Prof. Dr.

Ali JAKUPI

Marketingu Ndërkombëtar

Prishtinë, © 2008

Prof. Dr. ALI JAKUPI

MARKETINGU NDËRKOMBËTAR

Prof. Dr. Ali JAKUPI Marketingu Ndërkombëtar
© autori

KREU IX MODELET STRATEGJIKE PËR ZGJEDHJEN E TREGJEVE TË HUAJA 1. Heterogjeniteti i tregut botëror Çdo treg jashtë tregut vendor e ka domethënien e tregut të huaja. Meqë secili treg ka trreitorin dhe sovranitetin e vet, duhet kuptuar se e ka edhe tregun e vet, të shtrirë në një mjedis të caktuar, ku janë të pranishëm dhe veprojnë dimensionet e ndryshme, si dhe konsumatorët paraqesin fokusin kryesor të interesimit të ndërmarrjeve. Bazuar në faktin se në botë ekzistojnë më shumë se 200 shtete, pa hezitim konkludohet se funksionojnë më shumë se 200 tregje. Këto të gjitha janë pjesë të një sistemi të përbashkët, pra, të tregut botëror. Tregjet nuk janë të njëjta, as nga aspekti i resurseve, i konsumtaorëve dhe i konkurrencës. Me heterogjenitein e tregjeve, përkatësisht të tregut botëror, nënkuptohet laryshia e faktorëve të mjedisveve, ku përfishet faktori demografik, ekonomik, juridik, sociokulturor e tjerë. Sa herë të vështrohet struktura heterogjene e tregut botëror, duhet të merren parasysh dimensionet e mjediseve. Kulturat, baza ekonomike, e shfaqur nëpërmjet fuqisë blerëse, ofertat dhe kërkesat, konkurrenca, janë tregues që e thellojnë heterogjenitetin e tregut. Shikuar historikisht, tregu botëror kurrë nuk ka qenë homogjen. Edhe në kohën nismëtyare, kur kanë filluar transkacionet në mes të shteteve, kanë ekzistuar dallime në ekonomitë e vendeve, në nivel të zhvillimit dhe në strukturë. Ndërkaq, me zhvillimin e gjithanshëm ekonomikdhe shoqëror, ndërvarshmëritë në kuadrin e tregut botëror bëhen gjithnjë e më të theksuara. Është kjo pasojë e këmbimit sa më të madh joekuvivalent. Ky fenomen e shton ndërvarshmërinë nëpër vendet e ndryshme në botë. Bota qysh më herët ka marrë kahe diferencuese tëzhvillimit. Janë vënë në disproporcion hemisferat veri jug (1, f.....), ku në pikëpamje të zhvillimit sikur dominon veriu, ndërsa jugu karakterizohet me prapambeturi dhe mangësi të mirëqenies materiale e jetësore. Në këtë mënyrë, sot e kësaj dite, në botë është i pranishëm numri numër më i madh i të varfërve në krahasim me numrin më të vogël të të pasurëve. Në mjesiet ku shtimi i popillsisë shënon normë të të lartë, treguesit ekonomik janë më të vegjël. Në vendet dhe rajonet me zhvillim më të lartë ekonomik, faktori demografik shënon shtim më të limituar. Heterogjenitetin e trgfeut botëror e bënë më reflektuesecuria shpërpjestuese e faktorit ekonomik ndaj faktorit demografik. Kjo do të thotë se shtimi i faktorit ekonomik dhe atij demografik bëhen në kahe të kundërta. Në një situatë të tillë disfavorizuese për pjesën më të madhe të popullsisë dhe favorizuese për pjesën më të vogël të popullsië në botë, e krijojnë politikat e investimeve, përkatësisht alokimi i investimeve, të cilat janë pronë e të pasurëve. Nga prizma e 2

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR gabimeve të qëllimshme të tilla mund të shqyrtohen, mund të vështrohen shkaqet që ndikojnë në disproporcione në zhvillim, në mënyrën dhe në standardin jetësor. Përfitimet që alokohen të një numër më i volëg i investuesve, në masë të caktuar e deformojnë dhe e zvogëlojnë e fitimin vetjak. Konstatimi në fjalë mund të këtë mbështetje në faktin se në mjediset ku ekzistojnë resurse natyrore, faktori demografik i lënë pas dore, sa do që është famoz në numër, nuk është absorbues i volitshme i ofertave që plasohen në tregjet përkatëse, të tyre. Mungesa e fuqisë blerëse është faktor limitues, që ndikon në disa drejtime: në konsum të varfër dhe në moszhvillim të tregut. Duke mos e përfillë këtë fakt, të pasurit, veprojnë me ligje paksa egoiste, pa shtrirje të gjerë të politikave dhe pa synime që me një fitim më të vogël në periudha të shkurtëra kohore, në kohëzgjatjet tjera e kompenzojnë ate që nuk e kanë arritur. Investimet, realisht, janë sinonim i shpërndarjes së bruto produktit vendor nëpër vende të ndryshme në botë. Nga politikat e këtilla ndodhin disproporcione të mëdha të GDP-së, por edhe të treguesve tjerë dhe të popullsië në relacione botërore. Ekspertët botërorë, shkenca dhe eksperienca aktualisht nuk kanë dhënë përgjigje të duhura për gjendejen e sotme të heterogjenitetit botëror. Teoretikisht janë dhënë konstatime të mirëfillta, naliza të qëndrueshme, ndonëse nuk janë gjetur mjete strategjike për të ndryshuar pozicionet e ekonomive nëpër vende të caktuara. Të dhënat statistikore, institucionet kompetente, individët e shquar i vlerësojnë drejt relacionet e zhvillimit nëpër mjedise të ndryshme, i vejnë në spikamë kushtet dhe faktorët ndikues, porse ende nuk gjenden forca që heterogjeniteti i tregut të shndërrohet sadopak në tërësi me lemente sadopak homogjene. Për të përcaktuar nivelin e heterogjenitetit të tregut botëror, nuk është i mjaftueshëm vetëm faktori ekonomik dhe ai demografik, por edhe një vister i faktorëve tjerë, që nuk janë asgjë tjetër përveç dimensionet e mjediseve ndërkombëtare. Të kuptuarit mirë të atyre faktorëve, mundëson shkoqitjen, nanizën e nevojshme edhe të nivelit të heterogjenitetit të tregut të huaj. Heterogjeniteti i tregut botëror është siç është, ndonëse ka mundësi të ndryshojë në të mirë të zvogëlimit të kësaj shkalle të padeshirueshme, të ndryshimit të pozicioneve të shtetetve, nga të varfërat të radhiten në vendet e zhvilluara. Tërë problematika është me tipare dinamike, që do të thotë se ardhmeria e tregut botërore do të pësojë ndryshime,. Në kahe të përmirësimit të shumë pjesëve të tij. Globalizimi ka përmas logjike që disa çështje të rëndësishme në zvogëlimin e shkallës së heteriogjenitetit, kushtimisht nëse realiteti i sotëm kuptohet mirë dhe në saje të kësaj gjendje ndërtohen strategji të nevojshme, të cilat shëpijnë deri të ndryshimi i situatave. Shkalla e diferencave të heterogjenitetit të tregut botëror, mund të matet me indikatorin e GDP-së, për katësisht me GDP per capita. Shetetet që kanë arritur nëvel të lartë e që janë në ekspansion e sipër , paraqesin modelin e të zhvilluaraëve dhe mundësitë reale se si mund të arriehn rezultate në zhvillimin ekonomik dhe në mirëqenien njerëzore. Tendencat faktike janë impozante dhe të mbështeteura. Defektet në gjendjet e përgjithshme, ku përfshihen edhe vendet e përparuara, janë prezente në pamundësitë për ndryshimin e gjendjeve të të pazhvilluarëve, duke i shfrytëzuar me racionalitet resurset, teknoklogjitë e sofistikuara dhe metodat e ashtuquajtuara të ekuilibrimit. Të të gjithë faktorët gjendet diçka pozitive, prandaj, nevojat parqiten në sferën e aktivizit të tyre. Heterogjeniteti i tregut botëror do të jetë i shfaqur edhe në periudhat që vijnë. Edhe nën supozimin se politikat për investime të jenë sa më të drejta dhe funksionale, me një parashikim se pjesa dërrmuese e shteteve do të shënojnë zhvillim më dinamik,

3

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR megjithatë, në rruzullin tokësor është e pamundur (madje e panevojshme) të homogjenizohet shumëçka. Kulturat, religjionet, resurset, kushtet klimatike, releviore, religjionet, tradita, do të ruajnë si me gjelozi dallimet që ekzistojnë në mes kombeve, popujve, grupacioneve, klasave. Globalizimi mund të konsiderohet një proces i pashmangshëm, në një anë, dhe një test i një periudhe të caktuar, për të lënë shenja të ndryshimit, nga anan tjetër. Me fjalë tjera, heterogjeniteti i tregut botëror, ka tendaca të homogjenizimit, por me intensitetet të diefenecuara. Kërkesa në tregje të ndryshme tregon qartë se barierat psikolgjike, për blerje të produkteve me origjinë nga vende të ndryshme, më nuk paraqesin ndonjë faktor serioz limitues. Mirëpo në arsenalin e faktorëve në mjedise dhe tregje gjithnjë do të ngelin elemente dhe premisa me karakter difencues, që shprun në favoret e heterogjenitetit të tregut botëror.

2. Zgjedhja e tregjeve të huaja Ndërmarrjet posa marrin vendim për të hyrë në tregjet ndërkombëtare, duhet në të njëjtën kohë, po ashtu, të vendosin : - për cilin ose cilat tregje të orientohen dhe, - të zgjedhin tregun (tregjet) e synuara. Natyrisht, ky përcaktim nuk është e natyrës ad-hoc, por, paraprakisht zhvilohen aktivitete të nevojshme, që kanë të bëjnë me identifikimin, komparacionin në mes tregjeve, konkurrencën, si dhe mundësitë reale që i ka vet ndërmarrja. Në kontekstin kërkimor përfshihen gjërat preliminare, të cilat më pastaj detajizohen mundësisht sa më mirë, me qëllim të zbardhjes së problemeve që janë prezente, ose që mund të paraqiten në mjedisin ku janë përkufizuar tregjet e zgjedhura. Në punën e bërë parapërgatitore dalin në shesh shumë shanse potenciale, të cilat e trimërojnë ndërmarrjen për të vazhduar edhe më tutje proceset e filluara. Në të njëjtën kohë, mund të shfaqen shumë rreziqe dhe paqartësi. Problemet reflektohen në repertoarin e aktiviteteve kërkimore në suazat e kërkimeve të tregjeve të huaja. Paralelisht me këte, pikërisht, nga këto kërkime u gjendet fija e zgjidhjes së problemeve. Informacionet janë parakusht për identifikimin dhe seleksionimin e tregjeve. Seleksionimi bëhet nëpërmjet krahasimeve në mes të tregjeve, për të vënë raport real në mes kërkesave në treg dhe ofertave që ndërmarrja është në gjendje t’i plasojë në tregjet përkatëse. Sipas Kigenit (Keegan), informacionet dhe të dhënat që përdoren janë “materiali riprodhues” themelor për ekspertët e marketingut ndërkombëtar (2, f...) Weller thekson (3, f.....): “Eksportuesit duhet të paguajnë, qoftë për gabimet e bëra, ose për kërkimet e tregut, me çka mundësohet ikja nga gabimet.” Në strategjinë e zgjedhjes së tregjeve të huaja është e pranishme qasja iniciale e planifikimit, ku përfshihen: 1. produktet që destinohen për shitje në tregjet e huaja dhe, 2. në cilat vende. Është e kuptueshme se vendimet nuk janë rrjedhojë e ndonjë emocioni, çasti. Ato paraqesin një punë sistematike, duke filluar nga tendencat e ndërmarrjes, synimeve të saj, kërkimeve, grumbullimit dhe përpunimit të informacioneve, deri të marrja e vendimeve për llojet konkrete të produkteve që do të orientohen në tregjet e zgjedhura të huaja. Produktet e destinuara për treg të huaj duhet të jenë të adresuara për tregun konkret, për të cilin janë bërë dhe bëhen vijimisht kërkime të nevojshme, sistematike e kontinuele. Me

4

Beteja për të dalë i pari nuk ka të ndalur. për këtë arsye të këto tregje problemet dhe vështirësitë janë më të reduktuara. nëpër mjedise ku mund t’i bëjnë ballë konkurrencës. Defilojnë firma të ndryshme. Mbijetesa e tyre varet nga përballimet dhe tejkalimet e sfidave që paraqiten në treg. Në kuptimin e përgjithshëm secila ndërmarrja është e varur nga tregu i huaj. perfekt. Është me rëndësi të kuptohet ç’është lideri. Marketingu ndërkombëtar i përcakton qasjet në saje të hulumtimeve. Natyrisht. në vendet e pazhvilluara. cilido që të jetë. i dyti pas tij. që janë të kategorizuara në nivele më të ulëta të pozicionimit të tyre. orientimet sipas parimit etnocentrik paraqesin një opcion që në një kohë mund të jetë ngulfatës. Ekspertët q marketingut ndërkombëtar janë të obliguar që të gjithë parametrat elementarë t’i vejnë në peshojë dhe vendimet e marra të jenë të qëndrueshme. Këto vështirësi reflektohen posaçërisht me rastin e kërkimeve të tregjeve të huaja të vogla. Ndërmarrja në këtë mënyrë ngarkohet me shpenzime të papara dhe. Mirëpo. Ndërkaq. deri të pa mundësia e prezantimit në kohë dhe në hapësirë e kërkesave. resurset. për nivelin kulturor. përkatësisht arrihet deri të planifikimi integral i kompanisë. . nga prezantimi dhe artikulimi i kulturave. Orientimet në tregjet e huaja 5 . treguesit themelorë që i ka arritur vendi. si dhe për gjuhen lidere. Statistikat me të dhëna relevante gjenden në nivel të lartë. krijon raporte herëherë të papara. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR këtë nënkuptohet se duhet të ekzistojë harmoni në mes qasjeve kërkimore dhe zgjedhjës së tregjeve të huaja. nuk përbëhet vetëm nga liderët. nuk ka treg të idealizuar. . Gjithnjë është evidente se tregjet e mëdha. Tregu. Zgjedhja e tregjeve të huaja është çështje e ndërlikuar dhe me përgjegjësi.problemet gjuhësore për artikulim dhe për kooperim në biznes. duhet plotësuar konditat për të dal fitues në këto beteja. Në procesin e aktiviteteve për zgjedhjen e tregjeve të huaja paraqiten shumë vështirësi. Derisa t’iu bëjnë ballë vështirësive mund të qëndrojnë në tregjet e zgjedhura. sektorët. humbaset në kohë. Zgjedhja e suksesshme e tregjeve të huaja është gjysma e suksesit në biznesin e ndërmarrjes. statistikat e pazhvilluara. Kjo do të thotë se sfera e tregut imponon nevojën për zbardhjen e realitetit në ndërmarrje. produkti. planifikohen edhe aktivitetet e sektorëve tjerë të ndërmarrjes. Gabimet e mundshme mund të jenë fatale për ndërmarrjen e orientuar në tregje të huaja. madje vështirësi dhe sfida. Vështrimet analitike. ose i treti. si dhe mundësitë për të ofruar atë që e kërkon tregu i zgjedhur. madje edhe në vendet e pazhvilluara. njokësisht. duke i vënë në peshojë të gjithë parametrat.Prof. nga të cilat veçohen: . ndërmarrja që ka strategji të fortë.mungesa e statistikave relevante për tregjet e huaja. Në kushtet bashkëkohore të zhvillimit ekonomik. Njohja dhe zgjedhja e tregjeve të huaja janë parakushte për marketing ndërkombëtar të suksesshëm. Dinamika e konkurrencës. të zhvilluara dhe të afirmuara kanë të plasuara informacione për paramterat. si dhe krahas planifikimit të aktiviteteve të marketingut.gjeografike në mes të vendeve. me të cilat ballafaqohet ndërmarrja. mangësitë shfaqen duke filluar nga infrastruktura ligjore. Humbja e torruas i detyron të bëjnë zgjedhje tjera. prandaj.largësia territorialo .mangësia e informacioneve për kulturat e mjediseve të huaja. inferioriteti gjuhësor. Fitues duhet të jetë më i miri. kërkimet e tregut mundësojnë kërkime të mirëfillta të marketingut. si dhe për marketingun ndërkombëtar. e potencialit dhe e strukturës së konsumatorëve. . Dr.

ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR janë bazament për zhvillimin e bizneseve bashkëkohore.Modeli Tookey. Ekzistojnë qasje dhe modele të ndryshme për të bërë zgjedhjen dhe seleksionim e tregjeve të huaja. në fazën para përmbyllëse të mundësive të mundshme. sipas kësaj radhitje: 1. për të krijuar kushtet normale për penetrim në tregjet e huaja. ndonëse edhe tregu vendor nuk është i mbyllur.Prof.Modeli Obraz. si dhe modele që mund të jenë më të përshtatshme.Modeli Terpstra. për çka nevojiten qasje përkatëse. paraqiten dallime të mjediseve. 4. Është fjala për aftësim në rend të parë për të qenë konkurrente në tregun vendor. . Në filtrin e parë përfshihen kërkimet makro. 2. Në këtë model përfashihen disa faza.Modeli Vezjak. 3. niveli i tregut të synuar sipas prioritetit. . Ndër to mund dallohen këto (1. 3. . që ka të bëjë me mundësitë eventuale. në kushtet e globalizimit nuk ka ndarje në të brendshëm dhe në të jashtëm. për të vazhduar në qasjet e kornizuara të tregut dhe të produktit e më pastaj zbërthimet e mëtejme kërkimore janë të nivelit mikro. për të kaluar në fazën tjetër vijuese. që do të thotë se edhe në të rreziqet janë të pranishme. Mund të thuhet se pikërisht në këtë filozofi fshehet enigma e suksesit. aty ku gjejnë shansë për inkorporim. 152): . Më së miri është të kuptohet realiteti se tregu është treg dhe. Me rastin e zgjedhjes së tregjeve të huaja. proceseve. . niveli makro kërkimor. niveli i kërkimit të raportit tregu-produkti. me karakter të ngjashëm. . Modeli Walwoord përbëhet nga katër filtra. aktivitete nga më të ndryshmet. Përkundër rregullave. .Modeli Walwoord. . që do të thotë se fillohet nga e përgjithshmja. Qasjet dhe modelet për zgjedhjen e tregjeve të huaja Zgjedhja e tregjeve të huaja është çështje e ndërlikuar dhe imponon nevojën për qasje për teknika. por në përmasa të gjëra.Modeli Root. ndërmarrja duhet të plotësojë një parakusht të domosdoshëm.Modeli Rocco. deri në fazën përmbyllëse që është e lidhur me mundësitë konkrete. f. Faza e parë fillimisht nismën e ka të mundësitë preliminare.Modeli Diamond. Çërtifikimi i tillë është çelës për hyrje dhe mbetje gjatë edhe në tregjet e jashtme. sipas prioriteteve që i ka në krahasim me tregjet tjera. 6 . Dr. e tillë do të jetë edhe në tregjet e huaja. Nëse ndërmarrja bëhet prestigjioze në tregun vendor. nga importet dhe eksportet. niveli mikro i kërkimit dhe. megjithatë për shkak të shfaqjeve të ndryshimeve dhe të specifikave të shumta. me çka mundësohet synimi përfundimtarpër zgjedhje të tregut të synuar. Pa dyshim do të ndeshet me rreziqe më të mëdha. nga ndonjë formë tjetër e bashkëpunimit. e zhvillimit ekonomik të vendit. Vendet e vogla në veçanti janë të obliguara të mos qasen në tregun gravitues vendor. Të gjitha tregjet janë të prekur nga elemente interne dhe eksterne.

Prof. nëpër faza të caktuara. shanset për penetrim të ndërmarrjes në tregun e synuar janë më të dukshme dhe. Sipas këtij modeli realizohet seleksionimi detajistik dhe segmentimi i tregjeve të huaja. nga konkluzionet e të cilave kalohet në fazën tjetër të kërkimeve. 2. f. ndonëse kërkimet e veta për hyrje në tregje të huaja i mbështet në: 1. t’i matë mundësitë e veta për t’i bërë ballë konkurrencës. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Modeli Tookey përbëhet nga: 1. Modeli Vezjak përbëhet nga dy modele (7. 68. në kërkimet orientuese. potencialin e tregut. ndërkaq kombinimi arrihet nëpërmjet seleksionimit dhe dhe segmentimit të tregjeve. Dr. kërkimet indikative dhe. për t’i zgjedhur vendet adekuate. 7 . ndërmarrja duhet të jetë kompatibile me potencialet e veta në raport me kërkesën dhe konkurrencën që mbizotëron në treg. f. Modeli Terpstra. kërkimet preliminare. Kërkimet indikative parqesin fazën e afërt për të kaluar në kërkimet konkrete. Pas vënies në pah të parametrave përkatës. konkurrenca ilustron gjendjen në treg. më të përshtatshme. 2. Në modekin Rocco përbëhet nga kërkimet e karakterit preliminar. 3. nivelin e ofertave. ). Zgjedhja e segmentimit të tregut. Kërkimet shtrihen për të gjitha vendet me perspektivë. modeli i kombinuar. konkurrencë dhe. modeli i seleksionimit fazor të tregut dhe. me çka ndërmarrja ka mundësi t’i valorizojë.69): 1. Atraktiviteti i tregut dhe mundësitë e ndërmarrjes mund të jenë diametralisht të kundërta. f. Nëse klima politika është e volitshme dhe stabile. Po ashtu. kërkimet konkrete. 45) ka kuptim të gjerë ngase është i konstruktuar në përmasa të gjëra. Për të depërtuar në tregjet e zgjedhura. Zgjedhja e segmentimit të tregut bëhet në saje të qasjeve përkatëse dhe të homogjenizimit mundësisht më të madh të kërkesave në treg (4. 3. e kundërta klima e pavolitshme është element limitues për hyrje në tregjet e huaja. Zgjedhja dhe definicioni i tregut dhe. për të definuar saktësisht tregjet e zgjedhura të huaja. madje me potenciale të larta të tregut. Është model me elemente konceptuale dhe procedurale lidhur me zgjedhjen e tregut të huaj. Modeli Root (6. klimë polititke. 2. në të cilat mund të penetrohet në mbështetje të strategjive më të volitshme dhe dobiprurëse. Klima politike është faktor i rëndësishëm për t’i definuar qasjet dhe veprimet.44): 1. Kërkimet orientuese mundësojnë përcaktimin për cilin treg të bëhen përgatitjet dhe për penetrim të suskesshëm në treg. kërkimet orientuese. për përcaktime përfundimatre në cilin treg ndërmarrja do të penetrojë. nuk është model i mirëfilltë. Është e natyrshme se këto kërkime mund të jenë pjesë përbërëse të modelimit për hyrje në tregjet e huaja. Modeli Rocco përfshinë këto (5. Potenciali i tregut është tregues paraprijës për të përcaktuar orientimin për tregun e synuar. f. Modeli Diamond është i përshtatshëm për ndërmarrjet e vogla. Përbëhet nga vlerësimi i resurseve të vet ndërmarrjes dhe vlerësimit të tregjeve në vendet e zgjedhura. bëhen seleksionime nëpër faza. Zgjedhja e treut të synuar është aktivitetei përgatitor për t’u përcaktuar se cili treg është atraktiv dhe ndërmarrja ka mundësi të peneterojë në të. 4. 2.

me qëllim të përcaktimit të strategjive adekuate për penetrim në to. 4. f. strategjitë për penetrime të suksesshme në tregjet e huaja.përmbajtja e caqeve strategjike-planifikuese. . Orientimi strategjik inkorporon:: . . njohuritë preliminare për të mjediseve të vendeve të huaja dhe.strategjitë e segmentimit të tregjeve të huaja. 152): 1. Modeli strategjik i selekesionimit të tregjeve të huaja Skemë. . kërkimet kuantitative dhe kualitative të tregjeve të huaja për disa lloje të produkteve. Modelet janë korniza ndihmëse. . socio-kulturore. Dr.zbatimi në ndërmarrje të mesme dhe të vogla.avancimi i qajseve klasike të kërkimeve të tregjeve ndërkombëtare sipas parimit “prej vendi në vend”.Prof. të qëndrueshme dhe realizohen me sukses. Modeli strategjik i seleksionimit të tregjeve të huaja përbëhet nga dy tërësi: Orientimi strategjik dhe kërkimi i tregut. duke i dhënë rëndësi komparacionit dhe analizës së segmenteve. Këto janë: . 8 . Qasjet dhe modelet për zgjedhjen e tregjeve të huaja kanë rëndësinë e vet nga shkaku se shumë gjëra të përgjithësuara kristalizohen dhe në bazë të modeleve të zgjedhura mund të merren vendimaet në ndërmarrje. f. Me këtë model kërkimet bëhen për tregjet e zgjedhura veç e veç. ku bëjnë pjesë elementet gjeografiko-demografike. politiko-shoqërore dhe ekonomiko-zhvillimore.3/VI. 2. anipse nuk kanë forcë për zgjedhjen e problemeve të tërësishme që kanë të bëjnë me procedurat. të cilat janë të qarta. Modeli strategjik i seleksionimit të tregjeve të huaja Modeli strategjik i seleksionimit të tregjeve të huaja ka disa karakteristika themelore. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Modeli Obraz përbëhet nga disa lloje të kërkimeve të tregjeve të huaja. Sipas orientimit strategjik bëhet grupimi strategjik i tregjeve ndërkombëtare. zbatimi i të cilave efektuohet në zgjedhje të leverdishme të tregjeve të synuara. .strategjitë e analizës komparative të tregjeve të huaja dhe. Është me rëndësi se përveç modeleve të mësipërme. Kërkimet i klasifikon në dy grupe (2. ekzistojnë edhe modele tjera.strategjitë e filtirimit në tregjet e huaja.objektiviteti kërkimor i seleksionimit.

Qasja bëhet me model të caktuar të seleksionimit. si dhe segmentet globale. edhe më vështirë do ta ketë në marketingun ndërkombëtar. domicili nuk paraqet rëndësi të posaçme. Kudo që veprohet. F. Ndërkaq. në procesin tjetër. prandaj. me të cilat financohen aktivitetet e ndërmarrjes. për këtë arsye emërtohet model i strategjive të filtrimit të tregjeve të huaja. disponibiliteti i informacioneve të tregut. ndonëse në aspektin e formësimit të korporatave multinacionale dhe transnacionale. Modelet pasqyrojnëgjëra të përbashkëta në mes tyre. e investimeve dhe e rrites dhe e zhvillimit të ndërmarrjes. eliminimi bëhet në bazë të indikacioneve të tregut. Në këtë model ekzistojnë dy paralele të proceseve. tregu relativisht aktiv dhe tregu më pak aktiv. Nga këto tregje të seleksionuara përcaktohet tregu i zgjedhur. si një funksion për zgjerimin e bazës materiale. 9 . Në veçanti merret parasysh fuqia blerëse (potenciali i tregut). Pikënisja e firmës. Është fjala për procesin e eleminimit dhe procesin e pranimit. Në këtë filtër në procesin epranimit përfshiehn vendet. Në tërërsinë e aktiviteteve të kërkimeve të tregut bëjnë pjesë: kërkimet e mjedisit ndërkombëtar. në të cilat me arsye të theksuar bëhen kërkimet e nevojshme. selekcionohen: treguposaçërisht aktiv. Në nivelin e parë të filtrimit përfshihen indikacionet e strategjive të grupimit. ndërsa në procesin e eliminimit periudha strategjike dytë. ku bëjnë pjesë potenciali i tregut. siç janë nevojat e domosdoshme për hulumtimin e trgeut ndërkombëtar. Nëpër nivelet filtruese veprojnë dy procese: i pranimit dhe ai i eliminimit. pjesëmarrja në treg dhe trendi i tregut. . disponibel. Në këtë nivel eliminimet bëhen në bazë të indikacioneve të përgjithshme. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Në bazë të strategjisë së filtrimit në tregun e huaj bëhet seleksionimi në treg ekzistues. Paralelet ndërtohen nëpërmjet katër niveleve të filtrimit. kërkimet e mundësive të tregut dhe kërkimet e kushteve të marketingut. treg potencial dhe në tregtë pranueshëm. R. varësia imporuese. natyrisht. Modeli i zhvilluar i strategjisë së filtrimit të tregjeve të huaja Skemë – fot. me të cilat definohen objektivat e biznesit. si dhe shkalla e varshmërisë nga importi të vendit që hulumtohet. 5. Nëpërmjet strategjisë së analizës komparative të tregut të huaj. Qasja sipas fazave të seleksionimit të tregut të huaj Nëse ndërmarrja nuk është e aftë financiarisht për aktivitetet e marketingut vendor. Në procesin e pranimit përfshihet periudha strategjike e parë. duhet të sigurohen vlera financiare. veç e veç. Tregu disponibël fillimisht hulumtohet nëpërmjet shfrytëzimit të infoemacioneve sekondare. Në përgjithësi qasjet dhe modelet e seleksionimit të tregjeve të huaja lehtësojnë procedurat për penetrime në tregjet e zgjedhura. Dr. segmentet e shumë tregjeve.5/VI Modeli përbëhet nga katër filtra. mirëpo posedojnë edhe dallime në qasje dhe në çështjet komparative në mes tregjeve. strategjia e segmentimit të tregut të huaj mundëson seleksionimin e segmeneteve të ndarë.Prof. kryhen obligimet ndaj shtetit (qeverisë) dhe akumulohet profit. Niveli dy i filtrimit përmban tregun ekzistues. për shkak të racionalitetit. Ndërkaq. është në ambientin e domicilit.

Praktika e marketingut dhe e biznesit ofrojnë kriter plotësues të kërkimeve. arrieht në nivelin e filtrit katër. ku duhet të bëhen kërkimet e detajizuara. ku eliminimet bëhen në bazë të shkallëve të paqarta. pëlqehet vendime shansa të volitshme dhe mundësi të tregut. . Në këtë kompleks analiza e marketingut ndërkombëtar përfshinë dy çështje: 10 . mund të konkludohet në këtë mënyrë: . që ndërmarrja perkon me mundësitë e vet për penetrim dhe ngelje sa më të gjatë në mjedise të tilla. Këto tregje shtrihen në vendet me shansa dhe mundësi reale të tregjeve. por edhe për të ardhmën. apo ekzistuese gjenden në vendet. 83). në mbështetje të të cilave merren vendime të depërtohen në tregun e zgjedhun. është i mednimit të dihet për shtetin përkatës sa është i varur nga importet. pa sigurta. Në këtë nivel. atraktivitetin dhe barijerat. . Zgjedhja e tregjeve të huaja imponon nevojën për kalim të mirëfilltë nëpër faza të caktuara. zgjedhet tregu. Tregjet potenciale (filteri III) janë tregje të rëndësishme. . miratohet. me të cilat përmbushen nevojat e importuesve (8. Dr.Tregjet e pranueshme janë tregjet që kanë shansë reale në fazën e ardhshme (filtriIV). Pjesëmarrja në treg iluston angazhimin dhe përfaqësimin e ndërmarrjes me produkte të caktuara në tregun përkatës. si dhe me strukturën dhe mundësitë e eksportuesve. 6. ose filtra. të faktet për tregun e pranueshëm. eksportuesi nuk është mjaftueshme të ketë njohuri për nevojat për import. të seleksionuar. . . si dhe kostoja e qasjeve. Sipas tij. Pas rrugëtimit nëpër këto nivele. por kjo çështje ka domethënie më të gjerë. por duhet të di për nevojat e tërësishme importuese. barierat e rregullatiave. të stabilizimit. Kriteret seleksionuese i sqarojnë përparësitë dhe pengesat. Për tregun e pranueshëm vijnë në shprehje kriteret seleksionuese. Në tërësinë e niveleve dhe të shkallëve të filtrimit. por që ende ndërmarrja nuk ka hyrë në to. praktika e biznesit dhe e marketingut.Tregjet potenciale përmbajnë tërë strukturën e konsumit të tërësishëm në vendin e huaj. në vendet ku mbizotërojnë shansat dhe mundësitë atraktive të tregut.Nga kjo mund të konkludohet se nuk është e mundur. ofertat komplete në tregjet e huaja të caktuara. në bazë të kritereve seleksionuese. Analiza komparative në modelin e seleksionimit të tregut të huaj Marketingu komparativ vënë në pah dallimet.Pjesëmarrja e tregjeve do të thotë participimi me produktet. . ngjashmeritë në mjediset e ndryshme. në vendin ku e orienton eksportin. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Obraz. të rënies. për të indentifikuar stabilitetin e mjedisitprezencën e rrezikut. ose të madhësisë së ofertave kundrejt konkurrencës. ku bëjnë pjesë struktura e importeve në ato tregje. Duke kaluar nëpër këto faza seleksionuese. ndërsa të procesi tjetër paralel eliminimi i elemeneteve në mbështetje të kushteve që kanë të bëjnë me rregulativën juriidike të vendit të caktuar.Tregjet disponible. as e dobishme të penetrohet me procedura të shkurtëra të aktiviteteve në tregjet e huaja. jo vetëm me karakter të aktualiteteve. f. Në këtë kompleks është më rëndësi të dihen trendet e rritës.Prof. Për penetrim nevojiten analiza në bazë të kritereve seleksionuae. rreziqet dhe shanset pozitive. për të identifikuar tregje të përshtatshme.Stabiliteti i mjedisit është kriter seleksionues për tregjet e pranuara. të pëlqyer. duke kombinuar kriteret që janë dobiprurëse në sqarimin e situatave. Modeli i mësipërm përseritet gjatë gjithë kohës.

ose duke krahasuar variacionet e një segmenti me segmentet globale. analiza parimore dhe. Në grupin e dytë. 163) i venë në spikamë tri kategori të analizës komparative në marketingun ndërkombëtar. si dhe me tregjet reprezentative të huaja. 2. duke i vlerësuar dallimet me tregun vendor. Në grupin e parë dallohet: 1. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 1. Këto kategori janë: 1. Analiza parimore përfshinë procesin preliminar dhe orientues të kërkimeve të tregjeve ndërkombëtare. në mes kompanive të vendeve të ndryshme dhe. . për t’i definuar programet e kasioneve të veprimit. dallohen: . 3.sh. në më shumë tregje. .strategjisë së segmentimit – ndaras. Dr.sipas cilësisë dhe precizitetit dhe.Prof. Analiza komparative e segmebteve të tregut mund të realizohet në kuadrin evetëm një tregu. Për seleksionimin e tregjeve të huaja formohen dhe shfrytëzohen kritere respektive. Fillimisht duhet të kuptohet domethënia e klasifikimit.strategjisë së grupimit. f.analiza komparative e tregut për dy ose më shumë tregje. analiza plotësisht komparative. për t’i vënë në pah karakteristikat e ndryshme dhe kushtet e tregjeve. në mes tregut kombëtar dhe subkombëtar (p. ose klasifikimi i detajizuar dhe rangimi i tregjeve atraktive dhe. sepse lidh kërkimet e detajizuara të konkurrencës dhe të tregjeve të zgjedhura. .222. me qëllim të piketimit të atyreve që janë të volitshme sdhe të mundshme. sipas përfshirjes. 2. ndërkaq analiza plotësisht komparative është më e plotë. ku zënë vend analiza preliminare e vendeve në përmasa ndërkombëtare. . Analizat përfshijnë karakteristikat e mjedisit. f. ndërsa analiza komparative në marketingun ndërkombëtar është përpjekje e firmës të gjejë klasifikime të rëndësishme ose kategori të tregjeve botërore” (2. Franca dhe Kalifornia. analiza komparative e segmenteve të tregut karakterizohet me këto përmasa: 11 .strategjisë së filtrimit.Disa kritere të seleksionimit të tregjeve të huaja mund të grupohen: . Terpstra thotë: “Klasifikimi është fillim i shkencës. f.strategjisë së analizës komparative. ku bënë pjesë analiza e dy apo më shumë sistemeve të tregut (marketingut).sipas përfshirjes.analiza komparative e segmenteve të tregut. Përvoja sa më e madhe ndikon në ndërvarshmërinë dhe në gërshetimin e strategjive për sleksionimin e tregjeve të huaja. të krahasuar me shumë tregje. 2. ku përfshihen analizat e ndara të vendeve sipas fazave. ose analiza globale e bartësve themelorë të kërkesës (blerësve ose shfrytëzuesve). ose Gjermania dhe New Jerssy). Pra. Të disa varianta strategjike reflekton komplementariteti. Analiza komparative për ose më shumë tregje mundëson krahasimin në mes ose më shumë tregjeve. Çka duhet të krahasohet? dhe. Si të bëhet krahasimi në mes të vendeve? Ekzistojnë mënyra të ndryshme të vështrimeve. 2. Komplementariteti në model shfaqet nëpërmjet: . por edhe të praktikave të biznesit dhe të marketingut. . kombëtare – kompania dhe mjedisi. Keegan 9. 162).

me kërkesë mundësisht sa më homogjene. si bie fjala (10.. gjuha. c/ krahasimi i varianteve të një segmenti të karakterit global. treg më pak atraktiv. profesioni etj. ku të ardhurat dhe teknologjia gjenden në nivel më të ulët. treg posaçërisht aktiv.. Rëndësia e segmentimit të tregut është e shquar çdokund. 2. Dunbler. treg relativisht aktiv dhe. dallimet shfaqen në bazë të madhësive. Kriteret për segmentimin e tregut ndërkombëtar janë të shumta. Segmentimi tash është më i nevojshëm sesa kurrnjëherë më parë. produktet janë më pak të diferencuara e të ngjashme. madje lokacioni gjeografik. Analiza komparative ka zbatim të rëndësishëm. Objektivi përfundimtar i segmentimit është identifikimi i pjesëve të tregut. 3. por që dallohen në dy tërësi të konsumit: . Autorët M. 7. mosha. tradita. Marketing segmentimi i tregjeve të huaja të zgjedhura Në modelin strategjik të seleksionimit të tregjeve të huaja është i përfshirë koncepti i segmentimit.. madhësia e familjes. të ardhurat.. 12 .). resurset prioritare. Root e analizon këtë tematikë dhe thekson se rëndësia e sgementimit të tregut është më e madhe tëtregjet më të mëdha e të zhvilluara. se sa në tregjet e vogla. lloji i veprimtarisë industriale. McDonald dhe I. potencialeve. tregjeve të zhvilluara e tjerë. b/ në kuadrin e numrit më të madh të tregjeve dhe. arsimimi..në rrafshin e konsumit të gjerë dhe. Klasifikimi dhe rangimi i tregjeve kryhet nëpërmjet metodës së pikave (poenave)... ). mirëpo. Zbardhen dallimet dhe çështjet e përbashkëta. shtetërore. . si dhe shansat për të sendërtuar ekonomi vëllimi duke iu falenderuar kërkesave të tregjeve të huaja.Prof. Sipas këtyre modeleve të analizave bëhet klasifikimi dhe rangimi në: 1. Të konsumi i gjerë shfrytëzohen në veçanti këto kritere: kultura (rasa. përparësitë komparative. . Qëllimi përfundimtar i segmentimit është koncepti strategjik i segmentimit të tregut. si dhe sjelljet e konsumatorëve (faktorët e përbashkët që ndikojnë në marrjen e evndimit për blerje). kombi. mundësitë e bashkëpunimit të ndërmarrjes. statusi socioekonomik (gjinia. Dr. përkatësisht i grupeve të synuara të konsumatorëve. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR a/ në kuadrin e një tregu. që ekzistojnë në ekonomite e vendeve të ndryshme.në rafshin e konsumit industrial. të cilët kanë tipare deri diku të përbashkëta në kërkesat e tyre.. religjioni. për shkak të rrites së heterogjenitetit të tregut. Ka edhe faktorë të tjerë. multinacionale e tjerë). lidhur me segmentimin e tregut theksojnë. ku të ardhuart dhe teknologjitë kanë arritur nivel të lartë. i orientuar në identifikimin e pjesëve më interesante të tregut. të tregjeve të synuara. të shfrytëzuesve. komparacioni hap rrugë për të kuptuar dallimey dhe ngjashmërtitë në mes ekonomive të vendeve me të cilat synohet ndonjë formë e bashkëpunimit. f. paragjykimet e tjerë). Pikërisht. Të konsumi industrial merren për bazë këto kritere: Lloji i shfrytëzuesit të fundit (ndërmarrje private.

2. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR lokacioni gjeografik. ekzistojnë dallime në mes konceptit të gjerë dhe konceptit të ngushtë të segmentimit në marketingun ndërkombëtar. Dr. Format e segmentimit të tregut në marketingun ndërkombëtar janë: 1. që do të thotë se fillimisht merret parasysh degementi global të tregut.Prof. si dhe dispersionit të popullsisë anekënd botës. për të identifikuar segmentet që gjenden nëpër vende të ndryshme. Segementimi me karakter ndërkombëtar shtrihet në dy e më tepër vende.Po ashtu. Përveç kritereve të përmendura në të dy tërësitë e konsumit.. Vezjak) Faktorët Orientimi 1.. segmentimi mikro. f. . Etnocentrik 2.. Segementimi makro është metodë më e kapshme. Regjiocentrik 1. Përvoja Pa përvojë ose në Angazhimi Angazhimi i ndërkombëtare fazën fillestare aktiv plotë ndërkombëtar ndërkombëtar 4. janë të njohur edhe kritere tjera me të cilat përcaktohet segmentimi i tregut. Në këtë rast është fjala për segmentimin ndaras ose uninacional Në kuptimin e gjerë të segementimit ndërkombëtar orientimet kanë të bëjnë me identifikimin të nummrit më të madh të segmenteve të njëjta të blerësve. Karakteristikat e blerësve paraqesin një gamë më të gjerë. por që ndërmarrja segementimi e bënë në saje të nevojave të veta. Segementimi global i tejkalon kuijtë dhe barierat e shteteve. ngase karakteristikat e një vendi mund tyë vështrohen më lehtë. segmentimi makro në bazë të karakteristikave të vendeve. Segmentation.. Megjithatë.. si dhe ato specifike nuk mund të krijohjnë segemntime me karaketr universal. Këte mund ta vështrojmë në tabelën e mëposhtme: Matrica e formës së segmentimit të tregjeve të huaja (sipas D.. . anglisht libri.. standardi jetësor. deri në tregun global. pritjet nga produktet e blera e kështu me radhë. të bëra në saje të strategjive të grupimit. duke i zbatuar të dhënat sekondare. me çka mundësohet përcamtimi i ndërmarrjes për segmentet e zgjedhura. sepse përfshihet vetëm në një shtet. Ndër to mund të radhiten: motivet. Gjeocentrik Ndërmarrja e karakterit global Angazhimi i plotë ndërkombëtar 13 . 167). ku analizat bëhen në shumë tregje. madhësia e shfrytëzuesve. kriteret e pëgjithshme. madje më të ndërlikar për vështrime. mënyra e jetesëps. Dallimet shfaqen nëpërmjet mundësive të segmentimit dhe përfshirjes së testimeve të segmeneteve nga ana e ndërmarrjes. Makrosegmentimi e ka domethënien e grupimit të shteteve. me kërkesa mundësisht sa më homogjene. përvoja në biznesin përkatës e tjerë (2. Segmentimi në tregun nacional është i kufizuar. Segmentimi në marketingun ndërkombëtar dallohet nga segmentimi në marketingun nacional.. Policentrik 3. Karakteri i Ndërmarrja Ndërmarrja e Ndërmarrja e ndërmarrjes eksportuese karakterit karakterit ndërkombëtar multinacional 2. në bazë të karakteristikave të blerësve. për shkak të kërkesave heterogjene.

Rakita) Format e segmentimit Elementet a segmentimit Qellimi i Dimensionet segmentimit e segmentimit I ndarë-veçuar Identifikimi i Një treg i (segmentimi segmenteve te huaj uninacional) ndryshme te blerësve ne një treg I shumë Identifikimi i Më shumë tregjeve numrit më të tregje të (segmentimi madh të huaja shumënacional) segmenteve të njëjta të blerësve të karakterit global Segmentimi Variatetet Tregu global ndërkombëtare (global) të një botëror segmenti të blerësve të karakterit global Karakteristikat e segmentimit Matjet e segmentimit Pozicionimi ne model Qasje e veçuar dhe e diferencuar ndaj blerësve Qasjet e koncentruara komparative ndaj blerësve Shkalla e Njësoj si në homogjenizimit marketingun të nevojave në kombëtar një treg-vend Shkalla e homogjenitetit të kërkesave në shumë shtet Shkalla e ngjashmërisë të karakteristikave themelore të segmeneteve të synuara në shumë shtete Variatetet nacionalekonomike të përmbushjes së nevojave homogjene me produkte standarde. ALI JAKUPI 3. Karakteri i produktit I paktë Homogjen MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Tregu I dukshëm Tregu mbinacional i mbinacional i përpjestimeve përpjestimeve të mëdha të mëdha I theksuar Unifikimi i Unifikimi i standardeve të standardeve të tregfut dhe tregut dhe homogjenizimi homogjenizimi Heterogjen Tipi standard i produktit me variatet të modelit Burimi Nga kjo skemë mund të vehen re se çfarë përfaqësimi. Heterogjeniteti i tregut 5. Format e segmentimit të tregut në modelin strategjik të sleksionimit të tregjeve të huaja (sipas B.Prof. Dr. Shkalla e homogjenitetit të kërkesave në përmasa botërore Qasja e padiferencuar globale ndaj blerësve 14 . pranie dhe intensiteti kanë Faktorët e caktuar nëpër orientimet e ndërmarrjeve në relacione ndërkombëtare. Madhësia e I vogël tregut 4.

ndërmarrja përcaktohet për pozicionimin e saj në tregjet e huaja ku mund të depërtojë dhe të veprojë më gjatë. potenciale dhe atraktive.Po ashtu. përveç tjerash. varainatat strategjike mund të karakterizohen me pjesëmarrje të madhe. me konkurrencë me intenzitete të ndryshme. Duke e venë në spikamë konkurrencën. janë të shumëpllojshme. të klasave. sipas parimit gjeografiko-territorial. Tërë aktiviteti kërkimor zhvillohet nëpërmjet zbatimit të strategjive. Zgjedhja e tyre bëhet sipas objektivave të ndërmarrjes. Ndërmarrjet mund të synojnë në mënyra të përgjithtësuara për të depërtuar në tregje nëpër botë. ku refelektohen elementet themelore të mundimeve ose angazhimeve të marketingut. ndërmarrjet dhe disa marka të produkyeve në veçanti. elementet e segmentimit dhe ndërlidhjet në mes veti. të sistemeve e tjerë.. që kaanë të bëjnë me format e ekspansioniot të tregut ndërkombëtar Alternativat strategjike janë të ndërlidhura me diversifikimin. eekonomik. shoqëror. qëllimi përfundimatr i strategjisë së grupimit të tregjeve është klasifikimi i disa vendeve në botë në grupacione me mundësi relative homogjene ndërkombëtare. dëshira të përgjithësuara. Të hyjë drejtpërdrejt në konfrontim me konkurrencën. Strategjitë e ndërtuara nergut për eksoansion të tregut. Varësisht nga mundësitë që i ka ndërmarrja dhe synimet orientuese. 8. Tregjet e huaja veçohen. të vogël. Qëllimi përfundimatr i strategjive të segmentimit të tregut është i ndërlidhur ekskluzivisht në identifikimin e tërësisve të bartësve të kërkesës mundësisht homogjene. Konkurrenca dhe niveli i saj në një treg janë treguesit kryesorë për të vlerësuar ndërmarrja veten në përballimin me kushtet konkurruese. ose me koncentrimin e tregut. ku mund ta gjejnë leverdinë më të dëshiruar. social e tjerë.. për të internacionalizuar prodhimin në përgjithësi.Prof. . Në mbarështrimin e segmentimit duhet dalluar strategjinë e segmentimit kundrejt strategjisë së grupimit të tregjeve ndërkombëtare. Tendencat mund të ngalin vetëm iluzione. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Burimi: Edhe në këtë skemë mund të vështrohen format e segmentimit. Targetimi i marketingut ndërkombëtar paraqet një koncept të rëndësishëm. Dr. kulturor. për të shënuar pranini në rrafshin e konkurrencës.. sipas leverdive dhe interesave që i ka. Për t’u përcaktuar për tregun e huaj të synuar shënjestron strukturën dhe origjimën e konkurrencës. demografik. Në mbështetje me orientimet implementohen edhe strategjitë. në kuptimin rajonal. të tregjeve. . si dhe për arritjen e qëllimeve të përcaktuara të ndërmarrjes. apo optimale të ndërmarrjeve në tregjet e zgjedhura dhe të synuara. për të marrë vendim për hyrje apo gjetje të opcioneve tjera. Ndërkaq. ose t’i përmabhet 15 . Targetimi i marketingut ndërkombëtar Marketingu ndërkombëtar targetimin e bënë në orientimet përkatëse për në trejget ndërkombëtare. pa përpjekjet e kërkimeve të marketingut ndërkombëtar. ndërmarrja mund të zgjedhë njërën nga dy aletarnativat. Kjo do të thotë se bëhet rrumbullakasimi i pjesëve të tregjeve sipas kritereve të kërkesës.. Targetimi i marketingut ndërkombëtar shquhet duke arritur mundësi reale për identifikimin e tregjeve të reja.

Në realitet. strategjia e pozicionimit në treg në raport me konkurrencën. Natyrisht. Përvojat. Targetohet produkti. intuitat e tjerë nuk janë të mjaftueshme për qasje ekspansioniste në tregjet e huaja. me të gjitha atributet konkurruese. hasim në këtë radhitje të aktiviteteve dhe të strategjive (2. Edhe instrumentët tjerë. pra të gjithë që blejnë dhe i përkasin konsumit të gjerë dhe konsumit industrial. çmimi.Prof. Në këtë kontekst duhet të kihen parasysh dy çështje : tërësia sasiore dhe tërësia cilësore. distribucioni dhe promocioni i nështrohen targetimit. Fillimisht nëpërmjet kërkimeve targetohen kërkesat dhe konsumatorët (individët. Targetimi në marketingun ndërkombëtar ka shtrirje të gjerë. targetimi është i nevojshëm edhe të instrumenetet e marketingut miks. 177-178): Në kuadrin e targetimit në marketingun ndërkombëtar në veçanti shqyrtohen: ekspansioni i tregut ndërkombëtar. Para së gjithash. organizatat). Me qëllim të përmbushjes së nevojave dhe të kërkesave të konsumatorëve të huaj. prandaj nëpërmjet strategjive respektive bëhen përgatitjet dhe tentohet të hyhet në tregjet e synuara të huaja. përcaktimet për hyrje në marketingun ndërkombëtar në raport me konkurrencën e tjerë. por është e nevojshme që mekanizmat e duhur të gjejnë vend në praktikën e biznesit. në mënyrë që të jenë të kapshëm për konsumatorin e targetuar.1. f. e cila nuk mund të konfrontohet. vetëm nga dëshirat dhe orientimet. siç ndodh edhe me sasinë e prodhimit dhe të shitjes. Ndërmarrjet që janë plotësusht të përcaktuara dhe të orientuara për tregje të huaja. 16 . kanë politika për ekspansion të tregjeve ndërkombëtare. është epiqendër e targetimit për ndërmarrjet e orientuara për tregje të huaja. 8. paraprakisht bëhet klasuifikimi i aktiviteteve për ekspansionin në tregjet e huaja. strategjia e ekspansionit të tregut ndërkombëtar. Kotler jep këtë shpjegim (12. Konsumatorët gjenden nëpër mjedise të ndryshme. Në literaturën e marketingut ndërkombëtar. të zgjedhura e të përpunuara e që dalin nga kërkimet me metoda në terren apo me ato kabinetike. 3. f. ekspansioni i tregut nuk bëhet vetvetiu. Ekspansioni i tregut ndërkombëtar Ekzistojnë qasje të ndryshme lidhur me ekspansionin e tregut ndërkombëtar. cila ndërmarrje është në gjendje të konfrontohet sidonos me firmat e karaketrit multinacional. Lidhur me targetimin e tregut Ph. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR alternativës së dytë: të mos hyjë në konfrontime. e jo vetëm të orientimit të mundshëm për bashkëpunim me tregjet e huaja. Një mësyrje e tillë mbështetjen duhet ta ketë në informacione relevante. Ëdhtë plotësisht e kuptueshme se kush. Për t’i kuptiar më mirë këto dy madhësi. strategjia e pjesëmarrjes optimale në treg dhe. 2. familjet. alternativat strategjike për pjesëmarrje në tregun ndërkombëtar. 182): 1. ekspansioni i tregut ndërkombëtar është fuqishëm i lidhur me me nivelin e internacionalizimit të biznesit dhe të ndërmarrjes.

norma e penetrimit në tregjet e reja dhe dhe përpjekejet e marketingut në një treg (2. me të cilët mund të realizohen objektivat sipas strategjive të zbatuara.m. koncentrimi në treg e ka domethënien e koncentrimit të mjeteve dhe të përpjekjeve të marketingut në numër më të vogël të tregjeve të huaja. nuk është e thënë se nuk gjurmon vijimisht për të krijuar mundësi për përvetësimit e alternativës së diversifikimit. të synuara dhe të zgjedhura. 183). impenjimin sa më të gjithanshëm në kuadrin e tyre. seleksionimin e tregjeve. gjithashtu. Koncentrimi ndërkombëtar në një numër më të vogël të tregjeve të huaja është politkë dhe strategji e ndërmarrjes. Natyrisht. Ndërkaq. si dhe për kordinimin e marketingut miks. janë të natyrës së cilësisë. e vëllimit të shtrirjes. për të hyrë me sukses në tregjet e synuara dhe për të qenë në to konkurrentë kohë më të gjatë.N.Një gjë të tillë e mundësojnë identifikimet relativisht të sakta të tregjeve të synuara. nuk janë universale për secilën ndërmarrje që është e orientuar për ekspansion në tregjet e huaja. ose në segmentet e tregjeve. Diversisfikimi ndërkombëtar i tregut është një prej strategjive për depërtim në shumë tregje të huaja të zgjedhura e të synuara. duhet vështruar berendinë e ndërmarrjes. si dhe segmentet e zgjedhura të tregjeve. Strategjitë e ekpsansionit të tregjeve ndërkombëtare zbatohen për optimalizimin e numrit të tregjeve të huaja. të cilat rangohen dhe seleksionohen gradualisht. derisa përcaktimi sasior ka të bëjë me numrin e tregjeve dhe të segmenteve të tregjeve në të cilat penetron ndërmarrja. Njëkohësisht.. me të cilat realizohen qëllimet primare të ndërmarrjes për depërtime në tregje të huaja. Kotler. Dr. për të krijuar reëputacion të shquar në një numër të 17 .th. strategjia e pjesëmarrjes optimale në treg.th. duke krijuar kushte për zgjedhje të qëndrueshme dhe efektive. Paul dhe Ph. Rëndësia e kësaj strategjive shfaqet në një shkallëzim të aktiviteteve. ndërmarrja që fillimisht e implementon strategjinë e koncentrimit. analiza. . Për të dy format duhet bërë analiza për alternativat e zgjedhura. Diversifikimi ka të bëjë me penetrimin në numër sa më të madh të tregjeve të huaja. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Strategjia e ekspansionit të tregut ndërkombëtar. shtimit të pjesëmarrjes në treg.m. f.Prof. Është e kotë të bëhen vështrime. nga leverërditë që shënohen e tjerë. si dhe strategjia e pozicionimit në treg në raport me konkurrencën. D. Autorë të ndryshëm i vejnë në pah format e difersifikimit dhe dhe të koncentrimit të tregut. që është e lidhur në masë të madhe me internacionalizimin e ndërmarrjes përmban elementet kuantitative dhe absolute për orientimet në tregjet apo segmentet e tregjeve të huaja. Ndërkaq. pa i valorizuar faktorët e brendshëm dhe marketingun e ndërmarrjes.. diferesifikimi i tregut ndërkombëtar mund të përkufizohet në tre parametra kryesorë: numri i tregjeve. ndonëse emërtohen me të njëjtin emër. ndërmarrjet i definojnë aktivitetet e veta të marketingut. dimensionet e marketingut. Sipas B. Rëndësia e tyre mund të vështroeht nga prizmi i pjesëmarrjes në tregje. në aspektin e cilësisë fjala është për strukturën dhe raportet relative në tregjet e synuara. nga konceptet e masës kritike. Strategjitë në fjalë. D. identifikime në arenën e tregjeve. me qëllim të ndërtimit dhe të zbatimit të strategjive përkatëse për penetrim dhe zgjërim në tregjet e huaja. duke shtuar angazhimin.

me programe të specializuara. ndërkaq siaps strategjisë së koncentrimit të tregut. Dallimi në mes strategjive të diversifikimit të tregut dhe koncentrimit të tregut. si bie fjala General Elektric e tjerçë. numri është më i madh. mund të krahasohen në tabelën pasyruese si më poshtë: . i cili ndryshe quhet fokusimi global shfaqet të ndërmarrjet që me programet e tyre të marketingut orientohen numër të madhe të vendeve (tregjeve). ekziston edhe strategjia e segmenteve. për akspansion të gjerë nëpërmjet strategjisë së dieversifikimit. shquhen firmat japoneze. kjo është strategji hyrëse në tregje të huaja. strategji kjo që shfaqet në dy forma: diversifikimi global dhe fokusimi global. 18 . ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR tregjeve ku përpjekejet e marketingut të ndërmarrjes japin rezultate. zviceriane e tjerë. ose i specializuar. më shpejtë. numri i tregjeve është më i vogël. ose përvetësimi i tregjeve të reja bëhet për interval më të shkurtër hohor. penetrimi. Të dieversifikimi i tregut. Krahasimi i tyre mund të vështrohet në tabelën pasuese. Edhe stratetigjitë e sgementimit të tregut janë pjesë e diversifikimit.. Konsiderohet se orientime të tilla. penetrimi bëhet shkallë-shkallë. Pushtimi i tregjeve të reja 3. Parametrat e përkufizimit të alternativave strategjike të ekspansionit ndërkombëtar të tregjeve Parametrat Strategjitë Diversifikimi i tregut I madh I shpejtë I përcaktuar me qëllim dhe relativisht më pak Koncentrimi i tregut I vogël Shkallë-shkallë Koncentrim relativisht më shumë 1. Në një farë mënyre. Përveç strategjisë ndërkombëtare të tregut. ndërsa në numër më të vogël të segmeneteve të tregut. Variatetet (format) e drejtimeve themelore të ekspansionit të tregut ndërkombëtar Numri i vendeve Numri i segmenteve të tregut I madh I vogël I madh Diverisifikimi global i Diversifikimi special i tregut tregut I vogël Diversifikimi i koncentrimit Koncentrimi i theksuar i të tregut tregut Diversisifimi global i tregut është një strategji. Diversifikimi special i tregut..Këtë strategji mund ta zabtojnë kompanitë me potenciale të shquara. pra. mund të thuhet hap pas hapi. te strategjia e diversifikimit të tregut. me të cilën dnrëmarrjet pretendojnë peneetrim në më shumë vende dhe në më shumë segmente të tregjeve.. të cilat kanë kapacitetet dhe program konkurrues të prodhimit. njëkohësisht. Dr. ndërsa te strategjia e koncentrimit të tregjeve. për shumë ndërmarrje. Përpjekja e marketingut pët një treg Burimi: Parametri që ka të bëjë me numrin e tregjeve.Prof. Numri i tregjeve 2.

Duhet kuptuar se strategjitë e çfarëdo lloji. mund të zgjedhen strategjitë adekauate dhe efektive. prodhimi i produkteve të specializuara. efektet e çmimeve konkurruese e tjerë Mangësitë e strategjisë së dieversifikimit të tregut ndërkombëtar mund të përmblidhen në: shtimi i administratës. Me rëndësi të veçantë është tejkalimi i mangësive. i mbështetur në strategji përkatëse e zvogëlon varshmërinë ndërmjet tregjeve. është e nevojshme të bëhet analiza e vendimeve paralele të marketingut dhe të orientimeve të caktuara. përkatësisht në një numër më të madh të segmenteve të tregjeve të huaja. nohuritë e pmajftueshme për njohjen e tregjeve. gjtihashtu. Përparësitë shfaqen nëpërmjet: njohjes më të mirë të tregjeve dhe të ndërmjetësuesve. Është fjala për diversifikimin e programeve prodhuese. pasi që produktetet e specializuara nuk mund të plasohen çdokudn njësoj. veprimet planifikuese. kanë përparësitë dhe të metat. Strategjitë e zgjedhura. . shtimit të varësisë nga ndonjë treg tjetër. e zvogëlon rrezikun. të vogla e të pazhvilluara. Këtë e parashtojmë në skemën e mëposhtme: Rregullat e marketingut dhe vendimet paralele të cilat i ndjekinstrategjitë alternative të ekspansionit ndërkombëtar të tregut Nr.Kjo strategji ka të bëjë me programet e specializuara të prodhimit. por njëkohësisht edhe për numër më të vogël të segmeneteve të tregut. mospërfillja e efekteve të penetrimit në tregjet e caktuara. madje të ndërmetësuesve e tjerë Strategjitë e koncentrimit në tregjet ndërkombëtare.. lënia jashtë aktiviteteve të tregjeve të caktuara të vogla. për zgjedhjen e strategjive të mirëfillta të ekspansionit të tregut ndërkombëtar. krijimi i kushteve më të mira për konkurrencë joçmimore(2. fleksibilteti në shkallë të ulët. 187). Krijojnë kushte më të volitshme për konkrrencë joçmimore. aktivitetet në përgjithësi. Me rastin e analizës së variatatve të strategjive. shoenzimeve më të vogla të administratës. mundësojnë fleksibiltet më të madh rreth shqyrtimit dhe krijimit të përspektivave të tregjeve të huaja. mundësia e lënies pasdore të tregjeve të mëdha dhe të rëndësishme. Gjermania dukshëm e përor këtë strategji. i kanë përparësitë dhe të metat e veta. shfrytëzimit të plotë të hapësirave të tregjeve të mëdha e atraktive. Dr. Mangësitë e kësaj strategjie kanë të bçëjnë me: koncentrimi mund të përballet me rrezik për shkak të njohurive të pamjaftueshme. shtimine e pjesëmarrjes në treg e tjerë. ndërmarrja synon të zgjedh numër më vogël të tregjweve. f. zhvillimi i tregut.Prof. si dhe variatetet e tyre duhet të planifikohen. rendor Vendimet paralele Strategjitë Alternative të marketingut dhe orientimet 19 . Diversifikimi ndërkombëtar i tregut. por me më shumë segmente të tyre. bumerangu i mundshëm nga përfundimi i ckleve të specialaizuara e tjerë. Vatiateti i stretagjisëpër koncentrim të theksuar të tregut. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Me strategjinë e diversifikimit të koncentrimit të tregut. përkatësisht në segementet e tregjeve. me numër të limituar. me tëcilat ndërmarrjet penetrojnë në tregjet. Duke e i njohur mirë përparësitë dhe të metat e problemeve rreth ekspansionit të tregjeve të huaja. qasjen e ka për vende më të vogla. në mënyrë që pëepjekjet e marketingut të kenë definim dhe mbështetje të qëndrueshme në planin strategjik. me të cilët depërtohet në tregje. Përparësitë Janë të ndërlidhura me marrjen e vendimeve relevante për hyrje në trege apo segmente të tregjeve të huaja.

f. ku vepron strategjia e penetrimit të tregut dhe strategjia e zhvillimit të tregut. 5. Strategjia produkt/treg reflekton zhvillimin e tregut. pjesërisht në fokusimi global. sikurse edhe konkurrenca në treg që ndikon në cytjet për zhvillimin e produkteve të reja. ndërsa të stregjitë e koncentrimit të tregut janë më të pranishme produktet e rëndomta dhe të pastandardizuara. MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Diversiifikmi i Koncentrimi i tregut tregut Korniza konceptuale Marketingu i Marketingu i të orientimit të padiferencuar dhe i diferencuar dhe i aktiviteteve të koncentruar koncentruar marketingut Strategjia Zhvillimi i tregut Penterimi i tregut produkt/treg dhe diversifikimi dhe zhvillimi i produktit Natyra dhe karakteri Përdorimi special Përdorimi i i produktit dhe i standardizuar rëndomtë dhe i standardizuar Ciklusi jetësor i Faza fillestare dhe Mesatarja e ciklit produktit përmbyllëse e ciklit jetësor të produktit jetësor të produktit Strategjia e Çmimore Joçmimore konkurrencës Shpenzimet e Relativisht i vogël Relativisht i lartë marketingut sipas përvetësimit të tregut të ri Horizonti i tregut të Hapësirat dinamike Tregu i madh dhe synuar të tregut ose stabilose segmentet segmenetet e e mëdha të tregjeve specializuara Strategjia e Kryesisht Kryesisht pjesëmarrjes në treg pjesëmarrje më e pjesëmarrje më e vogël e vogël në madhe në treg treg Burimi: 2. në strategjinë e diversifikimit të tregut janë adekuate produktet e specializuara dhe të stndardizuara. 6. me çka nënkuptohet strategjia e zhvillimit të tregut. 8. Dr. 2. 7. strategjia e diversifikimit mbështetet në diversifikimin global. ndërkaq. Të korniza konceptuale e orientimit të aktiviteteve të marketingut. 2. ALI JAKUPI 1. siç ndodh edhe me koncentrimin e tregut. si dhe në marketingun e koncentruar. Në saje të natyrës dhe tëkarakterit të tregut. strategjia e koncentrimit në tregun ndërkombëtar mbështetet në konceptin e koncentrimit të diferencuar. 20 . 4.Prof. e diversifikimit. por më pak. Kjo do të thotë se produkti ndikon në zhvillimin e tregut. 189) Nga skema mund të jepen këto shpjegime të shkurtëra: 1. 3.

ndërkaq. Strategjia e pjesëmarrjes në treg realizohet me pjesëmarrje më të vogël të diversifikimi i tregut. ku apostrofim më i madh i jepet konkurrencës joçmimore të koncentrimi i tregut. por që të strategjia e koncentrimit të tregut. 4. që do të thotë se mund të vjen në shprehje edhe strategjia e diversifikimit global. 6. por mjaft depërtuese dhe e suksesshme.Praktika e tregon të kundërten. Konkurrenca është barometri kryesor që shfaq forcën e ndërmarrjes. Pozicionimi konkurrues është vendmaja e veprimit të suksesshëm. shpenzimet e marketingut rëndom janë më të mëdha. Po ashtu. mundësinë e mbijetesës dhe të perspektivës së zhvillimit. Pjesëmarrja optimale e tregut në marketingun ndërkombëtar arrihet nëpërmjet veprimet në kahe të ndyshme. ose në tërheqjën nga tregu. Kjo nuk mund të konsiderohet assesi inferiore. Dr. 7. shpenzimet. ndërkaq. koncentrimit të tregut më shumë i përgjigjen ciklet në mes të procesit. Realisht. ose të rënies në rrugën tatpjeore të ndërmarrjes. Strategjia e pjesëmarrjes së madhe në tregmë tepër është refleksion i koncentrimit të tregut ndërkombëtar. ndërsa konkurrenca çmimore vjen në shprehje posaçërisht të diversifikimi i tregut. Vënia e paralelës në mes strategjisë dhe ciklit jetësor të produktit në treg mundëson të kuptohet se se diversifikimi i tregut vjen në shprehje kur kushtet më të volitshme janë janë në fillim dhe në fund të cikleve. është e mundur krijimi i lidhjeve në mes strategjive të konkurrencës dhe të strategjive alternative të ekspansionit të tregut. strategjia e pjesëmarrjes optimale zhvillohet në degëzimin e strategjisë: me pjeëmarrje të madhe dhe pjeëmarrje të vogël në treg. 9. Me qëllim të sigurimit të fushëveprimit të qëndrueshëm. Alternativat strategjike të pjesëmarrjes në tregun ndërkombëtar mund të karakterizohen me pjesëmarrje optimale. Përcaktimi i pozicionimit në tregun ndërkombëtar në raport me konkurrencën Në marketingun ndërkombëtar ndërmarrjea duhet të pozicionohet në mënyrë të qëndrueshme në arenën e konkurrencës. 5. Horizonti i tregut të synuar të diverisifikimi i tergut është fjala për hapësira dinamike të tregut ose për segmenetet e specializuara. në raportin përkatës treg-produkt. Strategjia e pjesëmarrjes së vogël të tregut në marketingun ndërkombëtar ka shansë shumë më të volitshme në tregjet e huaja kundrejt tregut vendor.Prof. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 3. 21 . veprimtarinë e saj. Përpejekjet e marketingut krijojnë kushte për për trend të rrites së vëllimit të shitjes. të strategjia e koncentrimit realizohet kryesisht pjesëmarrje më e madhe në treg. me pjesëmarrje të madhe dhe me pjesëmarrje të vogël. ndërsa të strategjia e koncentrimit vijnë në shprehje tregjet e mëdha dhe stabile ose segmenet e mëdha të tregut. Strategjia e diversifikimit të tregut kryesisht ka më pak shpenzime shtesë të marketingut me rastin e përvetësimit (hyrjes) të tregut të ri. ngase nuk është i saktë mendimi se ndërmarrjet me pjesëmarrje të vogël në tregjet e huaja i kanë dy strategji: në shtimin e pjesëmarrjes. . me të cilën penetrohet në tregje tjera të reja.

përvetësohen trejget jo atraktive. depërtimi në tregjet konkurrente bëhet shkallë-shkallë. Zgjedhja e strategjive në përgjithësi bëhet sipas mundësisë që i ka ndërmarrjadhe leverdive që mund të gjen në tregjet cak. Me këtë nënkuptohet se në tergjet neutrale në përmasa ndërkombëtare ndërmarrja. Në të njëtën kohë mudn të zbatohen masat proteksioniste për të mborjutur ndërmarrjet e caktuara ose sektorët e caktuar ekonomikë. është e njohur se industria e aeroplanëve është mbrojutr nga shteti.Të alternativa defanzive vjen në shprehje strategjia pasive. Këto mund të ilustrohen në skemën e më poshtme (2. Dr. si dhe të rrisqeve që mund të jenë tepër të theksuara. mbetje dhe funksionim të suksesshëm në suazat e tyre. për penetrim në tregun amerikan. Është kjo strategji që mund të zbatohet të kompanitë e mëdha dhe të afirmuara. me të cilët ndërmarrjet hedhin disa lloje të produkteve dhe përcaktohen vetëm për produktet rentabile në tregjet e huaja. shpeshëherë veprohet me strategji për penetrim në tregjet më pak konkurrente. 196). 196): Alternativat e pozicionimit në treg në raport me qasjen në tregjet e synuara Pozicionimi konkurrues Tregu i synuar Ofansiv Defansiv Tregu i pushtuar Mbrojtja aktive e tregut Mrojtja kontraktuese Tregu neutral Pushtimi i tregjeve të Mbrojtja periferike e tregut shpërndara Tregu i konkurrentëve Sulmi frontal Depërtimi shkallëzues Burimi: (2. f. me rastin e zabtimit të alternativës ofanzive krijon mbrojtje aktive të tregut. Këto janë: tregu i përvetësuar. Në tregjet neutrale në rrafshin ndërkombëtar nuk ka konkurrentë favorizes dhe të pozicionuar mirë.sh.sh. Kur alternativa është ofansive. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR kompanitë gjejnë. me masa stimulative. të qasja konkurrente me strategji defdansive vjen në shprehje mbrotja e tregjeve të karakterit periferik. por as ndërmarrjet tjera konkurrente nuk kanë realizuar pozicionim të qëndrueshëm. madje tregu neutral. Ndërkaq. Këtu është fjala më tepër për stilin “sulmi është mbrojtja më e mirë”.Prof. do të thotë i “pushtuar”. si dhe tregu ui konkurrentëve. Në të tri kategoritë e tregjeve ndërmarrja e realizon një lloj privilegje. Tregu i përvetësuar ofron në aspektin e qasjes konkurrente. P. Nëpërmjet sletrantivës strategjike defansive. përparësi të shquara komparative kundrejt konkurrencës së pozicionuar. duke e marrë paraysh mundësinë e hyrjes dhe të zhvillimit në këto tregje të synuara. i qasjeve. me të cilin nënkuptohet se ekziston dhe dhe mund të jetë treg cak. ndërtojnë alternativa të caktuara. f. si një lloj trambuline për kërcim për në tregjet konkurrente. të synuara. Mbrojtja kontrakcionale nuk është e shfaqur vetëm të ekonomitë e pazhvilluara. Tregjet e konkurrentëve të drejtpërdrejt janë më të ndërlikuarit për hyrje. ngase ndërmarrja ka pasur mundësi të penetrojë në të. ndërmarrjet kanë mundësi që në mënyrë slekcionuese. Është fjala për tregjet që nuk janë aq atraktive. me 22 . Të pozicionimi konkurrues vështrohen tri kategori të tregjeve në marketingun ndërkombëtar. ku përcaktohen alternativat përkatëse për veprim dhe mbetje sa më gjatë no to. paraprakisht hyhet në ndonjë treg më pak të zhvilluar. në Francë. por edhe të një numër i ekonomive të zhvilluara. Kështu. nëpërmjet të cilave synohet penetrimi në tregjet më të zhvilluara dhe konkurrente. P. Strategjia e sulmit ofansiv në ta imponon mjete të mëdha financiare. Meqë ekziston një spektër i gjerë i strategjive.

New Jersey. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR fleksibilitet të nevojshëm të përcaktohen për zbatimin e alternativave strategjike. Zagreb. Medjunarodni marketing. Branko. 1989. Obraz. 1983. 1987. 2004. të cilat janë më funksionale dhe dobiprurëse. 10. Foreign Market Entry Strategy. Nga praktika e marketingut Pyetje dhe shqyrtime PËRMBLEDHJE Referencat: 1. 6. Sever Jug 2. Beograd. Razvoj i unapredjenje izvoza u udruzenom radu. Elseiver. Eksportni marketing. Beograd. Danilo.Prof. Rakita. Kotler Philip. 1998. Vezjak. Beograd. SA. Publiched by John Wiley and Sons Inc. Malcolm McDonald and Ian Dunbar. Segemenettion. 1995. 11. Keegan J.. 1981. Roman. Root Franklin. Prentice Hall International Inc. Zagreb. 7. 4.. AMACOM. Weller 4. Dr. 2003. Market. 12. 3. Danilo. 8. Eksportni marketing. 23 . 1989. Fedor. Marketing Insights from A to Z. Global Marketing Managament. Marketing segmentetion 5. Medjunarodni marketing. Vezjak. Rocco. 9. Warren.

të përshtatshme dhe fleksibile. Nuk mund të thuhet se për secilën ndërmarrje strategjitë duhet të kenë konstrukt. përmbajnë elemente komplekse në shkallë të caktuara. me synimet e tyre. Ndërmarrjet e orientuara për në tregjet e huaja kanë shansë të volitshme për depërtime në tregjet e huaja nëse zbatojnë straegji adekuate. aq sa të jenë tejet origjinale dhe të mos e imitojnë njëra tjetrën. strategjitë mund të jenë të diferencuara prej njëra tjetrës. f. strukturë të veçantë. Në realitet.definimi dhe të kuptuarit e mjeftueshëm të strategjive.implementimi i pjesërishëm në përfhsirjen e tërë procesit të biznesit në mjedise të caktuara. .dieferencimi për t’iu përshatatur situatave dhe veprimtarive të ndërmarrjes. . ALI JAKUPI PJESA E TRETË MARKETINGU NDËRKOMBËTAR PENETRIMI NË TREGJET E HUAJA KREU X STRATEGJITË E MARKETINGUT NDËRKOMBËTAR 1. me qasje. sepse të gjitha përmbajnë diçka të veçantë që ka të bëjë me arritejn deri të objektivat e parashtruara. . prandaj. deri të zgjidhja e porblemeve mundësisht në mënyrë të volitshme në ndërmarrje. për aq sa iu përgjigjen kërkesave të ndërmarrjes dhe iu mundësohet arritja deri të qëllimi i synuar. Strategjitë në marketingun ndërkombëtar. Megjithëkëtë. strategjitë mund të rangohen në këtë mënyrë: . 24 . që në kompanitë e mëdha funksionojnë SBU (trategic business unit . . ngase bizenset e ndërmarrjes kanë ngjashmëri të theksuara. optimale. Nga aspekti i shkallëzimit.pjesë e sektorit ku formohet strategjia vetjake e ndërmarrjes. Strategjitë në në sistemin e marketingut ndërkombëtar paraqesin një kompleks të tërë.veprimet deri në afrimin tek qëllimi i parashikuar. në kuptimin e shkoqitur. varësisht nga situatat që mbretërojnë në tregjet e huaja. Ndërkaq. teknika dhe taktika. Me këtë nënkuptohet se strategjitë e marketingut ndërkombëtar duhet të jenë të adaptuara.sublimimi i rezultatave që janë kurorëzim i impelementimit të mirëfilltë strategjive të zgjedhura. me dallime të shumta në mes veti. strategjitë përbëjnë një spektër të gjerë. Në kuptimin e përgjithshëm strategjitë e marketingut ndërkombëtar kanë veçori universale. sa për t’u realizuar objektivat. strukturën dhe mundësitë që i posedojnë.përseritja e mjaftueshme. 274-275).Prof. Dr. . që kurorëzohet mplanifikimi strategjik të punës së kompanisë në të ardhmën. kompatibile me ndërmarrjet konkrete. një gjë e tillë as që është e nevojshme. Kompleksi i strategjive të marketingut ndërkombëtar Në mënyrën më të thjeshtë strategjia mund të kuptohet si plan i punës së ardhshme (1.

së pari analizohet mjedisi. pozicioneve dhe situatave të përgjithshme deri të e veçanta në relacionin produkt. shqyrton hedhjen e produkteve aktuale. të cilat ndryshojnë nëpër ndërmarrje. Ato karakterizohen me veçori dhe qasje. ka të bëjë me lancimin e produkteve të reja në tregjet aktuale. të njohura. si dhe për të ngelë në to sa më gjatë. . për kërkime të tregjeve. marka të produkteve të dëshiruara për tregun e huaj. Weeknes. përmban katër instrumente. vektorin e rrites SWOT (Strength. gjetjen e mënyrave për të penetruar në tregjet e huaja. adaptimit. Strategjia e marketingut ndërkombëtar miks ka kuptim të gjerë. elemente që duhet t’iu përgjigjen afirmimit të instrumenteve veç e veç. duke realizuar atributet e produktit në kuptim të standardizimit. Strategjitë e marketingut ndërkombëtar janë komplekse edhe kur është fjala për marketingun miks.e para.e treta. . asortimentet dhe strategjitë e ndryshme. të konkurrencës e tjerë Secila syresh përmban elemente të veçanta. çmimi. atëherë dihet se strategjia ka degëzime të shumta. Në mënyrë të gërshetuar nyjëzohen strategjitë për shtimin e vëllimit të eksporteve. sikurse edhe ai ndërkombëtar. Këto përfshihen në portfolio të një tabele të ndërmarrjes. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Strategjitë e marketingut ndërkombëtar janë forcë shtytëse për sendërtimin e objektivave. madje aftësitë dhe dobësitë e ndërmarrjes. Këto janë elemente që shërbejnë për zgjedhjen e strategjisë së marketingut miks ndërkombëtar. Rhrears). si dhe në mjediset jashtë ndërmarrjes. me të cilat arrihet deri të objektivi i parashtruar i ndërmarrjes. ose në relacione tjera. Është fjala për strategjitë e lidhura me aktivitetet kërkimore. përkatësisht në ofertë. të cilat e përbëjnë konstruktin e tërësishëm të strukturës përkatëse të strategjisë Niveli i komplesiteteit shënohet në saje të specifikave.treg. duke shënuar zgjërim dhe përballim në kuptim të gjerë të sfidave. të diversifikimit et kështu me radhë. Vlerësimi i portfolios bëhet në 5 e tapa. ku bëjnë pjesë lloje të produkteve. duke përfshirë edhe kombinimin e tyre në një tërësi të përbashkët. 25 .e dyta. qasjet. lancimin e saj në kohë dhe në hapësirë të caktuar.Prof. përkatësisht 4 P: produkti. bazohet në studimin e mundësive të rrites dhe të përmirësimit të portfolios aktuale. me përgatitjen e ofertës. të mjediseve. të agregimit. për kombinimin e të katër instrumeneteve. Shkalla e kompleksitetit dhe e ndërlikueshmërisë vjen e shtohet. Dr. Strategjia e marketingut miks ndërkombëtar Strategjia e marketingut miks ndërkombëtar përfshin teknikën. distribucioni dhe promocioni. Opportunities. të radhitura në këtë mënyrë: . alternativat. Meqë marketingu vendor miks. në kushtet e ekzistimit të leverdisë së ndërmarrjes. Lidhur me lancimin e ofertës në tregje të huaja. si dhe strategjia e përgjithshme dhe e pavarur për çdo vend. 2. rajonal dhe botëror. Në strategjinë e marketingut miks ndërkombëtar ekzsistojnë dy kategori të opcioneve me karakteristika të veçanta: zgjedhja e vektorit të rrites. të momentit në treg. Ndërmarrjet kanë produkte.

me çka konsumatorët më lehtë mund të vendosin për blerjen e produkteve dhe të shërbimeve. Faktikisht konsumatori i huaj është mjaft i ndieshëm sa i përket nevojës për diferencimin e produkteve dhe të shërbimeve.në segmentimin e tregut të koncentruar dhe. që do të thotë se edhe dispersioni i kërkesës gjendet në hapësirë të gjerë. në segment të njëjtë ose në segmente të reja. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR . në të cilat ndërmarrja ekskluzivisht i forcon aktivitetet e veta. Në rastin tjetër vepron marketingu i koncentuar. Të segmentimi i tregut. Në tregun botëror. shkalla e heterogjenitetit. Nevojitet të gjenden mundësi për definimin e strategjisë për segmentimin e tregut. 26 . për shkak të perspektivave që ndryshojnë prej vendi në vend. Për të arritur deri të një shkallë e mundshme e homogjenitetit të kërkesës nevojitet të bëhet segmentimi i tregjeve të huaja. Segmentimi vërtet ndeshet me probleme të shumta.e katërta. Të dy këto tërësi që kanë veçori të ndara paraqesin metodë të rëndësishme. . Pas këtij përfshihen shumë zgjedhje të mundshme. 3.në segmentimin e tregut masiv. pasi që nëpër ato segmente ekzistojnë nivele të ndryshme të zhvillimit. zgjedhet strategjia e shumëfishtë që është pjesë përbërëse e marketingut të shumëfishuar. ngase shtrirja e tregut është e gjerë. me segmente aktuale ose potenciale. Strategjia e përgjithshme ndryshon nga strategjia e pavarur sipas vendeve. Nëpër këto etapa përcaktimi i vektorëve të rrites shton problemin e zgjedhur në mes strategjisë së përgjithshme dhe asaj të pavarur në treg. është mjaft e lartë. lancimi i produktit në tregje të ndryshme. të cilat nëpërmjet eksportit. ose arritja e rezultatave nëpër tregje të ndryshme në të njëjtën kohë. përfshinë studimet e depërtimit të njëkohshëm të tregjeve të reja. Nga vet fakti se nëpër tregje të huaja plasohen oferta të ndryshme. po ashtu. Strategjitë e segmentimit të tregut dhe të diferencimit të produkteve Në marketingun ndërkombëtar ekziston strategjia e segmentimit të tregut dhe strategjia e diferencimit të produktit. ashtu edhe e kërkesës. barierat e ndryshme janë mjaft të shfaqura. merret me shtrirjen e portfolios.në segmentimin e shumfishtë. sepse është në konflikt me strategjitë mikse.Prof. Njëkohësisht. Në segmentimin e tregut masiv zbatohet marketingu i padiferencuar. Dr. që e ka domethënien e përpjekjeve të ndërmarrjeve për të ndërtuar segmente me kërkesa homogjene. kooperimit apo ndonjë forme tjetër do t’i përmbushë dhe do të jetë atraktiv nëpër ato tregje dhe mjedise. përkatësisht në mjedise dhe në tregje të huaja. shfaqet nevoja që produktet të jenë më të diferencuara. si e ofertës. Në këtë kompleks segmentimi përkufizohet në tri tërësi: . i cili aktivitetin e vet e përqendron në disa segmente të zgjedhura. Matja e dallimeve në mes segmenteve të tregjeve të huaja paraqet një prej çështjeve të koklavitura. duke depërtuar në vende të reja. edhe pengesat. Me këte nënkuptohet përfshirja e një numri të segmenteve të tregut ku plasohen lloje të ndryshme të produkteve. . Janë të zhvilluara dy zgjedhje: alternativa e standardizimit dhe alternativa e përshtatjes. .e pesta. Strategjia e përgjithshme nuk duhet të trajtohet si një afrim i standardit.

produktet diferencohen nga aspekti i cilësisë së variablave që e përbëjnë atë. natyrisht. Kështu. ku niveli i zhvillimit është i lartë. madje nga çmimi. Çështje thelbore. dihet se edhe konkurrenca është e përparuar. është vështrimi i konkurrencës. Ndëmarrjet që nuk kanë shansë të inkorporohen në rrjedha të ekonomive të zhvilluara. Natyrisht. duhet patur parasysh pikërisht faktet. më saktë oferta që e plason sjellë risi të shumta. Konkurrenca ndërkombëtare dhe marketingu miks ndërkombëtar Në suazat e segmentimit të tregjeve të huaja fenomeni më i theksuar është konkurrenca. cilësia e produkteve që distribuohen në tregje të huaja. pasi që disa ndërmarrje kanë mundësi që ofertën e tyre ta realizojnë me çmime më të ulëta sesa ndërmarrjet tjera. për të hyrë dhe shënuar reputacion të duhur. duhet t’i përshtatet nivelit të zhvillimit të tregjeve të huaja. të kombinojë instrumente të marketingut miks. mundëson diferencimin e produkteve dhe të shërbimeve. elementet e zhvillimit ekonomik dhe të standardit jetësor të popullsisë.Prof. Në saje të kërkimeve të marketingut ndërkombëtar definohet politika përkatëse e biznesit. mund të ketë kosto racionale. si në pikëpamje të cilësisë së produktit e të shërbimeve. Në të kundërten. sidomos në ato raste kur aktivitetet janë në nivel të duhur. shkencore e tjerë. Po ashtu. nga shkaku i ngecjes së zhvillimit. ndërsa në mjedise dhe në tregje tjera ndodh e kundërta. Këto ndërmarrje orientimin e tyre eksportues e drejtojnë atje ku oferta është në harmoni me nivelin e konkurrencës së konsumatorëve. të cilët kanë 27 . Nëse posedon teknologji të lartë. Nëpër mjedise dhe tregje të ndryshme në botë. si dhe çmuarja e resurseve dhe e mundësive të ndërmarrjes. është çështje mjaft e vështirë. gërshetohen interesa përkatëse. i llojeve dhe i specifikave të saj. 4. si dhe nga kërkesat e konsumatorëve që janë më të limituara. është më e avancuar konkurrenca. me tipare të aktiviteteve specifike. Çmimet i diferencojnë produktet e njëjta. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Sipas kësaj strategjie. orientohen të gjejnë tregje dhe konsumatorë nëpër mjedise tjera. si pasojë e stados më të lartë të zhvillimit më të dukshëm. të distribucionit dhe të promocionit. Nëpër ekonomitë e zhvilluara. Ndërmarrja. nga distribucioni dhe promocioni. Dr. që reflektojnë në rajone anekënd botës. në mënyrë që ofertat e tilla mund të plasohen me sukses edhe në tregjet e zhvilluara. Ndërmarrja së pari duhet t’i analizojë mundësitë dhe resurset e veta. përkatësisht në tregjet që kanë arritur reputacion. moderne dhe të sofistikuar. në këtë kontekst. mund të prodhojë produkte she shërbime të përsosura. për t’i vlerësuar hapat që mund t’i bëjë në arenën e konkurrencës ndërkombëtare. në ato mjedise dhe tregje. të mbërrimeve tekniko teknologjike. e cila duhet t’i gjejë rrugët e mundshme për të siguruar mbijetesë dhe perspektivë në relacione ndërkombëtare. kyesisht është më e lartë për shkak të konkurrencës së pranishme nëpër ato mjedise. e cila i llogaritë mundësitë e veta për të penetruar në mjediset përkatëse. zhvillohen ecuritë e ndërmarrjes që nuk kanë mundësi t’i bëjnë ballë konkurrencës së avancuar. edhe instrumenti i promocionit. Kur flitet për kërkimet ndërkombëtare. Distribucioni në tregun e huaj. ashtu edhe të çmimeve. e cila ka shtrirje ndërkombëtare. të synuara. ngase konkurrenca nuk është aq e shfaqur. Është e kuptueshme se identifikimi real i konkurrencës ndërkombëtare. me efekte sinergjike. duke iu dhënë informacione dhe porosi konsumatorëve.

Përkundër të gjitha vështirësive. Instrumentet e distribucionit të marketingut miks ndërkombëtar kanë specifika të shumta. mangësitë e tij nuk i arsyeton çmimi. Njëkohësisht. Në të vërtetë. janë çështje që e ndërlikojnë realizimin me sukses të aktiviteteve të promocionit në përgjithësi. Nëse oferta përfshinë instrumentët që kanë shënuar reputacion të njohur. nuk do të ketë forcën e penetrimit dhe të mbijetesës në tregjet e huaja. Komunikimi në tregje të huaja është problem i veçantë. po ashtu e ka rolin e vet. Megjithatë. aktivitetet promovuese nuk përmbyllen me efekte. sepse në kuadër të këtyre aktiviteteve paraqiten specifika dhe aktivitete të shumëllojshme. Në veçanti specifikat dhe veçoritë shfaqen në kanalet e shitjes dhe në logjistikën e marketingut.Prof. sepse ndërmarrjet që realizojnë rendimente të larta. çmimit. optimale të marketingut ndërkombëtar. të punkteve të mirëfillta të shitjes. aty ku është konkurrenca mjaft e theksuar. realizojnë kosto të ulët. si dhe strategjia e aftësimit për manaxhim dhe shtim të interesimit për mësimin e lojërave të konkurrencës. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR kërkesa të atilla që mund të kënaqen me ofertat e plasuara. përkatësisht është pjesë përbërëse e kësaj konkurrence. gjuhët. Këtë instrument e bënë delikat pikë së pari konkurrenca ndërkombëtare. promocioni i ofron prodhuesit dhe konsumatorit të largët. nëse produkti nuk ka cilësi të mjaftueshme. e të formave tjera. Faktikisht marketingu miks e përbën ofertën. por të jenë efikase dhe të përmbyllen me efekte të nevojshme. Mjediset e zhvilluara imponojnë nevojën për rrjetë të modernizuar të shitjes. njëri nga instrumentet fundamentale. nuk është në nivel të duhur. spektri i promocionit është një prej burimeve për të mësuar nivelin e konkurrencës. veprimin e saj në kohë dhe në hapësirë të caktuar. dhe si të tilla janë në gjendje të kenë çmime më të kapshme të shitjes. ashtu që në shumë produkte homogjene të jetë diçka e diferencuar dhe të pranohet nga konsumatopri. ose të afërt informacione dhe mesazhe të rëndësishme. së dyti.m. mirëpo pa qenë në harmoni me vlerat e instrumenteve tjerë të marketingut miks. çfarëdo çmimi i ulët. d. atribute ndër më cilësoret. Produkti. Çmimi. assesi vetëm çmimi pa instrumente tjera. kërkimet ndërkombëtare të marketingut reflektohen edhe nëpërmjet çmimit. Në këtë fushë kërkimet ndërkombëtare dhe marketingu miks ndërkombëtar kanë lidhshmëri të ndërsjella. 28 .th. . ekziston strategjia e mobilizimit dhe e thellimit të motiveve për punë. të produktit. të cilat implikojnë në kërkesa bashkëkohore tejet dinamike. Dr. trenansmeton informacione dhe porosi për konsumatorin e huaj. Distribucioni fizik ose logjistika e marketingut në vete përmban standardet që janë jo vetëm të preferuara për segmente të tregjeve nëpër botë. distribucionuit dhe të promocionit. Përcaktimi për masmedia. Instrumenti i promocionit është i domosdoshëm për dy shkaqe. me këte kuptohet se hyjnë në rangun e konkurrencës së avancuar. produktet mund të shiten në ato tregje ku ekzistojnë raporte të ashpra të konkurrencës. duhet të posedojë variable. Në këtë mënyrë. ose përmes formave të caktuara të kooperimit. të kenë çmime më të ulëta sesa konkurrenca. Strategjitë e konkurrencës në marketingun ndërkombëtar janë të karakterit të koordinimit dhe të sinkronizimit të instrumenteve të markeingut miks. Dhe. Çështja e distribucionit mund të zgjedhet në mënyrë të pavarur. sjelljet e konsumatorëve e tjerë. Mirëpo. Së pari.

strategjia e biznesit etj. 5. Hipotezat që vërtetojnë standardizimin përfshijnë homogjenizimet e nevojave botërore dhe shtimin e segmenteve të caktuara. Kur është fjala për homogjenizimin e nevojave botërore. nga një vend në tjetrin lancohen. .të zgjedh një segment të ngushtë dhe pakufi (veshje për skijim). . . 5. Zgjedhja e standardizimit të një ndërmarrje mbështetet në hipoteza të ndryshme. e diversifikimit dhe e adaptimit Në praktikën e marketingut ndërkombëtar. nëpër tregjet ndërkombëtare janë më të theksuara. Me këtë nënkuptohet se produktet.një sinergji e planit botëror (transferi i ideve. siç janë: . . . . Shkaqet e ndryshme dëshmojnë për dështimin e strategjisë së tillë. konceptit të produkteve të tjera për të përfituar çmime të ulëta. komunikimet e tjerë. sikur ata të jenë të gatshëm për të sortifikuar parapëlqimet e veçanta për sa i përket karakteristikave. e agregimit.). madje zgjërohet të konsumatorët. . ose transferohen pa përshtatje shtesë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Konkurrenca ndërkombëtare dhe marketingu ndërkombëtar miks janë tërësi të ndërlidhura dhe në kuptimin real e përbëjnë një tërësi të përbashkët. me një cilësi të mirë.adaptimit.standardizimit. 29 .ekzistenca e segmenteve në tregjet globale. .ekonomi e shkallës në prodhim dhe marketign që ndahet në vende të ndryshme. funksioneve.diversifikimit dhe. Nuk është e thënë që strategjia e standardizimit është zgjedhja më e mirë. Dr. (në çfarëdo tregu qoftë. Standardizimi merr forma të ndryshme për ndërmarrje.të eksportojë një produkt.një parapëlqim i përgjithshëm për produktet me çmim të ulët dhe me cilësi të pranueshme. por që një produkt në të gjitha tregjet mbetet njësoj. .homgjeniteti i nevojave të ndryshme botërore. Në krahasim me prezencën e tyre në tregjet vendore. ose verëra me cilësi të lartë). si për shembull: . Strategjia e standardizimit.agregimit. Në këtë drejtim nuk shihet asnjë provë se bota homogjenizohet dhe se reagimet e konsumatorëve janë të njëjta prej një vendi në tjetrin. Më tej pason ekonomiteti. Strategjia e standardizimit Strategjia e standardizimit e ka domethënien e pandryshueshmërisë. si dhe shkalla e prodhimit edhe në marketing.1.Prof. në një pozicion të vetëm dhe me një marketing miks të vetëm). gjithsesi paraqiten kufizimet. pozicion të shquar duhet të kenë strategjitë e: .prodhimi i një produkti me origjinë të paracaktuar për gjithë botën (rroba të brendshme dimri etj). prodhimi i të cilit ka origjinë françeze (parfume.

kudo në botë ndeshen me kufizimet e strategjisë së bazuar mbi këtë të dhënë dhe që varet nga madhësia e segmentit. me një cilësi të mirë. dëshira e standardizimit është e përqendruar në lidhjen prodhim-teknologji dhe nuk mund të merr parasysh komponentat tjera në strategjinë e marketingut. gjithsesi paraqiten kufizime të shumta. Në këtë drejtim. konceptit të produkteve të tjera. Sa i përket kufizimeve. Parapëlqimet e disa segmenteve të tregut në një produkt të njëjtë dhe të një imixhi të njëjtë. përparësia për t’u koncentruar në një pozicion me çmime më të ulëta. me kufizimin e segmenteve. Meqenëse mjedisi konsumues ndryshon prej vendi në vend. nuk shihet asnjë provë se bota homogjenizohet dhe se reagimet e konsumatorëve janë të njëjta prej një vendi në tjetrin. Te ekonomia e shkallës në prodhim dhe në marketing kufizimet shfaqen për shkak se zhvillimi i automatizimit në një njësi fleksibile lejon prodhimin e një produkti të pa standardizuar me një kosto më të vogël. Zgjërohet të konsumatorët sikur ata të jenë të gatshëm për të sortifikuar parapëlqimet e veçanta për sa i përket karakteristikës. Të konsumatorët ekzistojnë kufizime që kanë domethënie se asnjë provë nuk e ka vërtetuar se konsumatorët janë bërë në mënyrë universale më të ndieshëm ndaj çmimeve. funksionit. Dr. kudo në botë ndeshen me kufizimin e strategjisë të bazuar mbi këtë të dhënë dhe që varet nga madhësia e segmentit. Ndërkaq. sinergjia pozitive. Nga forcat e parapëlqimit të saj për normën e përgjithshme ose të mundësive për ta arritur segmentimin në mënyrë efikase dhe rentabile. rregulli i standardizimit është i përkufizuar në relacionin prodhim – teknologji dhe nuk mund të merr parasysh komponentat tjera në strategjinë e marketingut. si dhe për të përfituar nga të tjerët. Kur është fjala për homogjenizimin e nevojave botërore. ka të bëjë kur sinergjia nuk është e rezervuar për një strategji të përgjithshme të standardizimit. linjat e prodhimit të standardizuar kanë prirje të jenë shumë përfitues në disa tregje.Prof. Edhe çmimi shfaqet diku më i lartë e diku më i ulët. nga forcat e parapëlqimit të tij për normën e 30 . Po ashtu. për të zbatuar me sukses një strategji të standardizimit. përparësia për t’u koncentruar në një pozicion me çmime më të ulëta. është çështje e diskutueshme. linjat e prodhimit të standardizuar kanë prirje të jenë shumë të përfituar nga disa tregje. si dhe për të përfituar nga të tjerët. Po ashtu. Kostoja e prodhimit është një komponentë. e nisur nga operacioni shumëkëndësh i standardizimit. shpesh jo më e rëndësishmja për të llogaritur koston e të gjitha veprimeve. si dhe shkalla e prodhimit edhe në marketing. është çështje e diskutueshme. Meqenëse mjedisi konsumues ndryshon prej vendi në vend. Sa i përket kufizimeve. Më tej pason tjetra për të përfituar çmime të të ulëta. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Të konsumatorët ekzistojnë kufizime në kuptimin se asnjë provë nuk e ka vërtetuar se konsumatorët janë bërë në mënyrë universale më të ndieshëm ndaj çmimeve. Parapëlqimet e disa segmenteve të tregut për një produkt të njëjtë dhe të një imixhi të njëjtë. Kostoja e prodhimit është një komponentë shpeshë jo me e rëndësishme për të llogaritur koston e të gjitha veprimeve. për të përfituar çmime të ulëta. Hipoteza që thotë se s’ka kufizime të jashtme për kapacitetet e firmës. Te ekonomia e shkallës në prodhim dhe në marketing kufizimet shfaqen për shkak se zhvillimi i automatizimit në një njësi fleksibile lejon prodhimin e një produkti të pa standardizuar me një kosto më të vogël. Gjithashtu edhe çmimi diku më i lartë e diku më i ulët.

ku produktet e standardizuara kumulohen në madhësi më të mëdha.Strategjia e agregimit Me strategjinë e agregimit nënkuptohet shtresimi i pjesëve strategjike dhe të taktikave. për të zbatuar me sukses një strategji të standardizimit. Në të kundërtën e kësaj kur ofërtuesit nuk përcaktohen për strategjinë e segmentimit. Strategjia e segmentimit mundëson që ofertuesit t’i përfillin sa më mirë kërkesat e grupeve të konsumatorëve. me kufizimin e segmenteve ka të bëjë kur sinergjia nuk është e rezevuar për një strategji të përgjithshme të standardizimit. prodhim. si për shembull: konceptimi modular i produktit. që kanë themeluar veprimtarinë e tyre në vende të ndryshme. siç janë shumica e ndërmarrjeve shumëkombëshe. për të zënë vend. Qëllimi është që të paksohen rezervat ndërmjetëse dhe të zvogëlohet faza e përfitimit të produkteve. mund të nënkuptohet se strategjia e agregimit është bazë teorike e strategjisë së standardizimit (2. 1. ?). por që 31 . si bie fjala për: lëndë të para. standardizimi i zgjatur i produkteve ndërmjetëse. e nisur nga operacioni shumëkëndësh i standardizimit. me çka nënkuptohet se nuk pretendojnë të agregojnë tregun. automatizimi fleksibil e tjerë. f. Në këtë aspekt është me rëndësi veçimi i disa tërësive. që do të thotë nuk është e qendrueshme. bie. Kjo do të thotë se produktet e njëjta agregohen në tërësi më të mëdha të ofertës. Strategjia e agregimit mund të kundrohet në raport me strategjinë e sgmentimit. Standardizimi i zgjatur i produkteve ndërmjetëse është i lidhur me konceptin modular të produkteve që të vonohet diferencimi i tyre. i përcaktojnë në tërësi përkatëse. 357). Për të mos i injoruar kufizimet është e nevojshme që firmat të kenë kontakt midis strategjisë së përgjithshme në konceptin e përqendruar dhe standardizimit. Po ashtu. duke ruajtur një prodhim të lirë. mund të dështohet për shkak të kufizimeve të ndryshme. Ekzistojnë ndërvartësi në mes vendimeve të marketingut dhe vendimeve të subjekteve tjera. disa faktorë të lartësepcifikuar lejojnë firmat të ndjekin situata të përgjithshme. me domethënie të marketingut miks të agreguar në kohë dhe në hapësirë të caktuar. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR përgjithshme. e zbatojnë strategjinë e garegimit. Në këto situata. Dr. ose të mundësive për ta arritur segmentimin në mënyrë efikase dhe rentabile. Hipoteza sipas së cilës nuk ka kufizime të jashtme për kapacitetet e firmës. Automatizimi fleksibil – makinat e automatizuara dhe të programuara krijojnë mundësi që të ndryshohen produktet e varura të prodhimit. si dhe të tregjeve të lidhura me to. Në këtë mënyrë. Hipoteza e filozofisë së standardizimit të jashtëm të kapaciteteve të firmës thotë se gjatë zbatimit të një strategjie të standardizimit. Kufizimet e brendshme dhe të jashtme mund të frenojnë ose të pengojnë standardizimin e produktit.Prof. Kufizimet implikohen me faktin se Qeveritë shpeshë vendosin kufizime ndaj aftësisë së firmës për të ndjekur një strategji të përgjithshme të standardizimit. burime njerëzore dhe marrëveshje të ndryshme.1. prodhuesit dhe tregtarët grupet e konsumatorëve. financa. të cilët kanë sjellje të njëjta ose shumë të ngjashme në rastin e marrjes së vendimeve për blerje (4. forma të bashkëpunimit e tjerë. pozicionim më të qëndrueshëm në pozitat e ndryshme të tregut. Ndërkaq. sinergjia pozitive. në mënyrë që përgjegjësitë e njësive lokale të decentralizuara të realizojnë strategji kompetitive dhe kooperative lokale optimale. f. teknologji.

ku mund të realizohen resultate fillestare. Strategjia e diferencimit është çështje alternative. përkatësisht nga llojet e ndërmarrjeve. Në marketingun ndërkombëtar inkorporohen kërkimet e segmentimit të tregut të huaj. Nëpërmjet programeve të marketingut identifikohen kërkesat homogjene dhe sa më shumë të gjenden grupe të tilla. por që gjenden në makrosegment të ngushtë. ku në treg paraqiten befasi në ofertën e ndërmarrjes. Dr.th. përkatësisht për strategjinë e segmentimit të tregut. marketingu dhe ndërmarrja janë në avantazhë. Raportet në mes agregimit dhe segmentimit. se varësisht nga mundësia e ndërmarrjes dhe nga shkallëzimi i marketingut ndërkombëtar të zbatuar. por edhe për konfirmimin e e mjediseve të makrosegmeneteve dhe të segmeneteve të multitregjeve Në vazhdën e këtyre aktiviteteve krijohen raporte në mes agregimit dhe segmentimit. Diferencimi është më i gjerë dhe gjithëpërfshirës. vjen në shprehje nëse përmbushja e kërkesave bëhet në mënyrë kontimuele dhe solide. 1. Kjo alternativë strategjike është ndër më të ndërlikuarat dhe më të vështirat. Në këto suaza vjen në shprehje strategjia e diferencuar jo centralizuar dhe strategjia e diferencuar e centralizuar.Strategjia e diferencimit Strategjia e diferencimit përfshinë qasje dhe metoda. 32 . të manaxhimit të prodhimit të produkteve të rinovuara ose të reja. duke zbatuar alternativa sipas specifikave të tregut. por edhe shpenzimet e kërkimeve të marketingut dhe të planifikimit në kuptimin e gjerë në relacione ndërkombëtare. Në rastet e përcaktimit të ndërmarrjes në grupe të kufizuara ( në një apo diç mçë shumë). aq sa konsumatorët të jenë të kënaqur dhe përfundimisht lojalë.Prof. pikërisht nga reagimet e mundshme të konkurrencës.m. për shkak të përdorimit të koncepteve të njëjta të marketingut nëpër disa tregje të ndryshme të huaja. si dhe standardizimit dhe dhe të siferencimit në marketingun ndërkombëtar janë mjaft të rëndësishme. do të jenë racionale. Është karaketristike se shpenzimet e prodhimit. ngase shpenzimet e inkorporimit nëpër tregje të ndryshme janë më të vogla. Përparësitë e kësaj strategjie jjanë rreziku më i vogël në penetrimin në tregjet e huaja. të standardizimit dhe të difebencimit. të cilat janë të natyrave të ndryshme. madje deri në ato laterale. Në veçanti strategjia në fjalë është e favorshme për shfrytëzimin e mundësive të tregjeve. që d. ose të kufizimeve tjera. vendimet për ndërtimin dhe zbatimin e strategjive përshoken me alternativa adekuate. Avanatzha. ku qëllimi është më shumë produkte të penetrohet në segmentet e tregut. varësisht nga veçoritë e marketingut të diferencuar. profit për ndërmarrjen. Alternativat strategjike që përkojnë me diferencime përkatëse janë të ndryshme. si dhe mundësistë e shitjes së vëllimit më të madh të produkteve. natyrisht. Strategjia e diferencuar e centralizuar ka të bëjë e produkteve në për grupe të shumta e të ndryshme të blerësve. me qëllim jo vetëm të identifikimit të grupeve të blerësve me kërkesa homogjene. Strategjia e diferencuar jo e centralizuar mundëson penetrim relativisht të shpejtë në tregjet ndërkombëtare.2. mund të shkohet deri në lloje tjera të diferencimit. porse problemi rreth zgjedhjes së strategjisë përkatëse është mjaft i ndërlikuar. varësisht nga llojet e tij. të brendshme dhe të jashtme. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR përvetësojnë diferencat në mes tregjeve dhe vendosin për strategjinë e marketingut të diferencuar. fjala është për marketingun e koncentruar. Meqenëse kushtet në mes tregjeve ndryshojnë.

Përveç shkaqeve makro. që paraqesin problem në fushën e përshtatshmërisë. përkatësisht në mes ndërmarrjkeve që gjenden nëpër vende të ndryshme. prishje të investimeve e të ngjashme. mjedisit politik. trazirat sociale. ndërsa cikli jetësor i produktit në treg është i shkurtër. Dr. por që pengesat nacionale janë të theksuara (5. për të cilët ofertat duhet të pështaten. shkatërrime të të mirave materiale dhe të personave: humbje të lirisë së transferit. siç ndodh edhe me racionalizimin në shpenzime. Zhvillimi teknologjik në ato tregje rëndom është i nivelit të ulët. Strategjitë e kombinuara të marketingut ndërkombëtar Strategjitë e marketingut ndërkombëtar kombinohen për shkak të nevojave për përputhje dhe përshtatje me elementet e mjedisit ndërkombëtar. Shkaqet mikroekonomike janë 33 . Në mjediset dhe tregjet ndërkombëtare ekzistojnë rreziqe të ndryshme. f. Konzistentiteti ndaj blerësve është i ulët. Elementet e mjedisit ndërkombëtar i përkasin kulturës. Ndërmarrja përcaktohet për tregje të ndryshme të huaja. adaptohen. sociokulturor e tjerë. ashtu edhe të faktorëve tjerë të jashtëm të mjediseve dhe tregjeve të huaja.Prof. të cilat i kanë edhe shkaqet dhe pasojat e veta. Në disa syresh mund të zbatojë strategji të njëjtë apo të ngjashme. revolucionet. Strategjia e adaptimit Secili lloj i strategjive i ka specifikat e veta. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 5. 19). Derisa kërkesat janë heterogjene. Ndër shkaqet ekonomike janë: sistemi politik. Me strategjinë e adaptimit nënkuuptohet qasja për përshtatje të produkteve me kërkesat e tregjeve të caktuara. njësoj sikurse edhe distribucioni. Rreziqet kanë të bëjnë me shpronësim dhe shpërblim (kompensim). shprensim pa kompenzim. Integrimet ekonomike botërore kanë shkallë të ulët të unifikimit. hiperinflacionin e tjerë. mjedisit. në tregjet tjera implementon strategji që janë të suksesshme dhe depërtuese për tregun e synuar. 2. modele të diferencuara në programet e prodhimit. që mund të jetë tejet minimal.4. ndërkaq. çrregullimet e ndryshme. Implementimi i strategjive të adaptimit imponon premisa të shumta. Për t’i arritur objektivat. prandaj zgjedhja dhe zbatimi i tyre imponojnë nevojën për analiza të gjithanshme. lidhjet e reja ndërkombëtare. Në strategjitë e tilla kanë ndikim elemente nga më të ndryshmet. manaxhim të harmonizuara me specifikat që shfaqen në fushën e kërkesave në treg. juridik. Strategjitë e adaptimit e kanë domethënien e zbatimit në tregjet lokale. situatës makroekonomike. Në këso situatash institucionet e marketingut janë dobët të zhvilluara. nevojitet teknologji adekuate dhe fleksibile. si në kuadër të resurseve dhe të mundësive të ndërmarrjes. Bie fjlal nevojat e konsumatorëve janë heterogjene. është vështirë që të gjenden zgjedhje efektive për rreth adaptimeve të qëndrushme. të padukshëm. Edhe elementet tjera ndikuese në strategjinë e adaptimit janë mjaft të theksuara. përvojë në marketingun ndërkombëtar dhe në forma të ndryshme të bashkëpunimit në mes hsteteve. ekzistojnë edhe shkaqet e natyrës mikroekonomike që reflektohen me rreziqet mbi rentabilitetin dhe cash-flow. Elemenetet e komunikimit janë të karakterit lokal. ndërsa konsumatorët global janë në numër të vogël.

psh..) Modifikimet e produktit bëhen për shkak edhe të ambaaizhimit të tyre. ose përgjithësimi i tij. E njëjta ndodh në General Motors. tregu i ekonomisë së çekulibruara (depresive). nëse vendi është i izoluar apo bënë pjesë në hapësirë më të gjerë dhe në të veprohet përmes një ndërmjetësuesi.. diferencimi i tij për çdo kulturë. por. po ashtu. Produktet që i prodhon ndërmarrja duhet t’i përshtaten kulturave. që prodhohet në Henkel të Gjermanisë. si dhe të kufizimit të lirisë së veprimtarive. në të shumtën e rasteve strategji të kombinuara. por janë kërcnim për çdo ndërmarrje që distribuon drejt këtyre vendeve. Marka e detergjentit “Persil”. si një përkufizim në suazat e kulturës kombëtare.. por që duhet të jenë të përshtatura me kulturën në kuptim të gjerë dhe me kulturën përkatëse. si dhe të faktorëve tjerë... kultura është element i rëndësishëm për ndërmarrjen eksportuese. Dr.. Çmimi është i ndieshëm në vartësi me kulturën.. në Francë. Në këtë kontekst. por edhe të elementeve të diferencuara të mjedisit ndërkombëtar.. është një hap strategjik i madh.. Kufijtë e shpërndarjes në mënyrë ekstreme janë të përqendruar në Zvicër.62 (. treguesit e 34 . janë të detyruara të analizojnë kulturën në kuptim të gjerë dhe subkulturat. strategjitë me përfshirjen e instrumenteve që e përbëjnë ofertën. E njëjta gjë është me marrëveshjet e integrimit ekonomik.. Bie fjala. pikërisht të tarifave të taksave dhe rrjedhave diskriminuese. Çmimi mund të jetë një tregues që ndryshon sipas kulturave. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR kushte të ndërmarrjes. Kësisoji. Ky i fundit ka pasoja taktike mbi marketingun miks.. Me këtë nënkuptohet se ndërmarrjet që janë të orientuara për eksport. Strategjia e tillë shpreh vullnetin politik për të privilegjuar këmbimet ndërmjet tyre. sa më shumë që rritet çmimi.. në Belgjikë është më e parapëlqyer mënyra e propagandimit përmes pllakatave. Kultura ndikon. normat ligjore. Ndërmarrja dhe kultura kanë ndikim të madh në ekonomi. ndërsa në SHBA. si pasojë e shumësisë së shkaqeve dhe të rreziqeve. mbizotëron në Evropë.. në Itali televizori është “mbreti” i mediave. Kështu. Për zgjedhjen e një tregu të jashtëm duhet bërë një studim i veçantë. ndërsa çmimi real është i diskutueshëm. Për zvogëlimin e rrezikut zbatohet strategji përkatëse.. Marka është një aspekt më i dukshëm. Strategjitë dhe mjetet strategjike ndryshojnë nëpër vende të ndryshme. ku 40% bëhet nga “MIGROS”. Përparimi i ndërmarrjes mund të bëhet në vartësi me mjedisin. njëkohësisht edhe për t’i mbrojtur.. Ato përcaktohen për të vendosur potencialin e çdo vendi për një veprimtari të dhënë. Rigrupimet e tilla janë në interes për ndërmarrjet e një vendi anëtar. aq më shumë përmirësohet cilësia. Në këtë rast zabtohet strategji e kombinuar e marketingut ndërkombëtar..Prof. Këto shoqëri duhet ta ndërrojnë emrin e markes sa herë që konkurrenca e tejkalon atë.Kjo mund të jetë pak a shumë punë komplekse.. kjo lidhje paraqitet si lakore lineare. Për shembull. përshtatja e marketingut. që lejojnë formimin e këtyre grupimeve dhe që mbrohen nga një tarifë e përbashkët. siç ndodh në mjedise më përcaktime të ndryshme fetare. ku është dashur të. për shembull.. f. në shprehitë e blerjes dhe kështu modelizohet rrethi i distribucionit. Në disa vende çmimi shërben si bazë për marrëveshje. Informacionet mbi mjediset ekonomike mund të mblidhen nga organizmat ndërkombëtare (banka e rregullimit ndërkombëtar e tjerë). në distribucion. kurse radioja konsiderohet media e parëndësishme. Kështu. interesave politike dhe interesave lokale. kulturën. Rreziqet ndërveprojnë nëpërmes përparësive konkurruese të pakta. Mjedisi ekonomik ndryshon nga vendi në vend.

të cilat nuk është lehtë të realizohen në çdo segment. të cilat mundësojnë realizimin e objektivave. Ato në vete përmbajnë teknika të tilla. Në tregjet e huaja në veçanti është e pranishme konkurrenca e jashtme. Strategjitë e shtimit të vëllimit të eksportit 35 . Ndërhyrja e shtetit mund të ketë objektiva të ndryshme. si të drejtën e doganave. strategjitë dhe taktikat kanë zbatim të domosdoshëm. ngaase secili mjedis më i largët. 3. Dr. Duke marrë parasysh elementet e mjedisit ndërkombëtar.sh. ku përfshihen instrumenetet e marketingut miks ndërkombëtar. me të cilat aftësohet arritja deri të rezultatet përfundimtare. gjithashtu. mënyrave të distribucionit dhe aktiviteteve të promocionit. të cilat në mënyrë të zbërthyer diferencojnë atë në pikëpamje të cilësisë së produktit. Në këtë kontekst edhe strategjitë duhet të jenë të natyrës së përshtatshme dhe funksionale. të cilat duhet të analizohen dhe të kuptohen si duhet. Në rrafshin ekonomik edhe shteti mund të përdor shumë masa. ashtu edhe nga aspekti i përgatitjes dhe lancimit të ofertës. Strategjitë shërbejnë si shkathtësi për të realizuar objektivat e parashtruara të ndërmarrjes. ashtu edhe të sjelljeve të konsumatorëve. si dhe të konkurrencës. Për t’i bërë ballë konkurrencës së tillë. miratimi paraprak për eksport. Programi i marketingut ndërkombëtar gjithnjë e më tepër përfeksionohet. Në kuadër të programit të marketingut ndërkombëtar. Strategjitë e kësaj natyre duhet të jenë komplekse dhe fleksibile nga shkaku i mundësive për përshtatje nëpër situata të caktuara. bojkotimi (p. zgjedhen strategji adekuate. Me rastin e kërkimeve të tregut dhe të marketingut ndërkombëtar. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR ndërmarrjeve ekonomike mund të përdoren për të vlerësuar gjendjen ekonomike të një vendi. veshjet dhe pajisjet ushtarake për vendet në konflikt). mirëqenien e tij. teknika. sa të arrihet objektivi i paraparë për çdo mjedis të synuar në treg. edhe strategjitë duhet të kombinohen në atë mënyrë. në vete përmabnë specifika të ndryshme. normat (higjiena. rregullat shëndetësore. madje nga aspekti i çmimit. 4. Në përgjithësi vend të rëndësishëm zënë strategjitë e standardizimit të produkteve të reja në tregjet e huaja. zbatohen metoda dhe strategji. Ndërkaq. merr dimensione më të gjera e përmbajtësore. Strategji prioritare në këtë drejtim është ajo që bënë homogjenizimin e mundshëm të segmenteve të diferencuara të tregjeve. e cila ka përmasa të ashpra dhe të gjera. me të cilat identifikohen kërkesat e konsumatorëve nëpër mjedise dhe vende të ndryshme. ambalazhi). Strategjitë në programin e marketingut ndërkombëtar Programi i marketingut ndërkombëtar përbëhet nga veprimtaritë kërkimore. të gjetjes së metodave dhe të strategjive të programit të prodhimit. Spektri i gjerë i mjediseve dhe i tregjeve të huaja imponon dimensione të gjera kërkimore. si nga aspekti i madhësive dhe i shtrirjes të konsumatorëve. Në të gjitha këto madhësi problemet janë të theksuara. Specifikimet dhe kufizimet. programi i prodhimit. si nga aspekti kërkimor. si: për të mbrojtur interesin kombëtar. pushteti e tjerë. oferta. ndërmarrjet e quajtura të ndieshme). ose subvencionet për disa produkte (psh. janë të mundshme. kufizimet. prestigji.Prof. sigurimi. ngërthen kombinimin e të gjitha instrumenteve të marketingut ndërkombëtar.

Çështje fundamentale është zgjidhja e problemeve të brendshme. pozicion të volitshëm do të kenë ato ndërmarrje që ofrojnë produkte dhe shërbime cilësore. me të cilat sigurohet cilësia. ekspansioni i eksportit është bazë e strategjisë së zhvillimit të ndërmarrjes dhe të ekonomisë në përgjithësi. të kuadrove. Lidhur me strategjinë e zhvillimit të ekportimit të produkteve dhe të shërbimeve. Strategjitë për eksport. nëse ndërmarrjet eksportuese nuk arrijnë rezultate në shtimin e rendimentit. Çdo veprim jashtë aktiviteteve reale. afati. me kushte të favorshme. në kapacitetet ku me sukses mund të përgatiten dhe të lancohen ofertat për tregjet reale. të cilat do të reflektohen në sendërtimin e eksportit. si dhe për shtimin e vëllimit të eksportit të ndërmarrjeve. Në marketingun eksportues përfshihet edhe roli i bankave dhe institucioneve tjera financiare. disenji i produktit e tjerë. Orientimi në eksport përfshinë një proces të tërë dhe strategji afatgjate adekuate. Dr. Problemet e brendshme kanë të bëjnë me resurset teknike. sëpaku në tregjet e huaja kyçen nëpërmjet eksportit. por edhe me çmime të volitshme. për të qenë pastaj e aftë të plasohet edhe jashtë. me çka mund të vjen në shprehje stabiliteti i eksportit dhe importit. Masat stimuluese janë të natyrave të ndryshme dhe ato shprehen nëpërmjet të subvencioneve të llojeve të caktuara. zbatimin e metodave racionale. Në ato tregje vend të qëndrueshëm. ndërmarrja duhet të gjejë mbështetje të plotë në faktorin tekniko-teknologjik dhe shkencor. Në këtë mënyrë. nëse nuk ka pretendime tjera në kyçjen e rrjedhave të marketingut ndërkombëtar. Për të realizuar tendencën e shtimit të eksportit dhe të penetrimit në tregje të huaja. të cilat janë të orientuara për këtë koncept. organizimit e tjerë. Për vendet që nuk kanë leverdi dhe mundësi tjetër. që e favorizojnë ndërmarrjen eksportuese. Në relacionin e tregjeve tjera atraktiviteti duhet të jetë edhe më i lartë për shkak të nivelit të kërkesave të konsumatorëve. mirëpo. nuk i sjellë dobi ndërmarrjes. duke i tejkaluar interesat e bilancit të pagesave vijuese. nuk do të jenë në gjendje të inkorporohen dhe të penetrojnë në tregje të huaja. së pari zgjedhen problemet e brendshme. distribucionin e tjerë. Është kjo formë që duhet të dominojë më gjatë. Orientimi themelor i strategjisë së zhvillimit të ndërmarrjes. prandaj planet e eksportit i definojnë për afate të gjata kohore. ekonomitë kombëtare duhet të paraprihen nga një politikë stimuluese për ndërmarrjet. Me këte ndërmarrjet e kanë të qartë llogarinë e vet. Prandaj. mund të japin rezultate në suaza të kërkimeve. Fakti se shumica e ndërmarrjeve të orientuara ndërkombëtarisht. të cilat i ndjekin transakcionet përkatëse me pjesëmarrjen dhe financimin e proceseve të ndryshme. strategjia e shtimit të vëllimit të eksportit fillimisht duhet të luajë rol adekuat në sistemin e marketingut të ndërmarrjes. kundrejt formave tjera të aktiviteteve të bashkëpunimit në saje të marketingut ndërkombëtar. anipse 36 . si pasojë e produktiviteit të lartë. të lehtësive dhe të elementeve tjera. Motivimi i ndërmarrjes për eksport duhet të jetë një prej përcaktimeve elementare. me efekte konkurruese. për të mos munguar efektet edhe në tregjet e jashtme. as shtetit. janë më të përhapura.Prof. të sendërtimit dhe të funksionimit të faktorit teknologjik. është forcimi i politikës aktive për eksport. Mirëpo. Strategjitë e shtimit të vëllimit të eksportit janë të suksesshme nëse ndërmarrja paraprakisht ka oferta atraktive për tregun vendor. Aktivitetet e marketingut ndërkombëtar të përkufizuara në parimin policentrik të marketingut eksportues. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Një numër i ndërmarrjeve nuk kanë orientim as interes tjetër përveç përcaktimit në konceptin e marketingut eksportues.

2004.Prof. 2000 37 . SA. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR kjo është formë më e përhapur në suazat e bashkëpunmit në relacione ndërkombëtare. Dr. Medjunarodni marketing. Jozo and Dosen D. Medjunarodni Marketing. I. 2. 1998. ngase eksiztojnë edhe strategji tjera. Love.O. Sa. 5. Beograd. Masmedia. 3. International Marketing Strategy. 4. Ph. 2003.. Zagreb. R. Kotler. V. Danilo. Medjunarodni marketing. 1989.Doole and R. Beograd. Marketing Management. P. Pyetje – komente PËRMBLEDHJE Referencat: 1. që kanë të bëjnë me eksportin e sistemeve e tjerë. Nga praktika e marketingut ndërkombëtar . Branko.

të cilat meqë i dedikohen tregut. ). pra. kur ndërmarrjet prodhojnë në suazat e ekonomisë vendore. Tabela në dorëshkrim I/I 19 012006 38 . ALI JAKUPI K R E U I XI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR STRATEGJITË E MARKETNGUT EKSPORTUES 1. sepse ndërmarrjet pa marrë parasysh ku e kanë domicilin prodhojnë për tregje të ndryshme që gjenden jashtë territorit ku vepron ndërmarrja prodhuese. që kanë të bëjnë me variablat e pakontrolluara. kudo që ushtrohet. ku janë të pranishëm faktorët e shumtë. si dhe në kuadrin e ekonomive të huaja. që mund të realizohet brendapërbrenda territorit të vendit. Prodhimi.. kontabiliteti. financat. . ose të tërë vëllimin e prodhimit e eksportojnë.. sasi të caktuara. krijon vlera të reja të përdorimit. prodhimi. duke përfshirë edhe zonat e lira doganore dhe industriale. edhe alternativat për hyrje në ato tregje janë të shumëllojshme. nëpërmjet formave të ndryshme të bashkëpunimit me firma të ndryshme nëpër mjedise jashtë vendit. përkatësisht të këmbimit tregtar realizohen penetrimet në tregjet e huaja. Kështu. rëndom eksportohet. vështrimi i funksioneve të biznesit ndërkombëtar paraqet tërësinë e aktiviteteve. Alternativat e hyrjes në tregjet e huaja Tragjet e huaja kanë kuptim të gjerë.. eksportohet. por edhe në territoret e jashtme. Është kjo formë e qëndrueshme dhe shumë e përhapur në të gjitha ndërmarrjet e orientuara për në tregjet e huaja. Prodhimi mund të ushtrohet në suazat ekonomive vendore. kuadrat. 4/I Ligjerata Mjedisi ndërkombëtar është i përbërë nga disa variable dhe dimensione konstante (shih fig. Edhe prodhimi në zonat e lira doganore dhe industriale. Penterimi fillimisht bëhet me aktivitetet dhe funksionet e kesporteve.. Faktikisht prodhimi nëpër vende të ndryshme. që e mundësojnë ushtrimin e tërësishëm të biznesit ndërkombëtar.Prof. praktikisht duhet të eksportohen. Format e biznesit ndërkombëtar Biznesi ndërkombëtar është i ndërlidhur me afirmimin e qasjes së manaxhimit dhe të ndërmarrësisë. Dr. manaxhimi. Ndërkaq. Biznesi ndërkombëtar... f.. në rrjedhat e këmbimit ndërkombëtar dhe në pozicionimin e ndërmarrjes në tregjet botërore. ndërkaq. 2. Në përgjithësi. si dhe marketingu ndërkombëtar në cilësinë e funksionit të biznesit ndërkombëtar mund të ushtrohet në mjedise konkrete. ndërsa në funksionet e biznesit ndërkombëtar bëjnë pjesë: marketingu. Vizatim. nëpërmjet formës më të përhapur të bashkëpunimit.

tretmani i posaçëm i eksportit e tjerë) për eksportuesin krijon mundësi për forcë propullzive dhe të ekspansionit të tërësishëm të eksportit. madje sipas një shkallëzimi të përparuar. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Nga skema e mësipërme vërehet strukturimi i lojeve të eksportit. Instrumentet sistemore (kursi i valutës. eksport koalicion. Ndërmarrjet e orientuara jashtë vendit kanë mundësi të ushtrojnë forma të ndryshme të bashkëpunimit. Pra. Dr. ose me pjesëmarrje më të madhe. si faza më e lartë. që është në varshmëri dhe në interaksion edhe me nivelin e teknologjisë botërore. 3. prodhimi montues. ose më tepër. shërbyes e tjerë. pjesëmarrja e partnerëve. Është e ditur se sa më tepër të jenë të lidhura makro motivet në ndërmarrje. eksport kompenzues dhe në eksport liçencë. Kjo do të thotë se ndërmarrjet të ndryshme mund t’i bashkojnë mjetet dhe të realizojnë invetsime të përbashkëta (joint ventures). Një prej burimeve që ka ndikim në suksesin e eksportit japonez është përsosja teknologjike. mund të organizojnë prodhim të pjesërishëm jashtë dhe përfundimisht. Në suazat e prodhimit jashtë pa avancime të kapitalit. këshilimi kontraktues. po aq paraqiten edhe motivet tjera. në eksport partnerues. më saktësisht të fitimit (profitit). të barabartë (me paritet). Prodhimi jashtë me kapital të avancuar sendërtohet në dy tipe të ndërmarrjeve: në ndërmarrjet e Joint Ventures dhe në ndërmarrjet vetjake. Nuk duhet të jetë i koncipuar as makro e as mikro motivi në mënyrë të ndarë. Në këtë tërësi eksportet klasifikohen në : eksport të drejtëpërdrejt. nxitjet eksportuese. 39 . Pikërisht nga shkaku se ekzistojnë forma të ndryshme të hyrjes në tregjet e huaja. Produkte dhe shërbimet që eksportohen mund të jenë të karakterit të konsumit të gjerë. Në këtë plan ndikim të madh edhe strategjitë vetjake të zhvillimit teknologjik. Motiv themelor i eksportit është shtytja për realizimin e të ardhurave dhe të fitimit. arsimimi prodhues. një degëzim i gjerë dhe i gjithanshëm. ose të konsumit industrial. mund të bëhet me participim më të pakët. Ndërmarrjet me kapital vetjak mund të ushtrojnë veprimtari prodhuese montuese. poltika selektive e kredisë. prodhimi kooperues. e cila mundëson prodhimin e produkteve cilësore dhe konkurrente në botë. Të ndërmarrjet e tipit Jointe Ventures. eksport franshizë.Prof. eksporti është motiv ekonomik dhe përfundimisht përmban kategorinë e të ardhurës. me kapital vetjak. tregtar. por edh mund të veprojnë në mënyrë të pavarur. të asaj forme që është dobiprurëse për vet ndërmarrjen dhe për palën tjetër. ndërmarrja ka mundësi reale të bëjë zgjidhje të favorshme. eksport integral. prodhimi komplet jashtë vendit. mund të ushtrohen këto forma: prodhimi liçencues. prodhimi franshizë. por faktikisht tërësia e motiveve duhet të kundrohet në cilësinë e një kompleksi të plotë. eksport kooperues. prodhimi kontarktues. eksport të tërthortë. prodhimi sharing dhe liferdingu. që i përkasin sektorit prodhues. Prodhimi që ushtrohet si veprimtari e zgjedhur në kuadrin e ekonomive të vendeve në botën e jashtme. realizohet në dy madhësi të formave: prodhimi jashtë pa avancim të kapitalit dhe pordhimi jashtë me kapital të avancuar. Motivet për eksport Përcaktimi i ndërmarrjes për eksportin e produkteve dhe të shërbimeve në tregjet e huaja ka mbështetje në motive të caktuara.

Nëse kërkesa është më e madhe se sa oferta. më në fund për ndërmarrjen zgjedhen ato motive që kanë rëndësi prioritare. Natyrisht. zvogëlimi i shpenzimeve sipas njësisë së produktit. të konkurrencës. hapet mundësia për zgjidhjen e problemit rreth punësimit të popullatës aktive. atëherë mund të penetrohet në ato tregje. e cila zbatohet në ekonomitë në zhvillim. Dr. Eksporti është një nga kategoritë që mundëson degresionin e shpenzimeve. të aftë për punë. është e kuptueshme se ndërmarrja në mbështetje të motiveve të ndryshme të krijojë bazë për shtim të zhvillimit. së pari ndërmarrjet verifikojnë motivet dhe mundësinë për eksport. Kapacitetet shfrytëzohen në mënyrë optimale. sikurse që ndodh që shumë produkte të plasohen në shumë tregje. Dihet se oferta dhe kërkesa e produkteve në tregjet e ndryshme të huaja nuk janë të njëjta në të njëjtën kohë. Në disa tregje dallimi në mes të potencialit të tregut dhe vëllimit të tregut është i madh dhe për këtë shkak ekzistojnë zbrastësi të mëdha ose të vogla të tregjeve. është i ngopur ose importon produkte dhe shërbime. për të lancuar produktet e vjetra. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Njëkohësisht. Duke e shtuar eksportin. për të përqendruar aktivitetin strategjik të marketingut ndërkombëtar. në vijim bëhet poentimi i tyre. Për t’i bërë ballë konkurrencës ndërkombëtare.Prof. prandaj në të ndërmarrja nuk ka shansë që t’i plasojë dhe realizojë ofertat e veta. madje verifikohet çmuarja e rëndësisë e secilit motiv sipas peshës që e kanë. Meqenëse tregu ndërkombëtar paraqet kompleks të madh të komunikimit. Rreziku ndahet në disa pjesë. Poentimi bëhet për secilin motiv veç e veç. Shtimi i qarkullimit në tregjet e huaja është i nevojshëm kur tregu vendor është i pamjaftueshëm për nga madhësia. shkurtohet koha e amortizimit. të demoduara në tregjet e ekonomive të pazhvilluara. si dhe i shpenzimetve kërkimore dhe të zhvillimit në saje të shitjes të produkteve dhe të shërbimeve në tregjet e huaja. pasi që ndërmarrja penetron në segmente të ndryshme të tregjeve dhe i realizon të ardhurat e planifikuara. Zgjatja e ciklit jetësor të produkteve në treg është strategji specifike. Duke e marrë për bazë. ose mundësisht i tejkalon ato. zgjatet cikli jetësor i produktit në treg. punësimi. paraqitet mundësia për depërtim dhe anasjelltas. vështirësitë janë gjithmonë më të pranishme. Në rastin e ngopjes së tregjeve. relativizohet rreziku. si dhe zvogëlimin e shpenzimeve për njësi të produktit për shkak të shfrytëzimit të plotë të kapaciteteve. nëpërmjet eksportit shtohet qarkullimi i këmbimeve tregtare. ndërmarrjet tentojnë të kalojnë në ekspansion në tregjet tjera. me çka nënkuptohet edhe shkurtimi i kohës për kërkime. barazohen tregjet e ngopura me ato ekspansioniste. në tërësi. përkatësisht duke i shfrytëzuar kapacitetet e instaluara. ndërmarrja ballafaqohet me një spektër të gjerë të inovacioneve. Barazimi i tregjeve të ngopura me tregjet eksportuese implikon strategji të veçantë. elementin e deritashëm. madje verifikohet çmuarja e motiveve dhe mundësitë për eksport. Me ndihmën e inovacioneve ndërmarrja mund të arrijë nivel më të lartë në planin e aftësisë konkurrente. përmirësohet aftësia konkurrente në ndërmarrje. Eksporti mundëson shtimin e shitjes dhe ky parametër është një nga komponetet e rëndësishme për rriten dh zhvillimin e ndërmarrjes. Kur potenciali i tregut nuk është i shfrytëzuar dhe ekziston fuqia blerëse. zhvillohet ndërmarrja e tjerë. 40 . Teknologjitë e përsosura janë ndikues në shkurtimin e kohës së amortizimit. në mënyrë që në vijim jepen arsyetime për to dhe. nëse ndërmarrja një produkt e plason në shumë tregje. Këto shërbejnë për përcaktimin e politikës eksportuese dhe për definimin dhe zgjedhjen e strategjisë dhe taktikës adekuate. Motivet duhet të vlerësohen për seleksionimin e tyre sipas pritoriteteve. Motivet duhet të trajtohen mirë. Në këtë mënyrë bëhet seleksionimi i motivit.

Çdo eksport në të njëjtën kohë është import. Eksportet dhe importet janë e njëjta gjë. (ku bënë pjesë eksporti i tërthortë dhe ai i drejtpërdrejtë. në kuptimin e shteteve fisnore ose të grupacioneve të njerëzimit. .. me tipare të trampit. derisa nuk zhvillohet sistemi i ekvivalentit të parasë për t’i balancuar vlerat e këmbimeve. . Nga motivet e shumëllojshme për marketingun eksportues. prejse janë prodhuar teprica të produkteve natyrale. Me rëndësi është të bëhet zgjedhja dhe rangimi sa për të dhënë efektet e veta strategjitë e definuara.1. ndërkaq po ato produkte dhe shërbime që blihen në ato vende përbëjnë importin. në tregjet e huaja paraqet kategorinë e eksportit. e ka kuptimin e eksportit. të cilat janë shitur nëpër tregje më të gjera. porse kanë kahe dhe ecuri të kundërta. Në aspektin e zhvillimit eksportet klasifikohen në: . Eksporti klasik (tradicional) Gjeneza e eksportit klasik është e hershme. Ishte një këmbim spontan. edhe nëse ndërmarrja i ka repartet e prodhimit (fabrikat) në ndonjë shtet tjetër dhe produktet e prodhuara i shet jashtë. Klasifikimi i eksporteve Eksporti e ka kuptimin e plasimit dhe të shitjes së produkteve dhe të shërbimeve të ndërmarrjes vendore në tregjet e huaja. f.eksporte të avancuara ose marketingu eksportues. 41 . 4. FOT DV. në aranzhmanet e eksporteve partneruese dhe në punët e lidhura në marketingun ndërkombëtar. Klasifikimi sipas mënyrës së angazhimit dhe mbizotërimit të procesit degëzohet në: . 4.eksportin e tërthortë (indirekt) dhe. Dr. Këmbimi tregtar është nocioni më i përhapur në marrëdhëniet ekonomike ndërkombëtare. ose tradicionale dhe. të cilat veprojnë në tri grupe: në formën bazike të marketingut eksportues. mund të bëhet klasifikimi i variantave të strategjive.eksporte klasike.eksportin e drejtpërdrejt (direkt). ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR rrallëherë merren në shqyrtim të gjitha tregjet e mundshme. Produktet dhe shërbimet që shiten jashtë përbëjnë eksportin. Njëkohësisht.Prof. 107. Mallrat e shitura jashtë tregut vendor.

ose nëse eksporten kanë vazhdimësi të theksuar. Eksporti klasik mund të realizohet me sasi të mëdha këmbimesh. Interesat e shteteve dhe të kombeve kalojnë nëpër faza të ndryshme.th. janë të detyruara që të bashkëpunojnë me firmat e specializuara. nuk kanë resore të përbërë nga ekspertë për realizimin e eksporteve. ose kur mundësitë për shitje në tregun vendor janë të limituara. si dhe e aftëson në masë të padukshme ndërmarrjen për të ndërtuar orientime sadopak për tregjet e huaja. ose të ndonjë interesi dhe domosdoshmërie në periudha të caktuara kohore. . si për nga vëllimi. që kanë të bëjnë me sigurimin e ndonjë komponente. Diskontinuiteti është rezultantë e eksporteve të shkëputura.pa ekspertë të shquar nga vet ndërmarrja. që do të thotë se fjala është për eksport të tipit të tërthortë. . Në periudhën e merkantilizmit në veçanti i jepet rëndësi e veçantë eksportit. . sipas nevojës. aq sa iu paraqitet mundësia eksportojnë. Spontaniteti ka të bëjë me realizimin e eksporteve prej kohe në kohë.diskontinuitet. të cilat për shkaqe të caktuara. Eksportet konvencionale me tepër bëhen nëpërmjet ndërmjetësuesve. Eksportet e tilla e kanë më tepër karakterin komplementar të plasimit të produkteve. Tërë këmbimi në mes tregjeve bëhet pa anagzhime të posaçme për kërkime të nevojshme. në gjurmim të gjetjes së formave më të mira të bashkëpunimit. Shfrytëzimi i kësaj forme e stabilizon prodhimin e ndërmarrjes. apo pa kontinuitet. por që kërkimet e tregut dhe të marketingut mungojnë. Megjithate. Prodhimi masiv krijon raporte të reja në këmbimet ndërkombëtare. d.Prof. Marrëveshjet me ndërmarrjet e specializuara për eksporte bëhen prej kohe në kohë. Pa aktivitete kërkimore rreziku gjithsesi është më i madh. si dhe të depozitimit të sasive sa më të mëdha të arit. me qëllim të arritjes së disa objektivave parciale. ashtu edhe për nga teknika e këmbimit. . Eksporti klasik është i pranishëm në marrëdhëniet tregtare edhe sot e kësaj dite. Kjo do të thotë se sikur plotësohet mangësia e ofertave të firmave të ndryshme.pa aktivitete paraprake kërkimore.spontanitet. për ndërmarrjene edhe kjo formë e tregtimit është e dobishme. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Eksportet në fjalë bëhen më të shquara. Secila kohë përmbyllet me tiparet dhe karakteristikat e veta. por që transakcionet mund të bëhen si pasojë e raporteve përkatëse të krijuara në mes ofertave dhe kërkesave. sipas mundësive që i ka ndërmarrja. natyrisht. nuk ka mbështetje në strategji përkatëse. Eksportet tradicionale karakterizohen me: .në masë të madhe me ndërmjetësues. Së këndejmi. Dr. Si në rastin e parë. prej kohe në kohë. hyjnë në tregjet tjera dhe kështu paraqiten nevoja për plasim të ofertave në treg. Ndërmarrjet që nuk kanë orientime për eksport. me qëllim të përmirësimit të bilanceve tregtare dhe të pagesave. pa ndonjë programim të veçantë paraprak. për formimin e fondit devizor e tjerë). Ndërmarrjet e 42 . por që tepricat apo përmbushja e nevojave të caktuara (për të krijuar mundësi për importime të lëndëve të para. por që transakcionet e mundshme janë të kohëpaskohëshme. Mund të zgjidhen problemet e paraqitura afatshkurtëra. marrëveshjet kanë afat më të gjatë të implementimit. nganjë herë edhe me individët që kanë përvojë dhe e njohin teknikën e eksporteve. me kontinuitet. Ndërmarrjet të cilat në mënyrë spontane.m. po ashtu edhe në këtë rast.

ose të ndonjë aktiviteti tjetër. ngase konkurrenca imponon rregullta të reja. në cilësinë e një koncepti depërtues dhe të qëndrueshëm në tregje të synuara. siç është Japonia. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR specializuara për eksport punët i kryejnë duke realizuar shpërblime sipas kontratës së lidhur me firmën që eksporton. porse format e veprimit mund të jenë të ndryshme. Po të zhvillohej politikë me orientime në tregjet e huaja. pa i dhënë rëndësi eksporteve. me kalimin e kohës. Për të hyrë në tregjet e synuara dhe për të mbetur sa më gjatë në to. Në realitet. duke mos e lënë anash as tregun vendor. çdo gjë varet nga tregu. penetruar me sukses në tregjet e zgjedhura dhe të synuara nevojitet angazhim më i madh. sipas programeve të biznesit që e ushtron ndërmarrja. nevojiten kërkime paraprake të tregjeve. Është e kuptueshme se mungesa e tillë është refleksion i orientimeve etnocentrike. Në marketingun eksportues. meqë. tentohet gjetje e ndonjë interesi nëpërmjet formave më të gjëra të bashkëpunimit me tregjet e ndryshme nëpër botë. politikat. që në vete përmban esencë eksportuese. në masë të madhe eksporti klasik zëvendësohet me marketingun eksportues. më rigoroze dhe më të gjithanshme. Norvegjia e tjerë). profesionizëm. e milienume kanë qenë të përcaktuara me eksportin konvencional (madje shtetet më të zhvilluara. Eksportet klasike. konceptet kanë mbështetje në parimin policentrik. Tab.2. Është fjala për zgjërim të aktiviteteve të firmës. sikurse të eksporti klasik.Prof. është mungesa e kuadrit të aftë për eksporte. 4. Mirëpo. Hyrja në tregjet e huaja nëpërmjet marketingut eksportues Marketingu eksportues është shkallë më e lartë dhe më e përsosur e eksporteve. Dr. një koncept i ri veprues dhe që siguron stabilitet dhe sukses më të madh për kompaninë. por në të njëjtën kohë e përbëjnë pozicionin më të shpeshtë dhe më të përhapur. Një karakteristikë e dukshme për ndërmarrjet që realizojnë eksporte klasike. Së këndejmi. në përgjithëse. Është e natyrshme se para daljes në skenë të marketingut. Është kjo tendencë e pasjes së profileve përkatëse. tendencë e vetme është eksportimi. jo vetëm që paraqesin formën më të vjetër. eksporti tradicional e humb vlerën që e kishte në një kohë shumë të gjatë Për të hyrë. të konkurrencës dhe të levërdive që mund t’i ketë ndërmarrja nëpër ato mjedise. edhe porblemi për ekspertë do të bëhej i zgjidhshëm. Përveç transakcioneve tregtare. Krahasime 43 . sipas këtij koncepti bëhen përpjekje për realizim të suksesshëm të eksporteve. Mirëpo. të marketingu eksportues. nuk ka qenë e mundur të implementohet ndonjë formë më e avancuar kundrejt eksporteve klasike. Kërkimet sistematike dhe të mirëfillta e fisnikrojnë marketingun eksportues. aktivitete kërkimore. Ndërmarrjet. Në këtë rrafsh vijnë në shprehje edhe mundësitë e bashkëpunimit me një spektër më të gjerë të formave. me shekuj. Kjo do të thotë se ndërmarrjet kryesisht kanë orientim për kyçje në tregjet e huaja. Një sasi të dukshme të produkteve dhe të shërbimeve e shesin rëndom në tregjet e huaja.

Ndarja e eksportit në të tërthortë dhe në të drejtpërdrejt është çështje tradicionale2 Eksporti është formë fillestare. deri të investimet dhe format tjera të bashkëpunimit me vende të ndryshme. nga eksporti i mallit në tregje të huaja. 218. pra. Hyrja në tregjet e huaja nëpërmjet eksportit të tërthortë është një formë e peneterimit në tregje të synuara me produkte të prodhuara në vend dhe jashtë tij.m. duke u mbështetur në konceptin e marketingut ndërkombëtar.1. Po ashtu.th. Me eksport nënkuptohet shitja në tregje të huaja të produkteve dhe të shërbimeve që prodhohen në vendin e vet për ndonjë treg të huaj. Në këmbimin ndërkombëtar kryesisht është i pranishëm ndërmjetësuesi vendor. 1998. Jesper Strandskov. por edhe rrisku. Dr. ose i fragmentuar. për të depërtuar në treg të huaj. Gerald Albaum. Me këtë kuptohet se është i nevojshëm tentimi i drejtpërdrejtë. BR. Eksporti i tërthortë mund të jetë edhe një mjet efikas për të depërtuar në tregje ose në rajone. duke filluar nga forma fillestare.1. konzorciume. Ndërmjetësues janë ndërmarrje. Parakusht për suksesin e marketingut ndërkombëtar është zhvillimi i logjikshëm i informacioneve. ku tregu potencial është i dobët. Eksporti i tërthortë (indirekt) Eksporti indirekt1 Eksporti i tërthortë realizohet nëpërmjet ndërmetësuesve dhe për këtë arsye emërtohet eksport indirekt. variantet strategjike të marketingut eksportues klasifikohen në aranzhmanet eksportuese partneruese dhe në punët e lidhura.Prof. që d. bazike. Eksporti i tërthortë dhe i drejtpërdrejt realizohet në forma të ndryshme. Për shkak të këtyre raporteve të largëta. Addison Wesley Longman Publishing Company.fig. me ç’rast definohet interesi. me qëllim që me procedurë të shkurtër. asocioacione. që punojnë në emër të vet e në llogari të huaj. shoqata. ose në cilësinë e ndërmjetësuesve me provizion. Në variantet strategjike të marketingut eksportues janë të njohura format bazike. partneri mbetet anonim. f. por jo me aktivitetet e veta eksportuese. 852-854). f. 2 Danillo Vezjak 1 44 . 4. pasi që mungojnë kontaktet e drejtpërdrejta me partnerin biznesor të jashtëm. që e kanë mbështetjen ligjore dhe janë të specializuara për ndërmejtësime të tilla. Ndërmarrjet ndërmjetësuese punojnë për llogari të vet. Sipas konceptit të marketingut. Eksporti i tërthortë përfshinë tregtinë eksportuese dhe ndërmarrjet eksportuese. f.214. si dhe i komunikimit të mirëfilltë dhe të qëndrueshëm. Ku degëzim bëhet më i qartë në figurën e mëposhtme: . të arrihet deri të konsumatori final. eksporti i tërthortë nuk ka ndonjë domethënie të veçantë. Për këtë arsye është më rëndësi të shkurtohet procesi i ndërmjetësimit tradicional. ndërsa rreziku politik është i lartë (5. Edwin Duerr. të i cili prodhiesi mbart funksionin e këmbimit. Format bazike të marketingut eksportues degëzohen në: eksportin indirekt dhe në eksportin direkt. madje të pakrijuara. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Marketingu eksportues i ka format e veta strategjike. International Marketing and Export Menagemenet. ndërmarrja e realizon eksportin.

të cilat ushtrojnë punë kërkimore. Në këtë mënyrë. 218-220 45 . f. me strategji të drejtpërdrejt zhvillojnë aktivitetet të shkallëzuara. matja e shpenzimeve.Doole and R. e cila për të eksportuar formon staf profesional. Fillimisht janë të interesuara t’iu shesin drejtpërdrejtë importuesve të vendeve të ndryshme. Ndërmarrja e ka tretmanin e prodhuesit. Zhvillimi i eksporteve të drejtpërdrejta është i orientuar në organizimin e qendrave vetjake të shitjes nëpër vende të ndryshme. tregtisë me shumicë. i cili është në gjendje të senrëtojë këtë funksion. vëllim i informacioneve për tregun e huaj lidhur me formën e caktuar të eksportit. f.220. grumbullim të dokumentacionit nga administratat gjegjëse. Ndërkaq. 108). Vijimisht gjejnë partner të jashtëm me të cilin bashkëpunojnë me sukses në zhvillimin e aktiviteteve të eksporteve. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Eksporti i tërthortë gjen vend posaçërisht të ndërmarrjet që nuk kanë krijuar përvojë për kyçje në tregjet ndërkombëtare. me strukturën e strafit të ekspertëve. ndërmarrja ka mundësi të kontrollojë të gjitha fazat e ekaportit dhe të tregjeve të synuara të huaja. Love.2. International Marketing Stratgy. Së këndejmi. Nga këto tendenca. Formimi i ndërmarrjeve për tregti në botën e jashtme. shtëpive të mallrave e tjerë. përkatësisht që nuk kanë ndërtuar politika orientuese për hyrje sistematike dhe të rregulltë në tregjet e huaja. Eksporti i drejtpërdrejt (direkt) Eksporti i drejtpërdrejt është e shitjes së produkteve dhe të shërbimeve jashtë vendit. Dr. eksporti ngelet në një nivel struktural të ndërmarrjes (3. deri të realizimi përfundimtar i procesit të eksportit të drejtpërdrejt. Tek eskportet e drejtpërdrejta. 218). pa ndërmjetësues. krijohet mundësi për hapjen e përfaqësive tregtare në botën e jashtme. paraqet nivelin më të lartë të mundësisë së bashkëpunimit me tregjet e huaja. me përvojat. 3 4 I. duhet kuptuar se përcaktimi i ndërmarrjeve për formën e eksporteve bëhet në saje të mundësive që i ka ndërmarrja. diominojnë disa veçori (1.216. hipermarketeve. 4. qoftë me kapital të bashkuar apo vetjak. International marketing strategy3 BR. efikasitet i varinatave eksportuese që mund të maten nëpërmjet produkteve të shitura. f. Orientimet për weksport të drejtpërdrejt (direkt) janë të lidhura me elementet e potencialit të shquar që e posedon ndërmarrja.1. . si dhe të lidhjes së aranzhmaneve.Prof. duke shënuar rezultate më të mira. f. me të cilat arrihet nivel i dukshëm i kontrollit të programit të marketingut gjatë eksportimit. . që do të thotë se potezat e tillë janë të lidhur me ndërmarrësi të investimeve nëpër botë e jo për portfolio. International Markting strategy4 Ndërmarrjet që eksportojnë. f. Po këtu.

në mënyrat më efikase dhe në hapësirë të caktuar. Në kuptim të variablit të fundit. mundësitë dhe leverditë që i ka ndërmarrja themluese. Në këtë rast ndërmarrja që realizon eksport. Ndërmarrjet eksportuese duhet të gjejnë partnerin e vet të jashtëm. si dhe arrihet lidhja me intermediatorin ekzekutiv. ose e kundërta të kenë depo të ndara. Ndërmarrja. montim e tjerë. Kjo shitje mund të ketë tri forma elementare. Eksporti i drejtpërdrejt është një koncept më i lartë për internacionalizimin e biznesit. që janë në cilësinë e organeve të shitjes në botën e e jashtme. ose me importuesin.. duhet t’i zdhidhin këto probleme. Këto mënyra janë të lidhura me investimet e ndërmarrjes në marketingun ndërkombëtar. Dr. Me këtë blerësit joshen. pa aktivitete të montimit. 46 .Prof. Këto ndërmarrje në fillim mund të funksionojnë pa depo. sa është nevoja për servisim. Kjo mund të jetë ndërmarrje e përbashkët. Në formën pa investime shfaqet shitja të të gjithë blerësit e interesuar të jashtëm. ka kontakt direkt me blerësin.. Është a pavarur. Një prej formave të rëndësishme është shitja nëpër njësitë e veta. Njëkohësisht. të locuara në botën e jashtme. Në tregjet e huaja rëndësi të veçantë kanë aktivitetet e servisimit. e bënë kontrollin e punëve të ushtruara në atë mjedis. jo e përbashkët. Eksporti i drejtpërdrejt realizohet pa investime dhe me investime. arrijnë të shënojnë imixh në tregjet e huaja dhe. 108): 1. Ndërmarrjet formojnë sektoret e veta. 5 Po aty.. Në kushtet e tashme nuk është më rëndësi të madhe dërgesa e shpejtë. të dhënave dhe kështu e formon rrjetin e veprimit jashtë vendit... ose në filiala. në veçanti respektohet koha e dërgesave të mallit.. Servisimi është aktivitet tejet i rëndësishëm në fazën e pas shitjes.. së pari duhet të formohet përfaqësia dhe të regjistrohet. por me distribucionin e organeve nga mjediset e huaja. depozitim. afirmohen. f. i cili në kushtet e ekonomisë bashkëkohore ka shtrirje shumë më të gjerë. Këto janë (3. së këndejmi. sepse kanë mundësi ta riparojnë produktin e blerë në rast nevoje. mirëpo. Ndërmarrjet e përbashkëta që merren me shitje jashtë vendit mund të shndërrohen në qendra për shtije. mund të kenë depo të ptëbashkët me veprimtari të serviseve. eksporti i drejtpërdrejt nuk është i lidhur me investime. Shitja nëpër përfaqësitë të cilat nuk e kanë statusin e personit juridik dhe nuk janë të regjistruara. 3. sepse ka sistemin e vet ku siguron grumbullimin e informacioneve. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Përveç eksportit të tërthortë mund të realizohet edhe eksporti i drejtpërdrejt. përkatësisht përfaqësia mund të kenë depo të përbashkët.5 Kur është fjala pëe formën me investime. Madje sipas praktikave të njohura. Shitja në ndërmarrjet që kanë status të personit juridik. në mënyrë që të jetë funksional dhe nevojat e konsumatorit t’i përmbushë si duhet. pa cilësinë e personit juridik dhe. ngase në tregun e huaj. ose ndërmarrje e ndarë. Shitja në përfaqësitë e regjistruara. janë më të sigurtë me rastin e blerjes së produkteve. me çka favorizohet konsumatori. i cili do të ketë të drejtën e përfaqësimit të firmës çdokund ku paraqitet nevoja. 2. . Zhvillimi i eksportit direkt ka të bëjë me formimin dhe organizimin e qendrave vetjake. Marrja e vendimit për llojin dhe statusin e ndërmarrjes jashtë bëhet në mbështetje me interesat. në një apo në më shumë tregje.

Mund të jenë investimet e tërësishme nga burimet vetjake. eksporti nuk është veprimtari e lehtë Zhvillimi i tij mund të realizohet me sukses. deri të përmbyllja e kaptinës së aktiviteteve prodhuese. për të qenë ofertat konkurrente dhe të sigurojnë qëndrueshmëri në treg. Zhvillimi i planit akcional të marketingut bëhet në saje të informacioneve për tregun. Përveç identifikimit të resurseve reale të ndërmarrjes. Përkundër nevojave të mëdha që të bashkëpunohet me vende të ndryshme. Përshtatja mund të bëhet në mbështetje të hulumtimeve sistematike. Marketingu eksportues është proces. Implementohet në veçanti në bizneset e vogla dhe të mesme. si dhe kanë edhe përparësi tjera. sa është në gjendje të orientohet në tregjet e huaja. Ndërkaq. konsumatorin dhe për efektet financiare. duke e marrë për bazë cilësinë e produkteve dhe të shërbimeve. Plani përfshinë përmbushjen e kërkesave të identifikuara të tregjeve në të cil. kujt t’i shesë. Marketingu eksportues e intensifikon eksportin.. Zhvillimi i marketingut eksportues Marketingu eksportues është kontribut i i implementimit të marketingut ndërkombëtar. Zbatim të mirëfilltë gjen në tridhjetvjetshin e fundit të shek. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Me rastin e themelimit të ndërmarrjes tregtare në botën e jashtme duhet të mirret parasysh pjesëmarrja e kapitalit. që mbështetjen e kanë në kërkime.. eksporetet mundësojnë realizimin e kategorisë së profitit të ndërmarrjes.XX. mënyra e pagesës së mallit e tjerë. i përbërë nga disa cikle. si dhe me parashikimet për rreziqet e mundshme në periudhat e ardhshme kohore. porse janë të orientuara për eksport. Plani hartohet në bazë të informacioneve që janë rrjedhojë e kërkimeve të tregut dhe të marketingut. në mënyrë të barabartë. Faktikisht një dokument i tillë është plani i biznesit. Ekzistojnë solucione të ndryshme rreth themelimit të firmave të tilla. më pak apo më tepër. 4. Në fazën e parë të procesit të marketingut eksportues përfshihen mundësitë e vet ndërmarrjes. tregun. ose për marrëdhënie partneruese. Ndërmarrja fillimisht e harton planin për eksport. të sjelljeve të konsumatorëve e tjerë. si dhe marketingun miks ndërkombëtar. siç ka mundësi për joint venture. Dr. ngase i përfshinë parametrat e nevojshëm. por edhe në kompanitë e mëdha. Sipas planit organizohet kontigjenti i produkteve të destinuara për eksport. valorizohen shkaqet dhe motivet për eksport. të cilat nuk kanë përvojë të mjaftueshme. që mund të ketë lartësi më të ultë apo më të lartë të kapitalit nga partneri i huaj. të identifikimit të konkurrencës në tregjet e synuara. raporti i përqindjes.Prof. 47 . me përqindje të pjesëmarrjes së kapitalit në investime. përmbajtësore.at ndërmarrja synon të penetrojë. Produktet dhe shërbimet janë në interaksion të kërkesave të tregjeve të jashtme të synuara. Ndërmarrjet ballafaqohen me sfida të shumta. për ndërmarrjen. me konkurrencën që mbizotëron në mjedis. duke filluar nga faza e planifikimit. në strategji dhe në krijimin e mundësive për penetrime të suksesshme në tregjet e huaja. çka të shesë në te. nëse ndërmarrja ia përshtat ofertat e veta tregut tësynuar. me çfarë çmimesh të shesë. Në vazhdimësi plani duhet të harmonizohet me kërkesat e tregut të zgjedhur. ngase aktivitetet janë të sistemuara.2. si të shesë. Problemet më të theksuara paraqiten të ndërmarrjet fillestare.

si dhe lidhen kontrata vijuese për vazhdimësinë e bashkëpunimit. Në bazë të potencialeve. kur bëhet planifikimi i eksporeteve. hulumtimin e të gjithë sektorëve dhe resurseve të kompanisë. dhe përfundimisht të gjitha aktivitetet e ushtruara nëpër faza sublimohen në masë të caktuar në fazën përfundimtare të implementimit. Procesi i marketingut eksportues Razvoj izvoznog marketinga . resurseeve që e përbëjnë mundësinë e ndërmarrjes. . 3. Megjithatë. të analizuara dhe të përpunuara të marketingut ndërkombëtar. të orientuar për në tregjet e huaja.Prof. që është vlerë e outputeve të dala nga procesi i prodhimit dërgohet në treg në saje të aranzhmanave me blerësit në tregjet e zgjedhura. për në tregje të synuara dhe në kohë të përcaktuar. Zhvillimi i marketingut eksportues mgërthen në vete cikle të njëpasnjëshme. për të vlerësuar gjendjen realisht. Revizioni (auditimi) i kapaciteteve eksportuese. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Është ky një nivel i abancuar në aktivitetet e tërësishme të biznesit të ndërmarrjes. Definicioni dhe ndërtimi i strategjisë së marketingut. 4. të gjitha fazat i kanë karakteristikat e veta. është e nevojshme të vehen në spikamë mundësitë që i ka ndërmarrja. Identifikimi dhe zgjedhja e tregut të synuar. Revizioni (auditimi) i kapaciteteveee eksportuese të ndërmarrjes ka të bëjë me analizën e përparësive dhe të mangësive. Kontrolli dhe revizioni vetjak është puna më e mirë. f. Përgatitjet për eksport. Këto faza mund të komponohen në skemën e mëposhtme: Fig. Plani është një dokument udhërrëfyes. kalohet në ciklin apo fazën tejetër. 4. Dr. për t’i vënë në peshojë mundësitë dhe aftësitë e ndërmarrjes për eksport. definuar. Së pari. 2. 4. Fazat që e përbëjnë procesin e marketingut eksportues rëndom radhiten në pesë nivele: 1. Implementimi. Procesi i marketingut eksportues Procesi i marketingut eksportues përbëhet nga disa faza. 48 . Tërësia e këtyre cikleve e përbëjnë tërësinë e zhvillimit të marketingut eksportues. posaçërisht me specializime për profilin e marketingut ndërkombëtar. Mund që shihet qartë se në mes këtyre fazave ekziston një ndërlidhje dhe ndërvarshmëri e fortë. nga të cilat formësohet një tërësi integrale. përkatësisht vendimmarrjet bazamantin e kanë në informacionet e grumbulluara. potencialin dhe strukturën e resurseve. me çka nënkuptohet përfshirje e shumë aktiviteteve dhe e ndërvarësive në mes fazave. përmbyllja e cikleve bëhet ku arkëtohen paratë. Plani hartohet. Sasia e prodhuar. Në rend të parë ekspertët në lëmin e marketingut. Natyrisht.3. 5. prej ku merren vendime për prodhim të destinuar për eksport.

për produkte shumë të ngjashme. përvojat me tregjet e huaja. Instrumentet tjera. e pranueshme për konsuamtorin e huaj. vetëm kapacitetet e instaluara nuk reflektojnë mundësinë reale për eksport sipas konceptit të marketingut eskportues. Faza e dytë. të disenjit të tërësishëm. Dr. duhet të përcaktohet për këto tregje më të vogla. vlera e të cilit. vëllimi i shitjes aktuale. Hyrja në treg të synuar ka kosto të lartë. Resurset e ndërmarrjes. Numri i tregjeve të synuara mund të përkufizohet prej një deri në iks. Me qenë se në botë ekzistojnë shumë tregje. si dhe strategjitë dhe taktikat që mund të shpijnë deri të realizimi i objektivave në planin e marketingut ndërkombëtar. 49 . Po ashtu. ngase oferta komplete. është vështirë edhe për ndërmarrjet multinacionale dhe transnacionale të depërtohet në të gjitha. si një sintezë e të gjitha atributeve. Kapacitetet duhet të jenë në harmoni edhe me faktorët tjerë që e përbëjnë tërësinë e ndërmarrjes. pra. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Produkti është instrument bazik për kyçje në marketingun ndërkombëtar. targetimin dhe përfundimisht zgjedhjen e numrit të tregjeve të synuara. shitja. paraprinë në hapjen e dyerëve për penetrim në tregjet e huaja. Kapacitetet e instaluara të ndërmarrjes janë parakusht për marrje të vendimeve se me çfarë produktesh me me çfarë vëllimi do të penetrohet në tregjet e huaja. Një hap tjetër është përllogaritja dhe parashikimi i normës së participimit në tregjet e zgjedhura. kostoja. Mirëpo. të rinovimit të mundshëm të kapaciteteve prodhuese.Prof. ose për substitute. por me rëndësi të veçantë është prognozimi për të ardhmën. Në këtë tast mund të bëhet rangimi i produkteve për tregje të zhvilluara. financat. përvojën e manaxhmentit. për shkak të hulumtimeve. Tregu i synuar bëhet transparent dhe i njohur për ndërmarrjen nëpërmjet aktiviteteve të organizuara dhe të implementuara kërkimore. Tendencë për kompaninë është identifikimi i tregjeve të mëdha. me qëllim të penetrohet në tregje më të mëdha. determinon nivelin e konkurrencës në të gjitha aspektet. Nëse këto resurse janë të bollshme dhe cilësore. marketingu eksportues do të jetë i suksesshëm. Lidhur me zgjedhjen e tregut të synuar ndërkombëtar së pari bëhet vlerësimi i segmenteve të tregut. Një dimension i rëndësishëm në këtë kontekst është marketingu ekzistues në ndërmarrje. Nuk është e mjaftueshme vetëm vlerësimi vijues i gjendjes në tregun e huaj. Natyrisht. Ndërmarrja sipas mundësive që i ka e bënë zgjedhjen. niveli i zbatimit të marketingut vendor dhe i marketingut ndërkombëtar. jepet dritë jeshile për të ecë nëpër fazat tjera të marketingut eksportues. është pikërisht identifikimi dhe vlerësimi i tregut. paraqesin çështjen kyçe për të vlerësuar arsyeshmërinë e përcaktimit orientues për tregjet e huaja. siç është çmimi. apo më pak të zhvilluara. me konkurrencën dhe kur vlerësohet interaksioni në mes ndërmarrjes dhe tregut. ndonëse kur nuk ekziston mundësia për hyrje në tregje tjera. fuqinë punëtore. hulumtohet kërkesa për llojet e produkteve që janë të orientuara për tregun përkatës. që ilustrojnë stafet profesionale. në të cilin ndërmarrja pretendon të penetrojë dhe t’i shesë produktet dhe shërbimet e veta. shënjestrimin. Me këtë nënkuptohet eliminimi i tregjeve të vogla. përmbushja optimale e nevojave dhe e kërkesave të konsumatorëve të huaj. madje distribucioni dhe promocioni i bashkangjiten produktit. këta faktorë vihen në komparacion me gjendjen në treg. krahas tregut kombëtar (të vendit). duke e marrë në konsideratë edhe forcën e konkurrencës për të njëjtat produkte dhe shërbime. Vetëm një treg i synuar faktikisht është tregu i dytë për ndërmarrjen. Merren parasysh kontaktet ekzistuese. ku ka mundësi më të madhe për plasimin e ofertave. Në përgjithësi infrastruktura e ndërmarrjes është një bazament i rëndësishëm për përgatitje të mundshme rreth identifikimit të tregut të zgjedhur dhe të synuar.

për t’i vënë në spikamë nivelit e konkurrentëve. por. si dhe identifikimi i kontakteve më të rëndësishme. me distributerët. njëkohësisht. si dhe të informacioneve që vjelen në fushën e kërkimeve në treg. e-mail. ku hyjnë mallrat e importuara në shtetin përkatës. duke e precizuar segmentin e kërkesave homogjene. Strategjia është një kombinim i elementeve dhe informacioneve që rezultojnë nga auditimi i vet kapaciteteve eksportuese të ndërmarrjes. për çmimet e ofruara në treg. me prodhuesit.Prof. i çmimeve. po ashtu edhe nga aspekti i efekteve. me qëllim të kryerjes së punëve operative për realizimin e punëve të planifikuara dhe të parashtruara si objektiva në kohë dhe në hapësirë të caktuar. të jenë të pranueshme për ta. përkatësisht të ofertës së ndërmarrjes. të ofertave. përkatësisht në çdo segment të tregut. Duhet të hulumtojë kushtet për hyrje. Nëpërmjet strategjitë duhet të vehen në spikamë konsumatorët potencialë. me qëllim që oferta e ndërmarrjes të jetë e orientuar tek ato grupacione. Në këtë mënyrë sigurohet stabilitet për ndërmarrjen. sistemi i distribucionit. masmediat me influencë në mjedisin ku 50 . për kapacitetet që i posedojnë ndërmarrjet prodhuese e që karakterizohen konkurrente. me të cilin bashkëpunohet. Struktura e tregut përcaktohet në saje të disa kritereve themelore. ku rol të posaçëm kanë panairet ndërkombëtare. Prandaj. Efektet janë të lidhura me qendrueshmërinë më të gjatë në tregjet e penetruara. dhe i shërbimeve të pas shitjes. duke i shfrytëzuar format organizative të aktiviteteve të marketingut ndërkombëtar. për ndryshimet e mekanizmave në treg. Çmimi dhe cilësia duhet të jenë në raport real. Strategjia e marketingut është faza e tretë e procesit të marketingut eksportues. Sistemi i distribucionit ballafaqohet me pikat kalimtare. Pasi që segmentimi mbështetjen e ka në homogjenizimin e mundshëm të kërkesave të konsumatorëve. si nga aspekti i shpenzimeve. Në veçanti strategjia në fjalë e forcon instrumentin e promocionit. Dr. ndër të cilët mund të veçohen: puna e operatorëve nëpër segmente. Strategjia duhet të përmbajë detaje dhe elemente të përpunuara që janë të ndërlidhura me mundësitë dhe pengesat për çdo treg të synuar. në kuptimin se kujt do t’i shitet malli. por çështje ekzistenciale dhe me perspektivë është mbetja sa më e gjatë në tregjet e zgjedhura dhe të synuara. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR të trajnimit të ekspertëve e tjerë. kush janë klinetët. Pjesëmarrësit dominant në treg kanë të bëjnë me konkurrencën. Konkurrenca në tregjet rajonale dhe ndërkombëtare imponon nevojën për analiza sistematike dhe kontinuele. Identifikimi i kontakteve kyçe e ka domethënien e çështjeve konkrete për personat kontaktues. telefonat. politika e penetrimit në tregjet e huaja nuk ka të bëjë vetëm të arrihet objektivi e të depërtohet në të. për teknologjinë dhe sistemin KNOW-HOW. puna e marketerëve është e lidhur pikërisht me identifikimin e blerësve potencial në çdo tërësi të kërkesave. pjesëmarrësit dominant. si për nga niveli i disenjit. Pasqyrimi i mirëfilltë i konkurrencë ndërmarrjes i krijon shansë pozitive për të vlerësuar veten dhe për të qenë në nivel të duhur për penetrim në tregjet e zgjedhura dhe të synuara. Strategjia e marketingut imponon nevojën e kombinimit të mirëfilltë të instrumenteve që e përbëjnë marketingun miks. adresat. për pjesëmarrjen në treg nëpërmjet vëllimit të shitjes. Faza e tretë përmban strukturën e tregut. pa e ekzagjëruar asnjërin instrument. me karakteristikat e logjistikës së marketingut dhe me gjërat tjera të implikuara në relacionet në mes ndërmarrjeve që gjenden nëpër shtete të ndryshme. ekspozitat ndërkombëtare. si dhe kombinimet tjera të promocionit dhe të distribucionit.

me cilat çmime dhe për mënyrën e pagesave. është e kuptueshme se edhe plani më i përkryer nuk siguron sukses të plotë. të cilat e bëjnë më të avancuar kundrejt eksportit klasik. Për secilin treg elementet e strategjive dhe të taktikave janë të karakterit fleksibil. me të cilin njoftohen konsumatorët potencial se çfarë përmban oferta e firmës përkatëse dhe me çka veçohet nga të tjerat. Marketingut eksportues veçohet me disa tipare. Në këtë mënyrë duhet pasur kujdes se edhe përgatitjet më të mira. më të qëndrueshme në kushtet e dinamikës bashkëkohore të tregut. botimeve të destinuara për informacione. me fjalë tjera ofertën që do të plasohet në tregjet e zgjedhura dhe të synuara. sipas konceptit të marketingut eksportues është forma më e përhapur e bashkëpunimit ekonomik në mes të shteteve. Treg perfekt nuk ekziston. me qëllim të përshtatjes së produkteve dhe të shërbimeve me nevojat dhe kërkesat e konsumatorëve. Është kjo forma më e përhapur e bashkëpunimit. katalogjeve.e shtojnë vëllimin e këmbimit tregtar në mes vendeve të ndryshme. Natyrisht. qoftë ai klasik apo bashkëkohor. Veçoritë e marketingut eksportues Eksporti. Këto informacione transferohen nëpërmjet prosepkteve. dhe në të njëjtën kohë i krijojnë kushte të përgatitet për vendimmarje për blerje të produkteve të ofruara. Përveç bashkëpunimit nëpërmjet këmbimit tregtar ekzistojnë edhe forma tjera. situata turbulente dhe të papara në planin strategjik. i zvogëlon rreziqet dhe me një masë të dukshme i shton efektet e eksportit. Dr. të servisimit dhe të shërbimeve tjera pas aktit të shitblerjës. Për produktet standarde. Prandaj marketingu eksportues. 4. përveç një udhërrëfim. variable të pakontrolluara.Prof. si strategji e veçantë. Informacionet e plasuara e njoftojnë konsumatorin potencial. Faza e katërt e procesit të marketingut eksportues është përgatitja për fushatën e marketingut eksportues. ngase dihet se në biznes paraqiten befasi të pakëndshme.4. Nuk ka shtet në botë që nuk ballafaqohet me eksporte dhe importe. nuk mund të jenë ideale. por në veçanti për produktet e natyrës adaptuese. që janë në funksion të mbarëvajtjes së aksioneve të mbarështruara në plan. të cilat paraqesin nivel më të lartë të ndërlikushmërisë. Mjediset e huaja janë arena ku defilojnë faktorë të ndryshëm. të cilësisë konkurrente. vlerësohet dhe mund të plotësohet me gjera të reja. Punët e kryera deri në këtë fazë sublimojnë vlerat konkrete. 51 . një orientim dhe kornizë çfarë duhet të veprohet për realizimin e marketingut eksportues. produktin dhe shërbimin konkret. të cilat analizohen dhe në saje të tyre hartohet Plani i implementimit. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR eksportohen produktet dhe shërbimet. por më së shumti të panjohura lancon konkurrenca. Këto veçori mund të klasifikohen në këtë mënyrë: . strategjia më tepër ka karakter të informacioneve dhe të dhënies së mesazheve se ku mund të blihen. megjithatë. por e nivelit më të ultë. Gjatë implementimit plani kontrollohet. Reagimet e blerësve bëhen në forma të ndryshme. teksteve në internet. të cilat mundësisht duhet të jenë konkurrente. Web faqeve. por që janë domosdoshmëri dhe paraqesin efektet për partnerët që kyçen në këto procese. ose me ndonjë kontakt tjetër. Implementimi është faza e pestë dhe e fundit të procesit të marketingut eksportues. Strategjitë e marketingut janë të domosdoshme për të gjitha produktet. Plani i implementimit nuk është dokument përfundimtar. kanë imixh në shumë tregje.

Në përgjithësi marketingu eksportues paraqet një fushëveprimtari komplekse dhe të ndërlikuar.Prof. i mbështetur në parimin policentrik. ndërkaq. . përparësitë dhe mangësitë. Në asnjë mënyrë në strategjinë e zhvillimit nuk lejohet të tejkalohen shkallët. në efekte dhe në zvogëlimin e rreziqeve të mundshme. për mundësinë e transfereve dhe të qarkullimit jo vetëm të mallrave. është impuls i rëensësishëm për hyrje në tregje të huaja. edhe ato të orientuara për tregje të huaja. Në këtë konglomerat masiv. sa që autorë të ndryshëm shfaqin dilema se çka përfshinë në tërësi ky kompleks. Së këndejmi. për shkak se qasjet orientuese për në tregje të huaja janë më të qarta. Dr. ndikon në transparencë dhe në siguri. Marketingu eksportues.është model që hap rrugë për forma tjera të bashkëpunimit. 5. Marketingu eksportues është shtytës i realizimi dhe i forcimit të kësaj forme të bashkëpunimit në mes shteteve të ndryshme. deri të investimet direkte. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR . sidomos ato që nuk arritur të kenë përvojë. Pasqyra e eksporteve dhe importeve sipas kontinenteve Interneti. për t’u ngritur më tutje në format më të larta të bashkëpunimit. është forcë shumë e çmueshme. . Kët janë: aranzhmanet e eksporteve parneruese dhe punët e lidhura në marketingun ndërkombëtar. Ndërmarrjet kanë nevojë të patjerësueshme për implementimin e marketingut eksportues. të arrijnë stadon më të lartë të zhvillimit. për të gjetur leverdinë për alterantivën tjetër të bashkëpunimit të firmave nëpër vende të ndryshme. në rend të parë duhet ta kuptojnë konceptin e marketingut eksportues. nuk është rastësi që tregtia ndërkombëtare është zhvilluar dhe zhvillohet me normë të lartë. por të ideve dhe të kapitalit. padyshim për marketingun eksportues do të mbetet hapësirë e mjaftueshme për veprim. përcaktimi vetëm për këtë formë të internacionalizimit të biznesit dhe të bashkëpunimit mund të jetë ngulfatje dhe inercion për të ngelur në strategjitë e vjetruara dhe të paefektshme. 52 . deri në pikën kritike të rentabilitetit.është faza më bazike e bashkëpunimit ekonomik. por me rëndësi është të dihen specifikat e tij. zenitin. Nuk është fjlala që këmbimi tregtar ndërkombëtar të jetë më voluminozi për bashkëpunim. më funksionale. Kjo do të thotë se ndërmarrjet. në mbështetje me proceset kërkimore. të aranzhmaneve.e fisnikërojnë degën e tregtisë dhe e bëjnë më të sigurtë. Aranzhmanet e eksporteve partneruese Në praktikën e markeitngut ndërkombëtar ekzistojnë dy grupacione të formave të bashkëpunimit me tregjet e jashtme. . që vendeve iu krijon satisfaksione për fusha të caktuara. Biznesi ndërkombëtar. internacionalizimi i tij në vazhdën e marketingut eksportues e favorizon modelin e veprimit hap pas hapi.edhe sikur format tjera partneruese. Është një kuptim i gjerë.

mundësojnë përballimin e shpenzimeve dhe të rreziqeve nëpër periudha kohore dhe në hapësira ku ushtrohen bizneset. 221). 58.bëjnë mobilizimin dhe sensibilizimin e anëtarëve brenda grupit dhe të tjerëve. me qëllim të eksportimit të produkteve dhe shërbimeve të tyre.kanë mbështetje më të fortë nga organet qeveritare të vendit. . të cilët kanë njohuri me proceset dhe teknikat e eksportimit. Me këtë qasje integrohen forcat e diturisë. po ashtu. bëjnë konzorciume.grupi i të bashkuarëve për eksport kanë ndikim më të theksuar të marketingut. Punët lohn (lon). tipi projwektues i eksportit konzorcional. 53 . 5. veprimet dhe interesat e tyre. por edhe ato pa përvojë të mjaftueshme. nuk kanë kapacitete të mjaftueshme për eksport. Kjo ndarje ka spikatje më të madhe sidomos në kontrinentin e Evropës. të grupeve të ekepsrtëve. për anagzhime në kuadrin e konzorciumeve. 4. 2. me vullnete të ndërsjella formoehn grupe. nëpërmjet shfrytëzimit të kapaciteteve dhe të veprimeve racionale e dobiprurëse. pra. Konzorciumet për eksport paraqesin një forcë konkurruese. Piggy back. të cilat i bashkojnë forcat. Efektet sgfaqen në forma të ndryshme (6. Llojet më të përhapura konsiderohen: 1. bashkohen. deri sa të realizohen proceset. Në aranzhmanet e eksporteve partneruese . si për shembull: . Dr. f. Para se të formohen konzorciumet definohen qasjet. Eksporti konzorcional. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Secili grupacion përbëhet nga format e caktuara të eksporteve. 3. Janë të njohura disa tipe të konzorciumeve eksportuese. përkatësisht konzorciumet janë më atraaktive për agjentët dhe distributërët potencial të huaj. 1.ndikojnë në zhvillimin ekonomik të vendit dhe jashtë. kontigjentet e mallrave janë të shquara dhe si të tilla plasohen me sukses nëpër tregjet e zgjedhura dhe të synuara. f. Nëpërmjet konzorciumeve eksportuese shënoehn efekte dhe dobi konkrete për ndërmarrjet që i bashkojnë forcat. f. 220-226): 1. 2. Për të hyrë në tregje të huaja.1.Prof. .grupet . eksporti konzorcional sipas orientimeve të tregjeve gjeorgrafike-territoriale. përkatësisht edhe të punëve të lidhura. Ç”është më e rëndësishmja. . . Punët e lizingut. konzorciumi eksportues sipas linjave dhe produkteve. e kanë vësjtirë të arrijnë deri të objektivat e dëshiruara. 3. . të cilat rezultaeti shpërndajnë proporcionalisht sipas pjesëmarrjes që e kanë në konzorcium. Mjetet financiare. nëse janë të vogla. gjë që inividët vështirë do t’i arrinin këto objektiva në mënyra vetjake. Eksporti konzorcional Sa do që ndërmarrjet janë të orientuara për tregje të huaja. duke iu dhënë impulse eksporteve në vende të ndryshme nëpër botë. . format më të njëhura janë (1.grupet që e përbëjnë konzorciumin i begatojnë resurset dhe mjetet financiare. Një problem i këtij lloji veçanërisht i ndjek ndërmarrjet e voggla dhe të mesme. sepse janë të dobishme dhe funksionale.

mund të inkorporohen një numër i dukshëm i prodhuesve.3. Piggy back (Marketingu eksportues komplementar) Me eksportin piggy back. ndonëse me markë të shquar. bartësi kryesor i ekporteve e ka cilësinë e firmës më të madhe.2. por që ka nevojë të bashkëpunojë me partnerë tjerë. komplet si të veten. 5. Piggy back. anipse bartës të eksporteve janë firmat e afirmuara. Prandaj edhe çmimi eksportues është më i kapshëm për konsumatorët. për të ushtruar eksportimin e projekteve të natyrave përkatëse. ashtu edhe të mundësisë së distribucionit me efikasitet më të madh. ose barrën e përgjegjësisë e mbanë firma me imixh afirmativ. Këto role janë: 1. Për këtë arsye bashkëpunimi i mirëfilltë mundëson realizim të qëndrueshëm të eksporit kooperues. e cila i eksporton produktet. kur një ndërmarrje prodhon produkte apo pjesë të produkteve. e cila i ka kanalet e distribucionit në tregjet e jashtme. të cilat mund të eksportohen nëpër tregje të caktuara të jashtme. Në cilësinë e tij (të anëtarit shoqërues). Në këto forma partneruese mund të jenë të njohur kooperuesit. Në këtë lloj aranazhmani janë të kyçur dy partnerë: bartësi i punëve eksportuese dhe anëtari shoqërues. Natyrisht. Konzorciumi për produkte dhe linja të produketeve shfaq efikaseitetin nëpërmjet ofertave racionale dhe cilësore. si dhe të partneritetit në përgjithësi. një numër i konsideruar i kompjuterëve janë produkte montuese. për të arritur deri të outputet cilësore. ngase ndërmarrjet në mënyrë të specializuar prodhojnë pjesë të caktuara të produkteve. e cila plason markën e produktit (ndonëse të prodhuar në mënyrë kooperuese). Kooperimi është formë e mundshme dhe mjaft e përhapur. Eksportet kooperuese e kanë rëndësinë e vet. Ndërkaq. bartësi për zgjedhjen e çështjeve në tregjet e zhvilluara 54 . përkatësisht marketingun eksportues komplementar nënkuptohet me formën kontraktuese të të realiozimit të përbashkët të produkteve dhe të shërbimeve në tregjet e huaja. si në pikëpamje të racionalitetit dhe të çmimit të shitjes së produkteve. në esencë përmbanë eksport kooperues. 5. ka përvojë dhe i njeh rrethanat në mjediset ku eksportohet. të cilat përfundimisht montohen në formën.Prof. orientimin e ka në tregjet konkrete të synuara. që përkojnë me standardet bashkëkohor në tregjet konkurrente. Dallim shfaqet në faktin se bazohet në dy role të ndryshme të biznesin me rastin e definicionit të cilësive të partneritetit. Me qëllim të eksportit të produkteve finale. më të shquar. Ky i fundit është i karaketrit komplementar. për shembull. Është e kuptueshme. Industria kompjuterike. ose marketingu eksportues komplementar nuk është i njëjtë me eksportin konzorcional. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Tipi i aprë ka të bëjë me bashkimin e forcave të diturisë. Pikërisht nga shkaku i punëve të specializuara arrihet produktivitet dhe racionalitet më i madh në prodhim. si gjithnjë. Është ky një aranzhman i veçantë. i cili në kushtet bashkëkohore gjithnjë e më tepër merr atribute afirmative. Eksporti kooperues Eksporti kooperues është formë e aranzhmaneve partneruese. tipi konzorcional sipas territoreve. me çka edhe eksporti i tyre mund ta ketë domethënien e eksporteve kooperuese.

Aranzhamanet mund të jenë të ndryshëm. Ndonëse janë partenrë jo aq të aformiar në treg. anëtarët që e shoqërojnë bartësit e eksporteve. Meqë kanë kappacitete. nuk ka prijës aq të thesuar. gjeërësia dhe konsistentiteti. por edhe të huaj. që do të thotë se nuk janë të uniformuar. Fleksibiliteti është më i lartë në krahasim me eksportin e tërthortë. të cilat i mundësojnë afirmim dhe mbijetesë.Në këtë drejtim manaxhmenti anagzhon marketingun eksportues që të gjejë forma adekuate. asortimenti që eksportohet është më i begatë për nga thellësia. duhet gjetur mundësi për shfrytëzimin e tyre në mënyrë sa më të plotë dhe racionale. duke e përforcuar pozicionin e tyre në tregjet e synuara. Roli i bartësit të aktiviteteve është i pamohueshëm. i cili nuk e posedon afrimimin për tregjet konkrete të huaja. Nga aranzhamanet partenruese të eksporteve piggy back kanë inters ndërmarrjet që eksportojnë dhe. 2. Produktet mund të eksportohen me emrin e bartësit të eksportit. 5. Dr. duke shfrytëzuar materialin riprodhues nga porositësi. Në kontratat partneruese definohen interesat. 1. Mund të quhen punë për përfundimin e procesit të prodhimit.4. e cilaunifikon efertën për eksport me produkte të njëjta. spese ka dominim në tregun përkatës me imixhin e krijuar nga vet firma dhe markat e shquara të saj.222). Këtu qëndron dallimi themelor në mes konzorciumeve eksportuese. Metodat dhe qasjet e eksportit Piggy back janë fleksibile. Bartësi i punëve dhe i përgjegjësive eksportuese i shton mundësitë e përforcimit të pozicionimit dhe të realizimit të profitit më të madh. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR dhe. i cili mbanë përgjegjësinë për mbarëvajtjen e punëve. Edhe komplementët i kanë interesat dhe leverditë e vta në aranzhmanet e eksportit piggy back. Partnerët e këtyre aranzhmaneve gjejnë lëverditë e veta. Është kjo forma më e lirë për realizimin e programit të marketingut.Prof. por zgjedhet kordinatori. Derisa në eksportin konzorcional të gjithë anëtarët janë të barabartë dhe efektet shpërndahen sipas pjesëmarrjes së tyre. të cilit i dorëzohen outputet. që reflektohen në ren të parë me mundësinë e hyrjes në këtë formë të aranzhmaneve eksportuese të partnerëve të vendit. deri të perspektiva e rëndësishme në tregjet e zgjedhura dhe të synuara. të eksoprti i tipit pigy back vjen në shprehje baza komplementare. Kjo është formë specifike e eksporeteve. për të zbutur saopak gjendjen në ndërmarrje. Mundësohet ekonomia e vëllimit. ngase. por që nuk kanë mundësi të prodhojnë aq sa duhet për përmbushjen e kërkesave të konsumatorëve. njëkohësisht. . duke e ruajtur integritetin e konzorciumit dhe realizimit të planeve të parashtruara për eksport. e zvogëlojnë inferioritetin e tyre. Në këtë drejtim gjenden partnerë që kanë terg me kërkesë të volitshme. siç zbaton poltikë të unifikuar për tregje të caktuara (6. . f. komplimenti. 55 . Ndërmarrjet mund të kenë kapacitete që nëpër periudha të caktuara kohore nuk i shfrytëzojnë optimalisht. edhe bartësit dhe shoqëruesit t këtyre aktiviteteve. Lidhen kontratat në mes partnerëve që kanë tregje dhe atyreve që kanë kapacitete dhe resurse tjera në ndërmarrje. anëtari shoqërues. 372-375. me çka nënkuptohet se ky është ndryshimi kundrejt grupit eksportues konzorcional. të këto grupe të përcaktuara për eksport. produktet e gatshme. Punët lohn (lon) në marketingun eksportues Punët lohn njihen si aktivitete të rëndësishme në marketingun eksportues.

është fjala për punët lohn aktive. që këto produkte janë në pronësi të porositësit. për t’i konfeksionuar dhe prodhuar produkte të gatshme të veshjeve. objketet investuese e tjerë.Prof. mjetet transportuese. Në ktë rast. finalizim. Punët e lizingut e kanë kuptimin e dhënies me qera (qesim) të mjeteve të ndryshme. Për shfrytëzimin e mjeteve paguhet kundërvlera e paraparë në kontratë. Ndërkaq. shakrtin e tjerë). të aeteve dhe të fuqisë punëtore. Merrekn modelet dhe monitorimi i tërë procesit të kryerjeë së opracioneve prodhuese bëhet nga porositësi i punëve. si dhe produktet e gatshme dy herë duhet të kajojnë nëpër doganë.5. Punët e lizingut në marketingun ndërkombëtar Në kushtet bashkëkohore të marrëdhënieve me jashtë lizingu është një formë e veçantë e marketingut ndërkombëtar. 223). bie fjala pelhurna nga partneri i jashtëm. një lloj pasivizimi në tërësinë e aktiviteteve biznesore në ndërmarrje e tjerë. Në kudrin e këtij lloj eksporti punët mund të klafifikohen në aktive dhe në pasive (1. 5. mbajtja aktive e funksioneve të prodhimit. Në realitet këto punë janë shërbime prodhuese. Pasi që materiali. por mund të jetë edhe lizing i tërthortë. duke i pasur parasysh hedhurinat. manipulues e tjerë. nëse firmat dërgojnë material riprodhues apo gjysëm produkte në ndonjë firmë të jashtme për fisnikërim. të pjesërishëm. pra. . ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Ekzistojnë forma të ndryshme të punëve lohn të marketingut eksportues. realizimi i të ardhurave. të kryerjës së ndonjë operacionai në gjysëm produkt ose në matreial riprodhues. 56 .m. nuk është e nevojshme që të doganohen (nëse për produkte të tilla janë në fuqi tarifat doganore). Li\ingu mund të jetë i drejtë përdrejtë. mekanizimet e ndryshme. mjetet e paluajtshme. në rastin ku mjetet i aranzhon ndonjë firmë e specializuar për këto punë. prodhues. d. nga partneti i jashtëm. Punët lohn i kanë përparësitë dhe mangësitë e veta. Karakteri prodhues e ka domethënien e marrjes së materialit ripordhues. kur partneri posedues i mjeteve i jep shfyrytëzuesit. kjo kategori i përgjigjet tipit të punëve lohn pasive. ose i posedojnë pikërisht për destinime të lizingut) t’i u japin të tjerëve me kushte të lizingut. sPunët e lizingut realizohen në bazë të kontratave që lidhen në mes dhësësit dhe marrësit të mjeteve. f. për ta finalizuar në mënyrë komplete produktin.th. Në të njëjtën kohë vehen në spikamë edhe të metat e kësaj forme të aramnait partnerues. Pronarët e kapaciteteve të tilla marrin vendim që për shkaqe të caktuara (kur nuk kanë mundësi t’i shfrytëzojnë vet. Sipas formës së aranzhmaneve të punëve lohn në marketingun eksportues është fjala për eksport sepcifik. Mirëpo dogana e evidencon sasinë e materialit që hyn në tregun vendor dhe sipas normativave e bënë kontrollin gjatë eksportimit (natyrisht. që ushtrohen për nevojat e partnerit të jashtëm. Dr. Punët lohn mund të jenë edhe të karakterit të finalizimit të produkteve. Këto janë të karakterit përpunues. Ndër përparësitë më të theskusra janë shfrytëzimi i kapaciteteve.Mangësitë shfaqen në ndikimet dhe ngulfatjen e eksporteve të mundshme. fragmentarizimi i aftësive kreative të ndërmarrjes. ku bëjnë pesë pajisejet. për çka ndërmarrja që i kryen punët e realizon kundërvlerën që ka të bëjë me punën e kryer. partnerit të huaj. kur nga partneri i jashtëm merret materiali ose gjusmëfabrikatet dhe prëpunohen deri në finanlizim.

faturohet në valutën siç merren vesh. ndërkaq aktualisht zënë vend tejet të rëndësishëm. punët switch. Me kontratë përcaktohet lartësia e qirasë dhe afati sa do të shfrytëzohen kapacitetet e marra me qira. janë të detyruara të punojnë me kompenzim. ndërsa shfrytëzuesi ushtron veprimtari të caktuar me mjetet që i ka marrë në shfrytëzim. Nëpërmjet lizingut mundësohen shfrytëzimet e mjeteve moderne. që mund të ketë prejardhjen në tramp. për dallim nga barteri. tregtia paralele. sipas autorëve të ndryshëm (1. Pronari i mjeteve trealizon të ardhura nga qiramarrja.1. por që malli që këmbehet. 229) radhiten si më poshtë: . ku dominojnë valutat jokonvertibile (të dobëta). Po ashtu. për ndërprejën e saj. e sipas marrëveshjes në mes të partnerëve. të cilat nuk ka mundësi t’i blejë për shkak të çmimeve ose mungesës eventuale të mjeteve financiare për investime. qysh në kohët e lashta. 6. Pas skadimit të afatit ekzistojnë mupër vazhdimin e kontratës. 2. Është ky një koncept që ka gjerur zbatim edhe në periudhat më të hershme kohore. me një qira jo të lartë. Meqë ndërmarrja të shumta ushtrojnë biznese me këso kushtesh. Format më të rëndësishme të punëve të lidhura në marketingun eksportues janë: 1. 57 . Qiradhënësi realizon të ardhura dhe profit. me të cilat këmbimet realizohen me këmbim mall me mall. faktoringur eksportues. 5.Prof. Siguron teknologji dhe pajisje moderne. Punët kompenzuese. qiramarrësi e gjen prokopinë e vet. me ndonjë pjesëmarrje të vogël të parave kesh. rëndom. punët komëpenzuese janë shumë të përhapura dhe marrin përmasa të gjera të implementimit. 6. Po ashtu. punët kompenzuese. Në kushtet bashkëkohore. Qiramarrësi i gjen llogaritë e veta në ushtrimin e ndonjë veprimtarive. produktive. si dhe të arriturat në mjediset e avancuara. metodat e reja. Format e punëve të lidhura në marketingun eksportues Punët e lidhura në marketingun eksportues realizohen nëpërmjet disa formave të zgjedhura. Në mënyrë të thjeshtë aranzhmanet kompenzuese janë sinonim i aranzhmanave të quajtura “Buy back” Punët kompenzuese mbështeten në parimet e veta. 3. ose këmbimet e paguara në formë natyrale me mall më tepër janë të pranishme në shtetet e pazhvilluara. nuk është i detyruar të të rienvetojë në mjetet e marra. barteri. ose eventualish për blerjen e pajisveve me çmime reale të tregut. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Të dy palët. Punët kompenzuese Punët kompenzuese janë formë e arazhmaneve në marketingun eksportues. f. Parimet dhe karakteristikat. dhënësi i mjeteve dhe marrësi i mjeteve për shfrytëzim i gjejnë leverditë e veta. Dr. 4. Eshtë kjo formë e hershme.oferta dhe kontraoferta definohen në mënyrë precize me kontratë.

231 VIZATIM 6. . Punët e barterit janë veprime të thjeshta. zbatojnë këmbime. Derisa të punët kompenuese. që të mos stagnojnë fare.kompenzacioni tringular. Marketing. ndërmarrjet. mund të ndodhin realizime të aranzhmaneve të kombinuara. por edhe me para. Dr.Mund të inkorporohen edhe garancionet banakare. BR. përkatësisht të trampit të njohur qysh në kohët e lashta. në formë të këmbimit natyral. Në rrafshin e punëve kompenzuese dallohen disa lloje të aranzhmaneve kompenzuese. . Vizatim. . përfeksionohen dhe i tejkalojnë teknikat dhe ecuritë në periudhat e mëhershme. Punët e barterit Barteri. si dhe për kontraofertë.Prof. 227. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR . Forma e aranzhmaneve të punëve të barterit inkorporon në vetekëmbimet e drejtpërdrejta të vlerave dhe të sasive ekuvivalente të mallit në mes të vendeve. me mall.kompenzacioni i plotë. Meqë në shumë vende borxhet e pashlyera paraqesin pozicion më të ndiseshëm.një prej kushteve në kontratë mund të jetë që malli që këmbehet gjenezën e kanë nga e njëjta industri. si psh. pa pjesëmarrjeve të pagesave në para. ose letrës kredituese. ndonëse me kalimin e kohës ato ndryshohen. . Medj. të vlerave ekuvivalente në natyrë. f.Pagesa me para sipas precizimeve në kontratë për çdo ofertë iniciale. Në kuptimin bukfal dhe më të thjeshtë barteri e ka këtë formë: BR. muk inkorporohet 58 . Punët e barterit i posedojnë disa karakteristika. të bartesi këmbimet pothuaj janë tërësisht të pastërta. ose të njëjtit sektor ekonomik. Punët e bartesit janë më të përhapura të vendet. në bazë të specifikave që i ka. të cilat kanë borxhe të shumta të grumbulluara e të pashlyera ndaj vendeve të nndyshme. vetëm me sasi të mallit. f. si bie fjala: . nëpërmjet punëve të barterit.komepnzacioni pjesërishëm dhe.2. konnsiderohet fiorma më e vjeter e këmbimeve tregtinë e lidhur.ky lloj i kushtëzimit kontraktues variron nga një fushë në tjetrën. .

secili. Në kontrablerje pagesat duhet të bëhen rëndom me valuta të forta. Kontrablerja e ka rëndësinë e vet. ku janë të pranishme punët me vlera të larta (pajisjet e ndryshme. ndërkaq realizimi i obligimeve sipas kontratës mund të bëehn për 6 muaj. por që punët kanë lidhshmëri dhe janë të kushtëzuara në mes veti. f. po ashtu ekzistojnë. secili siëpas përmbajtjes që e ka. 59 . për aq sa shtohen aktivitetet dhe punëpt konkrete të kontrablerjes. Ndërkaq. 233) në faktin se të kundërblerja eksportuesit i bëhet pagesa menjëherë ose nëpërmjet kreditit për dergesën konkrete. të punët kompnezuese arkëtimi bëhet drejtpërdrejt me mall. në përmbajtje dhe praktikat operative. . f. që përkojnë me përmbajtjen e kontratës së nënshkruar. Pagesat kryesisht bëhen në para të gatshme (kesh). mirëpo realizohen ndaras. por me rëndësi të bëhet realizimi i kontratave sipas dispozitave të konfirmuara në kontratë. Në praktikën e ranzhamneve vërehet dallim në mes të tyre. Punët e kontrablerjes Në marketingun ndërkombëtar kontrabreja është një formë e punëve të lidhura.3. Secila kontratë realizohet në mënyrë të ndraë. BR.Prof. makineritë. e cila gjen implementim të gjerë. Bernard (7. ose në mënyrë të tërthortë. 232 Kur është fja për kontrabrerje që është e lidhur me eksportin apo kontarblerjen që është e lidhur me importet. Këto dy forma janë ploësisht të ndara. në mes palëve kontraktuese. Nuk është e domosdoshme që kontrablerjet të jenë të sinkronizuara. Sipas K. Punët kompenzuese e humbasin renomenë e tyre. VIZATIMI. punët kthyese në mënyrë më të gjerë. mund të jetë e kyçur edhe pala e tretë. me vlerë të barabartë me vlerën e shitur.i gjejjnë interesat e veta. 13. pasiqë përveç palëve kontraktuese. për secilën kontratë ndras. ndonëse të kushtëzuara njëra me tjetrën.Të punët kompenzuese nënshkruhet vetëm një kontratë për palët e involvuara në transakcionet me tipare kompenzuese. mjetet transportuese e tjerë). në mënyrë të veçantë nënshkruhen dy kontrata. edhe kur është fjala për kontratat. përkatësisht nëse e ka ndonjë funksion nëaranzhmanin e kontratblerjes. nëse terminet e mundshme janë precizuar me kontratë. që është në cilësinë e furnitërot ose të blerësit të fundit. ngase janë të pavarur nga njëri tjetri. Me këtë nënkuptohen transakcionet në të cilat shitësi që në punët kthyese të blejë nga vet blerësi ose të arrieht ndonjë aranzhman. f. Bie fjla. ndras. Ndërkaq. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 6. nëpërmjet palës së tretë. Në punët e kontrablerjes punët iniciale kryhen në mënyrë direkte. Të kontrablerja nënshkruhen dy kontrata ndaras. 1. Dallimet në mes këtyre dy aranzhmaneve. dallimet janë të theksuara në mes punëve kompenzuese dhe punëve të kontrablerjes. të pavarur nga tjetra kontratë. Kontratat hartohen dhe nënshkruhen përnjëherë. ndërsa obligimet për blerjet kthyese formalizohen dhe përmbyllen vetëm kur gjenden produktet dhe shërbimet përkatëse. Në kuadrin e kontrablerjes intersimet shtoehn për aranzhamne të tilla veëanërisht në marketingun industrial. ose edhe në periudha më të gjata kohore.Këtu dallohen dy veprime: shitblerja iniciale dhe shitlerja kthyese. sepse i aktivion palët që në transakcione të kundërta t. Dr. 18 muaj.

pozitivisht në punët e tregtisë së. Mosmarrëveshjet janë pasojë e tregtisë së pa ekuilibruar në në mes parterëve. të cilët mund të jenë në numër më të madh. Në transakcionet e punëve switch marrin pjesë tri e më tepër vende me sisteme të ndryshme ekonomike dhe financiare. f.. e veçantë e aranzhmaneve për tpunët e lidhura në marketingun eksportues. Natyrisht për anagazhim e kanë shpërblimin sipas marrçëveshjes. Kur ndodhin komplikime në mes partnerëve të dy vendeve në transakcione të caktuara. që do të thotë intersimi shfaqet me intensitet varësisht nga vendet ose llojet e produkteve. ose e kushtëzuar që ndryshe quhet kontratregtia psikologjike. fianciare e tjerë. Kontratregtinë e mbyllin nëpër etapa. si pë shembull. Mjetet e tilla janë të karaterit strategjik dhe kanë vlera të mëdha.4. Në punët e kontratregtisë. Vendet që kanë valuta të dobëta. punët switch (sviç) ndikojnë... 6.). Dallon nga format tjera të punëve të lidhura në marketingun eksportues. ofset aranzhmanet e tjerë. Kontrategtia psikologjike më tepër bazohet në pajtueshmëri parimore se sa në kontratë dhe realizon në kuptimin e shitjes së mallrave inferiore në vendet e zhvilluara. një gje e tillë nuk është çdokund njësoj. siç janë: tregtia tipike paralele.Prof.. ose objektet investive në suazat e sektoreve ushtarake. Aranazhmanet e quajtura ofset ndodhin për armë ushtarake. siç janë rreziqet politike. VIZATIM. Me këtë nënkuptohet se me switch punët janë të karakterit intervenues. që në këto periudha mund të ndodhin befasi të pakëndshme. Partneri inefrior ka për qëllim të të lidhet me firmat e afirmuara nëpër vende të ndryshme. 235. BR. megjithate reflektohen probleme të ndryshme. siç është kompenzimi. Dr. që kanë të bëjnë me sinkronizimin e pamjaftueshëm të transakcioneve multiplikative. Mund të thuhet se punët switch paraqesin një lloj arbitrazhe ndërkombëtare të karakterit mall-valuta përkatëse të pagesave. Është kjo teknikë e veçantë në marketingun eksportues. Aranzmanat e kontrablerjes shfaqen në forma të ndryshme. kur valutat për pagesë nuk janë të forta dhe zhvlerësohen shpejtë dhe lehtë. Punët switch janë të pranishme dhe të zbatueshe sidomos kur ekzistojnë sisteme ekonomike të dirigjuara nga shteti (socializmi) dhe sistemet që kanë mbështetje në ekonominë e tregut. lidhur. barteri.. posaçërisht në kushtet e kliringut. duke eksportuar nga vendi ku është realiziar është importuar pajisja. Mundësojnë intensifikimin e zhvillimit të tregtisë në formë indirekte apo direkte. Kontratat kthyese realizohen. Punët switch Punët switch janë formë specifike. që dotë thotë se këto janë lëndë e kontratës iniciale dhe rëndom janë të niovelit të shtetit.. me kusht që atyre t’i sigurojë eksportimin në vendin prej ku i blejnë këto mallra. Nganjëgherë quhet tregtia tringfulare. me kohëzgjetjen e kontratktimeve. Në rolin e ndërmjetësuesit. ndërhyn partneri nga vendi i tretë për t’i zgjedhur këto probleme. ose objekte investive. tregtia proaktive. tregtia paralele (kontratregtia e të ngjashme. ose swap (. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Megjithatë. nuk janë stabile dhe për zgjidhjen e 60 .

produktet me cilësi të dyshimtë që plasohen në tregjet e huaja. me uljën e çmimeve mundësohet penetrim nëpër tregje të reja e tjerë. por psaçërisht të diferencat e kursit të valutave. Është karaketristike se ekeportuesi nëpërmjet faktoringut e eleminon rerzikun financiar. mundësitë e motiveve të pamjaftueshme për aranzhmane afatgjata. f. Mangësitë shfaqen për shkak se sviçerët ofrojnë çmime diskonte për të njëjtat produkte dhe kështu i destabilizojnë tregjet e përvetësuara. . Faktoringu eksportues është shumë i rëndësishëm në marketingun eksportues. derisa të kryhen në tërësi punët e të përmbyllet pagesa e përgjithshme. . E ka domethënien e ndërmjetsësimit me mjete financiare. . me të cilat realizohen dhe përllogariten transakcionet e mallrave në me sdy vendeve. Interesi i tij themelor është i ndërlidhur jo vetëm që e përllogaritë për të dy grupacionet e pujnëve (iniciale dhe kthyese). në cilësinë e shitësit ose të eksportuesit. Punët switch i kanë përparësitë dhe të metat e veta. ndërkaq kërkesat e tij për inkasim i mbartë ose i shet të organiztat e specializuar. 70%) të eksportuesit. ngase kontribuon në shtimin e e aftësisë konkurrente të eksportuesit.Prof. në bazë të së cilës realizohet arketimi i parave sipas vlerës së mallit të fakturuar. Ndërmjetëssuesi i specializuar nga vebndi i tretë quhet sviçer. insistohet në në pagesën e pjesërishme të kërkesave për inkasim. i garantuar për tërë sasinë e eksportuar. ku sistemi ekonomik ka valutë të fortë dhe i përket sistemit të ekonomisë së tregut të lirë.5. sigruon financim më fleksibil. i lehtëson kontaktet me institucionet prestigjioze e të ngjashme. Një gjë e tillë arrihet nga përparësitë që i ka faktoringu. Në të njëjtën mënyrë edhe faktori e siguron veteveten. 6. e që janë rrezik për biznesin intervenon partneti i tretë. 552): karakteri multilateral që ofron mundësi për shtimin e tregtisë. blerësi dhe faktori. PËRMBLEDHJE 61 . (psh. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR situatave të padëshiruqra. faktori e merrë parasysh edhe pjesën e rrezikut me të cilin ballafaqohet. Sviçeri i ka interesat e veta në punët inciale dhe në punët kthyese. për të realizuar efikasitetin dhe sigurinë e shitjes së produkteve në botën e jashtme. madje për inkasim. duke zbatuar forma të ndryshme. Në rned të parë afktori përpiqet të jetë i mbuluar. ndikon në zvogëlimin e shpenzimeve. Dr. Në përparësi bëjnë pjesë (Kiggen). për çka lidhet kontrata e faktoringut. Klienti i dërgon mallin blerësit. madje nëse nuk arrihet kjo alternativë. Faktoringu gjithnjë e më tepër bëhet faktor i rëndësishëm për tregtimin e suksesshëm brenda dhe jashtë vendit. politikë më stabile të çmimeve. Në punët t lidhura të kësaj forme janë të involvuar tre subjektë themelor: klienti. . mundëson kontakte dhe penetrime cilësore me tregjet e huaja. Faktoringu eksportues Faktoringu eksportues është mekanizëm i veçantë në punët e lidhura në marketingun eksportues. ngase i eliminon pothuaj në tërësi rreziqetkreditore. transakcionet me atribute glomaze dhe komplekse. Në përllogaritjen e shërbimeve të veta.

4. 7. Dr. Beograd. The Dryden Press International Edition.L. SA. D. 1998. Edwin Duerr Intarnational Marketing and Export Managamanet. 1996. 1998. Medjunarodni marketing. Medjumarodni marketing. Rakita. “Managing Export Marketing” Grower Publishing.. Katz Bernard. Tiranë.Wesley Longman Publishing Company. Terpstra Vern. 6. International Marketing. 2003. 1997. 1990. A. Vezjak..Jolibert. B. Beograd. 5. SA. P. Bazat teorike dhe praktike. Gerard Albaum. ALI JAKUPI Nga praktika e marketingut ndërkombëtar MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Pyetje dhe komente Referencat: 1. Marketingu. I. 1989. 3.Prof. Adisson. 62 . 2.Dubos. Love. Doole and R. JesperStrandskow. Ravy Sarathy. International Marketing Strategy.

me të gjitha fazat: projektuese. Vështirësitë shfaqen në fazën e definicionit të konceptit. sepse përfshin aktivitetet në të gjitha shkallët e objektit investiv. Ekzistojnë lloje të ndryshme të inxhinieringut.inxhinieringu organizattiv. prej atyre fillestare deri të përfundimi komplet.inxhinieringu sistemor. ku nevojitet profesionizëm dhe përgjegjësi shumëdimesionale (1. Inxhineringu organizativ është i përfshirë në të gjitha fazat e punëve të inxhineringut. ALI JAKUPI KREU XII EKSPORTI I OBJEKTEVE INVESTIVE 1.Inxhinieringu kompleks është nivel i lartë me aktivitete dhe ndëlikueshmëri të ndërlidhura.inxhinieringu procesor. Konsiderohet se inxhinjeringu kërkimor është parësor. llojin dhe specifikat e inxhinieringut. 63 . Inxhinieringu që ka të bëjë me investimet është aktivitet i karakterit intelektual. rezultatet e krijuara. vjen në shprehje punëdhënia. Autorë të ndryshëm përkufizohen në numër më të vogël të llojeve të inxhineringut. që është e ndërlidhur me procesin e ushtrimit të punëve që nga ideja deri të shfrytëzimi i efekteve të investimeve. Ndërkaq. 1. që do të thotë se në të gjitha fazat paraqesin vështirësi rreth investimeve. Inxhineringu e ka kuptimin e realizimit të projekteve. f. me karakter interdisiplinar.inxhinieringu kërkimor. f.inxhinieringu eksportues.inxhinieringu projektues. inxhinieringu procesor është forma më e lartë e ekzekutimit të marketingut. ato përbëjnë një proces të tërë të aktiviteteve. ngase paraqet një prej aktiviteteve thelbore të manaxhimit.Prof. Inxhienieringu ndërtimor përkufizohet në realizimin e objekteve ndërtimore. Inxhinieringu projektues çështë i kufizuar në aktivitetet profesionale intelektuale vetëm në fazat e projektimit të objekteve. 116). si dhe përbërja profesionale.inxhinieringu kompleks. Në këtë kompleks jepen ide. koordinimi i aktiviteteve të pjesëmarrësve në investime e tjerë. deri në dhënien e çelësit në dorë. f. .inxhinieringu ndërtimor. ngase i përfshin të gjitha nivelet e aktiviteteve në objektet investive. 20. oprative ndërtimore. . . Dr. gjenden mundësitë. E rëndësishme është që të kuptohet se kjo është formë e lartë e bashkëpunimit me partnerë të huaj. përkatësisht në përdorim të objekteve. . por edhe në të gjitha llojet e inxhinieringut. të definicionit të aktiviteteve operative. madje ka të tillë që bëjnë klasifikime edhe më të gjera. . bëhen planifikimet përkatëse. Pa marrë parasysh. Ndër to si më të rëndësishmet veçohen ( . . Për këtë problematikë zbërthehen çështjet. Në këtë kompleks në veçanti dallohet inxhinieringu. 116). . me të gjitha punët. sipas autorit Peshiq (4. mbikëqyrja e punëve që ekzekutohen.inxhinieringu importues. në ekzekutimin e punëve lidhur me realizimin e investimeve. Punët investive në botën e jashtme MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Investimet janë çështje komplekse. . rezultatet rikrijuese.

. aftësimin e punëtorëve. dërgesen e pjesëve të ndërrimit. Aktivitetet shërbyese të ionzhinieringut mund të organizoheb nëpër firma të specializuara. ndiha financiare. Eksporti i objekteve investive Objektet investive e kanë domethënien e sistemeve dhe të nënsistemeve. harmonizimin financiar të fuqisë blerëse të investitorit. të cilët i sendertojnë synimet e tyre. ose nuk kanë leverdi të zgjerojnë kapacitete për këtë veprimtari.). e jo për marketing të konsumit të gjerë. E tëra kjo është pjesë e strategjisë. si dhe për t’iu përshtatur nevojave të mjedisit të investimeve të huaja.. Në modelet e sistemeve të zhvilluara (të objekteve investive) bëjnë pjesë edhe sistemet shtesë. Të gjitha llojet e sipërcwekura të inxhinieringut janë të lidhura me kurorëzimin e aktiviteteve intelektuale të profesioneve të ndryshme. komponentat e objekteve janë nënsisteme. prodhues dhe riprodhues. Mund të ndodh që oferta dhe kërkesa të paraqiten në disa 64 . të cilat i blejnë ndërmarrjet. Objektet investive. Pjesëmarrësit në punët e sistemeve Punët e sistemeve janë tipike mesorganizative të organizimeve të nivelit të lartë. ku mund të inkorporohen edhe punët kompenzuese. Inxhinieringu është spektër i gjerë i dhënies së shërbimeve për shfrytëzuesit. Ato përbëjnë mjetet investive heterogjene. jepen premtime për punësimin e fuqisë punëtore të atij mjedisi ku kryhen punët investive. të cilat përmbajnë mirëmbajtjen. për dituri të gjithsnshme dhe të specializuar. Të sistemet është fjala për ofertën investive komplete. Me eksportin e objekteve investive nënkuptohet realizimi investiv në mjediset e jashtme. është fjala për marketign mesorganizativ. f. Këto kanë të bëjnë me realizimin e efekteve optimale të objekteve investive. duke përfshirë edhe mundësinë e punëve kompenzuese. Kur është fjala për investimet në vendet e pazhvilluara dhe në zhvillim. Ndërtimi i objekteve industriale. përkatësisht të pozitës devizore të vendit. ose siç quhen ndryshe sistemet. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Inxhinerinfu sistemor përbëhet nga pjesët më të vogla të punëve tçë aktiviteteve. i cili është i kyçur në realizimin e punëve të importit në të gjitha fazat. për t’i marrë punët operative dhe të tjerat. siç ndodh edhe me inxhinieringun importues. Së këndejmi. Inxhinnnnnnnnnnnnnnnnnneringu eksportues i venë në spikamë aktivitetet që kanë të bëjnë me eksportët. si dhe komponentat e objekteve janë produkte. si për shembull: 2. Pra. pjesë përbërëse e ofertës janë shërbimet plotësuese lidhur me mirëmbajtjen.Prof. të cilat e përbëjnë sistemin e tërë. Sistemet (objektet investive) përbëhen nga kompanitë e veta. objektet investime.. Dr. 3. Me qëllim të marrjes së punëve investive. që të gjitha së bashku përbëjnë sistemin e marketingut (1. që janë në cilësinë e nënsistemeve. ndërkaq. Objektet investive janë sinonim i sistemeve. të cilën porositësi i punëve rëndom nuk e posedon. përkatësisht të objekteve investive imponon nevojën për eksperiencë të shquar. firmat porositëse nuk janë në gjendje t’i ndërtojnë vet.

të rregulluara nëpërmjet tendereve. ndikojnë në investimet e dëshiruara. të cilat të ndara ose së bashku me ndonjë organizatë tjetër e japin ofertën për objektin. si dhe kur planifikohen dhe realizohen investimet. por që nuk lidhen në sistem.ofertuesit e sistemeve. të implementimit dhe të financimit të investimeve. . ndërsa vendimmarrjet janë komplekse dhe të ndërlikuara. i cili në tregun investiv shfaq kërkesën për sistem komplet. ose për rolin (?) e kërkesës së komponentave të sistemeve. dobiprurës dhe racional. Inkorporimi i inxhinieringut këshillëdhënës ka rëndësi të veçantë. kontratave të lidhura dhe të ekzekutimit të punëve investive. si bie fjala këshilltarë të marketingut.inxhinjerët këshillëdhënës dhe. prandaj rëndësia e këshillimeve inxhinierike bëhet dita me ditë më e dukshme. . apo të drejtuar kah investitori. pjesë të objekteve. në zgjedhjen e partnerëve kooperues e tjerë. përgatitjet e ekzekutimeve sipas metodologjisë së Organizatës së Kombeve të Bashkuara (OKB-së). janë shumë të nevojshme këshillat inxhinierike (konsaltingjet). i cili komponentën e kyç në ofertën e sistemit. për përfitimin e përvojës së specializuar profesionale. Inxhinierët këshillëdhënës kanë rol të veçantë në procesin dhe në sistemin e marketingut. Dr. repartin. Kërkesa e sistemeve dhe e komponentave të sistemeve paraqitet tek investitori. të cilët kryejnë funksione këshillëdhënëse dhe publike. Kontaktet e tyre biznesore mund të jenë drejtpërdrejt me investitorin. Po ashtu. ku pjesëmarrësit veç e veç duhet të dinë pozicionin e tyre. në sigurimin e punëve teknologjike dhe të know-how. Ekziston oferta kooperuese. Rol të veçantë ka zgjedhja e firmës që ushtron punë këshillëdhënëse dhe inxhinierike. të cilat ofrojnë ndonjë nënsistem. projektet e investimeve. Konsaltingu (inxhinieringu këshillëdhënës) Kur është fjala për gjërat me vlerë. Puna e tyre përfshihet në hartimin e dokumenteve investive.ofertuesit e komponentave. Në procesin e marketingut inkorporohen edhe persona tjerë. të diturisë (Know-How) e tjerë.. Në politikat ndërkombëtare të rregullimit kontraktues të punëve investive aplikohen kushtet e përgjithshme. sepse mundëson konsalting të nevojshëm. me qëllim të strukturimit të kohës për përgatitjen dhe realizimin e projektit. Në punët konsultative përfshihen studimet studimit parainvestive dhe qasjet multidisiplinare. analizat e ekonomitetit. Këto arrihen nëpërmjet konsultimeve të mirëfillta.organizatat shtetërore.. në projektimin dhe në procesin e licitacionit.Prof.kërkesa e sistemeve dhe e komponentave të sistemeve. Pjesëmarrësit e tregut në punët e sistemeve janë: .??? Ofertuesit e komponentave janë ndërmarrjet. 4. Organet shtetërore ndikojnë në punën e sistemit.. Ofertuesit e sistemeve e ofrojnë sistemin që ka të bëjë me shumë komponenta. të konsaltingut. kapacitetin komplet investiv. . si dhe pengojnë ato që nuk janë të leverdishme (politika makroinvestive). mbikëqyrjen dhe harmonizimin e punëve kontraktuese.. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR ndërmarrje. Konsaltingun e organizon firma këshillëdhënëse. . Zgjedhja nuk 65 . në montime dhe në këshillat për manaxhim.

si dhe mënyra dhe teknika e hartimit të ofertës. Shkalla e ofertës Nga aspekti i marketingut shkalla më e kërkuar është sistemi dhe komponentat investive (të sistemeve). oferta e sistemit multiorganizativ. konçiz për interpretim. kushtet e shpëprndarjes së dokumentacionit të tenderit. Vendimmarrja për pjesëmarrje individuale ose të përbashkët në tender. mundësia materiale e ndërmarrjes e tjerë. ku konkursi mund të jetë i hapur ose i kufizuar. i hartojnë normativat dhe preferojnë që ato të zbatohen. Për të filluar punën sipas tenderit. në bazë të licitacioneve. regjisë dhe shpenzimeve të drejtpërdrejta.Prof. . Tenderi përfshinë kushtet kontraktuese. .sh. Në botë dominon mënyra tjetër e grumbullimit të ofertave. përbëjnë bazën për marrjen e këtyre vendimeve: . teknike dhe të kushteteve financiare. potenciali i përhershëm i ekspertëve. Nëse mundësojnë dispozitat ligjore. përgatitjet kryhen sipas katër aspekteve. me rastin e lidhjes së kontratës. Parashtrohen kushtet për punë të caktuara. që në praktikë duhet të merren parasysh faktori kohor.a do të fillohet me hartimin e ofertës. Udhëzimet ofertuesve. është në të njëjtën kohë edhe marrje e vendimit për hartimin e ofertës individuale ose të përbashkët. Porositësi dëshiron që të ketë tregun transparent. Dr. përvoja në territorin e caktuar gjeografik. të cilat mund të radhiten në klëtë mënyrë: . pa dilema. të cilat i ka caktuar porositësi. në të cilat porositësi mund të vlerësojë ofertën dhe më pastaj të shpërndajë porositë. Dokumantacioni për tender përcaktohet në mbështetje me dispozitat ligjore. me kërkesë që në afat të caktuar të japin ofertë sipas kushtetve të tenderit. provizionet ndërmjetsuese. si dhe pasqyrën për të marrë pjesë në shqyrtimin e objektit përkatës. me kushte dhe teknika përkatëse. 5. Një prej çështjeve është parakualifikimi i pjesëmarrësve. të cilat përgatitësit e ofertës i nevojiten për formësimin e ofertës dhe kalkulimin e saj. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR duhet të jetë e rastit. formularët e garancionit. që përbëhen nga shpenzimet për paga. Organizata Ndërkombëtare për Standardizim (ISO) dhe Komisioni Ndërkombëtar për Teknikë. Punët e konsaltingut i kanë kostot e veta. udhëzimet për ofertuesit. ftesën për ofertë porositësi mund e jep edhe pa proces të konkursit (tenderit). P.Aspekti tekniko-teknologjik. si bie fjala eksperienca në vende të ngjashme. / 5. të ketë informacione për referencat e ofertuesve. si dhe elementet tjera që kanë të bëjnë me tenderin. planet.a do të fillohet me ofertën shumëorganizuese. por ajo arrihet në bazë të analizave të faktorëve relevantë. Çmimet e shërbimeve këshillëdhënëse përcaktohen paraprakisht me një vlerë paushale. Dokumentacioni i tenderit duhet të jetë i qartë.a do të merr pjesë në tender. specifikmet. 66 . Çmimet mund të përcaktohen edhe në mënyra tjera.1. Kjo është vetëm një formë e caktuar. duke përcaktuar përqindjen përkatëse në vlerën e objektit industrial (investiv). Dokumentacioni i tenderit Shpërndarja e dokumentacionit për tender paraqet një procedurë. duke ia dërguar firmën dhe dokumentacionin (tenderin) tre e më tepër ofertuesve. parallogaritë. informacionet tjera shtesë (shtojcë).

duhet të jenë të suksesshëm. mund të ndodh kooperimi paralel. Motivet mund të jenë të ndërlidhura me mundësinë e ndarjes së sistemit në subsisteme dhe ndarjes së rriskut në më shumë partnerë. partner të ndryshëm mund të merren vesh për pjesëmarrje të përbashkët në ekzekutimin e projekteve të ndryshme. por që nuk është e domosdoshme që pjesa e tij të jetë më e madhe. Dr. është kafshatë e madhe për ekzekutimin e punëve nga vetëm një ndërmarrës. tendenca kah bashkësia. ndërlidhshmëria teknike. Pra.Prof. MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 5.2. Konzorciumi është organizatë e përbashkët që merret me ofertën dhe ekzekutimin e projektit të caktuar. Konzorciumi si formë horizontale e kooperimit është bashkësi joindividuale dhe në të shumtën e rasteve është bashkësi e ndërmarrjeve të pavarura. përvoja. mundësitë e konflikteve. porse marrëdhëniet e tilla kooperuese mund të marrin formën e bashkëpunimit afatgjatë. . Me rastin e zgjedhjes së anëtarëve duhet të kihet kujdes. gjithnjë ka të bëjë me ekzekutimin kooperues të objektivave individuale komplete në vendet e treta. Në kriteret e veçuara bëjnë pjesë: boniteti. Oferta multiorganizative (kooperuese) e sistemit Meqenëse sistemet janë kryesisht me kapacitete të mëdha. ndërsa anëtarët e zgjedhur të konzorciumit. realiteti. nëse komponenta është e rëndësishme për ofertën multiorganizative. Në këtë mënyrë. se duhet të iket nga kooperimi paralel. solidariteti. për ofrim të ofertave multiorganizative.th. bizneset e konzorciumit duhet të jenë në harmoni me mjediset ku ushtrohen punët. pjesëmarrës i kontratës. Për secilin pjesëmarrës në ofertë vlen fakti se janë të lidhur për një organizatë të ofertës. si dhe në ekzekutimin e punëve investive në botën e jashtme. korrektësia. të cilët merren vesh për një ofertues përgjegjës. po ashtu. ngase kjo etapë paraqet rëndësi të madhe. që do të thotë se fjala është për formën e përvetësuar të ofertës multiorganizative. nëse nuk dëshirohet të bëhet partner kooperues jolojal. imixhi. me qëllim të pjesëmarrjes së ofertës. Mirëpo.m. konsekuenca 67 .Aspekti komercialo-financiar. përkatësisht kah vendimet e bashkësisë. Me rastin e eksperimentimit të sistemit.Aspekti juridik dhe. kjo paraqitje është njihet si kooperim ndërkombëtar. Meqenëse ekzistojnë specifika në konstrukcionin juridik. përkatësisht kooperuese të sistemit. . Vendimi për hyrje në konzorcium duhet të jetë i motivuar në mënyrë adekuate. knowhow për dispozicion. që d. për një projekt. ku marrin pjesë disa kontraktues. Ndërmarrësi gjeneral i porosisë është pjesëmarrësi kryesor i marrëveshjes me rastin e eksperimentimit të sistemit. Në realizimin e projekteve të tilla. i cili vet i gjenë pjesëmarrësit në ofertë e që ata nuk kanë obligime kontraktuese ndaj porositësit. ose me ekzektumin e më shumë projekteve.Aspekti organizativ. Pozicioni i ndërmarrësit në marrëveshje është i lidhur me aftësinë e tij për integrimin e kompanisë së nevojshme në sistem projektimin e përbashkët të sistemit (drejtimi i akuizicionit). partnerë të ndryshëm mund të merren vesh për bashkëpunim në mes veti. Fjala është për kooperim të formës organizative të veçantë. Përgjegjësia e subkontraktuesit ka të bëjë vetëm me komponentën e sistemit të tyre. ALI JAKUPI . ndërmarrje.

që ka garancion solidar. Këto ndryshe quhen “konzorciume në stoqe”. Për konzorciumin e çelur flitet në ato kushte kur bashkësinë e formojnë personat e brendshëm. që dallohet dukshëm nga oferta e produktit individual investiv. ndërsa brendapërbrenda konzorciumit është i kufizuar.Konzorciumet që formohen si persona juridik të pavarur. të cilat më parë dhe përherë janë të lidhura si bashkësi eksportuese. ku me blerësit kontrollohet vetëm një ofertues. që vepron ndaj blerësit. Mundësia e kapitalizimit të teknologjisë mund të shpie të një bashkëpunim i tillë. Hartimi i ofertës Hartimi i ofertës për plasmanin e komponentave të sistemit është proces i veçantë i veprimtarisë. që del nga eksperimentimi i sistemit. ngase në rast të caktuar formësohen në konzorcium të vërtetë. shumë më lehtë arrihet deri të marrja e punëve dhe nënshkrimi i kontratave në ato mjedise. me qëllim të përpunimit të ekspertizës të sistemit në tregje të caktuara të huaja. Produkteve të ndryshme (pajisjeve). Është fjala për punën tekniko-teknologjike që kërkohet e që duhet të jetë e lidhur ngushtë me 68 . në rastet kur ekzistenca e bashkësisë ndaj blerësit është e njohur publikisht.. 5. pra. Eksperimentimi i sistemit në firmën e jashtme të inxhinieringut themelon ndërmarrje të përbashkët për plasimin e sistemit. ka më shumë. konzorciumi mund të ketë disa forma: Prej tyre mund të veçohen (1. e që mund të kenë domethënie si të shoqatës.) . Kështu. ngase kështu vjen deri të porosia në atë vend. 5.3.. kur ndërmarrja horizontalisht kooperon në bazë të kontratës së konzorciumit. duke i ndërmarrë obligimet e manazhimit. që janë më pak komplekse dhe të standardizuara. e më pak në SHBA.Konzorciumet që formohen në cilësinë e shoqatave dhe. Dr. Kërkimet e tregut dhe format tjera Në shitjen e sistemeve rrallë gjenden koalicionet e ofertave. kur puna është në “çelës” vazhdon pas punës “produkti në dorë” dhe me punën “produkti në treg”. .4. Formë e posaçme e bashkëpunimit mund të krijohet në mes ofertuesve të sistemeve dhe blerësve në botën e jashtme. por lloj tjetër i Joint Ventures. Konzorciumi i hapur ka të bëjë me konceptet. me të gjtiha fazat e manaxhimit të marketingut. f. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR e tjerë.Prof. Ekzistojnë edhe konzorciume të hapura dhe të çelura. por që blerësit i garanton cilësinë e përfaqësuesit gjeneral. Në pikëpaje organizative. Kërkimet e tregut Joint Venture janë të rëndësishme me rastin e themelimit të ndërmarrjes së përbashkët. por që nuk janë persona të pavarur juridik.Konzorciumet që formohen vetëm në bazë të kontratës. të vendit në të cilin do të jetë domicili i konzorciumit. ose më lehtë bëhet kyçja në konzorcium në botën e jashtme. Këtu nuk është Joint Venture. kur është fjala për Joint Venture.sh. Konzorciumet më shumë janë të përhapura në Evropë (p. Sistemi eksportues. Wolgswagen). sepse marketingu gjithnjë e më tepër po shndërrohet në marketingun e pas shitjes. . me qëllim që të arrihet deri të puna e përbashkët në botën e jashtme. Për format e konzorciumit vendoset sipas sipas të drejtës kombëtare.

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR elementet e ofertës së tregut.. Këto elemente janë të natyrës komercialo-financiare, juridike-organizative, të gjitha të lidhura me punë të ardhshme investive. Hartimi i ofertës mund të bëhet në mënyrë cilësore, nëse më parë bëhen të njohura kushtet në mjedsisin investiv dhe në tregun e jashtëm, njohuri këto që arrihen nëpërmjet kërkimeve të tregut dhe të kërkimeve të marketingut. Me këtë rast, falë kërkimeve të nevojshme, tregu bëhet transparent, njihet struktura dhe teknika e konkurrencës, njihen strukturat dhe kushtet investive në botën e jashtme. Në mjedise përkatëse njihen rreziqet, si dhe përparësitë në ato mjedise e tregje. Hartimi i ofertës mbështetjen e ka në: - aspektin teknik, - aspektin komercial dhe, - aspektin financiar. Oferta i ka edhe komponentat e termineve, të cilat të gjitha së bashku komponohen në planin e termineve (plani terminor), si dhe në vlerësimin e ofertave të pavarura.

5.4.1. Aspekti teknik i ofertës Oferta përbëhet edhe nga aspekti tekniko-teknologjik, me qëllim që të jetë adekuate, në nivel të duhur. Me qëllim që të njihen mirë elementet tekniko-teknologjike të projektit, përparësitë e ofertuesit dhe mangësitë eventuale të projektit, mundësitë e inkorporimit të partnerëve, liçencat e teknologjisë dhe referencat e atyre që paraqiten, merret për bazë aspekti teknik i ofertës. Përmbajtja minimale e ofertës teknike të ndërmarrjes në ekspertizën e sistemit dhe të komponentave të tij, mund të jetë përafërsisht si vijon (......): - Parametrat e paraparë të objekteve dhe të komponentave të tij mund të jenë kapacitetet e objektit, cilësia e produktit, korigjimet në kushtet e punës dhe të materialit riporodhues, të energjetikës së zgjedhur, kushtet për të arritur deri të vlerat e garantuara (cilësia e lëndës së parë, të kapitalit e tjerë); - Vlerat ekzistuese të cilat nuk janë përfshirë në garancion, ndërsa janë të rëndësishme për blerësit. Në këto vlera bëjnë pjesë kapitali i nevojshëm themelor dhe qarkullues, si dhe nevojat për fuqi punëtore; - Arsyetimi i devijimeve të kërkesave të blerësve, aplikimi i pajisjeve tjera (të prodhuesve ose mekanizmave tjerë), efektet tjera të (të prodhuesve ose të mekanizmave tjerë), efektet tjera të komponentave të pjesës së objektit, mospërfillja e treguesve të tregut (p.sh. karxhimi maksimal i ujit për ftohje), devijimi i standardeve të përshkruara, propozimi i zgjedhjeve më të mira propozimi i alternativave të ofertave në kuadër të ofertës bazë); - Vrejtjet lidhur me punën në objekt, si dhe shpjegimet tjera, siç janë organizimi i punishtës, ku do të ekzekutohen punët operative e tjerë. Pjesa tekenike e ofertës faktikisht përbëhet nga dokumentacioni teknik, i cili duhet hartuar dhe përmban projektet e objektit investiv (të sistemit). Megjithëkëtë, projektin e objektit mund ta bëjë edhe porositësi, investitori, nëse ka ekip cilësor të projektuesve. Mirëpo, këtë punë mund ta bëjë vet ofertuesi, i cili është i interesuar të konkurrojë dhe të fitojë objektin investiv për ta ndërtuar, pajisur, deri të kryerja e fazave, përfundimisht deri në dorëzimin të blerësi, përkatësisht tek investitori.

69

Prof. Dr. ALI JAKUPI 5.4.2. Aspekti komercial i ofertës

MARKETINGU NDËRKOMBËTAR

Pas hartimit të pjesës teknike të ofertës, pra, të punëve të kryera nga ekspertë të specializuar, ku përfshihen punët tekniko-teknologjike, specifikimi i materialeve dhe i pajisjeve, me specifikimin e shërbimeve fillon përgatitja komerciale e punëve. Pjesa komerciale përfshinë kalkulimin e shpenzimeve komerciale, si dhe prognozat e ofertave të hartuara. Me rëndësi të veçantë është përcaktimi i çmimit të sistemit dhe të komponentave. Në vazhdimësi pason kalkulimi i çmimeve të sistemit të komponentave. |Procesi i vënies së suazave të çmimeve përbëhet nga shakllëzimi: një deri në katër (I - IV). Qëllimi i shakllëzimit të parë është kornizimi i kërkesave nismëtare, lidhur me çmimin e ofertuesve. Ndërkaq, qëllimi i shkallëzimit të dytë është përcaktimi i çmimit të përbashkët nismëtar (çmimit në ofertë). Qëllimi i shkallëzimit të tretë është se nëpërmjet konsultimeve ose modifikimeve të arrihet deri të çmimi i porosisë, ndërsa qëllimi i shkallëzimit të katërt është arritja deri të çmimi i përbashkët i realizueshëm i projektit, përkatësisht sistemit.

5.4.2.1. Kalkulimi i çmimit të sistemit dhe të komponentave Për kalkulimin e çmimit të sistemit dhe të komponentave përdorem metoda të ndryshme. Në tërësi metodat klasifikohen në dy grupe: 1. Metoda e formësimit të çmimit orientues, pa përdorimin e të dhënave mbi sasinë e specifikuar dhe, 2. Metoda e verifikimit të çmimit në bazë të çmimit të specifikuar. Çmimi orientues caktohet në tri mënyra, por pa sasi të specifikuar. Analizohen në shkallë fillestare të çmimeve, përderisa projekti ende nuk është detajizuar. Lidhur me çmimin orientues zbatohen këto metoda: - metoda modifikuese, - metoda e shpenzimeve të veçanta dhe, - metoda e madhësive ndikuese. Metoda modifikuese mundëson vlerësimin e shpenzimeve të gjithmbarshme të projektit. Mbështetet në projektet e realizuara që janë të ngjashme dhe mbi to këtë bazë jepet çmimi i tërësishëm i projektit. Merren në konsiderim specifikat, normat e inflacionit, faktorët korrektues, si dhe të ashtuquajturit indekset e eskalacionit të çmimeve. Metoda më e njohur modifikuese është metoda eksperimentale, e cila jep rezultate të mira, sidomos nëse dy objekte gjenden në fushën komparative të kapaciteteve. Formula e kësaj metode është (1, f......): SHA/SHB = KA/KB Ku; SHA = shpenzimet e objektit (sistemit) A; SHB = Shpenzimet e objektit B; KA = Kapaciteti vjetor i objektit A; Kapaciteti vjetor i objektit B.

70

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Metoda e shpenzimeve të veçanta mbështetet në bazën e njësive themelore të investimeve, si dhe në kapacitetet e instaluara. Veçori e kësaj metode është mundësia e kalkulimit të shpejtë dhe global. Çmimi i investimeve varet nga njësitë e investimeve. Metoda paraqet regeresionin e thjeshtë në bazë të çmuarjes, madje në bazë të përvojës. Metoda e madhësive ndikuese përbëhet nga qasjet e ndara në tri shkallë, siç janë: - analiza e madhësive potenciale ndikuese në shpenzimet e ekzekutimit (variablet e pavarura), të cilat në shkallën e ofertës mund të maten; - verifikimi i lidhjeve në mes variablave të pavarura me madhësitë e shpenzimeve të kryera në të kaluarën, në barazimin e regresionit, zbatimi i ekuacioneve të regresionit (llogaritë multiplikative regresive); - për prognozimin e shpenzimeve të kryerjës së projektit komplet. Në grupet e shpenzimeve të specifikuara dallohen dy metoda: • metoda e projektimit global dhe, • metoda e projektimit të detajizuar. Çmimet quhen të specifikuara kur kalkulohen në bazë të specifikave sasiore. Metoda e projektimit global, emërohet kështu për shkak se bazë për të është koncepti global teknik i investimeve. Kjo është e lidhur me projektin e investimeve. Metoda e projektimit të detajizuar mbështetet në procedurën e detajizuar, në projektin e ri komplet, në regjistrimin e detajizuar të sasive dhe në analizën e çmimeve të veçanta.

5.4.3. Aspekti financiar i ofertës Parametri financiar i ofertës duhet të trajtohet si faktor i konkurrencës në fushën e plasmanit të sistemit dhe të komponentave. Në tregjet investive mundësitë financiare dhe komerciale për marrjen e kredive janë të llojllojshme. Kreditë komerciale dhe financiare janë elemente të rëndësishme në mes të ofertuesve të pajisjeve investive ndërkombëtare dhe inputeve tjera investive. Kohëzgjatja e kthimit të kredive, norma e interesit, greis perioda (perioda e pushimit fillestar të pagimit) janë elemente vendimatre për ato vende e ndërmarrje, që nuk janë aq të zhvilluara dhe iu mungon kapitali në valuta të forta konvertibile. Në kohën më të re paraqitet inxhinieringu financiar i porositësit, do të thotë inxhinieri i caktuar në sektorin e harton konstruksionin financiar të investimeve, gjen burimet e mundshme të financimit dhe ndihmon në përgatitjen e kontratave financiare. Të shumtën e projekteve nuk i financon. Në financim marrin pjesë institucionet e brendshme publike kombëtare e ndërkombëtare. Kredi shtetërore japin vendet e zhvilluara, të cilat iu akordojnë vendeve në zhvillim, për të blerë pajisje investive në ato shtete që i lejojnë kreditë e tilla. Institucionet ndërkombëtare financiare (IBRD, tash BB) udhëheqin politikë për zhvillimin e vendeve nëpër botë. Konstrukcioni financiar është i llojllojshëm. Secili ofertues kamator kërkon konstruksion më të volitshëm. Ndërkaq, të gjithë ofertuesit së bashku, me zgjedhjet e tyre financiare, paraqesin miksin e punëve financiare. Kreditë janë të llojeve të caktuara. Me rastin e hartimit të konstruksionit financiar duhet pasur parasysh disa çështje të rëndësishme. Të financimet e mëdha hyjnë konzorciumet banakare kombëtare dhe ndërkombëtare, ku secili pjesëmarrës në ofertë e bënë konstrukcionin financiar të nënsistemeve. Norma kamatore (e intersit) mund të jetë 71

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR fikse ose e ndryshueshme. Afati i kthimit të kredisë mund t;i pëprgjigjet mundësive të blerësve e tjerë ....

5.5 Plani terminor Shkalla tekniko-teknologjike e projektit, çmimi kontraktues, konstrukcioni financiar, kushtet e pagesës, servisimi pas shitjes, kyçja e kooperantëve vendor, arsimimi dhe trajnimi i kuadrave, si dhe ndihma në drejtim të reparteve, paraqesin elemente që kanë ndikim në zgjedhjen e ofertës. Këtyre faktorëve iu shtohen edhe komponentat e termineve, që kanë të bëjnë me afatin e përcaktuar, dinamikën për kryerjën e të gjtiha punëve, deri në finanlizimin e sistemit. Me planin terminor që ka kuptim të gjerë, përcaktohet saktësisht momenti kur objekti do të lëshohet në punë. Afatet mund të jenë të ndryshme, varësisht nga madhësia e objektit investiv, nga shkalla e ndërlikushmërisë dhe elemente tjera që i vështirësojnë punët operative ndërtimore, instaluese, instalimet e teknologjive të sofistikuara. Si do qoftë, afatet duhet të jenë të kapshme, të precizuara dhe të kalkuluara mirë, në mënyrë që të jenë të qëndrueshme, mundësisht pa ndryshime, ndërsa afati i përcaktuar të respektohet rigorozisht. Përgatitja e mirë e ofertës është një shkallë e siguruar e suksesit. Për këtë arsye, serioziteti në parapërgatitje dhe përgatitje reflektohet pozitivisht edhe në procesin e punës së kryer sipas planit orientues terminor. Plani në fjalë ka funsione të shumta, ndonëse veçohen dy më të rëndësishmet. Së pari, i kornizon fushat se ç’duhet vepruar ne realizimin e projektit, si një mjet udhërrëfyes, që me këte krijohen obligime për ofertuesit, përkatësisht realizuesit të ofertave. Së dyti, i cakton bartësit konkret për kryerjën e punëve dhe përgjegjësit të cilët duhet të jenë koshient për punën që e kanë marrë mbi vete, për ta realizuar sipas kontratës. Terminet bazohen në parametra, teknika organizative dhe financiare të projektit investiv. Terminet e volitshme dhe të sigurta, me supozime se do të përfundojnë me sukses, janë elemente që joshin porositësin e punëve (investitorin). Për të gjitha punët e projekteve investive lidhen kontratat ku precizohen detajet për të drejtat dhe obligimet. Para se të lidhen kontratat, mbahen kontakte dhe konsultime. Në biseda definohen planet, kushtet financiare dhe pagesat, çmimi i ofertave, plani terminor e tjerë. Shkalla e realizimit të kontratave përfshinë drejtimin dhe ekzekutimin e projekteve, dërgesën e projekteve investive, ndërrimin dhe mirëmbajtjen, montimin, mbikëqyrjen e punëve që i kryen subjekti përkatës. Po ashtu, kaptinë e veçantë është hartimi i procedurës së kapaciteteve në punë, puna provuese, servisi i pas shitjes, udhëheqja e projekteve, dorëzimi dhe shitja e produkteve. Këto janë çështje me specifika, që imponojnë nevojën për angazhime të posaçme.

5.6. Veprimtaria e pas shitjes (eksportit) të sistemeve 5.6.1. Politika akvizicionale e pas shitjes

72

Teknologjia bashkëkohore dhe arsimimi i kuadrave për këtë teknologji. 5. Beograd. Branko. mundëson lidhshmëri më të fortë në trajten e marrëveshjeve kooperuese. Medjunarodni marketing. referencat sasiore e kështu me radhë. të cilat nëpërmjet njësive të përbashkëta eksportojnë sisteme dhe nënsisteme. Zagreb.6. Marrëdhëniet stabile në koalicion e forcojnë edhe obligimin në mes të partnerëve. Nëse nuk ka referenca për sistem. SA. veprimtaria e eksportuesit drejtohet nga blerësi potencial. Tesic P. të cilat janë hartuar në mënyrë individuale. 4. Dr. Nga aspekti i prodhimit mbizotërojnë ndërmarrjet e përbashkëta të ofertuesve komplementar. Në qoftë se një lidhje është e tillë dhe tregohet e suksesshme në suaza të kritereve përkatëse. 1967. 73 . SA. R. Ndërlidhshmëria kooperuese pas shitjes Në procesin e pas shitjes të eksportit të sistemeve. ekzistojnë mundësitë e përbashkëta për kooperim të përbashkët. Koalicioni fillon me lidhshmërinë adhoc. Previshic. PËRMBLEDHJE Nga praktika e marketingut ndërkombëtar Pyetje për diskutim Referencat 1. kooperuese dhe si të tilla ia shtojnë prestigjin. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Politika akvizicionale e pas shitjes mbështetet në referencat. ndonjë objekt të ekzekutuar në degë të ngjashme. Inzinjering u izvozu. garancione e tjerë. për realizimin e porosisë. pjekurinë teknike eksportit të sistemeve. 3. D. Lidhshmëria bëhet në projekte investive.2. Masmedia. ka mundësi të ofrojë referenca për know-how. Dozen. Lidhja tjetër dhe format e shërbimeve krijohen nga liçencat dhe akvicionet e jashtme Know How. 1989. që të informohen në mënyrë të ndërsjellë për qëllime të ndryshme investive në botë për porositë e marra. eventualisht tërheq shfrytëzimin e sistemeve nga vendet në zhvillim. Medjunarodni marketing. prandaj me rastin e shfaqjes para kualifikimit kërkohen dëshmi. 1998.Prof. Në saje të këtyre bashkëpunimeve.. Vezjak. 2000. përkatësisht koalicioni i llojit të vet. 2. Hap tjetër është krijimi i bashkësive të eksportit të sistemeve. Medjunarodni marketing. Beograd. Beograd. Në nivel tjetër është themelimi i ndërmarrjes së përbashkët. Me anën e kërkesave blerësi potencial i krahason këto preferenca. ndërsa në masë më të vogël ndërmarrjet e përbashkëta të konkurrentëve të pjesërishëm. ose të kontratës kooperuese. Me këtë dëshirohet të arrihet edhe ndërlidhshmëria e pas shitjes.

Me këtë nënkuptohet se aktivitetet e kërkimeve mund të organizohen dhe të sendertohen edhe pa realizimin e eksporteve dhe të importeve. Inovacionet e zbuluara nuk do të thotë se liçencohen të gjitha.eksperimenti kryesor. të orientuara kah tregu. sa të mos mbarten produktet. Procesi i kësaj bartje nxitë diferencimin e procesit të intuitave dhe të inovacioneve. Me tregun e huaj mund të penetrohet në atë mënyrë. 2. si e mirë jomateriale. mirëpo. para së gjithash. Shkallët e pjekurisë së inovacioneve mund të paraqiten kështu (1.sh. Inovacionet mund të jenë rutinore dhe jorutinore. Punët e orientuara kah tregu përmbajnë prodhimin liçencues në botën e jashtme. të inovacioneve industriale që i ka zhvilluar dhënësi i liçencës. E drejta e shfrytëzimit mund të jetë ekskluzive në fusha të caktuara. zëvendësimin e liçencave. 4. Bartja e prodhimit në botën e jashtme mund të realizohet në mënyrë të tërthortë (pa eksportin e kapitalit) dhe të drejtpërdrejt (me eksportin e kapitalit).Prof. Faktikisht liçenca është leje për shfrytëzim ekonomik.eksperimenti laboratorik. Shkalla e dytë – prototipi – mosha . Kalohet në kontributet e menjëhershme dhe vijuese me kombinimin e tyre. Bartja dhe transferi i teknologjisë është është bartja e inovacioneve dhe kryhet nëpërmjet liçencave. Me fjalë tjera. Liçencat më të njohura janë laseri. miniprocesorët e tjerë. të bazuara ose themelore. raketat nukleare. Prodhimi liçencues në botën e jashtme Në aspektin e tërthortë. produkti. prodhimi liçencues është forma më e përhapur në alokacionin e prodhimit ndërkombëtar. ALI JAKUPI KREU XIII MARKETINGU NDËRKOMBËTAR HYRJA NË TREGUN E HUAJ PA INVESTIMIN OSE ME INVESTIMIN E KAPITALIT 1. Karakteristikat e zgjerimit të bashkëpunimit pa investime të kapitalit Koncepti i marketingut ndërkombëtar sjell risi të rëndësishme. si p. Dr. f. Prodhimi liçencues në botën e jashtme është prodhimi që realizohet në bazë të bartjes së inovacioneve individuale. Inovacionet e orientuara kah tregu liçencohen. Proceset intuitive (të inovacioneve) kanë për qëllim kërkimin e ideve për zgjidhjen e problemeve në bazë të metodave kreative. Shkalla e parë – ideja – patenti – plani – reçeta. Pjekuria e tregut. 163): 1. por që prodhimi të bartet në eksportin e vendit të huaj (rialokacioni i prodhimit) dhe kështu i ofrohet konsumatorit në botën e jashtme. Është një formë që mundëson formimin e tipeve tjera. procedura teknologjike e tjerë. jo vetëm në këmbimin ndërkombëtar. eksporti është vetëm një prej formave të mundshme të furnizimit të tregut të huaj. Procesi i inovacioneve rezulton nga zgjidhja komplete e problemeve. Shkalla e tretë – seria . Kjo zgjidhje bartet në treg. e cila është e mbrojtur në kohë të caktuar ose përkohësisht. 74 . 3. 2. pagesën e kundërshpërblimeve.

kufizimet e importit nga bota e jashtme (lartësia e mbrojtjes doganore) e pengojnë marketingun eksportues. Derisa marketingu teknik shpjegon si të prodhohet produkti. Kjo është e mundur.sh. punë që e bënë marrësi. Ekziston edhe know how marketingu. por që shpeshëherë shtrohet pyetje se a është liçenca alternativë e eksportit. Kërkimi i efekteve nga heqja dorë e vëllimit të prodhimit për shkak të liçencave në degresionin e shpenzimeve arrinë në pozitë që për dhënien e liçencës shpenzimet zvogëlohen. ngase dhënësi vjen deri të kufizimi i vlerës së shitjes së produkteve të gatshme. Liçenca e pastërt përmban vetëm një të drejtë të mbrojtur. Liçenca është alternativë e lirë. Dhënia e liçencës bazohet në motivin e shtimit të profitit. Shpenzimet e tërthorta janë të lidhura me prodhimin e liçencës. kontakte në mes marrësit dhe dhënësit të liçencave. ose e kombinuar me disa oferta. pasi që fitimi eksportues shndërrohet në shpenzimet e marrësit të liçencës. Dhënësi i licences motivohet nga interesat e veta. know how marketingu trajton problemet e afirmimit të produktit në treg. rritja e përbashkët e potencialit të lartë investues përmban strategji orientuese kah tregu. liçenca për patent për shenjën e mallit dhe për lejen e mallit. liçencat e kombinuara janë më të përhapura në mënyrë më të gjerë. në mjediset e zgjedhura. që ky është vendim biznesor. së pari organizohen konsultime. Përmbajtja e liçencave themelore e ka çmimin e liçencës. Ekzistojnë edhe motive tjera për prodhimin e liçencave.Prof. cilësinë e eksportuesit. së pari ekziston iniciativa. ose për arsye kooperuese. Bisedat dhe konsultimet përfshijnë përmbajtjen e liçencave. Për të hyrë në punë liçencuese. siç ndodh edhe me marrësin e liçencës. me qëllim të përvetësimit. që reflektohet në procesin e biznesit në tërësi. për të konstatuar shkaqet e kufizimeve në ato vende. hyrjes në tregje para se të hyjë konkurrenca. do të thotë dhënësi dhe në marrjen e liçencës. nëse marrësi i liçencës është në pozitë më të mirë në krahasim me tretmanin. kështu që në të hyrat e drejtpërdrejta të dhënies së liçencës. Çmimi i liçencës është shpenzim i drejtpërdrejtë i marrjes së liçencës. Procesi në punën liçencuese Punët liçencuese në botën e jashtme vijnë në shprehje për arsye profiti. 3. Liçenca si alternativë e eksportit është çështje e veçantë. Për një veprim të tillë ekzistojnë motive përkatëse. pasi që iu mungon teknologjia. të tërthortë dhe me dhënien e inovacioneve. Janë të njohura edhe liçencat Know-How. Inciativa ka të bëjë me marrësin e punëve. P. Për shembull. me paketën e liçencës 75 . Puna liçencuese bazohet në dhënien e liçencës. kushtet e mbrojtjes dhe shpenzimet. krijohen mundësi për shtimin e të ardhurës së drejtpërdrejt. Në bartjen ndërkombëtare dhënësi dhe marrësi e liçencave nuk ballafaqohen me të njëjtin treg. së pari nevojiten kërkimet e tregut të zgjedhur dhe të synuar. Dr. Nëse gjithësesi paraqitet nevoja për bashkëpunim ekonomik me vendet dhe tregjet e tilla. Motivi i tillë bëhet në mënyrë të drejtpërdrejt. Ndërkaq. Liçenca është njëra nga alternativat e eksportit. i cili përfiton përvojë dhe njohuri për procesin teknologjik dhe proceset e tjera të drejtuara në kahe të tregut ndërkombëtar. Këto janë know-how lejet. Oferta e liçencuesve mund të jetë e veçantë. Për të lidhur kontratën. Për dhënien dhe marrjen e liçencës është fjala për kalimin e prodhimit të liçencës në botën e jashtme. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR në lidhje me punën liçencuese dhënësi heq dorë nga e drejta e monopolit në shfrytëzimin e inovacioneve industriale (patenti dhe know-how).

faktorët e shumtë që janë të pranishëm dhe ndikojnë në mjediset e caktuara. ngase ato marrin orientime për veprime të përbashkëta. të cilat pas Konferencës në Kolumbi. Marrja e vendimit për çështje të tilla nuk është i lehtë. përkatësisht të internacionalizimit të prodhimit. përkatësisht marketingu transnacional. duke i pasur parasysh faktorët dhe rrethanat. por në përgjithësi nëpërmjet tyre internacionalizohet prodhimi. madje nëpërmjet Joint Venture. në Azi. Shtetet e Afrikës investimet i bashkojnë në shenjë të 76 . Format e biznesit janë të lidhura. si dhe internacionalizimi i prodhimit dhe i kapitalit karakterizohen me investime të drejtpërdrejta. përcaktohen për formën e Joint Venture. për të avancuar dhe përforcuar aftësinë konkurruese ndërkombëtare. Këtë proces e lehtëson dhe e ndihmon posaçërisht marketingu ndërkombëtar. ku kompanitë multinacionale dhe ato transnacionale themelohen në mbështetje të fuqisë ekonomike që e patën gjatë dhe pas luftës. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR dhe shpenzimeve.Prodhimi multinacional Prodhimi multinacional e ka kuptimin e konceptit të ndarjes ndërkombëtare të punës. Si në rastin e parë. për konsultime dhe marrëveshje të përbashkëta. themelohen ndërmarrjet binacionale dhe multinacionale. Paketi i kompletuar rezulton nga paketi i liçencës dhe tregon se çfarë do të jep shënësi i liçencës. shfaqen dhe sendertohen nëpërmjet kredive të huaja. kooperues. hyrja në tregun e huaj nëpërmjet prodhimit në bazë të investimit të kapitalit. 2. 4. Këtë rrugë e zgjedhin shtetet në zhvillim. Përveç kësaj forme. ashtu edhe në të dytin. Procesi i multinacionalizimit të prodhimit fillon në vitet e ’60. bëhet në saje të internacionalizimit të mallit.Prof. Secila formë e bashkëpunimit i ka specifikat e veta. me çka nënkuptohet bashkimi i resurseve të vendeve në zhvillim. Veçoritë e strategjisë së investimit të kapitalit në tregjet e huaja Internacionalizimi i kapitalit vjen në shprehje sidomos pas Luftës së Dytë Botërore. Rrugën amerikane më vonë e ndjekin edhe shtetet tjera të perëndimit./ Internacionalizimi bëhet së pari nga SHBA. Kërkesat për mbështetje në forca vetjake bëhen gjithnjë e më të reduktuara. që do të thotë për themelimin e ndërmarrjeve ndërkombëtare të përbashkëta. Hyrja në tregun e huajnë përmjet investimit të kapitalit 1. Këto kompani. në Afrikë dhe në Amerikën Latine. lizingut e tjerë. Si rezultat i bashkimit të formave të tilla. pra. që rezulton nga strategjitë e mbështetjes në forca të përbashkëta. i cili më së miri dhe më së shumti iu përgjigjet objektivave të bashkëpunimit ekonomik në relacionet Jug-Jug (është fjala për vendet në zhvillim). si dhe cilat kundërshërbime marrësi i liçencës. Dr. Kjo e ka domethënien e themelimit të ndërmarrjeve vetjake në botën e jashtme. internacionalizimi i prodhimit bëhet në bazë të eksportit të kapitalit. në veprimtarinë investive të ndërsjellë dhe në marketingun kooperues. për bashkimin e investimeve. proces ky i cili gjithnjë zgjerohet dhe kryesisht paraqitet në tri kontinentet e pazhvilluara. Qasja e tregut sipas kësaj strategjie ka refleksione që dalin nga marketingu multinacional.

fitimi i përbashkët dhe rreziku i përbashkët. Në Azi bashkimin e investimeve e realizojnë kryesisht në degët kapitalo-ekstensive. teknologjitë. Kapitali i bashkuar.Prof. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR solidaritetit. si një shprehje e përbashkët për forma të shumta e të llojllojshme të bashkëpunimit ekonomik. Me numrin e partnerëve shtohen marrëdhëniet në pjesëmarrje. pasiqë veprojnë në mënyrë të përbashkët njohuritë. por që në to kanë teknologji vetjake. KJO Është një formë alternative për penetrim në tregjet e huaja.1.m. prandaj emeërtohen si të veçanta. ku partnerët kanë të drejtë për pjesëmarrje aktive në marrjen e vendimeve të biznesit. përvojat. përkatësisht në 77 . Më vështirë dallimi bëhet në bazë të aspektit funkaional.th. posaçërisht duhet të veçohet multinacionaliteti i ndërmarrjeve në botën e jashtme. të intensitetit të multinacionalitetetve. Nga aspekti institucional. 3. biznes botëror. Në Amerikën Latine investimet e përbashkëta janë të destinuara në zhvillimin e infrastruturës. Joint Venture si instrument i marketingut kooperues ndërkombëtar definohet edhe nga aspekti i numrit të partnerëve.. Për qëllim ka realizimin e marketingut ndërkombëtar kooperues. Aspekti funksional mundëson përcaktim të gjerë të shprehje Joint Venture.. që do të thotë në Joint Venture të internacionalizimit të niznesit. 3. Ndërmarrja binacionale (dykombëshe) bënë pjesë në këtë kategori. Multinacionaliteti i ndërmarrjeve të përbashkëta në botën e jashtme Ekzistojnë ndërmarrje multinacionale dhe transnacionale. intensive të punës. dituritë dhe krojonë një entitet të përbashkët. Nëpërmjet krijimit të raporteve në mes partnerëve. bujqësisë. që për të dy rastet fjala është për biznes ndërkombëtar. Dr. Joint ventures është një prej modeleve të rëndësishme të bashkimit të investimeve në rrjedhat e marketingut koperues. marketingu i përbashkët. energjetikës..Investimet e përbashkëta (Joint Venture) Joint Venture nuk përkufizohen vetëm nga aspekti i investimeve.. të interesuar e bashkojnë kapitalin. teknologjitë. d. forca e përbashkët e marketingut ndërkombëtar e tjerë. Dallimi midis këtyre dy formave organizative të ndërmarrjeve qëndron në aspektin parimor konceptualo-organizativ. por poenta më e qëndrueshme dhe atraktive dukte të gjendet në faktin se si shfrytëzohet ai kapital. Me rastin e analizës së kategorisë së Joint Ventures. Jointe ventures mund të kuptohet si kuptim i gjerë. Jonite Venture është formë e veçantë me të cilën partnerë të ndryshëm. Kanë dallime. por edhe inputi i mjeteve tjera prodhuese. por që multinacionaliteti e ka aspektin e vet sasior dhe cilësor.. që e ka domethënien e bashkimit të investimeve biznesore ndërkombëtar (joint international business ventures). në rend të parë . inputi teknologjik. industrisë ushqimore e tjerë. Elementet e Joint Ventures janë: investimi i kapitalit financiar. ose biznesi i bashkuar nuk paraqet rëndësi të veçantë vetëm për nga madhësia. si dhe organizimi i ndërmarrjeve në pronësi të përbashkët. apo i kapitalit të vërtetë. Këtu nënkuptohet inputi i investimeve. Investimet e përbashkëta mundësojnë krijimin e një kapitali më të madh dhe të fuqishëm. e cila burimin e ka në kuptimin “International Joint Business Venture”. me qëllim të arritjeve ekonomiko-politike. shërbimet manaxhuese.

të mbikëqyrjes dhe të sistemit të biznesit. Teknologjia e kapitalizuar është një formë e inputit ku mund të përfshihen: e drejta e mbrojtjes së pronësisë industriale (patentat. ose mjetet xhiruese (lëndët e para. Investimi i këtyre formave në ndërmarrjet e përbashkëta rregullohet dhe precizohet me kontratë.2. Nga aspekti investiv Joint Ventures është kategori kooperuese e investimeve të ndërmarrjeve. investimet e ndërmarrjeve kryhen me qëllim të ndikimit të drejtpërdrejtë të biznesit. me profitin vetjak ose kooperues. Po ashtu. që mund të grupohen nëpërmjet: . Dr. por edhe ai sasior. Analiza e spektrit investiv të kategorisë joint Ventures bëhet nga tri aspekte. por që në të njëjtën kohë ekziston mundësia për ndodhje edhe të konflikteve.1. Format e kapitalit të investuar Kapitali i investuar në ndërmarrjet e përbashkëta është bazë e rregullimit të marrëdhënieve pronësoro juridike. . ose nga jashtë. fitimet). Joint Venture kapitalin privat në vendet më pak të zhvilluara përbën kryesisht ndërmarrjen e përbashkët të kompanive private të dy e më tepër shteteve. me qëllimet vetjake. me sigurimin. Në vendin që e pranon kapitalin. infrastruktura. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR lidhshmërinë shumkombëshe (multinacionale). 3. Aspekti cilësor. të paluajtshme: toka. Joint venture mund të themelojë kapitalin privat të shumë shteteve. Si dhe në formë të parave. 3. mjetet e transportit. materiali riprodhues. dhe . ndërsa këmbimi i njëjtë mund të paraqiteet në eksportin e kapitalit. Në këtë formë bëjnë pjesë edhe mjetet e luajtshme. ë origjinën mund ta kenë edhe nga burimet e shtetit. modelet. aparatet. licencat.Prof.Realizimit të investimeve të përbashkëta në botën e jashtme.lartësisë së investimeve në botën e jashtme. Aspekti investiv i ndërmarrjeve të përbashkëta në botën e jashtme Derisa investimet portfolio kryehen për të realizuar të ardhura (dividenta.1. stoqet). Kur ndodh realizimi i kapitalit privat dhe atij shtetëror. fjala është për miksin e ndërmarrjeve të Joint Ventures. gjysmëproduktet. siç janëasetet. ndërtesat) është forma e parë e inputit të kapitalit. Forma dhe lartësia e kapitalit të investuar në Joint Venture janë çështje bazike në përgatitjen e themelimit të ndërmarrjeve të përbashkëta. mund të paraqitet grupi i investitorëve privat. Kapitali i vërtetë (gjërat e ëatundshme. Investimet e ndërmarrjeve mund të jenë direkte dhe të orientuara në drejtimin: me manaxhimin vetjak. Pjesëmarrësit në investime në ndërmarrjet e përbashkëta mund të angazhojnë kapitalin në në formë të kapitalit të vërtetë. për të mbajtur secili të drejtën e vet. përfshihet e drejta e pambrojtësisë së pronësisë industriale (dituria dhe përvoja në 78 . në formë të teknologjisë së kapitalizuar. makinat. Duhet të analizohet gjerësisht. Analiza e aspektit sasior ka të bëjë me dallimin në mes të kapitalit privat dhe ati shtetëror.formave të kapitalit të investuar. impiantet. mostrat e tejrë). të cilat kanë kahe të njëjtë për rrezikun dhe dobinë e përbashkët. Multinacionaliteti mund të jetë i tipit të hapur ose të mbyllur.

Prof. gjysmëproduktet. Realizimi i i investimeve të përbashkëta prodhuese në botën e jashtme Vendimi mbi themelimin e ndërmarrjeve prodhuese në botën e jashtme mund të jetë i shpejtë dhe evolutiv. Mirpo. Nëse është në pyetje kategoria e Joint Venture binacionale. Strategjia ofansive përfshin Joint Venture në vend të ndërmarrjet vetjake në botën e jashtme... Rruga e zhvillimit ka mjaft përparësi të marketingut. Pozita e tij formalisht është më e fortë kundrejt pozitës së partnerëve vendorë. kontraktues e tjerë). franshiza. Janë të njohura tri strategji të mundshme. duhet të theksohet se intensiteti i ndikimit të investitorëve në biznesin e përbashkët nuk matet me lartësinë e pjesëmarrjes së kapitalit.Strategjia kooperuese. këto investime orientohen në pjesëmarrje shumicë. ose nëpërmjet të barjes së tërthortë të produkteve në botën e jashtme. në vlera të destinuara për furnizimin e pajisjeve. Këto janë: . ndihmat teknike. Forma e tretë përbën pjesëmarrjen më të pakët.2.. ku partneri i huaj ka participim më të madh (51%) të vlerës së tërësishme të kapitalit kundrejt partnerit vendor. të shfaqura në tri forma. .1. Kapitali në të gjitha format e sipërcekura duhet të vlerësohet.(prodhimi licencues.Strategjia defansive dhe. si në vijim: Forma e parë shfaqet nëpërmjet pjesëmarrjes së shumicës. teknikën dhe teknologjinë procesore. gjatë dhe pas bashkëpunimit. mbulimin e humbjeve të investimeve të mëparshme. përgatitja profesionale e personelit e tjerë. Lartësia e kapitalit të investuar të investitorëve Nga aspekti i kapitalit të investuar të secilit investitor. . normat. 4. Dr. ku secili partner ka pjesëmarrje të njëjtë në investime.Strategjia ofansive. raporti i paraticipimi është 50:50%. Deri të verifikimi në treg arrihet nëpërmjet të eksportimit të produkteve. 79 . Pjesëmarrja me kapitalin e ndërmarrjes së përbashkët mund të jetë e trefisht.. vlera e kapitalit do të jetë 49% e më pak e pjesëmarrjes së tij. që do të thotë se partneri i huaj ka pjesëmarrje më të vogël në krahasim me partnerin e brendshëm. pa ndryshimin e procesit të prodhimit. ekzistojnë tri forma të Joint Ventures. Forma e dytë është sipas paritetit (barabarsisë). për të realizuar investimet prodhuese të përbashkëta në botën e jashtme.. prodhimi kooperues.. lëndën e parë. sepse regjimi i huaj i pengon i pengon dhe i ndalon investimet e drejtpëdrejta. 3. shkathtësia (Know-How) në specifikimet e lëndëve të para. Forma e tretë e kapitalit të inputit është kapitali i investuar në formë të parasë në valutën e vednit të investitorit. kontrolli i cilësisë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR prodhim). pasi që produktet janë të verifikuara në treg.Prandaj.. Kur është fjala për ndërmarrjen e përbashkët binacionale.

i cili më nuk mund të eksportohet në territorin e ekonomive kombëtare të huaja (shpenzimet e transportit dhe të sigurimit tepër të larta. duke i marrë parasysh prezencën dhe ndryshimet e kon kurrencës. Drejtori. Aspekti i marketingut ndërkombëtar të ndërmarrjeve prodhuese të përbashkëta në botën e jashtme fillon me zgjedhjen e lokacionit. për të vazhduar me kërkimet e marketingut. kur deri të ndërmarrja prodhuese në botën e jashtme arrihet për shkak të produktit. me çka duhet të konstatohet sa është i mjaftueshëm tregu për kapacitetet e ndërmarrjes. Marketing… 80 . Këtyre mund t’iu shtohen edhe investimet plotësuese. Organizimi i ndërmarrjeve në pronësi të përbashkët Investimet e përbashkëta (Joint Ventures). ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Strategjia defansive është strategji e mbrojtjes. Nuk kanë organe të mbikëqyrjes. Forma e parë e rëndësishme e kompanisë është shoqëria aksionare. ose sepse me prodhuesin në botën e jashtme arrihen efekte më të mira në shpenzime. atë e regjistrojnë. pasi që këtë punë e kryejnë nëpunësit që ushtrojnë punë të mbikëqyrjes. Organet e kompanive në fjalë janë: Kuvendi. në vijim miratohety dhe nën shkruhet marrëveshja përkatëse. në shkurtimin e rrugës së transportit. bisedat e gjithanshme. Dr. M. Kompanitë organizohen sipas dispozitave të statutit dhe të ligjit. në tregun ndërkombëtar (sipas autorëve Friderman dhe Begin)6 në joint kapital venture (raporti kapitalo-pronësor) dhe në biznesin e përbashkët bëhen në baza kopntraktuese. Për organizimin e ndërmarrjeve në pronësi të përbashkët fillohet nga konsultimet. . Vezjak. 5. Nëse bisedat përfundojnë me sukses për themelimin e ndërmarrjeve të përbashkëta në botën e jashtme. me çka definohen çështjet thelbore. Pasi që partnerët themelojnë ndërmarrjen e përbashkët. Strategjia kooperuese që rezulton nga përparësitë e produkteve të përbashkëta në botën e jashtme. 6 D. poltika më e mirë e portfolios e tjerë). me të drejta garantuese të kufizuara e tjerë. Këshilli drejtues. si mjet dhe kategori për inkorporim në rrjedhat ekonomike ndërkombëtare. ka për qëllim realizimin e prodhimit të programuar të produkteve në botën e jashtme.Prof. madje e emërtojnë organin mbikëqyrës të ndërmarrjes dhe kështu kompania hyn në jetën biznesore si subjekt i pavarur me atributin e cilësisë juridike. Në botë ekziston marrëveshja për për rregullimin e raporteve të ndërsjella në investimet e përbashkëta me partner të huaj e tjerë.

kështu që themelojnë ndërmarrje të përbashkëta. me çka nënkuptohet themelimi i ndërmarrjeve të ndara. përkatësisht me investimet e drejtpërdrejta në botën e jashtme dhe subjektet e këtyre investimeve. Investimet e drejtpërdrejta rezultojnë nga veprimi qëëlimor i ndërmarrjeve transnacionale. siç është prodhimi i përbashkët. me të cilat vendet në zhvillim dëshirojnë të ndërrojnë importin me prodhimin e përbashkët me partnerin e huaj. Çdo aktivitet jashtë kufijve dhe themelimeve. Në strategjinë e tillë shumë rrallë mund të ndodh ndonjë nuancë e strategjisë defansive. Megjithatë. nëpërmjet internacionalizimit të transkacioneve brenda sistemit (merketingu 81 . zhvillimi i përbashkët.Prof. në bazë të avancimit të kapitalit. sepse ato produkte të vjetruara që prodhohen në ndërmarrjet e përbashkëta.1. duke zhvilluar prodhimin global dhe qarkullimin global. 7. Transnacionalizimi i prodhimit 7. si mundësi e dytë e mabrtjes së prodhimit në botën e jashtme. ose në botë në përgjithësi. në të cilat investitorët nga dy e më shumë vende bashkojnë pasurinë financiare dhe deri në masë të dukshme participojnë në drejtimin e ndërmarrjes. por që ka objektiva tjera. sipas disa analizave të bëra. përcaktohet së pari me instrumentet të kryesore të vetat. profiti i përbashkët. me qëllim që të kenë mundësi të zgjasin shfrytëzimin e objekteve të vjetruara të prodhimti dhe. kushte këto që dallohen nga ato të vendit. Njëkohësisht. ose kooperuese (Joint venture me pjesëmarrje shumicë). e cila paraqitet në fushën e Joint venture. Filozofia biznesore kooperuese apriori nuk siguron efikasitet.th. edhe ciklin jetësor të produktit në treg. Këto dukuri janë të pranishme sidomos pas Luftës së Dytë Botërore. strategjitë e përbashkëta e tjerë. do të nedeshen me probleme edhe më të mëdha jashtë vendit.m. Për këtë qëllim nëpër ato mjedise themelohet ndërmarrja simotër (e ngjashme) me ndërmarrje që i takojnë grupit të rrallë të veprimtarisë. pra. Me këtë realizohet strategjia themelore: shtimi i rritës horizontale. si dhe rriten vertikale. Dr. në rajone ekonomike. D. të përvetësohet. në tërësi plasohen në tregjet e ekonomive të vendeve të pazhvilluara. rreziku i përbashkët. që në vende të të caktuara. si dhe në të gjitha rreziqet e ndërmarrjes dhe përfundimisht shfrytëzojnë pjesëmarrjen në profitin e ndërmarrjes. para së gjithash. ndërmarrjet transnacionale. ky koncept për vendet në zhvillim është i pavolitshëm. nuk i eleiminon konfliktet. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 6. si dhe biznesi ndërmarrjet i ballafaqon me kushtet e mjedisit. për t’i lidhur ato me sistemin e ndërmarrjeve transnacionale. Investimet e drejtpërdrejta në botën e jashtme janë shprehje e strategjisë së rrites ekonomike tçë ndërmarrjeve transacionale. ndonjë ndërmarrje e perëndimit përgjgjet në masat. Investimet e përbashkëta (Joint venture) sie element strategjik i marketingut kooperues ndërkombëtar Në skenën botërore të biznesit paraqiten synime të përbashkëta. Ekziston edhe filozofia jokooperuese e biznesit. ndërmarrjet që nuk janë solide në vend. Interesat dhe rreziqet e ndërsjella aktualisht janë shprehje e partneritetit biznesor. njëkohësisht. Transnacionalizimi i prodhimit dhe përparësitë ekonomike komparative Transnacionalizimi i ptodhimit. të mbahet dhe. investimet e përbashkëta. tçë begatohet pozita e arritur ekonomike.

para së gjithash. i orientuar në tregje të huaja. Mbartja e marketingut ndërkombëtar si problem i marketingut transancional Në marketingun ndërkombëtar. Përparësitë kryesore lidhur me prodhimin dhe shpenzimet. Se për çfarë drejtimi orientohet ndërmarrja. fuqia punëtore. Ekonomia transnacionale faktikisht në masën më të mundshme shfrytëzon përparësitë komparative ndërkombëtare.drejtimi regjiocentrik. në koncentrimin e madh të kapitalit dhe. 2. mundësitë e intensifikimit të dërgesave intrasistemore.drejtimi policentrik. të teknologjisë. por nuk është e nevojshme që të kalohet nëpër të katër shkallët. Zhvillimi i hovshëm i ndërmarrjeve transnacionale në SHBA. 82 . Dr.1. afërsia e furnizimit. i orientuar në tërë botën. Kjo do të thotë se ndërmarrjet nuk mund të mbesin vetëm në suazat e ekonomive kombëtare. rolin e ka marketingu. prandaj edhe intensiteti i aktiviteteve të marketingut ndryshon. . me sigurimin e pjesëmarrjes së tregut kombëtar dhe në atë ndërkombëtar. .orientimi gjeocentrik. veçanërisht në fazat më të larta të bashkëpunimit kur është fjala për internacionalizimin e prodhimit. janë: afërsia e tregut.Prof. Modeli përbëhet nga hyrja në proces të përbërë. Çështje prioritare janë prëparësitë e tregut. i orientuar në rajone të gjëra dhe.1.drejtimi etnocentrik. i cili është i orientuar në treg vendor. siç është e njohur. realizimin e formave të larta të bashkëpunimit dhe të impeklemntimit të llojeve të marketingut – eri në marketingun transnacional. Ndërmarrjet transnacionale në botën bashkëkohore janë formë organizative e kapitalit të madh dhe e teknoklogjisë së lartë. që kanë të bëjnë me madhësinë dhe rritën e tregut. lëndët e para e tjerë. i cili aktivitetin e vet nga ekonomia kombëtare. e mabrtë në ekonominë ndërkombëtare dhe shndërrohet në marketingun ndërkombëtar. ekzistojnë katër lloje të orientimeve të procesit të internacionalizimit: . Ekzistojnë edhe përparësi në fushën financiare dhe në ate kërkimore-informative. të strategjisë se manaxhimit të zhvillimit. . Kalimi prej një shaklle në tjetrën i ka veçoritë e veta. nga shakllëzimet. Eksporti i intrandërmarrësisë të produkteve në industrinë përpunuese aktualisht përmabnë afro 1/3 të eksportit të gjithmbarshëm të industrisë përpunuese të vendeve të zhvilluara dhe sipas disa vlerësimeve rreth 50% të të tregtisë së përgjithshme botërore. Fjala “trans” ka domethënie. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR intrandërmarrës). 7. por edhe në disa vende pas viteteve të shtatëdhjeta të shekullit XX. burimet energjetike. mundësitë e zhvillimit të qendrave ndërkombëtare për distribucion e të ngjashme. mbështetjën e kanë gjetur në dy akcelatorë: 1.

Marrëdhëniet në mes ndërmarrjes amë dhe ndërmarrjeve tjera të ngjashme. verifikimin e pjesëmarrjes financiare. verifikimin e klauzulave rieksportuese dhe për planin terminor. vlerësimi i parë i ekonomitetit të investimeve dhe plani terminor. pjesëmarrja në kapital. negative. ose jo e plotë. normat kamatore. përkufizimet e mbajtjes së kapitalit dhe të profitit. ose aktivizimit të ndërmarrjes ekzistuese. Mund të jetë pozitive. siç janë: vlerësimi i klimës investive dhe i mjesisit investiv. nga ideja deri në realizimin e prodhimit. Çështja e të punësuarëve është problem në vehte. për përcaktimin e asortimentit të prodhimit. 83 . Studimi i arsyeshmërisë se realizimit të investimeve në botën e jashtme Në studimet e këtij lloji përfshihen të gjitha elementet që e arsyetojnë realizimin e investimeve në botën e jashtme. imponojnë nevojën për ruajtjën e sekretit biznesor. Në të kundërtën. rezultatet negative janë sinjal se investimet nuk duhet të realizohen në botën e jashtme. Studimi projektues jep vlerësimin e projektit investiv. duke u bështetur në informacione të drejtpërdrejta apo të tërthorta nga burimet relevante. të stafit. reflektojnë siguri dhe efekte gjatë impelentimit të tyre. Vlerësimi i mjedisit investiv dhe i kilmës investive rezulton nga gjendja e përgjithshme ekonomike dhe politike të vendit potencial. ndërtim dhe prodhim. kohëzgjatja e nevojshme që nevojitet për realizimin e projektit. dielema për ndërtim. Rezultatet e studimit i shqyrton manaxhmenti i projektit dhe vlerësimet duhet të jenë përfundimtare. e drejta e tatimeve. të argumenatuara. 5. Lidhur me zgjedhjen e partnerit ekzistojnë mënyra të ndryshme. Kur rezultatet janë pozitive. raportete e tij ndaj vendimeve të huaja dhe punonjësve të huaj. qofshin ato pozitive apo negative. Akvizicionimi. Dr. Ndërkaq. Edhe shumë rrethana tjera vehen në spikamë.Studimi i mundësive të investimeve në botën e jashtme Studimi i mundësive të investimeve në botën e jashtme kryesisht përfshinë elementet përbajtësore të tregjeve. përcaktimi i raporteve në mes mëmës dhe të bijës. Këtu veçohet zgjedhja e partnerëve. apo për blerje. kushtet për marrjen e lejes për lokacion. procedurat me rastin e dhënies së lejeve të eksportit dhe të importit. në mënyrë detaje shqyrton kapitalin në disponim. si dhe vlerësimi detajistik ekonomiko-financiar i investimeve. krijojnë përparësi dhe mangësi në të dy format e strategjisë së martjes së prodhimit në botën e jashtme. krijon elemente të përparësive dhe anasjelltas. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 8.Prof. po ashtu. Për këtë problem merren parasysh reagimet e vendeve ku rialohohen objektet. për mbartjen e teknologjisë. mbartja e teknologjisë. Me planin kohor përcaktohet koha. Dilema në mes ndërtimit apo blerjes.

para së gjithash duhet të vështrohet konkurrenca. 2 f. Produkti. të cilat të gjitha së bashku e përbëjnë ofertën e ndërmarrjes. f. Këto të dytat mundësojnë prodhimin e produkteve që mund të jenë të pranueshme në tregjet e huaja të synuara. 215). faktikisht blejnë kënaqësitë. apo të pjesëve të tyre. të cilët reflektojnë në forma të ndryshme e që përfundimisht janë të lidhur me efektet në treg. ose abstrakt (ideja. por edhe shumë faktorë tjerë ndikues. Meqë produkti prodhohet për treg. kjo u mundëson konsumatorëve të vlerësojnë produktet që preken dhe produktet që nuk preken (1. f. tekniko-teknologjike dhe ato financiare. Për të kuptuar sa është i mirë produkti. duhet të jetë e aftë dhe t’i vlerësojë dy gjëra të rëndësishme: e para. Veçoritë e produktit Produkti.Prof. utilitetin. Me produktin shitet edhe shërbimi. 84 . ose nganjëherë e padobishme. duke i përfshirë resurset njerëzore. Produkti është çdo gjë e dobishme. të kuptohet fuqia e saj dhe. duke qenë në gjendje të ecin paralel me konkurrencën. është me tipare të konkretizimit. si në tregun vendor. Për shembull. si një konsideratë dhe vlerë që e presin. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR PJESA E KATËRT MARKETINGU MIKS NDËRKOMBËTAR KREU XIV POLITIKA E PRODUKTIT NË TREGUN E HUAJ 1. Në realitet. Suksesi i firmës varet nga definimi i këtyre dy veçorive. 1. Produktet e blera sjellin shpresë. sociale dhe psikologjike”(. Me këtë duhet të kuptohet se kur blerësit blejnë produkte. Suksesi i firmës është i lidhur ngushtë me vlerat e produktit. Shërbimet rëndom blehen nëse ofrojnë ndonjë kënaqësi. ku përfshihen dobitë dhe kënaqësitë funksionale. sa i mirë është produkti dhe. ose eventualisht të jenë superiore mbi te. Dr. automjeti (makina) Mazda MX5. por edhe për argëtim dhe senzacion. 214. cilësinë e tij. si dhe me elementet e kombinuara. është strumbullar i të gjitha instrumenteve tjera që e përbëjnë marketingun miks. të cilin ndokush e pranon me rastin e këmbimit. “Produkti është tërësi e veçorive që preken dhe nuk preken. në cilësinë e përmbushjës së ndonjë nevoje a kërkese. Theodore Levitt është i mendimit se nëse shërbimet veçanërisht shfaqen nëpërmjet ndonjë simboli. ligjërata). por me të zgjidhet ndonjë problem. kompania që e prodhon. e dyta. që mund të demonstrohet dhe t’i hyjë në ndihmë konsumatorit. Shërbimi është i paprekshëm. më pastaj të vlerësohen resurset e brendshme të kompanisë. 214). utilitet dhe dobishmëri të llojit të vet. pa marrë parasysh gradacionin e tij konkret (produktet që duken preken). sa ka karakteristika të produktit lider. përkatësisht përmbushet kërkesa e rëndësishme e konsumatorit. ashtu edhe në atë ndërkombëtar. sa është kuptuar drejtë konkurrenca në tregjet e huaja për t’i bërë ballë produkti që konsiderohet i mirë dhe i qëndrueshëm. nuk blehet vetëm për vozitje. që do të thotë se produkti bëhet më i rëëndësishëm pikërisht nga shkaku se me vete ka edhe shërbimin e caktuar. Me këtë nënkuptohet se kur bëhet fjalë për produktin nuk mund të merren parasysh vetëm atributet e tij në mënyrë autonome.

të njohura ndërkombëtarisht. Dr. në disenj. por bëjnë ndikim në avancimin e tyre. IBM. si për shembull Coca Cola. manaxheriale e tjerë e që janë të institucionalizuara në aspekt të gjerë rajonal (bie fjala standardet e BE-së. por edhe të tjerat. të cilat mund të jenë të afirmuara. por edhe jo aq të njohura për tregjet e ndryshme. Ndërmarrjet që kanë arritur dhe arrijnë të prodhojnë dhe të plasojnë produkte të standardizuara. f.Diferenecimi i sjelljeve të konsumatorëve. 85 .“tkurrja” e integrimit botëror. jo vetëm që i përvetësojnë. në çmime dhe në nivelin e elasticitetit për adaptime (kur është fjala për produktet që duhet të adaptohen nëpër tregjet e caktuara). në distribucion e tjerë. Në produktin e standardizuar dhe në atë të adaptuar kanë ndikim grupe të ndryshme të faktorëve. në shkallëzimin dhe intensitetin e promocionit. Produkte të standardizuara kanë mundësi të prodhojnë firmat e medha. bënë pjesë numri më i madh i llojeve dhe i sasive të produkteve. . të cilat i kanë të përvetësuara në mënyrë rigoroze standardet tekniko-teknologjike. porse ato begatohen me ndonjë primesë nëpër tregje të ndryshme. Është karaketristike se edhe produktet e standardizuara nuk mund të konsiderohen plotësisht statike. ose të integrimeve të mëdha ekonomike tjera nëpër rajone të ndryshme në botë). Pjesa më e vogël e llojeve të produkteve kanë veti të standardeve. Fleksibiliteti.Ekonomitë e shkallës në prodhim. . produktet e McDonald janë të njëjta në tërë botën. kanë përfitime më të mëdha. 196): . ndërkaq produkti fuqizohet me dallimet që i ka në cilësi. Firmat e tilla. Këto produkte janë pronë e kompanive të mëdha multinacionale dhe transnacionale. Megjithatë. në këtë drejtim paraprijnë firmat e shquara shquara ndërkombëtarisht.Ndikimet e qeverisë. si dhe shpenzimet janë më të vogla në kërkimet e marketingut. i respektojnë dhe i impelementojnë standardet. me verë e tjerë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Veçoritë e produktit kanë gjëra të përbashkëta. Në grupin tjetër të ndërmarrjeve. . në përfeksionim dhe në modifikim. Faktorët pro adaptimit janë (. Bie fjala. Në përgjithësi produktet mund të jenë të standardizuara dhe të adaptuara.Prof. Sony e shumë të tjera. ndryshimet e tepërta duhet ta kenë limitin e vet. . Përveç tjerash paraqesin forcë integruese nëpër forma dhe nivele të ndryshme. 3. 196): .Konkurrenca botërore. që do të thotë se tejkalimet e tepërta mund të kthehen në bumerang. Këto janë të detyruara të bëjnë përpjekje të parreshtura për të adaptuar produktin me mjediset dhe tregjet e piketuara. të cilat e kanë të përsosur portfolion e prodhimit me ndonjë produkt të specializuar. me qëllim që të jenë të pranueshme për konsumatorin. madje edhe lokalet në të cilat shërbehet kanë gjëra pothuaj plotësisht të ngjashme. Në të shumtën e rasteve ndërmarrjet kanë preokupim të veçantë që për secilin treg të bëjnë ndryshime të posaçme për të krijuar kushte penetruese në segmentet e zgjedhura. sepse koston e kanë më të vogël për shkak të shkallës së prodhimit. Siemens. strukturimit të konsumatorëve.Konkurrenca lokale.Eknomitë në marketing. Faktorët e pro standardizimit janë (3.Diferencimi i kushteve të përdorimit. sipas tregjeve. Mirëpo. në mënyrën e distribucionit. Philips. të jenë të ngarkuara me shpenzime tejmase dhe të mos sjellin rezultate. f. . nëpër tregje të caktuara këto produkte konsumohen me birrë. .

Prof. Tiranë. Faktorët mund të përmblidhen në këtë mënyrë: Faqe 199 MM. ekonomike dhe estetike.. Elementet e produktit konkurrues Thelbi i produktit përmban tërësinë e brendshme substanciale. cilësitë e 86 . Produkti përbëhet nga disa elemente. Dr. Në këtë tërësi përfshihen karakteristikat e rajonale. tiparet e produktit. Diemnesionet e produktit 2. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR . që e ka domethënien e ekonomisë së produktit. ngritjes kulturore. Nevojat mund të jenë në rritje e sipër. Ekzistojnë dallime në saje të nivelit të përfshirjes së elementeve që e karakterizojnë produktin komplet. Pa esnecë nuk do të ekzistonte nevoja as për elementet tjera shtesë. Të gjitha këto e kanë koston e vet. ose ndryshe mund të quhet produkti i begatuar përfshinë paraticilipimin e kostos së prodhimit. Produkti ndërkombëtar prodhohet për tregje të huaja. MM. Konsumatorit të huaj. duke iu shtuar edhe koston. Sëbashku formësojnë disenjin e produktit. krahinore dhe lokale. elementet plotësuese. mund të hasim në një spektër të gjerë.Përshtatja ndaj koncepteve të marketingut. për shkak të ndryshimit të mënyrës së jetesës. Adaptimi strategjik për në tregje të huaja bëhet për shkak të nevoja për adaptim. materialet e përpunuara dhe të transformuara në outputin produkt. Po të paraqitet detajizimi i faktorëve që ndikojnë në vendimmarrje për adaptimin e produkteve. ku përfshihen marka e produktit. F 197. ose dimensione. Ndërkaq. Tiranë. Produkti i kompletuar. Fot. të cilat e bëjnë të begatuar dhe konkurrent ndaj produkteve tjera. estetikën e produktit. cilësitë komparative me produktet e njëjta të prodhuesve tjerë madhe elementet për produktin tangent ose të materializuar. si pasojë e sjelljeve të konsumatorëve që gjithnjë në mënyrë evolutive ndryshojnë. Këtë mund ta vështrojmë nëpërmjet garfikut të mëposhtëm: Fig. si dhe pamjen e jashtme. Në vehte përmbanë cilësitë teknike. Duhet kuptuar se nevojat për adaptimin e produkteve gjithnjë do të ekzistojnë. Është e kuptueshme se produkti i kompletuar ose ei begatuar është më i pranueshëm se sa produktet që kanë mangësi në strukturën e tërësisë së tyre. stilet. karakteristikat e produktit dhe karaketristikat e konpanisë. Kënaqësia arrihet nëpërmjet oportunitetit. teknologjike. ose produkti do të kishte mangësi dhe disproporcione në mes vlerave të këtyre variablave. MMTiranë e tj. Pa kombinimin e këtyre atributeve në mënyrë të mirëfilltë nuk do të krijohej produkti. edhe pse nuk e paraqesin esenceën e produktit elementet e shkallës së dytë. paketimi. sikurse konsumatorit vendës i ofron kënaqësi në përmbushjen e kërkesave. të standardit jetësor e të ngjashme.

Alternativat që kanë të bëjnë me politkën e produktit janë të llojeve të ndryshme. Produkti i kompletuar. duke gjetur mundësi që me diçka të dallojë produktet dhe t’i bëjë joshëse për konsumatorin. Sa më shumë të sjellin produktet shërbime cilësore. lavatriçja.definimi i mundësive për zhvillimin dhe plasimi e produktit global për tregun global. të kushteve të pagesës. Në produkt dallohen këto karakteristika: përbërja. Produktet që kanë tipare stolisëse. . Së këndejmi. i cili është funksion i përmbushjes së nevojave dhe kërkesave të konsumatorëve. vetura. aq më tepër konsumatori do të jetë i interesuar për blerjen e tyre. diferencimin e tyre në masë të caktuar e bënë shërbimi. ose i shtuar me elemente komplete. por pikërisht nga shkaku se prej tyre dalin lloje të shërbimeve tepër të rëndësishme.Prof. Elementet e një produkti më tepër janë të theksuara të produktet e adaptuara. me të kërkuar për konsuamtorin. Shërbimet janë të pranishme të produktet e standardizuara dhe të produktet e adaptuara. Dr. . të garancionit dhe të servisimit. ngase produktet e standardizuara e kanë prekur plafonin me këtë madhësi të kombinimeve. këto e bëjnë produtin më të shquar. Nga kjo e vërtetë del konstatimi se karakteristikë në kuptimin e përgjithshëm dhe konkret është shërbimi.projektimi. Shërbimet mund të krahasohen ose të jenë sinonime me produktet. me çka produktet bëhet të kapshme dhe të mirëpritura për konsumatorin. Ai ofron diçka që e karakterizon rëndësinë e tij dhe interesimin e konsumatorit për të. Produkti është një grumbull i vlerave. Produktet kanë diçka tërheqëse për konsumatorin. Hyrja dhe mbetja me kohëzgjatje më të shquar në tregje është e lidhur me produktin konkurrues dhe të pranuar nga konsumatorët përkatës. që sipas filozofisë së marketingut këto e kanë lidhshmërinë me klientin edhe në periudhën e pas blerjes. .modifikimi i produktit për vende dhe rajone të piketuara. me specifikat dhe vlerat që i kanë. por krijojnë edhe kënaqësi të niveleve të ndryshme. . që mund të ketë shitje të sukseshme dhe satisfaksion të merituar të blerësve. heterogjene. Shërbimi që del nga produkti është fuqia elementare që e bënë produktin të rëndësishëm dhe të pazëvendësueshëm. në kuadrin e produkteve të shumta. televizori.shitjen e produkteve në tregjet e huaja sikurse në tregun vendor (pa adaptime. për të hyrë në tregjet e huaja. të cilat përmbushin nevojat dhe kërkesat e konsumatorëve. Në produktin e kompletuar bëjnë pjesë shërbimet e instalimit. Ato nuk plotësojnë vetëm nevoja. Përveç tjerash.limitimi i adaptimeve. të atyreve përmabjtësore. kompjuteri e tjerë e tjerë. Produkti nuk shitet dhe blihet vetëm në aspektin fizik. lindja dhe zhvillimi i produkteve të reja të destinuara për tregjet e synuara të huaja. të cilat përfundimisht mund të kenë përcaktim. 87 . Produkti blihet për shkak se ofron shërbime. nuk do të blihen për shkaqe stolisëse. Me këte nënkuptohet se ndërmarrjet zgjedhin alternativa të ndryshme. . por ashtu siç janë të begatuar). por edhe të metodave për ndryshime sipas tregjeve dhe mjediseve.Të gjitha këto gërshetime të elementeve dhe të aktiviteteve e kurorëzojnë produktin konkurrues. duke përfshirë dozë të standardeve. vendi i origjinës. të prezantimit të ndonjë doze shpirtërore janë më të kufizuara në repertoarin e përgjithshëm. të diferencimit dhe të ofrimit të konsumatorëve përbëjnë kompleksin e produktit. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR shërbimeve gjatë aktit të shitblerjës.

88 . në cilësinë e konsumatorëve. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR gjërat e prekshme. sepse e ka blerë për ta shitur. shpërndarja dhe promocioni.është në lidhje të drejtpërdrejtë me shpenzimet e prodhimit. të teknologjive. 306-307): . Ndryshimet janë të lidhura me konceptin e produktit të ri. f. Në këtë mënyrë. siç nuk do të ishte i nevojshëm asnjë aktivitete i promocionit për të lancuar informacione dhe porosi lidhur me vlerat e produktit. nga të cilat krijohen blerës lojalë. megjithatë nuk është kusht i vetëm për suksesin e ndërmarrjes. Pa këmbim nuk do të ekzistonte nevoja për instrumentin e distribucionit. çmimi nuk do të ekzistonte. Se çfarë nivele arrin produkti. Është instrumenti i marketingut miks. aq më tepër ka perceptime.është joelastik në afate të shkurtëra. Këto specifika shfaqen sipas një specifikimi të këtillë (4. . Tendencë e prodhuesit. . produkti bëhet pronë e blerësit. Pa produkt nuk ka këmbim. varet edhe nga shtresat e blerësve. sa më shumë ka njerëz. Nëpërmjet këmbimit. Produkti vlerësohet sipas shkallës së përceptimeve. edhe përkundër faktit se disa elemente përcjellëse mund të ndryshohen. produkti paraqet pronë të vet prodhuesit.është objekt themelor i këmbimit. e shfrytëzuesit. siç janë çmimi. Pa të nuk do të kishte nevojë të ekzistojnë dhe të vështrohen instrumentet tjera të marketingut miks. nuk do të përmbusheshin kërkesat e konsumatorëve dhe të shfrytëzuesve. përkatësisht për formimin e ofertës për treg. por edhe ato të paprekshme. Në botë. Me pagimin e kundërvlerës. Mirëpo. ngase ndryshime rrënjësore në të nuk mund të bëhen brenda një kohe të shkurtër.Prof. Në afate të shkurtëra kohore produkti nuk është elastik. Pa procesin e këmbimit.është bartës i vlerave të përdorimit. Produkti është vlerë e orientuar për në treg. të mundësive financiare.Është në lidhje të drejtpërdrejt me kreatitvitetin inovativ konkurrues. . 3. Dr. ndryshohet pronësia e tij. Ndonëse cilësia e produktit është thelbore. realizohet forma e këmbimit dhe kështu vjen deri të transformimi i pronës. aq më shumë mund të kenë vlerë përdoruese produktet. prandaj si të tilla nuk bëjnë ndryshime të dukshme në kërkesë. por edhe e tregtarit është që produkti të arrijë sa më shpejtë dhe me sukses te konsumatori apo shfrytëzuesi i fundit. as vendor dhe as në ralacione ndërkombëtare. të vetëdijshëm se çfarë mund të gjejnë tek produktet përkatëse. Sa më tepër përmbushen kërkesat dhe nevojat e klientëve. Derisa është prodhuar dhe i pa shitur. Produkti posedon specifika të gjera në raport me me snstrumentet tjera. si dhe nuk do të realizonte ndërmarrja profit. Pa produktin si objekt për këmbim nuk do të realizoheshin këto procedura.Specifikat e dimensioneve ndërkombëtare të produktit Produkti është instrumenti më i rëndësishëm i programit të marketingut ndërkombëtar. Vlera e produktit është pikënisje për kombinimin dhe për funksionimin e elementeve tjerë. Pikërisht në vlerën përdoruese gjendet kënaqja e konsumatorëve. . por që janë në harmoni me produktin. ose të tregtarit që e ka produktin në dispozicion. Në këtë aspekt reflektohet niveli i aftësisë së ndërmarrjes për t’iu ofruar konsumatorëve vlera të mirëfillta. si dhe të kërkimeve plotësuese për të identifikuar nevojat dhe konsumatorët potencialë. Produkti në vete përmban vlerë përdoruese. posa të kryhet akti i shitblerjes.

Detajizimi i këtyre karakteristikave shpie deri të përfundimet se produktet për të shënuar trende pozitive të ciklit jetësor në tregjet e huaja. Fayerweather. por edhe të promocionit. që mund të jetë: lokal. për të krijuar mundësi për tejaklimin e konkurrencës. ndërkombëtar. për të gjitha tregjet është ai i cili përmbyllet në mënyrë analitike me efekte të duhura. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Produkti është output i dalë nga procesi i prodhimit. .karakteri territorial i produktit.Prof. Efektet e produktit mund të vështrohen edhe me efekte globale. Çdo produkt e ka koston e vet. . Në specifikat ndërkombëtare të produktit një dimension i patjetërsueshëm janë kategoria e shpenzimeve. konstaton se për strategjinë e produktit në marketingut ndërkombëtar. të kenë kohëzgjajtje sipas referencave të konkurrencës. ose së paku t’i afrohet asaj.metodat e mbajtjes së produkteve nëpër tregjet e zgjedhura të huaja. si qëllim i karakterit sekondar. Së këndejmi. Madhësia e tyre shfaqet nëpërmjet shpenzimeve që kanë të bëjnë me kërkimet e marketingut në përmasa të tregjeve të huaja. .Mënyra e përshtatshmërisë. lancimi në treg i produktit të ri. Specifikat e dimensioneve ndërkombëtare të produktit shfaqen të planfikimi strategjik i produktit. . duke paraprirë cilësitë e nivelit të lartë. të ofrojnë shërbime. duhet të jenë funksional në masë të duhur. 5. si dhe zbatimi i metodave. Produkti që ka orientime ndërkombëtare. ku vjen në shprehje modifikimi i produktit ekzistues. planifikimet e kostove si dhe lidhshmëria e tyre me çmimet e shitjes janë domosdoshmëri. që ka të bëjë me standardizimin dha adaptimin. pra.kohëzgjatja dhe cilësia. global. Meqenëse marketingu është ndikues i pazëvendesueshëm në disenjimin e programit të prodhimit. në mbështetje të informacioneve gjatë kërkimeve të tregut dhe të marketingut.Raporti me produktin vendor. Krijimi dhe zhvillimi i produktit gjendet në linjë të drejtpërdrejt me konkurrencën inovativo-kreative të ndërmarrjes në treg. ku përfshihet specializimi ndërkombëtar i prodhimit. ose diversifikimi. Dr. .qëllimi sekondar. . Në rast se produkti në planifikimin strategjik është i ngarkuar tejmase me shepnzime nuk është e mundur të jep efekte pozitive. funksionimit sipas metodave parësore dhe efektive. f. Vlera përdoruese e tij krijohet nga vlerat që prishen me vetdije të plotë për të krijuar vlera më të rëndësishme. Me këtë nënkuptohet nevoja e bashkëpunimit të pandërprerë të marketingut dhe të funksioneve zhvillimore.Linja e produktit. produkt i mirë edhe për tregjet e huaja. e cila mund të jetë: kombëtare dhe ndërkombëtare. . Sipas vendimeve strategjike produkti mund të vështrohet nga kënde të ndryshme. Në këtë mënyrë vehet në pah: .Oferta e tërësishme. 307. 89 . i cili në tregun ndërkombëtar ndeshet me shumë faktorë dhe determinanta të mjediseve përkatëse. në të shumtën e rasteve ballafaqohet me shpenzime më të shumta kundrejt produkteve që janë të destinuara për tregun vendor.metodat e funksionimit. Tregjet që janë pjesë përbërëse e mjediseve të ndryshme nëpër botë i kanë veçoritë e veta dhe për t’i shqyrtuar dhe kuptuar ato nevojitet shtim i kostos. 54): . të cilat mundësojnë mbajtjen në kohë më të gjatë të produkteve në tregjet e huaja të synuara e të zgjedhura. f. me shpenzimet e distribucionit. . të cilat janë (4. me qëllim të mirëpritjes së konsumatorëve për produkte cilësore dhe çmime të volitshme.qëllimi primar funksional. rendësi të veçantë kanë pesë karakteristika.

Produkti është një vlerë që e përmbushë ndonjë nevojë të konsumatorit apo të shfrytëzuesit. ku marketing inercioni është i pranishëm në struktura udhëheqëse. Në kushtet e tilla. e cila pikërisht nga dimensionet e avancuara të tij. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 4. mirëpo. Dr. praktika krijon ndryshime të domosdoshme dhe të theksuara. që janë më të kërkuara për konsumatorin e panjohur.dimensionet.hierarkia. . Nevojat dhe kërkesat e konsumatorëve në relacione ndërkombëtare janë të shumta dhe të diferencuara. duke pasur parasysh edhe kombinimin e një çmimi të kapshëm. për shkak të fuqisë blerëse të pavolitshme.shërbime. tek i cili rrezaton perceptime më aktive dhe më joshëse. Realisht tregjet e pazhvilluara janë të pazhvilluara për shkak se klientët kanë buxhet të kufizuar. Të gjitha atributet e produktit janë të njëjta në aspektin struktural.Prof. Gabimet ndodhin pikërisht për shkak të politikave miope që i zbatojnë firmat lidhur me produktet. Nëse produktet janë të orientuara për tregje të zhvilluara. sa i përket nivelit të cilësisë. ose nivelet. Politika e produktit ndërkombëtar ka mbështetje në: . afrohet me sukses të konsumatori. Firmat duhet të kenë kujdes se edhe në tregjet e pazhvilluara duhet të penetrojnë me oferta cilësore. mund bëhen dallime. produkti është produkt. Varësisht nga niveli i zhvillimit ekonomik. ndërkaq. dështojnë firmat që nuk kanë qenë largpamëse dhe se punën prodhuese e kanë plasuar me strategji të vjetruara.gama dhe lloje. madje edhe produkte jocilësore. Në aspektin teorik gjërat nuk ndryshojnë në tërësinë e produktit. Nga ky kënd përgjithësisht reflekton politika aktive për produktin në relacione vendore dhe ndërkombëtare. siç duhet të veprohet edhe me kombinimin e instrumenteve tjerë të marketingut miks. Deri vonë ka mbizotëruar mendimi se në tregjet e pazhvilluara mund të plasohen dhe të shiten produkte me cilësi të ulët. . që produkti është i destinuar për tregun nacional. për shkak se edhe çmimet duhet të jenë më të kapshme. pa dyshim produkti duhet të veçohet me elemente parësore. por me çmime relativisht të larta. manaxhmentet në këto raste gabojnë tepër. edhe tregjet e arrijnë shkallën e zhvillimit. Realiteti i sotëm e demanton këtë përcaktim. prandaj nuk janë në gjendje të blejnë produkte të cilësisë së shquar. Politika e produktit me karakter ndërkombëtar Sipas logjikës universale. Konkurrenca shfrytëzon neglizhencën e tyre dhe në treg ofron produkte cilësore dhe me çmime të volitshme. . në të gjitha dimensionet e tij. patjetër duhet të plasohen produkte të cilësisë së lartë. Disa syresh kanë ngjashmëri me secilin mjedis. ose për shfrytëzuesin porositës. Për produktin vlen rregulli që të zhvillohet me një politikë të qëndrueshme. Në këto situata. apo ndërkombëtar. Me këtë nënkuptohet se nëse nënçmohet tregu vendor si i pazhvilluar dhe kondiserohet se në të mund të plasohet gjithçka. Tregjet nuk janë njësoj të zhvilluara. ku konkurrenca bënë garë për të qenë produkti lider. të veçorive që e diferencojnë produktin. sidomos kur 90 . Dallimet janë rezultantë e tregjeve ku plasohen produktet. Është e logjikshme se pa produkt të mirëfilltë vendor nuk mund të krijohet produkt i shquar as për tregjet e huaja.

epërsitë dhe përparësitë që i ka kundrejt produkteve tjera. por edhe nëpër tregjet e huaja.... Bërthama përfshinë disenjin. perceptimin. konsumohen edhe llojet e produkteve. Produktet e ndryshme. përmbajtësore dhe funksionale. Suksesi i strategjisë së ndërmarrjes ndërkombëtare varet nga pranimi i produktit dhe shërbimit në vende dhe në tregje të ndryshme.. të zhvillimit dhe të cilësisë së produkteve multinacionale. Tërësia e brendshme përfshinë dimensione të shumta. Në politikën e produktit ndërkombëtar ndikojnë një spektër të faktorëve. nga të cilat varet jeta e njeriut. Në politikën e produktit duhet veçuar tërësitë e ndërlidhura me dy sfera: me të brendshmën. produkti i pritur. 261): .. f. ngase në vete gërsheton pothuaj të gjitha dimensionet e produktit.. f. Kotler). produkti global dhe potencial 10. funksionin e vet mund ta kryejnë në shumë vende të botës. produkti gjenerik. Politika e pordukteve në tregje të huaja ka ndikim në ciklin jetësor të multitregjeve. psh.... si një qëllim bazik i marketingut ndërkombëtar. Nëpërmjet ndryshimeve të caktuara marketingu iu përshtat tregjeve produktet në fjalë. Mbizotëron mendimi se produkti nga aspekti i marketingut karakterizohet me tri dimensione (Ph. me fjalë tjera joadekuate për tregje të caktuara.). të cilët mund të radhiten në këtë mënyrë (6. Produktet kanë të përbashkët dimensionet e tyre.. ku bëjnë pjesë cilësitë e brendshme teknike. ekonominë dhe estetikën. që është materiale dhe më atë universale. makinat industriale për prodhim. produkti i pritur ka të bëjë me pritjen e ndonjë elementi që ofron produkti për konsumatorin. 91 . niveli gjenerik përmban produktin me të gjitha karakteristikat. që ka të bëjë me psikologjinë.Prof. Politkka ndërkombëtare e produktit shfaqet në fushën e standardizimit. Qasjet e autorëve në këtë drejtim nuk janë gjithnjë të njëjta. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR është fjala për produktet elementare. Produktet nëpër fazat e ciklit jetësor paraqiten nëpër faza të ndryshme kohore në tregje të ndryshme. mirëpo disa të tjerë janë të mendimit se produkti ka pesë dimensione: bërthama. Në këto kushte nuk është e rëndësishme të dihet cikli jetësor i produkteve vetëm në tregun vendor. ndërkaq. Ndërkaq.. mund të jenë të shtrenjta e të pa specializuara sa duhet. ndeshjet bëhen me ciklin e multitregjeve të produkteve dhe të shërbimeve të caktuara.. si bazë nismëtare e politikës së produktit multinacional. Dr. tërësi kjo që mund të quhet shpirtërore.. Kur merren në konsideratë më shumë tregje të huaja. si dhe në fushën e protfolios ndërkombëtare të strategjisë së produktit.. varësisht nga niveli dhe mënyra e jetesës. Ndërmarrja ndërkombëtare në qasjet globale të biznesit mund të ketë standardizim ndërkombëtar.

të cilët manaxhojnë dhe manipulojnë me procesin e prodhimit.fiziko kimike.tregu jo mjaft i zhvilluar (tregjet e vogla.vazhdimësisë dhe.tekniko-teknologjike. Tregjet e vendeve zhvillohen sipas fazave. . Kur planifikohet strategjia për tregje të huaja duhet të merren parasysh fazat e zhvillimit të prodhimit dhe të tregut.m. Ekzistojnë pesë faza të zhvillimit të tregut. Elementet faktikisht karakteristikat e produktit.tregu masiv i afirmuar (në vende me madhësi të duhur. ngjyrën. Këtyre duhet t’iu shtohet dituria dhe puna e stafit të ekspertëve. .): . aromën. Karakteristikat më kryesore janë (. duke i vënë në pah në kuadrin e këtyre fazave variablet e marketingut. por që ende nuk i kanë karakteristikat e tregut masiv).. . formën. nuk shënon dinamikë të shpejtuar të rrites). Karakteristikat fiziko-kimike janë pjesë përbërëse e strukturës kimike dhe fizike. . Pikërisht karakteristikat tekniko-teknologjike dhe fiziko-kimike janë parakusht për arritjen e nivelit të kënaqshëm të përdorimit të produkteve. Përbërja e politikës së produktit ndërkombëtar Politika e produktit ndërkombëtar përbëhet nga disa elemente. kompleksin e disenjit. në rend të parë duhet të ofrojë shërbime përkatëse.shoqëruese. . çmimi..th. me të gjitha vetitë që janaë të ndryshueshme dhe e krijojnë një dobi më të madhe. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Produkti i ri nuk penetron njëkohësisht në tërë botën.. materiali cilësor është komponentë e rëndësishme për produkte konkurruese.. Karakteristikat tekniko teknologjike përfshijnë konceptin e formësimit të produktit. ngase klienti gati gjithmonë produktin e blenë për shkak se në të gjen shërbime që i nevojiten. që i konvenon konsumatorit. që janë në funksion të përmbushjes së ndonjë kërkese. materialet. që mund të shfrytëzohet nga produkti. 5.e përdorimit.Prof.psikologjike. Njëkohësisht. siç janë produkti.. Dr. .atraktiviteti. . 92 .tregu i rrites së shpejtë (këtu bëjnë pjesë vendet zhvillimi i të cilave është i shpejtë.): .tregu i hershëm masiv (madhësia është karakteristikë thelbësore e tregut masiv). që d. Përdorimi i produkteve.gjendja e paratregut (tregjet e vendeve ku ende nuk ka treg të produkteve). Teknika dhe teknologjia e përsosur mundësojnë prodhimin e produkteve cilësore.. distribucioni dhe promocioni... teknologjitë. se nuk ka ecuri të njëjtë as nëpër fazat e ciklit jetësor të produktit në treg. . por që rrita e tyre është relativisht stabile). por që rrita e tyre stagnon. Karakteristikat e përdorimit janë rezultantë e kombinimit të veçorive të sipërcekura. . . koston. Ndikimet e politikës nëpër tregje të huaja është i lidhur me ndikimet e ciklit jetësor të produktit multinacional Kjo politikë mund të përcaktohet nëpërmjet formimit të shkallës së zhvillimit prodhim – treg dhe të formësimit të strategjisë të prijetarit dhe emetuesit. Këto janë (..

ndërkombëtar. ndjekëse për të mbrojtur produktin dhe për të shënuar kujdes për kulturën e konsumatorit. Marka e diferencon dhe e mbron produktin. me çka mundësohet blerja e llojeve të ndryshme të produkteve. ngase arrijnë disa mundësi për të qenë në nivel ose për ta tejkaluar konkurrencën. Kreditimi është një lloj ndihmese për të blerë. Karakteristikat e atraktivitetit janë të ndërlidhura me nevojën e prodhimit të produkteve atraktive. të marketingut e tjerë. rol të rëndësishëm kanë perceptimet. Vazhdimësia e bashkëpunimit ndërthurë në vete nevojën për servisim të produkteve. Nuk është shtytës për të marrë vendim për blerje vetëm cilësia dhe përmabajtja e tërësishme e produktit.. Me këtë nënkuptohet dallimi i produkteve nëpërmjet cilësisë. ato duhet të kuptohen dhe të përvetësohen rrënjësisht. të promocionit. mund të thuhet se për t’u përcaktuar për llojin gjegjës të produktit. Padyshim.. i cili është më atraktiv dhe konkurrues kundrejt të tjerëve. Karakteristikat psikologjike reflektojnë me perceptimet e konsumatorëve. nuk lejon që të shkëputën marrëdhëniet në mes shitësit e blerësit. në kushtet e ligjshmerive të tregut të liberalizuar. Ky grup i karakteristikave përfshin grumbullin e elementeve që janë më të dalluara në aspektin pozitiv nga produktet tjerë. lehtëson shpërndarjen e produktit nëpër tregjet e huaja të synuara. si për shembull (7. çmimit. Me këtë nënkuptohet se përputhshmëria e normave brenda sistemeve. f. pozicion parësor kanë normat. i bënë edhe vetes”. që me diçka të dallohen nga të tjerët. nëpërmjet poltikave përkatëse të diferencimit. 334-335): . posa të realizohet shitja dhe blerja. Për të hyrë në brendinë e politikës së përbërjes së produkteve ndërkombëtare. norma përmbanë disa veçori.(8. Atraktiviteti është element i konkurrencës.). Dr. Në ekonomitë e zhvilluara kreditimi është pjesë përbërëse e aktiviteteve të marketingut. sikurse ajo e marketingut vendor. që ka të bëjnë jo vetëm me transportimin e produkteve deri në lokacionin e caktuar. sa janë mbizotëruese qasjet e perceptimit. apo të disenjit. kreditimit dhe të logjistikës. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Në karakteristikat e përdorimit bëjnë pjesë: funksionaliteti.barrierë hyrje. Perceptimi është rrjedhojë e të menudarit psikolgjik.. Produktin ndërkombëtar e shoqëron politika e kreditit. Ndërmarrjet kanë interes për përvetësimin e normave. ndërsa ambalazhimi është veprimtari shoqëruese. Filozofia e marketingut ndërkombëtar. Në numrin tepër të madh të llojeve të produkteve. të cilat për të qenë produkti konkurrent. mënyrës së distribucionit. Karakteristikat shoqëruese shfaqen nëpërmjet marketimit të produktit. Karakteristikat e vazhdimsisë kanë të bëjnë me mos shkëputjen e bashkëpunimit me klientin edhe pas kryerjes së aktit të shitblerjes. f. duhet të shqyrtohen standardet tekniko-teknologjike. ambalazhimit. për të blerë sërish produkte nga firma ku kanë blerë më parë. manaxhariale. efikasiteti. Si të tilla janë element me rol strategjik. për realizimin e obligimeve të parapara në fletgarancion e tjerë. 93 .Prof. qëndrueshmëria dhe mbi të gjitha efektet që shfytëzohen nga përdorimi i produktit. Atraktiviteti është sublimim i karakteristikave përmbledhëse nga të gjitha grupet e veçorive të shqyrtuara. kohëzgjatja e përdorimit. por edhe për këshilldhënie rreth përdorimit të tij. që i tejkalojnë normat teknike. të montimit e tjerë. siguria e përdorimit. Ky aktivitet zhvillohet nën sintagmen: “duke i bërë mirë dikujt. Së këndejmi. njësoj. Të gjitha këto ndërmarrësi kanë për qëllim që të krijohen konsumatorë lojalë..

shenjë.produkti emeërtohet dhe dallohet nga të tjerët. të gjitha produktet nuk posedojnë markë të veten.Shenja e markes (brand marke). Me rëndësi është manaxhimi mirë me markën (brand management). Pozicionimi dhe domethënia TIPI Marka e biznesit I MARKES Marka e produktit 94 . e diferencon. ashtu edhe në ato ndërkombëtare është një element që e identifikon produktin. kasetat audivizive.e mbron nga keqpërdoruesit (falsifikatorët). .Marka (brand). sidomos produktet që plasohen nëpër tregjet e huaja. . sistemi informatik e të ngjashme.instrument objektiv për vlerësimin e produktit..Shenja mbrojtëse (trade mark). .nxitje për reagimin e një produkti. nivelin e tij.Prof.): . Në praktikë dallohet marka e biznesit dhe marka e produktiti.përcaktim i nevojave të klientëve. emër. . .e rritë besueshmërinë të klienti.siguria në aktin e shitblerjës është më i madh.instrument i vlerësimit të cilësisë.. Është me rëndësi që produktet të kenë markë. . Lidhur me markën e produktit është përvetësuar një terminologji e gjerë.Emri tregtar (trade name).. sistemet e televizorëve. .. Sikurse në marketingun vendor. Marka e produktit në marketingun ndërkombëtar Marka e produkti. siç është (. Dr.Ngjyra e markes (brand color). . .vektor novacioni. simbol. Nëpërmjet markës së produktiti arrihen disa qëllime: . . Shërben në cilësinë e një embleme që e përcakton dhe e përkufizon produktin e caktuar. .instrumenti i orientimit të kërkesës. si në ndërmarrjet vendore. . e afirmon. . . . 6..1. Marka duhet të manaxhohet. si dhe e mbron Marka shfaqet me fjalë.rrezik për përjashtim nga tregu. Pra.E drejta e mbrojtur e autorit (copyright) e tjerë. .instrumenti i besnikërisë së klientëve. . ku përdoruesi i produktit dobishmerinë e përdorimit të tij e gjen në vartësi me përdorimin të një numri të përdoruesve tjerë të llojit të njëjtë të produktit.Emri i markes (brand name). po ashtu edhe në marketingun ndërkombëtar. si bie fjala. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR . dhe.ndërmarrjen dhe produktin e afirmon.Marketimi dhe ambalazhimi i produktit ndërkombëtar 6. Norma duhet të ketë mbështetje në mjedisin përkatës. një numër i madh i produkteve nuk janë të përshira në marketimin e ndërmarrjeve..

. që gjenden në tregje të ndryshme). mirëpo duhet krahasuar me gjuhët tjera të botës. trajtuar si duhet. Çështje primare është gjetja e fjalës. 7 BR. Supozimet formale për markë të suksesshme mund të përmblidhen në këtë mënyrë: “të jetë e shkurtër. marka e zgjedhur ka shprhejen. . ALI JAKUPI IDENTITEI I MARKES IMIXHI I MARKES GUDVILI I MARKES MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Emri i firmës Emri i produktit Shenja dhe logotipi Shënja dhe leteringu Ngjyrat zyrtare Ngjyra karakteristike Foto ose pasqyra të cilën Foto ose pasqyra të cilën tregu dhe opinioni e tregu dhe opinioni e formojnë për ndërmarrjen. janë bërë analiza të shumta. e simbolit. krahasime dhe shkoqitje të domethinëes së këtij termi.Identiteti i markes. Marketimi grupor i produktit (markë familiare e përbashkët për grup të gjerë të produkteve të ndryshme. nuk ka qenë punë e lehtë deri të emërtimi përfundimtar i firmës me emrin Sony. 2. ose e shprehjes. 95 . e cila është e pranueshme. pa përfshirë ndonjë kuptim të padeshirueshëm. Sony (lat. Mund të ndodh që në vendin ku prodhohet produkti. Dr.Marketing…. fyrje. Marketimi korporativ i produktit (emri i kompanisë shfrytëzohet si emeër prijetar për të gjitha produktet).Gudvilli i markes (brand gudwill). si dhe e vlera e tregut të markes së markes së biznesit produktit Burimi: Nga skema e mësipërme vërehet se procesi strategjik dhe i pozicionimit në treg të markes përfshin tri faza: .7 Në teori dhe në praktikë janë të shuqra pesë strategji të marketimit. Këto mund të rradhiten si në vijim: 1. të fjalës në gjuhët e ndryshme. E qartë. ku të gjitha produktet njiheshin me emrin e komanisë (në treun vendor dhe të huaj). që në shumë raste emërtimi i markës mund të shpreh fjalë të ndyrë. Zgjedhja e markes bëhet në mbështetje të strategjisë së caktuar. me rastin e meërtimit të markes SONY. si dhe tëkuptimit markat në marketingun ndërkombëtare kanë veçori që paraprakisht duhet studiuar.sonus = zë. Trajta tjetër. emrin e qëlluar. ton zëri). e kuptueshme dhe mund të shqiptohet mirë e drejtë në gjuhët e huaja.Imixhi i markes (brand image) dhe. M. Një shembull i tillë ka qenë e mundur të gjendet në kombinatin e dikurshëm “Trepça”. ose ndonjë fjlaë kompremetuese. Parndaj. Në aspektin gjuhësor. të shqiptimit. që ka mundësi të përdoret pa pengesa gjuhësore në botë. në gjuhën japoneze Sonny (ku përdoren dy n) e ka kuptimin talentët e tinjë (sonny boy’s).Prof. po ashtu në japonisht. të mos ketë domethënie ofansive në gjuhët e mëdha botërore”. Për shembull. Me rastin e meërtimit të markes duhet opasur kujdes në domethënien e emrit. . son-ni do të thotë humbje e parave. formojnë për produktin modelin e biznesit dhe konkret ofertën e tërësishme Renomeja e firmës ose Renomeja e produktit dhe vlera e tregut. në tregjet ku plasohen produktet me markat përkatëse.

Marlbolo që sipas të dhënave statistikore brenda një viti shitet në vëllim prej 300. Në një studim kanë dal në shesh se të gjitha markat nuk janë të suksesshme. Është e nevojshme të bëht rangimi i markave të suksesshme. Marketimi individual (veç e veç.000 konsumatorëve për të vlerësuar rplin dhe respektin e saj. Marketimi ekstern i produktit (marka private. Është konstatuar se vetëm rreth 20 marka kanë pozicion të fortë në Trijadë (SHBA.000 miliardë (60 copë për kokë banori). 96 . . ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 3. kredibiliteti i arritur edhe në imixhin e fortë kombëtar. atë penetrohet me markë nçë trgeun e huaj? 2. 2. cila markë të shfrytëzohet. Golstar e tj. M. 5.8 Dhjetë markat më të njohura dhe më të respektuara Rangimi i markave Të njohura Coca cola 1 Sony 4 Mercedes Benz 12 Kodac 5 Disney 8 Nestle 7 Toyota 8? McDonalds 2 8 Të respektuara 6 1 2 9 5 14 23 85 BR. për cilin status të markes ndërkombëtare të bëhet përcaktimi.Prof. Bie fjala. kanë kohëzgjatje të theksuar. të destinuara për segmente të caktuara të tregut). Japoni.000 marka në mostrën prej 10. 4. Në marketingun ndërkombëtar dhe në biznesin global marka ka perspektivë të dukshme Markat e karakterit ndërkombëtar kanë tri karakteristika të përbashkëta.Koncepti i manaxhimit të markes është shumë më ndërlikuar në tregun ndërkombëtar ssesa në atë vendor. Samsung. nuk është radhitur në dhjet markat e para më të njohura dhe të respektuara. 3. Këto shfaqen nëpërmjet këtyre veçorive: 1. si dhe tetë alternativa strategjike lidhur me marketimin në marketingun ndërkombëtar. Ekzistojnë katër dilema strategjike. Evropë). Dr. avancimekumulative në promovim. sa lloje (numër) të markave të shfrytëzohen në një treg? Alternativat strategjike formohen nga përparësitë dhe të metat të të katër dilemave strategjike. Marketing…. 4. ndaras) i produkteve (për çdo produkt që plasohet në tregun e vet).). Dilemat strategjike janë: 1. Kompania ndërkombëtare e konsaltingut “Landor” ka hulumtuar 6. Marketimi segmentues i produktit (për linja të posaçme të produkteve. 3.

25 marka më të njohura në botë Rangu Marka 1.. Pepsi cola 11. Ford 17.Prof. f. Polaroid 21. perceptimet dhe bindjet për produktet që kanë renome më të njohur ose që janë produkte më të respektuara. Kodac 5. Konsumatorët i ndryshojnë sjelljet e tyre. Kellog’s 19. Dr. Colgate 23. Nescafe 25. coca cola Coca cola Coca cola 2. Seiko 24. Zagreb. Mercedes-Benz Disney Mercedes-Benz Japonia Sony National Mercedes-Benz 97 . POrsche 20. Në vitin 2002 hasim në një pasqyrim tjetër. Toyota 8.Previsic. 20 3 MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 4 92 Rangimi i markave sipas atributit më të njohur ndryshojnë nëpër vite. 2000. Panasonic 14. Një ilustrim i tillë mund të shihet në pasqyrën e mëposhtme: Dhjetë markat më të njohura në botë dhe në Trijadë Bota SHBA Evropa 1. Sony 3. M. Nestle 7. Rolls Royce 12. Levi’s 15.. Klenex 16. Rangimi i markave ndryshon sipas rajoneve..564. Metrcedes-Benz 4.Dosen. McDonals 9. Dj. Disney 6. Sony Campbell’s Sony 3.O.. IBM 10. BMW 22. Honda 13. Coca cola 2. Volkswagen 18. Marketing. ALI JAKUPI IBM Pepsi cola Burimi:. Canon Burimi: J.

.13 5.64 2. Poltika e markes së produktit përmbanë intensifikimin e afirmimit të produkteve në treg.38 9. 2004. Sipas Kapferer dhe Laurent janë të njohura gjashtë funksione të markes:9 . Dr. 1998.. Ndërkaq. ndonëse disa syresh janë aq standarde.335. f.. M. Disney Codac Philips Takashimaya 6.funksioni i garancisë. IBM McDonalls Nivea Hitachi 10. .. GE 41. Microsoft 64. nëse dëshirohet zgjerimi i listes së ndërmarrjeve me cilësi miliardiere.09 3. që ka të bëjë me sistemin praktik të markes. Në të sublimohen funksionet kryesore të markes. sa që me vite të e ruajnë pozicion lider. në vitin 2005/6 është kjo gjendje: Politika e markes së produktit ndërkombëtar Prodhuesi dhe shpërndarësi iu kushtojnë rëndësi të veçantë markave të produkteve. 98 . Nokia 29.97 7.Lowe. Rangimi i markave më të njohura në botë mund të ndryshojnë nga cviti në vit.Prof. që shpreh faktin për një cilësi më të lartë të produktit përkatës. International Marketing Strategy. Marlboro 24. Nestle NBC Wolkswagen Rolls Royce 7. f. Pepsi Cola Hershey’s Porsche Suntary Burimi: BR. f.15 10.. Toyota Black&Decker Adida Seiko 8.. botim i katërt. IBM 51. McDonald’s 26. Mercedes 21. Coca cola 69. McDonalds Kellogg’s Kodac Matsushita 9.86 6. Në vitin 2002 dhjetë markat më të famshme radhiten si më poshtë: Dhjetë markat më të vlerësuara në botë në vitin 2002 Rangimi Marka Vlerësimi i markes (US$bn) 1..26 8..funksioni i prakticitetit.272..Doole & R. Marketing. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 4. 9 Marketingu Tiranë. .19 4.01 Burimi: I. Disney 29. Kodac Pepsi cola BMW Toyota 5. Beograd. Intel 30.

Diotela. Vula nuk shprehet në raport me objektet.19 Antaeus. 99 .Funksioni dallues. por në raport me një kompetencë dhe një stil të Findus. Dr. Ky spektër mund të shihet në specifikimin në vijim. Vizir. Suze. Statuset dhe rolet e markes Statuset e markes Markë . (ch. Calor. si një dallim të produktit nga produktet tjerë.funksioni i kënaqësisë. Nestle. Dash. Seb.garanci Vulë Yves Saint-Laurent. ajo vjen në ndihmë të një marke tjetër për të veçuar produktet. Condia. Gervais. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR . Bonux. Shenjë e një krijimi origjinal. LouisVuiton Cartier.Prof.produkt Rolet e markës E shoqëruar me një emeër dhe një premtim specifik për një produkt (një markë për çdo produkt) Shembuj Ariel. Panzani. Lego. . Schweppes Brand (variant i markes – Disenjon një produkt të produkt) propozuar prej një firme të vetme. Moniseur (Chanel) PoisonJules. Markë . Danone. Marketerët ndërkombëtarë në veçanti duhet të njohin statusin dhe rolin e markes së produkteve. nr. AthlonFruite (Evian).funksioni i personalizimit. . Yoplait. Statuset dhe rolet e markes janë të ndryshme. Maggi. .5. Dior). që nuk mund të identifikohet ndrysheveëse nga marka (mungesa e një emërtimi të përgjithshëm) Markë – gamë Të shoqërohet me të njëjtin emër dhe të njëjtin premtimnjë bashkësi produktesh homogjene Markë – linjë Rigrupimi me të njëjtin emër të produktebe që i adresohen një klientele të veçantë që është përfituese e një premtimi specifik Markë – ombrellë Disenjon një bashkësi heterogjene produktesh ku secili përfiton nga një premtim specifik E lidhur me shumë gama komplekse produktesh. Monsavon (Protect &Gamble)Badoit. korespondon me kënaqësinë e konsumatorëve kundrejt produkteve që nuk kanë markë. Lancome Nr. që ka domethënie të dieferncimit të produktit nga ana e konsumatorit. Camay.Funksioni i specifikimit shfaqet kur marka është e njëjtë me cilësinë e produktit. Brandt. Thomson. Bentoni. Zest. Dim. Vadette.

prodhimit. ka të tjera që ekzistojnë në një klasifikim të kufizuar. Dubos. A. . vepër e cituar. Dr. nga 10 vjet mestarisht. Burimi: J.Prof. f.konkurrenca më e ashpër e .Shpenzimet e mbrojtjes së markës. Tabela përfshinë klasifikimin e markave të produktit.fondi i markave të vjetra ruhet nëpërmjet publicitetit dhe formave adekuate të promocionit. PËRPARËSITË MANGËSITË Produkti pa markë .mundësia e çmimeve të larta marketingut. Olliver. sasisë.Shpenzimet më të larta të . Marka private .10 Në kuadrin e shqyrtimit të politikës së markës së produktit. . ku dallimi bëhet me anën e referncave R4 dhe R25. .shpenzimet e ullëta të prodhimit. . f.shpenzimet e ulëta të marketimit.Shpenzimet më të larta të . Markë-garanci dhe përfundimisht Vulë. Markë-ombrellë. Klasifikimi është i nevojshëm për shkak të ndjekjes së trendit të jetës së markave. imixh. Marketingu. cilat janë më profitabile dhe cilat kanë kohëzgjatje më të theksuar në treg dhe të konsumatori. 1996.shpenzimet e ulëta juridike. Autorët: J.nuk ka identitet.340. Markë-gamë. BMV. 341. ndonëse nganjëherë për disa produkte është edhe më e gjatë. .342. La Baule. Markë-linjë.provizione 10 më të mëdha për - Konkurrenca më e ashpër e P. Në suazat e poltikës së markes bëhet edhe klasifikimi. . siç është rasti me Renault.disa marka të vjetra mundësojnë shitjen në shumë ttregje të ndryshme. me qëllim të identifikimit të fakteve se cilat marka krijojnë renome.jetëzgjatja e markeve në tregun e konsumit të është e thekusar. . Markë-produkt. Produkti me markë . në veçanti duhet analizuar përparësitë dhe dobësitë që dalin nga marka. . çmimeve. MIshon dhe A. C.diferencimi më i mirë i produktit. qysh në vitin 1981 kanë ardhë në përfundim se: . 459-480. Në këtë mënyrë. Mrecedes. ku marka bënë dallimin për secilin produkt. Lada e tjerë.cilësia fleksibile. përkatësisht të ciklit jetësor të produktit. Tiranë.identifikmi dhe prania më e mirë. Akte të Kongresit të 6-të të Shoqatës Franceze të Marketingut. Bon. në cilësinë e shenjës të një krijimi origjinal. si dhe kontrolli i .J. Për shembull: ka shoqëri që janë të përfshira në të gjitha nivelet e gamës së të njëjtës markë. f. në librin Marketingu të Dubos dhe Jolibert. Përparësitë dhe mangësitë autorë të ndryshëm i sistemojnë sipas pasqyrës në vijim.Cagarra (1990) “L’identite nominale du produit”. 100 .lojaliteti i mundshëm i markës. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR njohur. .Jolibert. klasifikimi i markave sipas funksion kryesor ka këtë radhitje: Brand. Ndërkaq.

. probleme me tregjet blu dhe të zeza. të të së - hipoteza e homogjenitetit të tregut.eliminimi i konfuzionit rreth markave.përparësitë për produkte prestigjioze.marketingu më efikas. - - realizimi më i vështirë për prodhuesit e vegjël me marka të oanjohura dhe pa identitet. . Dr.është eliminuar konfuzioni rreth markës. Më shumë marka në një treg . .Mundësia e përvetësimit të pjesës më të madhe të tregut.variacionet e sasisë dhe të cilësisë në treg janë të lejueshme. humbje e ekonomisë proporcionale.Nuk ka identitet. . komplikimet juridike.Prof. ALI JAKUPI tregtarët.krijimi i ndjenjës së konkurrencës. konotacionet e mundshme negative.konotacionet negative të markes ekzistuese mund të flaken. . . . imixhi ekzistues shkatërrohet nëse shpeshë ndryshohen çmimet.kontrolli më i volitshëm i distribucionit. . Humbja e ekonomisë proporcionit.ikja e taksave në markat ndërkombëtare.më shumë hapësirë të shitjes të shitësit me pakicë. . .emër i rëndësishëm.identifikimi lokal. Imixhi i dobësuar. - supozimi për homogjenizim të tregut. Një markë në një treg . Marka e prodhuesit . 101 . . - Shpenzimet më të larta marketingut.çmimet më të voltishme. . . . .Nuk ka probleme të promocionit. MARKETINGU NDËRKOMBËTAR çmimeve. . . . - shpenzimet më të larta të marketingut. hapësirë e kufizuar në raftet e shitoreve. .penetrimi më i shpejtë i marketingut.mbulesa më e mirë e segmenteve të ndryshme në treg. është i nevojshëm konzistentiteti i cilësisë.forca më e volitshme e bisedimeve. . Shpenzimet më të larta depozitimit.i lejueshëm është marketingu i synuar. .përparësitë e produktit me me reputacion të mirë (halo efekt).imixhi i produktit origjinal nuk është i porositur.njohtimi i thjeshtë.efikasiteti maksimal i marketingut.zvogëlimi i shpenzimeve të promocionit. Marka botërore (globale) . . Marka lokale . nevojitet promocioni i markës.mbajtja e lojalitetit të markës. shpernzim et më të mëdha të depozitimit.imixhi uniform në tërë botën.

Masmedia.12. Për produktet investive për eksport është e nevojshme të mereren parasysh edhe disa specifika që kanë lidhshmëri me markën.Prevusic. pothuaj në të gjitha vendet e botës. Tajlanda.. 1999. Falsifikimi i produkteve dhe i markave të ryre është problem i posaçëm.. nga falsifikimet rrezikohen 3% nga tregtia botërore. brisqe. Dr. por me emërtime të ndryshme të produkteve. Meksika. Dosen. Marka produktin e bën të njohur dhe e nxjerr nga anonimiteti i mundshëm.11 Falsifikimi i markave më sëp shumti ndodh në këto vende: Tajvani. pirateria e falsifikimit të markave dhe e formave tjera veçse përhapet si një epidemi e rëndomtë globale..…. mjete të tualetit. për të cilat garantohet cilësia dhe atributet tjera të produktit. kur produktet janë pa markë. 273. ndërkaq në relacionin me blerësit është më domionante se sa produktet që nuk kanë markë. Kryesisht falsifikohen markat e afirmuara.. Lidhja blerësi-prodhuesi shpeshë shndërrohet në ralacionin e një tyërësie që eka domethënien e markës së produktit. Komania Gilette. Koreja e Jugut. Filipinet. Të produkti industrial problemi rreth markës është më ndërlikuar. ose në vlerë më se 60 miliardë $ amerikanë.O..….. Dj. Njëkohësisht. si dhe linjën. diku më shumë e diku më pak. që sipas Odës Tregtare Ndërkombëtare. f. Modeli i marketimit ndërkombëtar f. 11 12 BR. 565. Po aty. përkatësisht i falsifikimit të markave të produkteve. kozmetikë etj.. Singapuri. mbrojtja e tij e veçanërisht krijimi i sigurisë për konsumatorin lidhur me vlerat e produktit..) në 200 vende. Malezia. e cila shet 800 lloje të produkteve (thika. Produktet që kanë markë janëprodukte që kanë vlerë përdoruese për konsumin final. Marketing.Prof. Psh. ose kur është fjala për produkte investive. M. Të produktet serike marka është e nevojshme dhe e zbatueshme. Marka e produkteve për eksport Marka e produkteve e diferencon. Zagreb.Megjithatë. parfumeritë franceze e kanë të zvogëluar profitin për 10% nga veprimet pirateske e tjerë. Në jetën e përditshme të ekonomisë botërore. Industria e orëve të Zvicres vlerëson humbjet në 750 milionë dollarë US në vit. Qëllimi i markës është diferencimi i produkteve nga të tjerët. Markat përdoret te prodhuesi dhe të tregtari. 102 . Indonezia. vizatimi Internationalmarketing strategy. është evident problemi i piraterisë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Burimi: J.. Brazili dhe India (10 vende). M. Theodore Levitt është i mendimit për një treg global të produkteve të standardizuara. marka është një guidë tepër e rëndësishme për konsumatorin. marketing. Psh.

Produkt i qarkullueshëm Probleme rikuperimi.Prof. me kujdes dhe përshtatshmëri të llojeve të produkteve. të rregulluar me harta (Konventa e Parisit. të produkteve të veta. Vizatimi Në fokusin e të gjitha ngjarjeve në marketing është konsumatori. Përparësitë dhe të metat e disa materialeve të ambalazhimit mund të vështrohen në pasqyrimin vijues. f. problem i veçantë është mbrojtja e pronësisë industriale. Mund të konsiderohet pjesë përbërëse e prodhimit. të mbështjelljes së produktit apo të produkteve. të cilat mund të paraqiten në skemën e mëposhtme: Marketingu tiranë. Ndërmarrjet eksportuese dhe ato ndërkombëtare harxhojnë mjete të shumta për implementimin e markës së në transakcionet tregtare. Matrerialet duhet të përkojnë me karaketristikat e produktit. Në të njëjtën kohë është edhe shërbim që iu ofrohet konsumatorëve. por. Probleme sigurimi. Ambalazhi është pjesë e produktit. në një formë apo në një tjetër. materiali plastik. ngase produktet mbrohen. Ambalazhi në kuptim të ngushtë dhe të gjerë përmabnë karakateristika të kënaqësisë së konsumatoriy. Në marketingun ndërkombëtar ambalazhimi është çështje e rëndësishme. Për t’i kënaqur nevojat dhe kërkesat. kur tregtimi bëhet me produkte të mbshjtella me materiale përkatëse. kënaqja e tij. me qëllim që ta simulizojnë cilësinë dhe karakteristikat tjera të produkteve. është e mundur të bëhet fjlaë dhe të pranohen si të tilla. Megjithëkëtë. ambalazhimi bëhet në mënyrë profesionale. magazionohen dhe transportohen pa u dëmtuar në sasi as në cilësi. në veçanti të ruajtjes së cilësisë dhe të sasisë së produktit. por edhe në diemnsionet që e begatojnë produktin. Përparësitë dhe të metat në provë të gjashtë materiale të ambalazhimit Përparësitë Të metat Qelqi Material fisnik: Çmim më të lartë se transparencë perfekte. kur është fjlal për përpunimin (venien e produktit në kuti. duke përdorur lloje të ndryshme të materialeve. ku të gjitha janë të orientuara në satisfaksionin e utilitetit të klientëve. 103 . paketimi bashkëkohor mund të vështrohet në veçanti nga dy funksione themelore: të kaarketerit mbrojtës dhe të karaketrit promotiv. Vëllim të madh. Në marketingun ndërkombëtar. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Për markën globale për standardizimin global të marketingut. ose të gjysmë produkteve. Kësisoj. ndonëse nuk janë të obligueshme. Shërbimi gjendet në vet produktin. me mundësinë që ato të kenë refleksioni të estetikës. Madrit. Dr. në shishe e tjerë) dhe e veprimit të hapur. me gjendjen e tyre agregate. ekzistojnë edhe një serë tjetër e funksioneve të ambalazhit. përveç këtyre. të promocionit. ndërmaerikane e tjerë) ??? Ambalazhimi i produktitit ndërkombëtar Ambalazhimi e ka domethënien e paketimit. Peshë të Përçues i nocioneve lartë. përdoren me norma higjienike. higjeniko-shënetësore.e prodhuar në procesin e prodhimit e që është në shërbim të produktit final..346.

f. Alumini I lehtë. PET (politilen) Plastikë e zëvendësueshme.. Pa qarkullueshëm.Jep një imazh të mirë. I lehtë. mbrojtës i mirë. që mund të shtypet. Çmim me leverdi. 348. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR (rol pararendës në sensibilizimin e publikut të gjerë). Çmim i biologjikisht. Në këto grupe përfshihen: 1. Mbeten të lira leverdishëm. 4. . 2... gjë që përpunohet lehtë. 1996. Dr. tregtarët dhe. i Relativisht i shtrenjtë. 3. Standardet e paketimit (ambalazhimit) Garancioni dhe servisimi në marketingun ndërkombëtar 104 .. I Shpeshë përdoret i degradueshëmbiologjikisht. shpediterët. Në librin Marketingu.Prof. përafërt me qelqin. Tiranë. Mund të shtypet (për transport). Material komplikonqarkullimin. I pa degradueshëm. Sipas pikëpamjes evropiane nuk duhetn përdorur. PVC (polivinil klorur) Transparencë.. Medias. kombinuar me një shtresë I qarkullueshëm.. 315. djegies. Hekuri i bardhë Çmim i pranueshëm. siguri I padegradueshëm maksimale. I qarkullueshëm. Degradohet biologjikisht Lehtësi qarkullimi dhe shumë ngadalë. Me pak Lehtësia dhe transparenca e vlerë për produktin. ritrajtimi. Kartoni I lehtë. Burimi: Anonyme. Çmimi i leverdishëm. Vëllim që plastikeose alumini. Cilësi e lartë. Prakticitet: deri sa të grumbullohen dhe ofertë në forma të menjanohen me anë të shumëllojshme. (19900. Me rastin e vendimmarjes për ambalazhim merren parasysh katër grupe të interesave. shteti.. degradueshëm biologjikisht. konsumatorët.

Disenji e ka kuptimin e një sinteze të të gjitha atributeve të produktit. analizat ekonomike. disenji në funksion të distribucionit dhe. disenji dedikohet për shtrsa që janë në gjendje ta bëjnë pronë të veten dhe ta shfrytëzojnë sipas nevojave dhe mundësive të tyre. disenji në funksion të estetikës. procesor e tjerë. estetika. që nga kohët e lashta e këndej. përkatësisht konsumatorëve. kur i nënshtrohet procesit të prodhimit.Prof. disenjit industrial dhe atij grafik. Edhe në kohët e sotme. i lëmenjëve tjerë. ekonomik. Disenjë në fjalë arrihet nëse siguron mbështetje të mirëfilltë në parimin etkniko-teknologjik. {Në një farë mënyre është i kufizuar dhe varet nga të arritura tekniko teknologjike dhe aplikimi i tyre në praktikë. disenji në funksion të prodhimit.. Disenji i produktit në funksion të marketingut ndërkombëtar Çdo disenj nuk është në funksion të marketingut të suskesshëm. që përpunuar me teknologji të sofistikuar. Përveç disenjit të produktit. varësisht se çfarë strukture ka produkti. 5. me material të mirë.. ekziston desenji industrial. Disenji krijohet gjatë procesit të prodhimit.. Disenji që del nga procesi i prodhimit është e mirë materiale. Dr. Zhvillimi i produktit të ri ndërkombëtar 6. nga esenca deri të pamja e jashtme. Historiku i deinjit është i gjatë. si dhe elemnte tjera të kombinimit.. që nga idetë. konceptet. Pjesëmarrja e këtyre elementeve ndryshon nëpër llojet e produktit. Disenji ka shtrirje të gjerë. që janë në funksion të përmbushjes së nevojavedhe kërkesave të shtresave të caktuara të konsumatiorëve. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 5. si dhe në saje të strukturave dhe të shtresave të shoqërisë. Në konkurrencën ndërkombëtare disenji duhet të avancohet pa ndërpreje. 4. Nëpër epokat historike janë shënuar diesnje të ndryshme.. Këto mund të radhitën si më poshtë: 1. 3. ergonomik dhe estetik. Fleksibiliteti i tij vjen në shpreje nëpër mjedise të ndryshme. disenji në funksion të nevojave të konsumatorëve.. i shfaqur nëpërmjet disenjit grafik. Disenji në funksion të diferencimit konkurrues është argument se produktet cilësore. disenji në funksion të dieferncimit konkurrues.. . dallohet dhe kështu paraqet forcë konkurruese.. 2. ndërsa përfundon si finalizim në etapën e zhvillimit teknik. ku me vlerat përodurese shërben në kënqajen e 105 . për çka është i destinuar dhe për cilin treg. Disneji produktit në marketingun ndërkombëtar është tërësi universale. me ekonomitet të dalluar. Ekzistojnë dallime në mes disenjit procesor (inxhinjeringut). të disenji janë të njohura pesë funksione vitale. që i destinohet tregut. Vështruar nga aspekti funksional. Natyrisht fillimi i formësimit të diesnjit është më i hershëm.

. ergonomike. . Prodhuesit botëror i kushtojnë kujdes të veçantë stylingut. të rregullativës ligjore. 106 . aromën. të gjithë faktorëve që e përbëjnë strukturën dhe potencialin e disnejit. ngjyrën.Hapësira dhe kushtet e jetesës. Në jetën praktike ka ndodh. si një qasje pozitive për marrjen e vendimit për blerje. paraprak.Parapëlqimi i tregut për disenjin e produktit.Kushtet e shfrytëzimit të produkteve. 1. humbaj eventuale e trgegut për shkak të gafeve të qëllimshme apo të paqëllimshme. . Në marketingun ndërkombëtar. Disneji dueht të jetë në interaksion edhe me format e distribucionit. Çdo disproporcion në mes të parimeve në të cilat mbështetet disenji krijon mashtrim për konsumatorët dhe zhgënjimet e tilla shndërrohen në bumerang për ndërmarrjen. ekonomike. me të gjitha funksionet dhe aspektet është në destinacion të satisfaksionit të nevojave dhe të kërkesave të konsumatorëve. madje edhe në ekonomitë e zhvilluara që rëndësi e theksuar t’i jepet estetikës së produktit. Prandaj. Të gjitha cilësitë përmblidhen në mënyrë sisntetike në tërësinë e disenjit të produktit. Disnejë në funksion të estetikës përmban formën e jashtme. siç është cilësia e brendshme. Një nivel i kënaqshëm i sadisfaksionit arrihet nëse bëhet kombinim i mirëfilltë i të gjitha parimeve. përfunsojnë me debakël dhe. Teprimet në kurriz të një faktori tjetër e dëmtojnë produktin ndërkombëtar. duke i lënë mgajëherë nën hije atributet tjera të produktit. të markave të produkteve dhe të vet ndërmarrjes. ekonomiteti dhe parimet ergonomike.Faktorët e kërkesës dhe preferencat e konsumatorëve. Faktikisht disenji në funksion të marketingut ndërkombëtar është pasqyrimi i ndërmarrjes. . të produkteve. Disneji është i varur nga inovacionet. sa konsumtaoritë jetë i kënaqur.Karakteristikat fizike të shfrytëzuesve. në mënyrë aq tërheqëse. shumë më vështirë është të hyhet serish në treg. Nga ky aspekt duhet kuptuar se disenji duhet të jetë në harmoni me kërkesat e klientëve dhe të shfrytëzuesve të ndryshëm. të cilat i nënshtrohen logjistikës së marketingut ndërkombëtar. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR ndonjë nevoje dhe kërkese. se sa në penetrimin e parë.Praktika e biznesit ndërkombëtar. me qëllim të shtimit të kurreshtjes së klientëve për blerjen e tyre. estetika. ku patjetër duhet të mendohet në karakteristikat e produktit. që do të thotë përfaqëson gameën e produkteve të reja. Dr. . Faktorët që ndikojnë në disenjin e produktit Disenjin në përmasa ndërkombëtare e përcaktojnë një numër i dukshëm i faktorëve. Ndër më të shquarit konsiderohen këta: . disneji nga aspekti i estetikës duhet të jetë në hamoni me veçoritë tjera të produktit. Meqë produkti i orientuar për tregje të huaja penetron në mjedise dhe në tregje të ndryshme. të arriturat e ndërmarrjes me gamë më të gjerë dhe atraktive të produkteve. Përgjithësisht dienji i produktit. është e natyrshme që disenji t[ jetë i përshtatshëm me specifikat që dominojnë nëpër tregjet e zgjedhura dhe të synuara. .Prof.1.Parimet tekniko-teknologjike. Elementi i estetikës ndikon në perceptimin më aktiv të produktit.

duhet të analizohen mirë e të mos dështohet realizimi i ofertave. Faktorët e kërkesës dhe preferencat e konsumatorëve paraqesin segementin më specifik në fushën e disnjit. Kushtet pësojnë ndryshime. i grupeve referente. siç pëson çdo gjë tjetër. të rregullativave dhe të standardeve. nddërpritet kurreshtja për produktin përkatës. jo për një kohë aq të sjkurtër. por objektivisht këtë janë parametër paraëprijës për diesnjimin e produkteve. Ndjekja e ndryshimeve të konsumatorëve. Është kjo paketë e tërësishme. njëkohësisht. ndërsa të konsumtaori që është në procesin e lojalizimit. Me këtë nënkuptohet se produkti duhet t’i ketë cilësitë mundësisht më të larta. Praktika e biznesit ndërkombëtar është një lloj udhërrëfyesi për definimin dhe implementimin e disnejeve të produkteve të reja. Dr. me qëllim të arritje se një imixhi afirmativ. e stadove të zhvillimit ekonomik të vendeve. Për rpoduktet e njohura duhet të jepen dëshmi të qëndrueshme për vlerat e produktit. Në disnenj edhe gjëra më të vogla që duken në pamje të parë. për kliamt tropikale.Moda dhe shija. tendacat për pranimin e produkteve të reja e kështu me radhë. Disneji i disa produkteve për viset malore. Tradita. Çështje esenciale është mbështetja e parimeve tekniko-teknologjike. MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Parapëlqimi i tregut për disenjin e produktit është çështje thelbore në kuptimin e përgjithshëm. i kastave. Dështimi i ndonjë prej këtyre parimeve e dëmton produktin dhe. ekonomike. variable këro që duhet t’i posedojë produkti. ose lindjen e disenjeve me mundësi sa më origjinale. Kushtet e shfrytëzimit të produkteve. si dhe të estetiksë. religjionet. Karakteristikat fizike të shfrytëzuesve përfshijnë funksionalitetin. Ngjyra. që do të thotë se duhet kaluar një kohë e caktuar për të provuar preferencat e produktit. ALI JAKUPI . qëndrueshmërinë dhe sigurinë për përdorimin e produkteve. Në këtë drejtim. Nëpër vende dhe kombe të ndryshme dominojnë kulturat që paraqesin faktor ndikues në kërkesë. të jetë i kapshëm në aspektin ekonomik. për të qenë në harmoni me specifikat e mjedisit. mentaliteti i kombeve. 107 . bie fjala. struktura e popullsisë. Po ashtu nëpërmjet preferencave të konsumatorëve paqsyrohet stili i jetës. duhet të jetë adekuat. ergonomike. amerikanët ngjyrën e . konfiguracioni i relievit. Kërkesa është e ndikuar nga shumë rrethana. të gjitha elementet esenciale dhe ato periferike duhet të merren në konsideratë. disenji duhet të jetë kompatibil. modifiket. ku përfshihen elementet e ndërtuara nga teknikat dhe teknologjitë e sofistikuara. mundësojnë korrigjimet. i cili është binës dhe parapërlqyes për konsumatorët. Kur është fjala për produktet e reja parapëlqimi nuk vjen shpejt dhe vetevetiu. është një komponentë që duhet respektuar në suazat e disenjit. mirpo. për t’i përmbushur me sukses kërkesat e klientëve. bota arabe e tjerë. për t’u pranuar nga klentët t mjediseve të synuara. me rastin e formësimit të disenjit. Mjediset e ndryshme reflektojnë edhe kërkesa me strukturë që ndryshojnë nga njëra tjetra. Kushtet e jetesës. Japonezët në prgjithësi e pëlqejnë ngjyrën e gjelbërt. ngase kërkesat janë të ngjashme me mejdiset e ndryshme. të cilët në masë të dukshme imponojnë formçësimin e disenjit të produktit. humabaset besimi të konsumatori lojal. Kënaqja e nevojave të konsumatorëve me këto atribute të adresuara është barometër për mabjtjen e nivelit të disenjit apo të ndryshimit të tij eventual. hapësirat. për klimat kontinentale dhe të ftohta. jo vetëm që paraqesin një faktor të rëndësishëm të disenjit. Prandaj. efikasitetin. klima e tjerë janë afktorë fizik.Prof. të mose e pengojë qarkullimin dhe manipulimin në hapësirat e ambientit dhe të karaketerzohet me estetikë të mjaftueshme.

me të gjitha atributet tjera që e pëbëjnë produktin. Disenjë si një sisntezë e atributeve të produktit përfshinë të tashmën. Posa të kalohet në disproporcion. Për këtë arsye staylingu ka peshën e vet specifike.Kohëzgjatja dhe styling. . Ekonomia amerikane. të estetikës e tjerë të produktit. kulturave. si dhe të ekonomitetit dhe të efketivitetit (rentabilitetit). Së këndejmi shtetet e zhvilluara. Styling është një rrymë dhe tendencë e përhapur në ekonominë botërpre. Jnaë të njohur faktorët konkurrues. Edhe produktet e specializuara. e izoluar. duke mos qenë refleksion i mangësive të atributeve të cilësisë. pra. ngaqe sipas moshave. në mënyrë që kostoja të jetë më e kapshme. ndërrimi ose ndryshimi i produktit. Dr. Nganjëherë disenji i paraprinë kushteve të shfrytëzimit të produkteve (moda. Së këndejmi. është parakusht për formimin e çmimit konkurrues të shitjes. syilit të jetës. çmimet e ulëta duhet të jenë rezultat i faktorëve të një manaxhimi të mirë brenda ndërmarrjes. ato që prodhohen sipas porosisë. Nga ky aspekt pamja e jashtme e produktit.Prof. për shemubull. por më së shumti të pritura. si dhe ndryshimi i produkteve. Në ndërmarrjet ku është erritur nivel i lartë i produktitivitetit të punës. shpenzimet do të jenë më të vogla për një njësi të produktevem. Kostoja më e ulët (me ksuht që për shkak të kostos me asgjë të mos dëmtohet cilësia e produktit).Madhësia e produktit. Disneji i produktit assesi nuk është dukuri e mbyllur. ndërkaq. Për koston rol të veçantë ka produktiviteti individual dhe ai shoqëror. . e tejdoimensionuar. Prodhimi masiv që shfaq ekonominë e vëllimit është mundësi elemntare për zbritjen e kostos. të dallimit në jetssë. Meqenëse në tregjet e huaja veprion konkurrencë e ashpër.Përparësitë e prodhimit dhe çmimet e ulëta. deri në eliminim e nevojshëm. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR ndonëse moderohen. si pasojë e kostos më të ulët të punës. të cilëët mund të përkufizohen në këto grupacione: . përkatësisht estetika është një faktor i rëndësishëm në botën moderne. Perceptimi është një forcë e brendshme psikologjike që ka rol të veçantë me rastin e marrjes së vendimeve për blerjen e produkteve. . megjithatë në vete përmbajnë gjera nostalgjike.Servisimi. si dhe mundësinë e fleksibilitetit për kohë që vijnë. Moda dhe shija janë pjesë përbërëse të disnejit të produkteve. si dhe të arritjes së një niveli joshës tçë sjelljeve të konsumatorëve. janë prezente parametrat e modes dhe të shijës. Konsumatori fillimisht sensibilizohet posa gjenet në kontakt të drejtpërdrejt apo të tërthortë (nëpërmjet mediave) me produktin. Produkti nuk është vetëm përmbushës i nevojave fizike. mënyrës së jetesë. por në çdo kohë dhe në çdo hapësirë duhet të jetë vlerë e prëberë edhe nag faktorët ndikues. Faktikisht kanë kuptimin e faktorëve të dienjit. është e kuptueshme se fusha e stylingut duhet të zvogëlohert. në asnjë mënyrë nuk duhet t’i jepet hapësirë e posaçme. të bukurisë. Produktiviteti i ulët është faktori më limitues në fushën e arritjes së rezultateve të ndërmarrjes. disenji është forcë e pamohueshme për t’i bërë ballë vështirësive të paraqitura. kabinetike. mund të kenë racionalitet të theksuar në shpenzime. Mirpo. përkatësisht ndërmarrjet e zhvilluara mbështetjen e kanë veçanërisht në parimin e produktitivitetit. zbulimet e reja. në një kohë ka pasur sa 108 . Në kushtet e konkurerncës. produktet e reja) dhe në këtë mënyrë sukseset mund të jenë të dukshme. Gjtihsesi duhet të jetë në harmoni me realitetin. por reflekton edhe elemente psikologjike. për aq sa është në funksion të disnenjit të përparuar. stylingu duhet të ketë kohëzgjetje optimale.

sidomos e dedikuar për shterat me fuai më të vogël blerëse. . ndonëse madhësia fizike është gjithnjë e më vogël. Në industrinë e automobilave. prandaj. Qasjet konceptuale për manaxhimin e disenjit në marketingun ndërkombëtar Qasjet konceptuale të disenjit në marketingun ndërkombëtar varen nga situatat konkrete të prodhimti dhe të tregut. Qasjet konceptuale të disenjit të produktit në marketingun ndërkombëtar refelkrojnë me strategjitë e standardizimit.2. nëse është i zgjedhur servisimi. . krijoi disproporcion në mes vlerave të tërësishme të produktit dhe qasjeve të stylingut.Qasja e specializuar (singulare) e disnejit. Të arriturat sheknecore. Në kuadrin e këtij realiteti bëhet klasifikimi i qasjeve. një kohë të gjatë i jepet rëndësi stylingur të tepruar dhe ireal. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR përparim. posa kohëzgjatja bëhet e tepruar.Qasja nacionale (komparative) e disenjit.Qasja në shumë tregje dhe.Prof. Servisimi është dorë e zgjatur e vlerave të produktit. Një përcaktim i tillë. 6. Kompjuteërt po të krahasohen në mes gjeneratave kanë pësuar ndryshiem të mëdha në madhësi. Ndryshimi i ptrooduktit bëhet edhe për shkak të sjelljeve të konsumatorëve.Qasja globale. por që edhe kur ndryshohen në përmnbajtje ose ndërtohen tërësisht. të përshtatshnërisë (adaptimit) dhe të konceptit inovativ të ptroduktit. Nga ky faktor të dnryhsojnë produktet. aq edhe pasoja pikërisht për shkak të dhënies së rëndësisë së tepër fenomenit të stylingut. që e begaton tërësinë e produktit. pëson debakël. duke krijuar shpërpjestime me parimet tjera të disenjit. Fumksionaliteti dhe efikasiteti i produkteve në të shumtën e rasteve janë rezultantë e madhsëisë. tekniko-teknologjike kanë mundësuar që produktet të kenë kapacitete më të mëdha. Disneji i produktit është më konkurrent. Këtë e paraqesim në skemën vijuese: Qasjet konceptuale të disnejit të produktit në MN Qasjet Strategjia e Strategjia standardizimit përshtatshmërisë Nacionale E theksuar Sekundare E specializuar E shumë tregjeve Sekundare Pjesërishme E theksuar Kryesisht e Koncepti inovativ Komparative evolutive Projekktuese intensive Programore koncentruar – – e 109 . duhet të kenë madhësi adekuate. Me këtë kopnsumatorët kanë qenë të zhgënjyer. prodhuesit janë detyruar ta analizojnë me serioozitet peshën e këtij parimi. të cilat mund të sistemohen në këtë mënyrë: . Madhësia e produktit është çështje relative. po ashtu. ngase në kërë mënyrë bëhen më të përdorshëm dhe kanë konstrukt më të volitshëm. Në Itali. pikërisht ata që kanë shërbime servisore kundrejt etyre që nuk e kanë këtë element të zgjedhur. Sikurse ato që janë të destinuara për konsum trë gjerë. edhe të tjerët që i përkasin konsumit induatrial. Dr. Industria e tekstilit. përqëndrimi i posaçëm ka qenë stylingu. qervisimi është aktivitet përcjellës. .

edhe në tregun vendor defilojnë oferta nga më të ndryshmet. ngase produkt me cilësitë e veta iu ofron shërbime atraktive dhe më aprësore sesa produktet që nuk e kanë të arritur këtë nivel.. kundrejt ofertave të destinuara për tregje të huaja... “Cilësia përmban tërësinë e vetive dhe të karakteristikave të produktit. të proceseve dhe të shërbimeve... Cilësia përkundër përparësive të pamohueshme... firojnë besimin në treg. Do të thotë se me këtë atribut kombinohen edhe elemente tjera. me oferta të vlerave të ulëta. Avancimi i cilësisë së produkteve ndërkombëtare Cilësia e eproduktit ndërkombëtar është parakusht dhe kusht i domosdoshëm për të arritur afrimim ndërmarrja nëpër tregje të hujaa dhe në lëmin e konkurrencës..Prof. 110 . MM. të cilat e begatojnë produktin dhe e bëjnë më të kërkear në treg. Produkti është kombinim i disa tipeve të atributeve. Më të njohuar dhe të rëndësishme janë tipet e atributeve të produkteve që janë të ndërlidhura me elementet fizike. që do të thotë se konsumatori është 13 BR. 7.. kur refeleksionet e globalizimit janë mjaft të dukshme. shërbyese dhe simbolike. nuk është atribut i vetëm që e bënë produktin me imixh të lartë.”13 Cilësia është thelbore dhe ka një strukturë të gjithanshme.. konsumatorët gjithnjë ngelin të kënaqur. Karakteristikat e produktit për eksport Në ekonominë bashkëkohore. që kanë të bëjnë me mundësitë e përmbushjës së nevojave. Nëpërmjet këtij atributi ndërmarrja prodhuese.. nuk duhet të ketë ndrajt të produkteve të dedikuara për tregun vendor. . Produktet e orientuara për eksport 1. me cilësi më të larta. apo për tregjet e huaja. Nëqoftë se ekziston një politikë nëpërmjet të cilës bëhen diferencime në mes të tregjeve nacionale dhe ndërkombëtare. Dr. për shkak të konkurrencës. ndërkaq. Një qasje e tillë është gabimi më i madh në fushën e biznesit.. Konkurrenca Qasjet inovative. ALI JAKUPI Globale Kryesisht MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Pjesësrisht I cnetralizuar – decentralizuar Interpretimi. si dhe ndërmarrja tregtare e arrijnë nivelin më të lartë të afirmimit.... të dobishme për prodhuesin dhe për konsumatorin.. mund të ndiodh që tregu vendor të nënçmohet. Së pari.

Produktet licencuese nuk e kanë këtë rol në të shumtën e rasteve. karakteristikat e produkteve për eksport janë të dukshme. kohëzgjatja e atribute tjera.. saktësia. përshtatshmëria. siguria.). ngjyrat që iu përgjigjen kulturave të popujve shumicë tek të cilët realizohet eksporti. në kontratat mbi mbartjen e teknologjisë. apo produkte gjenerike për eksport. si kur është fjala për për produkte . përshtatja e mabalazhit produktit. ku produkti mund të jetë origjinal. Qëllimi i produktit duhet të përmbajë nevojat e verifikuara në tregun e huaj. nuk mund të kondiserohen tregje të ndara në kuptimin bukval. Produktet për eksport duhet të analizohen në mçënyrë të gjithanshme. formësimi i produktit në kuptim të ngushtë (ngjyra. përveç në ndërmatrrjet vendore.. ku përfshihet zgjedhja e materialit. forma e të ngjashme. produktet për eksport nuk duhet të kenë dallim ndaj produkteve me orientim etnocentrik. Bashkëpunimi ekonomik. Produkti duhet të përmbajë karakteristika që janë më të avancuara sesa nga produkti i tregut vendor. ende sot e kësaj dite. Së dyti. Karakteristikat e marketingut produktet për eksport mund të shpjegohen në shumë mënyra. disenji. Së treti.. llojet e ngjyrave. nga dhënësit e të drejtës materiale. në përkufizimin e eksportuesve. Nevojat dhe kërkesat duhet të kenë mbulesë ekonomike (fuqinë blerëse. çëstje e parë është konceptimi i produktit. sjelljet. nuk bëhet asgjëkundi tjetër. Origjinaliteti i produktit është një prej karakteristikave të patjetërsueshme. Me këte dëshirohet të pengohet që bartësi i teknologjisë të jetë konkurrent në tregun botëror. Po ashtu teksti i shkruar në gjuhë të huaja. Këto elemente identifikone nëpërmjet kërkimeve të tregut. Komponentat themelore mund të jenë: qëllimi i produktit. disenji e tjerë) dhe nga aspekti i përmbushjes së ofertës ( (servisimi. cilësia. licencues e tjerë. vizatimet. ato do t’i bëjnë ballë edhe konkurrencës në mënyrë të suksesshme. Ekzistojnë përcaktime të komponentave themelore dhe plotësuese. me qëllim që amabalazhimi të jetë adekuat. fuqia blerëse e tjerë). Megjithatë. Origjinaliteti përmban avancimin tekniko-teknologjik. Në strategjinë e produkteve të reja për eksport. por edhe më tutje do të jetë prezent koncepti i bashkëpunimit. duhet të merren në konsideratë specifikat e vendit të jashtëm. garancioni e tjerë). elementet stolisëse.Prof. Dr. qëndrueshmëria. SHëRBIMI I SERVISIMIT DHE AI FINANCIAR. nga spekti përmbajtësor (cilësia. duke filluar në rend të parë nëpërmjet eksporteve. shprehitë. siç janë: funksionaliteti. efikasiteti. Vlera përdoruese përcakton vetitë cilësore të produktit. ku eksportohet produkti (kultura. Komponentat plotësuese përbëhen nga nga formësimi i produkteve. cilësia. ornomentet etjerë). AMABALAZHIMI. përkundër ecurive faktike të globalizimit. për shkak të marrëdhënieve të domosdoshme në mes të shteteve të ndryshme. leverdia e bashkëpunimit në forma të ndryshme e zvetnon karakterin e sovranitetit të secilit vend. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR në gjendje të bëjë zgjedhje të volitshme. Prandaj.Kur është fjala për produktet për ekasport. Për produktet që eksportohen merren parasysh përmbajtja. Në këtë rrafsh merren për bazë ato karakteristika që mundësojnë plasimin e produkteve nëpër tregjet e huaja. Produkti duhet të vështrohet nga aspekti i kënaqjes së blerësit. Në KOMPONENTAT PLOTëSUESE BëJNë PJESë EDHE MARKA. disiplina për përvetësimin dhe zbatimin e standardeve tekniko teknologjike. madhësia. Nëse ndërmarrjet vendore aftësohen për tregun vendor. Në bazë të këtyre analizave konkludohet origjinaliteti dhe qëllimi i destinimit të produktit. Sidoqoftë. Amabalazhi i produktit ka funksion logjistik dhe të komunikimit. 111 . devizat e tj. origjinaliteti dhe vklera përdoruese.

e cila jep bazën profesionale. . sepse përbëjnë kujdesin e shitësit ndaj blerësit edhe në periudhën kohore të pas aktit të shitbelrejes. . me çka shtohet fuqia blerëse e tij dhe aftësohet që të jetë blerës aktiv. origjinaliteti. mund të kenë disa parametra që iu lehtësojnë mundësinë për eksportim të suksesshëm të produkteve nëpër tregje të huaja. nuk është gjithnjë edhe produkt për treg të huaj. Produkti duhet të ketë vlerë përdoruese që mund të pranohet në tregun e huaj. Marketing…. materiali riprodhues). emeërtimin. shkencore dhe metodologjike të konceptimit dhe të zbatimit të politikës. Vezjak.të konceptojë dhe të zbatojë strategjinë e produktit (produktet e zgjedhura. Por. përfshin të gjitha të arriturat e politikës së produktit. . Të produktet investive kredia eksportuese është mjet shumë i rëndësishëm në konkurerncën ndërkombëtare. si dhe faktorët e mjedisit vendor dhe të huaj.të zhvillohen produktet për strategjinë e zgjedhur të produktit. pajisejt investive. Ky qëllim mund të arrihet nëse zbatohet orientimi i politikës së sprodukteve kah tregu.të planifikojë servisimin e parashitjes dhe të passhitjes. . 14 D. mirpo një fakt i tillë është prezenet në pjesën dërrmuese të ndërmarrjeve. Shërbimet e servisimit janë të rëndësishme. me të cilin më lehtë dieferencohet produkti në tregun e huaj.të formësojë vlerë përdoruese ekonomike të pranueshme (vetitë bashkëkohore. Shërbimeu financiare janë komponent ku blerësit të huaj i sigurohet kredia. Politika e produktit për eksport. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Marketimi i produktit përmban shenjën. Gjithmonë duhet të merret parasysh se produkti për treg vendor. edhe kompnaitë tjera. varësia e produktit të kërkuar. marka. estetika. nga fakti se veprohet në shumë tregje. Në këto raste. shqyrton vetëm specifikat që dalin nga mjedisi ndërkombëtar. Është ky gabim dhe lajthitje për manaxhmentin e ndërmarrjes. Shërbimet financiare janë të rëndësishme sidomos në investime. si supërstrukturë e politikës së përgjithshme të produktit. Kjo është disiplinë e përgjithshme e marketingut. Ndërmarrjet eksportuese që mund të akordojnë kredi. ekonomiteti). kanë shansë më të mirë për eksportimine ofertave të tyre me sukses më të theksuar. poltika e produkteve për eksport duhet t’i përfshijë këto tendenca: . Dr.të merren në konsideratë faktorët ndikues brenda ndërmarrjeve(potenciali tekniko-teknologjik.14 Poltika e produktit për eksport . amabalazhi. 112 . variantet e produkteve). . .të formësojë pamjen e jashtme përkatëse të produktit (pjesa e jashtme disenjit. M. Synimet e politikës së produkteve për eksport Në marketing produktet kanë vend qendrot. përkatësisht produktete tyre t’i shesin me kredi. me çka nënkuptohet se produkti duhet t’i përmbush nevojat dhe kërkesat e identifikuara të konsumatorëve. përdorshmëria. etiketa).Prof.

Diversifikimi i produkteve ka të bëjë me zgjerimin e programit të prodhimit për eksport në fusha të reja. Përshtatja duhet të bëhet sipas dispozitave ligjore në fuqi nëpër ato shtete. Dr. Në strategjitë në fjalë përfshihet zgjidhja e produktit për eksport nga programi i produkteve të ndërmarrjes. Me këto produkte tregu ngopet dhe kur nuk ka kurrëfarë sgjidhje adekuate. Planifikimi strategjik i produkteve për eksport Planifikimi strategjik i produkteve për eksport është në lidhje të ngushtë me kërkesën e tregut dhe me marketingun ndërkombëtar. Kjo strategji zbatohet në formë të diferencimit. Eliminimi i produkteve nga programi i prodhimit për eksport bëhet kur produkti nuk sjellë të ardhura dhe dobi për ndërmarrjen. të cilat shpeshë janë të lidhura me programet ekzistuese të prodhimit për eksport. harmonizim me ndryshimet e tregut. 113 . Në këtë rast duhet kuptuar s3 produkti është esencë e secilës ofertë. Me strategjinë e inovacioneve tentohet tentohet të arrihenkëto objektiva: në asortimentin e marketingut eksportues të hyjnë në prodhim ose në gamë të produkteve të reja. si dhe të zbatohen strategji të marketingut të agreguar. Zgjerimi mundëson diversifikimin e produkteve për eksport. kushteve tjera fizike dhe të traditës. si dhe shfaqen reagime në vjetërsinë funksionale të produktit. të eksportuesve dhe të depozituesve. zhvillimin e produktit për tregun e huaj. të zhvillohen varianta të shumë produkteve. si zgjërim i asortimentit për eksport. Në këtë kompleks. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Strategjitë alternative të produkteve për eksport Vendimet strategjike për eksport ato vendime. së pari zgjidhet produkti për eksport. ngase në të kryqëzohen ofertat me renome tejet konkurruese. që miratohen në shkallën e parashitjes. sipas klimës. Strategji tjetër është varianta e produkteve (modifikmii). Planifikimi strategjik është një proces i tërë dhe përbëhet nga këto faza: .Prof.th. Përshtatshmëria është e lidhur edhe me kërkesën në tregun e konsumit. t’iu adaptohet mjedisit dhe tregut. eliminohet nga programi i prodhimit dhe nga tregu. përkatësisht të ekaportit.m. ku disa produkte që kanë vlerë përdoruese të njëjtë në shumë vende. me qëllim që sa më shumë nevoja dhe kërkesa të përmbushen në më shumë tregje dhe konsumatorë të huaj. selekcionohet produkti që do të eksportohet. ku shfaqen kërkesa të konsumatorëve ose shfrytëzuesve. produkti patjetëër tërhiqet.grumbullimi i ideve. ose të diversifikimit të produkteve. posaçërsiht për tregun e huaj. d. Me zgjerimin e variantave të produkteve për eskport mundësohet zgjatja e ciklit jetësor të produktit në treg. Kjo bëhet për të ikur nga rreziku i ngopjes së tregut. kulturave. të cilat drejtpërdrejt janë të lidhura me prodhimin. e cila pretendon të penetrojë në tregjet e huaja. bëhen diferencime në krahasim me produktet konkurruese.

zgjedhjen e disa produkteve nga programi për ekasport.komercializimi dhe. merret vendimi për prognozimin e komercializimit të produktit e tjerë. sistemin juridik për variablet që kontrollohen (funksionaliteti. Komercializimi (koncepti i strategjisë së tregut) përshin zhvillimin e produkteve të reja të dedikuara për tregje të huaja. Me komercializim në nivelin përkatës nënkuptohet penetrimi i produkteve në tregjet e huaja. të cilat bazamantin e kanë në suazat e kërkesave të konsumatorëve. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR . ambalazhimi e tjerë). përfshin diagnozën e depërtimit të produktit në atë treg. është bazament për përcaktimin e strategjisë së produktit për eskport.koncepti i strategjisë së tregut. e mesme dhe e madhe.Atë modifikohet (të zhvillohen variantet e produktit? 114 . që potenciale të ekspertëve dhe potenciale materiale. Analiza profilizuese e produktit ose të informacionit të veçantë të konceptimit të kësaj strategjie. ndërsa vlerësimi i tyre quhet analizë profilizuese e produktit për eksport. informacionet që kanë të bëjnë me mjedisin. përcaktimi i ekonomitetit.a të eliminohet produkti i keq apo i vjetruar? . Në nivelin e gerumbullimit të ideve. Të planifikimi strategjik i produktit për eksport. për konsum të gjerë apo për konsum industrial. organizohen qendra që ushtrojnë veprimtari lidhur me grumbullimin e ideve. në ren të parë eliminohen idetë që nuk janë interesante e të kapshme. konkurrencën. Kjo analizë mundëson marrjen e vendimeve për standardizimin e produkteve. prej ku bëhet grumbullimi ideve.mbikëqyrja. Vlerësimi i mundësive alternative ka të bëjë me përgjigjet në pyetjet: . zgjërimi i shpejtë ose shkallëzues dhe sistematik i eksportit. Informacionet përfitohen nëpërmjet kërkimeve të posaçme për eksport. Përveç kësaj. Idetë grumbulloeh edhe në përfaqësitë në botën e jashtme. Tek analiza (zgjedhja) e konceptimit të strategjive. për diferencimin dhe për përdhtatshmërinë e produkteve. diagnoza e rezultatave të testimit. në veçanti dallohet analiza profilizuese e produktit dhe vlerësimi i mundësive alternative.Prof. . Është fjala për informacionet e mjedisit. nga kërkimet e tregut. Shkalla e testimit të shitjes së produktit në tregjet e huaja. janë të nevojshme të dhënat e detajizuara për nevojat dhe kërkesat në tregun e huaj.A të penetrohet me produkt të ri? .zgjedhja e ideve për konceptimin e strategjive. përgatitjen e propozimit për ndryshimin e strategjisë. evogël. Merren në konsiderim idetë që dali nga programi i prodhimit të ndërmarrjes. mbajtjen e evidencimit lidhur me qarkullimin e produkteve në tregje të huaja. secila ndërmarrje. Po ashtu. Bëhet diversifikimi në treg i produkteve të zgjedhura. nga mundësia e gjetjes së ideve tjeram si dhe nga grumbullimet e ideve tjera e kështu me radhë. Niveli i mbikëqyrjes përmban grumbullimin e infoemacioneve kthyese. në ndërmarrjet e mëdha. institucionet. . eliminimin e produkteve të vjetruara. marketimi. . përcaktimi i madhësisë së tergfut të blerjes. shërben si burim i pashterrshëm. Dr. përcaktimin e ciklit jetësor të produktit nëpër tregje të ndryshme. për marrjen evendimeve.

të cilat dukshen e zgjerojnë fushën e prodhimit në ndërmarrje. Në marketingun eksportues nuk penetrohet ose fare rrallë penetrohet me një produkt në një treg. diferencimi në prodhim e tjerë. ndërsa për tregun tjetër plotësisht i pavolitshëm. Vlerësimi i produktit në treg është i kocentruar në: . Në saje të mundësive të alternativave strategjike merret vendimi për alterntivën përkatëse për formësimin e asortimentit për eksport.vlerësimin e të ardhurës së realizuar sipas valutave të vendeve ku është shitur malli. përkatësisht informacionet e marketingut ndërkombëtar. Kjo strategji mund të zbatohet nëse ndërmarrja ka potencial eksportues. nevojiten tri grupe të informacioneve. Mundësia IV: Reflekton me zgjerimin e programit të eksportit. Produkti mund të jetë i mirë për ndonjë treg.Prof.Marketing…. Mundësia II: Modifikimi i produktit ngëthen aktivitete të rëndësishme dhe në këto faza më së shunti shfrytëzohet marketingu. 15 D.Vlerësimi i shëenzimeve (i kostos). ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Lidhur me këto përgjigje duhet vlerësuar mundësitë që kanë të bëjnë sidomos me produktin e ri dhe me të tjerët. Vendimi për braktisjen e produktit mbështetet në analiza të thukta e të gjithanshme. Këto janë: për dobësitë e produktit në fazat e caktuara të ciklit jetësor. Këtu bëjnë pjesë fazat e procesit të zhvillimit të produktit të ri (nga idea deri të lancimi). për qëndrimet e konsumatorëve apo shfrytëzuesve ndaj produktit. Duhet dalluar diversifikimin e ekspportit nga diversifikimi i produktit (produkte të reja në tregje ekzistuese dhe në tregje të reja). Mundësia V: Në këtë nivel eliminimi i produktit të vjetruar (të keq) në distrubucionin ndërkombëtar është çështje më e ndërlikuar.Vezjek. 115 . Masat për dieferencimin e produktit janë: zgjatja e ciklit jetësor.Vlerësimi investimeve. . por ekzistojnë informacione për produkte të reja. Në këtë nivel nuk janë në pyetje vetëm disa ndryshime të produktit. . Për vendimmarrje të ndryshimeve në produkt. Modifikimi nënkupton shitjen e produktit “në veshje të re”.vlerësimin e sasisë së shitur. M. Autorë të ndryshëm e bëjnë rangimin e pesë mundësive15 Mundësia I: Përvojat ndërkombëtare për penetrimin (aplikimin) e produktit në tregjet e huaja tregojnë se janë të nevojshme më shumë se 50 ide për ta verifikuar kërkesën në treg. . Dr. - Mundësia III: Kjo mundësi shfaqet kur arrihet të dieferencimi i produktit. që sipas diversifikimit të ofertës parqet kalimin në produkte të reja. por kryesisht depërtohet me shumë produkte në shumë tregje. për veprimin e konkurrencës në lëmin e politikës së produktit.

identifikimi i bilancit të dëshiruar të portfolios. vjen deri të planifikimi i depërtimit të produktit të ri në ato programe të prodhimit. në një masë të caktuar aplikojnë planifikimin portfolio. dallimet në klimë. Hipoteza tjetër është se produkti i njëjtë apo i gnjashem prodhohet në kuadër të ndërmarrjes ndërkombëtare. se fajala është për impelentimin e programit prodhues të produktit të ri në raportin vetjak në botën e jashtme. për shembull. sa ekzistojnë ndryshime në kulturën e konsumatorit.th. Merren në konsideratë ngjashmeritë dhe dallimet. në cilat faza gjendet produkti.Prof. Portfolio ndërkombëtare e strategjisë së produktit Kompanitë multinacionale dhe transnacionale që i kanë ndërmarrjet prodhuese nëpër botë. Lidhue me këtë çështje bëhn analiza komparataive. sa dallohet niveli she përndarja e të ardhurave. mjedisi fizik e tjerë. zhvillimi ekonomik. Produkti i ri trajtohet edhe gjeografikisht. Kompania Nestle. përkufizimet ligjore.vlerësimi i bilancit të dëshiruar të portfolios.identifikimi i njësive të ndryshme biznesore.marketing…. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Depërtimi i prodhimit të produktit të ri në botën e jashtme Në marketingun transnacional dhe multinacional. Ka mendime se planifikimi i strategjisë së portfolios kalon nëpër katër faza16. Në këto analiza duhet të përfshihen edhe strategjitë e tregut e. Në këtë kompleks merren në trajtim fazat në ciklin jetësor të produktit në treg. Dr. konkurrenca. që d. M. nevoja e drejtuesve të punëve për pasqyrim të plotë të biznesit të ndërmarrjeve. 16 DV. Lidhur me këtë definohet politika e produktit multinacional. çfarë konkurrence ekziston në treg. sa janë dallimet në infrastrukturë. sa janë anketuar. në veçanti të analizohen ndërmarrjet. Problemi zgjerohet me mundësitë prodhuese. sa është i mbrojtur konsumatori.m. ku rreziku është më i vogël. X) Me këtë nxitet diverisikimi i ndërmarrësisë. . të cilat mund të rangohen në këtë mënyrë: . Janë të njohura portfoliot pa obligacione dhe pa aksione. mjedise të ndryshme të botës. Është çështja se produkti i ri duhet t’i përshtatet ose jo ptregut të ri. . . 116 . Manaxherët e kompanive të tilla shpeshë shtrojnë pyetje për vendet tjera. ndërsa shnaset për sukses më të mëdha. Produkte dhe shërbimet e ndërmarrjeve multinacionale janë esenca e strategjisë së biznesit. Në një studim ndërkombëtar është konstatuar se 45% e ndërmarrjeve ibndustriale nga 50 sosh. mjedisi gjeografik që ndikon në suksesin e shitjes. ndikimi i kulturës. pa ndërprerë marrin vendime për shtimin apo zvogëlimin e mjeteve nëpër pjesë. është shembull (model) i kompanisë transnacionale të biznesit portfolio.përmirësimi i portfolios në rialokimin e mjeteve ekzistuese dhe të mjeteve të reja. ku ekzistojnë raportet vetjake apo të përbëra në botën e jashtme. Strategjia portfolio merret me klasifikimin e mjeteve me qëllim të sigurimit të bilancit sa më të mirë të të gjitha pjesëve të ndërmarrjes.

i njësive të ndryshme. çfarë bilanci dëshirohet dhe çfarë rialokimesh të mjeteve dhe përmirësime të bilanceve mund të bëhen. Dr. i krahasuar në nivelin ndërkombëtar.Prof. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Duke i vënë në pah fazat e radhitura. se çfarë ndikimesh janë shfaqur në bilancin ekzistues të portfolios. Nga apsketi i punëve ndërkombëtare suksesi i portfolios. në ngritjen e suksesit. mund të konkludohet se është me rëndësi të verifikohen cilat veprimtari të ndryshme të korporatës mund të merren në konsiderim si punë e rëndësishme për biznes. mund të dallohet nga suskesi që vlerësohet në nivelin nacional. 117 . Ndikimi i lokacionit në portfolion ndërkombëtare të ndërmarrjeve nuk është i përkufizuar në bartjen e mjeteve përtej kufirit. Lokacioni kombëtar ndikon. po ashtu.

ALI JAKUPI KREU I XV MARKETINGU NDËRKOMBËTAR ÇMIMI INSTRUMENT I MARKETINGUT MIKS 1.Prof. 118 . Veçoritë e çmimit në marketingun ndërkombëtar Çmimi është një element i vetëm i parasë së kuantifikuar në kombinimin e programit të marketingut. çmimi përmban vlerën e këmbimit të produktit. Nga aspekti i këmbimit. Dr.

Variabilitetin e ëmimit nuk e kushtëzojnë shpenzimet. Rëndësia strategjike e çmimit shprehet në tri mënyra: 1. 2. Përshtatshmëria me konkurrencën. 6.. Diferencimi i produkteve. ... 9. me çmim mund të ndikohet në dinamikën e internacionalizimit të ndërmarrjes dhe në shtimin e pjesëmarrjes në treg. 3... 2. Veçoritë e çmimit në marketingun ndërkombëtar Çmimi është një element i vetëm i parasë së kuantifikuar në kombinimin e programit të marketingut. Kthimi i investimeve. por çmimi i shpreh ato... 8... Penetrimi i tregut. me çmim drejtpërdrejt përcaktohet profiti i aktiviteteve të biznesit ndërkombëtar. 119 .. çmimi përmban vlerën e këmbimit të produktit..Prof... me çmim kreirohet pasqyrimi për cilësinë e ofertës dhe renomenë e ndërmarrjes në tregun e huaj.. Nga aspekti i këmbimit. Orientimi instrumental i çmimeve në marketingun ndërkombëtar Orientimi instrumental i çmimeve në marketingun ndërkombëtar ka këto qëllime: 1. Çmimi është në raport të drejtpërdrejt me të ardhurën dhe profitin... Stabilizimi i tregut. 7... Përshtashmëria e ciklit jetësor në treg. Konkurrenca ndërkombëtare në bazë të çmimeve bëhet gjithnjë e më intensive. 3. Shfrytëzimi i prioritetit të tregut. 5.. Mbrojtja e pozicionit konkurrent ekzistues. 2. 4... Përshtatshmëria e kërkesës. ALI JAKUPI KREU I XV MARKETINGU NDËRKOMBËTAR ÇMIMI INSTRUMENT I MARKETINGUT MIKS 1.. . Dr.

3.. f. afate. Beograd. Problemi valutor për caktimin e çmimeve në marketingun ndërkombëtar është kontinuel dhe duhet të jetë i zgjedhshëm. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Të formimi i çmimeve ekzistojnë probleme dhe ndërlikueshmëri.Prof. Politika e formimit të çmimeve në marketingun ndërkombëtar 120 . Burimi: BR. Dr. servisim.. Ndërlikueshmëria e formimit të çmimeve shfaqet nëpërmjet situatave të çmimeve.Orientimi në aranzhmane të lidhura të para (malli për para) mallit në vendet me valutë të dobëta Shfrytëzimi i koncepteve të shpenzimeve të Rishqyrtimi i marzhave të profitit dhe tërësishme. Zgjerimi i linjave të prodhimit dhe i Ngritja e rendimentit dhe theksohet shtesave të elementeve të shtrenjta reduktimi i shpenzimeve Orientimi i prodhimit dhe furnizimi në treg Dhënia e prioritetit eksportit në vendet me vendor valuta relativisht të forta Shfrytëzimi i mundësive të eksportitnë të Orientimi i prodhimit dhe furnizimi në gjitha tregjet tregjet e huaja??? Favorizimi i transakcioneve klasike mall. Një prej çështjeve delikate. . Marketing. ose margjinale për tregje të reja shfrytëzimi i konceptit të shepnzimeve margjinale Mbartja e shpejtë e të ardhurës nga jashtë Mbajtja e efekteve të realizuara në vendet e dhe unifikimi i të hyrave totale huaja dhe unifikimi i ngadalshëm i të hyrave Minmizimi i shpenzimeve në valutën Maksimizimi i shpenzimeve në valutën lokale të vendit të huaj lokale të vendit të huaj.përcaktimi multipël i çmimeve. M.... Implikimet e vlerave eksportuese dhe të çmimeve të vlerave të valutës vendore KUR VALUTA VENDORE ËSHTË E KUR VALUTA VENDORE ËSHTË E DOBËT FORTË Theksohen përparësitë e çmimeve Bëhet angazhimi në faktorët joçmimor: në cilësi.ndryshimi i çmimeve ekzistuese. . 1998. disenj. përkatçësisht: . por të rëndësishme është koordinimi dhe kontrolli i çmimeve në tregje të ndryshme.të çmimeve fillestare.

progresive dhe retrogarde.. 121 . Këto mund të radhiten në këtë mënyrë: . ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Në marketing (vendor dhe ndërkombëtar) poltika e çmimeve reflektohet në dy aspekte: 1.Pozicionimi strategjik i çmimeve (karakteri gjeneralizues). Së këndejmi. janë të njohura disa pozicionime strategjike të çmimeve. 4.. ndërmarrjet e orientuara për tregje të huaja. ndërmatrrjet e orientuara për tregje ndërkombëtare mund t’i shfrytëzojnë këto qasje: .Prof. në begatimin e treguesve financiar të ndërmarrjes.alternative ose komplementare... .Pozicionimi i lartë i çmimeve (në segmentet e pasura).Pozicionimi real i çmimeve. penetrimi i gjerë në tregje të huaja).. Qasjet e formimit të çmimeve nuk janë gjithkund të njëjta. ose në metodën e “shpenzimeve plus”. Pozicionimi strategjik i çmimeve në marketingun ndërkombëtar Në realitet. . 2. .Pozicionimi i ulët i çmimeve (diversifikimi. por edhe i politikave tjera.. Çmimet më të ulëta nuk duhet të shndërrohen në çmime damping. Qasja retrogarde e kalkulimit të çmimeve bazohet në treg dhe në çmimet e identifikuara në treg. qasja japoneze përmban specifika ndaj ndaj vendeve tjera.. në realizimin e vëllimit më të madh të shitjes dhe. mund të caktojnë çmime më të larta ose më të ulëta në krahasim me tregjet e huaja. 11 BR. Varësisht nga raporti me konkurrencën në tregun e huaj. Bie fjlala. Kanë ndryshime edhe me SHBA. ekzistojnë qasjet aktive dhe qasjet pasive për formimin e çmimeve.. Ato ndryshojnë nëpër vende të dnryshme.. Qasja progresive bazohet në shëenzimet e tërësishme. f.. Në raport me çmimet vendore.. Sipas mënyrës së kalkulimit. . . pozicionimi strategjik i çmimeve në marketingun ndërkombëtar ka karketer gjeneralizues. Qasjet e këtyre dy vendeve ilustrohen në skemën e mëposhtme: Pasqyrë e japonezëve dhe e amerikanëve e planifikimit të çmimeve dhe e zvogëlimit të shpenzimeve Vizatimi Ligjerata f. Dr.

. ...strategjitë e çmimeve globale (çmime të njëjta ose të ngjashme në mbarë botën)....Pozicionimi i çmimeve në tregtinë ndërkombëtare.Pozicionimi i çmimeve promotive.strategjitë e diferencimit funksional. Strategjia e orientimit në shpenzime.. 4.Pozicionimi i çmiemeve psikologjike...strategjitë e çmimeve të njohura (çmimet e linjave të prodhimit. .strategjitë e çmimeve unike..strategjitë e çmimeve më të larta sesa konkurrenca.shpenzimet margjinale.. Strategjia e orientuar në konkurrencë.strategjitë e çmimeve më të ulëta. i korporon: .. Strategjia transnacionale e çmimeve.. .. të cilat i zbatojnë kompanitë e karakterit ndërkombëtar në përpjetime globale. 2. Strategjia e çmimeve transnacionale.strategjitë e diferencimit tregtar... Strategjia e orientimit në shpenzimet ekskluzivisht përbëjnen e ka në shpenzime.. . 5. .strategjitë e çmimeve multilokale (orientimi i kompanive të mëdha në politikën e çmimeve policentrike. Janë të njohura katër tipe kryesore të strategjive të çmimeve në marketingun ndërkombëtar.shpenzimet e plota. Në strategjinë e orientimit në treg pjesë përbërëse janë: . në strategjinë e orientuar në shpenzime bëjnë pjesë: .astrategjitë e diferencimit gjeografik të çmimeve... . që do të thotë se fjala është për harmonizimin e çmimeve 122 . Ndërkaq. në strategjitë e orientuara në konkurrencë janë të përfshira: .. . ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR ....Pozicionimi i çmimeve tërheqëse. Strategjitë e sipërckeura nga elementet përkatëse.. që duhet t’i zbatojnë filialat e një kompanie kudo që gjenden në botë). .. ..formula e shëenzimeve relevante. Strategjitë e çmimeve në marketingun ndërkombëtar Strategjitë e çmiemeve.. Këto janë: 1.Prof. Në këtë mënyrë... .. . Strategjia e orientimit në treg. 3.. Dr. . ..Pozicionimi i çmimeve të prestigjit.

qëllimin e realizimit afatshkurtër të profitit. 123 .. . Grmeç. Alfred Oxenfeldt.qëllimin e realizimit afatgjatë të profitit. është i mendimit se vendimmarrësit për formimin e çmimeve duhet t’i përcaktojnë qëllimet e strategjive me të cilat formohen dhe implementohen çmimet. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR në nivelin lokal. arketing. bëjnë klasifikimin në pesë grupe të objektivave të çmimeve:17 . me çka nënkuptohet laryshia e çmimeve. Objektivat e çmimeve në marketingun ndërkombëtar Çmimet në cilësinë e instrumentit jovleror.. 351. . f. 17 18 William G. edhe në marketingun ndërkombëtar i kanë objektivat e veta. Ndërmmja nëpërmjet çmimeve synon t’i arrijë qëllimet evta në afate të shkurtëra apo të gjata. 350. nga këndi i marketingut ndërkombëtar. MassinghamMendzment u marketingu. 1997. më konkretisht: çmime të ndryshme nëpër tregje të ndryshme. Sipas autorit në fjalë. Të gjitha këto objektiva mund të zbërthehen në elementet strukturale. Objketivat e çmimeve mund të klasifikohen në disa grupe.Qëllimin e dekurajimittë penetruesve potencial në treg. B..Qëllimin e shtimit të pjesëmarrjes në treg të synuar. .G. . Autorë të ndryshëm shkoqisin deri në detaje objektivat e çmimeve. . objektivat e formimit të çmimeve kanë të bëjnë me:19 . Nickels dhe M. Po aty. 6.ëmimet për shitje më të madhe.çmimet për profit. Dr. quality. e cila shfaqet shpeshëherë me befasi të paparashikueshme. Autorët W. . se objektivat afatgjata me ndonjë precizitet të parashikuar të çmimeve janë të paqënrueshme. relatonships.Prof. Beograd. 192. . value.çmimet për avantazhë konkurruese. Aleternativat e objektivave të çmimeve shqyrtohen nga këndi. 1997. Lancaster. Wood. 19 G. Është e natyrshme.çmimet për qëllime (synime) sociale. L. New York.Qëllim të mbajtjes së prioritetit nga aspekti i çmimeve. 351.18 Figura f. duke marrë parasysh se në tregje vepron konkurrenca. f.çmimet për pozicionim.Nickels & Marian Burk Wood. të cilat prazantohen në figurën e mëposhtme. ose rajonal). .. f.

7.Qëllimin e përmirësimit të shitjes së produkteve të dobëta. . Determinantat interne të politikës së çmimeve ndërkombëtare Tretmani strategjik i DETERMINANTAT Tretmani pragmatik i çmimeve INTERNE çmimeve Të gjithmbarshme e SHPENZIMET Operative dhe variabile.Qëllimin e ikjes së interesimit të shtetit. ndërkombëtare relevante prodhuese Të harmonizuara me OBJEKTIVAT E Të ndryshueshëm e parcial misionin e ndërmarrjes BIZNESIT Model i centralizuar ose ORGANIZIMI I QASJEVE Model i decentralizuar ose i ekskluziv tërthortë Afatgjatë KARAKTERI I Afatshkurtë ANGAZHIMIT Nivel i lartë NIVEL I Nivel i ulët 124 .Determinantat e çmimeve në marketingun ndërkombëtar Detreminantat që ndikojnë në çmime në marketingun ndërkombëtar janë më të shumta në krahasim me trgeun vendor. Në çdo kohë vendimet për formimin e çmimeve në marketingun ndërkombëtar duhet të përmbajnë strategji të marketingut. . Marketing. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR . fig. NY. si dhe për pozicionimin e produktit në situata të caktuara nëpër tregje dhe mjedise të ndryshme.Klasifikohen në dy grupe: 1. organizimi i qasjeve. Në grupin e dterminantave interne bëjnë pjesë: shpenzimet. në eksterne. 12. objektivat e biznesit.Qëllimin për përmirësimin e imixhit të biznesit. f. Dr. Secila syresh reflektohet në tretmanin strategjik të çmimeve dhe në tratmanin pragmatik të çmimeve.Analiza e influencave të faktorëve të mjedisit për mbështetjen e strategjisë së çmimeve Wood.Qëllimin e tejkalimit të konflikteve të luftës së çmimeve. 361. 1997. përkatësisht të ekzekutivit ligjor.3 we tjerë 8. karakteri i angazhimit dhe niveli i internacionalizimit. në interne dhe. Ilistrimi në skemë mundëson paqyrimin më të qartë rreth lidhshmërisë së detreminanatave interne me stratgjinë dhe implimentimin e çmimeve. . . 2.Qëllimin e ndërtimit të lojalitetit dhe mbajtjes sa më gjatë të shitëscve të autorizuar.Prof.

konkurrenca. MARKETINGU NDËRKOMBËTAR INTERNACIONALIZIMIT Interpretimi. transporti. Elementet e detreminantave eksterne të politikës ndërkombëtare të çmimeve Tretmani strategjik i DETREMINANTAT Tretmani pragmatik i çmimeve EKSTERNE çmimeve “Tregu i blerësve” i madh KËRKESA “Tregu i shitsve” i thjeshtë dhe stabil dhe i ndryhsueshëm E deiferencuar dhe i njohur Konkurrenca Heterogjene dhe me numër të madh E theksuar dhe e paraparë RREGULLATIVA E dobët dhe e SHTETËRORE ndryshueshme Të volitshme dhe stabile KUSHTET EKONOMIKE Të pavolitshme dhe jo stabile Konvertibile VALUTA LOKALE Jokonvertibile Burimi: BR. ALI JAKUPI Burimi: BR... të cilit i shtohen vlerat sipas tarifave doganore. madje marzha e importuesit. Shembull hipotetik i esklaimit të çmimeve eksportuese Struktura e Çmimi vendor Çmimi Çmimi Çmimi 125 . Në grupin e dterminantave eksterne bëjnë pjesë: kërkesa. çmimi eksportues neto. për të përfunduar me çmimin e shtijes me pakicë.... rregulltativa shtetërore.Prof.. sigurimi... Dr. marzha e shitjes.... kushtet e përgjithshme ekonomike dhe valuta lokale... çmimi i furnizuesve (jobber) etjerë.. me të cilët shfaqet realiteti i strukturës së çmimit. Për të arritur deri të formimi final i çmimeve eksportuese duhet të merren në shqyrtim elemte të shumta.. Interpretimi.... Eskalimi i çmimeve eksportuese Esklaimi i çmimeve në marketingun ndërkomëtar ka domethënien e shtimit të elementeve kalkuluese në strukturën e çmimeve eksportuese. Merret për bazë çmimi neto i prodhimit. 9..

.00$ 2.00$ 37.80$ 16.00$ me pakicë Niveli i eskalimit të çmimit (%) Burimi: BR..00$ 4.00$ 14..40$ 28. 126 .33$ 22.20$ 4.00$ 7.00$ 10.00$ 110.00$ 14..33$ furnizues i shitjes me pakicë Marzha e 6.00$ 9.33$ shitjes me shumicë (33.80$ 4.2 eksportues – 3 10.00$ 28. Dr.33%) Çmimi furnizues i ndërmjetësuesit (jobber) Marzha e jobberit (33.20%) Çmimi 10.67$ dtajistëve (50%) Çmimi i shitjes 20.00$ 18..00$ 180.00% 56.80$ 21.00$ 14.00% Intrepretimi.00$ 21.00 4.80$ 4. ALI JAKUPI shpenzimeve Çmimi neto i 10.00$ 10...00% 42.20%) Çmimi furnizues i importit Marzha e importuesit (psh.67$ 33..33%) Çmimi 13.00$ 2..00$ 5.60$ 68.20$ 14.00$ prodhimit Sigurimi dhe transporti Çmimi eksportues neto Dogna (psh.20$ 16.00$ furnizues i grosistëve Marzha e 3.Prof.60$ 7.80$ 16.33$ 11. MARKETINGU NDËRKOMBËTAR eksportues – 1 eksportues .

. .çmimet e koordinuara (në marketingun ndërkombëtar janë rezultat i kërkimeve të përbashkëta. 20 BR. përveç nuk rastet kur ndryshimet në treg janë të paparashikueshme. format kotacive të çmimeve.. Format kotacive të çmimeve Në këtë grupacion të formës së çmimeve bëjnë pjesë: .…… 127 . ..çmimet e burses (formohen në tregjet institucionale. 1. Format e çmimeve tregtare Në grupin e formave të çmimeve tregtare bëjnë pjesë lloje të çmimeve që janë të implementueshme dhe biznesit i sjellin leverdi të parashikuar.. Mund të klasifikohen në grupe të caktuara. Autorë të ndryshëm dakodrohen që format e çmimeve në marketingun ndërkombëtar të klasifikohen në katër grupe:20 1.. Marketing.et autonome (në marketingun ndërkombëtar janë rezultat i pozicionimit superior të ndërmarrjes në tregjet e caktuara). . 2.. Format e çmimeve në marketingun ndërkombëtar Në marketingun ndërkombëtar janë të njohura disa lloje të formave të çmimeve. 3. të vlerësimeve të prodhuesve dhe të ndërmjetësuesve tregtar).. Interpretimi... në të cilat ballfaqohen oferta dhe kërkesa).çmimet licituese. (ku merren për bazë çmimet e ofruara më të volitshme)...Prof. pa kontrollin e prodhuesit). .i..çmimet e aukcioneve (përcaktohen në saje të rezultatit të aukcioneve publike në mes palëve të inetresuara). . format e dirigjuara të çmimeve dhe format parteruese të çmimeve.ç.. M. 2..çmimet e ekzekutueshme (si rezultat i veprimit të mekanizmave të ofertës dhe të kërkesës. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 10. Format erregullta në treg janë çmimet e rëndomta. Format e çmimeve tregtare janë: . Dr. format e çmimeve tregtare.

Përkundër elementeve etike dhe të sjelleve të partnerëve. Format e dirigjuara të çmimeve Këto çmime dallohen nga të tjerat nga fakti se ose janë administrative.çmimet paralele. Ndërkaq..çmimet administrative (të cilat i caktojnë organet kompetente shtetërore). 10. 128 .. Edhe në përllogaritjen e çmimeve që implementohen në ekonominë nacionale..4. Në realitet epiteti diskriminues nuk ka të bëjë aq me këtë veprim të palejueshëm ... Këto dallime shfaqen me rastin e dhënies së përqindjeve më të lartë të rabatave atyre firmave të cilat kanë madhësi më të shquar. Çmimet rrëshqitëse. janë partner i rëendësishëm i bashkëpunimit dhe obligimet e tyre i paguajnë me kohë. Format partnere të çmimeve Në grpin e formavae partnere të çmimeve bëjnë pjesë: -çmimet fikse. ose të kontrolluara.. në marketingun ndërkombëtar çmimet diskriminuese kanë një domethënie më të gjerë.. . ngaqe janë të ndërlidhura me veprime cinike. Pra. Në këtë grupacion dallohen këto lloje të çmimeve: .Prof. Format e çmimeve diskriminuese janë: . k araste kur shitësit detyrohen të gjejnë modalitet fovorizuese për të hyrë dhe mbizotëruar nëpër tregje të ndryshme. për të njëjtat produkte paraqesin formën e çmimeve që në praktikë quhen diskriminuese. ndodh qëstrategjitë e përllogaritjes së çmimeve të ndryshojnë. madje mund të thuhet se çdo kund me një dozë të padukshme janë të pranishme dhe çmimet e dirigjuara nga institucionet apo organizatat me fuqi dirigjuese.çmimet monopole (kur një ndërmarrje ose shteti përcakton çmimet e shitjes).. të palejuara nga aspekti i etikës dhe i uaznasave të mira tregtare. nuk iu nënshtrohen rregullave të leberalizuara të tregut. . Përllogaritja e e çmimeve të ndryshme në tregje të ndryshme. Çmimet diskriminuese në marketingun ndërkombëtar Duke u bazuar në specifika dhe në kushte që ndryshojnë nëpër mjedise. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 3... aq sa është element i strategjive të ndërmarrjeve të cilat detyrohen të gjejnë mundësi për penetrime të suksesshme nëpër tregje të synuara. është i njohur termi i çmimit diskriminues. .çmimet e kontrolluara (janë rezultat i rrethanave të tregut dhe i masave administrative)... .. Në shumë mjedise. Dr.

madje edhe me çmime të ulëta (skajmërisht më të ulëta se në tregun venmdor).. Faktikisht çmimet damping janë marrëdhënie jolojale me konkurrencën.dampingu sporadik. në rastet tjera. . çdo çmim i ulët nuk e ka domethënien e çmimit damping. e dëemtojnë dikë tjetër. Veprimet e tilla nuk duhet të konsiderohen qëllimkëqia.kush i përllogaritë dhe i zbaton dhe. Megjithatë. Sipas kriterit Si: . pa zgjedhur mjete. si dhe përfundimisht edhe veten. Sanksionet e dampingut KREU I XVI STRATEGJITË E DISTRIBUCIONIT NË MARKETINGUN NDËRKOMBËTAR POLITIKA E DISTRIBUCINIT NË MARKETNGUN NDËRKOMBËTAR 129 .dampnigu agresiv. MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Interpretimi. . por me një strategji të palejueshme damingore. kur prodhuesit. ose stoqe që duhet të shiten sa më shpejtë.çmimet e stërshitjes. Dr.dampingu i ndërmarrjes. . . . Këto dallohen nëpërmjet: . ose tregtarët me çdo kusht janë të prirur të peneterojnë në tregjet e zgjedhura dhe të synuara të huaja.çmimet e deformuara.. Ndodh që ndërmarrjet e kanë ndonjë interes të caktuar për shitjen e kontigjenteve të caktuara të mallit nëpër tregje të huaja. por mund të jenë plotësim i ndonjë nevoje biznesore. ALI JAKUPI .Prof..si impelemtohen çmimet e tilla? Sipas kriterit kush: .dampingu i kundërt. . Mirëpo.dampingu konceptual. Çmimet damping në marketingun ndërkombëtar Kuptimi i çmimit dampin reflekton çmimin më të ulët jashtë vendit sesa në tregun venmdor..dampingu shtetëror.

Në këtë mënyrë duhet gjetur mundësinë që këto rrugëtime të gjata të bëhen të kalueshme. siç është e prodhuesve evropian dhe e të tjerçëve. i integron largësitë. Prandaj. të realizohet qarkullimi në relacionet prodhuesi e tregtari – konsumatori i fundit. Bota nga prizam e informacioneve tashmë është e vogël. definimi i kanaleve të shpërndarjes. Me këtë poltikë nënkuptohet definimi i problemit rreth distribucionit. i afron dhe i bën fare të shkurtëra largësitë në me prodhuesit apo tregatrit me konsumatorin e fundit. zgjedhja e tyre. Vendi i zgjedhur për shitje mund të jetë i kufizuar. Në këtë sistem ndikojnë faktorë të ndryshëm. rrugëve. Distribucioni i marketingut ndërkombëtar nuk është vetëm një instrument i marketingut miks. .Prof. është e nevojshme të bëhet zgjedhja e mundshme. të rinovohen dhe të kenë reputacion më të madh se në periudhat e shkuara. Nevojat për instrumentin e distribucionit MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Distribucioni në marketingun ndërkombëtar është i ndërlidhur me “vendin” (place). i konsumatorit apo i shfrytëzuesit. pa marrë parasysh në çfarë distance gjendet vemdi i prodhuesit. në marketingun ndërkombëtar. me njërin nga katër P në marketing. është të plasojnë dhe të shesin produktet dhe shërbimet anekënd botës. për të bërë shpërndarjen e produkteve dhe të shërbimeve nga prodhuesi ose tregtari deri të konsumatori. distribucioni e ka domethënin e gjetjes së mjeteve. Tendencë tyre. në Japoni.Massingham. racionale dhe me kosto më të ulët. veçoritë e të gjitha mjeteve pjesëmarrëse në këtë proces. kriteret. trensporti. 130 . Dr. Prodhuesi në SHBA. disonancat gjeografike. llojet dhe mjetet e tij e kanë bërë të veten që sa më shpejtë. Mandzment u marketingu. duke u mbështetur në karaketristikat. natyrisht janë aty ku janë. f. në kohë dhe në hapësirë optimale. por paraqet një sistem të veçantë.karakteristikat e produktit.restrikcionet për zgjedhje të kanaleve të marketingut. ku gjenden konsumatorët dhe çfarë po tenciali dhe strukture kanë. Përveç insformacioneve. në këtë “Vogëlsirë” distancat fizike. Gjithnjë e mëtepër konsumatori i fundit bëhet pikë nismëtare e formimit të kanaleve të shitjes në marketingun ndërkombëtar. Pëer t’i shfrytëzuar resurset e informacioneve dhe të transportit në mënyrë efektive. Kanali i distribucionit e ka kuptimin e një rruge prej prodhuesit deri të vendi ku përfundimisht konsumohet produkti. me obligim të ruajtjës së sasisë dhe të cilësisë së produkteve. Në tërë botën mbizotëron karakteristikë e përbashkët rreth arealit ku prodhohet dhe tregtohet. ku përmbushen nevojat dhe kërkesat e konsumatorëve. Më saktësisht. nevojitet implementimi i politikës së distribucionit. L. Dihet mirëfilli se çka prodhohet. ALI JAKUPI 1. në Australi. Mirëpo. 247. Beograd. Vnedi i zgjedhur për shitje duhet të jetë 21 G. sdi bie fjala:21 . . territorale. Lancaster.zgjedhja e vendve të shitjes. metodave. . soe të shitjes. Shtë e mundur që punktete e shitjes ekzistuese.koncentrimi gjeografik i konsumatorëve. . nga e cila sigurohet qarkullimi dhe shitja e suksesshme e produkteve dhe e shërbimeve. që janë fuqi paraprijëse dhe kusht për vendimmarrje relevante. gjeografike kanë ngelur të njëjta. ku prodhohet.niveli i përshtatshmërisë. në mënyrë cilësore.. Distribucioni është politikë operative që i lidhë.

marketingu ndërkombëtar ka për detyrë të ofrojë zgjidhje të volitshme për daljen në mbështetje konsumatorëve. racionalizohen dhe përmbushen në masë të madhe duke iu falenderuar funksionit të distribucionit. Koncentrimi gjeografik është një faktor me rol të theksuar në marketing. Jolibert. nëse potencilai i konsumatorve gjeografikisht është i koncentuar nëpër vendbanime të urbanizuara. disa produkte që mund të dëmtohen lehtë. Mënyra se si kanalet e shpernrarjes (distribucionit) krijojnë dobinë. Në rast se hapësira gjeografike është e gjerë. Dr. Niveli i përshtatshmërisë së kanaleve të shitjes është i varur nga mundësitë e kombinimeve të bashkëpunimit. Dubos. ndërkaq.Prof. Karakteristikat e produkteve janë imperativ që ndikojnë nësistemin e distribucionit dhe në zgjedhjene kanlave të shitjes. transporti të jetë i siguruar. f. Marketingu. krijojnë mundësi të komplementariotetit dhe të ndonjë forme tjetër të kompletimit të gamës së produkteve në një punkt të caktuar të shitjes. ndërsa ekziston dispersion i popullsisë sistemi i distribucionit has në vështritësi më të theksuara. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR në afërsi të konsiderushme me konsumatorët. Ky faktor ndikon në sietemin e distribucionit në mënyrë të kënaqshme. Për shembull disa produkte industriale mund të shpërndahen nëpërmjet kanaleve të drejtpërdrejta. të prishen e tjerë duhet të shpërndahen nëpërmjet kanaleve të shitjes. 1996. 658. Tiranë. Vepron në sektorin prodhues dhe në sektorin konsumues. financimi Dokumentet e 22 P. të cilat mundësojnë ruejtjen e nivelit të duhur cilësor dhe sasior të produkteve. 131 . Hardy & Magrath22 vejnë në pah dobinë që del nga kanlet e distribucionit. A. Distancat fizike gjeografike dhe dëshirat heterogjen. Në praktikë mund të shfaqen restrikcione ligjore. pa marrë parasysh në cilat kushte dhe venbanime jetojnë.Në këtë kontekst rol të veçuar për disa produkte mund të kenë kanalet e terthorta. Mirëpo. të cilat për produkte të konsumit të zgjtur. duke ulur shmangiet midis prodhuesve dhe konsumatorëve Dobia e formës Dobia në kohë Dobia në vend Dobia e pronësisë Shmangia në sasi Shmangia e Stoqet informacionit Ambalazhi Nxitja ose Shmangia në kohë Stoqet komunkimi i Admnistrimi i Shmangia informacioneve rezervave “Feedback” ose hapësinore Zinimi Transporti mblerdhja e Financimi Magazinimi informacioneve Marrja e porosisë Dhe Dërgimi Ambalazhimi Shmangia e pronës Livrimi Blerje dhe shtije Kredit Pagesat. Distribucioni përmbush në mënyrë të zakonshme rregullimin ndërmjet ofertës dhe kërkesës në treg. por edhe që dalin nga pamundësitë materiale të ndërmarrjes për zgjedhjen e kanalve të shtijes në mënyrë të volitshme. shpeshë të shndërruara në kërkesa. si dhe për funksionimin efektiv të sistemit të kanaleve të distribucionit. Ky instrument mundëson shmangien në mes prodhuesve dhe konsumatorëve. ose nëse është sadpoak larg tyre.

garancia Shmangia në asortiment Akumulimi ose ndërtimi i një asortimenti. 132 . Sikurse produktet që standardizohen nëpër botë. Dr. shërbimet për klientë bëhen gjithnjë e më tepër vitale.333. 2004. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR shërbimit. Si: rregullimi i produkteve. ndërmarrjet duhet të manaxhojnë mirë zinxhin e integruar të ofertës në tregjet e huaja. aftësia për të konkurruar .Prof. shërbimi teknik.23 23 Isober Doole and Robin Lowe. f. Me tendencë që të bëhet më efektive në lëmin e distribucionit. Ndërtimi gamës Burimi: Hardy &Magrath Manaxhimi i kanaleve të jashtme të distribucionit është një fushë kyçe në orvatjen e firmave që të fitojnë avatanzhe konkurruese. Intarnational Marketing Strategy.

6 22 11.169 13.897 10.000 56.606 17.762 9.507 12.640 9.6 9 0 12. 9 07 32.131 27. 350 20.776 8. 968 9.734 7.591 9.880 Change in brand value -1% -5% 5% 4% -9% 14% 12% 5% 6% 9% 7% 1% 8% 6% 15% 12% 10% 6% 8% 8% 8% 2% 2% 46% -7% 9% -2% 11% 5% -16% 8% 8% 8% 11% 10% 0% 13% -4% 14% 6% 12% 15% 2% Computer Software Computer Services Diversified Computer Hardware Telecom Equipment Automotive Media/Entertainment Restaurants Automotive Financial Ser vices Tobacco Computer Hardware Financial Ser vices Automotive Personal Care Luxury Computer Services Automotive Consumer Electronics Financial Ser vices Beverages Beverages Internet Services Computer Hardware Consumer Electronics Alcohol Financial Ser vices Computer Software Automotive Sporting Goods Transportation Financial Ser vices Computer Software Computer Hardware Financial Ser vices Financial Ser vices Pharmaceuticals Computer Hardware Food Home Furnishings Financial Ser vices Pharmaceuticals 133 .641 19.0 49 16. 926 56.795 21. 579 17.662 11.007 9.201 48.501 21. 376 12.0 56 10.256 11.0 01 12. 319 30.76 3 8. 20 5 10.Prof.459 11. Dr. ALI JAKUPI Rank 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 Brand Coca-Cola Microsoft IBM GE Intel Nokia Toyota Disney McDonald’s Mercedes Citi Marlboro Hewlett-Packard American Express BMW Gillette Louis Vuitton Cisco Honda Samsung Merrill Lynch Pepsi Nescafé Google Dell Sony Budweiser HSBC Oracle Ford Nike UPS JPMorgan SAP Canon Morgan Stanley Goldman Sachs Pfizer Apple Kellogg’s Ikea UBS Novartis Country of origin US US US US US Finland Japan US US Germany US US US US Germany US France US Japan South Korea US US Switzerland US US Japan US UK US US US US US Germany Japan US US US US US Sweden Switzerland Switzerland Sector Beverages MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 2006 Brand Value ($m) 67.848 27.712 10. 941 27.458 19.617 19.6 95 11.130 8.458 21.532 17.

694 4. 237 4.4 49 5. 828 7. 927 3. 977 3.173 4% 5% 8% 18% 14% 10% 0% 1% -22% 6% -10% 15% 7% 4% 9% -2% 5% 8% -3% 4% -2% 11% -5% 3% 12% 18% -12% 6% 8% 14% 13% 17% 5% 7% 2% -7% 4% 9% 6% 12% -3% 9% 10% 9% 5% 4% Computer Services Media/Entertainment Consumer Electronics Apparel Personal Care Food Internet Services Automotive Computer Hardware Personal Care Food Restaurants Luxury Personal Care Food Personal Care Internet Services Restaurants Food Machinery Telecom Equipment Consumer Electronics Sporting Goods Luxury Apparel Automotive Automotive Energy Consumer Electronics Media/Entertainment Food Automotive Luxury Luxury Alcohol Consumer Electronics Financial Ser vices Luxury Alcohol Personal Care Energy 134 .158 6. 943 3. 961 3.406 4. 580 4. ALI JAKUPI 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 Siemens Harley-Davidson Gucci eBay Philips Accenture MTV Nintendo Gap L’Oreal Heinz Yahoo! Volkswagen Xerox Colgate Wrigley’s KFC Chanel Avon Nestlé Kleenex Amazon. 392 6.576 3. 235 4.819 3. 918 5.com Pizza Hut Danone Caterpillar Motorola Kodak adidas Rolex Zara Audi Hyundai BP Panasonic Reuters Kraft Porsche Hermés Tiffany & Co.Prof. 559 6. 56 9 4.728 6. 2 9 0 4. 350 5.730 6.032 5.6 33 5.755 6.627 6.193 3.854 3.165 4.156 5.223 6. 932 4. 257 3.638 4.040 4.010 3. Hennessy Duracell ING Cartier Moet & Chandon Johnson & Johnson Shell Germany US Italy US Netherlands Bermuda US Japan US France US US Germany US US US US France US Switzerland US US US France US US US Germany Switzerland Spain Germany South Korea UK Japan UK US Germany France US France US Netherlands France France US Netherlands Diversified Automotive Luxury Internet Services Diversified MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 7. 576 3. 36 0 3.078 4.707 4.739 7.474 3.416 6.056 6. Dr. 8 42 4.

Izraeli 99.7 9.127.0 99 3.$) 1.689 -3% 20% New -2% 14% 6% 4% 4% New 4% 1% Consumer Electronics Luxur y Luxury Luxury Luxury Personal Care Apparel Harta……… Dhjetë korporata ndërnacionale të krahasuara me 10 vende N.0 Hitachi 71.0 Burimi: Shitjet: Fortunë.366. Strategjia e funksionimit të kanaleve të shitjes.0 6.363.0 7.0 2.0 Wal-Mart 166. Strategjia e paraqitjes në treg nëpërmjet kanaleve të shitjes.108 3. në teknokodjitë e prodhimit. Dr.010 2. Sikurse që ndodhin ndryshime në treg.337.809.$) Korporatat Shitjet (mil.032 3.622.092.146.861.Prof.0 Honda Motors 54.783 2. 2000. 135 . World Development Report.0 Royal 105.127. Në praktikën e marketingut ndërkombëtar janë të veçuara katër tipe të strategjive të kalanleve të shitjes. Strategjia e mbulimit të tregut nëprëmjet kanalave të shitjes dhe. Danimarka 174.5 10. 2.0 Siemens 75.5 8. Zelanda e Re 53.070 3.881. Strategjia e kanaleve të shitjes në marketingun ndërkombëtar Distribucioni dhelet e shitjes në marketingun ndërkombëtar kanë mbështetje në strategji të caktuara.0 4. edhe të kanalet e shitjes nevojitet fleksibilitet i duhur për të mundësuar kryerjën më të mirirë të misionit të ndrajes.548. 68. 874 2.875 2.361.0 General Motors 176.0 Sony 60.773.783 2.355.rendor Vendet GDP (mil. 2. ALI JAKUPI 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 10 0 Nissan Starbucks Lexus Smirnoff LG Bulgari Prada Armani Burberry Nivea Levi’s Japan US Japan UK South Korea Italy Italy Italy UK Germany US Automotive Restaurants Automotive Alcohol MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 3. 3. Kili 71.634. Globalizimi f.0 Dutch/Shell 5. Malajzia 74. Hungaria 48.0 Credit Suisse 49.052. Irlanda 84.990. 4.558.0 Exxon Mobil 163.0 IBM 87. Këto janë: 1.0 3. GDP: Banka Botërore. Polonia 154. në sjelljet e konsumatorëve. 31 korrik 2000. Pakistani 59. Strategjia e formimit të sistemit të kanaleve të shitjes.692 2.858. Afrika e Jugut 131.

kanalet e drejtpërdrejta të shtijes Strategjia e mbulimit të . si dhe të ndërmjetësuesve komplementar.Paraqet përfshirje të gjerë të shitjes së produkteve në shumë tregje të huaja (p.. Strategjia e kanaleve të drejtpërdrejta të shitjes... Është fjala për tregje aktive ku blihen disa produkte pë përditshme (mjete ushqimore. Sistemi i pavarur i kanaleve të shitjes është hallkë e qarkullimit dhe të aktiviteteit të distributerëve.sistemi i pavarur i kanaleve të shitjes . vendosur)në vend të vet. Sistemi integrues i kanaleve të shitjes paraqet sistem vetjak dhe të kontrolluar nga ndërmarrja e orientuar për në tregjet e huaja.sistemi i orintuar i kanaleve të shitjes Strategjia e paraqitur në treg .sh.distribuimi selektiv shitjes . të cilët vet e bëjnë kontrollin. Strategjia e kanaleve të tërthorta të shitjes. shypin ditor e tjerë). Punktet e shitjes . pa angazhuar ndërmjetësues nga vendi i vet.kanalet e tërthorta të nëpërmjet kanaleve të shitjes shitjes . Strategjia e distribucionit intensiv. Strategjitë e formimit të sistemit të kanaleve të shitjes STRATEGJITË VARINTAT STRATEGJIKE Strategjia e formimit të .distribuimi seleketiv Strategjia e funksionimit të .Prof. ku vehen në spikamë edhe variantat strategjike. Sistemi i orientuar i kanaleve të shitjes është një zgjedhje e ndërmjeme në nës dy sistemeve të mësipërme.. nuk përmjanë ndonjë interier dhe organzim të 136 . Coca cola).distribuimi intensiv tregut nëpërmjet kanaleve të .. Dr.orientimi në prodhim ose në treg Burimi: BR.sjellja aktive ose pasive kanaleve të shitjes . Është ky rregull që e shpreh prirjen e ndërmarrjeve që produktet dhe shërbimet t’i plasojnë në numër më të madh të tregjeve. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Ky spektër të strategjive mund të vështrohet në paraqitjen skematike. pije joaloolike.orientimi dinamik ose statik . që janë në cilësinë e eksportuesit.sistemi integrues i sistemit të kanaleve të kanaleve të shitjes shitjes .Vjen në shprehje kur ndërmarrja vet venë kontakte me trgeun e huaj.Tregu i huaj hulumtohet nëpërmjet ndërmjetsuesve direkt dhe të distributerëve që janë domicil (të locuar. meqë janë të përditshme dhe në vazhdimësi me klientin.

. Dinamika e kanaleve të shitjes radhiten në të ndryshme. ngase plasohen produkte aksioneve agresive e të zgjedhura për shitje të produkteve të partnetëve prodhues. Në to mundësisht nuk duhet të veprojnë konkurrenca. Kanalet e shitjes janë të selktuara. Orientimi i kanaleve të shitjes është i ndërlidhur me politkat e përcaktimit për treg ose të orientuara në prodhim. Me rastin e ngritjes së objekteve të shitjes merret parasysh mundësia e realizimit të profiti më të madh nga shitja. të përshtatshme (dinamike dhe statike). Dr.Ka të bëjë me veprimin e një ndërmjetsuesi në territorin e tergut të caktuar. në të shpejtuara. si dhe në aksionet e marketingut. jo vetëm për nga gama e produkteve të ekspozuara për shitje të pandërprerë. . i cili në saje të kontratave të lidhura plason produkte ekskluzive në zona të definuara në mënyrë precize. Edhe produktet që plasohen janë më të rrala dhe më të specialiuzara. por edhe i produkteve bëhet në varshmëri me inetersat e ndërmarrjes.. si dhe të faktorëve ndikues të mjedisit (kultura.... Sjellja në biznes mund të jetë aktive dhe pasive. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR posaçëm të interiserit. Brokerët janë agjent të pavarur (sigurimi. letrat me vlerë. Kjo startegji më tepër është formë e partneritetit në mes prodhuesit dhe tregtarit ekskluziv. 3. sjelljet e konsumatorëve. Tipet dhe struktura e kanaleve të shitjes në marketingun ndërkombëtar Kur bëhet fjalë për llojet dhe strukturën e kanaleve të shitjes në marketingun ndërkombëtar. rregullim. religjioni e tjerë). Strategjia e distribuimit akskluziv. Përjashtin bëjnë hipermarketet të cilët kanë organzimi. që do të thotë veprojnë në lokacione dhe në zona të zgjedhura gjeografike. koncentrim që dalloehn nga shitoret e vogla..Prof. Në tregjet e jashtme seleksionimi i punkteve të shitjes. Për përcaktimin e sjelljeve duhet të njihen kriteret. duhet kuptuar se trajtohen gjërat.. subjektet që kanë të bëjnë akterët konkretë në kryerjën e punëvenë lëmin e distribucionit. 137 . Strategjia e distribucionit selektiv. Ekzistojnë tipe dhe struktura të ndryshme të kanaleve të shitjes në marketingun ndërkombëtar Tipet dhe struktura e kanaleve të shitjes në MN Tipet e agjentëve Tipet e tregtarëve Përfaqësuesi Distributeri Krokeri Dileri Faktori Jober importues Agjent i lidhur Tregtia Përfaqësuesit ndërmetësojnë dhe aranzhojnë kontakte në mes shitësve dhe blerësve. stili i jetës. tregu i ushqimit ). me të cilat nënkuptohet aftësia e mbajtjes së iniciativës dhe e pavarësisë në aktivitetin kretaiv.Sipas kësaj strategjie përkufizohet numri i ndërmjetësuesve që shfrytëzohen në tregjet e huaja.

të krinimit të mundësisë së qarkullimit të shpërndarjes së produkteve dhe të shërbimeve nga prodhuesi deti të konsumatori dhe shfrytëzuesi i fundit. si dhe të qarkullimit të infoemacioneve. Ecuria e mbartjes së pronësisë prej një organizate në tjetrën në kuadin e kanalit përkatës. por edhe në rolin e shpërndarësve... atëherë gjatësia e kanaleve të shtijes është më e shkurtër. me qëllim që produktet dhe shërbimet të arrijnë në kohë dhe në ahpësirë të duhur. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Faktorët janë lloj special i agjentëve. por që kanë të drejtë akskluzive territoriale. pa të cilët nuk mund të kryhen punët e distribucionit. . .Prof... ndërmjetësuesit janë të lidhur me ecuri të ndryshme. Ecuritë e informacioneve ekanë kuptimin e orientimit të ngërgjegjshëm të efekteve që dalin nga reklama dhe format tjera të promocionit. por që janë të lidhur me kontratë me kompaninë vendore. ashtu edhe për nga niveli. Kanalet e distribucionit janë të llojeve të ndryshme. me çka mundpsohet zgjidhja e tyre nga ndërmarrjet që detyrohen ose përcaktohen të veprojnë në saje të leverdisë materiale me ndërmjetësuesit. Nëse nuk ka ndërmjetësues. 4. Niveli dhe gjatësia ndërkombëtar e kanaleve të distribucionit në marketingun Kanalet distribucionit përfshijnë të gjitha institucionet që ushtrojnë veprimtari të caktuara. është e drejtë posedimit. të cilët kryesisht formohen në banka dhe në organizata tjera financiare. 138 .. por prodhuesit organizojnë vet shpërndarjen e ofertave. duke filluar nga lëndët e para deri të finalizimi i tyre në shkallën më të lartë. të punësismit. Në secilin kanal të marketingut. në emër dhe në llogari të vet për territor të caktuar ose në tërë hapësirën e vendit të vet (importues). pa si që nuk ka ndërmjetsues. Kanalet e distribucionit klasifikohen për nga gjatësia. porse shtojnë edhe aktivitetet e financimit. të cilat janë të natyrës fizike. Dr. Distributerët janë tip tregtar që kanë të drejtën ekskluzive të shitjes. të pjesëmarrjes në BPV. si në aspektin e ushtrimit të ve[primtarisë. të mbartjes së pronësisë. Kanalet e shitjes (distribucionit) mund të jenë të mëdhenj dhe të vegjël për nga vëllimi i punëve që e bëjnë.. gjatësia shfaq rrugëtimin dhe numrin e ndërmjetsëesve. Tregtia. Faktikisht. detajiste) është rrjetë e gjerë në cilësinë e ndërmejtësuesve (nga aspekti i marketingut). si dhe për nga karakteristikat e veprimtarisë së tyre. Tregtia (grosiste. Është tip sikurse i brokerëve. Ecuria fizike ka të bëjë me shpërndarjen fizike të produkteve.. . Agjentët e lidhur punojnë në tregun e huaj. . siç është tregtia. në çdo vend është veprimtari shumë e rëndësishme. Dilerët janë ndërmjetësues ekskluziv afatgjatë në mes prodhuesit dhe distributerit. Madhësia e kanaleve përputhet me një degë të tërë ekonomike.

....... ....... kordinimi i kanaleve konvencionale bëhet nëpërmjet çmiemeve dhe të emkanizmave tjerë të tregut të lidhur me çmimin...25 Stern...... kur nivel është tre. ngase për të arritur produkti dhe shërbimi deri të konsumatori final......12... Tipet më të njohura janë: .... si dhe tregtia me pakicë janë stërshitës legal.kanalet konvencionale të marketingut ... 307.>Tregt.... ose agjentëve tregtar..>Konsumatori 3........>Shitja me pakicë.”24 Në realitet një lloj i tillë i rrjetit pothuaj se është inekzitent aktivitetet në kuadrin e kanaleve të marketingut kordinohen nëpërmjet bisedave dhe kontraktimeve.. ... pa ndërmjetësues. Marketing channels. cituar nga Etgar M.... f.. por shitjet dhe stërshitjet bëhën dorë pas dore..... EL-Ansary. Effects of Administrative control onefficiency of vertical marketing systems.Sistemet vertikale të shitjes... Kanali i nivelit zero (nul) Prodhuesi....>konsumatori Në rolin e stërshitësit mund të paraqitet ndonjë firmë e karakterit të tregtisë me shumicë.. me pakicë...Marketingu vertikal korporativ.... ose e karakterit të tregtisë me pakicë......... Kanali i nivelit dy Prodhuesi..... Nivelet e kanaleve të distribucionit janë katër. dhe A. nr...Prof. &L. ku secila ushtronnumër të caktuar funksione të marketingut tradicionalisht të definuara. Prentice-Hall. ndërmjetësuesit. që është një proces i tërësishëm.>Tregtia me shumicë...I.>Konsumatori 4.. me shumicë..... L.. Kur ekziston niveli zero.... Në realitet.. 2997. 24 139 .> Stërshitësi....J. f... 25 Po aty.. Kanalet e distribucionit kalasifikohen në disa lloje..... sepse drejtpërdrejti bëhet shpërndarja e produkteve..... kalohet nëpër nivele të caktuara..>Tregtia me pakicë.. Kanali i nivelit tre Prodhuesi.. por nëpërmjet rrjetit të punkteve të shitjes (shitoreve).......Sistemet administrative... Nivelet kanë këtë mënyrë të rangimit: 1.. f.. Kanalet konvencionale të marketingut i nënshtrohen definicioneve të ndryshme. Autorët Stern dhe El-Ansary i përkufizon si “rrjet që përfshijnë njësi të izoluara dhe autonome.. Stërshitësi ilegal i shfrytëzon kanalet e palejuara që nuk kanë mbështetje në dispozitat ligjore....... Kanali i nivelit një Prodhuesi.. që kanë mbështetje në ligj dhe në uzancat e mira të tregtisë....>Tregt.. Lidhur me këtë Etgar është i mendimit se inkorporimi aktiv në kanale të marketingut është çështje e lehtë.> konsumatori 2...L.W. 19076. siç është tregtia me shumicë... Englewood Cliffs... Ndërkaq.. gjatësia është më e shkurtër..... . ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Gjatësia e kanalve të distribucionit është e varur nga nivelet e kanaleve.. Journal of Marketing Rsearch.. Beograd..Menadzment u marketingu....M. duke e përfshirë edhe nivelin zero. ndërsa firma distributere është e interesuar dhe mbanë përgjegjësi që të bëjë distribucionin e produkteve deri të niveli që pason...Sistemet kontraktuese..... gjatësia është më e madhe.249.. cituara në G...... 249. Dr. N.... po të vështrohet në kuptimin bukval.. ndonjë individ apo agjencion tregtar.

në krye qëndron firma më e fortë e cila e merr mbi vete përgjegjësinë dhe rrezikun më të madh. siç është mjedisi dhe tregu japonez e tjerë). Meqë është fjala për sistem verikal. ndonëse jo në mënyrë eksluzive. McDonald’s është i interesuar që të gjitha objektet të furnizohen nga furnizuesit e autorizuar. Këto janë: relacioni prodhuesi – shitësi me shumicë (p. që produktete veta ia shet franshizantëve me shumicë. do të thotë në relacionet e përfshirjes së marketingut ndërkombëtar. Për të gjithë ata që dëshirojnë të shfytëzojnë franshizën. Firma e tillë është lider i tërë sistemit. Franshiza përmban katër sisteme. Coca cola. në mënyrë që këta të fundit e bëjnë amabazhimin në shishe dhe i distruojnë në tregtinë me pakicë). Formë tjwetër është sistemi i formuar në relacionin tregtia me shumicë – tregtia me pakicë 9 shitoret me mall të përzier e tjerë). por të mbrojtura nga konkurrenca e produkteve të lira. ku dominojnë shpezimet dhe investimet e bëri në fazat përkatëse të procesit të marketingut. ngase në aspektin profesional janë të mbuluara nga firmat e tregtisë me shumicë.Prof. duhet t’i respektojnë në mënyrë rigoroze esencën dhe finesat e cilësisë së produkteve. Ndërkaq. në të cilën kanë manaxhuar prodhuesit e të fijeve sisntetike.Grupacionet volontere në masë të madhe heqin dorë nga autonima e vet. ndërsa punktete shitjes të jenë të rregulluar sipas kritereve të përcaktuara dhe të miratuara nga manaxhmenti i firmës (kohëve të fundit bëhen lëshime. Marketingu vertikal korporativ është një sistem i veçantë qqë i përmbanë dy e më tepër nivele të kanaleve tradicionale të marketingut. Njëri e mbanë të drejtën kryesore. Grupacionet volontere dhe koperative janë të lidhura me tipet e caktuara të tregtisë.shitësi me pakicë (bie fjala firmat McDonald’s. Dr. Sistemet vertikale të shitjes janë të kundërta në krahasim me kanalet konvencionale të marketingut. Bie fjala në Britaninë e Madhe kërcim më i madh i zhvillimit të industrisë së tekstilit ka qenë integrimi vertikal. por që rezultatate e tyre nuk janë aq të kënaqshme.sh. National Car Rental e tjerë). posaçërishtCourtaulds. në saje të të cilës lidhen kiontratat në mes firmave të interesuara. në cilësinë e liderit. Grupacionet volontere më tepër veprojnë me tregtinë me shumicë. Sistemet kontraktuese janë koncept i bazuar në rregullativën ligjore. natyrisht duke e përparuar prodhimin masiv të pëlhurnave. që veprojnë ne rlacionin me tregtinë me pakicë. ngase këtë e konsiderojnë inters të tyre afatgjatë. Sistemet vertikale të shitjes karakterizohen me faktin se pjesëmarrësit kryesorë të tyre pranojnë varësinë në mes veti. me qëllim të disa adaptimeve në disa mjdise. të cilat tregohen më efektive. Kjo strategji ka për qëllim ndërtimin e rrjetit të gjerë të tretisë me pakicë. ku mund të bëjnë pjesë serviset e tjerë. sistemi i katërt është franshiza në relacionin spozor i shërbimeve . Të grupacionet koperative 140 . Franshiza në relacionin prodhuesi – tregtia me pakicë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Kanalet konvencionale të marketingut karakterizohen më tepër në përvojë dhe rutinë. të destinuara posaçërisht për tregun vendor. Format kryesore të përgjegjësive kontarsktuese janë franshiza dhe grupet koperative dhe volontere. kundrejt grupacioneve koperative. por edhe të shërbimeve. Në konteksttin e spektrit të franshizës. Sistemet në fjalë kanë shtrirje nëpër shtete të ndryshme.

që do të thotë se më tepër mbështetjen profesionale e ka pronësi të vetën dhe nuk janë aq të varura nfa firmat e tregtisë me pakicë.. Struktura ekanaleve të distribucionit në marketingun ndërkombëtar Në kuptimin e përgjithshëm konfiguarcioni i kanaleve të shitjes e përbëjnë strukturën e tyre. me të cilat bashkëpunojnë dhe furnizohen prej tyre. 5. Thomson. I. e cila ka të drejtë të kyçet në çfar[do niveli të kanalit të distribucionit.334. Ky sistem është më i avancuar kundrejt kanalave konvencionale të marketingut. International Marketing.Prof. 141 . Determinantat e strukturës së kanaleve dhe tërelationships EKSTERN Karakteristikat e konsumatorëve Kultura Konkurrenca INTERN Objektivat e kompanisë Karakteri Kapitali Kostoja Sigurimi (fin. E parnojnë autoritetin dhe epërsinë e saj. Dr.Czinkotz.A. f. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR ndodh e kundërta.335.) Kontyrolli Kontinuiteti Komunikimi 26 M. Konfiguracioni i kanaleve.R..26 Konfiguracioni i kanaleve Vizatimi MM.. 2004. f.. Ronkainen. Sistemet administrative janë kanal vertikal i marketingut që mbështeten në kopmaninë dominuese.

..Prof.. f...2. & I.CZ. Firmat për manaxhment eksportues Ndërmjetësuesit eksportues (agjentët) Konzorciumet eksportuese Komplemenetet eksportuese (kompani të afirmuara për veprimtari ndërkombëtare) Ndërmjetësuesit e locur në vendet e huaja 142 .336.337 ... International Marketing..A.R. Dr.R. 5. Struktura e ndërmjetësuesve në kanalet e shitjes në marketingun ndërkombëtar Ndërmjetësuesit e locuar në vend Kompanitë e tregtisë së huaj janë plotësisht ndërmjetësues tregtar të pavarur. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Burimi: M.. f. Karakteristikat e konsumatorëve Kultura Konkurrenca 11.

Prof. Dr. ALI JAKUPI

MARKETINGU NDËRKOMBËTAR

6. Përfaqësitë tregtare në vendet e huaja Përfaqësitë tregtare në tregjet e huaja janë ndërmjetësues të pavarur dhe të specializuar, që e njohin mirë tregun lokal. Përfaqësitë tregatre e kanë programin e vet të punës, planin dhe prognozimet të mbështetura në objektiva që pretendojnë t’i arrijnë. Po ashtu kanë funksionet aktive, me të cilat realizohen detyrat. Funksionet e përfaqësive tregtare mund të radhiten në këtë mënyrë: funksioni kërkimor, funksioni i definimit dhe i konceptimit të ofertës eksportuese, funksioni i ndërmjetësimit me rastin e lidhjes së kontratave për eksport, funksioni i kontrollit të shërbimeve të pas shitjes, funksioni i depozitimit të mallit, funksioni i mbështetjes së promocionit.

Në kuptimin e tipeve ekzistojnë tri lloje të marrëdhëneieve të përfaqësimit. Këto janë: tipi i provizionit, tipi komisionar dhe, tipi ekskluziv-distribues.

Tipi i provizionit Tipi komisionar karakterizohet me punën që bëhet në meër të vet e në llogari të komitetntit..... Tipi ekskluziv-distribues punën e kryen për llogari të vet, në emeër të eksportuesit.....

7. Tregtia në rolin e kanaleve të distribucionit (marketingut) Tregtia është veprimatri e blerjes dhe e shitjes së produkteve dhe të shërbimeve. Zënë vend të rëndësishëm në ekonominë e një vendi. Në botën e zhvilluar tregtia është zhvilluar dhe modifikohet pa ndërprerje.Në një farë dore niveli i zhvillimit të tregtisë e simbolizon nivelin e zhvillimit ekonomik në përgjithësi. 143

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 27 P.L.Dubos dhe A. Jolibert , e shfaqin modelimin e klasifikimeve kryesore të formave të tregtisë në Francë, gjë që është model përafërsisht kompatibil me vendet e tjra të zhvilluara. Së këndejmi, modeli i tillë i prezantuar mund të jetë ilustrativ për tregtinë dhe rolin e saj në cilësinë e kanaleve të distribucionit. Tregtia bashkëkohore është në interaksion me zhvillimin e sektorëve tjerë, siç është industria, bujqësia, ndërtimataria, turizmi, institucionet financiare e tjerë. Aftësia e tregtisë është e shfaqur nëpërmjet përmbushjes së nevojave dhe kërkesave të konsumatorëve në kuptimin individual dhe masiv.Vështruar nga këndi i kanaleve të shitjes, tregtia, me të gjitha llojet që i ka, është hallkë e pazëvendësueshme në proceset komplekse të ekonomive kombëtare. Në aspektin ndërkombëtar paraqet forcën më të shquar për t’i afruar vendet dhe ekonomitë e tyre. Këmbimi tregtar rëndom është më i përhapuri dhe më i përfaqësuari, prandaj, për këtë arsye e ka peshën e rëndë specifike në kuptimin e kanaleve të distribucionit, përkatësisht të marketingut ndërkombëtar. Klasifikimet kryesore të formave të tregtisë Kategorizimet Sipas gjatësisë së rrjetit të shpërndarjes Sipas funksionit Përshkrimet Rrjeti ekstra i shkurtër (marketing i drejtpërdrejtë) Funksion me shumicë: siguron lidhjen në mes prodhuesit dhe shitësit me pakicë (blen në sasi të mëdha, magazionon, transporton, , ndan... për t’ia rishitur shitësit me pakicë). Ai bën që prodhuesit të mos ballafaqohen drejtpërdrejt me një numër të madh shitësish me pakicë, që porosisin sasi shumë të vogla, që kërkojnë veprime të shumta transporti, mirëmbajtjeje, magazinimi, faturimi e tjerë. Faturimi me pakicë. Sipas madhësisë Tregtia e madhe që varet nga qendrat e vendimeve të rëndësishme Tregtia e vogël dhe e mesme : tregtore të vogla dhe të mesme. Sipas strukturës ekonomike Tregtia e përqendruar ose e integruar: organizma që varen nga grupe financiare të fuqishme që sigurojnë tërësinë e funksioneve të grosistit, përgjithësisht me ndërmejtësinë e qendrave të shitjeve dhe

27

P.L.Dubos, A.Jolibert, Marketingu, Tiranë, 1996, f. 708-709.

144

Prof. Dr. ALI JAKUPI

MARKETINGU NDËRKOMBËTAR shitësve me pakicë. Tregtia e koperuar: tregtitë që ruajnë pavarësinë e tyre juridike dhe që grupohen nën forma të ndryshme (p.sh. “hallka e vullnetshme” e magazinave të shoqëruara nga iniciativa e një grosisti, grupim shitësish me pakicë...) Tregtia e pavarur: ndërmarrjet e mëdha ose të vogla të pavarura.

Sipas formulës së shitjes

Tregtoret (në qendër të qytetit përgjithësisht më shumë se 200.000 refernca, asortiment i gjerë dhe i thellë). P.sh. Printemps, Galerise, Lafayette. Tretoret popullore: (asortiment më të ngushtë, artikuj me gamë të mesme dhe të ulët, në qendër të aytetit ose në periferi). P.sh. Prisunic, Maroprix. Sipërfaqet e mëdha të specializuara (me vetshërbim të lirë në mobilje, veshje, elektronikë). P.sh. Darty, Nasa VetirKiabi... Hipertregjet (sipërfaqe të mëdha më shumë se 2.500 m2, me një asortiment të gjerë dhe pak të thellë, që praktikojnë çmime të ulëta). P.sh. Carrefour, Auchan, Euromarche. Supertregjet (nga 400 deri 2.500 m2). Superrjetet(më pak se 400m2, me shërbim të lirë, asortiment i ulët). Tregtoret e vogla (butiqet në qendër të qyteteve, më me pak se 120 m2, tradicionale, ose me shërbim të lirë). Forma të reja shitjeje: shitje e drejtpërdrejtë me katalog, me dërgim, me telefon, shitje në tregjet e panaireve.

Sipas strukturës juridike

Kooperativat

145

Prof. Dr. ALI JAKUPI

MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Ndihmëse (Ndërmarrje që magazinave të çdo madhësie). hallkat e

Shoqëritë e pavarura, që grupojnë blerjet e tyre Hallkat e vullnetshme Koncesionet (shembull: automobili ejterë).zotërojnë dhe administrojnë Sipas teknikave të formave të shpërndarjes Tregtia moderne: përdoruese e teknikave të reja në mallra, transport, logjistikë, pagese, telematike, , mënyrë shitjeje (telefon, korrespondencë, elektronike...) Tregtia tradiicionale që përdor pak teknikat moderne të shpërndarjes. Sipas strukturës (Rosenbloom) Struktura kryesore: përfshinë pjesëmarrësit që sigurojnë funksionete negocimit, të blerjes, të shitjes dhe të transfertës në emër të pronarit të mallrave. Struktura ndihmëse: mënyra sipas së cilës një tërësi detyrash të shpërndarjes (përjashtuar shitjen, blerjen dhe transfertën e titullarit) i sjell shërbime anëtarëve të kanalit (transporti, lidhjet telematike, logjistike...). Burimi. Marketingu, botim françes, f.708-709.

..... 7. Shitja me shumicë nëtregjet e huaja Ndërmarrjet e tregtisë me shumicë janë subjekte plotësisht të pavarura. E kanë statusin e ushtrimit të aktiviteteve të blerjes dhe të shitjes me shumicë. Janë ndërmarrje të rëndësishme në kuadrin e degës së tregtisë, ndërkaq në cilësinë e kanalve të duistribucionit janë të karakterit të tërthortë. Është me rëndësi të madhe në cilësinë e ndërmjetësuesit. .....

146

... Është e nevojshme të bëhet analiza prej një vendi në tjetrin... Në Gjermani 75% të qarkullimit të tërësishëm të tregtisë me pakicë realizojnë tregtitë e mëdha.000 Turqia 24...104 14 Madhe Izraeli 4..073 14 Austria 12.923 20.000 10 India 116..820 878 473 25...913 7 Ish BRSS 1. Problemet e strukturës fragmentare të shitjes me shumicë shfaqen si më poshtë: kontaktet e vështirësuara të biznesit.568 4 Italia 120. në cilësinë e një kanali ë rëndësishëm të marketingut..766 24 Ish 1.612 1.890 12 Suedia 27.079 3 Britania e 80.856 2.000 Madhësia dhe statusi i tregtisë me shumicë.000 120 Belgjika 57.. Dr.. ALI JAKUPI Shitja me shumicë nëpër disa vende Vendi Numri i Të punësuarit në SHSH një SHSH SHBA 416.139 582 145 174.366 5 Egjipti 1.000 13 Irlanda 3. përkufizimet hapësinore gjeografike.000 10 Koreja e Jugut 45. shërbime më të pakta të pas shitjes... ndërsa në Itali 75% të qarkullimit të detajistëve realizojnë tregtitë e vogla dhe të mesme.592 4 Kili 561 28 Brazili 46.595 20. asortimenti i ngushtë i shitjes. ndryshon prej vendi në vend.. .. Shitja me pakicë në tregjet e huaja Struktura e shitjes me pakicë është e varur nga zhvillimi ekonomik i një vendi... MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Shtija em pakicë sipas SHSH 5 11 3 3 481 2 3 8 4 32 20 42 61 21 8 1 70 Banorët sipas SHSH 564 1......922 174 698 782 278 5.110 124 Jugosllavia Burimi:BR. 147 . pengeat financiare.862 8 Japonia 429.Prof.

. Pakistani 1 10. Faktikisht gjendja e nivelit të tregtisë me pakicë është ilustrim i pozitës së zhvillimit të ekonomive të caktuara. Dr. Japoni. Madhësia e shitjes me pakicë nëpër disa vende (sipas numrit të punonjësve) Vendet Numri mestar i të Vendet Numri mesatar i të punësuarëve (TP) punësuarve (TP) 1.. SHBA 11 Burimi: BR. Egjipti 2 14. Shitja me katalog nëprëmjet postës. Meksika 2 15. Irani 1 11. Gana 11 9. Shtëpitë e mallrave dhe diskontet: 25. Spanja 2 16. Japonia 4 18.00 m2 hapësirë.000 m2 hapësirë. Marketingu network (formë e zhvilluar e shitjes personale). Ndërmarrjet më të mëdha të tregtisë me pakicë gjenden në SHBA. Francë dhe në Britani të Madhe. Superetet: 300 – 1. Kina 2 13. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Lidhur me zhvillimin dhe strukturën e tregtisë me pakicë janë të shfaqura veçanërisht në vendet e pazhvilluara. Zelanda e Re 4 2. Hipermarketi (në francë) cca 65. Venzuela 7 7.Prof.000 m2 hapësirë.. supermarketeve dhe supereteve.300 m2 hapësirë mestarae të shitjes. Tregtia me pakicë në botë zhvillohet nëpërmjet hiëpermarketeve..000 – 17.. Italia 1 12. Afrika Jugore 7 5. 148 . Supermarketet: 10... Tregtia me pakicë shquhet me këto karakteristika: Internacionalizimi i shitjes me pakicë. Britania e 7 Madhe 6. Kanada 9 8. Brazili 4 17. Në vitin 2000 njiheshin 24(???) kompani më të shquara të tregtisë me pakicë. Marketingu i drejtpërdrejtë (direkt). Austria 7 3. shtëpive të mallrave. Gjermania 9 4. Shitja nëpërmjet kompjuterit.

Prof.. Ushtrimi i suksesshëm i këtyre aktiviteteve duhet të jetë në interaksion me objektivat e parashtruara. Logjistika ndërkombëtare e marketingut pretendon t’i plotësojë së paku pesë objektivat e radhitura në vijim: 1... i disonancave më të mëdha gjeografike. MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Format e partneritetit të angazhimit të distribucionit ndërkombëtar Në përmasat ndërkombëtare mund të ndodhin probleme rreth mbylljes së kanaleve të distribucionit. logjistika e marketingut është më e koklavitur. Minimizimi i kohës së nevojshme nga momenti i pranimit të porosisë deri të dërgimi i produkteve. ALI JAKUPI . të konkurrencës dhe rreziku i panjohur). Meqenëse për nga aspekti fizik.. prandaj si e tillë ka kuptim më të gjerë në krahasim me distribucionin fizik. Logjistika e marketingut në përmasa ndërkombëtare imponon nevojën për përshtashmeëri të kërkesave të tregut. i kushteve të ndryshme në relacione më të gjata të transportimit.. Nocioni i logjistikës së marketingut ndërkombëtar Logjistika e marketingut ose distribucioni fizik në marketingun ndërkombëtarmerret me aktivitetet e transportimit të mallrave.. duke iu përgjigjur kërkesave të tregut në mënyrë efiçeiente. Format e pavarura të angazhimit të distribucionit ndërkombëtar Filialat e shitjes Ndërmarrjet e shitjes në botën e jashtme ... 149 .. Franshizingu ndërkombëtar. Kanalet jo adekaute ekzistuese Shoqërorizimi i sistemit ekzistues i distribucionit. Dr. (Faktorët kulturor. Maksimizimi i numrit të përgatitur dhe të realizuar në raport me porositë e pranuara. LOGJISTIKA NË MARKETINGUN NDËRKOMBËTAR 1. zhgarkimin dhe depozitimin në mënyrë efikase dhe të suksesshme. 2.. ngarkimin..

. Aktivitetet e logjistikës në marketingun ndërkombëtar Aktivitetet e logjistikës në marketingun ndërkombëtar janë të shumëllojshme. Ushtrimi i tyre mundëson implementimin e poltikave të distribucionit në praktikë. institucionale dhe. Amabalazhimi i produkteve industriale.1. 2. 4.... Transporti ndërkombëtar 150 ... 5... Dr.Prof. Zvogëlimi i shpenzimeve të tërësishme të distribucionit..... Dallimet në mes logjistikës vendore dhe ndërkombëtare janë të natyrës: . organizative. Aktivitetet më të shquara dhe të domosdoshme janë: Transporti ndërkombëtar.. 2. Minimizimi i dëmeve në tranzit. Minimizimi i dështimeve në mes dërgeses së prmetuar dhe të realizimit të vërtetë.. Manaxhimi me stoqet... .. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 3. Punët e depozitimit dhe stacionare të logjistikës. funksionale.

Churchil.. Së këndejmi. më i angazhuar.. 2004. JR. promocioni në marketingun ndërkombëtar merr dimensione më të gjera.. promocioni ndërkombëtar bëhet instrument më i ndëlikuar. për shkak të ndryshimeve dhe variableve ndikuese nëpër mjedise ndërkombëtare. Irwin.. në relacionet ndërkombëtare dka poltë raste me karaketr ekzotik.. Dallimet në marketingun ndërkombëtar shfaqen për shkak të specifikave. Value for Customers. 151 . ALI JAKUPI KREU I XVII MARKETINGU NDËRKOMBËTAR PROMOCIONI NË MARKETINGUN NDËRKOMBËTAR 1. Promocioni në cilësinë e instrumentit të marketingut miks. McGraw-Hill. në kultura dhe në sjelljet e konsumatorëve në përgjithësi. ngase me përmabtjen dhe veprimet e tij është: stimulues i këmbimit. Specifikat e promocionit në marketingun ndërkombëtar Promocioni ndërkombëtar është aktivitet që përqëndrohet në krijimin e kushteve për qarkullim të rregullt të informacioneve. Natyrisht. Paul Peter. Promocioni në marketingun ndërkombëtar është instrument tejet i rëdnsësishëm. duke i analizuar rrethanat specifikat përkatëse. 1998..D. 448 et…. Marketing. f. konkurrenca e tjerë. Dr.Creating. që janë të pranishëm nëpër mjedise dhe tregje të huaja. J.Prof. 295. Derisa pormocioni në ekonomitë kombëtare i ka gjërat e qarta. për plasim të porosive të dobishme dhe për mësuarje dhe lehtësim për blerje dhe të produkteve të dnryshme. që nga ligjet deri të sjellja e konsumatorëve.&R. Gilbert A. instrument i karaketrit komunikativ. me të pa njohura dhe me karakteristika që dallojnë në mentalitet.. f. . 28 29 I. Komunikimi n[ i marketingut ndërkombëtar28 Promocioni i marketingut29 . kushteve.. faktorëve. Internatinal Marketing Strategy. për nga koncepti dhe objektivat është i njëjtë si në marketingun vendor. më të ndërlikuara dhe me qasje që iu përgjigjen marrësve të porosive. instrumenti më elastik i marketingut. për t’i përshtatur aktivitet komunikuese dhe për të shënuar efekte të nevojshme..Lowe.

. .. . në situata të pavolitshme. Dimensionet e promocionit mund të paraqiten nëpërmjet skemës së më poshtme: Intarnational M. që janë pengesa në realizimin e misionit... kufizimet ligjore dhe të tatimeve nëpër vende të ndryshme.. siç janë: faktori ekonomik...... demografik. Aktivitetet e promocionit në marketingun ndërkombëtar Promocioni në marketingun ndërkombëtar mund të organizohet nga format e ndryshme të aktiviteteve. 296 Dimensionet janë të ndërlidhura me faktorët e mjesisit. Problemet më kryesore në promocionin ndërkombëtar janë: kur ndërmarrjet nuk i dieferencojnë sa duhet ngashmeritë dhe dieferncat në mes të shteteve... 152 . has në pa parashikime... duke e pasur parasysh respektin që e kanë nga kombet përkatëse. i kulturës. 2. dallimet në kulturë. f. Tradita e popujve.. por e domosdoshme në aktivitetet e promocionit.. Shpenzimet si një kategori e pashmangshme. Dr... ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Për shkak të ndryshoreve të pranishme nëpër mjedise dhe tregje të huaja.. në kuadrin e konglomeratit të subkulturave.. simbolet që ndryshojnë për nga domethënia dhe interepretimetkonvencionale. Format e organizimit paraprakisht kanë mbështetje në dimensionet e promocionit... Vlerat dhe normat nëpër shtete të ndryshme. gjuhët e ndryshme me të cilat komunikohet në botë.. politiko-juridik..Prof. Strategy.

propaganda ekonomike në marketingun ndërkombëtar ndeshet me risi të panjohura në tregun vendor.Prof. pothuaj çdokund. dhe përfundimisht me realizimin më të madh të profitit. politike. nxitja e shitjes. nga kush të blejnë dhe me çfarë kushtesh të blejnë. ligjore. në botë është e përhapur propaganda ekonomike. sa që e marrin epitetin e investimeve.XX. 153 . ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Aktivitetet kryesore të promocionit ndërkombëtar klasifikohen në: propagandën ekonomike ose reklamën.XXI. Është e pransishme për shkak të efekteve që arriehn nëpërmjet aktiviteteve të saj. Përkundër të gjitha vështirësive. Propaganda ekonomike ka veçori të instrumentit që ofron informacione për konsumatorët e huaj. Prandaj. Sipas të dhënave statistikore. që refektojnë me shitje më të madhe. ngaqë në tregje të huaja dominojnë kultura të ndryshme. natyrisht me intensitete të diferencuara. në dekadat e fundit të shek. Për të dhënë përgjigje sa më të sakta lidhur me pyetjet e shtruara. të religjioneve dhe të elemeteve tjera që e përbëjnë kulturën e kombeeve përkatëse. ku të blejnë. më delikat dhe shumëdimensional në krahasim me marketingun vendor. Propaganda ekonomike në marketingun ndërkombëtar Propaganda ekonomike karakterizohet një subinstrument. për të qenë e suksesshme propaganda ekonomike ndërkombëtare është e domosdoshme që paraprakisht të bëhen analizat gjithëpërfshirëse. të mentaliteteve. me ndryshim të sjelljeve të konsumatorëve.1. marrëdhëniet me publikun. që nganjëherë krahasohet me tërë instrumentin emarketingut ndërkombëtar. Në marketingun ndërkombëtar është instrument më i ndieshëm. iu jep mesazhe dhe iu ndihonë si të blejnë. por në veçanti edhe të konkurrencës. mënyra të jetesës dhe sjellje të ndryshme të ndryshme të konsumatorëve. Njohja dhe respektimi ideterminanatave të mjedisit janë parakusht për suksesin e mundshëm të aktiviteteve propaganduese për mallrat që plasohen në tregun e synuar. Dr. 2. po ashtu në vitet vijuese të shek. Ndërmarrjet i planifikojnë shpenzimet. Çdo vend mund të dallohet me ndonjë specifikë. Shpenzimet janë të mëdha. vështirësitë janë të shumta. Nga asspekti i gjerësisë dhe i deiemnsioneve. nivele të ndryshme të zhvillimit ekonomik. shitja personale. si dhe efektet. shpenzimet për propagandë shtoehn me normën mestare prej 10% në vit. me shtimine imixhit të marakave të produkteve dhe të vet firmave. Përmbajtjen e sfidave e krijojnë ndikimet e shumta të faktoëve të mjedisit.

0 22.233.569.8 39.051.0 Burimi: BR..405.1 9. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Vendet që vitin 1990 kanë shepnzuar më shumë se një miliardë $ Vendet Australia Austria Belgjika Brazili Gjithsej 3.5 63.2 2.1 1.3 1.429.8 1.393.3 210. Dr.1 1.012.0 162.7 38.Prof.370.7 134.7 321.9 129.8 12.174.825.800.0 527.4 10.8 550.3 84.4 28.6 42.8 1.6 40.2 119.5 153.377.0 1.0 134.3 80.548.3 1.8 2..199.0 4.3 21.5 69.164.2 Britania e 15.6 Outdoor 221.3 710.0 314.3 299.4 1.891.640.2 12.098.7 1.2 7.348.708.9 41.706.5 136.5 619.138.433.7 566.0 84.7 458.466.3 4..6 420.9 13.826.627.0 2.709.649.057.612.0 784.9 62.4 1..0 1.0 78.9 11.726.084.0 1.7 200.334.6 58.1 1.3 3.186.3 503.7 473.1 11.6 62.869.3 4.0 Kinemaja 63.4 2.3 5.0 Radio 335.8 897.971.2 Finlanda Franca Gjermania Italia Japonia Koreja Jugore Meksika Holanda Norvegjia Spanja Suedia Zvicra Tajvani 1.8 91.4 845.0 Madhe SHBA 128.1 4.347.167.523.2 1.232.6 19.6 363.6 2.4 730.726.6 1.9 243.5 35.9 264.7 20.3 2.7 235.9 11.8 1.5 Shtypi 1.9 4.3 2.5 3.223.4 5.8 22.7 17.9 8.908.944.729.0 Danimarka 1.8 59.1 331.895.121. 154 .0 8.055.2 2.3 13.9 8.0 TV 1.149.4 9.

4 674..9 836.0 38.0 84.815.1 0.0 7.Prof.151. f.1.49.0 13.1 1.1 185.9 534.2 70.0 553. 3 880.9 119.2 282. Dr..8 Në kontinenti n e Amerikës Latine 214.7 1.170.2 96.0 508.1 500.0 1.0 Procter&Gamble 5.4 2.564.0 7.4 1.6 101.73.8 1.0 203. L’Oreal Honda Co.3 0.4 Motor 1.3 424.2 43.4 124.100.3 144..575.268.9 386.3 1. 3.336. Toyota Corp.2 147.3 739.0 Sony Corp.277.046.4 1.903.7 Philip Morris Unilever General Motors Nestle SA Ford Motor Co.3 Në kontinenti n e Evropës 1.4 333.4 290.777.0 466.0 0.9 39.6 Motor 1.412.484. Burimi Branko Rakita.4 291.6 2.197.9 1.3 54.3 583.859.3 1.7 416.6 0.2 106.1 Pepci Cola Johnson&Johns on McDonald’s Nissan Co.3 1. 2 733.2 8..874. 1.8 955.2 1.3 1. .7 Motor 1.6 3.2 858..8 169. Kellogg Co.353.0 56.335.1 480.4 422.4 99.9 2. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Propaganduesit më të mëdhenj në botë të cilët në vitin 1995 kanë tejkaluar vlerën prej një miliardë $ Emri i firmës që Shpenzimet(investim ka et) e tërësishme ppropaganduar Në Në trgeun kontinenti e n e Azisë SHBAve 2.007. 547. Mars Inc.3 583. 155 .1. Megjunariodni marketing.9 488.2 625. Marrë nga Advertisin .753.046.1 579.0 487.0 0.5 78.

Toyota Motor Toyota Corp.039.8 255. Firma Selia (Domicili) Shpenzime Shpenzime Shpenzimetbotëror t për PE t për PE në e për PE SHBA jashtë SHBA 3. Bie fjala.428.883.8 3.325. Rangimi i 25 firmave në SHBA për shpenzimet për propagandë ekonomike në vitin 1998 Nr. në Suedi 163 $ e tjerë.011.229.193. në Kanada 252 $. OH Roterdam/Londër 2.3 4. Nestle 4.5 1. kjo mesatare është e ndryshueshme varësisht nga vendet sa janë të zhvilluara apo të pazhvilluara. Mirpo. në vitin 1995 SHBA kanë harxhuar 140 miliardë (?) për shpallje propagandistike (prej tyre 100 miliardë jashtë Amerikës).2 1. Në përmbyllje të shek. në Francë 378 $. në Holandë 352 $.154.180.034.5 1. Unilever 3.747.792..3 691.9 1.4 1.XX shpenzimet mesatare për kokë banori në botë për propagandë ekonomike kanë qenë 55 $.4 1.5 1.8 2.049.5 1. General Detroit Motors 7.5 315.085. Procter&Gambl e 2.0 1. në Japoni 415 $.German y 1.692. në Australi 217 $ në Zelandën e Re 170 $.327.2 657. Coca Co.Ford Co.Prof. Mestarja në SHBA per capita ishte 508 $. në Britaninë e Madhe 230 $.3 Vevey.4 1.559.3 Wolsbur. 1.ren. Cincinatti.3 City.0 2. MI 6. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Në vitin 1990 20 vende në botë kanë pasur më shumë se një miliardë shpenzime për propaganden ekonomike (natyrisht për propagandë të brendshme dhe ndërkombëtare). Volkswagen 5.5 Motor Dearbirn. Japan 8. Cola Atlanta 156 . në Gjermani 236 $.5 3.737. në Norvegji 460 $.Switzeland 1.070.2 273.

Tanja Kesic. Cao Corp.1 715.5 688. Honda Tokyo Motor Co.New York Palmolive 20.069.Prof.6 1.7 855.0 135. Fiat Turin.922. IL Corp.1 583.0 1.4 571.399.337.Ferrero 22.7 22. f.9 793. Henkel 15.Peugeor Citroen 10.Stuggart. Daimler. Philip New York Morris Cos.6 1. Zagreb. VA Tokyo 854. Francë 23.0 1. 12.0 522.094.3 558. Nisan Motor Tokyo Co. Renault Dysseldorf Paris 16.3 3.7 550.2 732. Sony Corp.0 Burimi: Prof.8 455.9 592.6 1.9 840. 14. 25.556. 17.1 461.2 569. Group Prugia.3 1.264. Dr.7 106.0 581.4 MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 0 403.980.3 588.dr. Mars Inc.9 71. McDonald’s Oak Brook. 19. Italy 18.6 562.3 Ferrero 0. Colgate.4 1.1 1.7 1. 2003.1 276.6 1. BMW Tokyo Munich.6 628.8 699.3 603.0 775. Integrirana marketinska komunikacija.2 688. 157 . L’Oreal 11.3 1. Italy Danone Levallois-Perret. Germany 511.164. ALI JAKUPI 9.2 700.5 562.9 632.7 491.2 663.124. Paris Paris McLean. Chrysler Germany Auburn. MI 24.244. 21.6 38.1 13.

56 1.31 Shpenzimet e 15 top firmave për reklamë në vitin 2001 Rangu i HQ vendet propaganduesve 1.70 2.30 Shpenzimet për reklamënë vendet tjera janë shtuar për 60% për një dekadë. 2003.0 -3. konsiderohet se për nxitjen e shitjes janë shpenzuar 500 miliardë US dollarë.6 3. f.46 Ndryshimi nga US$bn viti 2000 (%) 6.77 1.93 1. që nga kjo shumë një pjesë e dukshme është harxhuar nëpër vende rë ndryshme jashtë Amerikës nëpërmjet kompanive multinacionale.21 2. f. Në tabelë shihet se në vitin 1998 për propagandë ekonomike ka investuar 17 shtete më tepër se një miliardë dollarë US.6 -20. Në vitin 2000 vetëm në SHBA për propagandë ekonomike janë shpenzuar 233 miliardë $. Volkswagen Zvicer Gjermani 30 Tanja Kesic.21 0.1 9. Unilever 4.10 1. në periudhën prej 1990 deri në vitin 2000. 556. Në këtë rangim prinë kompania Procter and Gamble.57 1.Gjermani Chrysler 9. Daimler. Përveç investimeve për propagandë ekonomike.0 -12. madje automobilat. 1999. R. General US Motors 3. Ford 5. Philip Motors SHBA 8. Toyota MB/Holandë SHBA Japan Worldwide US$bn 3.03 3. New York: McCann-EricsonWorlwide. suhqimi i shprjtë. pijet joalkoolike e tjerë. . Tresentation on AdvertisingExpenditures-Insiders report.Prof. Dhjetor. cituar nga Choen. 158 . Më së shumit është harxhuar për propagandimin e produkteve të konsumit të zgjatur për familje.27 0. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Investimet për propagandë ekonomike në shtetet e zhvilluaraveçse shtohen.31 2.82 3.33 1. AOL Time SHBA Warner 7.80 1. US Procter&Gamble 2.5 -19.2 -2. f. 12.0 1. 556.1 2. Nestle 10. 31 Po aty.0 2.50 0. Integrirana marketinska komunikacija. Zagreb.84 1.4 3.40 0.57 6.

Mjetet e investuara për propagandë ekonomike. f.Prof.100 $. 32 Po aty. 2004. përfshinë specifikat për vendin që shestohet. ngjashmëria motivev për blerje. Walt Disney Tokyo SHBA SHBA Francë SHBA 1. siç janë: strutura e konsumit.41 1. Ndërkaq. në Japoni kjo mestarae ka arritur shumën në 2. vendet e pazhvilluara ngelin plotësisht prapa kundrejt vendeve të zhvilluara. gjuha. Doole&R. segmentet ndërkombëtare e tjerë.6 0. 557. 2002.41 0. ndonëse edhe për produkte tjera të cilat të rëndësishëm për treg. f.D. cituar nga: Cassino K. Derisa në disa shtete shpenzimet mestatare për promocion per capita janë më të vogla se 1 $ (Nigeria.32 Plani për promocion. ALI JAKUPI 11. McDonald’s 13. . kohëve të fundit. International Marketing Strategy.35 1. November. si p. Coca cola.6 6. ku përfshihet propaganda globale.50 1. ku edhe janë zhvilluar aktivitetet propagandistike dhe format tjera të promocionit. L’Oreal 15.5 -2. American Demographics. Mirëpo. Është shënuar disproporcion frapant në mes shpenzimeve në sferën e të zhvilluarëve dhe të atyre të pazhvilluarëve.26 MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 5.sh. Nëse konsumi i produkteve ka mbështetje të njëjta për produkte. Struktura e konsumit është e ndëlidhur me laryshinë e produkteve dhe të shërbimeve që janë në funksion të përmbushje së nevojave dhe të kërkesave të konsumatorëve. Laosi. 1997. Coca-Cola 14. me rregulla pothuaj të ngjashme në secilin mjedis në botë. si dhe për format e nxitjes së shitjes kanë origjinën nës shtetet e zhvilluara.43 1. Vijetnami e tjerë). “The Word of Avdertising”.05 Burimi: I. Dr. Komunikimi global mundësohet nëpërmjet vlerësimit të disa faktorëve. Thomson Learning. 57-60. e në veçanti për propagandë ekonomike. f.40 1.67 0. Nëntor. 159 . Propagandimi global më tepër përkufizohet reklamën e produkteve të standardizuara.Lowe. 11. Ë marrë nga Advertising Age.68 0. është prezente strategjia globale e marketingut dhe promocionit promocionit.1 -1.6 -3. atëherë propaganda ekonomike është e karketrit global. 311. Honda 12.

. Gjuka është një instrument komunikimi..Prof. ekzistojnë edhe probleme rreth ptopagandimit global. shpenzimet më të ulëta të marketingut dhe të propagandës. imixhi konzistent ndërkombëtar i produktit dhe i ndërmarrjes.. Dr. 160 .. mundësitë e penetrimit më të shpejtë të produktit n[ baza globale. të komunikimit dhe të programeve tjera. f. Në botë më se 600 milionë flasin gjuhën angleze.. P.. Në propagandim mbizzotëron gjuha për të rintë. Është ky një element tepër ndikues në globalizimin e propagandës ekonomike..... racionaliteti ekonomik e tjerë. pa marrë parasysh në cilin vend gjenden konsumatorët. . është e pranishme të produktet e standardizuara. përkatësisht për tinexherët dhe grupe të studentëve. bie fjala të ndonjë marke të automobilave.. imponon nevojën për propagandim global të produkteve përkatëse. Standardizimi i gjuhës shfaqet më kusht të përdorimit të njëjtë në më shumë vende. Gjuha angleze përfaqëson dominimin në shumë vende.. ndërkaq. ku mund të dominojë siguria.. Sh. Këto përparësi mund të veçohen nga këto aspekte:33 ekonomia e vëllimit në prodhim dhe në distribucion.. shpenzimet më të ulëta të produksionit të shpalljeve. Strategjia globale e marketingut nëpërmjet propagandës globale. mjaft të rëndësishme.. edhe shumë të tjerë angazhohen që ta mësojnë dhe të komunikojnë me këtë gjuhë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Ngjashmëritë e motiveve për blerje... Paveshjet gjins të Levis-it janë rast tipik që e karakterizon fushatën propaganduese pothuaj në mbarë botën. nëpërmjet të cilës plasohen apelet dhe porositë se çfarë përmbajnë produktet që duhet të blehen. .. me program dhe fushatë unike në shumë vende të botës..Po ashtu. Segmentet ndërkombëtare të tregut mund të jenë të njëjtë me kërkesa të homogjenizuara.. 33 Ibid. 558... Për ekspertët e stratgjive të marketingut shfaqen përparësi të ndryshme. Propagandimi global i ka përparësitë e veta. thjeshtësimi i programeve të koordinimit dhe të kontrollit të marketingut. ose të atyreve që janë afër standardizimit. ..

pa dyshim më i vjetri”34. Për t’ia arritur qëllimit zbatohen metoda të ndryshme. lotaritë e të gnshashme. bie fjala shitja personale është e përhapur kohëve të fundit për fshesën e firmës amerikane “Rainbon. Kompanitë që kanë plasman dhe marka me imixh kanë mundësi t’i zgjërojnë rrjetat e tyre të shitjes në shumë vende të pazhvilluara pikërisht nga shkaku se pagat janë më të ulëta dhe kostoja e propagandimit. Në vendet e zhvilluara ndërmarrjet për produkte me vlerë distributerëve iu japin lirime dhe beneficione tjera.” Agjendtët. njëkosisht. duke e përsosur elokuancën. me çka ndërmarrja e informon opinionin në mënyrë të kufizuar dhe. Një praktikë e tillë është e përhapur në kuptim të gjerë. sensibilizojnë konsumattorin që të merr vendim për blerje.Sipas Degon “fjala është mjeti i komunikimit. Nxitja e shitjes në marketingun ndërkombëtar Nxitja e shitjes është një formë e aktiviteteve të promocionit. për të ngulitur përshtypje tek blerësit. ngase ato “konsistonin në përhapjen e fjalëve favorizuese për një produkt apo shërbim.Jolibert. është e vësjtirë për t’u kontrolluar. është e përhapur aktivitetit i promocionir nëpërmjet shitjes personale. Vjen në shprehje “rrjeti i marketingut”. une chance por l’enterprise”. Cituar në librin P. sidomos kur është fjala për konsum të gjerë. si dhe në demontrimine produkteve që i plasojnë.. e shton vëllimin e shtijes. Revue Français du Marketing. Kësisoj. Në vendet e zhvilluara. Tiranë. e mostrave gratis. Dhënia e kuponave. Për disa lloje të produkteve luan rol të veçantë. Në vendet e pazhvuilluara më tepër janë të shfaqura lojërat e fastit. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 2.Prof. veçanërisht në shitjen personale. me teknologji të lartë. me çka shtohet motivimi për angazhim më të madh dhe shtim të vëllimit të shitjes. fjala shërben si një media e rëndësishme.606.2. Nxitja e shitjes është një nga fornmat empririke të shquara në fushën e marketingut ndërkombëtar. NË SHBA në vitet e 40 të shekullit XX “fushatat e fjlaëve” sikur u bënë zotëruese të tregut. por edhe e shtimit të vëllimit në shitje vjen në shprehje. 34 R. jo mjaft e kuptueshme. Marketingu. Dr. Nxitja e shitjes mundëson përparime në vëllim dhe në furnizim me produkte dhe shërbime. Qasjet nuk të njëjta çdokund. të cilat janë të karaketrit material dhe psikologjik.606. që paraqet një fushatë të fjalëve. në ekspozita apo sallone” Dyen (1987)35. Me këtë formë janë në kontakt shitësi dhe blerësi. “La rumeur.. Degon. Ofrohen të dhëna që i interesojnë klientit.Dubos dhe A. (1987). demonstrohen produktet dhe mund të lindin aty për aty motivet për marrje të vendimit tpër blerje. 1996. 69-71. f. nga disa persona që futeshin në publik. 113. Ka autorë që e quajnë “dinamikë tretare”. f. 161 . 2. 35 Po aty. natyrrisht. duke impenjuar mënyra dhe qasje për të shtuar vëllimin e shitjes. si në shprehje ashtu edhe në sjellje. Paraprakisht duhet të përgatiten. Në Kosovë. përkatësisht operativistët që merren me shitje personale duhet të jenë të përgatitur.1. Shitjet personale në marketingun ndërkombëtar Është kjo një formë e përhapur e promocionit.

të përdorimit të teknikave dhe të qasjeve. përveç metodave materialo-stimulative dhe atyreve psikolgjikovizuele. Ndërkaq. formave të ndryshme të nxitjes së shitjes iu japin rëndësi të madhe.Prof. Në një numër të vendve rregullativa ligjore i limiton mundësitë e përhapjes së këtyre programeve. Për nxitjen e shitjes si tendenca të përbashkëta janë insistimet dhe dëshirat e kompanive për përparimin e shitjes. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Në nxitjen e shitjes. ndërsa në tregjet tjera jo aq të zhvilluara janë të përhapura teknikat e lojërave të fait. Me rastin e zgjedhjes së metodave. në vendet në transzicion. siç janë: niveli i zhvillimit ekonomik. bie fjala dispozitat ligjore nuk e lejojnë lartësinë e premive më tepër se 10% nga vlera. Mirëpo. qasjet ndryshojnë prej vendi në vend. ngase nuk nuk janë miratuar ende rregullatiavt ligjore. Bie fjala kuponat “u i na” përdoren në SHBA. Struktura tregtare është një barometër që shpie të konkluzionet se në ato mjedise ku janë në nivel të lartë të zhvillimit. nxitja e shitjes. të përceptimit. niveli i pjekurisë së tregut. Në Japoni. kuponave. traditat. Sipas nivelit të pjekurisë së tregut vijnë në shprehje përdorimi i kuptonave. sidomos për produkte me vlera të larta. për nxitje të shitjes duhet të bëhen analiza për strukturën e konsumatorëve. Perceptimi i konsumatorëve. Dr. Teknikat e përparimit (nxitjes) të shitjes dhe rstrikcionet nëpër disa vende Vendet Tri teknika parësore për Restriksionet ndaj nxitjes së 162 . ndërsa në Francë ky limitim është në 5%. Duke u bazuar në laryshinë në mes vendeve. . Për këtë arsye intensiteti dhe diversiteti i kësaj forme të promocionit nuk është çdokund njësoj. ku nuk ka koperativitet të mjaftueshëm në mes tregatrit dhe distributeterëve për shpërndarjen e kuponave. me të cilat rregullohen programet e nxitjes së shitjes. përkatësisht strukturën e popullsisë në përgjithëse. ku struktura tregtare gjenet në nivel të pavolitshëm të zhvillimit. Në Kanada janë të ndaluara lojërat e fatit. Në Unionin Evropian ekziston laryshi e madhe. konkurset. sjelljet. shëprblimeve. strukturat tregtare dheinfrastruktura ligjore. pasqyrën arsimore e jterë. mënyrën e jetesës. duke përdorur teknika dhe metoda joshëse. ndërsa në Evropë dhe në shtet tjera të pa zhvilluara. si tentativë të përshtatjes së specifikave që mbizotërojnë në mjediset dhe vendet e caktuara. kundrejt grave amerikane. për shtimin e vëllimit të shitjes. Në perceptimin e produkteve refleksion të dukshëm kanë edhe zakonet. nëse në to ka ndonjë programm për aftësim dhe shkathtësi të pjesëmarrëve. si qasje të marketingut ndërkombëtar mund të konsiderohen si kundërthënie e hapur ose latente. religjionet e tjerë. elemnetet e kulturës. lotaritë e të ngjashme. Në aspektin etik dhe të uzansave të mira të tregtisë.m kanë ndikim edhe faktorë të tjerë. shpërblimet e ndryshme. poashtu ndryshon nëprë ambiente të ndryshme në botë. Për shembull gratë japoneze shumë më pak i velrësojnë kuponat. duke i vënë në pah traditën. perceptimet e konsumatorit. nuk ka intersim për përdorimin e tyre. edhe zbatimi i qasjeve ndryshon prej mjedisi në mjedis. nuk është e përhapur kjo formë e promocionit.

ALI JAKUPI nxitjen e shitjes Argjentina MARKETINGU NDËRKOMBËTAR shitjes Ulëje e çmimeve me pakicë Roli i lotarisë. Dhuartë e paketuar Leja e shtetit për lotaridhe lojëra të fatit Tretmani njëjtë i nxitjes së shitjes në të gjitha shitoret Australia Austria Ulëja e çmimeve të shitjes Nuk ka kupona me pakicë Nuk lejohet manipulimi me paketim Garimi i lirë Diskontet tregtare Belgjika Ulëja e çmimeve të shtijes Të ndaluara bixhizet dhe me pakicë lojrat Diskontet tregtare Dhuratë ekstra produkt Nuk ka kusht (bast) Brazili Peshqesh paketuar e lidjur dhe e Lejet shtetërore për shpërblime nëpërmjet vauçerit.o. cigaret Diskontet tregtarë Kuponat Kanada Franca Ulëja e çmimeve të shitjeve Lojrat e fatit rëndom janë të me pakicë ndaluara 163 . psh. Dr.Prof. shpërblime të veçanta Diskontet tregtare Ndalimi i çmimeve Ekspozimi në tregtore promotive të disa produkteve. pijet alkoolike. medikamentet Ulëja (zbritja) e çmimevetë Restriksionet individuale të tregtisë me pakicë kuponave Diskontët tregtarë Pro. garave e të Ulëja (zbritja) e çmimeve të ngjashme shitjeve me pakicë Zbbbbbbbritja e çmimeve të E ndaluar nxitja e shitjes shitjes me pakicë për produktet etike.

kafe Paketimi i lidhur Kuponat Dhurata janë të limituara në 8% të vlerës Nuk ka ofertës veteliminim të Italia Japonia Ulëja e çmimeve .e pakicë Diskontët tregtarë Lotaria e rregulluar Rregullimi peshqesheve tejet të mëdha dhe të 164 .Prof.eve të shitjes me Nuk ka kupona për tëlyn. i bastit. pakicë vaj për ushqim. Dr.i. kushtit Konkurrenca duhet të jetë me mbulesë Nuk ka nxitje të shitje së medikamenteve për shkak të çmimit Greqia Diskontët tregatrë Ofertat speciale Ulëja e çmimeve me pakicë Nuk ka kupona Dhuratat janë të limituara në 5% të vlerës së produktit Irlanda Zbritja e çmiemeve me Shtija nën kosto pakicë Teknikat konkurrente të Diskontët tregtarë nxitjes së shitjes duhet të jenë me mbulesë dhe të Ekstra produkt gratis miratuara Ulëja e ç. ALI JAKUPI Diskontët tregtarë Kuponat Gjermania MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Premitë dhe peshqeshet janë të limituar në 5% nga vlera e produktit Ulëja e çmimeve të shitjeve Nuk ka kupona as dhuratë me pakicë vauçeri Displeji Diskontët tretarë Nuk ka paketime të premive Produktet pa pagesë janë të limituar Britania e Madhe Ulëja e çmimeve me pakicë Diskontet tretarë Kuponat Kontrolli i lotarisë.

ALI JAKUPI Premitë Meksika MARKETINGU NDËRKOMBËTAR premive Ulëja e çmimeve me pakicë Bonus paketimi Premitë me paketimin Ndalesat për alkool dhe duhan Kërkohen lejet shtetërore Nuk ka koleksionare teknika Holanda Diskontët tregtarë Zbritja e çmimeve shtijeve me pakicë Dispjeët dhe premitë Rregullimi i dhuratave të Kontrolli i medikamenteve.Prof. duhanit e tjerë Kontrolli i lojrave të fatit me Nuk ka shiotje të markicave priamidale Huponat mund vetëm në kesh të jenë Zelanda e Re Ulëja e pakicë çmiemeve Paketimi i lidhur Kuponat Teknikat e nxitjes së shitjes duhet të jenë të arsyetuara Portugalia Diskontët tregtarë Ulëja e çmimeve të shitjeve me pakicë Garat Afrika Jugore Ulëja e çmimeve me pakicë Diskonti tregtar Kuponat intern. Dr. ekspozitat Kontrolli i kuponave të kushtëzuar Nuk ka komparative Spanja Kuponat Mall i papaguar Zbritja e çmeiemeve me pakicë propgandë Nuk ka lotari dhe lojra të fatit Komtrolli i lotarisë dhe i bastit (lidhja me kusht) Nuk ka restrikcione 165 .

përfaqësitë tregtare. Nuk janë të lejuara masat e fshehta Burimi: NIELSEN COMPANY. ALI JAKUPI Suedia Kursime minetare MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Nuk përmbushje të premive Nxitja e shitjes në vendin e Garat duhet të jenë korekte shitjes Ofertat e kombinuara të Kuponat kufizuara Zvicra Ulëja e çmiemeve shitjeve me pakicë Diskontët tregtarë Merçendaizing Vauçera me para.. lidhje me kusht.2. BR. është e nevojshme të gëzojnë mbështetje të imixhit të produkteve dhe të firmës Opinioni pozitiv rreth reputacionit të firmës është çështje shumë e rëndësishme për të fituar bindje konsumatorët për reputacionin e ndërmarrjes përkatëse. bixhiz.f. më parë para SHBA Kuponat Kthimi i parave Paktimi promotiv Oferta e kufizuar kombinuar e Të gjitha masat duhet të jenë me mbulesë të E ndaluar jolojale konkurrenca Nuk ka gara. Dr. Marrëdhëniet me publikun në marketingun ndërkombëtar Ndërmarrjet që kanë filialat veta. 166 . 2. ose ndonjë formë tjetër prezantuese nëpërmjediset e huaja. 529-530..Prof.

Në vendet e zhvilluara aktivitetet e prmocionit paraqesin potencial dhe strukturë më të avancuar kundrejt vendeve të pazhvilluara. plasojnë mesazhe dhe apele për blerje të produkteve dhe të shërbimeve. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Lidhur me këtë problem format ndërmarrin aktivitete të programuara për afirmimin e tyre në mjediset ndërkombëtare. Në mbarë botën mrdist janë të përhapura dhe kanë përafërsisht të njëjtin mision në fushën e promocionit. Tregu i synuar. Në zgjedhjen e mediave merren parasysh këta faktorë:36 36 disponobiliteti dhe shfrytëzimi i mediave të caktuara. Nëpër mjedise të ndryshme në ralacione ndërkombëtare. f. të cilat janë më të kufizuara me numrin dhe llojet e mediave. aq sa kanë mundësi t’i shfrytëzojnë shërbimet e tyre dhe të realizojnë efkete prej tyre. por është dobiprurëse në shumë aspkete. duke krijuar përshtypje të publiku se veprimtaria e firmës nuk krijon kurrëfarë dëmi në ambientin përkatës. Shfrytëzues janë ndërmarrjet. Numri i mediave. blerësit përbëjnë madhësi heterogjene. Marrëdhëniet e shquara dhe stabile me publikun janë ndihmesë për firmën lidhur me mbarëvajtjen e aktiviteteve të prpmocionit në përgjithësi. të cilat mesazhet dhe informacionet i kanë të destinuara në drejtim të konsumatorëve të njohur dhe posaçërisht të atyreve potencial. por edhe me përmbajtjen dhe vëllimin e aktiviteteve promovuese. si kur është fjala për dhënie të mjeteve financiar për institucionet bëmirëse. Mediat përbëjnë një miks të gjerë. Meqenëse në secilin vend ekziston fondi i mediave të llojeve të ndryshme. që do të thotë se për ndikimin në marrjen e vendimit të tyre për blerje duhet të zgjedhen dhe të zgjedhen në funksion massmediat adekuate. Në kët drejtim kompanitë e mëdha ndërmarrin hapa të zgjedhur. 3. prndaj edhe zgjedhja e tyre bëhet sipas interesave që i gjejnë shfrytëzuesit. varësisht nga niveli i zhvillimit ekonomik të vendeve. me qëllim që afërsia në mes firmës dhe opinionit të drejtpërdrejtë të jetë sa më funksional dhe pozitiv. 167 . Llojet e produkteve. për infrastrukturë e tjerë. vepër e cituar. Tanja Kesic. 562. kompanitë kanë mundësi të përzgjedhjen e tyre adekuate. Roli i mediave në marketingun ndërkombëtar Në promocionin e markletingut ndërkombëtar mas mediat janëmjete që e mbartin informacionin nga prodhuesi deri të konsumatori. Konkurrenca. Sfecifikat e shpalljes dhe të apelit. si dhe intensiteti dhe angazhimi për propagandim dhe për forma tjera të promocionit ndryshon. Dr. disponimi dhe qëndrimi i konsumatorëve ndaj disa medijave.Prof.

në Vijetnam. në Rusi nja 50 milionë banorë kanë mundësi ta shikojnë televizorin (çdo i trei banorë nga 151 milionë). zhvillimin ekonomik dhe arsimor në vednet e caktuara. Për shembull. MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Sa më shumë media që ekzistojnë në një vend. Analaizat përmbajnë edhe segmentin e mbështetjes së llojeve të medivae të caktuara. Në saje të programeve të medijave që i përfor konkurrenca. Natyrisht. Kur produktet duhet të jenë në korrent audiovizuel me klentin. nuk mund të formulohen dhe të promovohen shpallje të mira dhe fektive. kulturore e tjerë. është e nevojshme të bëhen analiza komparative me konkurrencën. të traditës. në cilësinë e liderit. Llojet e produkteve që promovohen. programohet fushata propaganduese. cilat iu përgjigjen më së miri konsumatorëve. Në bazë të kushteve që i kanë dhe të ngritjes arsimore shfrytëzohen edhe llojet e mediave. mundësisht edhe përtej . Njëkohësisht. Pa injohur si duhet faktorët që ndikojnë në sjelljet e konsumatorëve në mjediset përkatëse. Specifikat e shpalljes së apelit janë të ndërlidhura me kushtet e jetesës. që media më i shfrytëzuar të jetë televizori. Mediat mundësojnë pasqyrimin e situatave në treg të synuar. me begatin dhe diemnsionet kulturore. Po ashtu. ALI JAKUPI . në ditet e vikendit. pa kryerjen e aktiviteteve paraprake. për të mësuar prej saj dhe për të impenjuar manaxhmentin e ndërmarrjes që të jetë krahas saj. por në të tjerat mund të ketë pengesa ligjore e tjerë. të shprehive të popullsisë dhe të mënyrës së jetesës. Bie fjala. si dhe pa përcaktuar instrumentet të cilat ndikojnë pozitivisht për hyrje në tregjet e synuara dhe mbetje në to sa më gjarë. Tregu nuk është i synuar. kurse interneti mund të shfyrtëzohet vetëm nga ajo shtresë që është në gjendje të manipulojë me te.Lartësia e buxhetit. shërbehen edhe me propagandime të jashtme (konsiderohet 14 milionë banorë). po ashtu imponojnë nevojën për zgjedhje të mediave që iu përgjigjen specifikave të produkteve dhe të shërbimeve. Dr. apo vetëm me fjalë. janë të shtrira edhe në segmentin ligjor. Televizioni mund të jetë parësor në ndonjë vend. të kombinuara me fjalë dhe me fotografi. me objektivat e saj për penetrim në tregje të huaja. është e natyrshme. Konkurrenca është faktor i domosdoshëm për njohje. Të gjitha mediat nuk janë të njëjta për strukturat dhe shtresat e konsumatorëve. në Gjermani janë të të mundshme programimet propagandistike në kohëzgjatje prej 20 minuta brenda ditë.Prof. të cilat kanë të bëjnë me mundësitë e kompanisë. duke pasur pauza nga 5 minuta për katër herë me radhë. Analfebitizmi është pengesë seriose në zgjedhjen e medijave dhe në plasimin e informacioneve dhe të mesazheve. aq më tepër mund të shfrytëzohen. prej 71 milionë banorë. 7 milionë kanë aparate të radios. Kushtet për shfrytëzimin e mediave. përveç bazës materiale. Edhe shtetet e zhvilluara mund të vejnë kufizime në shfrytëzimin e aktiviteteve dhe të fushatave të propagandimit. Radio mund të shërbejjë për aëpelet dhe mesazhe të drejtuara edhe popullsisë së pa shkolluar. si dhe në 168 . Kur është fjala për mediat dhe rëndësinë e tyre. ndërkaq vetëm 2. ndonëse është e qartë se duhet gjetur metoda dhemundësi për t’u kryer sadopak ky mision. për të mos ngelur prapa nga konkurrenca dhe për të mos i zhgënjyer konsumatorët. por edhe për atë treg shpalosin ofertat të cilat mund t’i ketë afër konsumatori.5 milionë televizor. apelet dhe mesazhet duhet të jenë të kuptueshme. çfarë mediash shfrytëzojnë. varësisht me strukturëne e nivelit arsimor të popullsisë. Njëkohësisht.

ndërkaq në Indi deri në 10% nga programi i tërësishëm televiziv lejohet për fushata propaganmndistike. marrëveshje. Eksepertët e marketingut ndërkombëtar Internetin e shfrytëzojnë për përparimin e shitjes. si dhe në limitet rreth mundësive të shfytëzimit të informacioneve të tij. Faktikisht Interneti është duke u bërë media më globale edhe për komunikim ndërkombëtar. të cilat për disa çështje nuk mund të jenë të zëvendësueshme. Interneti shfrytëzohet. Në Australi është venë embargo në TV kablovike. Në rast se në vendet e pa zhvilluara nuk funksionojnë sa duhte mediat ndërkombëtare. shtimin e imixhit të markave të produkteve dhe të ndërmarrjeve. Programet propagandistike nuk kanë të precizuar kohën kur mund të zhvillohen aktivitetet. . aranzhmane mund të realiohen shpejt e me cilësi të duhur. radiot. natyrisht i përkufizuar ende në rrathë vitual. 2. marrjen e informacioneve për kërkesa. zgjërimi i numrit të shfrytëzuesve të Internetit. sot e kësaj dite ende ballfaqohet me baiera. të cilat janë refleksion i zhvillimit të pamjaftueshëm ekonomik në shumë rajone të botës. Mediat lokale kanë pozicion më të përhapur në vendet e pazhvilluara. global. Në f. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR ditet e festave. Ndërkaq. ndonëse edhe në vendet e zhvilluara kanë domethënie të rëndësishme. format tjera të mjeteve propaganduese të drejtpërdrejta (pllakatat. megjithatë dinamika e zgjërimit të aktiviteteve të medias së Internetit shumë media tjera i ka lënë nën hije. zëvendësimi mideivae klasike. që është duke u rritue me progresion gjeometrik dhe. Është karakteristikë se me shpejtësi marramendëse ka forcuar pozicionin në fushën e infoemcioneve dhe të komunikimeve. BR. shtypi. duke vënë përparësi. tash ka një pozicion parësor. për konkurrencën e të ngjashme.Prof. medijat publike (TV) nuk lejohen të plasojnë fushata propagandistike. Në Kroaci në çdo orë lejohen 9 minuta për propagandë ekonomike. që është risi në strukturën e fushatave të m ediave të propagandimit. Nterneti. 169 . Komunikimi nëpërmjet Internetit. zgjrohet në dy kahe: 1. me çka shumë probleme. sa do që posedojnë cilësi. katalogjet e tjerë). rolin më të theksuar e kanë mediat globale (ndërkombëtare). Sipas të dhënave statistikore 2/3 e në tregun e konsumit industrial (tregu biznesor) dhe 1/3 e konsumit personal propagandohen nëpërmjet Internetit. Dr. Interbeti. si dhe për burimet e furnitorëve. Dominon konsumi industrial. prospektet. në rend të parë nga korporatat multinacionale dhe transnacionale për shkak të shpejtësisë që e ka. rolin e tyre mund ta luajnë mdeiat lokale. por edhe në kuptim të gjerë. Ato mbulojnë vende rajonale. shpejtësi dhe cilësi të shfyrtëzuesit. sidomos revistat mjaft cilësore. Mediat tjera ndërkombëtare.548 2 tj. megjithatë.

Pjesëmarrje e medijave në propagandim në disa vende në vitin 2000 (%) Mediat Televizion i Gazetat Revistat Radio Pllakatat Kinemaja Gjermani a 31 40 18 5 5 1 Itali a 54 22 16 5 3 0 Spanja B. nga pozita e gjithmbarshme e vendeve të ndryshme. Music Choice. 2003. Sipas ksuhteve.. Muzikë: 1 kompni prodhuese (Quincy Jones Entertainment Co). KORPORATA AT&T (pronësi të pjesshme ose pjesën më të madhe si më poshtë): Televizion: 7 rrjete (përfshirë WB.. Radio: 43 stacione në Kanada...Prof. përvojave shfrytëzohen edhe mediat ndërkombëtare. bëhet edhe shfrytëzimi i mediave globale.. HBO. 170 . SONY (pronësi e pjesshme ose pjesën më të madhe si më poshtë): Televizion: 4 rrjete (përfshirë Telemundo. Dhjetë konglomeratet më të mëdha mediatike më 2001 1. 1 kompani prodhimi dhe siguresin më të madh të kabllove. Dr. 2. 557. f.Madhe Çekia Rusia Sllovenia Kroacia 49 24 11 10 5 1 43 28 16 6 6 1 58 19 19 4 67 10 8 8 7 5 9 64 19 12 63 18 10 Burimi: Tanja Kesic. Integrirana Marketinska Komunikacija. EI). Zagreb.Filma: 3 studio (përfshirë edhe Warne Bros). traditës. Një numër i madhkinemash e teatrosh (Loews). ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Është e kuptueshme se varësisht nga shumë faktor ndikues. Game ShowNetwork). . Filma: 4 studio (përfshirë Columbio Pictures.

1 studi regjistrimi (Whitfield(. 1 kompani e videoregjistrimit dixhital (TiVo). Radio: 18 stacionwe në Evropë. Fitness). ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Muzikë: 4 emërtime (përfshirë Columbia. Muzikë: 200 etiketa (përfshirë Arista. Internet: 4 kompani Interneti (përfshirë America Online. Internet: 6 websites (përfshirëLycos. 171 . Netscape.500 filma. LIBERTY MEDIA CORPORATION (pronësi të pjesshme ose pjesën më të madhe si më poshtë): Televizione: 20 rrjete (përfshirë Discovery. Dr. 49 stacione në Kanada. 1 kompani vdeoregjistrimi dixhitale (TiVo). .Prof. 32. 3.). 1 librari me 6. Life. Rhino). 1 kompani prodhimi Quincy Jones Enetertainment Co. Get Music. TNT. Revista: 80 tituj (përfshirë YM. QVC). American). Winamp. Clasics). BMG. Filma: 3 studio (përfshirë Warner Bros. 4. Internet: 3 websites (përfshirë Ticketmaster. 7 website (përfshirë MusicNet. AOL/TIME WARNER (pronësi të pjesshme ose pjesën më të madhe si më poshtë): Televizion: 15 rrjete (përfshirë WB. Siguruesit që zë vendin e dytë me kabllo: 4 kompani prodhimi (përfshirë Warner BrosCastle Rock). Electra. Muzikë: 4 emërtime (përfshirë Atlantic. MusicNet. BARTELSMANN (pronësi të pjesshme ose pjesën më të madhe si më poshtë): Televizion: 22 stacione në Evropë. 14 stacione. CNN). TBC. Moiefone). Radio: 21 stacione në SHBA. October Films). Gramercy Pictures. Family Circle. CompuServe. barnesandonble. USA Network. Time). 5. 2 kompani prodhimi (MacNeil/Lehrer Production). RCA. Filma: 6 studio (përfshirë USA Film.HBO. New Line).com). Gazeta: 11 të përditshme në Gjermanidhe Evropën Lindore. Sci-Fi Channel. Sitysearch). Revista: 64 tituj (përfshirë People. transmetuesin më të madh të Evropës. Epic. operatorin më të madh të kabllos në Japoni.000 shfaqje televizive.

5 studio prodhimi. 39 stacione. A&E. UPN. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Revista: 101 tituj (përfshirë American Baby. Interneti: 8 Websites (përfshirë Sportsline.pol. 7.com). Internet: 1 Kompani Interneti (Vizzavi). MTV. 1 kompani videoregjistrimesh dixhitale (TiVo). Revista: 4 tituj (pëtfshiorë BET Weekend. MCA). (pronësi të pjesshme ose pjesën më të madhe si më poshtë): Televizione: 18 rrjete (përfshirë CBS. 6 studio prodhimi (përfshirë Buena Vista). Filma: 4 studio. WALT DISNEY COMPANY (pronësi të pjesshme ose pjesën më të madhe si më poshtë): 10. Seventeen). VIVENDSI UNIVERSAL (pronësi të pjesshme ose pjesën më të madhe si më poshtë): Televizione: 24 kanale në 15 vende (përfshirë SHBA Network. hollywood. INC. iWon com). Nickkelodeon).com.com.Prof. 2 Websites (Get Music. 1 stacion që jepet me qira (Blockbuster).com. Muzikë: 10 etiketime (përfshirë Interscope. Radio: 184 radiostacione. 11. ESPN. Televizione: 17 rrjete ( përfshirë ABC.com). 8. Gramercy Pictures). Autoby-tel. 13 stacione dhe PAX TV. Bravo). Sundance Channel). 6. 1 kompnai videregjistrimesh dixhitale (TiVo). Gazeta: 5 gazeta në Francë. 10 stacione. Revista: 2 tituj (L’Express. CSB Radio Network. Filma: 6 studio (përfshirë Univesal Studios. 9. Fef Jam. operacione kabllosh në 11 vende. 2 studio prodhimi (niversal Studios).merge. Heart &Soul). iWON. Modern Bride.com. LifeTime). Interneti: 6 Websites (përfshirë Salon. PolyGram Films. GENERAL ELECTRIC (pronësi të pjesshme ose pjesën më të madhe si më poshtë): Televizione: 12 rrjete (përfshirë NBC. 172 . VIACOM. 7 studio prodhimi. Dr. L’Expansion).

. Foto f.. 4. Programi i brendshëm dhe ndërkombëtar. Vizatim komunikimit. më i kufizuar dhe me eksponate të llojit të vet. 307. Tiranë 2003... f. f. 173 .IMS.i ndërkombëtar. porse konsideorhen si një kopjim më modest. Ekspozitat ndërkombëtare kanë gjëriësi më të kufizuar në krahasim me panairet. promocionit 5. Strategjitë e promocionit në marketingun ndërkombëtar Janë të njohua strategjitë pull dhe push. Marketingu direkt ndërkombëtar 7. Globalizimi. IMS. Promocioni kombëtar për eksport 6... ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Burimi: Manfred B.. 304. f.. për t’i vënë në kontakt me vizitorët e këtyre shfaqjeve. Dr. Panairet dhe ekspozitat ndërkombëtare Panairet janë institucione të organizuara të cilat biznesin e tyre e ushtrojnë nëpërmjet organizimit të spektakleve të prezantimit të produkteve ekzistuese dhe të reja.. 101-104.. Kordinimi dhe planifikimi i strategjive të komunikimit në MN. Steger..Prof.

9% Ekspozuesit 35. 531. të librit e tjerë. Panairet e mbyllura vetëm për konsumatorët vendor tash gjithnjë e më tepër e zvogëlojnë renomenë. Panairet ndërkombëtare janë një lloj media i promocinot. të madhësisë. të cilët organizohen sipas tematikave. të ndërtimtarisë. MManisfestimeve iu bashkangjiten edhe prezantimet e produkteve konkrete.Prof.0% 16. përkatësisht në kuadrin e një vendi.7% Vizitorët 30. si dhe qarkullojnë disa infiormacione lidhur me planet për inovacione dhe produkten të reja që i ëlanifikojnë ndërmarrjet që ekspozojnë produktet e veta nëpër panire. madje mund të realizohen edhe transakcione në vlera. është e envojshme t’i plotësojë kushtet teknike. Evropa është prijetare. Në SHBA.6% 19.1% 14.37 Sa i përket nivelit të zhvillimit dhe të funksionimit të panaireve ndërkombëtare. Brenda vitit në botë organizohen rreth 8000 panaire dhe ekspozita. pore enede janë të pa njohura për tregun. për produktet që kryesisht janë trstuar. siç ndodh në panairet ndërkombëtare.5% 24. këmbimit të informacioneve.7% 9. Në organizatat që kanë këto karaketristika brenda një viti mbahen nja 800 manifestime dhe prezantime të panaireve. Dr. teknologjike. të materialeve të promocionit. Të gjitha apnairet nuk kanë status dhe rëndësi ndërkombëtare. ku ballafaqohen oferta dhe kërkesa. 174 . Potencialin dhe forcën më të madhe të panaireve ndërkombëtare e ka Gjermania. Panairet ndërkombëtare sipas tematikave të destinuara ekspozojnë produkte industriale.0% BR. Panairet ndërkombëtare më tepër janë të dedikuara për marketingun industrial. në 70 vende të botës. të produkteve bujqësore. të grafikës. që shpeshëherë brenda një viti në nivel botëror e tejkalojnë shumën prej 25 miliardë $. demonstrimeve. të katalogjeve. Franca Italia e tjerë. Rëndësia e rolit të panaireve ndërkombëtare në krahasim me panairin vendor qëndron në faktin se ato kanë potenciale më të shquara. informacionet fillojnë të plasohen në mënyrë optimale. duke i përfshirë të gjithë infrastrukturën fizike. të manaxhimit e tjerë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Panairet botërore janë manifestime në mbështetje me parimet e biznesit. këmbehen informacionet. më tepër organizohen ekspozita trgetare.0% 18. Në pasqyrëne e mëposhtme radhiten 10 vendet evropiane me potencialet më të mëdha të promocionit nëpër panaire (në vitin 1995) Vendet Gjermania Franca Italia 37 Manifestimet 18. prandaj pothuaj çdo panair i organizuar ka edhe firma nga jashtë që do të thotë se në një farë dore e marrin karakterin ndërkombëtar. F. cituar nga…. Në format tjera të promocionit. pllakatave. elektronikës. nëpër sezona të caktuara gjatë vitit.Natyrisht. Për të funksionuar si duhet. është më vështirë të konkretizohen disa gjëra rreth aranzhamanve. funksionale. si dhe të deopminstrimit të funksionimit të produkteve që janë të ekspozuara në panair. Panairet ndërkombëtare kanë rol shumë më të madh sesa panairet lokale. Në arealin e panaireve ndërkombëtare.

4% 2.9% 0. Marketing.0% 11. Është kjo dëshmia më brilante që shfaq rëndësinë e panaireve ndërkombëtare. ku mund të zhvillohen një promocion i suksesshëm.6% 1. 531.384 manifestime nëpër dhjetë shtete evropaine.0% 495.5% 100.2% 7.0% 17.2% 3.384 MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 14.3% 5.0% 56. Beograd.00 veta.0% 2.001.8% 3. october.0% 1.2% 100.Prof. 1998.7% 0. ku kanë ekspozuar495. ndërsa panairet i kanë vizituar 56.000.0% 0. dr.5% 100.5% 1. 8. f.784 16.3% 1. Welcoming the World.146 .784 firma. Për një vit janë mbajtur 1.Burimi: Tesar Jenny. 1997 (në M.5% 0. EXPO. Branko Rakita.4% 2.7% 1.2% 2. Organizimi i aktiviteteve të promocionit 175 . ALI JAKUPI Britania e Madhe Spanja Austria Suedia Finlanda Norvegjia Danimarka Gjithsej: Vlera absolute: 23. Dr.

afërsia më e madhe në mes vendeve e popujve më mirë se asnjë herë më parë. kërkesat marrin përmasa homogjene. të informacioneve. në saje të informacioneve. Në këtë mënyrë krijohen marrëdhënie. Jo vetëm produktet “Made in Italy”. në të cilat e gjejnë interesin racional. i zvogëlojnë distancat gjeografike dhe kombëtare dhe krijojnë ambiente të reja. mediat. të kohës. me konfiguracion që përvetëson çka i duket e leverdishme nga mjediset tjera. Jaaz e të bgjashme.Prof. emocional. ALI JAKUPI Pjesa e iii Faqe 164 MARKETINGU NDËRKOMBËTAR P J E S A E PESTË M A R E K T N G U N D Ë R K O M B Ë T A R DH E G L O B A L I Z I M I KREU I XVIII GLOBALIZIMI FENOMEN BASHKËKOHOR NË BOTË 1. do të jenë edhe më të mëdha. Jeta e përditshme bëhet konglomerat i përbashkët. pa marrë parasysh origjinën e produkteve. Në këtë kthesa nuk shfaqen ankesa se dikush do mebetet jashtë rrjedhave. Ç’është edhe më e rëndësishme. kështu që po thuaj se nuk iritohen nga produktet e huaja. Me diçka çdo kush është i tanguar dhe pikëpjekjet. të zhanreve. Aktualisht. Muzika depërton në shumë shtresa të popullsisë. Kuptimi i globalizimit Në kontekstin e zhvillimit njerëzimi është ballafaquar me procese karakterizuese me elemente që janë dalluar nga njëra epokë në tjetrën. por me dëshirë të madhe përcaktohen të blejnë markat e zgjedhura. Tradita nuk mund të ngelet vetëm raritet. fuzionimet. Dr. si vazhdimësi e dekadave dhe viteve të fundit. ose të ngjashme. pop. ndonëse është e atakuar nga valët e proceseve. porse edhe lëmenjtë kanë fituar dimensione kontaktuese dhe të preferuara.Po ashtu. filmat. Nuk ka treg në botë që nuk është i furnizuar me produkte nga ndonjë shtet tjetër. nuk mund të gjendet shtet që nuk eksporton një sasi të llojeve dhe të mallrave të produkteve. Brenga mund të reflektohet në ecuritë që duhet të dallohen: sa janë duke e çrrënjosur 176 . ndërvarësi dhe interaksione në fusha të ndryshme. e bëjnë ndikimin e vet. interneti. Made in Germany” “Made in USA” e tjerë që janë të mirëpritura nëpër tregje të ndryshme. por me struktura dhe potenciale të produkteve të reja. të cilat nuk gumëzhijnë për të shlyer të deritashmën dhe të tashmën. të të arriturave tekniko teknologjike e shkencore. me veti e sjellje shpeshëherë t[ unifikuara. kontaktet në ndonjë mënyrë të caktuar janë më të shpeshta. Është dukuri reale se konsumatorët gjithnjë e më tepër bëhen të prirur të konsumojnë produkte dhe shërbime të prodhuara nëpër fabrikat jashtë vendit.

Profesor i Letërsisë në Duke University). konsumatorët. troket me rregullat e veta në të gjitha vendet e rruzullit jetësor. janë dëshmi për ta kuptuar dhe impelementuar elemntet e tijqë janë domosdoshmeri në përmasa botërore. apo diçka e keqe. në mes të cilit bëhet zgjerimi i marrëdhënieve sociale. të mësuarit e modeleve të avancuara. ndryshimit të sjelljeve në të mirë të krijimit të një rendi të mirëfilltë botëror. kooperimi në prodhim.” (Ronald Robertson.” Lidhur me globalizimin janë dheënë dhe jepen definicione të shumta. madje edhe në kushtet e disponimit apo të mos disponimit për të. më së miri është që çdokund të bëhen përpjekje. kulturore. Duke e ditur fuqinë e globalizimit. “Globalizimi përmbledh aspektet kohore dhe hapësinore të marrëdhënieve sociale” (James Mittelman. “”Globalizimi mund të përkufizohet si intensifikim i marrëdhënieve sociale në mbarë botën që lidhin vende të largëta në një mënyrë të tillë. Globalizimi si konecept i referohet ngushtimit të kufijve në mbarë botën dhe intensifikimit të ndërgjegjës së saj. sa janë efektet pozitive në të mirë të mirëqenies ekonomike. Profesor i Marrëdhënieve Ndërkombëtare në Univesitetin Amerikan). për të qenë në hap me kohën. si dhe edhe kundërshtues.Verpimtaritë mund të gëzojnë zhvillim. për t’u aftësuar. të konsumatorëve. Ndërtimi i kapaciteteve. politikat. pasi që të dyja duken shumë më të prekshme dhe më afër se sa në fazat e para të modernitetit”. Rropatjet për trajtimin e tij edhe në aspektin teorik. levizje. Globalizimi është një koncept gjithëpërfshirës. Bashkëpunimi dhe lidhshmëria në mes ndërmarrjeve. Dhe. modelime. të cilat përvetësojnë gjëra që shtresohen në kokat e njerëzve. që mund të quhet shumë i rëndësishëm. për t’iu përshtatur situatave. shteteve. bashkëpunimeve të ndryshme. ndonëse një çështje është e përbashkët. dashtë e pa dashtë jnë të përfshira në këtë proces.Prof. që ngjarjet lokale ndikohen nga ngjarjet që ndodhin shunë milje larg dhe anasjelltas” Anthony Giddens. që ka të bëjë me një proces të pashmangshëm. Ky proces marramendës. Drejtor i Shkollëes Ekonomike në Londër). Profesor i Sociologjisë në Universitetin e Pitsburgut). si dhe ate të horizonteve të tregut botëror. zgjerimi i veprimtarive dhe zgjerimi i ndërvarësive. sa janë depërtuese gjërat të cilat më tpër rrënojnë sesa sjellin të mira për secilën shoqëri. 177 . eksploatimi dhe kostoja e shfrytëzimit të lëndëve 38 Globalizimi…. i paevitueshëm.38 Globalizimi duhet konsideruar si “diçka e mirë. i përfaqësive tregtare. (Frderik Jameson. sistemet. Kompanitë e mëdha. ngritje profesionale dhe teknologjike. për t’i kuptuar fenomenet e tij në praktikë. mund të ndodh pro e contra. “Koncepti globalizimit pasqyron një dnjenjë të një zmadhimi gjigand të komunikimit botëror. Prodhuesit. financiare dhe kuadrovike (të stafeve të ekspertëve) kanë mundësi që me investimet e tyre të bëjnë ndikim në zhvillimin e mjediseve më të pazhvilluara. mënyrës së jetesës. reflekton ndikime nëpër popuj dhe kombe. si rezultat i inkorporimeve nën ombrellën e madhe të globalizimit. Dr. me potenciale të rëndësishme materiale. Globalizimi është një proces bashkëkohor dhe “studimet mbi globalizimin duhet trajtuar në mënyrë interdisiplinare mjaft të gjerë për të ruajtur “pamjen e gjerë””. Definicionet dhe mendimet janë të larmishme. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR vlerën e mirë për ta zëvendësuar me vlerë të dyshimtë. në ato vende ku fuqia punëtore është më e lirë.

nuk mund të kenë epitet më të qëlluar se sa globalizim. Vetëm në këtë mënyrë. alenca. Dimensionet e globalizimit Në të shumtën e rasteve nga shumëkush shtrohen pyetje: A është globalizimi kryesisht një fenomen i epokës moderne. krijohen insttucione. Dr. XXI. siç është CNN. edhe planin subjektiv të ndërgjegjës njerëzore. Banka Botërore. procesi i globalizimit veçsa është duke e ndërtuar dhe marrë një formë të re.. që është vështirë të ketë plotësisht karakteristika dhe atribute të reja. me shkencë. posaçësrisht. kanë ndodhur shumë më heret lidhje të marrëveshjeve në mes të shteteve. lindin. me koncepte dhe dimensione që pentrojnë pothuaj në të gjitha shoqëritë. si për krijimin e zonave të interesit. gjithashtu. Globalizimi. The Washington Post. ku tregu lokal mund të zhvillohet nga punësimi më i madh dhe shtimi i fuqisë blerëse të popullsisë. 2. Ndërvarshmëri shfaqet në sferën e zhvillimit ekonomik. Mirëpo. i zgjeron ndërvarësitë. me renome botërore. shumëfishojnë. Me fjalë tjera. njëkohësisht. Për ta kuptuar këtë shtrohen detyra dhe platforma të fuqishme para popujve të cilët i nënshtrohen këtij procesi. nëpër periudha të ndryshme kohore. zgjerojnë dhe intensifikojnë ndërvarsitë dhe shkëmbimet sociale në mbarë botën. pa e ditur sa duhet epilogun. Mediat botërore. integrimet e mëdha ekonomike (BE. ashtu edhe për zhvillime dhe interesa të ndryshme të ndërsjella.XX. të cilat nuk mund të jenë tjetër përveç bazamente të globalizimit. por është e envojshme të kuptohet realiteti i ri. Nuk duhet të kuptohet në mënyrë bukvale se “peshku i madh e gëlltit të voglin”. edhe popujt e pazhvilluar. 178 . me ndërhyrje në areale të gjera.izuar. në mënyrë analoge. qofshin ato transparente apo sekrete. Pas Luftës së Dytë Botërore. në politikë dhe në infrastrukturën ligjore. Korporatat shumëkombëshe dhe transnacionale. Në këtë drejtim është e pashmangshme nevoja që njerëzimi të pajiset me dituri. ndërsa në të njëjtën kohë nxitin të njerëzit një ndërgjegjësim të madh të lidhjeve të thella midis asaj që është lokale dhe asaj që është e largët” ( ) . me shtrirjen dhe dominimin e tyre në botë. nuk janë asgjë tjetër përveç krah i zgjatur i globalizimit. Gjenezën e ka më të hershme. siç ësht Fondi Monetar Financiar... Me këtë duhet kuptuar se globalizimi bashkëkohor nuk ka shumë gjëra plotësisht të reja. në sjellje dhe në marrëdhënie për bashkëpunim. “Globalizimi i referohet një sërë procesesh sociale shumëdimensionale që krijojnë. do të jenë në gjendje për të përqafuar globalizimin dhe për të përfituar nga ky fenomen gjithëdepërtues.. bëjnë të mundur ndryshimin e situatave në të mirë të zhvillimit të ekonomive të cilat rëndom ballafaqohen me stagnime të tepërta dhe me jo stabilitet social.Prof. edhe globalizimi nuk mund të jetë një proces plotësisht i ri. sikurse produkti i ri në treg. Financiel Times e shumë të tjera. Proceset e globalizimit përfshijnë. Kushtimisht globalizimi konsiderohet me tipare të reja. ndërsa historia e tij nuk mund të fillohet vetëm në dekadat përmbyllëse të shek. ndonëse formësimi i tashëm bëhet gjithnjë e më tepër i krital. ekonomitë e prapambetura. Në historikun e zhvillimeve të njerëzimit. NAFTA e tjerë). as në vitet e para të shek. në kulturë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR të para më ilirë..

në prodhimin e produkteve të reja dhe plasimin e tyre nëpër tregje në kuptimin global. të kapitalizmit dhe socializmit. të cilët pretendojnë të arrijnë në nivel tjetër në krahasim me atë që 179 . Dr. Ato gjejnë interesat e veta për investime të llojeve përkatëse. Së këndejmi. . Periudhat e zhvillimit në aspektin kohor dhe në ate strakturale mund të përkufizohen në: . në rrjedhat politike. janë elemente që diktojnë forcën e konkurrencës në treg.paraprijëse dhe. . Unioni Doganor. megjithatë koha e tashme.investimet e tërthorta dhe të drejtpërdrejta nëpër vende të ndryshme të botës. politike.tendencat që shfaqen në kahet e integrimeve politike-ushtarake.konkurrenca drejt penetrimit në tregje të reja. Ishte ky grupim me përmbajtje të globalizimit parcial. mund të flietet për etapat e zhvillimit të tija. janë ndërmarrësi që i përkasin etapave paraprijëse të globalizimit. të gjitha shtresat. Në periudhën paraprijëse përfshihen etapat në të cilat janë vënë bazat e krijimit të madhësive të llojeve të ndryshme funksionale nëpërmjet aleancave. . qytetari rëndomtë. është e pamundur të shënohet produktivetet i lartë në prodhim dhe në veprimtaritë tjera. Si pasojë e tyre.faktori universal i teknologjisë dhe i shkencës. kostoja. por që është duke ndodh në praktikë. të zhvillimit dhe të avancimit të konkurrencës. institucionet. bashkëkohore mund të konsiderohet periudhë e implementimit të globalizimit në shumë fusha të jetës. siç janë Zona e Tregtisë së Lirë. Pa teknologji të avancuara dhe të sofistikuara. Këto ndërvarësi shënojnë rritje të pandërprerë. të dominimit. të ngirjtes së teknologjisë në piedestale shkencore. jashtë politikave nacionale. Koha e tashme përmban elemente që synojnë ndryshimin e situatave në pikëpamje ekonomike. Nuk është imponuese as me dispozita e rregullativa ligjore dhe as me Dhunë legale. Globalizimi në këtë vazhdë është një luftë e pa shpallur. cilësia.Prof. Unioni Ekonomik dhe Unioni politik. Formohen Aleancat ushtarake të NATO-s dhe të Varshavës. Periudhat kohore të globalizimit mund të klasifikohen në: . por me nevojat që i ka vet klienti. . sipas përmbajtjes së kooperimit ekonomik formohen pesë nivelet e njohura të interesave të përbashkëta. partneri. të informacioneve. .të tashme. Risitë dhe të arriturat teknologjike krijojnë kushte drastike të ndërvarësisë. Tregu i përbashkët. Roli më i madh në pjesën e sendërtimit praktik të integrimeve ekonomike i takon ndërmarrjeve multinacionale dhe transnacionale. Përpjekjet për zgjerim dhe dominim jashtë tregut lokal. konventave dhe marrëveshjeve të fshehta. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Globalizimit sa vjen e përforcohet për shkak të shtimit të ndërvarësive politike dhe ekonomike në mes të shteteve. aplikim të marketingut ndërkombëtar.ndërmarrjet multinacionale dhe transnacionale.asociacionet dhe integrimet ekonomike. Edhe pse është vështirë të bëhet ndaisa e saktë në mes periudhave kohore. . parqiten në skenë çështjet politike dhe të mbrojtjes nga ideologjitë dhe sistemet kontradiktore. Në aspektin ekonomik. Në saje të disa elementeve që përkojnë me globalizimin. pa manaxhim modern. jashtë forcës vetjake ushtarake.

Në dimensionet e globalizimit bëjnë pjesë: . Kontrolli fortë ndaj punës së organizuar. Dr. themelohet GATT (Marrëveshja e Përgjithshme për Tarifat dh Tregtinë. Banka Botërore dhe OBT-ja. në kuptimin siç e quanin komentatorë të ndryshëm “lindje e vrasjes së ndërgjegjës të rendit të ri global ekonomik. Heqja e kontrollit të ekonomisë. globalizimi i ka dimensionet e veta.F. që nga viti 1970 ky trend bie. . 4.59.Streger. 2003. duke proklamuar sistemit e globalizimit shpërtues dhe çlirues të ekonomive në mbarë botën. Liberalizimi i tregtisë dhe industrisë.dimensioni kulturor. Këto janë: . Veprimtarinë e Bretton Wood-it të zhvilluar për tri dekada rresht. Këto organizata janë tipe të globalizimit. Privatizimi i ndërmarrjeve publike. Nën drejtimin e SHBA dhe Britanisë së Madhe mbajten mbledhje për një Rend të Ri ekonomik Botëror.Prof. Ndërkaq. social dhe politik.dimensioni politik. si bie fjala Organiozata Botërore e Tregtisë (OBT). Hyrje e shkurtër. 39 40 Manfred B. Dimensioni ekonomik konsiderohet se zanafillën e ka Breton Woods. disa e kanë quajtur “kohë të artë të kapitalizmit të kontrolluar”.dimensioni ekonomik. në vitin 1944. tme të cilin liderët amerikan dhe anglez e luftonin konceptin kejnian. Shkurtim masiv taksash. Po aty.Më pastaj. Globalizimi është nevojë për gjetje të rrugëve më të mira të zhvillimit dhe të prosperitetit. f. fillojnë të qartësohen tri tërësi kryesore të globalizimit. 6. . të cilat reflektohen në destabilzimin e zhvillimit ekonomik. . sidomos aktualisht. inflacion të lartë e tjerë Në skenë del koncepti i neoliberalizmit. . globalizimi. ngase SHBA kërcnohej nga konkurrenca e zhvillimeve të ekonomive të ndryshme në botë. Po ashtu. Këto masa janë:40 1. Në këtë Konferencë i vehen themelet edhe të tri organizatave ndërkombëtare:Fondit Monetar Ndërkombëtar. . papunësi. 5.Steger sqaron dhjetë masat konkrete neoliberale. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR e kanë. përkatësisht Bankës Botërore.rritja gjithnjë e më shumë e fuqisë së korporatave ndërnacionale dhe. f.ndërkombëtarizimi i tregtisë dhe financave.dimensioni ideologjik. për t’u zgjeruar dhe degëzuar në institucione në vitet që pasojnë.” Bëhet braktisja e sistemit të fiksuar të bazuar në vlerën e arit. Bankës Ndërkombëtare për Zhvillim dhe Rindërtim. M. 59. Në të gjitha etapat e zhvillimit e. 2. madje edhe kur ekziston rreziku i shtimit të papunësisë. 3. Tiranë.roli i madh i institucioneve ekonomike ndërkombëtare. Masa “monetare” për të mbajtur inflacionin nën kontroll. me çka fillon e tapa e ndrrimit të poltikave të tyre proteksioniste që kishin qenë dominuese në peiudhën midis dy luftërave botërore (1918-1939). Është rend i ri ekonomik. siç janë: FMN-ja. në dekadën pasuese lajmërohen dy kriza të mëdha në botë të energjetikës.39 Nga rënia e komunizmit në Bashkimin Sovjetik (1989-1991). 180 .

Heqja e kontrolleve ndaj qarkullimit global financiar. Programi prej “Katërmbdhjetë Pikësh” të presidentit amerikan W. Transakcionet tregtare ndonëse shumëzohen. 10.. 41 42 Ibid. Shetet ushtrojnë koncepte dhe politika sistemore.000 ky numër shtohet në 50. Bie fjala. po ashtu edhe transakcionet e tregtisë financiare marrin hov si në vëllim ashtu edhe në cilësi. Mitsubishi dhe Siemens arrijnë të prodhojnë rreth gjysmën e produkteve industriale në botë. integritet teritorial. evolucionin e marrëveshjeve me koncepte të moderuaRA. e konfirmon të drejtën për vetevendosje. f. elemente prikologjike të popullsiës për të ruajtur dhe mbrojtur atë që është parësore për kombin. sipas të dhënave të publikuara. në mënyrë të veçantë shpenzimet sociale. politik dhe social. të cilat nganjëherë janë shkatërruese për njerëzimin. Po aty. Waltwart. në vitin 2. Korporatat Genreral Motors. veçanërisht në ato më pak të zhvilluara. 9. përhapen me një shpejtësi të madhe. Exxon Mobil. Në këtë mënyrë duhet kuptuar se globalizimi është forcë që gjendet nën juridiksionin e të zhvilluarëve. ku politika ka mbështetje ideologjike. Ithtarët dhe mbështetësit e këtij koncepti mendojnë se globalizimi. por të zhvilluara ekonomikisht.000. barierat kulturore dhe psikologjike të popujve. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 7. në aspektin ekonomik. Në sferën e tçë zhvilluarëve dominon strukturë tjetër e zhvillimit dhe e harxhimit të parave në investime. Ato dita ditës bëhen më të fuqishme dhe esklauese. 8. inflacione dhe me borxhe tej mase. Wilson. të proklamuar pas Luftës së Parë Botërore. sasia e parave që zotërojnë 47 kombet më të varfëra dhe me borxhe arrijnë 422 milardë $. Pakësimin e shpenzimeve publike. Globalizimi si një proces i veçantë në masë të dukshme i tejkalon ato “mbylle”. Zgjerimi i tregjeve ndërkombëtare. Dr.Prof. Kishte qëndrim të qartë lidhur me mbrojtjen kolektive . Vendet e pazhvilluara janë të globalizuara me deficite. i dobëson kufijtë. një proces i pashmangshëm do t’i shembë kufijtë dhe territoret e kufizuara më tepër do të jenë të dirigjuara nga ekonomia dhe politika globaliste. duke qenë të shtrira jashtë strukturës shtet-komb. Firmat e tilla me poptencial të fuqishëm filialat e tyre në botë i kanë dispersuar me një shpejtësi të madhe. por që një pikësynim i tillë realizohet nga Organizata e Kombeve të Bashkuara (e themeluar në vitin 1945). 181 . si dhe në format të cilat në një farë mënyrë shpiejnë kah zhvillimi i vendit. Një prej problemeve që aktualisht mund të vehen në spikamë është relacioni VeriJug. Bindjet e tilla janë të bazuara në importet e ndikimeve në të gjitha tregjet. Deri sa në vitin 1970 numri i tyre ishte 7. Pakësimi i piramidës qeveritare. 67. Shetet kombe janë tërësitë me sovranitet.zgjërimin e lidhjeve. Dimensioni politik i globalizimit mund të vështrohet nga dy kënde. Varfëri bëhet mjaft prezente të pjesa dërrmuese e popullsisë botërore. Dimensioni politik ka të bëjë me ndërlidhjet politike politike në mbarë botën .000. 61. pra.41 Pushtetin më të qëndrueshëm në planin e globalizimit e mbajnë kompanitë multinacionale dhe transancionale.42 Shumë syresh realizojnë më shumë të radhura brenda vitit se sa disa shtet të vogla. ndërsa po kaq. duke aluduar në Lidhjen e Kombeve. e njëjta sasi e parave (422 miliardë $) nga kombet e zhvilluara industrialisht për çdo vit harxhohen për armatime dhe për ushtri.

ndonëse deri në një pikë kritike. dominuese në sferën e zhvillimit ekonomik dhe politik. Nuk mund. siç janë Nju Jorku. Kur pikërisht të mëdhenjtë i japin hapësirë të papengueshme globalizimit. po ashtu. i cili do të jetë në funksion të çlirimit nga politika dhe tendencat e globalizimit. formulat. të qytetarëve. Këto janë shoqatat. organizata nacionale dhe ndërkombëtare të sektorit privat.. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Mirëpo përcaktimet e hiperglobalistëve shpeshherë kundërshtohen nga skeptikët. 85. lidershipet dhe kthehen nga vetja. ose së paku është vështirë të vështrohet ndaras nga dimensioni ekonomik. imponon nevojën e bashkëpunimit dhe të mbështetjes së procesit të globalizimit. Ndërvartësia ekonomike. disa provinca kineze dhe disa shtete federale amerikane kanë vendosur marrëdhënie të ndërsjella. “Industria kulturore” rrjedh nga metropolet e mëdha. globalizimin (imperializmin) 182 . mobilizimin e pushtetit politik. Në këtë kompleks gjërat duhet të shikohen ndaras. se qytete të mëdha. kontakte të përhershme. Globalizimi politik është i shfaqur në forma shpeshherë jo aq të dukshme. ndikimet do të jenë të theksuar. Për vendimet e bashkëpunimit është e involvuar edhe politika. nga një thesar i madh i krijuar me shekuj dhe mileniume. organizatat qeveritare dhe joqeveritare. asociacionet e ndryshme. duke përdorur metoda nga më të ndryshmet. Bie fjala. që konsiderohen “tipe globale” kanë pretendime të kenë lidhje sa më të gjera në mes tyre.Prof. në gamën e formave të bashkëpunimit e tjerçë. Mund të jetë keqkuptim nëse mendohet se mund të bëhet ndalesa e qarkullimit të tyre. të pasurisë. për të gjetur sërish ngrohtësinë në kulturën e vet. is pasojë e tragjedisë së 11 shtatorit të viti 2001 në SHBA nga forcat terroriste ndërkombëtare. Ndodh lidhshmëri në mes bashkësive provinciale afër kufijve që të zhvillojnë iniciativa dhe bashkëpunime me pjesë të shteteve tjera. madje edhe me startime të furishme. Singapori e tjerë. Natyrisht. kombet e zhvilluara. organizatat ndërkombëtare. Është karakteristike. Kultura ka dimensione të hershme dhe të gjera. Kohë të gjatë njerëzimi këmbeu qytetrime nëpër territore dhe mjedise të ndryshme. f.. Globalizimi kulturor është një ecuri mbase më e ngutshnja në krahasim me vet ekonominë apo politikën. sjellja e të ngjashme. Nevojat imperative pë të vepruar në mbrojtje nuk janë gjithmonë në përputhje me parimet e dimensionit politik të globalizimit. Benjamin Barber. kur njerëzimi lodhet nga klishet. por që praktikë funksionojnë. Modernizimi i kulturave nuk e ka kuptimin e shkëputjeve nga tradita. muzika. një teoricient poltik amerikan. Edhe kur politika hesht. në një mënyrë e gjen interesin për shtetin dhe kështu rrjedhat e globalizimit nuk ndalen. ata janë paraprijës për ruajtjen e kufijve. nga e kaluara. sigurinë e shtetit. blloqet rajonale e tjerë. të cilat padukshëm kontrollohen nga qeveritë përkatëse. Londra. Tokio. Në këtë kompleks shtrohet dilemat se e bëhen njerëzit me kulturë të njëjtë. Dr. madje paraprinë në vënien e raporteve të shtuara. të cilët e vejnë në pah rolin qendror të politikës. Dimensioni politik i globalizimi është çështje mjaft komplekse. Shteti komb në një botë që po globalizohet. Dimensioni kulturor përfshin në masë të madhe praktikat që referohen në strukturat e globalizimit. ku përfshihet gjuha. ose si një tërësi e ndërlikuar.

Në suazat e dimensionit kulturor shqetësojnë së paku dy çështje: shtimi i popullsisë dhe degradimi i mjedisit. njëkohësisht. programeve. për shembull përbëjnë 6% të popullsisë së botës. SHBA. të orientuara me synime globaliste. aty ku prodhimi. Grupi i shteteve të Veriut janë më të zhvilluar. porse edhe konsumatorë më të mëdhenj. Ndotja e ambientit bëhet nga të gjithë. cytjeve dhe ptretendimeve.500 në vitin 1500. Edhe kjo është pjesë e kulturës globale dhe obligim global që të vështrohet realisht shkak-pasojat e globalizimit. në fillim të shek. me të cilat gjërat shpjegohen. Bota mediatike bënë pjesë në diemnsionin kulturor të globalizimit. libri. të cilat u treguan të paafta në krahasim me mediat elektronike. pjesëmarrja në konsumin e përgjithshëm botëror sillet rreth 30-40%. koha mesatare e hsikimit të televizorëve është shtuar nga 5 orë e 56 minuta sa ishte në vitin 1970. ndërkaq. Për shembull. interpretohen. që të parapëlqejnë atë që e dëgjojnë dhe do ta shohin një ditë në praktikë. është shenjë se po krijohen shtresa të reja të moderuara. por edhe si duhet të jetë ajo. ndërsa virtualitetin globalist e arrin gjuha më e përhapur në kulturë. gazetat. Në realitet. në biznes. në diplomaci. Ekziston një disproporcion tepër i madh në mes numrit të popullsisë dhe madhësisë së konsumit. dukuri dhe ngjarje të caktuara. por edhe nga të pasurit. në SHBA. Ideologjitë janë grupi agjendave. ekziston mundësia për ndotje më të madhe të ekologjisë. pa apo me thellim të ndërdijes klientët dhe në këtë mënyrë dominojnë në përhapjen dhe propagandimin e kulturës globaliziese. i asimilon me qindra gjuhë. në 7 orë e 26 minuta në vitin 1999. 95. nga të varfëritë.” Kësaj industrie kaq të fuqishme nuk paten mundësi t’iu bëjnë ballë radiostacionet kinematë. Megjithatë.43 Është e kuptueshme se ky “tajfun” i quajtur figurativisht mund të prodhojë edhe rrymime antiglobaliste. Këtë. për të krjiuar tabllo që mund t’i ndryshojnë sjelljet. Globalizimi. Dr.XXI flet për një globalizim që rrënjët i ka më të hershme. Globalizimi i gjuhëve është një fenomen në vete.Prof. Dimensioni ideologjik i globalizimit referon kahe relae për botën. si dhe mesazhe për çështje. Në vitin 2001 më se 300 kompani të tilla gjigande nuk financoheshin në botë nga ndonjë burim jashtë potencialit të tyre. Mirëpo. “Sot. ideologjia pasis konceptin e liberalizimit me vlera dhe kuptime neoliberale. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR kulturor e qun “MakBota” që ka domethënie të një kapitalizmi të pashpirt të konsumit që po i transformon shumë shpejtë të botës. në afro 3000 gjuhë aktualisht. shumica e analistëve të medias pranojnë se lindja e tregut komercial global të mediave arrin deri në krijimin e një oligopolie globale të ngjashme me atë të industrisë së naftës dhe makinave në pjesën e parë të shek. faktikisht drejtohet dhe përhapet më së tepërmi nëpërmjet mediave. të cilat transmetojnë informacione. por edh konsumi gjendet në shkallë më të lartë. posaçërisht në fushën e kulturës. 183 . 43 Po aty. “duke i kthyer ata në një treg uniform të shpërlarë”. siç është gjuha angleze. pjesëmarrja e pjesëtarëve të tyre në ciklet e globalizimit kulturor. që i çrrenjosë. Religjionet pjesë e kulturës dhe e traditës së grupeve të mëdha të njerëzimit. nuk i nënshtrohen kollaj procesit të globalizimit. të cilat e çlirojnë njeriun dhe e gllabërojnë në pikëpamje të ruajtjes së dielogjisë së mundshme neutrale. Fakti se reduktimi i gjuhëve prej 14. siç i quan B.Benjamin “telesektori i infoargëtimit” e parapëlqejnë. f.XX. për të dominuar numër më i vogël në botë. për shkak të kohëzgjatjes dhe të filozofisë dogmatike.

Globalizimi është i pashmangshëm nga fakti se mbështetjen e ka të shtetet më të zhvilluara. ndonëse kanë droje që për shkak të globalizimit mund t’i humbin vendet e tyre të punës. është shtytës ordiner drejt zhvillimit të procesit të globalizimit. do të përballen me të. strukturat. e stimulojnë dhe i japin energji zhvillimore. por edhe në ecuri spontane. jo vetëm në kuptimin lokal kombëtar. Sikurse proceset në lëmenjtë tjerë. Askush nuk përgjigjet për globalizim. sikurse edhe ata që e kundërshtojnë. Përkundër të gjitha kaheve dhe ideologjive. që vështirë është të rezistohet. Këta të dytet. Njëkohësisht. Agjenda e globalizimit nuk mund të thuhet se është ndërtuar fillimisht në bazë të vizioneve. Ata që e predikojnë. Parapëlqimi në rritje i ideologjisë së neoliberalizmit. vehen në spikamë mosmarrëveshjet e dukshme normative dhe të përvojave në botën që është duke u inkorporuar në procesin e globalizimit. Procesi i globalizimit është pasojë e kundërthënieve në botë. biznesmenët dhe politikanët kanë bërë mundime të mëdha të bindin opinionin e gjerë për përparësitë e globalizimit. Është një formulë e pa formuluar me saktësi. edhe globalizimi për bëhet nga fazat. të cilat rrjedhën e kanë të mbështetur në strategji. natyrisht. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Për dimensionin ideologjik bëhen shqyrtime të ndryshme. Botës i nevojitet një rend i ri ekonomik dhe shoqëror. do të jenë më të papërgatitur dhe do të kenë reperkusione më të shumta. të anashkalohet. nga politikat dominuese. Ndryshimet fillojnë nga ambiciet për biznes sa më të gjerë e të fuqishëm. por edhe më gjerë. që do të thotë se edhe në mesin e tyre ka hamendje dhe dyshime. më të mëdha dhe dominuese. zbuluesve. Polltikanët dhe biznesmenet shohin gjëra pozitive nga procesi i globalizimit. do të jetë platforma më e qëndrueshme për një jetë me mirëqenie më të plotë në mbarë rruzullin tokësor. por që mund ta kenë meritën për nismën e ndryshime që duhet të ndodhin në botë. Në revistën neoliberale amerikane Business Week. nga i cili vizionet ndërtohen për krijimin e një ideologjie tërheqëse dhe të favorshme për globalizimin. ose përpiqen të jenë indiferentë. në intensitete. njësoj do t’i shijojnë sfidat e globalizimit. të cilat me diçka duhet të rregullohen. kulturor. Është e mundur që globalizimi . juridik dhe ideologjik.Prof. jo aq eksplicite. me dinamikë jo të barabartë në të gjitha fushat. Mendimatërt thonë se në dekadat e fundit sidomos. me qëllim të bindjes së publikut për virtytet e globalizimit. Nëse ndodh diçka tjetër. Procesi i globalizimit: qasjet optimiste dhe skepticizmi Globalizimi është një proces gjithëpërfshirës. tendencat për favorite dhe mbizotërime të situatave. ngase ajo në krahun e vet ka forca të fuqishme sociale. por më tepër për shkak të nevojave për ndryshime. Në atë shkrim vehet re se 65% të qyetetarëve që kishin shfaqur binedjen në vitin 200 se globalizimi është proces i mirë. jo aq e dëshirueshme. në vitin 2002 është botuar një artikull. të bartësve. globalizimi është bërë”një temë e fuqishme”. të rinovohen dhe të marrin kahe të prosperitetit. Dr. 184 . 3. bazuar në parimet e tregut të lirë. globalizimi së paku do të jetë një parapërgatitje për një rend tjetër botëror. politik. Të gjithë përballen me të. në rrafshin ekonomik. një proces i domosdoshëm.

me tendencë të shfrytëzimit të resurseve më të lira (natyrore dhe njerëzore). koekzistenca njerëzore dhe unifikimi i ideologjive. në në anë. stagnante e të prapambetura. nëse nuk është i zgjidhur ky problem do të mungojnë të ardhurat. Globalizimi shfaqet si një koncept kurues. si dhe grupi tjetër që është me tërë qenien antiglobalist. prandaj. Nëse vështrohen qëllimet e limituara. financat ndërkombëtare. duke e përfshirë marketingun ndërkombëtar. të cilat më parë konsideroheshin të panjohura dhe të pashkelura. që janë të karakterit inferior. të cilat kishin treguar aftësi për konkurrencë në të gjitha situatat. për t’i sanuar gjendjet shpeshherë të padëshiruara. institucionet. Ndërkaq. por edhe për qasjet qofshin ato pozitive apo negative. të drejtën ndërkombëtare e tjerë. Qasjet optimiste përshkojnë nota pozitive për tërë procesin. të lëmenjve shkencor –kërkimor. shtimi i vëllimit të transakcioneve në tregtinë ndërkombëtare. kur në te defilojnë numër më i madh i ofertave dhe i kërkesave.Prof. Në procesin e globalizimit po të jenë parësore politikat e drejta për investime të drejtpërdrejta dhe të tërthorta nëpër mjedise ku duhet të ndryshohet gjendja ekonomike dhe sociale. pa ndërmarrje të forta. nuk mund të ketë punësim.Në këtë vazhdo roli i informacioneve bëhet i pazëvendësueshëm. Grupi i ithtarëve dhe i mbështetësve mund të ndahet në dy grupe: në adhurues të pasionaur. Tek mbështetësit mbizotërojnë qasjet optimiste. si dhe në të ashtuquajtur hiper globalistë. mund të ketë grupe që janë më tepër asnjënës. si dhe me kundërshtarë të njëmendtë. mundësuan hapjen e shtigjeve. Së këndejmi në rrafshin e zhvillimit të procesit të globalizimit janë perezente përkrahësit dhe kundërshtarët. është e kuptueshme se shfaqen skepticizmat. Dr. por një seri 185 . vizionet dhe agjendat e globalizimit. politikat. nuk është aq vështirë të jepet përgjigje. Tregu është funksional dhe më i zhvilluar. porashtu. parqitet nevoja për sisteme të informacioneve. Marketingu ndërkombëtar kaq qasje të drejta sa i përket kornizës së qëllimeve dhe të strategjive. duhet kuptuar qartë se “gobalizimi nuk është një proces i vetëm. Për të depërtuar në mjedise të shumta. të ndërmarrësive që nuk përkufizohen vetëm brenda përbrenda kufijve vendor. përkatësisht fuqia blerëse. me biznese atraktive. në grupin e kundër globalizimit. Cila nga këto kahe është më prioritare. kulturat. ndërsa të grupi i kundërshtarëve. të cilët i besojnë këtij fenomeni. Kur bëhet fjalë për tërë procesin. siç rrjedhin deklarimet për publikun e gjerë. Zhvillimi i procesit të globalizimit përballet me përkrahës. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Krijimi i mundësive për bashkëpunim sa më të gjerë në mes shteteve. madje i formave tjera të bashkëpunimit. procesi mund të zhvillohet me kolorite të njëanshme dhe jo aq të dobishme. të cilën në çdo pikëpamje i mbrojnë filozofitë. Kërkesat mund të jenë të përmbushur nëse të klientët kombinohen fuqia blerëse dhe gatishmëria për blerje. për t’i kënaqur sa më mirë kërkesat e konsumatorëve. mbështetës të denjë. pa e kuptuar dhe pa dashur ta kuptojnë këtë proces. duke i veçuar ecurit e ndërlidhura me efektet që do t’i shënojnë kompanitë. Është reale të theksohet se tendencat për zhvillim i bëjnë të mundshme dhe të realizueshme ndërmarrjet të cilat kanë krijuar potencial dhe imixh në shumë mjedise të botës. siç ndodh eedhe me intensifikimin e marrëdhënieve ndërkombëtare në kuptim të gjerë. si dhe për t’i dinamizuar prirjet për zhvillim të subjekteve ekonomike. në anën tjetër. Politika e tij përkufizohet në eliminim e mundshëm të barierave në mes të tregjeve. pa dyshim procesi i globalizimit do të ishte më se i dëshirueshmi për të gjithë. Pa qenë të zhvilluara ekonomitë.

Skeptikët meditojnë se nç ç’shkallë do të jetë në gjendje procesi i globalizimit t’i zgjidhë apo t’i zbutë këto probleme. është proces i pashmnagshëm dhe i pakthyeshëm.XX. ndërsa 25 vjet më vonë shperpjestimi merr përmasa drastike 74:1. pa dalë në skenë zyrtarisht globalizimi.. miliardë sa ishte në vitin 1987. në vitin 2015. Dr. skeptikët shfaqin bindjet se intensifikimi kulturor mbarë botëror..9 miliardë njerëz. Procesi i globalizimit ecën dhe zhvillohet nga një sërë vendimesh politike. 124. I marrin për bazë të dhënat e publikuara në OKB. ish presidenti i SHBA-ve Bill Clinton thot: “Sot ne duhet të përqafojmë logjikën e paepur të globalizimit – që çdo gjë duke filluar nga fuqia e ekonomisë sonë e deri të siguria e qyteteve tona.363 milionë në vitin 1999). nga 1. mund të përmenden disa gjëra që janë të evidencuara dhe ilustrative. . Optimistët llogarisin me optika dhe formula tjera. apo institucion”.45 Është një karakteristikë tjetër se ky proces. Skeptikët gjithnjë shërbehen me shifra e fakte pesimiste.asnjë qeveri. numri i njerësve në përmasa ndërkombëtare që jetonin posht nivelit të varfërisë. 186 . Pas përmbylljes së epokës së lftës së Ftohtë.. siç thot Robert Hormats. Po ashtu. por janë të zhvilluara. Lidhur me këtë. Ndërkaq.558 milionë $) se sa GDP e Danimarkes (174. Gjërat e tilla dalin sheshit nëpër protestat që organizohen me rastin e Samiteve që eksploron dhe trajton globalizimin. ndonëse ka mbëshettës dhe kundërshtarë.. varet nga ngjarje që ndodhin jo vetëm brenda kufijve tanë. në vitin 2002 dhe 2003 ky numrë shtohet në 1. me kërë shkallë të varfërisë do të ballafaqohen 1. që nga viti 1990 TNC-të kanë mbuluar70% të tregtisë botërore. individ. Në kontekstin e qasjeve optimiste dhe skeptike. “Bukuria e madhe e globalizimit është që askush nuk e ka të nën kontroll. Në këtë mënyrë TMC-tëjanë bërë aktorë shumë të rëndësishëm që ndikojnë në ecuritë politike. Nëse vazhdohet me këtë trend. krijon bazë reale për rezistencë dhe jo tolerancë. Korporatatshumëkombëshe i kontrollojnë një pjesë të tregjeve dhe i rivalizojnë pushtet në shtetet-kombe. Globalizimi është proces për liberalizimin dhe integrimin e tregjeve (Liberalizim + Integrim = Globalizim). f. ekonomike dhe sociale të shumë vendeve. Pra. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR procesesh që veprojnë njëkohësisht dhe në mënyrë të pabarabartë në disa nivele dhe në diemnsione të ndryshme”..Prof. Interaksioni në mes marketingut ndërkombëtar dhe globalizimit 44 45 Ibid. askush nuk përgjigjet për globalizimin. Ka mendime se globalizimi politik është duke levizur drejtë demokracisë kozmopolite. dallimi në mes të zhvilluarve dhe të pazhvilluarve ështe 44:1. Ibid. Në dekadën përmbyllëse të shek. me të cilat shihet se në vitin 1973. Shumë kompani tjera i tejkalojnë me të ardhurat e tyre Bruto Produktin Vendor të disa shteteve që nuk aq të mëdha.5 milardë.Globalizimi është i pakthyeshëm”. por në kufij të vendeve që janë në gjysëm tjetër të botës.54. f. madje ai politik dhe ekonomik.Bie fjala kompania General Motors ka më shumë shitje (176. 4. porse invetimet e tyre të huaja i kanë shtuar përafërsisht me 15%. shëndeti i popullit tonë.44 Qasje pozitive për hiperglobailtët është të menduarit se me këtë proces ndërtohet Rendi i Ri Ekonomik dhe Shoqëror Botëror.

Në këtë rrafsh. mirëpo. me të gjitha specifikat që i kanë. te marketingu ndërkombëtar sfidat janë më të mëdha. Marketingu ndërkombëtar kryen funksionin e plasimit të informacioneve rreth ofertave. ndërmarrjet. në planifikimin dhe modelet për zbardhjen s shumë problemeve që janë prezente në mjediset e ndryshme të botës. gjithmonë nëpërmjet përmbushjes së nevojave dhe kërkesave të konsumatorëve. Një punë fitimprurëse në këtë drejtim e kryen marketingu. Derisa globalizimi mund të konsiderohet në mënyrë figurative si një tajfun që s’ka të ndalur. Interaksioni në mes marketingut ndërkombëtar dhe globalizimi shfaqet edhe në fushën e ndryshimit të sjelljeve të konsumatorëve. perspektiven e tyre. të cilët me kërkimet e tregut. Të dyja këto koncepte janë të lidhura me tendencën e krijimit të një rendi të ri ekonomik. rrugëtimi i tij është i paraparë apo i paparaparë njësoj. konkurrencës. ngase aktivitetet janë parciale. si kur është fjala për konsumatorët. Dr. Marketingu mund të konsiderohet me rol prijës të gjurmuesit. Marketingu hap rrugë dhe ndërton strategji. Marketingu prej instrumenteve të miksit e ka edhe promocionin. me operativë konkrete. tregtarëve dhe konsumatorëve kudo që ndodhen. madje nganjëherë me madhësi masive. ndërmarrësit objektivat e veta. kurse për globalizimin një shtresë tjetër e vendimmarrësve. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Marketingu ndërkombëtar dhe globalizimi kanë një pikë të përbashkët: shtrirjen në përmasa ndërkombëtare. për gjendjen në treg. nga fakti se klientët mund të jenë të rëndësishëm nëse nuk janë aq të varfër dhe 187 . metoda. duke zbatuar teknika. Me rëndësi se promocioni mundëson komunikimin masiv në mes prodhuesve. Në tërësinë e aktiviteteve veprimet e marketingut ndërkombëtar janë të planifikuara. për të gjetur subjektet. në strategjitë e tij. shënohet hyrja në fushën e sukseseve. Është vështirë të thuhet se cila sferë. ndërkaq globalizimit këto aktivitete i krijojnë hapësira të depërtimit dhe të veprimit. Ecuritë e globalizimit nuk bëhen në mënyrën kuturu. Ky instrument është tepër funksional në zgjerimin e politikave dhe platformave të globalizimit. Globalizimit i krijohen mundësi të penetrimit tek shtresat më të gjera. Po të vështrohen nga teoria dhe praktika e pikës kritike të rentabilitetit. madje për futurologjitë dhe perspektivat. për investimet. ku në mënyra vetjake ndikimet janë të ndërsjella. qeveritë dhe qytetarët në përgjithësi. strategji. me parapërgatitje dhe përgatitje. Marketingu ndërkombëtar dhe globalizimi kanë edhe tangenta tjera të përbashkëta. përkatësisht efektet e marketingut ndërkombëtar dhe të globalizimit (të prezantuara mundësisht nëpërmjet drejtëzave). ndërsa globalizimi realizon objektivat që dalin nga ky fenomen. me ekspertët e vet. të institucionet. strategji. për të ndikuar në sigurimin e mbijetesës së kompanive. Marketingu ndërkombëtar i paraprinë aktiviteteve të globalizimit. të ndërlidhura me ndërmarrjet konkrete.Prof. aty ku pikëtakohen vlerat. me segmentet e zgjedhura. me fjalë tjera për marketingun në fokus janë konsumatorët. me të cilat vendimmarrja bëhet e qëndrueshme. por me shestime. me kundërshtime. për të eskaluar në popullsinë e përgjithshme. vijnë deri të informacionet optimale dhe relevante. marketingu ndërkombëtar më tepër i adresohet çështjes sociale. Procesi i globalizimit begatohet duke u mbështetur në analizat e marketingut ndërkombëtar. me tregjet e synuara. e marketingut ndërkombëtar. grumbullojnë informacione. për të marrë vendim klientët për blerje të produkteve dhe të shërbimeve. apo e globalizimit janë shtytës dhe nevojtarë më të mëdhenj të implementimit të promocionit. apeleve dhe mesazheve. Nuk mund të thuhet se globalizmi nuk përballet me sfida. Hulumtimet. të marketingut. globalizimi veprues në rrafshet që situatat janë të mundshme dhe më shpejt arrihen efektet.

Marketingu ndërkombëtar e mundëson internacionalizimin e biznesit. globalizimi. mbi të gjitha kanë interaksione të shumta. për stabilizimin e tregut sipas ligjeve të ekonomisë së tregut. si dhe qëndrimi sa më i gjatë në to.Prof. mungon. prandaj edhe mundësia për gjëra kaq të përbashkëta dhe të ndërlidhura. interesimi për të dy këto filozofi edhe për një kohë të gjatë do të jetë prezente dhe dominuar tek korporata e mëdha. Ndërmarrjet e vogla dhe të mesme stimulohen nga aktivitetet e marketingut. Marketingu ndërkombëtar preferon dhe gjen forma dobiprurëse të ndryshimit të situatave. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR kanë fuqi të mirë blerëse. aftësohen për punët që i ushtrojnë. të karakterit shumëkombësh dhe transnacional. nuk kanë treg absorbues të mjaftueshëm. për të cilat krijohet mundësi reale për ardhmëri më të sigurt të rritës dhe të zhvillimit. është imperativ dhe nevojë e patjetërsueshme e bashkëpunimit. Do të ishte me rëndësi të madhe që në këto procese të ruhet identiteti edhe i pjesëve të vogla dhe të mesme. Koncepti i marketingut ndërkombëtar dhe i globalizimit. por edhe në shumë çështje dhe segmente tjera. nuk është çdo gjë në jetë vetëm biznes. të manaxhimit e tjerë. ka domethënie më të gjerë sesa marketingu ndërkombëtar. marketingu në mënyrën më konkrete dhe precize është një funksion shumë i rëndësishëm i globalizimit. Së këndejmi. sepse janë të karakterit ndërkombëtar. Bizneset kanë ligje që më së paku i njohin kufijtë. Në rrjedhat e globalizimit nuk mund të përshihen premisat e imtësuara siç ndodh në marketingun ndërkombëtar. 188 . mund të jenë në gjendje të mbijetojnë edhe në kushtet e globalizimit. konventa dhe strategji të përbashkëta. edhe koordinatat mund të konsiderohen të përbashkëta. për konsumatorët lojalë. prandaj gjetja dhe hyrja në tregje të huaja. Synimi i tyre është që nga e ndara. Vet natyra e këtyre koncepteve ka përbërje të ndryshme. ngase sikur i hap rrugë se në cilat segmente mund të depërtojë më shpejtë. duke u mbështetur faktin se as një vend. Shkallëzimi i ndërkombëtarizimit të bizneseve është dinamikë për penetrim në tregjet e huaja të synuara. ndonëse me një qasje të “gllabërimti”. madje as shtetet më të pasura dhe më të zhvilluara nuk i kanë të gjitha resurset. Një ndryshim duhet të merret parasysh. nuk mund të kuptohet se nëpërmjet marketingut ndërkombëtar dhe globalizimit arrihen marrëveshje konkrete. Marketingu ndërkombëtar ia lehtëson furinë e globalizimit. Në aspektin e internacionalizimit. synimeve që tangojnë. Mirëpo. të ndërtohet e përbashkëta. janë të varur nga përparësitë komparative të vendeve tjera. të ndërtimit dhe të afirmimit të imixhit të produkteve dhe të ndërmarrjeve. mund të inkorporohen në proceset e marketingut dhe të globalizimit. Edhe globalizimi penetron në ndërmarrjet e vogla dhe të mesme. Globalizimi nuk ka nevojë t’i dallojë sistemet dhe liberalizimet. si synime të qëndrueshme për funksionimin e sigurt të ndërmarrjeve. Kësisoj. i përvetësojnë standardet bashkëkohore teknike. Vetëm ato që bashkëpunojnë në mes veti. Meqë dalin pikërisht nga ky resurs i fuqishëm. Përfundimisht mund të thuhet se në suazat e interaksioneve. globalizimi nuk përkufizohet vetëm në biznese. Është kjo çështje tejet pozitive. parcialja. Mirëpo. por me valën e vet të pashmangshme rrënon statujat që nuk mund të qëndrojnë para tij. Realisht. Dr.

madje ato agregate. është proces dinamik.Prof. nëpër planifikimi strategjik mundëson shestimin e trendve dhe të parashikimeve. Ndryshimet që janë shënuar në periudhat e kaluara. Struktura dinakime e zhvillimit përson ndryshime sipas sektorëve. që nga viti 1960 diversifikohet prodhimi dhe në veçanti transferi teknologjik. si në teori. në kërkesat individuale. Marketingu ndërkombëtar dhe efektet e globalizimit Marketingu ndërkombëtar. Pjesëmarrja në bruto produktin shoqëror (?) prej 15%. për t’i ndjekur ndryshimet në shoqërim në treg. sa ishte në vitin 1960 shtohet në 25% në vitin 1985. Dinamizimi i marketingut ndërkombëtar është i domosdoshëm. shtetet në zhvillim kanë shënuar normë më të lartë të zhvillimit në krahasim me shtetet e zhvilluara gjatë Revolucionit industrial. të njohura dhe potenciale. Megjithatë. Dr. në vëllim dhe në cilësi. ashtu edhe në praktikë. sidomos pas Luftës së Dytë Botërore. janë të shumta. I vënë në spikamë ecuritë e realizuara në periudhat e kaluara nëpër ndërmarrje dhe në planin global. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 5. ndërkaq. Tregtia botërore është zhvilluar më shpejtë sesa prodhimi. Që nga viti 1850 e deri në vitin 1980. 189 .

... barteri dhe countrade bëhen veprimtari më të shquara.. Në vështrimet e tij..46 ... venë në spikamë se botën e sotme e formësojnë dy vektorë: teknologjia dhe globalizimi. Kjo ishte qasje individuale në inkorporimin e rrjedhave të biznesit ndërkombëtar. Ndërmarrjet amerikane favorizonin investimet direkte (të drejtpërdrejta) në botën e jashtme.. për invetsime të drejtpëdrejta dhe për eksporte.....konkurrenca e fortë. Globalizimi i tregut dhe konkurrenca globale Lidhur me globalizimin janë bërë dhe bëhen studime dhe analiza të shumëllojshme.. me politika të kombinuara. kanë ndikuar shumë faktorë.... 6. Çdo dekadë mund të karakterizohet dekadë e veçantë strategjike. . . globalizimi i tregut është fenomen i datës së re. Në kushtet që paraqiten në skenë ndryshon dukshëm situata e importeve dhe e eksporteve më të mëdhenj.shtimi i barierave për shkak të konkurrencave (?). Britania e madhe qëndronte si në mes tyre.... të globalizimit të tij. 46 BR…. veçanërisht të SHBA-ve ishte vlera e lartë e dollarit. 190 .. Marketingu ndërkombëtar mundëson globalizimin e industrisë.ndryshimet teknologjike. në kuptimin real. Është kjo periudhë e zgjerimit dhe hapjes së tregjeve të reja. ndryshojnë raportet globale.. ndër të cilët mund të veçohen: .. . Priejtare dhe të tipit lider kanë qenë kompanitë amerikane. Në shtimin e ndërkombëtarizimit të biznesit. . Si përikënisje dhe diferencim i zhvillimit të disa shteteve.. Vijnë në shprehje kurset e forta të disa valutave... Gjermania dhe firmat japoneze ishin më tepër të pëcaktuara për eksport e jo për investime jashtë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Kjo periudhë mund të quhet etapë e shtimit të internacionalizimit të biznesit në realcione ndërkombëtare. Theodor Lewitt. që përfshin periudhën e viteve të ’80 (dekda e nëntë e shek.. sidomos i elementeve parciale. deficitet në bilancin tregtar dhe të pagesave shfaqen në shumë vende. Në dekadën pasuese..ekonomia e vëllimit... Përkundër një shfaqje më të hershme.Prof. Dr.XX).... si dhe klima globale tregut. . Në periudhën e viteve të shtatëdhjeta shtetet e OECD-së kanë pasur rol dominant në tergtinë ndërkombëtare.

.Prof. në vendet e zhvilluara dhe të pazhvilluara. . në krijimin e mundësive për funksionimin e tij. me çka mund të kuptohet se nuk ekziston diferencë në me produkteve për tregun vendor dhe për tregjet e huaja.47 Në përcaktimin e globalizimit.. por që kjo është kreiruese e produkteve. Prodhimi për nevojat e tregut botëror bëhet logjika e vetme ekonomike. modifikimi i tyre. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Globalizimi shtrihet dhe zhvillohet në relacionet si në vijim: 1. 3. Produktet dhe shërbimet destinacionin e kanë për në tregjet e huaja. shkenca.. 191 .. Kur është fjala për globalizim të tregut dhe konkurrencë globale... Bashkimi Evropian dhe SHBA me Kanadanë). ndikojnë shumë faktorë.. 2. janë të varura nga niveli i teknologjive. Ndërkaq. Dr. Teknologjia është forcë universale. disa autorë janë të mendimit se në përcaktimin e globalizimit dhe të rrjedhave të tij.. por paraqet një larushi të kaheve dhe të veprimeve.. si e tillë e intensifikon krijimin e tregut botëror dhe global Sjelljet e konsumatorëve. moderne. i kreiruar nga mjetet. janë të ndikuara nga produktet dhe teknologjitë. Vendet e zhvilluara dhe vendet e Evrops Juglindore. . Teknologjia. pa dyshim. Në përgjithësi. edhe po të dëshirojnë në mënyrë të 47 BR…. Produkte të pranuara mund të jenë ato që janë krijuar nga teknologjitë e përsosura.. globalizimi nuk është proces i unifikuar dhe një kahësh. më të rëndësishmit janë këta dy faktorë: 1.mbështetje në strategji të reja.. Përhapja e tyre nuk njeh kufij. globalizimi në këtë plan mund të vështrohet si: . Tregu vendor është pjesë përbërëse e tregut ndërkombëtar. Secili treg është pjesë e tregut botëror.. 2. Lindja e produkteve të reja. Homogjenizimi i sjelljeve të konsumatorëve.. rinovimi. dita me ditë shënohen homogjenizime në strukturën e tyre. . Ndërmarrjet kudo që ndodhin dhe operojnë kanë nevojë për teknologji të avancuar. “Marketingu global ka relacione më të mëdha të ndonjë kategorie industriale se sa të tjetra. Prandaj. mundësisht stimulohen nga Qeveritë. .mënyrë e re e të menduarit për biznes.. Faktorët përcaktues të globalizimit Procesi i globalizimit nuk s[shtë relevantë dhe i njësojshëm për të gjitha produktett dhe industritë. “Nacionalizmi ekonomik” nuk është i çrrënjosur. si rezultat i karakteristikave të produktit.. mirëpo. brenda grupacionit të vendeve të zhvilluara në kuadrin e Trijades (Japonia me shtetet satelite përreth. 7.. Produkti (teknologjia) dhe. Ekonomitë nacionale mbrohen. e më pak të tregut”.mbështetje në supozimet për biznes të suksesshëm. Teknologjia është produkt.

Afirmimi i shërbimeve (një përcaktim dhe rezultat i avancimit të shërbimeve. 192 .globalizimi i tregut.. për të gjetur leverdi sidomos firmat me renome ndërkombëtare. . Globalizimi: përparësitë dhe të metat Globalizimi mund të eksplorohet me një mori përparësish dhe me veçori më të pakta që janë refleksione të të metave. 8. duke u mbështetur në moton “Mendo globalisht.. . Mbështetja e produkteve të ndryshme që prodhohen në shtete të ndryshme. 3. . 6. nuk kanë kanë mundësi t’i ndalin bashkëpunimet. vepro lokalisht”). të cilat kanë përparësi në krijimin e GDP-së. përmbushjen e nevojave materiale dhe psikologjike. Konkurrenca e fortë e çmimeve (në kahe të zvogëlimit të kostove dhe çmimeve të ulëta të shtijes. të cilat kanë mundësi të investojnë nëpër mjediset fitimprurëse). përkatësisht në përmbylljen e shekulli dhe të mileniumit të lënë pas. ndikimet në sjellje. 4. Në këtë drejtim.. Shfrytëzimi i resurseve botërore (natyrore dhe humane.. sepse në produktin e importuar gjejnë kënaqësinë. 7.. Formësimi dhe zhvillimi i dminimit të këtij procesi mund të vlerësohet nga efektet që arrihen prej tij. prandaj racionalizimi i kostos mund të bëhet deri në kufirin rigoroz që nuk cenohet cilësia e produktit).Prof. 9. Në dekadën e fundit. por që duhet të prodhojë për tregje të ndryshme. për distribucion.globalizimi i ndërmarrjes. XX) e këndej. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR pathyeshme. Është e nevojshme të dihen raport në mes marketingut ndërkombëtar dhe të proceseve të mësipërme globale të tregut. për biznese sipas degëve e sektorëve e tjerë). Rëndësia e cilësisë (cilësia është atributi themelor i produktit dhe i shërbimit. Evrpoa. të cilat mbështetjen e kanë në këto karakteristika: 1. Dr. 5. në punësim e të ngjashme). . ndërgjegja kombëtare në fushën e biznesit dhe të konsumit është e ndërlidhur me profitin (për ndërmarrjet) dhe me përmbushjen në mënyrë optimale të nevojave dhe të kërkesave (për konsumatorët). Globalizimi mund të thuhet disenjohet posaçërisht që nga vitet e tetëdhjeta )dekada e nëntë e sjek. utilitetin.konsumatori global. duke e pasur për bazë ruajtjen në mënyrë rigoroze të cilësisë). nuk është imponim për konsumatorët. Partneriteti strategjik (Aleancat për furnizim.industria globale. Centralizimi i decentralizuar (secili vepron në ambient të lokalizuar. Fokusimi i tregut të Trijades )SHBA me Kanadanë. Përcaktimi për blerje është dëshirë vetjake. Japonia me shetet e Lindjes së Largët). Efektet reale të globalizimit janë: . Krijimi preventiv i produkteve globale. pikërisht nga fuqizimi i marketingut dhe fuqizimi i interaksioneve në mes këtyre dy procesveve. Fillimisht duhet theksuar se pothuaj se asnjë proces. marketingu vërshon edhe më tepër. 2. Marketingu ndërkombëtar zgjedh dhe zbaton strategji të suksesshme. të blerësve.

. Mangësitë vështrohen nga këndi i një konkluzioni se ky proces nuk është i përkryer.bazë për nxitje të zhvillimit. . ku jazi në mes të zhvilluarve dhe të pazhvilluarve zgjerohet gjithnjë e më tepër. Paraprakisht duhet pasur të qartë se përcaktimet ideologjike. për t’u kuptuar si duhet. Sa do që propagandimet dhe promovimet mund të kenë dozë të pritjeve të favorshme.Prof. Nga vlerësimi mundësisht analitik i këtij procesi. për keqësimit e mundshëm të standardit jetësor. i kyçjes së suksesshme në procesin e globalizimit është shkenca. 193 . . dituria. me çka rrjedhat e zhvillimit eliminojnë subjektivizmat dhe politikat partikulariste. Dituria mund të jetë pronë e çdo kujt. është e nevojshme të shqyrtohet nga shumë aspekte. Të dobëtit përpliten që të sigurojnë mbijetesë. është në masë të madhe i pakuptueshëm dhe pritet me ankth në shumë mjedise. mundësisht të përparojnë edhe më tepër. Nga kjo prizmë. të cilat shprehin shqetësimet për humbjen e vendeve të punës.konsiderohet se nuk ekziston program gjithpërfishirëse me vizione të përmbledhura dhe analitike. me intensitete të ndryshme penetron në të gjitha mjediset. me metoda deduktive dhe strategji të zgjedhura që ofrojnë zhvillim afatgjatë dhe të qëndrueshëm. ndërsa të fuqishmit që të mos i humbasin pozicionet e arritura dhe. nuk shpijnë deri të kuptimi real i këtij fenomeni. sa që edhe kur janë në pyetje gjërat e pjesërishme apo jo aq të avancuara. të ndërtimit të mirëqenies së popullsisë është dituria. por që duhet të kultivohet nëpërmjet të mësuarit.mund të quhet konkurrencë mbi konkurrencat. Mangësitë. me çka nënkuptohet se lidershipet e kompanive dhe të institucioneve politike në përgjithësi. megjithatë është i pranishëm skepticizmi të një masë e madhe e popullsisë. dalin në shesh edhe dobësitë që e ndjekin atë. Dr.është proces që mbjell frikë dhe shpresë njëkohësisht dhe në këtë mënyrë mobilizimi i përgjegjësve. duhet të kuptojnë se çelsi i zhvillimit.është proces i fuqishëm dhe gjithëpërfshirës. sektare. Përparësitë e procesit të globalizimit reflektohen në këto çështje: . të inateve e tjerë. Me rëndësi është që anët pozitive të peshojnë më tepër kundrejt anëve negative. ato janë pjesë përbërse e globalizimit. të dobëtit e të fuqishmit. të mëdhenjtë e të vegjlit. Ekzistojnë edhe përparësi tjera. . Globalizimi.shfaqja e këtij fenomeni bëhet në një situatë plotësisht të pavolitshme në ekonominë botërore. në të gjitha fushat më vitale të shoqërisë. Edhe me një koordinim rrjetor të shumë fenomeneve. të cilat në të shumtën e rasteve janë të kuptimit parcial. nuk është lehtë të zbardhen të gjitha ecuritë që e kompozojnë organizmin e tërësishëm të globalizimit. të përvetësimit të standardeve tekniko-teknologjike dhe të manaxhimit sipas normave të të zhvilluarve. Ndër mangësitë e globalizimit radhiten këto: . që do të thotë se gradualisht. ngase i sensibilizon të gjithë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR asnjë dukuri nuk është i përmbushur vetëm me dafina. ndërdija në përgjithësi do të jetë më e mobilizuar. globalizimi duhet të shikohet si çështje komplekse. religjioze. .meqë nuk mudn ta kontrollojë dhe dirigjojë askush. është një dukuri e tipit madhor. të metat e globalizimit mund të evidencohen sipas grupimeve të klasifikuara me rangim të pa prioritetshëm.

të cilat reflektojnë huti. . Dr. Në politikën e investimeve duhet shikuar mundësinë për këndelljen e konsumatorëve. që nuk janë të tanguar me tregje të huaja. kur dihet se ligj themelor i biznesit është profiti. mjegull dhe deklarime paushalle të kompetentëve nëpër vende të cilët më tepër i preokupon mbajtja nën kontroll të çështjeve sociale. aftësimet dhe programet mësimore nëpër institucionet shkollore dhe universitare janë në disproporcion me kërkesat që dalin nga përmbajtja e globalizimit. që në mënyra të caktuara vazhdohet me poltika dhe koncepte të vjetruara. të cilët nëpërmjet punësimit dhe realizimit të ardhurave mund të jenë aktiv në treg. Nëçdo mënyrë bëhen 194 . preokupimi vetëm për të fituar i varfëron edhe më tepër shtresën e popujve që nuk kanë mjete për jetesë dhe kështu krijohen pakënaqësi. e cila do të orientonte aktivitetet. . të cilat nuk mund të limitohen vetëm nëpër vende ku ndodhin problemet. ngase posedojnë fuqi blerëse. 10. . Realisht. pothuaj se nuk ka sektore në kuadrin e ekonomisë. që në çdo kohë mund të jenë llavë vullkani. Në vendet e pazhvilluara së pari duhet të kuptohet domethënia. Roli i marketingut ndërkombëtar në internacionalizimin dhe globalizimin e ndërmarrjeve Në kushtet bashkëkohore. në kuadrin e të cilave e kanë domicilin kompanitë.. është koha t’i ndryshojnë sadopak politikat zhvillimore.interesat mund të jenë të adresuara në fusha dhe bartës më të ngushtë subjekteve kreiruese. por as në lëmenjtë joprofitabil. por edhe tregjet ngelin të pazhvilluara.pritjet e papërgatitura janë vetëm iluzione. . për t’u forcuar të fortit në kurriz të punës dhe diturisë së tyre. realisht. kur në skenë është paraqitur dhe dh vepron globalizimi. e programeve të zhvillimit nuk është e manaxhuar nga ndonjë qender botërore. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR .politika e investimeve. struktura dhe domosdoshmëria e globalizimit.Prof. por mund të kenë reperkusione rajonale e më gjerë. por politik dhe social. duke i respektuar normat që dalin nga njerëzimi e që janë në funksion të përmbushjes së interesave të njerëzimit anekënd botës. trajnimet. ngase themelet e zhvillimit qëndrojnë mbi programet dhe strategjitë e kompanive të mëdha. ashtu siç është e siç do të jetë. për të qenë në gjendje që ballafaqimet të jenë të qëndrueshme dhe dobiprurëse. . Marketingu ndërkombëtar. supozime dhe shqetësime. edhe pse një e gjë e tillë gati është e pamundshme. Krijimi harmonik i viseve të zhvilluara në botë krijon stabilitet jo vetëm ekonomik. Alokacioni i investimeve nga firmat e mëdha multinacionale dhe transnacionale iu paraprin sukseseve të procesit të globalizimit. gllabrimi nga ky proces do të jetë kafshatë që do t’i zënë frymën edhe të të zhviluuarve.përgatitjet. i pranueshëm. Në të kundërten. Të zhvilluarit në këtë kontekst.nuk ekziston garanci e përgjithshme. më saktësisht me globalizimin. por edhe të eksploatimeve të resurseve të të pazhvilluarve. duke gjetur mundësi të ndryshimeve të situatave tepër shqetësuese në sferën e të pazhvilluarve. Procesi i globalizimit duhet të kuptohet drejt. si dhe të politikave qeveritare. madje as në planin teorik se me çka do të shpërblehen ata që me dëshirë rreshtohen në procesin e globalizimit. të koncentruar kryesisht në pjesën jugore të planetit. meqë e kanë më lehtë dhe ky proces për ta është shumë më i kapshëm. duke e pas në fokus konsumatorin duhet të jetë model në zhvillimin e globalizimit.kreatorët e globalizimit janë spontan.

Nëse asgjë tjetër. kështu i vejnë në funksion barierat e mundshme. pasi që duhet siguruar investime voluminoze. Konkurrenca nuk mund të përkufizohet veçëm në ekonomi. . dr. të mallrave. të cilat në mënyrë interaktive dhe interdisiplinore ndërtojnë konglomerate që janë shtytëse për përparim në çdo pikëpamje. Osvrt na proces globalizacije i razvoj menaxhmenta u svetu.48 I. Në të janë analizuar tri tërësi: qasjet e manaxhimit.Prof. Mile Jovic.Konkurrencën.Për ndërtimin dhe mabtjen e konkurrencës në nivel. pa marrë parasysh në deklarimet dhe politikat e vendeve të caktuara. të cilat përkundër liberalizimeve të proklamuara. janë bërë të njohura.Të arriturat teknologjike dhe ndryshimet në këtë fushë janë të shpejta që për ndërmarrjet e orientuar për në tregjet e huaja paraqitet problem permanent. ngase ato janë të shtrenjta (gjithnjë më të shtrenjta) dhe ndërmarrjet e kanë vështirë të jenë gjithnjë në hap me kohën. si një proces i domosdoshëm për globalizimin e tyre. janë sfida të pomohueshme për internacionalizimin e bisneseve. të punësuarit dhe kontributi shoqëror. Studimi i bërë në Japoni. 195 . të koncepteve anekënd globit. . disproporcioni në resurse e diturive dhe të shkencës. 34. E prof. Arsyet për qasjet dhe orientime të tilla tash më shumë se kurdoherë tjetër. e orientuar posaçërisht në relacione ndërkombëtare. Qasjet e manaxhimit Çështje të ndara Ndërmarrjet e (pojedina) orientimit klasik (Business oriented) -proklamimi i kontributit 48 Ndërmarrjet me PROMBLEME TË orientim të ri RËNDËSISHME (Citizenship Oriented) proklaimi i Stevan Vasiljev. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR përpjekje për ndërtimin e rrugëve pa barijera për qarkullimin e kapitalit. të njerëzve. të statuseve. .Ranko R. Dr. Beograd. por ajo është e ndërlidhur me fusha tjera. në mënyrë jo aq transparente ruajnë vellon për fshehjen e transparencës dhe. nëp Librin Izazovi mendzmenta i marketinga u globalnon okruzenju. të ideve. fenomen ky që është bërë forcë komplekse. të financave e jerë. ndikim të madh kanë ekonomitë e shkallës. ku Lidhja e ekonomistëve në Komitetin e emërtuar “Cilësia e jetës dhe çështjet e konfliketev me konsumatorët” ka vënë në pah shumë gjëra që kanë të bëjnë tendencat e kalimit nga orientimi klasik i ndërmarrjeve në orientim të ri. të ndërmarrjeve dhe të prosperitetit të tyre në rrafshin e globalizimit. të implementimit të strategjive.Jo stabiliteti politik dhe zgjedhja jo adekauat e çështjeve të shtetësisë. në red. si dhe njohuritë për përdorimin e teknologjive të sofistikuara. për ndërmarrjen barierë dhe pengesë mjaft e rëndë janë shpenzimet e kërkimeve. për hyrje dhe mbetje më gjatë në tregjet e synuara. 1998. . për manaxhim të marketingut. disproporcioni në investime. dr.Vështirësitë për penetrim në tregje të huaja dita ditës bëhen më të theksuara. Një prej çështjeve elementare është krijimi i mundësive për ndërkombëtarizimin e ndërmarrjeve. f. Mariçic. Goran Petkovic. gjithëpërfshirëse. duke instaluar dhe përdorë teknologji më të reja. Ato janë konotacion me: .

I Për të nesërmen Për kur? (ardhmërinë) Prioritetin më të madh paraqet mirëqenia e konsumatorëve anekënd botës. AKUMULIMI KAPITALI Kompanitë të cilat i përkufizojnë aktivitetet e veta në biznes. MARKETINGU NDËRKOMBËTAR kontributeve Shoqërisë nëpërmjet aktiviteve të veçanta Roli i korporatës Cilat janë limitet e nuk përkufizohet përgjegjësisë së vetëm në furnizim korporatës? të konsumatorëve Çfarë rëndësie me produkte dhe duhet t’i jepet nga shërbime. Dr. nuk do të ushtrojnë biznes të mirë nëse nuk janë të pranauara si kompani të “mira”. ALI JAKUPI Shoqërisë nëpërmjet punës ROLI KORPORATTËS I Roli i korporatës përqendrohet në furnizimin e konsumatorëve me mallra dhe shërbime Ekzekutimi dhe kryerja e punëve është detyrë e vetme e korporatës. Kompania nuk duhet të merr pjesë në zgjidhjen e çështjeve shoqërore.Prof. nuk do të jenë të afata të funksionojnë. por edhe kritikës në zgjidhjen e mjedisi? çështjeve shoqërore. Të punësuarit RAPORTI GRUPI/INDIVIDI Individët duhet të radhiten në grup Përkushtimi i kompanisë është tepruar Mbase do të ishte mirë të merren për bazë diferencat në mentalitet të punëtorëve sipas 196 . Kush do të fillojë Kompanitë duhet t’i me ndryshime? targetojnë tendencat e biznesit nga shtimi i pjesëmarrjes në treg në koekzistencën me kompanitë e huajanë vend të përjekjeve që ato t’i largojnë nga tregu. RAPORTET ME TREGJET NDËRKOMBËTARE TË CAKTUARA II.

kompania nuk do të duhej të PUNA (e vullnetshme) PA PAGESË ARSIMIMI /EDUKIMI Qëllimi i biznesit nuk duhet të jetë fitimi i drejtpërdrejt. Dr. dhe/ose e shfrytëzojnë pushimin vjetor). Çfarë të veprohet për të ashtuquajturat zonat bluNë mes biznesit (vetjak) dhe kontributit për shoqërinë PROFITI Pjesëmarrja e kompanisë në punë pa profit të dukshëm. Kontributi shoqëror QASJA Vetëm nëpërmjet punës Kontributi vetëm nëpërmjet punës më nuk është i mjaftueshëm. e kornizave ekzistuese shfrytçëzojnë mirë (shprehitë. Në Japoni rrethanat imponojnë që puna bërë vullnetare jashtë orarit (pa pagesë) të jetë e kurajuar dhe e lavdëruar. në zgjidhjen e së cilës duhet të involvohen Nëse kontributi është i përkufizuar vetëm në fushën (e ngushtë) profesionale.sh. kontributi është i mbajtur në interesin afatgjatë të kompanisë në kuptim të gjerë. ALI JAKUPI KOHA SHKURTËR PUNËS MARKETINGU NDËRKOMBËTAR vendeve të caktuara MË Nuk ka nevojë për Duhet Po ashtu. çka 197 . Arsimimi është brengë kruciale e shoqërisë. punojnë jashtë orarit pa pagesë shtesë. III. kohën e punës dispozitat e tjerë). është “tradhti”e kacionarit. Drejtoria e kompanisë nuk ka të drejtë të trimëron dhe lavdëron punën vullnetare të punëtorëve.Prof. Punëtorëve iu takon Duhet të ndërpritet të vendosin a praktika e punës pa dëshirojnë të pagesë jashtë orarit. Arsimimi është çështje e vendimit të Qeverisë dhe të familjes. duhet të E ndryshime nëse të vendosmërisht të merren për bazë punësuarit shkurtohet orari i dallimet e të shfrytëzojnë të punës me masat të punësuarëve nëpër gjitha përparësitë të cilat inkorporojnë vende të sistemeve ekzistuese edhe revizionet e ndryshme(?) (p.

kontributi i kompanisë për shoqërinë duhet të jetë i ngritur. Burimi:Izazovi menadzmenta i marketinga u globalnom okruzenju. ALI JAKUPI mirrej me këtë çështje.Prof. varësisht nga dinamika e procesit të globalizimit. do të jenë edhe më të intensifikuara. Ndryshimi i sjelljeve të ndërmarrjeve duhet të bëhet në këto drejtime (sipas Komitetit të sipërcekur japonez):49 . përveç funksioneve themelore për përmbushjen të nevojave të konsumatorëve. duke e ditur se shumë variabla të pakontrolluara janë prezente dhe veprojnë nëpër mjediset përkatës. . kompanitë duhet t’i përshtaten mjedisit. duke harmonizuar produktet e veta me dispozitat për ruajtjën e mjedisit jetësor dhe me dispozitat për cilësinë e produkteve.kompania (të punësuarit e saj) duhet që “me dëshirë t’i bëjnë fatlum njerësit e tjerë. Dr. padyshim. Duke u rrekur me ardhmërinë. do të ndodh me fushat që nuk janë specifike? Nuk është e Cila palë do të jaftueshmepreokupimi kordinojë tërësinë? me prombelemt nga mjedisi vetëm në rrafshin e biznesit të vet. 1998. p.sh. Draker konsideron se” përparësia konkurrente e vetme e vendeve të zhvilluara në ekonominë globale gjendet në 49 Po aty. Mjeti kryesor për depërtim në tregjet e synuara dhe përshtatje me mjedisin është dituria. Është kjo çështja më problematike. Beograd. PROBLEMET MJEDIST E Kompnaitëmund të dëshmojnë për problemet e lidhur me mjedisin. MARKETINGU NDËRKOMBËTAR edhe kompanitë. në masë sa më të madhe t’i kënaq edhe kërkesat dhe obligimet ndaj shoqërisë. 35.fisnikërimi në biznesin e kompanisë paraqet kusht për mbijetesë në perspektivë. . në pozicionin “forte”në funksion të realizimi të imixhit të dëshiruar dhe (përfundimisht). me një thenie metaforike të muzikës. f.të ndryshojnë “sjelljet” e vetaprezantimi (isticanje) i fuqisë deri të deri të sensitiviteti në biznes. autorët Draker dhe Senge i shfaqin mendimet e veta. f. por vetëm në rrafshin e biznesit të vet. Ndryshimet e ndërmarrjeve për t’u akomoduar me mjedisin. 198 .Kompanitë duhet që. . 3435. . Në çdo kohë. e në veçanti në kushtet e globalizimit.

1997.Prof. Rewiew. f. duke realizuar programet e veta dhe planet strategjike. Dr.” Ai diturinë e konsideron si një variabel dinamike. 3. të cilat penetrojnë në tregje dhe hapin rrugë për kontakte në mes ofertës dhe kërkesës. konceptet dhe aktivitete e veta i formëson në harmoni me forcën dhe tendencat që i kanë faktorët e mjedisit. mund të jetë e padobishme nesër. Dituria është madhësi e pamatur dhe e dinamizuar. të cilët gjenden në disa nivele të strukturës organizative të ndërmarrjes dhe të përgjegjësive të ndryshme. që i përgjigjen kohës dhe strukturës së konsumatorëve. nëse inicojnë aktivitetet e mbështetura në diturinë e krijuar brendapërbrenda ndërmarrjes. 199 . si një paraveprim drejt 50 “Loocing ahaed: implications of the presnet”. Ndërmarrjet janë më të suksesshme në kyçjen e proceseve të globalizimit. Harward. Strategjitë e internacionalizimit dhe të globalizimit të ndërmarrjeve Ndërmarrjet e orientuara për tregje të huaja. Këto aktrivitete shtrihen në këto nivele: 1. Ajo që është e përparuar sot. Sipas tij. në teknologji burojnë nga potencialet e shkencës. të diturisë. që pëson ndryshime të shpejta. 22. Në hap me kohën dhe me kërkesat që ndodhin në fushën e konkurrencës. sa do që i rëndësishëm të jetë. nesër është ingnoruese. Marketingu ndërkombëtar. 27. në harmonizimin me kushtet e mjedisve të ndryshme. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR 50 ofertën e diturive të punëtorëve. të mësuarit institucional krijohet në tri nivele të aktiviteteve të ndërlidhura në mes veti. Strategijski management: uskladjivanje preduzeca sa sredinom. Senge51 është i mendimit se në epokën e diturisë miti për lider.që e shton aftësinë dhe diturinë e njerëzve. Natyrisht. grumbullon informacione dhe sugjeron dhe referon për marrje të vendimeve të drejta. por që nuk ka zëvendësim me asnjë faktor tjetër. nuk është ky i vetmi faktor për zhvillimin e ndërmarrjeve dhe të ekonomisë në përgjithësi. 32. Zëvendësohet me grup të liderëve të rinj. mund të ndiqen vetëm me diturinë e avancuar. që ka domethënien e metamorfozës nga dija e sotme e përparuar. si një heroj i famshëm i izoluar në ndërmarrje. 2. Në vazhdimësi bënë kërkime. f.october. kërkimet – kërkesë e dispiplinauar dhe zbulim të diturive të cilat që shfaqen në teori dhe në metoda. 51 Po aty. të ndërmarrjeve prodhuese apo tregtare. faktikisht e bëjnë internacionalizimin e tyre. ndërtimin dhe afirmimin e imixhit të ndërmarrjeve dhe të produkteve të produkteve nëpër tregje të huaja të synuara e të zgjedhura. Nga kjo prizmë shikohet çfarëdo ndërmarrësie që ka për qëllim zgjerimin. shpërbëhet. e që atë e komandon nga lart. 11. spetember. punim në Izazovi mendzmenta i marketinga… nga uroti Momcilo Miljisavljevic. optimale. Strategjitë janë mjeti kryesor që mundësojnë arritjen deri të objektivi i parashikuar i ndërmarrjes. Roli i marketingut ndërkombëtar në internacionalizim dhe globalizimin e ndërmarrjeve mbështetjen e gjen në strategji adekuate dhe efektive. . praktika – e cila në organizata ndodh çdo ditë edhe kur krijohet know-how. f. krijimi i kapaciteteve . Business. për të sendërtuar rezultatetme aspiratat njerëzore dhe profesionale në periudha afatgjata. Ndryshimet në teknikë.

apo globale. (3) përveç shtijes fillon të prodhojë. Për shkak të ndonjë përcaktimi gati të përbashkët. Dhe kur ndërmarrja ka hyrë në një treg të huaj. Tregjet karakterizohen me nivelin dhe larushinë e konkurrencës. ndërmarrjet ose degët mund të jenë të natyrës globale dhe multinacionale njëkohësht. ndërsa kërkesën për për koordinim e ka më të dobët. përkatësisht dega. sipas disa vlerësimeve afro 90% të produkteve dhe të shërbimeve të teknologjive të larta prodhohen dhe konsumohen. përkatësisht dega në tërësi synon të jetë e karakterit multinacional.. 200 . konsiderohen se tregjet janë të ngjashme me njëri tjetrin.. një. ajo konsiderohet e përgatitur. ky koncept. me përvojë të duhur për penetrim edhe në tregje tjera.koncepti i internacionalizimit shkallë-shkallë të ndërmarrjes dhe. Në aspektin e etapave. (2) intensifikohet eksporti dhe hapen filialat jashtë për t’i kryer punët e distributerëve. atëherë atëherë dega ose kompania pretendon të jetë e karakterit global. Spring. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR globalizimit. por bashkësi e tregjeve të ndara e të pavarura. ose të ngjashme. ndërmarrja. Koncepti skandinav implikon tezën se tregjet e huaja janë të ndryshme kundrejt tregut vendor. por që megjithatë ndryshojnë nga tregu vendor. Koncepti simultan i internacionalizimit të ndërmarrjeve nuk i favorizon përvojat e arritura në një treg. por që tregjet janë bazë kyçe për produkt dhe sidomos kur është fjala për produkte të reja. f. sektori i ekonomisë i natyrës multinacionale.. të cilat i mundësojnë të kurorëzohen me sukses. Në kuptimin e tregjeve kyçe.52 Ndërmarrjet multinacionale dhe globale kaarketrizohen në saje të degëve që iu përkasin. ndërkaq. f. dy. Në këtë rast është me rëndësi të identifikohen faktorët të cilët determinojnë se a është kompania. (4) bëhen edhe më tutje investime direkte jashtë. 1987. deri në atë shkallë sa ndërmarrjet mëmë prodhuese të kenë selinë në mjedise të huaja dhe. Në kuadrin e Trijades. Koncepti i konkurrencës ndërkombëtare mbështetjen e ka paradigmën se nuk ekziston treg ndërkombëtar. f. Strategjitë janë të ndërlidhura me konceptet e internacionalizimit. Izazovi. kërkesa për përgjegjësi në tregun lokal. 10. Këta faktorë kanë të bëjnë me dy çështje kryesore. internacionalizimin e ndërmarrjeve e kornizon në pesë nivele: (1). . i mbështetur edhe në literaturë më të hershme. Në të kundërtën. sepse ka bërë investime për ndërtimin e kapaciteteve prodhuese jashtë.koncepti simultan i internacionalizimit ose i globalizimit. Lidhur me internacionalizimin dhe globalizimin e ndërmarrjeve vehen në përdorim strategjitë përkatëse. si dhe të konkurrencës në suazat. eksporti i produkteve nëpërmjet distributerëve. nëpërmjet diversifikimeve ndërmarrja bëhet e pranishme në më shumë tregje të huaja. atë janë të njëjta. Ky model mund të prezantohet në figurën e mëposhtme. prijetare janë tregjet e TRiajdes. kërkesës për trgeun lokal nuk i jepet rëndësi e dukshme. kur dega ose ndërmarrja i je[p rëndësi kërkesës për përgjegjësi lokale. Journal of Business Strategy.. Janë të njohura dy qasje dhe koncepte: . (5) investimet edhe më të mëdha. 52 Ohmae K. punim në librin Izazovi menadzmenta i marketinga…. pa dallime në përforcime. Kur intensitetin anon për koordinim më të fortë. Koncepti i internacionalizimit shkallë-shkallë është qasje e vendeve skandinave.. 38.Prof. Sipas këtij koncepti. kërkesat për integrim dhe dhe koordinimin e aktiviteteve dhe. Dr.”the Triad Word View” . 39 Vizatimi.

Prof. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Strategjitë për internacionalizimin dhe globalizimin e ndërmarrjeve dallohen në veçanti sa mund të gjenerojnë profit për kompaninë. 448.Formby. në “Izazovi menadzmenta i marketinga.XX.. Dr.. 201 .. ??? KREU XIX ROLI I MARKETINGUT NDËRKOMBËTAR NË NXITJEN E ZHVILLIMIT TË NDËRMARRJEVE 1. Në SHBA. Prentice-Hall Inc. Niveli i aplikimit të marketingut ndërkombëtar në ekonomitë e zhvilluara Në ekonomitë e zhvilluara marketingu bazik. f. Trategjitë globale dhe multinacionale STRATEGJITË MULTINACIONALE TREGU Ana seleksionuese e tregut PRODUKTI STRATEGJIA E PRODHIMIT STRATEGJIA E BIZNESIT RESURSET E harmonizuar me tregun lokal Fabrikat e locuara në tregjet e huaja Përshtatshmëria tregut të huaj STRAEGJITË GLOBALE Të gjitha tregjet të kyçura për produkt E standardizuar Fabrikat e locuara për të maksimizuar përparësitë konkurruese Strategjia unike me përshtatje të padukshme (të vogla) Furnitotorët nga mbarë bota Furnitorët nga tregjet e huaja DISTRIBUCIONI I përshtatshëm tregut I koordinuar me përshtatje vendor (lokal) të vogla ORGANIZIMI Filialat të cilat veprojnë të Organizimi rrjetor pavarura Burimi: Thompson. f.. Përgjithësisht staregjitë klasifikohen në dy grupe: . Pjesa e dytë e shek. 40. por edhe ai ndërkombëtar e ka gjetë veten më heret. 12. e më pastaj për nja një dekadë më vonë.”. A & J. Econimic of the Firm..strategjitë multinacionale dhe. 1993. .strategjitë globale.

Duke u mbështetur në formulën e përmbushjes së nevojave dhe të kërkesave të konsumatorëve në treg. pësuan rënie të tmerrshme. si dhe të shoqërisë së gjerë. paraprijnë në aktivitetet kërkimore. me një gamë të gjerë e të shumëllojshme. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR pozicionohet dukshëm edhe në ekonominë evropiane perëndimor. duhej të ndryshonte radikalisht. Asnjë firmë nuk e njeh fillimisht më mirë tregun e huaj sesa atë nacional. ngase i kishte llastuar situata e volitshme deri atëherë nga pangopësia e trgeut. Profiti ngeli gjithnjë në epiqendër të vëmendjes. por në të njëjtën kohë kënaqësia fillon dhe përmbyllet në sferën e konsumit. agregatet. Roli i marketingut bëhet opsesion edhe i politikave ekonomike në nivel vendi. Ekspansioni i motiveve lidhur me profitin zgjërohen në të mirë të identifikimit të kërkesave të konsumatorëve në treg dhe nëpërmjet përmbushjes së këtyre nevojave e kërkesave formohen shtresa të klientëve. Duke e kuptuar problemin e gjeten mundësinë se si duhet vepruar. në bazë të të cilave formulohen vendimet për tregjet e synuara. por edhe për tregjet në të cilat i ngrejnë kapacitetet e veta dhe bëhen furnizues konkurrent për blerësit e konsumit të gjerë dhe për ata të konsumit industrial. Një udhërrëfyes. lindin dhe zgjerohen kompani të mëdha. Në bllokun e atëhershëm socialist nuk ishin krijuar kushtet. Profiti ngeli kategori shtyllë për zhvillimin e ndërmarrjeve. ndërmarrja arrin t’i përmbush edhe nevojat e veta. të mësuar nga përvoja e hidhur. kur tejkalohen krizat madhore. konsultant dhe këshilltarë i denjë bëhet marketingu ndërkombëtar. mirëpo strategjia s për të realizuar atë. mënyrën e jetesës. orientimin se për kë të prodhohet. përkundrazi thellohet edhe më tepër. 202 .në cilësinë e kërkimeve dhe të grumbullimit të informacioneve. duke e përcaktuar portfolion e prodhimit. Dr. që i goditi në pjesën e parë të shek. Shitja me kohë është një barometër shpegues. me të cilin nënkuptohet përmbushja e suksesshme e kërkesave dhe joshja e konsumatorëve në të ardhmën. të cilat nuk kanë mundësi që vëllimin aq të madh të produkteve dhe të shërbimeve. në mungesë së funksionimit të ekonomisë së tregut. për të pasqyruar gjendjen në treg. Në cilësinë e funksionit të biznesit ndërkombëtar. e cila vjen e forcohet gjithnjë e më tepër. për cilën kohë dhe me çfarë kushtet të realizohet shitja. konkurrencën dhe perspektiven e ndryshimeve nëpër mjediset e caktuara. Të kuptuarit e këtij koncepti dhe filozofie të biznesit fillon të zënë venmd vetëm pas hyrjes në fazën e transicionit. Në këtë mënyrë korporatat shumëkombëshe dhe transancionale ndërtojnë imixh shkallëzues në disa tregje të zgjedhura e të synuara.Prof. në mënyrë që t’i përshtatn kushteve të tregut. por për shkak të mungesës së koncepteve për tregun pësuan edhe ekonomitë më të zhvilluara (Kriza e madhe ekonomike e viteve 1929-33). Bëhen dobiprurëse për vendin e vet. mekanizmat kryesore që janë të pranishme dhe defilojnë pa ndërprje. që mbajnë gjpra të mira dhe këto shërbejnë si shtytje në krijimin e profileve lojale të konsumatorëve. Vendet e zhvilluara. me fjalë tjera konkurrencës. sjelljet e konsumatorëve. Në kushte të reja. ngaqe ekonomia e tregut nuk mund të zhvillohet pa i kuptuar parametrat. Lufta e kompanive nuk ndalet. për aplikimin e marketingut vendor e aq më pak të marketingut ndërkombëtar. ta plasojnë ne tregun vendorgjidhjet gjenden në krijimin e mundësive për penetrim në një numër tregjesh jashtë vendit. Roli i marketingut ndërkombëtar në ekonomitë e zhvilluara mund të përkufizohet në këtë mënyrë: . jo vetëm nga dy luftëra të mëdha botërore.XX.

Në planin e afirmimit. Roli i marketingut ndërkombëtar në ekonominë e një vendi mund të vështrohet nga dy aspekte: deskriptiv dhe normativ. Prodhuesit i referohet se çfarë duhet të prodhojë. . dominojnë ekonomitë me tregjwe liberale. por që ato më tepër kanë qenë të orientuara në sferën e prodhimit. Pra. nuk mund të thuhet se edhe paraaplikimit të konceptit të marketingut. punohet në mënyrë racionale. Liberalizimi i tregjeve mundëson që konkurrenca ndërkombëtare të vjen në shprehje. të cilët kanë nevojë për imixh. marketingu ndërkombëtar e ngrit në nivel të lartë tërë ekonominë e një vendi. po ashtu edhe për markat e produkteve. e cila rëndom është më e fortë në krahasim me konkurrencën vendore. pasi që përgatisin. Përveç roleve në fjalë. prandaj ia zvogëlon rrezikun në masë të madhe.Prof. mënyrën e pagesës dhe me shërbimet e pas shitjes. të cilat kanë ndikim të ndërsjellë.Kotler…. Për shkak të potencialeve dhe të resyurseve që i posedojnë kanë mundësi t/i mbartin shepnzimet mjaft të mëdha të marketingut. trajnojnë stafe të ekspertëve. nga aspekte që janë në harmoni me prodhimin dhe kërkesën. . si dhe llojeve të veprimtarive që i ushtrojnë. për t’i kyçur në funksionet më të rëndësishme të aktiviteteve të marketingut.stimulon ndërmarrjen dhe konsumatorin. por duke lidhur periudhat. me infrastrukturë tjetër për zhvillimin e ekonomisë. të kaluarën. por në saje të informacioneve të grumbulluara nëpërmjet aktiviteteve të marketingut. për të informuar opinionin ndërkombëtar. si me cilësi. ku dominojnë sistemet e demokracisë. Po kështu. sipas madhësive. ngase ekonomia e tregut është politikë paraprijëse për implementim dhe dhënie të efekteve për ndërmarrjet dhe për ekonominë e vendit në përgjithësi.Kotler e ka vënë re me kohë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR . ngaqë. .politika e shtetit është horizont i hapur për zbatimin e marketingut. Një gjë të tillë Ph. prandaj edhe rezultatet përfundimtare avancohen dhe bëhen më të mëdha. të eskalojë dhe të bëhet fuqia më e madhe e ndryshimeve.vendi hap rrugë me sistemin politik. ngase nuk prodhon kot se koti. në shfrytëzimin e resureseve të brendshme të ndërmarrjes. konsumtorëve iu ofrhen oferta që iu përgjigjen kërkesave të tyre. të rritet. Marketingu ndërkombëtar ka rol në të gjitha llojet e ndërmarrjeve. me legjislacion.ndërmarrjet e mëdha. deri tash më së shumti kanë kontribuar në kompanitë e shquara. mirëpo edhe ndërmarrjet mundësojnë zhvillimin e marketingut. të tashmën dhe të ardhmën53 53 Ph. të një tipi diplomatik. marketingu nuk mund të manaxhohet me shkëputje. . Mirëpo profiti tash e ndërron strategjinë sepse burimin e ka në përmbushjen e kërkesave të blerësve. 203 . Megjithëkëtë. dhe mënyra tjera të bashkëpunimit me tregun. ndërkaq marketingu ndërkombëtar i stimulon këto politika. Dr. si kur është fjala për ndërmarrjen. me çmime. marketingu ndërkombëtar ndikon në zhvillimin e ndërmarrjeve. me kosto të kapshme. ngase i orienton ndërmarrjet se ç’duhet bërë dhe çfarë për mbijetesë dhe perspektivë. nuk kanë bërë studime dhe analiza. marketingu ndërkombëtar i sensibilizon ndërmarrjet që të aftësohen për konkurrencë ndërkombëtare.Marketingu ndërkombëtar ka rol ndërmjetësues. për produktet që prodhohen në vend. Në botë.

roli i tij është i pranishëm të ekonomitë e zhvilluara dhe tek ato të pazhvilluara. prandaj. Ekspertët me njohuri dhe eksperiencë të duhur i shqyrtojnë seritë historike. nga kjo prizmë e ka roli e rregullatorit. ekspertët e marketingut ndërkombëtar në mënyrë relativisht të qëndrueshme e trasojnë rrugën e ardhmërisë së organizatave. Mbretëron papunësi e nivelit të lartë. siç ka refleksione pozitive në shpejtimin e realizimit të proceseve. Marketingu ndërkombëtare konsiderohet një reçetë universale. Ndikon në rregullimin e ofertave dhe të kërkesave. edhe më të mëdha. Prej analizave mësohet për anët pozitive. Ekspertët me renome. posaçërisht i marketingut ndërkombëtar. ose në kuptimin markro. të cilët duhet të punojnë me paga të vogla. Dr. që nga lindja. por edhe të akceleratorit. Ndërkaq. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Nëpërmjet qasjes deskriptive mund të jepet përgjigja: si është ndërmarrja. Për të zhvilluarat është impuls për ndryshimin e situatave në kahe pozitive. çfarë ndryshimesh duhet t’i bëjë. që kanë mund të jenë shtytës apo pengesë të zhvillimit. e cila nuk zabtohet çdo kund njësoj. Ekskluzivisht marketingu ndërkombëtar kyçjen dhe rolin e vet duhet ta ketë në rrafshin e të pazhvilluarave. të marketingut dhe të çdo sektori tyjetër. më të begata. duhet kuptuar pozicionimin që e ka marketingu ndërkombëtar. për të ndikuar në zhvillim. ndërmarrësin. manaxhmentin në përgjithësi të realizojnë edhe rezultate tjera. përkatësisht ekonomia kombëtare. gjë që burimet e trazirave sociale bëhen të pashmangshme. duke përseritur doza tjera sipas nevojës. edhe rezultatet më të theksuara. Fondi i ekspertëve dhe i shkencarëve pothuaj se vendnumron.sikur e shtyjnë pronarin.Prof. si dhe eventualisht për mundësitë për parametra më të begatë të zhvillimit. Ky koncepcion është kordinator. 2. Nevojat e aplikimit të marketingut ndërkombëtar në ndërmarrjet në vendet e pazhvilluara Ekonomitë e pazhvilluara ballafaqohen me sfida të shumta. roli i marketingut. në konkurrencë dhe në krijimin e imixheve të ndërmarrjeve dhe të ekonomive në përmasa ndërkombëtare. Nga sektori i marketingut dalin sugjerimet se çfarë ndikuara për arritjen e sukseseve të ndërmarrjes. porse me adaptime dhe përshtatje të strategjive në çdo ekonomi në mbarë botën mund të jep efekte të pritura. sigues dhe shpërndarës i informacioneve brendapërbrenda kompanisë dhe jashtë saj. të sajuara nga të dhënat statistikore dhe e bëjnë të qartë pse-në e periudhës të përkufizuar kohore për zhvillimin e biznesit të ndërmarrjes. aaaDuke zbatuar metoda. ose të madhësive të agreguara në nivel të ekonomisë së një vendi. strategji dhe modele. qofshin ato profitabile apo joprofitabile. Në një farë dore. ku janë më të 204 . Subjekti ekonomik rëndom nuk mbetet aq i kënaqur për të arriturat. siç është inzhekcioni BSZH për të posalindurit. ndërsa sistemi normativ implikon gatishmërinë për dhënin e përgjigjes në pyetjen: si duhet të jetë ndërmarrja. është iadreuar në parashikimin e zhvillimit të kompanive dhe të ekonomive kombëtare në përgjithësi. Në rend të parë nuk janë të ndërtuara si duhet politikat makroekonomike të zhvillimit. për faktorët e mjedisit. Si pasojë e një mangësie të tillë mungojnë strategjitë zhvillimore dhe në proceset e zhvillimit më tepër dominojnë elementet politike të pjesshme. varësisht nga konjnkturat dhe klimat që kanë dominuar në treg. Në kuptimin e rolit metamarketing. të manaxhimit. Faktikisht. disponimin e tyre e shfaqin për të gjetur diku tjetër. Analiza e shkoqitur nga ekspertët e marketingut lidhur me ecurinë e aktiviteteve dhe të rezultateve të ndërmarrjes nuk paraqesin problem të posaçëm. si duhet të jetë ekonomia. se sa ato globale.

Tiranë. Bie fjala.Siropolis. Ideja. vendet tjera të pazhvilluara. Zagreb. regjistrimi i këtyre ndërmarrjeve janë gjithsesi më të kapshme kundrejt kapaciteteve të mëdha. ç’është më e rëndësishmja për manaxhim të suksesshëm të tyre. me kosto dhe çmim të shitjes që nuk mund t’i bëjë ballë konkurrencës. me të cilën mund të manaxhohet dhe që është konkurrente në tregun e lirë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR mbështetur dhe më të stimuluar materialisht. në SHBA. Siprmarrja dhe Manaxhimi i Biznesit të Vogël. në cilësinë e ndërmarrjeve të shtetit.000 ndërmarrje të vogla. po ashtu. njëkohësisht. ndërkaq vetëm 20% mund të veprojnë për një dekadë. që nuk sjellin dobi dhe perspektivë. por vështirë se 54 55 Nicholas C. Këto madhësi bien si të ishin asgjë. Kapacitetet më të vogla bëhen sinonim i ekonomisë. Bota e zhvilluar. ose ndryshe siç quhet importon trurë.16. Mangësitë. nuk mund të akordohen kredi të volitshme për zgjërimin e kapaciteteve e tjerë. Ekonomia e tregut nuk mund të gëlltitë njësi të planifikuara nga administrata e shtetit. Gjigante të tilla kanë qenë të ndërtuara sidomos gjatë kohës së komunizmit. ndërmarrjet e vogla marrin pjesë me 92%. janë mjaft të pranishme. falimentojnë. Në këtë drejtim. 205 . Bizneset e vogla dhe të mesme që ushtrohen nëpër ndërmarrje. Sipas sistemeve poltike. f. Dr.55 Viteve të fundit në përgjithësi thellohet të kuptuarit për rëndësinë dhe rolin e ndërmarrjeve dhe të mesme në ekonominë e një vendi. Ndërmarrjet e vogla dhe të mesme nuk janë karakteristikë e shteteve të pazhvilluara. ose transformohen në pronësi private dhe me programe të tjera të biznesit.54 Edhe shtetet tjera të zhvilluara ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme iu japin hapësirë të gjerë. duhet gjetur mjetin kryesor që mundëson shpurjen kah zhvillimi i shpejtuar ekonomik. Brenda vitit themelohen 600. Të dirigjuar në mënyrë centraliste. si dhe punësojnë 43% të forcës së punës. paraqesin strukturë të qëndrueshme ekonomike në secilin vend. Menadzment malog poduzeca. të vogla dhe të mesme. një numër i madh i ndërmarrjeve të vogla “vdesin” që në fazën e hershme të funksionimit. 26. kah një strukturë ekonomike konkurrente. si dhe mundësi për shfrytëzimin e kapaciteteve të tilla. Ariana Çepani. derisa kalohet në procesin e transicionit. Ato janë prezente dhe mjaft të përhapura edhe në ekonomitë e zhvilluara. 90% të gjitha firmave industriale janë biznese të vogla dhe me numrin e të punësuarve në punësimin total participojnë me 84%. por edhe mund të zhduken shpejtë. ndodh që edhe në vendet e pazhvilluara të ndërtohen dhe të funksionojnë kapacitete të tejdimensionuara. Në Itali. Meqë potenciali financiar është i kufizuar. në Danimarkë në firmat e tërësishme industriale. si dhe të vetdijësimit se duhet të veprohet me strategji të mundshme që japin efekte të pritura. për të dëshmuar par publikut se çfarë mund të arrihet në sistemin e socializmit dhe të komunizmit. 1995. Mund të ëndërrohet gjithçka. Së këndejmi. prej të cilave gjysma mbijeton 18 muaj. më shpejt mund të arrihet deri të shfrytëzimi i kapaciteteve. botim i katërt. me tipare të ngecjes në zhvillim. f. i punësimit dhe i pjesëmarrjes në një produkt Bruto Vendor. Ndërmarrjet e vogla krijohet lehtë.Prof. përveç mallrave importon “potenciale të diturive”. Kapacitetet e tilla shndërrohen në diçka tjetër. nuk mund të sigurohen kuadra të kualifikuara dhe me përvojë. Kanë disa përparësi. për vëllimin e investimeve dhe. inovacionet janë të mangëta. Vendet në transicion. me çka dështon manaxhimi i suskesshëm. themelimi. Mate. 2001. si kur është fjala për ngritjen e kapaciteteve. në polttikat e tryre përcaktohen pa hezitim për zhvillimin e ndërmarrjkeve të vogla dhe të mesme. Vendet e pazhvilluara i nënshtrohen koncepteve të zhvillimit shpeshëherë të demoduara. mbijetojnë.

kundërtregtia. të cilat me të ardhurat e tyre vjetore i lënë nën hije ekonomitë e disa vendeve. Dr. Këto forma janë të kapshme. i cili hap shtigje për ndryshime. Në zhvillimin e ekonomive të pazhvilluara. mund të gjykohen paraprakisht për dështim të shpejtë. që janë të zhvilluara ekonomikisht. mbështetja duhet të jetë e adresuar në modelet e zgjedhura. nëse janë të orientuara për tregje të ngushta gravituese. Nësaje të hulumtive të tregjeve të synuara. të mbështetur ne planifikim strategjik. . për të plasuar aso vlerash që i konvenojnë klientëve të ndryshëm. për intensifikimin e zhvillimeve dhe për krijimin. prodhimi montues e tjerë. secili treg ka epitetin e tregut ndërkombëtar. Është e kuptueshme se imixhi. Nga ky kënd duhet të vështrohen të gjitha ecuritë e bizneseve. sepse me një bashkëpunim të mirëfilltë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR arriehn gjigandet e shquara botërore. prodhimi kooperues. Programet e prodhimit ose të tregtimit. me një disenj që i qëndron ballë për ballë konkurrencës. Në kushtet e globalizimit as tregu nacional nuk mund të konsiderohet vetëm treg vendor. për shkak të kapaciteteve të limituara është vështirë të plasohen nëpër tregje të jashtme. e drejtojnë përgjegjësit e marketingut ndërkombëtar.identifikimit të problemeve rreth definicionit të programit të prodhimit. kontinuele dhe sistematike në tregjet e huaja. ndërton strategji dhe formulime të nevojshme për penetrim nëpër tregjet e zgjedhura. Në këtë rrafsh përgjegjësia dhe impenjimi i marketingut ndërkombëtar shfaqet nëpërmjet: . . imponon nevojen e modelimeve të mundshme. punët kompenzuese. Pa dyshim. Meqë. që do të thotë se nga pjestarët e vegjël 206 . . nën ombrellën e procesit të globalizimit. filozofi dhe koncept konkret.Prof. afirmimi i jesërishëm dhe i plotë ndërtohet nga vet ndërmarrja. Edhe format tjera të bashkëpunimit janë të mundshme.Gjetjes së formave të bashkëpunimit të firmave të vogla dhe të mesme me partnerët e huaj. duke u bazuar në analizat kërkimore. Prandaj. koncepti i zhvillimit bashkëkohor. nga përgjegjësit e saj. të cilët i bashkojnë sasitë e prodhimit dhe i eksportojnë si produkte sikur të jenë të prodhuara nga një prodhues. në strategjitë e marketingut ndërkombëtar.e imixheve të qëndrueshme të markave të produkteve dhe të ndërmarrjeve. apo të tregtimit të ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme. përkatësisht për t’iu ofruar oferta cilësore dhe të pranueshme për shtresat e caktuara. transferi teknologjik.Format më të shquara dhe të mundshme për bashkëpunim me tregjet e huaja janë eksporti (marketingu eksportues).Konzorciumet e eksporteve . Mirpo. marketingu ndërkombëtar bëhet pjesë përbërëse e këtyre bizneseve. duhet të “mendojnë globalisht dhe të veprojnë lokalisht”. ndërmarrjet pa marrë parasysh në madhësinë dhe potencialin që e kanë. operuesit që krijojnë vlera të përdorimit. marketingu ndërkombëtar është politikë. Për zgjidhjn e këtij problemi përgjegjësinë duhet ta ketë marketingu ndërkombëtar. mundësohet ndraja e punës. aftësia për veprime krahas konkurrencës. me tempo të shtimit dhe të rritës hap pas hapi. Sasitë e vogla të produkteve të prodhuara. të cilat ekskluzivisht duhet të dedikohen për tregje të ndryshme. që nënkupton bashkimin e disa firmave që prodhojnë produkte të njëjta. Nuk duhet të keqkuptohen konceptet për të dëshmuar se ndërmarrjet e vogla vlerat e tyre të prodhuara ose për tregtim i destinojnë për tregjet e vogla. të suksesshme.

. të cilët duke u përballur me produkte të reja. arrinë një forcë kordinuese. Marketingu ndërkombëtar nxit.Prof.. atraktive. që donë të aftësohen dhe e kanë të vlerësuar drejt dhe objektivisht rëndësinë dhe rolin e marketingut ndërkombëtar. të zhvillojë aktivitete kërkimore nëpër mjedise të ndryshme. mëson. të forcohet dhe të bëhet konkurrent. Pasi që marketingu ndërkombëtar (por edhe marketingu bazik) ndiqet me shpenzime të dukshme Shfaqet dilema se si mund të gjenden këto mjete financiare. Si të gjenden këto mjete? Kjo më tepër i përngjan aforizmit se a është më e vjetër veja apo pula. klimë shumë të volitshme konjunkturale në treg e tek atëherë të ngjallet biznesi. shpenzimet paraqesin një 207 . Në teorinë dhe praktikën e marketingut ndërkombëtar qarkullon mendimi se ç’duhet bërë me aplikimin e marketingut ndërkombëtar në ekonomitë e pazhvilluara. Edhe kur përdoret bashkëpunimi me individë apo me institucione të specializuara. të faktorëve dhe të situatave të paparapara. Nuk është i pavarur dhe.m. sipas kësaj teorie duhet të pritet të forcohet ndërmarrja e të krijojë resurse të bollshme financiare. D. . Vetëm me koncepte të qarta. Marketingu ndërkombëtar në saje të bashkëveprimeve të ndërsjella. bashkëvepruese. .. më strateg në biznes dhe në fushëveprimtaritë që janë të lidhura me realizimine programeve komplete. . përkatësisht të atyreve që ushtrojnë biznese të vogla dhe të mesme. Dr. i efiçiencës dhe i oportunitetit të kostos. personeli. të cilat përfaqësohen në botën e jashtme si oferta serioze. të implementohet nga njerëzit e përgatitur. sepse duhet të ketë ekspertë të njohur. aftësimet. Ka mundësi të punojë drejtpërdrejtë. Koncepti i marketingut mund të zbatohet.. Një gjë e tillë gati është e paarritshme. përvojat dalin nga programet e marketingut ndërkombëtar. është i pazëvendësueshëm.Trajnimet. për të pasur mundësi për aktivizimin e marketingut në ndërmarrje. pjesërisht mund t’i ndërrojnë sjelljet e tyre. të shqyrtimit të marketingut miks brendapërbrenda ndërmarrjes. që me realizimin e tyre ekspertët bëhen më të pavarur. me të gjitha standardet që i zbaton konkurrenca. 3. Është gabim i pafalshëm që të priten ditë të mira. për të ndërtuar konkurrencë dhe për t’i bërë ballë konkurrencës tjetër çfaredoqoftë.. por edhe me ndërmjetësues. Roli i marketingut ndërkombëtar. të trasohen nga profilet. Objektivat mund të shtrohen. aq më pak ndonjë shkop magjik . stafet e ekspertëve që kanë njohuri dhe pareshtur e inovojnë diturinë e arritur. me strategji të marketingut ndërkombëtar bëhet e mundur që situatat të ndryshojnë në kuadrin e bizneseve. të trajtimit të variablave të pakontrolluara që dominojnë në tregje dhe në mjedise në kuptim të gjerë. ose ndonjëherë pozicionet mund të favorizohen. udhëzon dhe prinë në shumë procese për të arritur deri tek objektivat e parashtruara. Format e organizimit të marketingut ndërkombëtar në ndërmarrjet e vogla Marketingu ndërkombëtar është i shtrenjtë. në regjinë e vet. madje edhe të konsumatorët.th. të cilat janë në funksion të ndërmarrjeve.. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR krijohen një em ë tepër konsorciume. vështruar nga aspekti i pamjaftueshmërisë. Marketingu ndërkombëtar me karakteristika të një disipline interdisiplinare edhe në ptraktikë është normë komplekse.Marketingu ndërkombëtar grumbullon dhe lancon informacione. ide dhe qasje.

Në ndërmarrjet në kuadrin e ekonomive të zhvilluara. me punë ekipore. përbëjnë një tërësi të aktiviteteve me qëllime të përbashkëta. të mbështetejeve tjera profesionale. Natyrisht. . ku përfshihen pothuaj të gjitha funksionet e marketingut ndërkombëtar. . siç organizohen konzorciumet eksportuese. duke filluar nga minimalja. organizojnë skemë funksionale të marketingut ndërkombëtar. e përcaktimit të çmimeve. Ndërmarrjet që kanë mundësi. që ka fushëveprimtari më të gjerë. deri të sektori. të karakterit kërkimor. kombinimin e instrumenteve të marketingun miks). Konzorcuimet paraqesin një forcë si imitim i kompanive të vogla apo nganjëherë të mëdha. të cilët kanë shansë që produktet dhe shërbimet t’i plasojnë nëpër tregje të synuara të huaja. arrihet deri të efektet më sinergjike e që këro rezultate shkojnë në favor të shfrytëzuesve. Koordinimi i punëve në mënyrë efikase mundëson efekte për secilën ndërmarrje. Shpenzimet janë më të kufizuara. Për porositësit e shërbimeve. por që biznesin e orientojnë për në tregje të huaja. Megjithatë. sipas obligimeve kontraktuese. shpenzimet janë të kapshme dhe të arsyeshme. të cilat kanë ofertë me vlerë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR kategori serioze. forma të caktuara të organizimit të sektorëve të marketingut ndërkombëtar.institucionet qeveritare. pjesë përbërse të ekonomive të pazhvilluara. Nga ky aspekt dobitë janë të disa anëshme. . Format kryesore dhe më të preferuara të të organizimit të marketingut ndërkombëtar janë: . pa tjetër duhet të gjejë mundësi për aplikim. të cilët me kritere profesionale dhe shkencore punojnë për komitentët e vet. të mediave e tjerë. Falë nivelit të modeleve. Marketingu ndërkombëtar. ose sipas porosive prej rasti në rast. Në të njëjtën mënyrë. ngase në totalin e tyre participojnë më shumë pjesëmarrës. madje organizimi në nivel të shërbimit. të shfrytëzimit të të kanaleve të shitjes. Të bashkuar. shpenzimet nuk mund të jenë shkaktarë për për bllokimin e marketingut ndërkombëtar. pra.shërbimet deri të sektorët brendapërbrenda ndërmarrjes. marrin pjesë edhe në punët që kryhen në njësitë organizative të marketingut ndërkombëtar. punët marrin karakter të 208 . një gjë e tillë është e zgjedhur.konzorciume për degë. ekzistojnë mundësi për varianta. digastereve të specializuara i mbështesin bizneset e vogla dhe të mesme lidhur me marketingun ndërkombëtar.shërbime. për ndërmarrjet që janë të vogla. Dr. institute të specializuara. edhe pjesa e punëve kërkimore të marketingut. ndërsa leverdia e ushtruesve të këtyre veprimtarive shfaqet në krijimin e të ardhurave dhe në punësimin e ekspertëve. të strategjive bashkëkohore. ekziston mundësia e organizimit të shërbimit për dy e më tepër ndërmarrje. të vëllimit dhe të intensitetit të promocionit. shërbimet për marketingun ndërkombëtar mund të ofrohen nga brenda dhe jashtë ndërmarrjes. ku përfshihen disa ekspertë (për kërkime. Proporcionalisht me vëllimin e punëve që e kanë dhe me vlerat që i prodhojnë. ku participojnë dhe i shfrytëzojnë shërbimet ndërmarrjet e interesuara.agjencione. Sipas modelimeve në fjalë. ose sektore të përbashkëta prej dy e më tepër ndërmarrje. si dhe strategjitë e marketingut ndërkombëtar. të porositësve.Prof. sidomos në ndërmarrjet e vogla. që nëpërmjet enteve. Ndërmarrjet e vogla e kanë cilësinë e porositësve. ndërsa shërbimet mund të shfrytëzohen në përmasa të duhura. Puna kryhet me standarde adekuate. . Nënjë konlomerat të tillë. për promocion. Në rast se nuk ekzistojnë mundësitë materiale dhe të ekspertëve. ndërkaq problemi shtrohet të ndërmarrjet . të distribucionit. i kanë përvetësuar standardet tekniko tekologjike. me çka nënkuptohet një vend pune për marketing. posaçërisht ato të mesmet.

për nxitjen e tyre. nga fakti se mund të përcaktioen për tregje të zgjedhura. madhësia e tyre varet nga potencilaet ekonomike që i posedon mjedisi përkatës. për rpodukte. kompanitë do të ngelnin prapa nga konkurrenca dhe nga koha. por në këtë faza të zhvillimit nevojirten impulse. Nëpër këto forma organiazative ndjeken ecuritë në treg. jepen sugjerime.Prof. Agjencionet ose institutet e marketingut janë organizata të specializuar. Tipet organizative të agjencioneve kanë madhësi të ndryshme dhe gamë të shërbimeve që mund t’i ushtrojnë. broshura. selekcionohen dhe e marrin formën e intersit për bashkëpunim. të cilat mund të trasojnë terrene deri të aranzhmanet konkrete dhe lidhja e kontratave për bashkëpunim. Në mjediset ku janë të regjistruara dhe funksionojnë numër më i madh i ndërmarrjeve të vogla. në prodhim. dhe në bazë të përvojave dhe të krahasimit me vendet e rajonit. si për nga gama e aktiviteteve.m. reflekton mundësia dhe nevoja reale për ptipe organizative me kapacitete më të mëdha . Me këtë nuk do të thotë përzierje në mekanizmat e tregut të lirë. të cilat nuk kanë të ndalur. Nga informacionet e plasuara (materiale të përgatitura. çmimin e saj e të ngjashme. njësive strategjike nuk ndërhynë në proceset e ekonomisë së tregut. ose digastere që ushtrojnë ekskluzivisht punë që kanë të bëjnë me themelimin e ndërmarrjkeve të vogla. Në kushtet e tendencave dhe të përcaktimeve të strategjive për zhvillimin e ekonomive. apo për ndryshimin struktural. ngase ndërtojnë linja me vend etë ndryshme në botë. konform fushëveprimit që e kanë të ornaizojnë agjencione.th. Institucionet qeveritare me depertamentet nergut për marketing ndërkombëtar kanë një rëndësi të veçantë. propozime për dispozita ligjore të cilat nuk ekzistojnë ose janë të vjetruara dhe në një farë dore paraqesin pengesë në vazhdën e zhvillimit të bizneseve të vogla dhe të mesme. që tërë ecurinë e punëve. me çka nënkuptohet se ndërmarrjet prodhuese e kryejnë punën e vet. sipas kërkesave dhe interesat që i kanë ndërmarrjet në cilësinë e porositësit të shërbimeve. zhvillimin e tyre dhe qëndrimin sa më të gjatë në treg në kushtet e konkurrencës. nëkohësisht. edhe për ato të mesme. me integrimet e mëdha ekonomike në botë. për fuqinë punëtore. Dr. gjërat duhet të ecin në mënyrë të progamuar dhe të sistemuar. ndërsa agjnecionet e marketingut. e cila nëpërmjet ambasadave (atasheve ekonomik dhe profesionistëve tjerë të punësuar). 209 . është e mundur dhe e arsyeshme që institucionet qeveritare. ose secilën ndaras dhe si të tilla arrijnë bësimin dhe mbështetjen e porositësve të punëve (ndërmarrjet e vogla). ushtrojnë veprimtari nga fusha e marketingut ndërkombëtar. për përparësitë komparative të resurseve. e cila është në funksion të krijimit të mundësive për penetrimin e tyre në tregjet e huaja. të produkteve. Me fjlaë tjera. Qeveria nëpërmejt këtyre organizmave. Një bashkëpunim mikst në mes sketorit të biznesit dhe të institucioneve qeveritare është i nevojshmën në kushtet e gjendjes së pazhvilluar të ekonomisë. ashtu edhe për nga të punësuerit profesionistë e shkencorë. në mënyrë të kombinuar. të cilët janë përgjegjës për zhvillimin e ekonomisë së vendit. me pretendime se do të kompletohen me shërbime dhe sektore gjegjëse. udhëzime. sidomos nga kompetentët. Format organizative të aktiviteve të marketingut ndërkombëtar janë të dobishme për ndërmarrjet e vogla. ndërkaq për vete i plotësojnë detyra e planifikuara për periudha të caktuara kohore. në tregtim. Roli i qeverisë është i ndërlidhur edhe me diplomacinë ekonomike. të konsulatave vehen kontakte me partnerët e jashtëm. Po të ngesin të izoluar. D. Natyrisht. por e ka rolin e mbështetjes dhe të ndihmesës në mbarëvajtjen e tërësishme. katalogje) lindin e idetë. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR specializuar. qofshin shkencore profesionale. e cila vepron sipas ligjeve të natyrës dhe të ndryshimeve. lancohen informacione për mundësitë e bashkëpunimit.

Dr. poltikat gllabruese të fqinjëve jo të mirë. Një vend mund të jetë i pasur me pasuri natyrore. Ekonomia e prapambetur është sintetizim. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Për ndërmarrjet e vogla preferohet që organizimi i jashtëm është më i dobishëm për shumë arsye. Hyrja në biznes në mënyrë spontane. Mirëpo. shpenzimet më të arsyeshme. më saktësisht të pazhvilluara. apo refleksionet e pa bazë paraqesin rrezik të padëshirueshëm për biznese. Në ekonominë e tregut. humbja e pavarësisë me dekada e shekuj. jo vetëm për aktualitetin. siç ndodh edhe në atë të pazhvilluarve përfshihen shtet të mëdha edhe të vogla. shetet e zhvilluara proklamojnë se janë duke ndihmuar me akordimin e m kredive. me popullsië. aktulaisht. Nevojat e aplikimit të marketingut ndërkombëtar në ndërmarrjet në vendet në vendet e pazhvilluara Ekonomitë e pazhvilluara karakterizohen me ndërmarrje të dobëta. të granteve financiar. dhe më vonë. mundësi. 4. Rreziku është më i vogël. Problemet rreth zhvillimit. Pa marrë parasysh në 210 . si dhe përvojat bëhen me të begata. të nivelit të ulët të zhvillimit. në mënyrë të pavarësimit dhe ushtrimit edhe të punëve të marketingut ndërkombëtar. të fuqive të mëdha. Në këtë aspekt. kolonializimi. territor. Niveli dhe fondi i diturisë është mjeti më i qëndrueshëm për të ndryshuar situatat dhe ritmet e zhvillimit. Marketingu ndërkombëtar është një disiplinë. duke u mbështetur në ligjet e konkurrencës së lirë. Ikja nga spontaniteti. e cila në vehte përmbanë poltikë dhe filozofi për aftëso. huave. rëndom ka përfundim të shpejtë. shteti duhet të krijojë kushte të volitshme për funksionimin e ofertës dhe të kërkesës në mënyrë funksionale dhe pa pengesa. ndërmarrjet e vogla veçanërisht. Mirëpo strategjitë dhe strukturat që fshihen pas tyre shfaqin diçka tjetër. nganjëherë nën moton se kompanitë e mëdha. agregim i bizneseve inferiore. nuk është e mundur të mbijetojnë gjatë të gjitha bizneset. ndonëse shumë teoricienë e vlerësojnë lartë guximin e tyre. posa të krijohen kushtet. si një virtyt të rëndësishëm. që janë të mëdha. Është simptomatike se një numër i konsiderushëm i shteteve të vogla kanë ekonomi tejet të zhvilluara dhe konkurrente. të cilat në shikim të parë janë tepër tërheqëse. Faktori historik. falimentimi tyre mund të transformohet në koncepte dhe programe të reja e atraktive. niveli profesional është më i lartë. Në këtë mënyrë hapen rrugët për eksploatim. porse ato eksploatohen nga të tjerët. Resurset humane . Me këtë nënkuptohet se në familjen e të zhvilluarve. paraqesin elementin më të disfavorshëm në planin e zhvillimit ekonomik. Për fat të keq në botë ekzistojnë vende të shumta.om e ndërmarrjeve për të qenë në gjendje të mbijetojnë dhe të ndërtojnë perspektivë afatgjate. ekonomitë e vendeve të pazhvilluara duhet të gjejnë modalitete.Prof. Edhe në kushtet më të mira. brenda ndërmarrjes. gjatë gjithpërfshirjes së globalizimit ndërmarrjet. të cilat ofrojnë oferta në treg që i mbështetsin konsumatorët. por që ende nuk e kanë arritur nivelin e zhvillimit. Marketingu ndërkombëtar në ndërmarrjet e mjediseve të pazhvilluara është nevojë dhe imperativ. përkatësisht moszhvillimit e kanë gjenzen në shumë faktorë. resurse. me strukturimin e tyre të arsmimit dhe të diturisë. por edhe për të ardhmën. janë faktortë më eklatantë që kanë ndikuar në stagnimet e zhvillimit të ekonomisë. siç dihet nga përvojat e shteteve të zhvilluara. për të ndryhsuar gjendjen dhe për të ndërtuar atribute konkurrente. sepse mundësitë vendore janë të limituara.

në suazat e ndërmarrjes. Hapja e tregjeve është simbol i nivelit të zhvillimit dhe të bashkëpunimeve ekonomike në botë. Nëse ofertat i pranon konsumatori. numër simbolik të punëtorëve. prandaj e marrin hap pas hapi forcën e konkurrentit të qëndrueshëm. të cilët kryesisht mbështeten në pasuritë e burimeve vendore. askush nuk tërhiqet nga arena e tregut nga ndonjë kercnim as urdhresë e organeve të rendit. edhe marketingu ndërkombëtar i drejton ndërmarrjet nëpër rrugë që janë adekuate për ndërmarrjen. Një prej koncepteve të kapshme dhe detyrimisht të nevojshëm adresohet të marketingu ndërkombëtar. Firmat nuk ushtrojnë biznesin kuturu. Firmat e vogla nismën e kanë të paktë. që i jep drejtimet kapitenit të anijes. ngase pesha specifike gjendet pikërisht të tregu. ose së paku me marketing të iercionit. ndonëse me kalimin e kohës. niveli i konkurrencës dhe i pozicionit të saj.Mundësitë e zbatimit të marketingut ndërkombëtar në ndërmarrjet e vogla dhe të mesme Ekonomia e tregut është fushëbetejë e konkurrencës së lirë. mund të shënojnë rritë dhe zhvillim. për biznesin e saj. por edhe në një e mëtepër tregje të huaja. identifikon. Veprimtaria e ndërmarrjeve verifikohet në treg. përkatësisht krijimin e mundësive reale për implementimin e tij në ndërmarrje. apo jashtë ndërmarrjes. sa për të qenë në gjendje të ndërtojnë imixh të suksesshëm jo vetëm në tregun vendor. i dimensioneve dhe i faktorëve ndikues të mjedisit. me sjelljet e tij dirigjon dhe ven rregull në treg. duhet të hyjnë në funksion disa veprime. të aplikimit të marketingut në praktikë. shërbejnë në cilësinë e reduktimit të rreziqeve dhe të rritës së shansave për penetrime nëpër tregje ku imixhi i markave të produkteve dhe i ndërmarrjeve të jenë jetëgjatë. në tokën e plleshme. Eksploatimi i këtyre burimeve me oportunitetin më të ndjeshëm mundëson stabilitet dhe zhvillim më të hovshëm të ndërmarrjeve dhe të ekonomisë në përgjithësi. program të kufizuar të prodhimit apo të shërbimeve. roli i tij është i pashmangshëm. Së këndejmi orientimi ekskluziv në tregun vendor është gati koncept i njëjtë sikurse i ekonomisë autarkike. Dr. me orientime kryesisht etnocentrike. Dhe. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR ç’mënyrë është i organizuar. Marketingu ndërkombëtar ka një kosto relativisht të lartë. Identifikimi i kërkesave nëpër tregje të zgjedhura. dihet se ndërmarrja është e suksesshme. Marketingu ndërkombëtar gjurmon. në saje të manaxhimit të mirë. Madje është vënë në spikamë se vetëm tregu vendor nuk është absorbues i të gjitha vlerave. gjen informacione të nevojshme. Si një busollë në oqeanin e hapur. Rëndësia e kësaj disipline është multidimensionale. 5. në ekonominë bashkëkohore nuk është e mjaftueshme vetëm të prodhohet. se në të nuk ushtrohet dhunë. për të penetruar dhe ngelur sa më gjatë në tregjet e synuara. me koncepte të vjetruara. Është detyrë e pronarëve dhe të ndërmarrësve që të gjejnë modele dhe formula fleksibile. me investime të padukshme. madje në mënyrë spontane. për t’iu sugjeruar bizneseve se çka të përfillet më tepër.Prof. në lëndët e para. Këtu qëndron bukuria e tregut. në kontigjent të punës e tjerë. Konsumatori . Në procesin e zhvillimit përfshihen programe të larmishme nëpër sektorë të ndryshëm. me arsyeshmëri që dalin nga efektet përfundimtare. Për marketingun ndërkombëtar. e kundërta ndërmarrja eliminohet nga tregu pikërisht nga reagimet negative të klientëve. në pyje të pasura. Mirëpo. analza e determinanteve. 211 . Përparimi në jetën e përgjithshme ndërlidhet me veprimet e konkurrencës dhe rezultatet e pasojat e saj.

Njësoj siç ndodh me globalizimin. prandaj vjen në shprhje anashkalimi banal. Ndërmarrjet e vogla në veçanti. është e nevojshme të ndërtohen relacione reale në mes sektorëve. Së dyti. Nuk është e mjaftueshme që vetëm ekspertët të posedojnë njohuri optimale për këtë disiplinë. shërbim apo sektor në ndërmarrje. të quajtur marketingu ndërkombëtar. në rast se nuk ekziston ndonjë vend pune. që do të thotë të bëhet zgjedhje e cila është e mundshme siguron një dozë minimale të mundësisë. ose marketingu vendor. Dallimi në mes këtyre nocioneve ekziston në faktin se globalizimi është një lloj stuhie e pandalshme. Së katërti. të krijohet kulturë biznesore që për çdo periudhë të maten efektet që dalin nga implementimi i marketingut ndërkombëtar. ndërsa marketingu ndërkombëtar duhet të gjejë mirëkutim dhe mbështetje nga drejtuesit e ndërmarrjeve. Sugjerimet e tyre duhet të jenë shumë të sigurta. deri në shkallën më të lartë të mundësive. influenca e tij shfaqet edhe jashtë ndërmarrjes. zhvillim të tyre ruhet në një thesar të madh. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Së pari. me theks të posaçëm për marketingun ndërkombëtar. nevojitet që edhe manaxhmenti të kenë së paku një fond të caktuar për marketingun ndërkombëtar. marketingun e tjerë. siç nuk ndodhin mangësi të paarsyeshme. në aktivitetet e promocionit. Pse i jepet kaq rëndësi marketingut ndërkombëtar? Në këtë mënyrë a mbetet nën hije marketingu bazik. 2. bie fjala. Mundësitë e zbatimit në praktikë në secilën ndërmarrje janë të një spektri të gjerë. Përgjigjet janë tepër të thjeshta. Në rastin e parë. qasjet dhe angazhimet për aplikimin e tij nuk mungojnë. mbizotëron injoranca dhe padituria. Dr.Prof. për t’u marrë vendimet drejtë dhe me kohë. Marketingu ndërkombëtar është domosdoshmeri në biznesin e ndërmarrjes. për çdo gjë të mundshme duhet të përshtaten proceset. të cilat në mënyrë të specializuar dhe me përgjegjësi ofrojnë shërbime për porositësit. në treg dhe në proceset e globalizimit në përgjithësi. ngopen për përfshirjen e funksioneve të marketingut në praktikë. Duke i marrë parasysh rrethanat që ndryshojnë. në përdorimin e kanaleve të shitjes. ndonëse pa e lënë prapa paralelizmin dhe barabarësinë me përgjegjësinë që e kanë. në shfrytëzimin e mediave të zgjedhura. në rasin e dytë ndodhin keqkuptime pikërisht me përgjegjësit e marketingut dhe të tjerët. Marketingu ndërkombëtar ka mundësi të inkorporohet dhe të jetë prijetar me rolin konceptues dhe sinkronizues që e ka. kur mbivelrësohetjashtë realitetit aplikimi i marketingut ndërkombëtar. edhe për marketingun duhet kuptuar si një proces të pashmangshëm. shërbimeve në ndërmarrje. por edhe ato të mesmet janë të limituara me resurse dhe me potencialet që i kanë. Së pesti. se me reklamën. në mënyrë që të jenë në hap me situatat e krijuara. por që duke e marrë për bazë rolin e saj. marketingu ndërkombëtar është dëshmitari më shquar i efekteve që korren nga implementimi i tij. Rreziku më i madh për moszbatimin e marketingut ndërkombëtar në ndërmarrje mund të gjendet në dy rrafshe: 1. Së treti. aq sa është e nevojshme për t’i dhënë hapësirë dhe peshë reale specifike. Nga ky aspekt nuk bëhen teprime. ndërkaq. që konkurrenca nuk ndale së vepruari. financat. për të zgjeruar edhe më tutje veprimet. patjetër duhet të arrihet bashkëpunim me institucionet e organizuara jashtë ndërmarrjes. si kur është fjala për prodhimin. aktivitetet. nëse injorohet si disiplinë e pa efektshme dhe. kompetentët. përgjegjësit e ndërmarrjes është e udhës të kenë njohuri solide lidhur me marketingun. ekspertët e marketingut ndërkombëtar duhet të kenë pavarësi në punën e vet. por që mundësia për rritë. Duke e njohur këtë problematikë. Kësisoj. 212 .

me status dhe kompetenca që i kanë. në ndërtimin e strukturës dhe të ndryshimeve të saj. që i intensifikon proceset e biznesit. në politikat makroekonomike dhe në strategjitë e zhvillimit.ekonomitet përfitojnë baza të stabilitetit. nuk krijojnë vlera përdoruese për popullsinë. si dhe asnjë treg nuk është i mjaftueshëm . të cilave mund t’iu dalin zot. kumulativisht zhvillohet ekonomia e një vendi. Efektet janë të llojllojshme. . rëndom gjenden në marketingun ndërkombëtar.bizneset i bënë të orientuara dhe të interesuar të veprojnë në bazë të strategjive të zgjedhura që janë efektive. të varur dhe të orientuar kah konkurrenca. ngritje të kënaqjes së nevojave dhe të kërkesave të konsumatorëve dhe përfundimisht realizim të profitit të projektuar. fillimisht disenjohen në sistemin ekonomik. stimuluar dhe nxitë zhvillimin e ndërmarrjeve. Në kuadrin e këtyre kornizave pastaj rolin e zhvillimit e kanë bizneset.Prof.shtojnë kërsherinë e manaxhmentit të punojnë me metoda dhe modele bashkëkohore. kohëzgjatje më e theksuar. Ndërmarrjet. duke pasur raporte të drejta rreth shfrytëzimit të resurseve natyrore dhe atyreve njerëzore. i bënë paksa më të sigurta nga rreziqet. Strategjitë më të shquara për realizimin a aspiratave të ndërmarrjes. meqë ndiqet me shpenzime të larta. Ky koncept zgjeron horizontet se ku. Marketingu ndërkombëtar. si një tendencë që konsumatori të ketë besim për produktet dhe shërbimet që i blenë. nuk duhet të ketë vend në ndërmarrje.ndërton dhe afirmon imxhin e produkteve dhe të ndërmarrjeve nëpër tregje të huja. Aktivizimi i resurseve në kuptim të eksploatimit. ia mësyjnë të ndërtojnë programe adekuate të biznesit. në orientime në treg.pronarët dhe ndërmarrësit i bëjnë të vetëdijshëm për rolin që e ka tregu dhe mësimi për këtë të shndërrohet në proces të përditshëm.duke i orientuar. . 6. në motivin themelor që është emërues i përbashkët për të gjitha bizneset e që quhet profit. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Marketingu është një disiplinë e re shkencore më tepër ekonomike. të aspirohet zgjerim edhe më i madh. të cilët mbështeten në pronësinë private. mirëpo pa resursin njerëzor dhuntitë e natyrës nuk aktivizohen vet. nëse nuk sjell efekte. Ndërmerren masa nga fusha të ndryshme. merren në konsideratë faktorët e mjedisit që ndikojnë në tempon e zhvillimit. në kahe të përshtatjes dhe aftësimit të pandërprerë. por që më të rëndësishmet mund të përkufizohen në këtë mënyrë: . Resurset natyrore mund të jenë shumë të begatë në një vend. duke i plasuar produktet në tregun e vendit dhe mundësisht në masën më të madhe në tregjet e huaja. gjë që shtrohet nevoja për identifikim dhe penetrim në tregje të synuara të huaja. . . Dr. njësi organizative. për të qenë në gjendje t’iu bëjnë ballë sfidave dhe rreziqeve të papara në kushtet e konkurrencës. ndonëse edhe për fushat joprofitabile. një sistem i hapur. në cilat tregje është e mundur të penetrohet. . 213 . Efektet e marketingut ndërkombëtar në zhvillimin ekonomik Zhvillimi ekonomik në asnjë vend nuk realizohet vetvetiu. orientimet ekonomike. e cila efektet e veta i arrin nga zbatimet e ligjshmërive të marketingut ndërkombëtar.

Prof. mundësi për të penetruar në to dhe efektet që priten nga realizimi i këtyre proceseve. vërtet mirëpriten nga ndërmarrjet dhe organet kompetente e institucionale. . sugjerimet dhe mësimet.ekonomitë i bënë aktive edhe nga aspekti i importeve. ndonëse vet fakti se influencat pozitive e stabilizojnë ndërmarrjen. Në shumë vend evidencohen kepërdorime. kooperativitet. derisa mbizotëron ndasi në mes vendeve. Marketingu ndërkombëtar është një eliminues. që shpie deri të zhvillimi i përgjithshëm në një vend dhe në ngritjen e mirëqenies njerëzore në nivel të lakmueshëm. Ndërmarrjet që kanë treg. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR . ngase nuk mund të ndëshkohet askush nga konceptet. Çdo gjë që del nga programi i marketingut ndërkombëtar. janë forcë për punësim të qëndrueshëm. për të mësuar nga më të mirët. Programet e marketingut ndërkombëtar përbëjnë procedime kërkimore. Natyrisht. Mungesa e ligjeve ndërkombëtare. si dhe për të ndryshuar gjendjet në kahe pozitive. Mirëpo. për eksporte dhe për importe të produkteve që nuk prodhohen në vend. Në përmasa ndërkombëtare. falsifikim të markave të produkteve e të ngjashme. me rastin e këmbimit tretar. Dr. aftësohen të punojnë me strategji dobiprurëse. efektet kundër korrupsionit. Përveç çështjeve të apostrofuara që janë dobiprurëse nga aplikimi i marketingut ndërkombëtar në kuptim të ngushtë nëpër ndërmarrje dhe në kuptim të gjerë në ekonominë e një vendi. Me asgjë shfrytëzuesit e konceptit dhe të udhëzimeve të marketingut nuk influencohen për punë të jashtë ligjshme. . për shkak të limiteve në teknologji dhe në manaxhment. përmban etikë. Po ashtu. po aq edhe në pikëpamje cilësore. për ekonomi dhe për shtet. në vend që të infektohen nga tendencat e korrupsionit. leksione për konkurrencën. qasje integruese. të koruupcionit. për të depërtuar deri në cak.importet dhe eksportet nëpërmjet inplementimit të konceptit të marketingut ndërkombëtar rregullohen me vëllime gjegjëse. 214 .ndikon në krijimin e baraspeshave të bilanceve tregtare. të pasqyrimit të konkurrencave nëpër tregjet e caktuara. mos kënaqësi për shkak të nivele tepër të theksuara të zhvillimit ekonomik. displinohen. me çka dëmtohen firmat të cilat kanë arritur reputacion dhe zhvillim të mirëfilltë. mund të evidencohen edhe efekte tjera që i krijon marketingu ndërkombëtar në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe të tërthortë. ose që kanë avantazhe të përparësive komparative. pa u diktuar për veprimet e jashtë ligjshme. pikërisht nga shkaku i nevojave të një vendi për prodhim vendor. për përvetësimin e standardeve tekniko-teknologjike. nëpër vendkalime mund të shfaqen elemente të mitos. si në pikëpamje sasisore të furnizimit. deri në atë masë sa tregu do të këtë dobi. prej nga ndërtohen oferta të suksesshme. që produktet dhe shërbimet i plasojnë dhe i shesin vijimisht. dëshmojnë për krijimin e mundësive për punësim më të madh. që mund të plasohen në një mori të tregjeve të huaja. Marketingu ndërkombëtar është disiplinë efektive edhe në zgjidhjen e problemit të punësimit në një vend. Gjëra të tilla faktikisht ndodhin. ose zvogëlues i veprave të palejueshme dhe të dëmshme për shoqëri. faza të koordinuara. Aktivitetet e tij nuk janë të natyrës sanksionuese. sa do që janë të tërthorta. e arbitrazhave lënë hapësirë për veprime të tilla. më të zhvilluarit. falsifikime të markave të produkteve e tjerë. si një sindrom tepër i rrezikshëm për çdo shoqëri. nuk është çudi nëse ndodhin keqpërdorime. Mbështetësit e marketingut ndërkombëtar. ndikimet në punësim më të madh janë të tërthorta. me qasje të programimit të portfoliove të prodhimit.

Marketingu ndërkombëtar shquhet për shkak të efekteve që shënohen në ekonomitë vendore. prej ku përfitohet aftësim për të qenë konkurrent. si prijës në aksione dhe në realizimin e procesve jetike. ngase shërben si një katalizator. përvojë nga më të zhvilluarait. si shkak pasojë e lidhjeve dhe e depërtimeve nëpër tregje të huaja. megjithatë. të formave të bashkëpunimit dhe të afrimit në mes popujve. Në këtë mënyrë. me politikat e mjediseve dhe të periudhave kohore. në suazat e lurushive të shumta të instrumenteve. Në këtë kontekst. nëpërmjet pagimit të tatimeve dhe të taksave. me faktorë ndikues. nuk mund të konsiderohet e mbyllur. të sistemeve. gjenë strategji që mundësojnë arritjen deri të objektivat që janë të patjetërsueshme për ndërmarrjen. të globalizimit dhe të shquhen me konkurrencë të theksuar. krijim të bazës materiale për transfer teknologjik. ekonominë. për t’i vënë në rrafshe normale edhe sistemet tjera.Prof. Marketingu ndërkombëtar e nxjerr nga anonimiteti ekonominë. disiplinë. Nga ky aspekt përfitojnë epitetin e stabilizatorit edhe në segmentin poltik. nga i cili nivel shteti e forcon shtyllën më të fortë. për konsumatorin dhe për shoqërinë në përgjithësi. marketingu ndërkombëtar e ka forcën. një ndërmjetësues. kështu ndërmarrjet janë në gjendje të orientohen për procese të integrimeve. Ndonëse i varur nga mjedisi. Filozofia e marketingut ndërkombëtar hap shtigje në përmasa ndërkombëtare dhe. si sugjerues me dozë të plotë me informacione. pushteti burim të rëndësishëm dhe primar e ka ekonominë. e bënë me imixh të shquar. e ka rolin e vet. si një ndërmjetësues në gjetjen e partnerëve. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Ndërmarrjet solvente. dhe lidhje të ndryshme partneruese me biznese të shquara jashtë vendit. me bonitet të theksuar janë subjekte që kontribuojnë edhe për shoqëri. platformën me të cilën prinë dhe koordinon. me modele dhe sugjerime. nga e cila vjelë të ardhura për buxhetin nevojshëm dh zgjidhjen e problemeve sociale. 215 . por ka ndërlidhshmëritë shpeshherë të varura me sisteme tjera. Dr. me të cilën lidhen edhe relacione tjera në relacione ndërkombëtare. Gjithmonë duhet kuptuar se asnjë koncept.

. si dhe tendencë përfundimtare për çlirim në aspektin politik. Sektori i turizmit karakterizohet me elemnte stagnimi. Lufta e UÇK-s. nës të voglave dhe të mesmeve. agrobizneset.Veçoritë dhe niveli i zhvillimit të ekonomisë së Kosovës Kosova gjendet në transicion specifik. siç ishte nidustria ekstraktive. ngase nuk ka pasur dhe nuk ka bazë për shfrytëzimin e dhuntive që i ka krijuar natyra. prej tyre kishte edhe të tillë që morën atribute pretigjioze. dyer dhe dritare. me humbje të tregjeve dhe me degradim të manaxhimit modern. si dhe ndërmarrje tjera.XXI. Në kuadrin e tyre themelohen disa biznese të rralla që mund të vlerësohen me madhësi të mesme. Në vitet e para të shek. Në të vërtetë. me gjatësi afro 15 vjeçare. Kapacitetet më të rëndësishme u ndërtuan në periudhën e shkurtër kohore. më shumë kanë ndodhur rënie se sa ngritje në jetën ekonomike e shoqërore. ndërsa kapacitetet prodhuese. Kosova dhe ekonomia e saj ndeshet me sfida të rënda dhe vështirë të përballueshme. më të përgatitura për kyçje në rrjedhat e ekonomisë së tregut. por që anojnë kah zgjerimi në ndërmarrje të mesme. Sektori prodhues më tepër prodhon produkte për ndërtimtari. Me kalimin e kohës. janë të kufizuara dhe jo aq atraktive. me metaloide. me mosshfrytëzim të kapaciteteve. Nëpër zig-zaket politike e sociale.000 të punësuarve shqiptarë për shkaqe politike. me hudhje me dhunë në rrugë të afro 150. të UNMUK-ut. Kryesisht dominon tregtia. në Kosovë eksiztojnë më shumë se 20 qebdra n të komplekseve natyrore ku 216 . Nën administrimin e Bashkësisë ndërkombëtare. kur autonomia mori përmasa më të zgjeruara (1974-19880. të cilat pothuaj se në të gjithaq qendrat kryesore janë ngritur dhe funksionojnë me sukses. sa që edhe niveli i arritur më herët. ALI JAKUPI K R E U XX MARKETINGU NDËRKOMBËTAR MARKETINGU NDËRKOMBËTAR DH E NDËRMARRJET E KOSOVËS 1. prej një sistemi socialist. tokë të punueshme. kombëtar dhe social. Ekonomia e Kosovës pëson humbje dhe shkatërrime të serishme. industria e tekstilit. për çka janë shënuar sakrifica të shumta. një aspiratë e kahershme.është shkak i kundërshtimit të këtyre represalive të papara. ku janë të njohura disa burime të mineraleve me ngjyra. Territori është i pasur relativisht mirë me resurse natyrore. Ende është e pranishme një pjesë e ekonomisë së privatizuar. Dr. gjatë tërë shek. edhe pse ndërmarrjet janë gati përfundimisht duke iu nënshtrur këtij procesi. industria kimike dhe energjetika. me pronësi shoqërore. Në tërësi shërbimet e restauranteve dhe të hotelerisë kanë shënuar rritë dhe zhvillim.Prof. pronësi i privatizimit fillon të jetësohet dhe për disa vite me radhë disa ndërmarrje transformohen. ekonomik. Kosova është në fazën e definicionit të statusit politik. të industrisë nxjerrëse të zezë. keqësohet deri në kollaps. në transicion. Ka hyrë në procesin e ndryshimeve prej. i brishtë dhe i pa zhvilluar sa duhet. kryesisht bizneset e vogla e shenojnë fazën iniciale të intensifikuara. si dhe disa hipermarkete. me elemente të privatizimit dhe të dominimit të pronësisë private. Në sektorin e tregtisë më së shumti biznese janë regjistruar në cilësinë e bizneseve dhe të ndërmarrjeve të vogla. biznesi privat. e metalurgjisë së zezë. Deri në përmbyllje të dekadës së nëntë të shekullit të kaluar janë ngritur disa sektorë. e ndërrojnë pronësinë dhe fillojnë të bëhen më atraktive. Regjimet satrape të pushtetit homogjenist. kushte për kultivimin e blegtorisë.

Eksporetet e tashme janë simbolike për nga vlera. politika dhe çdo gjë tjetër mbijeton.. me disproporcione në mes importeve dhe eksporteve. pa progmar globale për sektorët. si dhe jashtë globalizimit. Një prej problemeve është papunësia. e tjerë). të cilat mund të jenë funksionale dhe konkurrente. strategjitë e zhvillimit ende nuk janë definuar dhe nuk e kanë gjetur vendin e vet meritor. pa dyshim. si dhe të bombe eksploduese sociale. në të mësuarit sipas sistemeve të avancuara ndërkombëtare të edukimit. në arsimimin e tyre. Efektet në arsimimin e njerëzve nuk dalin në shesh përnjëherë. Një prej katalizatorëve të zhvillimit ekonomik. për çka nevojitet rinkonstruim i tërë sistemit dhe i njohurive. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR mund të ndërtohen kapacitete të famshme për pushuesit e vendit dhe të huaj. Duhet pritur. mundësitë për zhvillim gjenden pikërisht në këtë mjedis. çfarë mund të pres Kosova. Biznesi jeton nga profiti. Importet dhe eksportet gjatë periudhës 2002-2005 Politikat makroekonomike. përveç në Brezovicë (malet e Sharrit) në komplekset tjera investimet mungojnë sot e kësaj dite. është arsimimi dhe edukimi. por që në kushtet pa infrastrukturë të kompletuar ligjore. para së gjithash për t’u shkëputur nga një sistem i tejkaluar. më pastaj: të mësojmë shumë dhe të fitojmë shumë. funksionon nga përfitimet. Ndërkaq. Një gjë e tillë.. më tepër i përngjan strategjive spontane. ne vështirësi ia arrijnë kreditimit të bizneseve. Sistemi doganor vepron në bazë të kornizave që i lejon situata sepcifike në tërë ekonominë e këtij vendi. sa do që ka shënuar një bazë relative.Prof. Begatitë e saj i eksploatuan të tjerët. madje në të gjitha sferat. Shkenca teknologjia. dituritë janë të vjetruara. Vetëm në dituri duhet të kërkohet shansa për ndryshimin e gjendjes. Zhvillimi aktual dhe ardhmëria janë të varur në rend të parë nga invetimet që duhet të bëhen në njerëz. Mund të thuhet se deficiti është më i theksuari më shumë se çdo kund tjetër. Më mirë të pritet se sa të kërkohet lëmoshë. Ekonomia e |Kosovës është jashtë rrjedhave të tregjeve të huaja. Në Kosovë është themeluar një rrjet i bankave komerciale. Sistemit të shkollimit në Kosovë. me shfrytëzimin e kohës më të madhe në punë. pa strategji të zhvillimit. por struktiura e tyre është më se e pavolitshme (hedhurina të metaleve. Pa impelemrntimin e njohurive shkencore e profesionale. Pjesa dërrmuese e popullsisë përfaqësohet nga rinia. në rinovimin e diturive. të natyrave përkatëse. në të gjitha nivelet i nevojitet reformim rrënjësor. si pasojë e mos zhvillimit ekonomik. 217 . e cila ka kapacitete dhe aspirata për punë. Një herë përnjëherë. Çdo gjë mund të konsiderohet me tipare të zhvillimeve fragmentare. Biznesi privat. mirëpo. si çdo kund tjetër. Dr. është më e vështira. Me tregjet e huaja lidhjet ekzistojnë nëpërmjet importeve. në veçnati sektorët prodhues nga të cilët formohen ofertat për realizimin e eksporteve në masë më të madhe... ndërsa sektorët tjerë thuajse nuk ekzistojnë. bazike duhet të jetë formula: të mësojmë shumë e të fitojmë pak dhe. Të rinjtë mund të kontribuojnë ër veti dhe për shoqërinë e gjerë. Këmbimi tregtar është intensiv. pa krijim të lidhshmërive dhe të funksionimit interdisiplinor. Është karakteristike se Kosova asnjëherë në historinë e saj nuk arriti nivel të kënaqshëm të zhvillimit. Problemi i papunësisë është i shfaqur në pamundësinë e realizimit të ardhurave nga pagat. Po ashtu. Përfshirja në procesin aktiv të shkollimit është domosdoshmëri.

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Ekonomia e Kosovës ka kaluar nëpër një sinusoidë tepër dredharake. Edhe tash sikur gjendet në labirinth të tillë. Resurset për ndryshimin e gjendjes ekzistojnë. Janë të pranishme pikërisht këtu, në Kosovë. Ndryshimi i të menduarit, është ndryshim ekonomik. Kosova si për nga territori, ashtu edhe nga numri i popullsisë nuk është presedenc të jetë shtet i pavarur dhe sovran. Më shumë se 40 shtete janë më popullsi dhe territor më të vogël se sa i ka Kosova, ndërsa më shumë se 70 vende janë më të vogla me njërin, faktor, territorin ose popullsinë. Këta janë parametra që shfaqin mundësitë për ndryhsimin e gjendjes ekonomike, në të mirë të zhvillimit më të shpejtuar, sa për të qenë një shtet me këtë shtyllë të qëndrueshme dhe me perspektivë..

2.Specifikat e marketingut ndërkombëtar në ekonominë e Kosovës Ekonomia e Kosovës veçohet me plotë specifika. Është përlot resurse, por e pazhvilluar. Imixhin e arritur në tregun ndërkombëtar gjatë një periudhë relativisht të shkurtër kohore, e shkëputë, për shkak të ngjarjeve dhe presioneve që ndodhën në të. Për shumëçka duhet nisur nga fillimi. Transicioni është i dyfishtë, ngase përmban elemente të transformimeve dhe, po ashtu, administrim ndërkombëtar (lloj protektorati). E ka të parapërlqyer dhe definitivisht është e përcaktuar për ekonomi tregu. Deri tash janë nënshkruar disa marrëveshje për tregti të lirë. Synohet për t’i plotësuar kushtet për integrim në familjen e madhe të Bashkimit Evropian. Për këtë janë shënuar nismat e para, të cilat nëpërmjet mekanizmit përcjellës të stabilizim asocimit, sikur përgatiten që t’i arrijnë standardet e nevojshme, dispozitat ligjore, me të cilat mund të hyhet në BE. Këto e shumë aspekte tjera trasimin e terrenit për integrim, janë në fazën iniciale. Mirëpo, mbështetja ideologjike, aspiratat për demokraci, për sundim të ligjit, për të drejtat e njeriut, japin shpresë se Kosova gjendet në një rrugë të pakthim, drejt vatrës së vet, Evropës, në të cilën gjendet gjeografikisht dhe historikisht, porse tash e tutje duhet të bëhet anëtar i të zhvilluarve. Në rrjedhat politike, të transicionit, të pavarësimit, për të manaxhuar me veteveten, marketingu ndërkombëtar është një lloz shtytës, për të hap rrugë për në tregje të Evropës dhe më tej. Marketingu ndërkombëtar në Kosovë pothuaj se është nocion i panjohur. Edhe marketingu bazik, për tregjet vendore, nuk është prezent në plotëkuptimin e fjalës në ekonominë e Kosovës.Shkaqet janë të shumta, por që me rëndësi është definimi i problemeve, identifikimi dhe ndërtimi i strategjive të reja për implementim të gjerë të marketingut, përkatësisht të marketingut ndërkombëtar. Bizneset e Kosovës në kushtet e tashme të veprimit e braktisin mundësisht pjesën dërrmuese të aktiviteteve të marketingut. Kjo, natyrisht, duhet të kuptohet si mangësi e njohurive dhe e kulturës moderne për bizneset e çfarëdo lloji. Deri sa bizneset zhvillohen në mënyrë spontane, pa programe dhe koncepte bashkëkohore, ku do të përfshihej edhe marketingu ndërkombëtar, nuk mund të ndryshim në të kuptuarit e rëndësisë së këtij koncepti. Implementi i marketingut ndërkombëtar në biznesin e ndërmarrjeve kosovare, më tepër është neglizhencë, injorancë se sa mungesa a parave. Në vendet ku ende nuk sundon ligji, pra, edhe në Kosovë, është shumë lehtë të krijohet kapital, në mall dhe në para, duke u mbështjellë në valët e kontrabandës dhe të korrupcionit. Bizneset që zhvillohet me reçeta të tilla nuk jetë të gjatë. Bizneset mund të jenë relativisht stabile, nëse zabtojnë

218

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR qasje, metoda dhe strategji të cilat e ngrjnë lartë dhe mundësojnë zhvillimin të kënaqshëm. Një problem tjetër që konsiderohet specifikë marketingut ndërkombëtar në Kosovë, është mungesa e ekspertëve dhe e shkencëtarve të marketingut. Universitetet këtë lëm e kanë të përfshirë në programet e tyre me vonesë, si refkelsion i iritimit që që u mabrtë nga sistemi politk dhe ekonomik i perënduar. Në përgjithësi kuadri në lëmin e marketingut e me theks të veçantë në marketingun ndërkombëtar është aq i mangët, sa që mund të konsiderohet se veçsa ka hyrë në fazën iniciale. Pa poltikë makroekonomike të definuar në nivel të shtetit, pa strategji zhvillimore, mund të ndodhin anashkalime nga bartësit e përgjegjësive nëpër institucione, e më së shumti në fushën e biznesit. Bizneset më shumë përfitojnë materialisht nëpër situatat turbulente. Pushtetarët më shumë mund të korruptohen. Dhe, ekonomia ecën me hapa spontan, të improvizuar dhe pa ardhmëri. Në këso kushtesh është vështirë të mirëpriten e të aplikohen të arriturat më të reja që shënohen në manaxhimin modern, si dhe përparësitë që i sjell marketingu ndërkombëtar. Biznesi i Kosovës tregun e jashtëm e njeh vetëm në mënyrë të njëanshme. E njeh vetëm nga importet, për të furnizuar tregun (një funksion tepër i rëndësishëm), por që kur është fjala për njohjen e tregjeve të huaja për internacionalizimin e biznesit, për të vepruar në shkallë të caktuara dhe në forma të mundshme të bashkëpunimit me partnerët e jashtëm, realiteti është plotësisht tjetër. Për prodhuesit konkurrent në botë ky treg është atraktiv. Nganjëherë këtu gjejnë vend edhe produktet dhe shërbimet jo konkurrente. Për ofertat e eksporteve, e aq më pak për marketingun eksportues bëhen trajtime të pjesërishme, ose nuk bëhen fare. Tregu i Kosovës gjatë këtyre viteve të pas luftës ka tiparet e një tregu blerës. Për të shitur duhet të prodhosh (eventualisht të blesh për të shitur, ose për të rieksportuar), prandaj eksporti nuk mund të realizohet në mënyrë të dhunshme, nëse nuk ka oferta që krijohen në kapacitetet e ndërmarrjeve vendore. Aktualisht në këtë mjedis veprojnë dy grupe të faktorëve. Një, nuk janë krijuar kushte të favorshme për prodhim dhe, dy, tregu i Kosovës është bërë më i liberalizuar seç duhet. Marketingu ndërkombëtar e ka rolin e gjurmimit të tregjeve të huaja, me çka lindin nevoja për përforcimin, themelimin dhe zgjerimin e kapaciteteve prodhuese, në rend të parë në vend, e më pastaj mundësisht edhe në internacionalizimin e kapitalit edhe nëpër vende tjera. Kosova përkundër pozitës së volitshme gjeostrategjike, nuk e ka pozicioni për të qenë qende dtsributive për rajone të ndryshme, (nuk ka parametra që mund të krahasohet me Singapurin, Honkongun). Marketingu ndërkombëtar e rregullon sektorin e prodhimit, ngase siguron të dhëna, identifikon kërkesa, pasqyron konkurrencën nëpër mjedise të huaja dhe në këtë mënyrë kapacitetet prodhuese punojnë në bazë të përgatitjeve solide, të shestuara paraprakisht, në saje të kombinimit real të instrumenteve të marketingut miks në ndërmarrje. Në këtë kontekst mbijetesa, zhvillimi më i hovshëm dhe perspektiva e ekonomisë së Kosovës, në dozë të konsiderueshme është e varur nga të kuptuarit dhe të implementimit të marketingut ndërkombëtar. Për të arritur këtë qëllim nevojitet kombinim i shumë faktorëve, i politikave, i transformimeve në logjikën, kuadrin ligjor dhe në orientimet e bizneseve, duke e pasur për bazë hapjen e tregut, por edhe aftësimin për të defiluar me sukses.

219

Prof. Dr. ALI JAKUPI

MARKETINGU NDËRKOMBËTAR

3.Ndikimi i marketingut ndërkombëtar në nxitjen e zhvillimit të ekonomisë së Kosovës Nuk ka dyshim se secila ekonomi e cilitdo vend qoftë ka mundësi të zhvillohet. Ekonomitë më të shquara aktualisht në botë, me madhësi të vogla, të mesme e të mëdha, kurrnjëherë më parë nuk e kanë pasur stadin e tashëm të zhvillimit. Madje disa syresh kanë qenë të prapambetura, me probleme dhe sfida gati të patejkalueshme. Por tash janë të zhvilluara deri në nivelin më impozant. Këto mund të shërbejnë si model se si ekzistojnë mundësitë për zhvillim, për ndryshim të pozicioneve në relacionet ndërkombëtare. Është shpresëdhënie se edhe ekonomitë e pazhvilluara mund të zhvillohen dhe stagnimet ia lënë historisë. Megjithatë, në këtë kompleks gjërat duhet të shikohen jo nga aspekti i dëshirave, por i ndryshimeve që mund të ndodhin nëse plotësohen disa kushte esenciale. Ekonomia e Kosovës ka qenë më e zhvilluar në krahasim më të sotmën, në një preiudhë të shkurtër të autonomisë, kur vendimmarjet për investime, për strukturën ekonomike merreshin nga autoritetet kosovare. Është kjo provë dhe kurajim se ekonomia e Kosovës ka mundësi objektive të ndryshojë potencialin, fizionominë, në saje të zbatimit të strategjive bashkëkohor, që rikuperojnë efekte dhe elemente të konkurrencës. Marketingu ndërkombëtar ka ndikim të fuqishëm në krijimin e kushteve të reja e funksionale të zhvillim të hovshëm të ekonomisë së Kosovës. Miksi i aktiviteteve dhe i instrumenteve të marketingut ndërkombëtar e ka të hapur hapësirën për veprim, kooperim dhe funksionim, në kahe të ndryshimit të mentalitetit, të përmirësimit të manaxhimit të marketingut ndërkombëtar, si dhe të manaxhimit në të gjithë lëmenjtë tjerë. Nëpërmjet implementimit të marketingut ndërkombëtar në ndërmarrjet kosovare hapen shtigje dhe synime për penetrime në tregje të huaja. Dy dekada më parë Kosova ishte emër i njohur në disa tregje në botë me marka të produkteve dhe vlera eksportuese, të cilat vijimisht shënonin trende pozitive. Është ky fakt se Kosova nuk troket për herë të parë në dyert e mjediseve botërore. Mirëpo, sfidat janë të pranishme, si rezultat i një periudhe të transicionit, kur ndërrohen politikat, sistemet, qasjet dhe modelet e bashkëpunimit. Kosova është e përcaktuar për sistemin e ekonomisë së tregut. Prandaj, dëshmimi për penetrimin e ndërmarrjeve kosovare nëpër disa tregje të huaja nuk është nostalgji për një kohë që për popullin shumicë prodhonte trysni dhe jo perspektivë, por fjala është për një fakt që tregon se ekonomia e Kosovës ka mundësi të rikthehet në tregjet e njohura dikur dhe, njëkohësisht të jetë më e avancuar, më ekspansive, në saje të konceptit të aplikuar të marketingut ndërkombëtar. Ndikimi i marketingut ndërkombëtar në rimëkëmbjen, transformimin, zhvillimin dhe fuqizimin në konkurrencë të ekonomisë mund të vështrohet në vijim: - i nxitë aktivitetet prodhuese, duke ndërtuar ndërmarrje që kanë programe atraktive, produktet dhe shërbimet e të cilëve i absorbojnë tregjet e huaja. Shumë programe mund të bazohen në finalizimin e lëndëve të para, mineraleve vendore, të cilat kanë vlera të konsiderueshme, për nga sasia dhe cilësia. Më se 35 degë në sektorin e industrisë kanë bazament real të zhvillohen dhe të prodhojnë oferta për tregjet e jashtme;

220

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR - bujqësia dhe agobizneset, produktet ekolofgjike janë të varura parimisht nga inkorporimet në aktivitetet e marketingut ndërkombëtar; - tregtinë e zhvillon në dy kahe: si degë ekonomike e rëndësishme dhe, në cilësinë e kanaleve të distribucionit, në relacione ndërkombëtare, nëprmjet transakcioneve të eksporteve dhe të importeve; - shërbimet i bënë atraktive dhe të njohura për tregjet e huaja. Kompleksi i turizmit dimëror veçanërisht është dhunti e pakrahasueshme me shumë vende të rajonit e më gjerë, por që investimet e nevojshme e shndërrojnë në një thesar të vërtetë, joshës për pushuesit e huaj dhe të vendit. Komunikimi me publikun ndërkombëtar është etapë paraprijëse për t’u gjendur investitorët e huaj që marrin vendim për të investuar në këto kapacitete tejet profitabile; - format e bashkëpunimit, përveç këmbimit tregtar, janë të dobishme, por të varura nga aktivitetet e marketingut ndërkombëtar. Prodhimi kooperues, kontraktues jointe venture, lizingu, franshizingu, barteri, punët lohn, investimet e drejtpërdrejta dhe të tërthorta, mund të gjejnë Kosovën një terren të përshtatshëm, për shkak të fuqisë punëtore relativisht të lirë, si dhe pozitë gjeografike, që mundëson distribucion më racional nëpër kontinete; - duke i nxitë zhvillimet e bizneseve dhe internacionalizimin e tyre, arrihet deri të zgjidhja e mundshme e punësimit të të rinjve, të cilët janë të përgatitur, ose shumë shpejtë mund të specializohen, trajnohen, ngase gjeneratat e reja janë gjeneratorë të njëmendtë të zhvillimit, sepse kanë njohuri të reja për teknologji, gjuhë e tjerë. Marketingu ndërkombëtar, me ndikimet, politikat dhe strategjitë e veta është shtytës i një zhvillimi ekonomik bashkëkohor dhe modern. “Idetë guacë” nuk kanë vend për të sotmen dhe për të ardhmen e Kosovës. Hapja në dituri, në shkollim, në përvetësimin e përvojave në nivelin botëror janë parakushte dhe kushte për të ardhur deri të ndryshimet, deri të thithja e investimeve të huaja dhe të vendit, deri të afirmimi i një ekonomie, që tash është e pazhvilluar, porse për një kohë relativisht të shkurtër të kthehet e një “tiger”, siç quhen shembujt e zgjedhur në botë Koreja Veriore, Tajvani, Singapuri dhe Honkongu).56 Marketingu ndërkombëtar është i suksesshëm dhe ka ndikim pozitiv në zhvillimin e tërësishëm të ekonomisë së Kosovës, kur parapëlqehet nga bota e biznesit, stimulohet nga institucionet qeverisëse dhe publiku i gjerë, si një mision pa të cilin nuk mund të realizohen integrime dhe kyçje në proceset e globalizimit.

4. Nevoja dhe mundësitë e aplikimit të marketingut ndërkombëtar në ndërmarrjet e Kosovës Nevojat dhe mundësitë janë dy çështje që nuk përputhen me njëra tjetrën. Nevojat që nga ato individuale, materiale, ekzistenciale, psikologjike, deri të ato të rangut të lartë, luksoze, paranoike dhe snobiste, janë zbrastësira që imponojnë plotësim në mënyra përkatëse. Këto janë prezente edhe të firmat, të shtresat shqoërore, të institucionet dhe në asociacione të ndryshme. Ndërkaq, mundësitë paraqesin shkallë të aftësisë, të

56

Marrëdhëninet ndërkombëtare…..

221

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR kapaciteteve që mund të realizohen në një apo në një formë tjetër, për të arritur deri të objektivat e parashtruara. Në rrafshin e marketingut ndërkombëtar, në ndërmarrjet e Kosovës ekziston një vakuum i plotë, një mangësi e pajustifikueshme. Pikërisht nga kjo mangësi biznesi kosovar është në situatë të palakmueshme. Një përshkrim i tillë është përgjigje e plotë për të dëshmuar nejoat shumëdimensionale për aplikimin e marketingut ndërkombëtar në praktikën e ndërmarrjeve, të cilat lëngojnë në aspektin e përvojave, të diturive dhe të strategjive, me të cilat mund të hapen rrugë për inkorporim në rrjedhat e ekonomisë ndërkombëtare. Nevojat për implementimin e marketingut ndërkombëtar në të gjitha llojet e ndërmarrjeve të Kosovës janë plotësisht transparente dhe nuk imponojnë shpjegim. Mangësia e koncepteve të avancuara shpie deri të lëngimi i bizneseve, i stagnimit në zhvillim dhe të limitimi i afirmimit. Afirmimi i disa ndërmarrjeve më të shquara karakterizohet bë kuadrin e ekonomisë vendore, ndërsa në relacionet ndërkombëtare dominon anonimiteti. Prandaj, nevoja për marketing ndërkombëtar duhet të shndërrohet në rregull, në ligjshmëri, pa të cilën pasojat janë pjesë e agjendës së aktiviteteve biznesore. Derisa nevojat janë koherente dhe të shfaqura botërisht, mundësitë hasin në elemente të limituara. Për implementimin e marketingut ndërkombëtar mungojnë disa tregues parimor dhe konkret, të cilët edhe më tepër e vështirësojnë gjendjen. Baza materiale nuk paraqet potencial të rëndësishëm, me të cilin do të paraprihej funksioni dhe procesi i marketingut në firmat ekzistuese dhe në të rejat që do të themelohen. Baza materiale e ka peshën e rëndë specifike, ndonëse nuk mund të merrte si parametër vendimtar për avancimin e konceptit dhe të praktikave të marketingut. Me vite të tëra trajtohen mendime se marketingu mund të gjej ven adekuat për implementim, nëse ndërmarrjet kanë fuqi financiare, me çka do të mbuloheshin shpenzimet relativisht të larta të marketingut. Mirëpo, në kohën më të re pothuaj se mbizotëron opinioni se marketingu ndërkombëtar duhet të jep kontributin e vet pikërisht në mjediset e pazhvilluara, përkatësisht në ndërmarrjet që nuk kanë krijuar imixh të shquar në tregun vendor, e aq më pak në tregjet e huaja. Këtë faktor, që nuk mund të injorohet, e zëvendëson dituria, e adresuar të ekspertët e marketingut, të manaxhmenti me përvojë, të liderët e moderuar, që kanë vizione të qarta për ardhmërinë. Dituria hap horizonte, ndërton dhe zbaton strategji dhe interaksionet, bashkëpunimet i bënë të realizueshme. Në këtë drejtim, përgatitja e stafeve profesionale për marketing ndërmarrjes i krijojnë mundësi funksionim efektiv dhe korrje të rezultateve gjithnjë më të mira. Mundësitë bëhen të kapshme dhe nga fakti se ekonomia e Kosovës, ndonëse me lakadredha të shumta gjatë zhvillimit, ka një taban dhe nivel të konsiderueshëm, jo vetëm në përmasa rajonale, por edhe më shumë. Me transformimin e pronësisë, ristrukturimin radikal, me qasje të ekonomisë së tregut, krijohet një ekonomi e re, që mund të mbijetojë dhe të ketë perspektivë për të ardhmën. Marketingu ndërkombëtar e ka vendin dhe rolin e vet në të gjitha sektorët. Sektori primar, sa do që i ka disa specifika të dalluara, ke nevojë për këtë koncept, ngase ndihmohet në aspektin e hulumtimeve, të kërkesave në tregje të synuara, për konkurrencën, produktet substitute e tjerë. Marketingu është iniciator dhe sugjerues për ndryshimin e programeve të prodhimit, për modernizimin e bujqësisë në përgjithësi, me qëllim të rritës së rendimentit dhe të prodhimit të produkteve, të cilat mund të jenë

222

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR konkurrente dhe të pranueshme në tregjet e huaja. Kosova ka kapacitet të pashfrytëzuara në lëmin e bujqësisë, të agrobizneseve, në peshkatari, në bletari, e veçanërisht në blegtori që do të thotë se shnasat për krijim të vlerave janë të pamohueshme. Ke këtë do të mundësohet përmbushja e pjesës dërrmuese të nevojave dhe të kërkesave të konsumatorëve vendorë dhe, po ashtu, do eksportohen produkte në tregje të huaja, të cilat do të jenë të kërkuara në cilësinë e produkteve ekologjike e tjerë. Marketingu ndërkombëtar është funksion i pazëvendësueshëm në zhvillimin e biznesit të këtij sektori. Industria, me mbështetje të theksuar në burimet e lëndëve të para vendore, i ka të gjitha kushtet që të shënojë ekspansion dhe kthesa të rëndësishme në zhvillimin e ekonomisë së Kosovës. Mundësitë janë të gjera për përpunimin finalizimin e mineraleve me ngjyra, të mineraleve tjera, të metaloideve, të cilat në gamë të gjerë mund ta rikthejnë reputacionin që e kanë shënuar në një kohë, ose do të kenë disenje plotësisht tjera, siç e kërkojnë konsumatorët nëpër tregjet e huaja. Metalurgjia përpunuese, industria kimike, e drurit, e materialit ndërtimor, e tekstilit, e duhanit, grafike e tjerë kanë shansë të zhvillohen dhe të jenë të dobishme për vet pronarët e kapitalit, për shtetin dhe për ndryshimin e strukturës sociale. Ndërmarrjet me tipe të vogla, të mesme dhe të mëdha, duhet të ushtrojnë veprimtaritë e tyre në mbështetje të koncepteve të marketingut ndërkombëtar, për të pasur orientime çka të prodhohet, pse të prodhohet dhe a do të mirëpriten vlerat e prodhuara nga konsumatorët. Operativa ndërtimore mund të jetë tejet impulsive, nëse Kosova bazohet në një strategji të re të zhvillimit, e cila ofron modele bashkëkohore të zhvillimit dhe i eliminon shablonet e së kaluarës. Ndërtimtari ka shtrirje të gjerë, në ndërtimin e lartë posaçërisht, me kritere rigoroze urbanistike, ndërtimtaria e ulët dhe mirëmbajtja e objekteve ekzistuese. Marketingu ndërkombëtar në këtë plan ka ndikime të shumëfishta, duke përfshirë importet e materialit ndërtimor, por edhe eksportet e shërbimeve ndërtimore, të cilat marrin forma të fuqishme të konkurrencës. Industritë përpunuese, ku përfshihet industria ushqimor, e ushqimit të bagëtive, e përpunimit të metaleve, të drurit, të plastikës, të duhanit e tjerë kanë elementet bazike, nga të cilat ndryshimet janë të mundshme dhe reale. Marketingu ndërkombëtar iu hap rrugë për plasim në disa tregje të synuara. Prodhimi kooperues, i kontraktuar, investimet e pëbashkëta, investimet tjera, janë impulse për zhvillimin e Kosovës. Interesat e ndërsjella, ose në kuptim më të gjerë reflektohen pozitivisht bë këtë ambient, i cila ka resurse, por që ende nuk janë të shfrytëzuara. Veprimtaria e shërbimeve, sidomos në lëmin e turizmit, e ka bazën e zgjedhur, bazë kjo që nuk mund të krijohet vetvetiu. Është fjala për turizmin, i cili në lartësitë e maleve të Kosovës ka komplekse ideale për t’u shndërruar në qendra atraktive, me gravitacion të radiuse të gjera, edhe nga bota e jashtme. Marketingu ndërkombëtar, në këtë kompleks rolin dhe ndikimin e vet e manifeston në intensifikimin e promocionit për ambentet tërheqëse, aktivitetet atraktive, pushime dhe qetësi shpirtërore. Ndërkaq, krahas zhvillimit të sektorëve ekonomik, mund të ngjallen, të zhvillohen edhe shërbimet tjera, siç janë institucionet financiare, bankat, shërbimet komunale, inzhinjeringu, konsaltimet, shërbimet intelektuale e të ngjashme. Edhe në këto sektore marketingu ndërkombëtar e ka ndikimin e vet të dukshëm dhe pozitiv. Nevojat, por edhe mundësitë e implementimit të marketingut ndërkombëtar në ekonominë e Kosovës, janë të një kompleksi të gjerë. Këto efektuojnë në krijimin e një

223

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR ambienti konkurrues, me tipar të ekonomive të zhvilluara, ku bashkëpunimi dhe format e leverdive marrin perpjestime reale, të realizuara dhe dobiprurëse.

5. Krijimi i mundësive të ekonomisë së Kosovës për inkorporim në procesin e globalizimit Për të trajtuar këtë problematikë, së pari duhet të vihen në pah disa vlerësime. Këto mund të përmblidhen në këtë mënyrë: - Globalizimi është një proces gjithëpërfshirës, i përbërë nga shumë procese tjera; - Globalizimi është karakteristikë e kohës, përkatësisht e nivelit të arritur tekniko-teknologjik, por edhe kundërthënieve prezente në shqorinë njerëzore në botë; - Globalizimi nuk përhapet dhe zhvillohet në mënyrë selekcionuese, duke eliminuar ose toleruar pjesë të caktuara të globit; - Globalizimi nuk ka koncept paraprak, për t’u kornizuar territorialisht, sipas veprimtarive apo sektoreve. Veprimet e këtij procesi janë burim i aspiratave të grupeve më të vogla, për t’u përhapur në mënyrë masive; - Globalizimi është një skemë e re, që i paraprinë Rendit të Ri botëror. Vetëm këto elemente të vështruara janë burime të mjaftueshme për të nxjer konkluzione se çfarë duhet bërë për krijimin e mundësive të një ekonomie, përkatësisht të ekonomisë së Kosovës, për inkorporim në rrjedhat e këtij procesi. Me përjashtime të vogla, ekonomia e Kosovës nuk ka leverdi për kyçje të menjëhershme në këto rrjedha. Për këtë konstatim duhet të merren parasysh disa fakte. Në këtë fazë apo në kohën më të afërt, kjo ekonomi është e papërgatitur; edhe atë që e ka pasur të arritur, e ka të humbur. Kapacitetet më të shquara që janë në fazën e privatizimit, me vsështirësi mund të manaxhoehn nga vendorët, për arsye se kthetrat e globalizimit kanë depërtuar në areaalin e rajonit. Mund të blehet Fabrika, por është vështirë të ushtrojë veprimtari. Shembull konkret mund të jetë Ferronikeli, Llamkosi,të cilat është blerë nga magnatët e huaj, të cilët me kapitalin e tyre kanë blerë edhe kapacitete të njëjta ose të ngjashme në rajon dhe në këtë mënyrë e kontrollojnë tregun e furnizimit, si tregun e shitjes. Kapitali vendor mund ta këtë rolin në aktin e shitblerjes, ndërsa për eksploatimin e kapaciteteve situata ndryshon. Nga ky fakt duhet të kuptohet realiteti se globalizimi nuk pyet për rregulla, se kujt i takon prioriteti, për sovranitet dhe për çështje tjera të natyrave lokale, të mbyllura. Me këtë duhet të përllogariten mundësitë se në cilat kahe, me cilat strategji duhet të shërbehen institucionet, subjektet ekonomike, për të krijuar trren të përshtatshëm për kyçje në rrjedhat e procesit të marketingut. Problemi në tastet e tilla duhet të kundrohet së paku nga dy kënde: 1. cilat janë inputet lokale që mund të jenë të përshtatshme dhe të kontrolluara nga vendësit e që janë në funksion të integrimit në procesin e globalizimit, për të shpresuar në efektet e tyre dhe, 2. cilat variable vendore janë të pakontrolluara dhe sikur gjenden nën juridiksionin e procesit të privatizimit. Duke e bërë këtë ndarje të imponuar, krijohet mundësia për vlerësimin dhe valorizimin e mundësive të cilat do të jenë dobiprurëse gjatë funksionimit të procesit të globalizimit. Kosova nuk të jetë një njollë e zezë në vasion, në mëshirën e vasionit.

224

në asnjë mënyrë nuk mund t’i iket procesit të globalizimit. në të cilën mund të formësohen modelet. sikurse çdo ekonomi tjetër nuk mund të zhvillohet jashtë procesit të globalizimit. e cila me potencialin konkurrues. siç mund të quhet jashtëtokësor. që janë në funksion të përmbushjes së nevojave të konsumatorëve. 6. format më të 225 . Me të gjitha kriteret ajo konsiderohet si një pjesë e vogël. gjetje të strategjive për të mbijetuar. Resurset njerëzore janë forcë motorike. Aksioma gatë është e formësuar lidhur me globalizimin. aq sa është e mundur nga ky proces. edhe anët negative janë sfida që nuk mund të tejkalohen sipas dëshirave dhe ambicieve. gjithësesi ekzstojnë dhe të të jenë të mundshme edhe në të ardhmën. përvoja. por që mund ta ketë rolin e vetëm të rëndësishëm për vendin. Prandaj. paraprakisht duhet të hyjë së paku në fazën iniciale të industrializimit. strategji. parakalkulimet nuk ofrojnë të dhëna optimiste se me këtë koncept. gamë më të gjerë të bashkëpunimit dhe ndryshime në strukturë dhe në sjellje në të gjitha sferat. ato në këtë proces mund të shndërrohen në diçka tjetër. Mirëpo.Prof. Pa marrë parasysh në observime. Ato ushtrohen nëpër ndërmarrje të vogla. por që prej tyre duhet të seleksionohen ato që janë më efektive. resurse dhe manaxhim të suksesshëm. Mund tët thuhet lirisht se ekonomia e Kosovës. Ekonomia e Kosovës për të qenë e inkorporuar qëndrueshëm në procesin e globalizimit. Prandaj. ndërkaq kohëzgjatja e tij është çështje për diskutim. Ekonomia e Kosovës ka shansë që t’i adaptohet në masë të shquar këtij procesi. Është e natyrshme se taksa do të ketë adresime tjera në krahasim me gjendjen e para globalizimit. Anët pozitive shfaqen me intersin që e ka secila ekonomi në këtë proces për të përfituar njohuri. Kthim prapa nuk do të ketë. Që në start është e nevojshme veprohet sipas rregullave. Kjo disiplinë. Mundësitë ndonëse të kufizuara. Një prej çështjeve të veçuara është marketingu ndërkombëtar. normativave. Është obligim i të gjitha instancave. të zhvillohen veprimtari të ndryshme. Dr. deri të subjektet ekonomike. të mesme dhe të mëdha. realiteti i ri imponon nevojën për akomodime. si dhe të strategjive tjera të cilat do të jenë në funksion të përfitimeve. standardeve që mundësojnë pjesëmarrje në integrime dhe orientimet e kësaj natyre janë elemente parapërgatitore për inkorporim të njëmendtë në procesin e globalizimit. Gjendet në fazën iniciale. Por. pa marrë parasysh se ka depërtuar në shumë rrafshe. ose përfundimisht të faliemntojnë. që të ndërtohen platforma. Kushtet janë të shumta. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR Realisht nuk është e tillë. të karakterit institucionale. rajonin dhe më gjerë. Modelet dhe format e biznesit ndërkombëtar në ekonominë e Kosovës Ekonomia e Kosovës është pjesë përbërëse e ekonomisë botërore. më të kapshme dhe reale për t’u vënë në aksion. e ka rolin prijetar për të manipuluar me inputet dhe me outputet në ndërmarrjet kosovare edhe gjatë procesit të globalizimit. nuk krijohet as mbijetesë minimale. me koncept të avancuar është një arenë e gjerë. të cilat përkojnë me zhvillim të pavarur dhe. Nëse kompanitë nuk kanë imixh. që nuk ka nevojë për adaptime. të inkorporuar në procesin e globalizimit. këto subjekte do të funksionojnë. njëkohësisht. edhe po të ishte e mundur. Postulatet dhe bazamentet e saj janë si të çdo ekonomie tjetër. Edhe në kushtet e globalizimit duhet të gjallërojnë. nga të më të lartat. Kjo e vërtetë i ka anët pozitive dhe negative. Një gjë e tillë as teoretikisht nuk mund të ndodh dhe të jep fryte.

. ... në sistemin dhe strategjitë të cilat konfirmohen nga autoritetet vendore.. biznesi dhe veprimet e ndërmarrjeve të rientuara për në tregje të huaja. ALI JAKUPI MARKETINGU NDËRKOMBËTAR afirmuar të bashkëpunimit të ekonomisë së Kosovës me skonomitë e zgjedhura në vendet e caktuara..... që në suazat e veta përfshinë lëmenj dhe aktivitete të zgjedhura.. pa mbështetje në politikat bazë. Në këtë fazë është impreativ modelimi në kuptim të gjerë në bazë të të cilit disenjohen format konkrete të firmave kosovare me firmat e huaja.. Është e kuptueshme se marketingu ndërkombëtar nuk mund të veprojë në mënyrë të izoluar.... me të cilat internacionalizohet kapitali. Format e bashkëpunimit me ndërmarrjet e vendeve të ndryshme mund të përkufizohen në: ... Marketingu ndërkombëtar është funksion i biznesit ndërkombëtar.. të investimeve.. .. Konturat themelore përfshihen në modelin e mësipërm..format tjera të kooperimti. të bashkëpunimit në prodhim.. me theks të veçantë në marketingun eksportues. 226 . .... Modeli i përgjithshëm.. Dr...Prof...eksporte dhe importe... ..