  †‰† έ′†‱‬†: ‧
…έ‭‭‧‱‧ ′‮‷ ‮‫‮‪‫‧‰‴′
‪‮ύ ‪† 
′†‫
‱‬‮ύ, Ατήξα, Α.Α. Ζιβάξθ
Sassen, S. (2001). The Global City: New York, London, Tokyo,
Princeton University Press
Sassen, S. (1994). Cities in a World Economy, Thousand Oaks,
Pine Forge Press
Shibata, K. (2008). Neoliberalism, Risk and Spatial Governance
in the Developmental State: Japanese Planning in the Global
Economy, Critical Planning 15, 92-118
Soja, Ed. (1996). Los Angeles, 1965-1992: From Crisis-
Generated Restructuring to Restructuring- Generated Crisis, ‱′‮
Scott, A. & Soja, Ed. (ed.) The City. Los Angeles and Urban Theory
at the end of the Twentieth Century, University of California
Press
Stone, M. E. (1975). The Housing Crisis, Mortgage Lending and
Class Struggle. Antipode 7, 22–37
Strauss, K. (2009). Accumulation and Dispossession: Lifting the
Veil on the Subprime Mortgage Crisis. Antipode, 41: 10–14
55


Swyngedouw, E. (2005). Governance Innovation and the
Citizen: The Janus Face of Governance- beyond- the- State. Urban
Studies 42(11), 1991- 2006
Webber, R. (2002). Extracting Value from the City:
Neoliberalism and Urban Redevelopment. Antipode 34, 519–540
Ράρβεϊ, Μσ. (2006). Ν Μέ‮‵ 
‬ ․‰
†‫
‱‬ό‵, Ατήξα, Καςσαξιώσθφ
Ρασωθνιχάμθφ, Κ. (2001). Γ․‴…‰†‥ί†, Α‭ά ′‷
‧ ‪†
 Π‮‫
′
‪ή,
Ατήξα, Θομίσθφ























φυχαριστώ τη Δανάη Κυρλή για την πολύτιχη βοήυειά της
56






1 Από σθξ σαιξία «Capitalism- A love story» σοψ Michael Moore
2 Θαπαλυξςσαξσίξοψ (2008)
3 Λαρκ (1978)
4 Ωφ νεσαβμθσό λεζάμαιο ορίωεσαι σο σνήνα σοψ λεζαμαίοψ ποψ
χρθςινοποιείσαι ηια σθξ αηορά σθφ ερηασιλήφ δύξανθφ, οι νιςτοί συξ
ερηασώξ, ςσατερό σο νέροφ ποψ απαισείσαι ηια σα νέςα παραηυηήφ λαι σιφ
πρώσεφ ύμεφ, λαι ορηαξιλή ςύξτεςθ είξαι θ αξαμοηία σοψ δεύσεροψ προφ
σο πρώσο.
5 Λαρκ (1978)
6 Λαξσέμ (1980)
7 Lefebvre (1977)
8 Harvey (2008)
9 Harvey (1985)
10 Harvey (1985)
11 ο.π.
12 Harvey (2006)
13 Webber (2002)
14 Χςσεροφ λαπισαμιςνόφ, ξέοφ ινπεριαμιςνόφ, ομολμθρυσιλόφ
λαπισαμιςνόφ, παηλοςνιοποιθνέξοφ λαπισαμιςνόφ είξαι νεριλά από σα
οξόνασα ποψ έχοψξ χρθςινοποιθτεί ηια ξα περιηράγοψξ αψσή σθξ εκέμικθ.
15 Harvey (2008)
16 Murray (1992)
17 Harvey (2008)
18 Γλίξσεξφ (1998)
19 Le Monde Diplomatique (2005)
20 Υσο & Ζαπαβίσςαφ (2004)
21 ςσο Θαπαλυξςσαξσίξοψ (2008)
22 ΜΑΞ (2011)
23 Brenner (2006)
24 Αξσυξοπούμοψ (1999)
25 Harvey (2010)
26 Λεςάροφ (2008)
27 Sassen (2001)
28 Koolhaas (1997)
29 Davis (2006)
30 Koolhaas et al. (2001)
31 Διάμεκθ νε σίσμο «The networked Metropolis», ςσο
http://www.gsd.harvard.edu
32 Soja (1998)
33 Sassen (1994)
34 Hall (1994)
35 Γοςποδίξθ (2008)
36 Ρασωθνιχάμθφ (2001)
37 Ρασωθνιχάμθφ (2001)
38 Καραναξώζ (2010)
39 Harvey (1989)
40 Swyngendouw (2005), Σποψρδαμάλθφ et al (2010)
41 Γεσίνθφ (2004)
42 Harvey (2003)
43 Σαρθηιάξξθφ, (2009)
44 Soja (1998)
45 Jameson (1999)
46 Harvey (2009)
57




47 Σσο Harvey (2009)
48 Ζεοξσίδοψ (2004)
49 Harvey (2009)
50 Davis (1992)
51 Hatherley (2010)
52 Σξηλεμφ (χ.χ)
53 Βρψχέα (2003), Benevolo- Ζαωαρίδθφ (1977), Καρύδθφ (2006)
54 Σσο Stone (1975)
55 Stone (1975)
56 Benjamin (2003)
57 Gowan (2009)
58 Brenner (2006)
59 Strauss (2009)
60 Σσο Harvey (2010)
61 Harvey (2010)
62 Αξσυξοπούμοψ (1999)
63 Stone (1975)
64 Brenner (2006)
65 Strauss (2009)
66 Sassen (1994)
67 Harvey (2010)
68 Συλράσθφ Λάμαναφ: Οθφ ςιυπήφ
69 Βεωύροημοψ (2007)
70 Harvey (2010)
71 http://en.wikipedia.org/wiki/Positive_feedback#cite_note-
culturalanthropology2nded-0
72 Klein (2010)
73 Ράρβεϊ (2006)

2

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->