P. 1
kontabiliteti_per_jopecialistet

kontabiliteti_per_jopecialistet

|Views: 14,244|Likes:
Published by Florian Benja

More info:

Published by: Florian Benja on Mar 10, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/27/2013

pdf

text

original

Sections

  • I. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT
  • 1. HYRJE
  • 2. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ
  • i. Koncepti i transaksionit:
  • 3. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL
  • 4. KONCEPTE BAZË
  • i. Koncepti i Aktivit dhe Pasivit
  • ii. Koncepti i Llogarisë6
  • iii. Koncepti i Debitit dhe Kreditit
  • iv. Llogari të Likuiditetit
  • v. Regjistrimi me Parti Dyfishe
  • 5. SHEMBULL ZBATIMI
  • 6. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE
  • 2. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE
  • i. Klasat Kryesore të PKP
  • ii. Shembull për llogarinë “Banka”
  • 3. LLOGARITË E BILANCIT
  • i. Klasa 1: Kapitali, rezervat
  • ii. Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata
  • iii. Klasa 3: Inventarët
  • iv. Klasa 4: Llogaritë me të tretët
  • v. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme
  • vi. Pozicioni i llogarive në Bilanc
  • 4. LLOGARITË E SHPENZIMEVE
  • i. Shpërndarja e Shpenzimeve
  • 5. LLOGARITË E TË ARDHURAVE
  • i. Klasifikimi i të ardhurave
  • ii. Përcaktimi i Rezultatit
  • 6. ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL
  • i. Dokumentet
  • ii. Ditari i Kontabilitetit
  • iii. Libri i Madh
  • iii. Bilanci Vërtetues29
  • 7. PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE31
  • i. Bilanci
  • ii. Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH)
  • 8. USHTRIM ZBATIMI NR. 2
  • i. Shtrimi i problemit
  • ii. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1)
  • iii. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2)
  • III. TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE
  • 1. NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL
  • 2. VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN
  • i. Cikli i dokumenteve të Blerjes
  • ii. Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes
  • iii. Vlerësimi i elementeve të Faturës
  • iv. Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes
  • 3. VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN
  • i. Cikli i dokumenteve të Shitjes
  • ii. Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes
  • 4. VEPRIMET ME INVENTARIN
  • i. Inventari dhe Metodat e Regjistrimit
  • b Metodat e regjistrimit të inventarit
  • ii. Dokumentet e Magazinës
  • iii. Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar
  • iv. Vlerësimi i Kostos së Inventarit
  • v. Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari
  • vi. Veprime të tjera me inventarin
  • 5. VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS
  • i. Dokumentet e Bankës dhe të Arkës
  • ii. Veprimet me Bankë
  • iii. Veprimet me Arkën
  • iv. Xhirimet e Brendshme
  • 6. VEPRIMET ME PRODHIMIN
  • i. Mënyrat e trajtimit
  • ii. Dokumentet e prodhimit
  • iii. Kontabilizimi i prodhimit
  • 7. VEPRIMET ME LISTËPAGESAT
  • i. Listëpagesa e Punonjësve (LP)
  • ii. Kontabilizimi i Listëpagesës
  • 8. ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET)
  • i. Ç′janë zhvlerësimet ?
  • ii. Shpenzimet për Amortizimin
  • iii. Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor
  • iv. Trajtimi Kontabël i Amortizimeve
  • v. Trajtimi Kontabël i Provizioneve
  • 9. USHTRIM AMORTIZIMI
  • i. Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit
  • ii. Zgjidhje Ushtrim Amortizimi
  • 10. DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA
  • i. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA
  • ii. Regjistrimi në Ditar
  • I. ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT
  • 1. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM)
  • i. Marzhi Tregtar (MT)
  • iii. Vlera e Shtuar (VS)
  • v. Rezultati i Shfrytëzimit (FSh)
  • vi. Rezultati Përpara Tatimit (FpT)
  • vii. Rezultati i Ushtrimit (FU)
  • i. Prodhimi i Ushtrimit (PU)
  • ii. Marzhi Tregtar (MT)
  • iii. Analiza e Marzhit Tregtar
  • 3. KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS)
  • i. Llogaritja e Vlerës së Shtuar
  • ii. Interpretimi Ekonomik
  • 4. TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB)
  • i. Ndarja e Vlerës së Shtuar
  • ii. Teprica Bruto (TB)
  • iii. Përkufizimi i Tepricës Bruto
  • 5. FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH)
  • i. Koncepti i FSh
  • ii. Përcaktimi i FSh
  • 6. FITIMI I USHTRIMIT (FU)
  • i. Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit
  • 7. MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT)
  • i. Koncepti i Rentabilitetit16
  • ii. Matja e Rentabilitetit
  • II. ANALIZA E BILANCIT
  • 1. LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT
  • i. Pasivi i Bilancit
  • ii. Aktivi i Bilancit31
  • iii. Krahasimi Aktiv / Pasiv
  • 2. NEVOJAT PËR FINANCIME
  • i. Financimet afatgjata
  • ii. Financimet afatshkurtra
  • iii. Financimet e menjëhershme
  • 3. BILANCI FUNKSIONAL
  • i. Pasivi i Bilancit Funksional
  • ii. Aktivi i Bilancit Funksional
  • iii. Paraqitja e Bilancit Funksional
  • 4. FONDI I ZHVILLIMIT48
  • i. Koncepti i Fondit të Zhvillimit
  • ii. Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit
  • iii. Interpretimi Ekonomik
  • 5. NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT
  • i. Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi
  • ii. Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi
  • 6. REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI
  • i. Reduktimi i Inventarëve
  • ii. Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët
  • iii. Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët
  • 7. MJETET MONETARE
  • i. Koncepti i Mjeteve Monetare
  • ii. Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes
  • III. MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES
  • 1. BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA
  • i. Koncepti i Investimit
  • ii. Përcaktuesit e Investimeve
  • 2. FINANCIMI I INVESTIMEVE
  • i. Financimi i Investimeve
  • ii. Marrja Hua
  • 3. FLUKSI I PARASË
  • i. Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow)
  • ii. Paraqitja e Fluksit të Parasë
  • iii. Disa tregues interesantë që lidhen me CF
  • 4. FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT
  • i. Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues
  • ii. Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit
  • 5. PËRMBLEDHJE
  • i. Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme
  • ii. Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve
  • LITERATURA

KONTABILITETI DHE ANALIZA FINANCIARE

për jospecialistët

Copyright © 2007 Të gjitha të drejtat janë të rezervuara për IMB.

PËRGATITUR NGA: Dr Maksi Raço Administrator Kosta Ekonomi Drejtor Teknik REDAKTOR TEKNIK: Gerdi Lito Shef Sektori KORREKTOR LETRAR: Vasilika Drini DESIGN & LAYOUT: Elton Rama, Vera Vuka
2

Instituti i Modelimeve në Biznes Instituti i Modelimeve në Biznes Instituti i Modelimeve në Biznes

Kujt i drejtohet ky libër?
Meqenëse tekstet ekzistuese të kontabilitetit, në shqip, janë shkruar kryesisht për studentët e degëve “Financë“ dhe supozojnë një formim paraprak në shkencat bazë ekonomike, e gjykuam me vlerë të shkruanim këtë tekst praktik në shërbim të administratorëve të bizneseve, pa qenë nevoja e ndonjë bagazhi paraprak në shkencat ekonomike, prandaj ne e kemi emërtuar “Kontabiliteti dhe analiza financiare për jospecialistët“. Krahas administratorëve, libri synon t’u vijë në ndihmë edhe llogaritarëve, magazinierëve, arkëtarëve etj. Niveli i tij është tepër elementar për financierët. Teksti pasqyron përvojën e grumbulluar, që nga viti 1991, gjatë hartimit dhe zhvillimit të vazhdueshëm të programit kompjuterik “Alpha“ nga Instituti i Modelimeve në Biznes. Në fakt, programi “Alpha“ synon, jo thjesht t’u lehtësojë punën financierëve të ndërmarrjeve duke automatizuar veprimet, por thelbësisht t’u japë administratorëve të bizneseve informacione të rëndësishme për zhvillimin e biznesit të tyre. Për këtë arsye, ky libër, krahas teknikave kontabël, trajton dhe elemente bazë të analizës financiare praktike. Programi “Alpha“ sot përdoret nga mbi katër mijë ndërmarrje, kryesisht në Shqipëri por edhe jashtë saj si në: Kosovë, Maqedoni e Mal të Zi. Shfrytëzimi optimal i programit “Alpha“ ndihmohet nga njohuritë e shtjelluara në këtë libër. Çfarë njohuri paraprake nevojiten për ta kuptuar? Njohuritë e dhëna në shkollën e mesme të përgjithshme janë të mjaftueshme për të kuptuar konceptet dhe metodat e paraqitura.
3

PËRMBAJTJA
PJESA E PARË: NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT I. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT .......................................... 14
1. HYRJE .................................................................................. 14 2. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ ...................................... 15
i. Koncepti i transaksionit: ...................................................................16

3. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL....................................... 17 4. KONCEPTE BAZË .................................................................... 18
i. Koncepti i Aktivit dhe Pasivit ...........................................................18 ii. Koncepti i Llogarisë........................................................................19 iii. Koncepti i Debitit dhe Kreditit .........................................................20 iv. Llogari të Likuiditetit .....................................................................22 v. Regjistrimi me Parti Dyfishe .............................................................22

5. SHEMBULL ZBATIMI .................................................................. 24 6. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE ................................ 29

II. ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM ................. 32
1. HYRJE .................................................................................. 32 2. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE ............................................ 33
i. Klasat Kryesore të PKP ....................................................................33 ii. Shembull për llogarinë “Banka” ........................................................33

3. LLOGARITË E BILANCIT ............................................................. 34
i. Klasa 1: Kapitali, rezervat................................................................34 ii. Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata ................................................34 iii. Klasa 3: Inventarët ........................................................................35 iv. Klasa 4: Llogaritë me të tretët ..........................................................36 v. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme............................................37

4

.................................................................. Shtrimi i problemit............................... VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN .................. 50 i............... Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes .............................. Shpërndarja e Shpenzimeve ........ Bilanci Vërtetues ............................................... Përcaktimi i Rezultatit ......................................... Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes ................................................................. USHTRIM ZBATIMI NR................. 64 2........................... 67 i... Ditari i Kontabilitetit ......52 8..59 III........................... Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2) .............. LLOGARITË E TË ARDHURAVE.......... PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE ...41 ii............................. Libri i Madh .................................................68 iii............ Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH) .........................56 ii........................... 43 i..... Pozicioni i llogarive në Bilanc ............................... 78 i.......vi........ VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN ......67 ii....................... 41 i................39 5................................................ Cikli i dokumenteve të Shitjes ..................................................70 3................ LLOGARITË E SHPENZIMEVE ........ Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes .......... ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL........37 4.43 ii..............................................................................................78 4........... 2 ................................................ Dokumentet .....................57 iii....................................48 7...........78 ii......... NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL .........................69 iv................................. Bilanci .................................................................................. Klasifikimi i të ardhurave ...............................................43 iii..................... TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE .......................................................................................... 85 5 ........................................ Vlerësimi i elementeve të Faturës....... 64 1....................................................45 iii............................................. VEPRIMET ME INVENTARIN .... Cikli i dokumenteve të Blerjes .................50 ii.................................. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1) .................. 56 i.. 39 i..........................................................................................................................................42 6...................

........................................................86 iii................... Shpenzimet për Amortizimin ... 110 7...............................................91 v............ Vlerësimi i Kostos së Inventarit ......... 96 i......................114 i..................................................................... 114 ii..... 122 iv......................... Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor ...............i....................... Veprimet me Arkën ................. VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS .......... Zgjidhje Ushtrim Amortizimi ...................... 125 v.................. 125 9.................. Xhirimet e Brendshme ........................................................... 120 iii...........94 vi......................................... 136 ii...................... Inventari dhe Metodat e Regjistrimit .............89 iv..129 i...........85 ii........................................ VEPRIMET ME PRODHIMIN ............96 ii................. Veprime të tjera me inventarin ........ 104 6............. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA .................................................... Mënyrat e trajtimit .....95 5.................................................................. 107 ii................................ 136 6 ............................. Regjistrimi në Ditar ............................................................................................. Kontabilizimi i Listëpagesës . 108 iii.............................................................................................................................................................DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA ... Dokumentet e Bankës dhe të Arkës .......................119 i........... 130 10.. USHTRIM AMORTIZIMI . Trajtimi Kontabël i Provizioneve.................................. Kontabilizimi i prodhimit ....... Listëpagesa e Punonjësve (LP) ................... 119 ii..136 i................... VEPRIMET ME LISTËPAGESAT ..................................................... Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar ......................... 129 ii.............. Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit .................. ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET) .......................................................................... Dokumentet e Magazinës ..............................................................................................................99 iii................................................................................................... 116 8........... 102 iv............................ Dokumentet e prodhimit ................. Veprimet me Bankë .................. Ç′janë zhvlerësimet ? ................. Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari .................107 i... Trajtimi Kontabël i Amortizimeve ....

... Ndarja e Vlerës së Shtuar ............. Koncepti i FSh .............................. ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT ........................PJESA E DYTË: ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT I.................... Marzhi Tregtar (MT) ...... PRODUKTI I NDËRMARRJES ................................ 146 iv................ TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM) . FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH) ........... 152 4..... Marzhi Tregtar (MT) .................... 146 v... 156 ii.......................................................................... 145 iii........ MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT) ................ Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit ...................................................................................................................................... Rezultati Përpara Tatimit (FpT) ............................................................. Prodhimi i Ushtrimit (PU)......... 154 ii..................... 147 2............................. 155 5............................. Teprica Bruto (TB) ...... 158 7........................ 156 6.... Llogaritja e Vlerës së Shtuar ......... Përcaktimi i FSh ......................156 i..........................................................149 i................... Prodhimi i Ushtrimit (PU)................................................................................................... 145 ii.............................................. 152 ii.................................................................. Rezultati i Ushtrimit (FU) .......................................158 i............................ 147 vii.................................................................. 149 ii......................................................145 i...... 144 1.............. 147 vi............................. 155 iii...................................................... Vlera e Shtuar (VS) .................... Rezultati i Shfrytëzimit (FSh).. 162 7 .................................................................154 i...................... 150 iii..................... Përkufizimi i Tepricës Bruto .......................................................................................................... Analiza e Marzhit Tregtar ................152 i........................................ Koncepti i Rentabilitetit ........161 i................. 161 ii....... KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS) ... Interpretimi Ekonomik ............. TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB) ......... 150 3..................................... Teprica Bruto (TB) ....................................... FITIMI I USHTRIMIT (FU) ........................................... Matja e Rentabilitetit ......

.................171 i................................................. 182 iii................................................................ Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi ........... Reduktimi i Inventarëve ............................................. 172 3................................... Koncepti i Mjeteve Monetare .................. ANALIZA E BILANCIT ........ NEVOJAT PËR FINANCIME ...182 i........................... Paraqitja e Bilancit Funksional .............. Koncepti i Fondit të Zhvillimit ............. Financimet afatgjata . LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT ............. Interpretimi Ekonomik ....................................................... Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët ......................... Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët .............................. Interpretimi Ekonomik .. Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit ...................................................... Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes . 178 4............................... 182 ii....................................... FONDI I ZHVILLIMIT. NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT..................................... 169 iii........................ Financimet afatshkurtra ..... 166 1.......... Pasivi i Bilancit .................... 190 8 ..... 175 iii........................................................................................................... Pasivi i Bilancit Funksional ............ Financimet e menjëhershme: ........................................... Krahasimi Aktiv / Pasiv ................................... Aktivi i Bilancit .................................................................................... Aktivi i Bilancit Funksional ......... 186 7....................... 184 6....................................................... Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi ........................................................................................... 186 iii................ 170 2........................................185 i................................................................................................... MJETET MONETARE ........................................................ 180 iii.. 171 iii...........................167 i.......................................... 188 ii..................................II............................... 179 ii.....................179 i........................ 188 iii................... 181 5......... BILANCI FUNKSIONAL ........................174 i.... 174 ii. 185 ii.................................................... REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI .....188 i............................................ 167 ii................. Interpretimi Ekonomik . 171 ii....

................... 206 4............ Përcaktuesit e Investimeve ........................................ FINANCIMI I INVESTIMEVE ..................................... 228 9 .............208 i....................... Disa tregues interesantë që lidhen me CF .............................................................................................................. Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit ............................. 209 5............ Paraqitja e Fluksit të Parasë .............. Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues ................................................ 212 PJESA E TRETË: FJALOR I TERMAVE KRYESORE FJALOR ........................ BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA .................... 198 ii........................ PËRMBLEDHJE .................201 i................. 211 ii.....................198 i.......................... Financimi i Investimeve ................ 201 ii........................................ 196 2...............194 i................211 i............................................. 216 LITERATURA ......................................................... 199 3..... Koncepti i Investimit ................ FLUKSI I PARASË ....................................... Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme ................................................................................................... 203 iii.. 194 ii......... Marrja Hua ......... FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT ....... 194 1.III..................... 208 ii..................... Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve ................................... Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow) ....... MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES ..........................................................................................................

.

PJESA E PARË NJ OH U R I P Ë R K ON TA BILIT ETIN E PËRG JITHSHËM .

.

24 Parimet e Regjistrimit të Transaksioneve............ 17 Konceptet Bazë .................. cilat veprime të ndërmarrjes pasqyron dhe përse duhen unifikuar regullat e rregjistrimit të këtyre veprimeve............................ 18 Shembull Zbatimi ........... Jepen konceptet bazë të kontabilitetit dhe parimet e regjistrimit kontabël të ilustuara me shembuj zbatimi................ 29 KAPITULLI I Njohuri të para të kontabilitetit ...................... 15 Normalizimi i Procedurave Kontabël .Kapitulli I Në këtë kapitull tregohet pse nevojitet kontabiliteti.......... 14 1 2 3 4 5 6 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M Ndërmarrja dhe transaksionet e saj ................... I NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT Hyrje ....

domethënë gjendjen e kësaj pasurie dhe detyrimet në një moment të dhënë.I. 1 Llogaria e Rezultatit: Quhet edhe “Paqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve” (PASH) ose “Llogaria Fitim/ Humbje” 14 . ndërmarrja ka nevojë për një sistem informacioni që quhet kontabilitet. HYRJE Ndërmarrja ka si synim të prodhojë produkte ose shërbime për të kënaqur nevoja të shoqërisë. vlerëson dhe paraqet pasurinë e ndërmarrjes. Dokumenti kontabël që përmbledh të dhënat për pasurinë e një ndërmarrjeje quhet Bilanc.). NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT 1. Më poshtë do të gjeni parimet themelore të kontabilitetit të përgjithshëm që do t’ju ndihmojnë për të analizuar më mirë pasqyrat bazë kontabël që janë: bilanci i ndërmarrjes dhe llogaria e rezultatit. i cili: së pari . Në fjalorin e përditshëm të gjitha këto pasqyra njihen shkurt si “Bilanci”. ndërtimit. Llogaria e Rezultatit dhe disa pasqyra të tjera përbëjnë ato që quhen “Llogaritë Vjetore” të ndërmarrjes. Shënim: Bilanci. i bën të mundur ndërmarrjes vlerësimin e efikasitetit të punës së saj (prodhimit. përshkruan. shërbimit etj. Dokumenti kontabël që paraqet rezultatin e ndërmarrjes quhet Llogaria e Rezultatit1. Për të marrë vendimet e duhura. duke u nisur nga aftësia e saj për të sjellë fitim. së dyti . dmth për të dhënë rezultat pozitiv.

Pra. që lidhin ndërmarrjen me partnerët e saj ekonomikë. 3 Transaksioni: quhet edhe “Fluks”. shërbimet (për ndërrmarrjet e shërbimit) etj. Shembuj transaksionesh: Ndërmarrja u paguan rrogat punonjësve. Paguan Ndërmarrja Punonjësit Blen ndërmarrja mall nga furnitori. me të cilët kryen veprime të ndërsjella. Nga kjo lind nevoja e mbajtjes së gjurmëve të këtyre veprimeve ekonomike që ajo kryen me partnerët e saj. Blen (Paguan) Ndërmarrja Livron(mallin) Furnitori Ndërmarrja merr kredi nga banka. në gjuhën e kontabilitetit quhen transaksione3. 15 . “Ngjarje kontabël” ose “Veprim ekonomik”. mallrat (për ndërmarrjet tregtare). Ndërmarrja është pra e lidhur me aktorë të tjerë ekonomikë (furnitorë. punonjës etj. që i nevojiten asaj dhe të shesë produktet2 e saj. Ndërmarrja Kredia Banka 2 Produktet: që në kuptimin e gjerë të fjalës janë: prodhimet (për ndërmarrjet prodhuese). blerës.2. lëndë të para a shërbime. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ Gjatë veprimtarisë së përditshme. ndërmarrja ka nevojë të blejë mallra.). produktet e aktivitetit të ndërmarrjes. Veprimet apo marrëdhëniet e ndërsjella.

që në këtë këndvështrim është një detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve. transaksionet janë të dy tipeve: transaksione të brendshme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis dy pjesëve të ndërmarrjes. Në lidhje me ndërmarrjen. transaksionet financiare që paraqesin kreditë dhe borxhet e ndërmarrjes. o të ardhura: kur transaksioni përfaqëson një shtim të pasurisë (të ardhura). pas përpunimeve të duhura. në përgjigje të transaksioneve fizike (psh pagesat për blerje e arkëtimet për shitje).i. Në lidhje me ndikimin në rezultat transaksionet mund të jenë: . në një periudhë të caktuar kohe. 16 . më saktë pasurinë e ndërmarrjes.sh: livrim malli.transaksione të bilancit që janë transaksionet që nuk ndikojnë në rezultat. Koncepti i transaksionit: Transaksioni është një marrëdhënie. Vini Re! Shpenzimet dhe Të ardhurat. Dallojmë: transaksionet fizike (reale) që shprehin lëvizjet e të mirave dhe shërbimeve (p. që ndryshon vlerën e një variabli ekonomik. pa praninë e faktorëve jashtë ndërmarrjes. Kontabiliteti duhet të kapë. transaksione të jashtme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të jashtëm. roli kryesor i kontabilitetit të përgjithshëm është të regjistrojë bashkësinë e transaksioneve që prekin ndërmarrjen. një veprim apo lëvizje. klasifikojë dhe regjistrojë transaksionet që prekin ndërmarrjen për të furnizuar. që në këtë këndvështrim është një borxh që i kanë ndërmarrjes pronarët. të cilët në raport me pronarët (ortakët/aksionerët) ndahen në: o shpenzime: kur transaksioni përfaqëson një konsum të pasurisë (shpenzim). Me këtë terminologji. kryerje e një shërbimi apo prodhim produkti). nuk janë gjë tjetër veçse Borxhet dhe Kreditë e pronarëve ndaj ndërmarrjes prandaj ato trajtohen si transaksionet financiare dhe përfshihen në to. . transaksionet monetare që shprehin lëvizjet e parave.transaksione të rezultatit që ndikojnë në rezultat. informacione në shërbim të marrjes së vendimeve për drejtimin e ndërmarrjes.

udhëzime etj. globalizimi i ekonomisë bën që shtetet të tentojnë drejt standardizimeve ndërkombëtare. Në qoftë se gjithsecili do të mbante kontabilitetin sipas “mënyrës së vet”. Në këtë rrugë është duke ecur edhe legjislacioni në Shqipëri4. për të dhënë informacion sa më të saktë. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL Për të thjeshtuar hartimin.. leximin dhe analizën e dokumenteve kontabël. pa ju përmbajtur disa rregullave. do të ishte e pamundur të vlerësohej gjendja e ndërmarrjes dhe të krahasohej ajo me një tjetër.05. 4 Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit (KKK) ka miratuar me vendimin nr.3. Plani i përgjithshëm kontabël e lejon këtë standardizim duke propozuar një klasifikim të transaksioneve të ndryshme që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël i ndërmarrjes. vendime. 17 . 3. Krahas rregullave nacionale.2006. “Standardet Kombëtare të Kontabilitet”(SKK) në nxitje të zbatimit të Standardeve Ndërkombëtare të Raportimit Financiar” (SNRF). datë 17. është i nevojshëm standardizimi i metodave kontabël dhe jo secili të ndërtojë terminologjinë dhe metodat e veta. Standardizimi i praktikave kontabël bëhet me ligje. të cilat zhvillohen në bazë të përparimeve në shkencat financiare.

kur ndërmarrja i akordon një afat pagese klientit të vet. brenda afatit të pagesës. o Me arsyetim të ngjashëm. regjistrohen përdorimet e këtyre burimeve. kur ndërmarrja bën realisht pagesën që i detyrohet furnitorit. Kjo hua do t’i “shlyhet” ndërmarrjes kur klienti të paguajë shumën e duhur brenda afatit të pagesës. në veprimtarinë e saj. ka dhe kategori specifike. si: o Gjatë një veprimi blerjeje. Paraqitja e gjendjes pasurore të ndërmarrjes quhet bilanc. 18 . pra ndërmarrja përfiton një borxh afatshkurtër nga furnitori. Burimet e ndërmarrjes regjistrohen në anën e djathtë të bilancit. huatë e mara nga bankat etj. kredia për klientin konsiderohet si përdorim (aktiv) për ndërmarrjen. kontabiliteti e konsideron këtë si një kredi afatshkurtër që ndërmarrja i jep atij. makineritë. mjetet ndihmëse për veprimtarinë apo depozitat në bankë apo arkë. Regjistrimi i transaksioneve që modifikojnë pasurinë e ndërmarrjes dhe përpunimi i këtij informacioni është objekt i sistemit kontabël të ndërmarrjes. Ndaj kjo kredia e furnitorit konsiderohet si burim (pasiv) për ndërmarrjen. KONCEPTE BAZË Ndërmarrja. asaj mund t’i lihet një afat pagese nga furnitori. Si përfundim. Kjo kredi afatshkurtër konsiderohet si “e shlyer”. Krahas burimeve dhe përdorimeve të mirëfillta. si për shembull: lëndët e para. që përdor ndërmarrja në veprimtarinë e saj (kapitali i sjellë nga pronarët/aksionerët e ndërmarrjes. që quhet aktiv i bilancit. ndërmarrja nuk është e detyruar të paguajë në çast. Kontabiliteti e klasifikon këtë borxh si kredi afatshkurtër dhe e regjistron si burim. Koncepti i Aktivit dhe Pasivit Bilanci pasqyron nga njëra anë burimet financiare. pra ato që ndërmarrja ka bërë me burimet (pasuria e ndërmarrjes). kryen çdo ditë veprime që prekin pasurinë e saj.). Nga ana e majtë e bilancit. që quhet pasiv i bilancit.4. i.

Nga ana e aktivit kemi gjithashtu një bashkësi elementesh me karakteristika të ndryshme nga njëri-tjetri. Pasuritë dhe borxhet janë të natyrave të ndryshme. të cilat mund të jenë afatshkurtra apo afatgjata. Këto ndarje quhen llogari. godina industriale etj. Për të dhënë një pasqyrë më të qartë. Zbulime6 bankare ii. Aktivi dhe pasivi i bilancit janë. 5 Aktive fikse: Pasuri e paluajtshme 6 Zbulim: Kur Banka i bën lehtësi klientit të vet që ka llogari bankare rrjedhëse. 19 . Në anën e pasivit vendosen burimet që janë: qoftë të brendshme (kapitalet). materiale. qoftë nga jashtë (huatë).Mbi këtë bazë. gjatë një periudhe të caktuar. stoqe lëndësh të para apo kartëmonedha në sirtarët e arkës së ndërmarrjes. bilanci paraqitet si vijon5: Përdorimet (Aktivi) Investime në aktive fikse5 Investim në lëndë të para. për të përshkruar në detaje elementet e pasivit dhe të aktivit të bilancit të ndërmarrjes.). Depozitim në bankë ose në arkë Burimet (Pasivi) Burime të brendshme: Kapital i sjellë nga aksionerët Burime të jashtme afatgjata: Hua afatgjata Borxhe ndaj furnitorëve etj. mallra etj. secili grup ndahet në nëngrupe dhe kjo ndarje vazhdohet. Kredi për klientët etj. kemi për shembull: asete fikse. kështu. aq sa është e nevojshme. borxhet afatgjata). që kanë kërkuar shpenzime të larta (truall. Koncepti i Llogarisë6 Bilanci është një dokument kontabël që pasqyron tërësinë e pasurive dhe të detyrimeve (borxheve) të ndërmarrjes. sipas së cilës klienti mund të jetë debitor për një shumë të caktuar. Një nga parimet e kontabilitetit është të përpiqet të japë një pamje sa më besnike të ndërmarrjes. të ndara në grupe që përbëhen nga elemente me karakteristika të njëjta (asetet fikse.

Akëtimet që bën ndërmarrja nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që hyjnë në ndërmarrje nga arkëtimet e shitjeve). llogaria “arka”.. entitete apo persona të tjerë.).Çdo elementi të pasurisë së ndërmarrjes i shoqërohet një llogari (për shembull: llogaria “troje”. nga transaksionet financiare.... të blera apo të prodhuara).. të tretët7 (për 7 Të tretët: quhen klientët. Koncepti i Debitit dhe Kreditit Gjendja e llogarive ndryshon nga lëvizjet (hyrjet e daljet).) iii. që kanë marrëdhënie ekonomike me ndërmarrjen.. çdo llogari ndahet në dy pjesë ku regjistrohen lëvizjet që e prekin atë. Si rrjedhim. Borxhet që i kanë ndërmarrjes. pagesa për blerje të lëndëve të para. Për të paraqitur një llogari përdoret simboli në formë T-je: Llogari “Banka” 512 Debi Kredi Në Debi (majtas) regjistrohen: Hyrjet që bëhen në ndërmarrje nga transaksionet fizike (Për shembull: mallrat që hyjnë në ndërmarrje.) dhe zbrazet nga shpenzimet (pagesa e rrogave. llogaria “hua” etj. punëtorët. Këto dy pjesë quhen Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). 20 . që pasqyrojnë veprimet e kryera nga ndërmarrja. ortakët. furnitorët. Për shembull. llogaria “banka” ushqehet nga hyrjet e ndryshme të parave që vijnë në ndërmarrje (nga shitjet.

Pagesat që bën ndërmarrja. nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që paguan për blerjet e bëra). që interpretohen edhe si detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve (pra si kredi e pronarëve). Kur debiti > krediti. por quhet edhe “Saldo e llogarisë” 21 .shembull klientët për faturat e palikuiduara) Shpenzimet që kryen ndërmarrja. Nisur nga ky përcaktim. llogaria quhet kreditore. në transaksionet fizikë (Për shembull: mallrat e shitura që dalin). duke zbritur nga debiti total i llogarisë (pra nga totali i vleftave të regjistruara në debi) kreditin total të po asaj llogarie (totalin e vleftave të regjistruara në kredi): Kjo diferencë quhet Teprica8 e llogarisë. një i tretë (klient) quhet debitor në qoftë se llogaria e tij është 8 Teprica e llogarisë: quhet shpesh “Gjendje e llogarisë”. nga transaksionet finaciare (Për shembull borxhi që i ka ndërmarrja furnitorit për faturën që nuk i ka likuiduar). llogaria quhet debitore dhe kur krediti > debiti. Të ardhurat e realizuara. Kreditë që ka marrë ndërmarrja nga të tretë. që interpretohen edhe si borxhe që i kanë ndërmarrjes pronarët (ortakët/aksionerët) Në Kredi (djathtas) regjistrohen: Daljet që bëhen nga ndërmarrja. Le t’i përmbledhin këto në një tabelë: Regjistrimi në Llogari Lloji i transaksionit Transaksion fizik (real) Transaksion monetar Transaksion financiar Transaksion rezultati Debi (Majtas) Hyrjet Arkëtimet Borxhet Shpenzimet Kredi (Djathtas) Daljet Pagesat Kreditë Të ardhurat Është e thjeshtë të vizualizosh në çdo çast gjendjen neto të çdo llogarie.

me tepricë debitore. ndërsa një i tretë (furnitor) quhet kreditor në qoftë se llogaria e tij është me tepricë kreditore. Në kuptimin ekonomik. b) pasurimi i ndërmarrjes vjen nga aftësia e saj për ta përftuar këtë pasurim nga të tjerët (të tretët). asgjë nuk humbet. Në llogaritë e likuiditetit veprimet regjistrohen si më poshtë: o arkëtimet10 (paratë që marrim) regjistrohen në debi të llogarive të likuiditetit. sepse nuk ka detyrimisht përputhje midis arkëtimeve dhe të ardhurave. o pagesat (paratë që japim) regjistrohen në kredi të llogarive të likuiditetit. 9 Llogaritë bankare: Llogaritë (kontot) që ndërmarrja ka në banka. 10 Arkëtimet: Paratë që marrim në arkë apo bankë. Regjistrimi me Parti Dyfishe Mbajtja e kontabilitetit me parti dyfishe është një teknikë që mbështetet mbi parimin elementar: “asgjë nuk krijohet. ky parim shprehet nga dy rregullat : a) çdo vlerë që qarkullon në ndërmarrje vetëm zhvendoset. Për shembull: shitja e një produkti përbëhet nga një dalje fizike (livrimi i produktit) dhe nga një hyrje monetare (vlefta e paguar nga klienti) me të njëjtën vleftë sa ajo e shitjes. v. si dhe letrat me vlerë që mund të shndërrohen menjëherë në para. dmth llogaritë e arkës së ndërmarrjes dhe llogaritë bankare9 të saj. Këto nuk duhet të ngatërohen me të ardhurat. Kontabiliteti mbështetet mbi faktin që çdo transaksion midis ndërmarrjes dhe një partneri të saj përbëhet nga dy lëvizje të njëvlefshme me sens të kundërt. gjithçka transformohet”. Llogari të Likuiditetit Llogari të likuiditetit quhen llogaritë e parave dhe vlerave të ngjashme me to. 22 . iv.

ajo regjistron : o llogaria e furnitorit debitohet me 10'000 € o llogaria e parave kreditohet me 10'000 € dhe veprimi i blerjes së veturës është përfunduar. Ky quhet parimi i kontabilitetit me parti dyfishe: çdo lëvizje midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të saj regjistrohet në llogaritë e ndërmarrjes me anën e një regjistrimi të dyfishtë. me të njëjtën vleftë. Përmbledhasi. Barazimi i debiteve me kreditet është gjithashtu një mjet kontrolli i saktësisë së kontabilizimeve. të garantohet barazia e pasurisë dhe e të mirave (atë që zotëron ndërmarrja e që është në Debit) me detyrimet (huatë e marra nga ndërmarrja e që regjistrohen në Kredit). 23 . por pas një farë kohe. Kjo teknikë krijon mundësinë. ajo duhet ta paguajë veturën. pra të zvogëlojë pasurinë financiare të saj. por konstaton se i ka një borxh furnitorit : o llogaria e makinave debitohet me 10'000 € o llogaria e furnitorit kreditohet me 10'000 € Kur ndërmarrja bën pagesën.Shembull i blerjes së një veture: ndërmarrja blen një veturë 10’000 €. pra rrit pasurinë sepse i shtohet një veturë. pra kjo ngjarje paraqitet si Debit. çdo të ardhure apo shpenzimi i korrespondon një mjet për ta realizuar atë. Për të evidentuar këtë lidhje mes tyre. rezultati i veprimit në bilanc do të kontabilizohet si borxh (në Kredit) ndaj pronarit ose aksionerit. njëri në debitin e një llogarie. Pra. këto dy llogari quhen kundërparti të njëra-tjetrës. Si kundërparti. nëse krijohet një shtesë pasurie (për shembull : nga shitja e një shërbimi). regjistrimi kryhet në dy kohë: ajo e regjistron veturën në Debit. gjë që paraqitet në Kredit. Në këtë kontekst. blerja e veturës shkruhet : o llogaria e makinave debitohet me 10'000 € o llogaria e parave kreditohet me 10'000 € Në qoftë se ndërmarrja e blen veturën nga një furnitor por nuk paguan menjëherë. tjetri në kreditin e një llogarie tjetër.

Për të plotësuar nevojat. në aktivin e bilancit (si kundërparti): kjo shumë shënohet në debi të llogarisë “bankë”. Banka 100000 Kapitali 100000 24 . në pasivin e bilancit: kontabilizohet (regjistrohet) shuma prej 100000 lekë në llogarinë “kapital”. marrin një hua prej 250000 lekë për 10 vjet.5. Le t’i analizojmë këto veprime: i. Ata vendosin të derdhin në bankë si kapital fillestar 100000 lekë. kjo pasqyrohet duke regjistruar një burim prej 100000 lekë në bilanc. i. Kjo shumë regjistrohet në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes. në anën kredi. Me anën e këtyre burrimeve. ndërmarrja “IMB” blen një makineri me çmim 150000 lekë. iii. SHEMBULL ZBATIMI Katër ortakë vendosin të krijojnë shoqërinë “IMB”. ii. Ortakët derdhin 100000 lekë në bankë për IMB: Ortakë Sjellin 100000 lekë IMB Për ndërmarrjen.

në aktivin e bilancit: shuma vendoset në debi të llogarisë “bankë” Skematikisht këto regjistrime paraqiten: Banka 250000 Hua 250000 iii. ku disponohet. në kredi.ii. Ortakët marrin 250000 lekë hua nga banka Banka jep hua 250000 lekë IMB Ky veprim. Blerja e makinerisë Livrimi i makinerisë IMB Pagesa e 150000 Lekë Furnitor 25 . në pasivin e bilancit: kontabilizohet burimi prej 250000 lekë në llogarinë “hua”. Kjo shumë do të figurojë në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes. për ndërmarrjen pasqyrohet duke regjistruar një burim (hua) prej 250000 Lekë në bilanc.

në këtë rast do të ketë regjistrim të dy veprimeve (transaksioneve). Veprimi i dytë: ndërmarrja i paguan borxhin furnitorit. ndërsa b) pagesa në dokumentin e pagesës. në këtë moment shfaqet një borxh i ndërmarrjes ndaj furnitorit. 26 .Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë: kontabilizimi i një shpenzimi prej 150000 lekë në bilancin e saj. që reflekton livrimin e makinerisë. që u përgjigjen dy momenteve (dhe dy dokumenteve12) të ndryshme: Veprimi i parë: që i përgjigjet livrimit të makinerisë nga furnitori. si dhe regjistrimi në bilanc (inventar) i makinerisë. Nëse pagesa bëhet e menjëhershme (“cash”11) kontabilizimi mund të bëhet sipas skemës: Banka 150000 Makineria 150000 Kur blerja e makinerisë bëhet me pagesë të vonuar (pas një farë kohe). që pasqyron pagesën që i bën furnitorit. Kontabilizimi i veprimit të parë Furnitor Livrimi i makinerisë IMB 11 “Cash”: lexohet “kesh” = pagesë “me para në dorë” (nënkupton pagesat e menjëhershme) 12 Dokumenteve: Në këtë rast justifikimi i dy veprimeve bazohet në dy dokumente të ndryshme: a) Blerja (livrimi i makinerisë) bazohet në faturën e blerjes.

Furnitor 150000 Bankë 150000 27 .Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shpenzimi prej 150000 lekë në bilancin e saj. Furnitor pagesa e makinerisë IMB Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shlyerje huaje (pakësim burimi) prej 150000 lekë në bilancin e saj. që kontabilizon makinerinë që i jep furnitori dhe borxhin që i ka ndërmarrja furnitorit. duke shlyer kështu borxhin. Furnitori 150000 Makineria 150000 Kontabilizimi i veprimit të dytë Veprimi i dytë regjistrohet kur ndërmarrja i kryen pagesën furnitorit. që kontabilizon pagesën e ndërmarrjes. në vleftën e barabartë me atë të blerjes së makinerisë.

Makineri 150000 Veprimi 1 Furnitor 150000 150000 Bankë 150000 Veprimi 2 Përfundimisht. bilanci i ndërmarrjes “IMB” pas këtyre tri veprimeve paraqitet si vijon: Aktivi Makineri Bankë Total Aktiv 150000 200000 350000 Kapital Hua Total Pasiv Pasivi 100000 250000 350000 28 .Ky kontabilizim i dyfishtë të çon në fund të fundit në të njëtin rezultat me atë të blerjes “cash” të makinerisë.

edhe këto dokumente kontabël duhet të mbahen të paktën 10 vjet. Për të garantuar që ndërmarrja të mos regjistrojë asnjë transaksion jo real. Sikurse dokumentet justifikuese. Këto dokumente justifikuese duhet të ruhen për një periudhë të paktën 10-vjeçare. librin e madh dhe librin e inventarit. Tipi i dokumentit varet nga tipi i transaksionit që regjistrohet (faturë që vjen nga një furnitor ose që i adresohet një klienti. që prekin gjendjen e pasurisë së saj. kërkohet që: Regjistrimi i një transaksioni të mbështetet mbi ekzistencën e një prove të kryerjes së tij. Respektimi i këtyre parimeve garanton paraqitjen sa më reale të gjendjes pasurore të ndërmarrjes. Kërkohet gjithashtu që libri ditar të mos përmbajë asnjë boshllëk.) b) dokumenti mund të ketë origjinë krejt të brendshme dhe të grupojë një bashkësi veprimesh: këto quhen dokumente përmbledhëse që kanë të bëjnë me ditaret ndihmëse. të brendshme dhe të jashtme. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE Në parim. një ndërmarrje duhet të regjistrojë të gjitha transaksionet. mandat pagesë. janë përcaktuar disa parime themelore që duhen respektuar. që do të deformonte pasqyrimin e gjendjes së saj pasurore. Regjistrimi duhet të mbështetet mbi një provë Në bazë të këtij parimi. përveç përjashtimeve të vlefshme. Natyra e dokumenteve justifikuese është dy llojesh: a) dokumenti mund të pasqyrojë një veprim të vetëm. Transaksionet duhet të jenë regjistruar në trajtë kronologjike. . Ligji për kontabilitetin kërkon që çdo ndërmarrje të mbajë detyrimisht një libër ditar. plani kontabël kërkon që çdo regjistrim të mbështetet.. mbi një dokument justifikues. 29 . me datë dhe vlerë.6. Për të bërë regjistrimet..

. Parimi i njësisë ekonomike raportuese: sipas të cilit ndërmarrja mban llogari të veçanta të aktiveve. e njëjta paraqitje dhe të njëjtat formate të pasqyrave financiare. punonjësve. kërkon që informacioni të jetë i besueshëm. kërkon që pasqyrat financiare të paraqesin të gjithë informacionin material që ndikon në gjendjen financiare.. Domethëne ndërmarrja duhet të informojë e pasqyrojë jo vetëm veprimet e kryera me arkëtime e pagesa por edhe detyrimet për t’u paguar në të ardhmen.. Besueshmëria.. kërkon që informacioni në pasqyrat financiare duhet të paraqitet në mënyrë të tillë që të jetë informues dhe pa ekuivok.. me përjashtim të rasteve kur një gjë e tillë kërkohet ose lejohet. ato raportohen më vete...dhe për krahasimin me ndërmarrje të tjera. Në vijim po përmëndim shkurt disa prej tyre: Parimi i konstatimit të të drejtave dhe detyrimeve: sipas të cilit efektet e transaksioneve njihen kur ato ndodhin (dhe jo kur paguhen)....... performancën financiare dhe fluksin e parasë së ndërmarrjes... është një prezantim besnik i asaj që ky informacion përpiqet ose pritet në mënyrë të arsyeshme të prezantojë. klientëve të saj dhe personave të tjerë.. për një krahasim objektiv të treguesve të performancës financiare të ndërmarrjes në vite. Parimi i kompensimit: sipas të cilit aktivet dhe detyrimet si dhe të ardhurat e shpenzimet nuk kompensohen me njëra-tjetrën. Parimi i kuptueshmërisë... Informacioni në këto pasqyra konsiderohet material nëse mungesa ose pasaktësia në prezantimin e tij do të ndikonte në vendimet ekonomike të përdoruesve të pasqyrave financiare....) Rëndësia dhe materialiteti. detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të veta nga ato të aktiveve..merret në konsideratë përmbajtja e tyre ekonomike mbi formëm ligjore... Parimi i vijimësisë: sipas të cilit veprimtaria ekonomike e ndërmarrjes duhet të ketë vijimësi dhe ndërmarrja nuk ka në plan ose nuk do ta ketë të nevojshme të ndërpresë aktivitetin e saj . - - - - - - - 30 .....nuk përmban gabime materiale si dhe . detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të aksionerëve... Parimi i qëndrueshmërisë dhe krahasueshmërisë.. parimi i maturisë që të shmanget mbivlerësimi i aktiveve dhe i të ardhurave ose nënvlerësimi i detyrimeve dhe shpenzimeve .. partnerët në biznes.. për të informuar një grup të gjerë përdoruesish (aksionerët dhe kreditorët. kërkon që të përdoret e njëjta politikë kontabël.. institucionet shtetërore . Nëse jo. kreditorëve.paanshmëria .. si dhe ato që do të sjellin arkëtime në të ardhmen.. ajo duhet t’a reflektojë këtë fakt....Parimet kryesore dhe karakteristikat e informacionit kontabël Parimet e regjistrimit të transaksioneve dhe të paraqitjes së pasqyrave financiare në mënyrë të plotë përshkruhen në “Standardet Kombëtare të Kontabilitetit“.. punonjësit.. atëherë.

..33 Llogarite e Bilancit .........34 Llogaritë e Shpenzimeve klasa 6.................. 2 ............... hallkat përbërese të tij si dhe pasqyrat financiare kryesore të ilustruara me shembuj zbatimi... II ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM Hyrje .....Kapitulli II Standardizimi i metodave kontabël fillon me Planin Kontabël të Përgjithshëm (PKP)....32 Organizimi i Planit të Llogarive .......................................................43 Pasqyrat Financiare Kryesore ................................. Përshkruhet organizimi i sistemit kontabël..............................39 Llogarite e te ardhurave klasa 7..........................41 Organizimi i Sistemit Kontabël .....56 1 2 3 4 5 6 7 8 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M KAPITULLI II Organizimi i planit kontabël të përgjithshëm .....50 Ushtrim Zbatimi nr...... Ndaj në ketë kapitull përshkruhet ndërtimi i PKP (klasat... grupet e llogaritë) dhe jepen specifikat e grupeve kryesore të llogarive......

do të ndalemi në Kontabilitetin e Përgjithshëm. Kontabiliteti i Përgjithshëm pasqyron marrëdhëniet me një numër të madh aktorësh brenda dhe jashtë ndërmarrjes. ORGANIZIMI I PKP 1. fillimisht.II. Ne. 32 . HYRJE Kontabiliteti përfshin: Kontabilitetin e Përgjithshëm (quhet dhe Kontabiliteti Financiar) dhe Kontabilitetin Analitik (quhet dhe Kontabiliteti Manaxherial ose Kontabiliteti i KostoDrejtimit). Të dhënat e Kontabilitetit Analitik shfrytëzohen nga drejtuesit e kompanisë. Ai shërben si bazë dhe për Kontabilitetin Analitik. Organizimi i tij varet nga specifikat e ndërmarrjes dhe përparësitë e saj.

Në përgjithësi: o o o o shifra e parë tregon klasën e llogarisë. 551tregon që llogaria është e klasës 5 “Mjete monetare dhe të ngjashme”. Shembull për llogarinë “Banka” Një veprim. 5. shifra e dytë tregon një ndarje të klasës. 4. e kështu mund të vazhdohet më tej. për të thjeshtuar leximin dhe analizën e dokumenteve kontabël. ku pesë klasat e para janë për llogaritë e bilancit dhe dy të fundit për llogaritë e rezultatit të administrimit. Le t’i shqyrtojme klasat e llogarive më në detaje. 2. do të pasqyrohet me një regjistrim në llogarinë me numër 512. grupin. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE Në Kontabilitetin e Përgjithshëm. PKP. që tregon një lëvizje (hyre ose dalje) në llogarinë bankare të ndërmarrjes. duke propozuar një klasifikim të transaksioneve. që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël i ndërmarrjes. 6 dhe 7. Klasat Kryesore të PKP Në Planin Kontabël të Përgjithshëm (PKP) dallohen shtatë klasa me numrat 1.2. 3. Plani Kontabël i Përgjithshëm (PKP) e mundëson këtë standardizim. 512. tregon që llogaria është e grupit 1 të klasës 5.tregon që llogaria është e nëngrupit 2 të grupit 1 të klasës 5. nëngrupin. i. është i domosdoshëm një standardizim i metodave kontabël. ii. Le ta ilustrojmë kuptimin e shifrave të llogarisë me një shembull. që emërtohet “Vlera monetare në bankë”. shifra e tretë tregon ndarjen e grupit. 33 . në sajë të metodave që përdor për regjistrimin e veprimeve që prekin ndërmarrjen. që përfaqëson “Banka dhe institucione të tjera financiare”. jep një pasqyrim të saktë të gjendjes së ndërmarrjes në një moment të dhënë.

Koncepti i tyre do të sqarohet më poshtë. 14 Hua afatgjata quhen ato me afat shlyerje mbi një vit. për të cilin raportohet. Këto burime fillestare merren ose nga ortakët (kapitalet e veta) ose nga partnerët e jashtëm të ndërmarrjes (hua nga bankat dhe detyrime të ngjashme). 16 Aktive Afatgjata (AA): Ky është emërtimi i përdorur në Standardet Kombëtare të Kontabilitetit (SKK) për aktivet që janë quajtur më parë Aktive të Qëndrueshme (AQ) . kur krijohet. o Provizionet15: për rreziqe dhe detyrime të parashikuara me ligj. Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata Kapitalet i shërbejnë ndërmarrjes për të përftuar mjete afatgjata që shërbejnë për të ushtruar veprimtarinë e saj. 13 Rezultat i ushtrimit – quhet shkurt rezultati i vitit të ushtrimit të aktivitetit. Një ndërmarrje. ka nevojë për kapitale për të ushtruar veprimtarinë e saj. ii.13 o Burime të jashtme: Subvencionet për investime. Klasa 1: Kapitali.3. rezervat. Klasa 1 përmban bashkësinë e burimeve të quajtura “afatgjata“ (ose “të përhershme”) të ndërmarrjes: o Burime të brendshme: Kapitali themeltar (aksionar). quhen edhe “aktive të paluajtshme”(Assete Imobilare) ose Aktive Fikse (Fixed Assets). 34 . Rezultati i ushtrimit. LLOGARITË E BILANCIT i. Në kontabilitet me “Aktive Afatgjata”(AA)16 kuptohet bashkësia e mjeteve që do t’i shërbejnë për një kohë më shumë se një vit ndërmarrjes. Rezervat e fonde të tjera të vetat. Huatë afatgjata14 dhe të ngjashme me to. 15 Provizionet: Shuma të parashikuara për rreziqe e shpenzime.

. të drejta të ngjashme.. makineri. emri i mirë etj. iii. pjesë ndërrimi. 17 Aktivet Afatgjata Jomateriale (AAJ): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Patrupëzuara” (AQP) 18 Aktivet Afatgjata Materiale(AAM): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Trupëzuara”(AQT) 19 Stokohen: dmth të magazinohen apo depozitohen në magazina ose sheshe.…. o AA Financiare përbëhen kryesisht nga aksionet që ka ndërmarrja për ndërmarrjet e kontrolluara apo të lidhura me të. huadhënie afatgjatë etj. këta duhet të stokohen19 nga ndërmarrja. në tërësi. liçensa. o Amortizimi dhe zhvlerësimi i aktiveve afatgjata: aktivet afatgjata.. instalime teknike. që janë në proces ndërtimi apo krijimi. Meqenëse këto elemente nuk përdoren të gjitha në të njëjtin çast. automjete.. material ndihmës.Aktivet Afatgjata (AA) mund të jenë të llojeve të ndryshëm: o AA Jomateriale17 emri i mirë (vendndodhja. Dallojmë ndër to stoqet: o Materiale lëndë e parë. si këto. patenta. o AA në Proces përbëhen nga aktive afatgjata materiale ose jomateriale. projekte. shpenzime të zhvillimit (studime.. si këto që ndikojnë). janë objekt i një trajtimi specifik që i lejon ndërmarrjes të pasqyrojë amortizimet. Klasa 3: Inventarët Ndërmarrja duhet të blejë lëndë të para dhe të ndërmjetme që ajo do t’i transformojë gjatë procesit të prodhimit.… o AA Materiale18 troje. …) konçensione. pajisje mobilimi. ndërtesa. mbajtja e të cilave është afatgjatë. 35 . parapagime e pagesa pjesore të bëra.

Ky afat pagese konsiderohet si një hua që i jepet klientit. as dhënie hua afagjatë (llogari të klasës 2). Ky afat pagese konsiderohet si një borxh i kontraktuar me këtë furnitor dhe kontabilizohet në pasivin e bilancit. Klasa 4: Llogaritë me të tretët Këto llogari përfaqësojnë bashkësinë e angazhimeve financiare të kontraktuara20 ose të akorduara nga ndërmarrja dhe që nuk janë.…. ndaj regjistrohet në aktivin e bilancit.o Objekte inventari ambalazh qarkullues. as marrje hua afatgjatë (llogari të klasës 1). Në përgjithësi dallohen llogaritë: o Detyrime tregtare (furnitorë): përdoret për detyrimet ndaj furnitorëve. ai i akordon ndërmarrjes një afat pagese. o Kolektive: 20 Të kontraktuara: Në kuptimin e gjerë të fjalës edhe fatura është një lloj kontrate. të pa mbërritura ose tek të tretët. o Mallra gjendje. Kur ndërmarrja nuk i kërkon klientit ta paguajë menjëherë. iv. gjysmë të gatshme e nënprodukte. inventar i imët. punime e shërbime në proces. o Prodhimi në proces prodhimi. o Zhvlerësimi i inventarëve. Kur furnitori nuk kërkon që pagesa të bëhet menjëherë. por i akordon atij një afat pagese. o Të drejta tregtare (klientë): përdoret për detyrimet që na kanë klientet. o Produkte të gatshme. 36 .

Bilanci është pra një dokument përmbledhës. Llogaritë financiare paraqesin sasinë e mjeteve monetare (parave) që zotëron ndërmarrja dhe mjete të ngjashme me to. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme Disa nga veprimet e ndërmarrjes prekin pasuritë monetare të saj. tatime) dhe kolektivitetet lokale Grupe dhe ortakë. 21 Letrat me Vlerë: Janë tituj që emetohen nga persona juridikë (shtetërorë ose privatë) që u japin zotëruesve të tyre të drejta. qoftë të bankës (llogari bankare). huamarrje afatshkurtër. vi. o Debitorë e kreditorë të ndryshëm: përdoret për qeratë financiare. o Hua. derivativët e instrumentet financiare afatshkurtra. o Banka dhe institute financiare të ngjajshme. interesa etj. 37 . Ndër grupet e llogarive dallojmë: o Letra me vlerë afatshkurtra21 të pjesëmarrjes dhe të huave. grante. o Arka dhe vlera të tjera të afërta me to (bileta. Pozicioni i llogarive në Bilanc Këto pesë klasa përbëjnë llogaritë e bilancit. si: dividente.- Personeli dhe llogaritë përkatëse Sigurimet shoqërore dhe organizma shoqërore Shteti (taksa. pulla tatimore e postare). provizione. Ato afatgjata trajtohen si aktive të qëndrueshme financiare. të blera nga ndërmarrja për të nxjerë fitime. v. qoftë të arkës (llogaria arkë). etj.

financiare e në proces) Klasa 3: Stoku i mallrave. materiale.) Klasa 5: Hua etj. afatshkurtra 38 .që mundëson vlerësimim e efektit të transaksioneve të ndryshme.) Klasa 5: Depozita në bankë ose në arkë Burimet (Pasivi) Klasa 1: Burime të brendshme (Kapitali etj) Burime të jashtme (Hua etj afatgjata) Klasa 4: Detyrime tregtare (furnitorë etj. Në formë përmbledhëse pozicioni i këtyre klasave. materialeve etj. që kontabilizohen në llogaritë e klasave nga 1 në 5. grupeve apo llogarive në bilanc paraqitet si vijon: Përdorimet (Aktivi) Klasa 2: Aktive afatgjata (jomateriale. Klasa 4: Të drejta tregtare (klientë etj.

i. ajo konstaton shpenzime ose të ardhura.4. d.) o Shpenzime për pushtetin publik (Llogaritë 63) grupojnë shpenzimet për pushtetin publik. o Shpenzime për personelin (Llogaritë 64) grupojnë shpenzimet për personelin. Plani kontabël i përgjithshëm i klasifikon shpenzimet dhe të ardhurat në varësi nga natyra e tyre. (Shembull: pagesa e qirave. rritjet e shpenzimeve regjistrohen në debi të llogarive të klasës 6. për pagat. Shpërndarja e Shpenzimeve Shpenzimet janë veprime që e varfërojnë ndërmarrjen. 39 . e thënë ndryshe. Shpenzimet dhe të ardhurat (llogaritë e klasave 6 dhe 7) përmbajnë bashkësinë e veprimeve që prekin gjendjen e ndërmarrjes duke e varfëruar atë (llogaritë e shpenzimeve) ose duke e pasuruar atë (llogaritë e të ardhurave). transportit. reklamave. që kryhen nga të tretët. ato sjellin zvogëlim të pasurisë së saj. mallrave dhe furnizimeve që do të konsumohen nga ndërmarrja gjatë procesit të prodhimit. riparime etj.). më saktësisht në debi të këtyre llogarive. domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka gjeneruar.m. tatimet dhe taksat e paguara nga ndërmarrja. LLOGARITË E SHPENZIMEVE Në shumicën e veprimeve që kryen ndërmarrja. përjashto personelin e ndërmarrjes.th. Llogaritë e shpenzimeve klasifikohen në: a Shpenzimet e Shfrytëzimit (llogaritë 60 ÷ 65) o Shpenzime për blerjet (Llogaritë 60) janë shpenzimet për blerjen e lëndëve të para. sigurimet shoqërore e shëndetësore dhe të tjera. si kundërparti të shërbimeve të sektorit publik (financimi i rrjetit rrugor etj. o Shpenzime për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62) janë shpenzime për shërbime e punime të nevojshme për ndërmarrjen. telekomunikacionit. energjisë. Shpenzimet regjistrohen në klasën 6.

. që nuk janë të përsëritshme me kalimin e kohës dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit22 të përditshëm të ndërmarrjes. si dhe humbjet e tjera nga shitblerja e letrave me vlerë. (Shembull: shpenzime për pritje. Dallohen përgjithësisht: o Shpenzime amortizimi: janë shpenzimet që lidhen me amortizimin e elementeve të aktivit. që sjellin varfërimin e ndërmarrjes por. Meqenëse këto shpenzime kontabilizohen në një llogari të klasës 6. o Provizione: shuma që parashikojnë shpenzime eventuale për ngjarjeve të ndryshme.. fatkeqësi të ndryshme natyrore..o Shpenzime të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65) grupojnë shpenzimet e tjera të shfrytëzimit që nuk i takojnë asnjërës prej llogarive të lartpërmendura. ato do të influencojnë në llogarinë rezultat të ndërmarrjes. subvencione të dhëna). Këtu përfshihen edhe humbjet nga shkëmbimet valutore. kryesisht. b Shpenzimet Financiare (llogaritë 66) Përmbajnë shpenzimet për pagesën e interesave mbi huatë që ndërmarrja ka kontraktuar tek ente të ndryshme kredie.sh: ndëshkime në rastin e një procesi gjyqësor. amortizime dhe provizione.) d Shpenzimet e llogaritura (llogaritë 68) Përfaqësojnë shpenzime të llogaritura nga vetë ndërmarrja. . për zhvlerësime. c Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67) Përmbajnë veprime. 22 Menaxhim = Administrim operativ i punës së një ndërmarrjeje 40 ... gjoba e dëmshpërblime. . për të financuar investimet e saj materiale. (P.

Shembull: subvencionet e disa sektorëve nga shteti. 71 dhe 72 përbën të ardhurat e funksionimit të ndërmarrjes (që ndryshon pra nga shifra e afarizmit). o Subvencione (Llogaria 73) përmban grande ose subvencione të shfrytëzimit. Në sistemin tonë kontabël viti ushtrimor përputhet me vitin kalendarik (nga 1 janari deri më 31 dhjetor). pra që sjellin rritjen e likuiditeteve të saj. a Të ardhurat e shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75) o Të ardhura nga shitjet (Llogaritë 70) grupojnë të ardhurat që i vijnë ndërmarrjes nga shitja e mallrave. Shuma e llogarive 70. LLOGARITË E TË ARDHURAVE Si llogaritë e shpenzimeve. që mund të përftojë ndërmarrja nga pushteti publik apo kolektivitete lokale si ndihmë. Këtu nuk përfshihen aktivet afatgjata financiare (AAF). pasqyrojnë veprime që sjellin pasurimin e ndërmarrjes.. për të prodhuar apo subvencionuar çmimin. 41 . e punimeve ose e shërbimeve. edhe të ardhurat e ndërmarrjes klasifikohen sipas natyrës së tyre.. që regjistrohen në klasën 7. Këto të ardhura regjistrohen në kreditin e këryre llogarive. (Llogaritë 71)24. 23 Vit ushtrimor . Totali i llogarive të klasës 70 përcakton shifrën e afarizmit të realizuar nga ndërmarrja gjatë vitit ushtrimor23. Klasifikimi i të ardhurave Të ardhurat. . i. por ka sisteme kontabël ku viti ushtrimor është me 13 muaj ose nuk fillon nga 1 janari.quhet viti për të cilin raportohet. o Prodhimi i aktiveve afatgjata për vete (Llogaritë 72) është pjesa e prodhimit të aktiveve afatgjata (materiale ose jomateriale) të realizuara nga ndërmarrja që mbahet për nevojat e veta. domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka krijuar.5. e produkteve. 24 Llogaritë 71 përdoren në skemat që gjendjet e prodhimit dhe të prodhimit në proces i konsiderojnë si të ardhura.

b Të ardhura financiare (llogaritë 76) Ndërmarrja mund të realizojë disa të ardhura që nuk janë rrjedhojë e veprimtarisë së saj të përditshme. thuhet se ndërmarrja është me fitim. liçensa. por që vijnë nga politika e saj financiare ose: nga që ajo ka pjesë në një ndërmarrje tjetër. ndryshime të strategjisë e të tjera. që nuk supozohet të ripërsëriten në kohë dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit të zakonshëm të ndërmarrjes. d Të ardhura të llogaritura (llogaritë 78) Sikurse dhe për shpenzimet e llogaritura. nga që ajo i ka dhënë hua një ndërmarrjeje tjetër. pëftohet duke zbritur nga të ardhurat shpenzimet. ato përllogariten nga vetë ndërmarrja. Për shembull rimarrjet mbi provizionet kur realizohen shpenzimet e ngjarjeve që ishin provizionuar si të mundshme. Shembull: të ardhurat nga shitja e një aktivi afatgjatë. kundrejt dhënies së të drejtës për t’i përdorur ato. Kur rezultati është pozitiv. Përcaktimi i Rezultatit Rezultati i një ndërmarrjeje për një periudhë të dhënë.o Të ardhura të tjera të shfrytëzimit (Llogaritë 75) Grupojnë të ardhura të menaxhimit të përditshëm që nuk i përkasin asnjërit prej rasteve të lartpërmendur. ii. Bëhet fjalë për ato veprime vlerësuese që kanë një ndikim pozitiv në llogarinë e rezultatit të ndërmarrjes dhe që. nga përfitimet që ajo realizon nga veprimet e këmbimit të monedhave. marka që merr ndërmarrja nga të tjerët. Ato vijnë shpesh nga të ardhura të realizuara nga rikuperime për dëmtimet e fatkeqësitë. dhe kur rezultati është negativ. Në to futen edhe të ardhurat e realizuara nga pakësimi i një elementi të aktivit të bilancit. thuhet se ndërmarrja është me humbje. këto të ardhura nuk vijnë nga një veprim i ndërmarrjes me ndonjë partner të jashtëm. të ardhurat për patenta. c Të ardhura të jashtëzakonshme (llogaritë 77) Përfshijnë të ardhura nga veprime. 42 . duhet të kontabilizohen në një llogari të klasës 7. si të ardhura.

vleftën si dhe dokumentet justifikuese mbi të cilat mbështetet regjistrimi. 43 . por jo në sistemin e mirëfilltë kontabël. … . ii. pra të gjitha transaksionet. libri i arkës.6. Këta libra bëjnë pjesë në sistemin e administrimit të dokumentacionit. me të cilët justifikohen transaksionet. a Mënyrat e regjistrimit të veprimeve në Ditar Një transaksion regjistrohet në Ditar duke shënuar: origjinën. përmbajtjen. çdo regjistrim në ditar duhet të përmbajë: o Vleftën me të cilën ai ndikon në llogaritë përkatëse. sipas skemës në vijim: Transaksioni (Dokumenti) Ditari i Kontabilitetit Libri i Madh Bilanci Vërtetues i. Ditari i Kontabilitetit Ditari është regjistri kontabël i etapës së parë. Që të gjenden lehtë ato. libri i blerjes. shpesh. vlefta. në disa etapa. duhet të ruhen e të paraqiten sa herë kërkohen për një periudhë dhjetë-vjeçare. Në të regjistrohet gjithçka që prek pasurinë e ndërmarrjes. veprim pas veprimi dhe nga dita në ditë. ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL Transaksionet ekonomike regjistrohen nga kontabiliteti sipas parimeve të sistemit të organizimit kontabël. data. Në veçanti. pasi shërbejnë thjesht për t’i gjetur dokumentet. Ai përbëhet nga një bashkësi fletësh me format të caktuar. Dokumentet Dokumentet. përshkrimi. Në to shënohen kryesisht të dhënat identifikuese të dokumentit (Numri. të lidhura dhe të numërtuara.…) por jo llogaritë. si: libri i shitjes. regjistrohen në disa libra ndërmjetës sipas natyrës së tyre.

o Referencën te dokumenti justifikues25 i veprimit.o Llogaritë dhe përshkrimin që sqaron përmbajtjen e veprimit. pasi mbushen. 44 . 2. Ky që paraqitet këtu është një format i përshtatur për kontabilitetin e informatizuar te programi “Kontabiliteti Alpha”. Shembull Zbatimi”.… 26 Nr Ref : = Shkurtim i fjalës Numri i Referencës. o Datën e regjistrimit të veprimit. Eshtë numër rendor i Ditarit që shërben si referencë për adresimin te domumenti përkatës që e justifikon atë. Detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij Pagesë nëpërmjet Bankës. b Paraqitja e Ditarit:26 Ditari i Kontabilitetit Nr Datë Dok Justifikues Ref26 Regj Lloj Nr Datë 1 2 3 4 01 / 03 05 / 03 10 / 03 12 / 03 Përshkrimi i veprimit Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB. Shuma Llogaria 512 101 512 163 213 404 512 404 Vlefta Debi 100000 100000 250000 250000 150000 150000 150000 150000 650000 650000 Kredi Shënim: 1. Ditari i Kontabilitetit mund të mbahet në formate të ndryshme. Mandat Arketimi. Çdo element që identifikohet quhet “artikull” i ditarit. Për ilustrim. … ose dokument justifikues i prodhuar nga të tretë si Faturë Blerje. Për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit. firmosen njëra pas tjetrës dhe nga përgjegjësi. Derdhja është për Kapitalin e IMB Ortakët marrin kredi nga Banka. Fletët e ditarit. Ditari nuk duhet të përmbajë asnjë boshllëk e asnjë modifikim. të çfarëdo natyre qoftë. si: Faturë Shitje. Si Hua afatgjatë Blerje e makinerisë (livrimi). 25 Dokumenti justifikues: Mund të jetë dokument bazë i prodhuar nga vetë ndërmarrja. Fletë Doganimi. në ditar janë regjistruar transaksionet e përshkruara te “5.

a Paraqitja e Kartelës së Llogarisë Kartela e Llogarise 512 “Banka” Nr Rend 1 2 3 Datë Regj 01. krahas tij. Libri i Madh Pas regjistrimit në Ditar shumat e “artikujve” regjistrohen në një libër. Shpesh. ditari i arkës dhe ditari i veprimeve të ndryshme. si “faqe” të Librit të Madh. sepse në to regjistrohen vetëm lloje të përcaktuara dokumentesh. ditari i bankës.03. që quhet “Libri i Madh” dhe përbëhet nga bashkësia e “Kartelave të Llogarive” (një kartele për çdo llogari). 07 05. që janë më të thjeshtë në përdorim. ndërsa vleftat nuk vihen të gjitha në një kolonë si te ditari i kontabilitetit por vihen nëpër “Kartelat e Llogarive” përkatëse. 07 Përshkrimi Ortakët derdhin për kapitalin Kredi afatgjatë nga Banka Pagesë për shlyerjen e furnitorit Totali Nr Ref 1 2 4 Lëvizjet Debi 100000 250000 150000 350000 150000 Teprica Debi 100000 350000 200000 200000 Kredi Kredi Sqarime: o Formati i mësipërm është ai që përdoret më shumë në kontabilitetin e infomatizuar (programi i “Kontabilitetit Alpha”). sipas numrit të llogarisë. Ditarët e pjesshëm të kontabilitetit nuk duhet të ngatërrohen me librat e ndërmjetëm që janë regjistra dokumentesh. Edhe regjistrimi i transaksioneve në Librin e Madh e ruan renditjen kronologjike. 27 Ditare të pjesshme: Quhen dhe nënditarë (subjournals). Pra “kartelat e Llogarive” mund të përfytyrohen si “faqe” të Librit të Madh. renditen njëra pas tjetrës.03.Ditari është i vetëm. Kartelat e Llogarive. për regjistrimin e veprimeve.03. ndërtohen dhe “Ditare të Pjesshme”27 kontabiliteti. Të tillë janë: ditari i blerjeve. 07 12. ditari i shitjeve. 45 . iii.

Ky format. Libri bëhet me faqe me format sa më të zgjatur. që ndodhen në faqe të ndryshme. jo vetëm për lidhjen e tyre me Ditarin e Kontabilitetit. që të përmbajë sa më shumë llogari në një faqe. që justifikon regjistrimin. jepet në faqen që vijon. Ky numër shërben. Për të shkurtuar numrin e faqeve përdoret një formë që ka disa llogari28 në një faqe. të ndara me kolona. Në punën me dorë. regjistrimi i një transaksioni në disa llogari. që ndodhen në “faqe” të ndryshme të librit). që quhet formati klasik i Librit të Madh. 28 Llogari: vetë llogaria ka dy kolona: një Debi dhe një Kredi 46 . nuk është komod. Referencës” (Kolona 4) është ai me të cilin ato janë regjistruar në Ditarin e Kontabilitetit. por edhe për identifikimin e transaksionit.o “Nr. që në këtë rast prek disa kartela llogarie (Çdo transaksion prek të paktën dy llogari.

03. Ref” që shërben për ta lidhur me regjistrimin te “Ditari i Kontabilitetit”. Meqenëse veprimet regjistrohen sipas parimit të partisë dyfishe. 47 . 07 Datë Regj Shuma 101 Kapitali 163 Hua 213 Makineri Debi Kredi 404 Furnitori Debi 512 Banka Kredi Debi Kredi 100000 250000 150000 150000 0 150000 150000 350000 150000 Sqarime: o Çdo transaksion regjistrohet në një rresht. o Kolona “Shuma” shërben për të kontrolluar saktësinë e regjistrimit të rreshtit. Duhet që shuma e vleftave në kolonat Debi të atij rreshti të jetë e barabartë me shumën e vleftave të kolonave Kredi të po atij rreshti. Në këtë rast thuhet se “kuadrimi është i dyfishtë”.b Paraqitja klasike e “Librit të Madh” Libri i Madh Nr Ref Përshkrimi Debi Ortakët derdhin për kapitalin Kredi afatgjatë nga Banka Blerje e makinerisë Pagesë për shlyerjen e furnitorit 150000 650000 650000 150000 0 100000 0 250000 150000 Totali 150000 150000 250000 250000 100000 100000 100000 250000 150000 150000 Kredi Debi Kredi Debi Kredi 1 2 3 4 12.03. 07 05. totali i shumave të të gjitha Debive do të jetë detyrimisht i barabartë me totalin e shumave të të gjitha Kredive. 07 10. o Rreshti i fundit “Totali” shërben më së pari për të kontrolluar saktësinë e gjithë regjistrimeve të bëra. Nga ky rresht nxirren të dhënat dhe për bilancin vërtetues. Në këtë rast thuhet se rreshti “kuadron”.03. 07 01.03. që fillon me “Nr.

Bilanci Vërtetues29 Bilanci Vërtetues është një raport. qoftë ajo debitore apo kreditore. që paraqet gjendjen në vlerë të elementeve të pasurisë së ndërmarrjes si dhe të përbërësve të llogarisë së rezultatit. b Paraqitja e Bilancit Vërtetues Bilanci Vërtetues Llogaritë Numër 101 163 213 404 512 Shuma Debi Kredi 100000 250000 150000 150000 350000 150000 150000 650000 Teprica Debitore Kreditore 100000 250000 150000 0 200000 350000 350000 Përshkrimi Kapitali Themeltar Hua bankare afatgjatë Makineri e pajisje Furnitorë Banka Totali 650000 Shënim: Për ilustrim janë regjistruar llogaritë e përshkruara si shembull në Ditarin më sipër.iii. 29 Bilanci Vërtetues: quhet dhe “Gjendje e Llogarive”. Dokumenti paraqitet në trajtën e një tabele që përmban: o përshkrimin e llogarive që hapen30 gjatë ushtrimit o shumën e kolonës Debi dhe të kolonës Kredi të llogarisë o tepricën e llogarive. a Mënyra e përftimit: Bilanci Vërtetues është dokumenti i parë që gjenerohet nga Libri i Madh nëpërmjet llogaritjes së shumave sipas kolonave të tij. 48 . Në Bilancin Vërtetues regjistrohen llogaritë dhe ndryshimet që kanë pësuar gjatë periudhës së ushtrimit. 30 Hapen: Llogaria quhet e hapur kur në të mund të kryhen veprime.

Teprica e llogarisë është pra shuma e veprimeve të regjistruara gjatë një ushtrimi në një llogari. Raporti “Bilanci Vërtetues” nevojitet për të thjeshtuar analizën dhe mundësuar ndërtimin e bilancit dhe të llogarisë së rezultatit të ndërmarrjes. Meqenëse, edhe ky, pasqyron veprimet e regjistruara sipas parimit të partisë dyfishe, mbajtja e saktë e llogarive verifikohet nga barazimi:

Totali i Debive = Totali i Kredive

49

7. PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE31
Dokumentet që përshkruam më sipër: - Ditari i Kontabilitetit - Libri i Madh - Bilanci Vërtetues janë dokumentet kryesore të sistemit kontabël, nëpërmjet të cilave gjenerohen raportet financiare. Pasqyrat Financiare përfundimtare më të kërkuara: - Bilanci - Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve32(PASh)

i. Bilanci
Bilanci paraqitet si një fotografi e gjendjes financiare të shoqërisë në një datë të caktuar. Ai është i përbërë nga dy “krahë”, që quhen Aktivi (Përdorimet) dhe Pasivi (Burimet).

a Aktivi i Bilancit
Përfshin gjithçka që është pronë apo e drejtë e ndërmarrjes, që mund të jetë në forma të ndryshme: o Aktive Afatgjata(Klasa 2) Jomateriale - liçencat për ushtrimin e aktivitetit, patentat etj. Materiale - makineritë e pajisjet, mobiljet, mjetet e transportit, pajisjet kompjuterike etj. Në Proçes - Aktive që janë në proces ndërtimi apo krijimi; parapagime e pagesa pjesore të bëra për to. Financiare - tituj të pjesëmarrjes, kredidhënie afatgjata etj.

31 Pasqyrat Financiare Kryesore: quhen ndryshe “Raportet Kryesore Kontabël”. 32 Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve” (PASH): quhet dhe “Llogaria e Rezultatit”.

50

o Inventarët (Klasa 3) ku përfshihen materialet e para, ndihmëse, produktet e gatshme etj. o Debitorë (Klasa 4 pjesërisht), ku përfshihen të drejtat që ka firma për të arkëtuar para nga persona të tretë (p.sh: klientë), kundrejt shitjeve të produkteve apo shërbimeve që ajo u ka bërë atyre. o Mjete monetare (Klasa 5) ku futen paratë në arkë apo në bankë. Inventarët (Klasa 3), Debitorët (klasa 4) dhe Mjetet monetare (klasa 5) përbëjnë së bashku Aktivet Qarkulluese.

b Pasivi i Bilancit
Përfshin të gjitha elementet që kanë financuar Aktivet e ndërmarrjes. Me fjalë të tjera Pasivi paraqet pretendimet e investitorëve mbi pasurinë e firmës. Ato grupohen në: o Burime të veta (Klasa 1) Pasuria në të cilën kanë kontribuar vetë pronarët, si: kapitali, rezerva, rezultati i ushtrimit. o Burime të jashtme (Detyrimet) Pretendimet e të tretëve ndaj pasurisë së firmës. Këto mund të jenë: Hua apo borxhe afatgjata (klasa 1) kreditë bankare etj. Borxhe afatshkurtra (klasa 4 pjesërisht) ndaj personave (p.sh: furnitorëve) të cilëve firma u detyrohet para33.

33 U detyrohet para – Këtu hyjnë dhe zbulimet e llogarive bankare (kur llogaria bankare është kreditore).

51

c Paraqitja e Bilancit
Bilanci. Gjendja më 31 /03 / 2007 Aktivi (Përdorimet)
Emërtimi
Makineri e pajisje Llogari të arkëtueshme Banka
34

Pasivi (Burimet)
Vlefta
150000 0 200000

Emërtimi
Kapitali i Vetë Hua Bankare Detyrime të pagueshme35

Vlefta
100000 250000 0

Totali Aktivit

350000

Totali Pasivit

350000

Shënim:3435
1. Formati është ilustruar sipas të dhënave të shembullit të mësipërm. 2. Përgjithësisht llogaritë në Bilanc paraqiten të grupuara në zëra e nënzëra, sipas nevojave dhe përparësive të kërkuesit.

ii. Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH)
Kjo pasqyrë jep rezultatin (fitimin apo humbjen) e ndërmarrjes për një periudhë të caktuar kohe. Paraqitet në dy “faqe”: të Ardhurat dhe Shpenzimet, veç e veç, që përmbajnë:

a Shpenzimet
Paraqiten të renditurara sipas klasifikimit të tyre: o Shpenzimet e Shfrytëzimit36 (llogaritë 60 ÷ 65) për blerjet (Llogaritë 60). për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62). për pushtetin publik (Llogaritë 63).
34 Të arkëtueshme = Të tretë (p.sh: klientë), që i kanë borxh ndërmarrjes 35 Të pagueshme = Të tretë (p.sh: furnitorë), të cilëve u ka borxh ndërmarrja 36 Shpenzimet e shfrytëzimit: quhen dhe “Shpenzime Operative”.

52

53 . o Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67). o Shpenzimet e Llogaritura (llogaritë 68). o Të ardhura të Llogaritura (llogaritë 78). nëse kjo diference është > 0. subvencione për shfrytëzimin (llogaritë 74) . b Të Ardhurat Paraqiten gjithashtu të renditura sipas klasifikimit të bërë më sipër. të tjera të shfrytëzimit (llogaritë 75). të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65). prodhimi i assete për vete (llogaritë 72). o Të Ardhurat e Shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75). për amortizimin për provizione. o Tatim fitimi (llogaritë 69) o Fitimi (Teprica Kreditore) që llogaritet si diferencë mes “Të Ardhurave” dhe “Shpenzimeve”. o Shpenzimet Financiare (llogaritë 66). nga shitjet (llogaritë 70). o Të ardhura të Jashtëzakonshme (llogaritë 77). o Humbja (Teprica Debitore) nëse “Shpenzimet” > “Të ardhurat”. o Të Ardhura Financiare (llogaritë 76).për personelin (Llogaritë 64).

c Paraqitja e Pasqyrës së të Ardhurave dhe Shpenzimeve Formati 1 LLog 60-65 60 Nr I 1 a b Shpenzime për blerjet Blerje gjatë ushtimit Shpenzimet SHPENZIMET E SHFRYTËZIMIT Vlefta Ndryshimi i Gjendjeve (+ -) Punime e shërbime nga të tretë Tatime.Q. taksa e të ngjashme Shpenzime për Personelin Pagat Trajtime dhe shperblime të tjera Sigurime shoqërore dhe të ngjashme Shpenzime të tjera shfrytëzimi SHPENZIME FINANCIARE Interesa të Paguara dhe për t’u Paguar Minusvlera nga Shitja e Letrave me Vlerë të Vendosjes Diferenca Negative nga Shkëmbimi Të tjera Shpenzime Financiare SHPENZIME TË JASHTËZAKONSHME AMORTIZIME E PROVIZIONE (shpenzime të llogaritura) Amortizimi i A. Provizione Të tjera TOTAL (I + II + III) FITIMI PARA TATIMIT Tatimi mbi fitimin e të ngjashme FITIMI NETO (ose i Bilancit) 61.62 63 64 2 3 4 a b c 65 66 5 II 1 2 3 4 67 68 III IV 1 2 3 V 54 .

.Llog 70-75 70 Nr I 1 a b c Të ardhura nga shitjet Produkte Mallra Shërbime Të Ardhurat TË ARDHURAT E SHFRYTËZIMIT Vlefta 71 72 73 74 75 76 2 3 4 5 6 II 1 2 3 Të ardhura të tjera nga veprimtaritë e shfrytëzimit Prodhim aktive afatgjata për vete Produkte të pjesshme Subvencione për shfrytëzimin Të ardhura të tjera të shfrytëzimit TË ARDHURA FINANCIARE Interesa të fituara dhe të ngjashme Diferenca pozitive nga Këmbimi Të tjera të ardhura financiare TË ARDHURA TË JASHTËZAKONSHME TË ARDHURA TË LLOGARITURA (Rimarrje provizionesh.. pastaj shpenzimet njëri poshtë tjetrit në vazhdim (në fillim ato të aktivitetit të shfrytëzimit e mbas tyre të tjerat). në të cilat vihen në fillim të ardhurat.) HUMBJE (Rezultati i bilancit) 77 78 III IV V Shënim: Ky është njëri nga formatet e PASH. Në standardet e reja të kontabilitetit rekomandohen formate të reja. 55 .

Shtrimi i problemit Vazhdimi i rastit të ndërmarrjes “IMB” Gjatë muajit. iii. Blen me kredi (afati i pagesës 90 ditë) lëndë të para (CD etj. iv. I shet z. I shet z. 2) Paraqitni bilancin dhe llogarinë e rezultatit në fund të muajit. USHTRIM ZBATIMI NR. 2 i. ii. v.8. Petro produkt të gatshëm (Software “Kontabiliteti Alpha”) me vleftë 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë). Arben produkt të gatshëm (Software “AlphaNet”) për një vleftë prej 60000 lekë. Paguan energjinë elektrike 7500 lekë.) me vleftë 50000 lekë që shërbejnë për të prodhuar produkte të gatshme. U paguan rrogën punonjësve 10000 lekë . 56 . Kërkesa: 1) Bëni regjistrimet përkatëse. klienti paguan me të marë mallin. ndërmarrja “IMB” kryen veprimet që vijojnë: i. Meqenëse bëhet fjalë për blerje për herë të parë.

Blerje me kredi lëndë të para për 50000 lekë. Punonjësi Pagesa e rrogës 641.ii. Banka 10000 3. Paga 10000 IMB 512. Livrim lëndësh të para Furnitor Pagesa 401. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1) Përgjigje e kërkesës 1) 1. Pagesa e rrogës prej 10000 lekë. Blerje lëndë të para 50000 IMB 2. Pagesë energjie elektrike 7500 lekë 57 . Furnitor 50000 601.

Klienti paguan sapo merr produktin. Pagesa Arben IMB Livrim produkti 512.Bankë 60000 701. shitje 18500 58 . Petro Livrim të mirash 411.Banka 7500 4. Shitje z.KESH Pagesa e energjisë 604.… 7500 IMB 512. Shitje Z. Klient 18500 IMB 701.Blerje energji. Petro produkt i gatshëm software “Kontabiliteti Alpha“ për një shumë prej 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë). shitje 60000 5. Arben produkt të gatshëm software “AlphaNet” për një vleftë prej 60000 lekë.

Llogaria 512 101 512 163 213 404 512 404 601 401 641 512 604 512 701 512 701 411 Vlefta Debi 100000 100000 250000 250000 150000 150000 150000 150000 50000 50000 10000 10000 7500 7500 60000 60000 18500 18500 796000 796000 Kredi 04 / 04 FB37 05 / 04 XY38 06 / 04 XY 07 / 04 FS39 XK 07 / 04 FS 101 02 03 01 02 04. për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit. derdhja është për Kapitalin e IMB Ortakët marrin kredi nga Banka. klientit z.04 06. 38 XY = Urdhër Xhirimi Ynë Bankar 39 FS = Faturë Shitje 59 . Arben.04 Blerje lëndë të para.iii. me kredi nga furnitori X 05. Në këtë format realizohet me plotësimin e kolonave të “Dok Justifikues”.Petro me kredi afati 60 ditë Totali Shënim: Identifikimi i dokumentit që justifikon veprimin kontabël është kërkesë e domosdoshme. paguar nga Banka Shpenzuar për Energji Elektrike. Paguar në llogarinë Bankare Shitje produkt “Software Kontabiliteti Alpha”. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2) a) Regjistrimi në Ditar Ditari i Kontabilitetit Ref 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Datë 01 / 03 05 / 03 10 / 03 12 / 03 Dok Justifikues Lloj Nr Datë Përshkrimi i veprimit Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB. Në këtë kolonë shënohet shkutim i Llojit të Dokumentit. detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij Pagesë nëpërmjet Bankës.04 06.04 Shpenzuar për rrogat e punonjësve.373839 37 FB = Faturë Blerje.04 07. paguar nga Banka Shitje produkt “Software AlphaNet” z. si Hua afatgjatë Blerje e makinerisë (livrimi).

b) Gjenerimi i Bilancit Vërtetues Bilanci Vërtetues nxirret nga Libri i Madh ku për çdo llogari merren shumat e kolonave Debi dhe Kredi Bilanci Vërtetues Llogaritë Numër 101 163 213 401 404 411 512 601 604 641 701 Shuma Debi Kredi 100000 250000 150000 50000 150000 18500 410000 50000 7500 10000 78500 167500 150000 Teprica Debitore Kreditore 100000 250000 150000 50000 0 18500 242500 50000 7500 10000 78500 Përshkrimi Kapitali Themeltar Hua bankare afatgjatë Makineri e pajisje Furnitor lëndë të para Furnitorë Aktive të Qëndrueshëm Klientë Banka Blerje lëndë të para Blerje Energji Paga Shitje produkt i gatshëm (Software) Totali 796000 796000 478500 478500 c) Paraqitja e Pasqyrës të Ardhurat dhe Shpenzimet (PASH) Gjenerohet nga Bilanci Vërtetues. Në PASH hyjnë vetëm llogaritë e shpenzimeve (Klasa 6) dhe llogaritë e të ardhurave (Klasa 7). 60 .

Emërtimi Shitje produkt i gatshëm Vlefta 78500 d) Prezantimi i Bilancit: Bilanci Aktivi 215 Makineri 411 Klientë 512 Bankë Total i Aktivit 150000 101 Kapitali 18500 120 Rezultati 242500 164 Hua 401 Furnitor 411000 Total i Pasivit Pasivi 100000 11000 250000 50000 411000 Shënim: Përfshihen edhe veprimet e ushtrimit 1. Emërtimi 601 604 641 Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Fitimi Total 50000 10000 7500 11000 78500 Total 78500 701 Të Ardhura Vlefta Llog. për ndërmarrjen “IMB”. 61 .Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve Shpenzime Llog.

.

....Kapitulli III Ilustrohet me shembuj mënyra e kontabilizimit të veprimeve më të përdorshme..........67 Veprimet që lidhen me Shitjen............ 107 Veprimet me Listëpagesat ..........64 Veprimet që lidhen me Blerjen .........78 Veprimet me Inventarin......................................96 Veprimet me Prodhimin................... dokumentat mbi të cilat ato mbështeten si dhe varësia e kontabilizimit nga përmbajtja e këtyre dokumentave...... 119 Ushtrim Amortizimi ............... 114 Zhvlerësimet (Amortizimi e Provizioni) ......... 129 Dalja e Aktiveve Afatgjata....... Për çdo lloj dokumenti trajtohen rastet që hasen më shpesh.... 136 PJESA E PARË NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M KAPITULLI III Trajtimi kontabël i disa veprimeve .......85 Veprimet e Arkëtimit dhe Pagesës ... III TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Nga varet Trajtimi Kontabël ...............................

Po kështu. furnitori mund t’ju kërkojë që ta parapaguani mallin që do të blini. Për këtë arsye ekzistojnë 2 mënyra të mbajtjes së kontabilitetit: Kontabiliteti i Bazës Monetare Nënkupton që çdo shpenzim regjistrohet në momentin që kryhet pagesa e tij. 64 . që kontabilizohen në mënyrë specifike në përputhje me normat e procedurave. Kontabiliteti i të Drejtave të Konstatuara Është mënyra e mbajtjes së kontabilitetit më e përhapur. pothuajse të gjitha veprimet kryhen me para në dorë. më e plotë dhe e vetmja që pranohet zyrtarisht tek ne. TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE 1. në këtë pjesë do të shqyrtojmë tipe të ndryshëm veprimesh. Ndërsa në bizneset e vogla.III. Këto norma në radhë të parë dallohen nga mënyra e mbajtjes së kontabilitetit. Ai nuk ka llogari të detyrimeve dhe të drejtave afatshkurtra (klasa 4). po kështu çdo e ardhur regjistrohet në momentin që kryhet arkëtimi i saj. duke u kërkuar blerësve tuaj pagesën një muaj më pas. Kjo dukuri është shumë e pranishme në bizneset e zhvilluara. Në disa vende të zhvilluara bizneseve të vogla u kërkohet të mbajnë kontabilitetin sipas këtij parimi. Ky kontabilitet bazohet në parimin që një e ardhur (ose shpenzim) njihet e deklarohet në momentin që lind e drejta (ose detyrimi) për të. Kështu ju mund të shisni mallra me kredi. NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL Pasi paraqitëm parimet kontabël të regjistrimit të transaksioneve. Ky lloj kontabiliteti është i thjeshtë. o Mënyrat e mbajtjes së kontabilitetit Ndodh shpesh që momenti kur kryhet shitja të mos përputhet me atë kur bëhet arkëtimi i saj.

65 . kjo paradhënie konsiderohet dhe regjistrohet. Le të listojmë dokumentet kryesore që përdoren për përligjjen e transaksionit: Dokumente Kryesore për Kontabilizim Nr. vetëm si detyrim ndaj tij por jo si e ardhur. kur ne shesim mallra. Si e ardhur ajo do të regjistrohet vetëm pasi ne të kemi kryer shërbimin dhe të kemi dërguar faturën përkatëse.Për shembull. Nga ana tjetër kur marrim paradhënie për një shërbim që do t’i kryejmë një klienti. kjo konsiderohet si e ardhur dhe duhet regjistruar si e tillë. Inicial Emri i Dokumentit 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 FB FS MA MP UXY UXK ÇYB MAB FHM FDM FHP FDP LP FLD FK Faturë Blerje Faturë Shitje Mandat Arkëtimi Mandat Pagese Urdhër Xhirimi Ynë Urdhër Xhirim Klienti Çeku Ynë Bankar Mandat Arkëtim Banke Fletë Hyrje Magazine Fletë Dalje Magazine Fletë Hyrje Prodhimi Fletë Dalje Prodhimi Listëpagese Punonjësve Fletë Doganimi Fletë Kontabël Veprimi që kryhet Blerje të ndryshme Shitje të ndryshme Arkëtimi i parave në Arkë Pagesat që kryhen nga Arka Pagesa me xhirim nëpërmjet Bankës Arkëtime me xhirim nëpërmjet Bankës Tërheqje kesh nga Llogari e vetë Bankare Derdhje kesh në Llogarinë e vetë Bankare Hyrja e artikujve në magazinë Dalja e artikujve nga magazina Futja e lëndëve ne proces Prodhimi Nxerrja e produktit nga Prodhimi Detyrimi i Ndërmarrjes për Pagat etj. ku kontabilizimi i këtyre dokumenteve është automatik. Detyrimet në Doganë Veprime rregulluese Kontabël Shënim: Inicialet e dokumenteve janë sipas kodifikimit të programit “Kontabiliteti Alpha”. pavarësisht se arkëtimi mund të bëhet disa muaj më vonë. o Varësia nga lloji i dokumentit Ritheksojmë se çdo transaksion duhet të mbështetet në një dokument justifikues. regjistrimi i transaksoneve nënkupton regjistrimin në ditarin e kontabilitetit të dokumenteve justifikuese përkatëse.

Dalje produkt) Listëpagesat Veprimet me Aktivet Afatgjata. magazinohet te të tretët d) Sipas qëllimit të përdorimit : Materiale të para Meteriale të tjera Inventar i imët … Prodhime në proces Produkte Mallra Gjendje të pambërritura etj. Nëse kemi faturën që justifikon një blerje. Në skemat dhe rregullat e kontabilizimit të transaksioneve mbahet parasysh dhe parimi i pavarësisë së regjistrimit të një dokumenti nga regjistrimi i një dokumenti tjetër justifikues.Aktive Afatgjata (AA) Afatshkurtër.Përveç llojit të dokumentit. P. Dhe anasjelltas. Amortizimet dhe Provizionet 66 .sh: në një faturë blerjeje dhe “mënyra e pagesës”. Ose Toka Ndërtesa Makineri e pajisje Mobilje etj. nëse kemi një dokument pagese ta regjistrojmë pa pritur të na vijë fatura përkatëse. Në vijim do të ndalemi në ilustrimin dhe shpjegimin e mënyrës së kontabilizimit të transaksioneve (dokumenteve) më të përdorshme: Blerjet dhe Shitjet Pagesat dhe Arkëtimet Veprimet në Magazinë (Hyrjet dhe Daljet) Veprimet në Prodhim (Hyrje lëndë e parë. “llojet e zbritjeve” dhe lloji i artikullit ndikojnë në kontabilizim. Se çfarë do të thotë kjo po e ilustrojmë me një shembull. në kontabilizim ndikon edhe përmbajta e tij. Varësia e kontabilizimit nga lloji i artikullit Artikujt kur regjistrohen në kontabilitet duhet të mbahen në llogari që dallohen: a) Sipas natyrës së përftimit në: Blerje (Materiale e Mallra) Prodhime Ndërtime Shërbime. b) Sipas afatit të përdorimit në: Afatgjatë .Aktive Qarkulluese c) Sipas magazinimit që: nuk magazinohen magazinohen në ndërmarrje. atë ne duhet ta regjistrojmë pavarësisht nëse e kemi apo jo dokumentin e pagesës.

Edhe ky dokument nuk kontabilizohet pasi ai tregon që është bërë porosia por jo se është kryer blerja. pasi firmoset nga marrësi. dhe si dokument i marrjes në dorëzim. 3.Është Fatura që merr ndërmarrja kur bën një blerje. megjithëse është bërë porosia. Kërkesë për ofertë – Është dokumenti që ndërmarrja i formulon dhe i dërgon fillimisht Furnitorit kur kërkon që të blejë. sasia e tyre. zbritjet etj. Madje në mjaft raste kërkesa bëhet verbalisht. Fletë Shoqërimi . Në të përshkruhen artikujt që dëshiron të blejë. tregtuar ose kryer një shërbim çfarëdo.2. për kryerjen e pagesës përkatëse. Zakonisht ky dokument formulohet pasi është marrë oferta nga Furnitori dhe është negociuar me të. 2. Ky dokument shërben për shoqërimin e mallit gjatë transportit deri në mbërritjen e tij në ndërmarrje. në destinacionin mbërritës. Ky është dokumenti i angazhimeve reciproke midis: furnitorit. 67 . koha e livrimit. blerja mund të mos kryhet. kushte të pagesës e të livrimit etj. As ky dokument nuk regjistrohet në kontabilitet. Për të realizuar blerjen. për livrimin e porosisë dhe ndërmarrjes. Ka mjaft raste që. kalohen disa etapa. me një telefonatë apo s’bëhet fare kur blihet direkt në treg të lirë. ndërmarrja duhet të blejë nga furnitorët të mira dhe shërbime që do të përdoren në aktivitetin ose veprimtarinë e saj. Urdhër Porosia – Është dokumenti me të cilin ndërmarrja urdhëron që blerja të kryhet. kushtet e pagesës. sepse ndërmarrja bëhet pronare e mallit vetëm nga fatura që lëshohet për të. që janë: 1. Në të përshkruhen artikujt.Kur malli merret fizikisht furnitori lëshon një dokument livrimi – Fletë Shoqërimin. sepse ai është thjesht një kërkesë. që e merr mallin në ngarkim. 4. sasia. Faturë Blerje (FB) . Cikli i dokumenteve të Blerjes Për të prodhuar. çmimi. Ky lloj dokumenti nuk regjistrohet në kontabilitet. Vetëm mbi bazën e këtij dokumenti ndërmarrja mund të bëjë regjistrimin e veprimit të blerjes në llogaritë e saj në kontabilitet. që firmoset edhe nga transportuesi apo personi. VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN i.

Fletë Hyrja në Magazinë (FHM) – Është dokumenti me të cilin magazinieri vërteton marrjen në dorëzim prej tij të mallit dhe futjen në inventar.). Me blerjen mund të lidhet edhe: Pagesa e shumës së faturës. përbëjnë Ciklin e Blerjes. vleftën e TVSH dhe totalin e faturës ku përfshihen të gjitha taksat. 40 Artikujve: Artikujt mund të jenë mallra ose shërbime. Për furnitorin dhe për klientin. që kryhen me dokumentet e mësipërme. Pagesa. Në faturë saktësohen edhe kushtet e përgjithshme të shitjes (livrimi. Koka: përmban informacione për furnitorin.. fatura përmban emrin. Urdhër Xhirimi. 68 . nga arka apo nga banka)..sh. Trupi: përmban sasinë e artikujve40. Në përgjithësi.Këto 4 veprime. nuk kontabilizohet. Kontabilizimi i FHM varet nga skema kontabël (me ndryshim gjendje ose jo).. kryhet me marrjen e faturës ose brenda një afati të miratuar nga shitësi. (Në kontabilitet artikujt e blerë regjistrohen në inventar mbi bazën e Faturës së Blerjes). . adresën dhe identifikuesin e tij tregtar (NIPT apo Kodi Fiskal). Çek. përgjithësisht. në dyqane).(Shih në vijim te veprimet me magazinën. FHM konsiderohet si dokument i brendshëm dhe.. ku secila përmban informacione të domosdoshme për regjistrimin e saktë të saj. nga metoda e inventarizimit (periodik apo i vazhdueshëm) dhe veçanërisht nga fakti nëse lëvizja pasqyron ndryshim në klasifikimin kontabël të artikujve që përmban. afati i pagesës etj. si rregull.) ii. kur ajo likuidohet me “para në dorë“ në çastin e marrjes së faturës (p. Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes Fatura përbëhet nga dy pjesë: nga “koka” dhe nga “trupi”. Ka gjithashtu fatura që shërbejnë edhe si dokumente pagese. që përgjithësisht bëhet me dokument të veçantë (Mandat Pagese. uljet eventuale të çmimeve. klientin dhe natyrën e veprimit. çmimin për njësi pa TVSH.

Shembull Fature: Shoqëria “IMB” blen materiale (CD dhe bojë printeri) te shoqëria “Infosoft Systems”. Kjo e fundit i jep shoqërisë “IMB” faturën e mëposhtme: iii. Vlerësimi i elementeve të Faturës Zbritjet në faturë Furnitori mund t’i akordojë klientit zbritje të natyrës tregtare ose financiare. Zbritje tregtare konsiderohen ato ulje në vleftën e faturës që furnitori i bën klientit për: 69 .

nuk bëhet në faturë. Afati i pagesës lidhet përgjithësisht me datën e livrimit dhe afatin e maturimit45 të faturës. e menjëhershme ose me afat pagese. 44 pagesën – kjo lloj ulje në anglisht : discount. në frëngjisht: remise. sipas afatit dhe mënyrës së pagesës.). Taksat në faturë TVSH (Tatimi mbi Vlerën e Shtuar) është një tatim i tërthortë. në frëngjisht: rabais. (Kjo ulje. iv. vonesa në livrim. mall i mbetur stok. sasinë42 e blerjes (blerje me shumicë) apo nga rëndësia e klientit. Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes Kontabilizimi varet nga: mënyra e pagesës. 70 .) Zbritje financiare konsiderohen uljet në vleftë që akordohen. që shënohet në disa fatura kur është i ndryshëm nga data e faturës. defekte41 në cilësi. Zbritjet tregtare nuk regjistrohen në të njëjtën mënyrë me ato financiare. 43 tërësinë – kjo ulje quhet në anglisht: rebate. Në regjistrimin e një fature duhet dalluar çmimi i blerjes pa taksa nga çmimi i blerjes që përfshin taksat (TVSH etj. iii. Ai përcaktohet në përqindje mbi çmimin e shitjes ose të shërbimit. por në llogarinë e detyrimeve që ka klienti ndaj ndërmarrjes. përgjithësisht. në italisht:ribasso. Mënyra e Pagesës Ka disa mënyra pagese. ii. që vendoset mbi konsumimin. në frëngjisht: escompte. në italisht: sconto. për shembull. 42 sasinë – kjo ulje quhet në anglisht: discount. 45 Afati i maturimit – është afati ose data kur duhet të paguhet fatura. për pagesën44 para afatit ose kur paguan “cash”. në frëngjisht: restourne.i. tërësinë43 e veprimeve që e lidhin atë me një klient të veçantë gjatë një periudhe të caktuar. 41 defekte – kjo lloj ulje quhet në anglisht: rebate. sepse shumat e derdhura si taksa (TVSH) i kalohen Shtetit nga ndërmarrja.

. Nëngrupi i saj varet nga lloji i artikullit.1 (e ngjashme me atë më sipër). materiale të tjera(602). magazinohet apo jo..) regjistrohet direkt në një llogari shpenzime blerje (60…). 1 pako me 10 copë CD Shteti TVSH e zbritshme Arka Totali Sqarime: o Blerja e artikujve qarkullues që nuk magazinohen (materiale të para. a Varësia nga mënyra e pagesës Rasti 1: Faturë direkt e pagueshme46. prandaj vlefta e TVSH-së shkruhet në Debi të llogarisë 46 direkt e pagueshme: Faturë që paguhet “me para në dorë” (“cash”) me “çek bankar” apo “karta bankare”. fatura dhe pagesa mund të regjistohen bashkë (vetëm një herë) meqenëse pagesa bëhet njëkohësisht me livrimin e mallit. Në Ditar duhet të reflektohen: vlefta e blerjes neto pa taksa vlefta e TVSH që duhet paguar vlefta e plotë për t’u paguar nga klienti. Për artikujt: materiale të para(601). për blerjen në fjalë. Me faturën Nr . o TVSH e Faturës së Blerjes quhet “TVSH e zbritshme”. afatgjatë apo qarkullues. IMB blen nga Infosoft Systems vetëm 1 pako me 10 CD me vleftë pa TVSH 550 lekë..- lloji i zbritjes. Në këtë rast. Regjistrimi në ditarin e ndëmarrjes IMB Ref 10 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr .1 Date Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 4456 531 Vlefta Debi 550 110 660 660 660 Kredi 12 / 04 Blerje. tregtare apo financiare. sepse i zbritet detyrimeve ndaj shtetit për TVSH.. 71 . që i përgjigjet vleftës së paguar realisht prej tij. por pa zbritje dhe e paguar “me para nё dorë”. TVSH 110 lekë dhe vleftë me TVSH 660 lekë. lloji artikullit. furnitura etj. mallra(605) etj.

Në ditar duhet të evidentohet: çmimi i blerjes pa taksa. vlefta e TVSH për t’u paguar.3 më sipër) por pa zbritje. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems 12 17 / 06 UXY …3 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali Shpjegime: o Blerja e artikujve regjistrohet në llogari blerje sipas nëngrupit përkatës. ekzistenca e një borxhi ndaj furnitorit për vleftën e plotë. 2 pako CD Blerje material konsumi. veç 72 . prandaj ajo shërben si kundërparti në Kredi (dalje nga llogaria). Në këtë rast. për të marrë parasysh detyrimin që ka ndërmarrja për kryerjen e pagesës 2) mbi bazën e dokumentit të pagesës kur bëhet pagesa realisht. TVSH 1200 lekë dhe vleftë me TVSH 7200 lekë me pagesë të vonuar (shih ilustrimin e faturës nr . jo sapo kryhet një veprim.. që zvogëlon gjendjen e saj.. regjistrimi ndahet në dy pjesë: 1) mbi bazën e faturës. vlefta e plotë që realisht duhet të paguajë klienti për këtë. Kjo mbahet në llogari sepse ndërmarrja i shlyen detyrimet ndaj shtetit vetëm periodikisht.për detyrimet ndaj shtetit. Rasti 2: Faturë me afat pagese: IMB blen përsëri tek Infosoft Systems me faturën Nr …2 (2 pako CD dhe një bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 (1000 + 5000) lekë. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 11 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 7200 7200 14400 14400 Kredi 15 / 04 Blerje materiale të para. o Pagesa e plotë kryhet nga “Arka” e IMB.

Shih faturën Nr …3 (që paraqitëm më sipër si shembull fature). veçse tani kreditohet një llogari e të tretëve (401 Furnitori) për të pasqyruar faktin që ndërmarrja “IMB” ka një detyrim pagese. Trajtimi i zbritjes tregtare: Në rastin e zbritjes tregtare. ndërsa totali pa zbritje quhet dhe “Totali Bruto”. Kjo faturë ka të njëjtat të dhëna në rastin 2. Regjistrimi i faturës (Ref 11) debiton po të njëjtën llogari TVSH –je si në rastin 1. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 13 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 601 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 950 4750 1140 6840 6840 6840 13680 13680 Kredi 17 / 04 Blerje lëndë të parë. që i ka bërë furnitori. o Me regjistrimin e dytë (Ref 12) të Urdhër-Xhirimit Bankar (UXB) ndërmarrja “IMB”. dmth që ndërmarrja nuk ve në dukje në llogaritë e saj sa ishte vlefta para zbritjes apo zbritjen. pasqyron pagesën me bankë për shlyerjen e borxhit Furnitorit. Trajtimi bëhet si në rastin e regjistrimit të një fature pa zbritje.materiale të para (llogaria 601) dhe veç materiale konsumi (llogaria 606). b Varësia nga lloji i zbritjes Rasti 3: Faturë me zbritje tregtare IMB blen përsëri CD e bojë printeri tek Infosoft Systems dhe ai i akordon një zbritje tregtare 5 %. veçse në vend të “totalit pa taksa” është “totali me zbritje47 pa taksa”. 73 . CD Blerje material konsumi bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori 14 10 / 07 UXY 004 10 / 07 Banka likuidimi i faturës Nr …3 Dt 17/03 Furnitori Totali 47 Totali me zbritje: quhet dhe Totali Neto. regjistrimi kontabël bëhet me vleftën e zbritur. por ka edhe zbritje tregtare.

Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si në rastin 2..1 Dt 17/03 Furnitori Totali Sqarime: o Blerja e materialit regjistrohet me vleftën që i përgjigjet vleftës tregtare (pa zbritje) dhe pa taksa. sepse kryhet vetëm nëse ndërmarrja respekton pjesën e kontratës (domethënë nëse ajo paguan përpara datës së parashikuar). Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB: Ref 13 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 60… 4456 76x 401 512 401 Vlefta Debi 6000 1140 300 6840 6840 6840 13980 13980 Kredi 17 / 04 Blerje. sepse ndërmarrja e kryen atë më vonë. Ai evidenton vleftën me zbritje pa taksa dhe vlerën me zbritje me taksa. pra. si në rastin 3. nuk konsiderohet si e sigurtë por si e mundshme dhe duhet regjistruar në një mënyrë që mundëson korrigjim në rastin e mosrespektimit të pagesës në avancë nga klienti. Rasti 4: Faturë me zbritje financiare: I referohemi përsëri faturës Nr . Trajtimi i zbritjes financiare: Zbritja financiare nënkupton një zbritje me kusht.. 74 . vetëm vlefta ndryshon. Ulja... si në rastin 2. CD e bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Zbritje e përfituar Furnitori 14 17 / 06 UXY 005 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr . por duke e konsideruar tani zbritjen financiare. o Pagesa është regjistruar e veçantë.3.

75 .o Zbritja regjistrohet më vete si e ardhur financiare. o Veprimi regjistrohet gjithmonë në dy kohë. llogaria “zbritje e përfituar“48 (në grupin 76). Mund të çelet një llogari e tillë në grupin 76 (p. bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems 12 17 / 06 UXY 003 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali 48 Llogaria zbritje e përfituar: Aktualisht nuk është e veçantë në PKP. Për ilustrim. më vonë. prandaj në to blerjet trajtohen si shpenzim (debitohet llogaria 60 “shpenzime blerje”). gradualisht. le të shohim se si do të kontabilizohej fatura e rastit 2 nëse artikulli “pako CD” do të magazinohej. Ndërkaq ka mjaft raste kur artikujt e blerë magazinohen për t’u konsumuar. 2 pako CD Blerje material konsumi. o TVSH-ja e llogaritur mbi vleftën me zbritje regjistrohet si në rastin e zbritjes tregtare. Në këto raste blerja nuk trajtohet si shpenzim por si inventar (gjendje pasurie). konkretisht: Rasti 6: Blerjet me hyrje në inventar Kjo skemë përdoret për aktivet qarkulluese që magazinohen.sh: 766) ose të përdoret llogaria 768 “Të ardhura të tjera financiare”. c Varësia nga lidhja me magazinën Në rastet e mësipërme artikujt e blerë nuk magazinoheshin. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB Ref 11 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FB Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 606 4456 401 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 7200 7200 14400 14400 Kredi 15 / 04 Blerje materiale të para. për të pasqyruar kohën kur merret materiali dhe atë kur bëhet pagesa.

sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. dhe në pjesën e dytë regjistrohej hyrja në inventar (duke anuluar shpenzimin e blerjes).Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si në rastin 2 vetëm se në vend të llogarise 601 (shpenzime\ materiale të para) debitohet llogaria 311 (inventar \ materiale të para) .. materiale të tjera (312). inventar i imët e ambalazh (32).. o Ndërsa materialet e konsumit që nuk inventarizohen kontabilizohen njësoj (si në rastin 2) në llogarinë e shpenzimeve përkatëse 606. nëpërmjet kreditimit të llogarisë 603 “Ndryshim gjendje në magazinë”. Kur artikujt që magazinohen janë: materiale të para (311). te “Veprimet me Inventarin” do të shohim dhe rastet kur ata kanë dhe shpenzime të tjera blerjeje (për shembull transporti) dhe hyjnë në inventar me koston e plotë. Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje”. Në pjesën e parë fatura e blerjes kontabilizohej si shpenzim. Më konkretisht sipas kësaj skeme regjistrimi në ditar i këtij rasti (Rasti 6) do të ishte: Dok Justifikues Lloj FB Ref 11 Datë 15 / 04 Nr …2 Datë 15 / 04 Përshkrimi i veprimit Blerje materiale të para. sikur të ishin artikuj që nuk magazinohen. sipas llojit dhe mënyrës së magazinimit.. 2 pako CD Blerje material konsumi. Bëni kujdes ! Në këtë regjistrim artikujt në inventar hynë me çmimin e blerjes sepse nuk kanë shpenzime të tjera. mallra (35). bojë printeri Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Infosoft Systems Llogaria 611 606 4456 401 311 60311 512 401 Vlefta Debi 1000 5000 1200 7200 1000 1000 7200 7200 14400 14400 Kredi FHM Hyrje materiale në magazinë Ndryshim gjendje magazine 12 17 / 06 UXY 003 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15/ 04 Furnitori Infosoft Systems Totali 76 . kontabilizimi i faturës ndahej në dy pjesë. Në vijim. Në kontabilizimin e blerjeve. o Artikujt “pako CD” dhe “bojë printeri” ndonëse janë në të njëjtin dokument (faturë blerjeje) trajtohen në kontabilitet me skema të ndryshme.

Le të shohim rastin e faturës në vijim: Shënim: Mallrat do të përdoren për nevojat e vetë ndërmarrjes « IMB » për një afat mbi 1 vit.5 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 2182 4456 404 Vlefta Debi 200500 40100 240600 240600 240600 Kredi 19 / 03 Blerje pajisje informatike kompjuter e printer Shteti TVSH e zbritshme Furnitori Totali Shpjegime: o Regjistrimi prek llogarinë 2182 “Pajisje informatike” e klasës (2) të aktiveve afatgjata dhe jo si në rastet e tjera që prekte llogari shpenzimesh (klasa 6) apo llogari inventari (klasa 3). o Nëse pagesa e faturës do të ishte direkte. do të vihej llogaria e bankës 512 nga bëhet pagesa. në vend të furnitorit 404. por si hyrje në inventar (në llogarinë përkatëse të aktiveve afatgjata..Regjistrimi i hyrjes në inventar bëhej. o Në vend të llogarisë 401 "furnitorë për mallra e shërbime" është përdorur llogaria 404 “furnitorë për aktivet afatgjata”.. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes IMB: Ref 15 Datë 17 / 03 Dok Justifikues Lloj FB Nr . Rasti 7: Faturë me aktive afatgjata Nëse fatura përmban aktive afatgjata. ajo në asnjë rast nuk konsiderohet si shpenzim. klasa 2). 77 . me regjistrimin e fletë hyrjes në magazinë. shpesh.

Cikli i dokumenteve të Shitjes Veprimi i shitjes kalon në etapa të ngjashme me ato të blerjes: . që kryhen me dokumentet e mësipërme. Fatura: Baza për regjistrimin e veprimeve të Shitjes Në ciklin e shitjes përfshihen edhe: Arkëtimi i shumës së faturës. 78 . FDM konsiderohet si dokument i brendshëm dhe në përgjithësi ashtu si FHM nuk kontabilizohet. ii.Faturë Shitjeje Veprimet. VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN i.Urdhër-Shitja . përbëjnë Ciklin e Shitjes. Fletë Dalje nga Magazina (FDM) . lloji i zbritjes. ato regjistrohen në llogaritë e klasës 7 dhe për TVSH-në në vend të llogarisë 4456 përdoret llogaria 4457. që përgjithësisht bëhet me dokument të veçantë (nga Banka apo nga Arka). kontabilizimi varet nga: mënyra e pagesës.me të cilën magazinieri vërteton daljen e mallit nga magazina dhe dorëzimin e tij personit marrës.Fletë-Shoqërimi (Dokument Livrimi) .3. por në vend që të regjistrohen veprimet në llogaritë e klasës 6. Si në rastin e blerjes.Oferta . Le t’u rikthehemi faturave që përdorëm në veprimet e blerjes nga IMB dhe të shikojmë se si ato regjistrohen në llogaritë e ndërmarrjes «Infosoft Systems» për të cilën ato shërbejnë si Fatura Shitjeje. edhe në rastin e shitjes. Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes Regjistrimi i veprimeve të shitjes ndjek të njëjtën logjikë si te veprimet e blerjes. lloji i artikullit.

Nëngrupi i saj varet nga lloji i artikullit. mallra. veprimi i shitjes (livrimi dhe pagesa) regjistrohet vetëm një herë mbi bazën e faturës. .vlefta e TVSH-së së mbledhur.a Varësia nga mënyra e pagesës Rasti 1: Faturë direkt e pagueshme I referohet faturës së mësipërme si te Rasti 1 i blerjes pa zbritje dhe me pagesë direkte me marrjen e mallit. Në ditar evidentohet: . faturë shitjeje mallrash (1 pako CD) me vleftë shitjeje pa TVSH 550 lekë dhe TVSH 110 lekë). 79 . Fatura e Shitjes (FS) është dokumenti që njëkohësisht justifikon daljen e mallit nga inventari (shpenzimin e tij).çmimi i shitjes pa taksa.vlefta që duhet paguar dhe që paguan klienti në dorë. meqenëse pagesa bëhet njëkohësisht me marrjen e faturës. Regjistrimi në ditarin e “Infosoft Systems“ Ref …1 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …1 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 531 35 605 Vlefta Debi Kredi 550 110 660 460 460 1120 1120 12 / 04 Shitje mallra. Përgjithësisht. Pra.shpenzimi i kostos së blerjes së mallit me të cilin ishte inventarizuar dhe bëhet pakësimi i inventarit. të cilat janë në inventar me një kosto blerjeje prej 460 lekë. Në këtë rast. . . dalje malli i shitur Shpenzime blerje malli Totali Sqarime: o Shitja e artikujve afatshkurtër (produkte. prandaj duhet të pasqyrohet edhe kjo dalje.… ) regjistrohet direkt në një llogari “të ardhura nga shitja” (70…). 1 pako CD me 10 copë Shteti TVSH e pagueshme Arka Inventarë. pa zbritje me pagesë direkte. gjysmë produkte.

Faturë shitjeje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 lekë dhe TVSH 1200 lekë). punime e shërbime (704). . që rrit gjendjen e saj. veprimi regjistrohet në dy etapa: 1) mbi bazën e faturës dhe 2) mbi bazën e dokumentit të pagesës.Për artikujt: produkt i gatshëm (701). o Pjesa me sfond jeshil është pjesa e daljes nga inventari si shpenzim i blerjes.. që janë në inventar me një kosto blerjeje prej 4800 lekë. . Prandaj kreditohet llogaria 35 “Mallra” për vleftën me të cilën mbahej në magazinë artikulli (koston e blerjes që është 460 lekë) dhe debitohet si kundërparti llogaria 605 “Blerje/Shpenzime mallrash.vlefta e TVSH-së së mbledhur. nënprodukte (703). produkt i ndërmjetëm (702). prandaj shkruhet në Kredi të llogarisë së detyrimeve ndaj shtetit.ekzistenca e një kredie dhënë klientit.” Rasti 2: Faturë me afat pagese Ky rast i referohet të njëjtës faturë Nr …2 (si te rasti 2 i blerjes më sipër). pa zbritje me pagesë të vonuar. Në këtë rast. me afatin e pagesës. o Pagesa e klientit kryhet direkt (“me para në dorë”). pa zbritje me pagesë të vonuar.vlefta që duhet paguar nga klienti dhe që i korrespondon vleftës së paguar më vonë nga ky.shpenzimi i kostos së blerjes së mallit me të cilin bëhet pakësimi i inventarit. 80 . prandaj llogaria “Arka” shërben si kundërparti në Debi (hyrje në llogari). mall (705). Në ditar evidentohet: .çmimi i shitjes pa taksa. … o TVSH e Faturës së Shitjes është “TVSH e pagueshme”. . ..

” o Regjistrimi i dytë. Urdhër Xhirim Klienti (UXK. b Varësia nga lloji i zbritjes Rasti 3: Faturë me zbritje tregtare Le t’i referohemi të njëjtës faturë si te Rasti 3 i blerjes. së bashku me shitjen regjistrohet edhe dalja nga inventari si shpenzim blerjeje. se në vend të bankës. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli …3 17 / 06 UXK …3 17/06 Banka likuidimi i faturës Nr …2 Dt 15 / 04 Klienti IMB Totali Shpjegime: o Regjistrimi i parë i Faturës (ref …2) ka ndryshim nga ajo e rastit 1. Faturë shitje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri) me vleftë pa TVSH 6000 lekë.. 2 pako CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB Inventarë. ref …3) pasqyron veprimin e pagesës që bën klienti “IMB” për shlyerjen e borxhit të tij ndaj ndërmarrjes “Infosoft Systems”. Prandaj kreditohet llogaria 35 “Mallra” për vleftën e kostos me të cilën mbaheshin në magazinë (që është 4800 lekë) dhe debitohet me të njëjtën vlerë49 si kundërparti llogaria 605 “Blerje/Shpenzime mallrash. me 49 Duke e konsideruar që kosto e blerjes është sa shpenzimi i blerjes. o Njësoj si në rastin 1 (pjesa me ngjyrë jeshile). 81 .Regjistrimi në ditarin e «Infosoft Systems» Ref …2 Datë 15 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …2 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 6000 1200 7200 4800 4800 7200 7200 14400 14400 15 / 04 Shitje mallra.. debitohet një llogari e të tretëve (Klienti) për të pasqyruar faktin që ndërmarrja “IMB” ka një detyrim pagese.

Si vleftë e shitjes pa TVSH merret vlefta me zbritje (5700 lekë) dhe si vleftë e TVSH korresponduesja e saj me zbritje (1140 lekë). Faturë shitje mallrash (2 pako CD dhe bojë printeri). Rasti 4: Faturë me zbritje financiare I referohemi të njëjtës faturë si te Rasti 4 i blerjes. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli …5 10 / 07 UXK …4 17/07 Banka likuidimi i faturës Nr …1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali Shpjegime: o Regjistrimi është i njëjtë si skemë me atë të faturës 2 në rastin e mësipërm. 82 . Në këtë rast. ulja do të kryhet vetëm nëse ndërmarrja (IMB) respekton pjesën e kontratës. që janë në inventar me një kosto blerjeje prej 4800 lekë. Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes «Infosoft Systems » Ref …4 Datë 17 / 04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 5700 1140 6840 4800 4800 6840 6840 18480 18480 17 / 04 Shitje mallra. ndryshon vetëm nga fakti që këtu kontabilizohen vlerat me zbritje. domethënë nëse ajo paguan para datës së parashikuar. me zbritje regjistrohet dhe detyrimi i klientit (6840 lekë). me pagesë të vonuar. (vleftat e kostot janë po ato të rastit 3 më sipër). me zbritje financiare 5%. me pagesë të vonuar. Ulja pra nuk konsiderohet si e sigurtë por si e mundshme dhe duhet regjistruar në një mënyrë që të lejojë korrigjim në rastin e mosrespektimit të pagesës në avancë nga klienti. CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB Inventarë. vlefta me zbritje pa TVSH është 5700 lekë.zbritje tregtare 5%. vlefta e TVSH pas zbritjes 1140 lekë.

grupi 6 i shpenzimeve financiare). o Pjesët e tjera janë njësoj si në rastin 3. sepse fatura e shitjes shërben edhe si dokument justifikues për daljen nga magazina. (Shih veprimet me inventarin. 83 . CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Ulje e akorduar Klienti IMB Inventarë. si vleftë e TVSH merret ajo me ulje dhe debitohet një llogari shpenzimesh financiare “Zbritje e akorduar” për uljen e akorduar prej 300 lekë.Regjistrimi në ditarin e “Infosoft Systems”50 Ref …5 Datë 17 / 03 Dok Justifikues Lloj FS Nr …4 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 66x 411 35 605 512 411 Vlefta Debi Kredi 6000 1140 300 6840 4800 4800 6840 6840 13980 13980 17 / 04 Shitje mallra. dalje mall i shitur Shpenzime blerje malli Banka likuidimi i faturës Nr …1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali 50 …6 17 / 06 UXK …5 17/06 Shpjegime: o Në ndryshim me rastin 3 kur zbritja ishte tregtare. Në rastet e veçanta të shitjes së mallrave të painventarizur ose të inventarizuar me vlerë jo të plotë bëhet pakësimi i shpenzimeve përkatëse të mallit të shitur. këtu si vleftë shitje pa TVSH merret ajo pa zbritje (6000 lekë).) 50 Ulje e akorduar = Rekomandohet të jetë një llogari e veçantë 66x (dmth në klasën 6 të shpenzimeve. c Varësia nga magazina Për mallrat që magazinohen veprimi i shitjes shoqërohet me daljen nga magazina si më sipër.

të gjitha hyrjet dhe daljet nga inventari bëhen me kundërparti llogarinë 603. Shitja e një aktivi afatgjatë është një rast i veçantë.. Në këtë pjesë dalja nga inventari bëhej me kundërparti llogarinë 603 “Ndryshim gjendje në magazinë”..”Ndryshim gjendje magazine”. sipas kësaj skeme.. sipas kësaj skeme.. mbas amortizimit. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. mallra” përdoret llogaria 6035 “Ndryshim gjendje mallra…” Shënim: Rastet e mësipërme janë raste të shitjes së aktiveve qarkulluese. CD dhe bojë printeri Shteti TVSH e mbledhur Klienti IMB FS …1 17/04 Dalje nga magazina për shitje. Në kontabilizimin e shitjeve. Kjo sepse. CD e bojë. Për konkretizim. kontabilizimi i faturës së shitjes ndryshonte vetëm në pjesën e dytë (me ngjyrë jeshile). …5 10/07 UXK …4 17/07 Banka likuidimi i faturës Nr…1 Dt 17/03 Klienti IMB Totali 512 411 Shpjegime: o Siç shihet ndryshon vetëm llogaria kundërparti e llogarisë 35 “Mallra” që në vend të llogarisë 605 “Blerje. 84 .Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje” të shitjeve. regjistrimi në ditar i rastit 3 (të shitjes) do të ishte: Regjistrimi në ditarin e ndërmarrjes ”Infosoft Systems” Ref …4 Datë 17/04 Dok Justifikues Lloj FS Nr …3 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 705 4457 411 351 6035 Vlefta Debi Kredi 5700 1140 6840 4800 4800 6840 6840 18480 18480 17/04 Shitje mallra. që trajtohet më poshtë.

b Metodat e regjistrimit të inventarit Për regjistrimin e veprimeve të magazinës dhe evidentimin e inventarit përdoren dy metoda: o Metoda e inventarit të vazhdueshëm o Metoda e inventarit të ndërmjetëm Metoda e inventarit të vazhdueshëm: Sipas kësaj metode.në formë materialesh apo furnizimesh për t’u përdorur në procesin e prodhimit ose në kryerjen e shërbimeve. Kjo metodë rekomandohet sidomos kur artikujt kanë një vlerë të konsiderueshme. Në këtë rast ato trajtohen si pjesë e inventarit. ose . ndërtesa.4.e mbajtura për shitje (mallrat51. ose . Kjo metodë jep një gjendje faktike të inventarit në çdo çast. çdo aktiv. ndërsa kur del nga magazina regjistrohet si dalje nga inventari. Inventari dhe Metodat e Regjistrimit a Ç’është inventari ? Inventaret përbëhen nga aktivet: . VEPRIMET ME INVENTARIN i. në fillim të 51 Në mallrat hyjnë dhe pronat e paluajtshme (si toka. …) kur ato blihen për rishitje.që ndodhen në procesin e prodhimit. prodhimet. 85 . regjistrohet si hyrje në inventar (kontabilitet). Metoda e inventarit të ndërmjetëm Bazohet në evidentimin e gjendjes së inventarit në periudha të caktuara.…). në momentin që blihet dhe magazinohet.

nga 52 Lëvizje e brendshme quhet lëvizja nga një magazinë (vend stokim) në një tjetër pa ndryshim të gjendjes fizike të artikullit. deri në sjelljen e inventarit në vendin dhe gjendjen që duhet. 86 . . ii. siguracioni i mallit e kosto të tjera.). c) Kosto indirekte: Qeraja. zakonisht.. firot. Fletë Hyrje Magazine (FHM) – është dokumenti me të cilin ndërmarrja bën hyrje në magazinë artikujt e blerë apo të prodhuar. Në koston e prodhimit përfshihen kostot direkte e ato indirekte që lidhen me atë prodhim: b) Kosto direkte: materialet e prodhimit. humbjet teknike.. detyrimet doganore. Ajo kontabilizohet vetëm në rastet kur artikulli qarkullues bën lëvizje të brendshme52duke ndryshuar klasifikimin kontabël (për shembull. ngrohja e ndriçimi. mirëmbajtja. inventari (në magazinë) mbahet me kosto blerjeje apo prodhimi dhe jo me çmimin e blerjes.. kompensimet. FHM plotësohet nga magazinieri që e merr në dorëzim artikullin dhe firmoset edhe nga personi që e sjell. çmimi i magazinimit apo kostoja e prodhimit. Kjo metodë e jep gjendjen e inventarit. në fund të periudhës ushtrimore. që janë: 1.. pagat e punonjësve të prodhimit dhe shpenzimet për ta (sigurimet. Në koston e blerjes përfshihet: çmimi i blerjes. jo në çdo çast por. kostot inxhinierike. vlefta etj. Në të përshkruhen artikujt. në çastin kur bëhet inventarizimi.periudhës dhe në fund të periudhës dhe kontabilizohet vetëm kjo gjendje dhe jo çdo hyrje apo dalje nga magazina. Kjo metodë përdoret kur aktivet janë artikuj të imët e me vlerë relativisht të vogël.. periodikisht. …). c Kosto e inventarit Në standardet e kontabilitetit. Zakonisht këtij dokumenti i bashkëngjitet një kopje e dokumentit justifikues (faturë blerjeje. sasia e bërë hyrje.. FHM përgjithësisht nuk kontabilizohet. kosto e transportit.. Dokumentet e Magazinës Veprimet me inventarin bazohen në dokumentet e magazinës. fletë dalje prodhimi. .

4. nga materiale të para në mall dhe anasjelltas. Ajo kontabilizohet vetëm në rastet kur kontabilizohet dhe FHM. PVM kontabilizohet kur këto diferenca kanë ndikim në gjendjen e pasurisë së ndërmarrjes. Fletë Dalje Magazine (FDM) – është dokumenti me të cilin ndërmarrja bën dalje nga magazina artikujt për shitje. nga gjendje te të tretët në gjendje në magazinë. diferencat.). …). për shërbim apo për në ndonjë magazinë tjetër. periodikisht ose në rastet kur kërkohet të verifikohet gjendja fizike (faktike). Fletë Inventari (Magazine) (FIM) .material konsumi që nuk magazinohet në material që magazinohet. por për artikujt që dalin.. 2. 54 Fletë Dalje Faturë – quhet dhe Fletë Dalje e Jashtme. ka dokumente të tjera (jo kontabël) ndihmëse të administrimit fizik të gjendjes së inventarit. 87 . Përveç këtyre.ku regjistrohen të gjitha hyrjet e daljet e një artikulli. . për prodhim. 3. .. Zakonisht këtij dokumenti i bashkëngjitet një kopje e dokumentit justifikues (faturë shitjeje. Këto janë 4 dokumentet më të përdorshme për lëvizjet e inventarit. Kartela e Artikullit56. njësi shitje e prodhimi. 56 Kartela e Artikullit . si: Regjistri i Magazinës55.. përdoret në rastet kur magazina luan edhe rolin e pikës së shitjes. Proces Verbal (Magazine) (PVM) .ku regjistrohen FHM dhe FDM për evidentimin e tyre. 53 Fletë Hyrje Faturë – quhet dhe Fletë Hyrje e Jashtme. Verifikimi i gjendjes dhe plotësimi i FIM kryhet nga një komision i përbërë prej të paktën 3 vetësh.është dokumenti që përdoret për të evidentuar dëmtimet. FDM ka përmbajtje të njëjtë me FHM. Plotësohet nga magazinieri dhe firmoset edhe nga personi që e merr në dorëzim artikullin. urdhër i brendshëm. FDM përgjithësisht nuk kontabilizohet. 55 Regjistri i Magazinës . Ka dhe dokumente të tjera të kombinuar si: Fletë Hyrje Faturë53 (FHF) që luan rolin e FHM dhe të FB. Fletë Dalje Faturë54 (FDF) që luan rolin e FDM dhe të FS. FIM përdoret edhe për kontabilizimin e inventarit sipas “metodës së inventarit të ndërmjetëm”. në rastet kur nuk ka faturë blerjeje. vjedhjet në magazinë..është dokumenti që përdoret për të kryer inventarizimin në magazina. Në mbyllje të ushtrimit kjo është një kërkesë e detyrueshme e standardeve të kontabilitetit.

. 1 Date 18. referimin e dokumentit justifikues (faturën.). ashtu si fatura. datë. 1. te autoriz Nr. përbëhet nga dy pjesë: nga “koka” dhe nga “trupi” ku secila përmban informacione të domosdoshme për regjistrimin e saktë të saj.) për dorëzuesin dhe marrësin në dorëzim. Koka: përmban informacione identifikuese (nr.04. Shembull Fletë Hyrje Shoqëria “IMB” bën hyrje në magazinë materialet (CD dhe bojë printeri) të blera me faturën 001 te shoqëria Infosoft systems.a Fletë Hyrja e Magazinës (FHM) FHM.. FLETE . Trupi: përmban sasinë e artikujve. destinacionin.2007 Lloji e targa mjeti trans Njesia Pako Adresa ku shkon malli Magazina nr.... vleftën totale të artikullit dhe totalin e të gjithë artikujve që përfshin dokumenti.. 1 Emertimi i mallit Pako me 10 CD Sasia 2 Çmimi 475 Vlefta 975 975 Emri Mbiemri e nenshkrimi Magazinieri Marresi ne dorezim Transportuesi Llogaritari 88 . njësinë ekonomike apo magazinën.HYRJE Nr. Për këtë magazinieri i “IMB” plotëson Fletë Hyrjen e mëposhtme: Subjekti Instituti i Modelimeve në Biznes Emri mbiemri pers.. koston e magazinimit për njësi.

Qëllimi është evidentimi i gjendjes fizike dhe kontabile të inventarit. që likuidohen në vend me Çek Bankar. Në të shënohen artikujt që dalin nga magazina.. përgjithësisht. Rasti 1: Vlerësimi fillestar. Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar Veprimi i blerjes së një artikulli shoqërohet me veprimin e hyrjes së tij në magazinë. sepse trupin e kanë të njëjtë. me çmimin e blerjes. FIM dhe PVM janë dokumente që ngjajnë me FHM me specifikat përkatëse. Janë dokumente që plotësohen me komision..5 lekë/euro). Datë 25/05) Le të shohim si regjistrohet hyrja në inventar e printerave. përkatësisht me FB dhe FS.1 Dt 29/ 05) paguan Taksë dogane 3000 lekë dhe TVSH 4410 lekë. sipas artikujve apo i ndryshimeve që ka pësuar ai. Përveç këtyre i detyrohet transportuesit për transportin 2000 lekë (Faturë shërbimi Nr . iii. kursi 122... te koka ka ndonjë informacion plus me që shërbejnë dhe për magazinën. Madje kur ka lëvizje nga një magazinë në tjetrën FDM e njërës shërben si FHM për tjetrën. Mirëpo hyrja në inventar kërkohet të bëhet me koston e blerjes ndaj kontabilizimi i hyrjes në magazinë duhet të jetë i tillë që vlefta e artikullit në inventar të rëndohet dhe me shpenzimet e tjera përkatëse të blerjes. Për çdoganimin e tyre (me FLD Nr . c Dokumente të tjera të magazinës FHF dhe FDF janë të ngjashme në formë. dy printera me 90 € copa (2 x 90 = 180 euro = 22050 lekë.1. 6 Datë 21/05. Hyrje e mallrave në magazinë Shembull: Infosoft Systems blen në import (si mall) me Faturën Nr.b Fletë Dalja e Magazinës (FDM) FDM është krejt e ngjashme me FHM si në formë dhe në përmbajtje. 89 .

në të cilin shënohen detyrimet që mbahen në doganë (taksa Doganore. (2 printerat në Doganë) Taksa. taksa e tarifa doganore” për vleftën e taksës doganore të paguar (3000 lekë) si dhe llogaria 4456 “Shteti. 90 . TVSH). o Transaksioni i dytë (ref 8) pasqyrohet me regjistrimin e faturës së transportuesit (FB). TVSH e zbritshme” për vlerën e TVSH. Akcisa. tarifa doganore Banka likuidimi i FLD Nr …1 Dt 29 /05 Shpenzim.Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems Ref 7 Datë 29 / 05 Dok Justifikues Lloj FLD ÇYB Nr …1 …4 . o Transaksioni i katërt (ref 10) nuk bazohet drejtpërdrejt në ndonjë faturë. sepse për mallrat e importit përllogaritet nga Dogana. por në 57 Fletëdoganimi – është dokumenti që lëshon Dogana për çdoganimin e mallit..1 …6 001 Datë 29/05 10/07 25/05 Përshkrimi i veprimit Shteti TVSH e zbrit. që fillimisht do magazinohen për shitje. o Transaksioni i tretë (ref 9) bazohet në faturën e blerjes (FB) të printerave. ndaj debitohet llogaria 35 “Mallra” dhe kreditohet llogaria 401 “Furnitori” për të evidentuar detyrimin që kemi për likuidimin e kësaj fature. transport malli për blerje printeri Detyrim ndaj transportuesit (furnitor) Llogaria 4456 632 512 6271 401 35 401 632 6271 35 Vlefta Debi 4410 3000 7410 2000 2000 22050 22050 3000 2000 5000 36460 36460 Kredi 8 9 10 29/05 29 / 05 29/05 FB FB FK 21 / 05 Blerje dy printera Furnitori 29 / 05 Transferim shpenzime doganore për printera Transferim shpenzime transporti printera Kosto blerje dogane e transport printera Totali Shpjegime: o Transaksioni i parë (ref 7) bazohet në Fletëdoganimin57 (FLD) dhe në Çekun bankar (ÇYB).. Meqë pagesa e këtyre detyrimeve bëhet e menjëhershme (me Çek bankar) si kundërparti është kredituar llogaria “Banka” për shumën e paguar në doganë (7410 lekë). Mbi bazën e FLD debitohet llogaria 632 “Shpenzime. që njihet si shpenzim transporti për blerje (Debitohet llogaria 632 “Shpenzime transporti për blerje”) dhe si detyrim pagese që ndërmarrja i ka transportuesit (Kreditohet llogaria 401 “Furnitori”).

[Veprime të tilla transferimi dhe korrigjimi kryhen formalisht me Fletë Kontabël (FK)]. o Transaksioni tretë dhe i katërt (ref 9 e 10 me ngjyrë jeshile) i përkasin të dyja hyrjes në magazinë të printerave dhe së bashku përbëjnë koston e plotë. në shumicën e rasteve. si pjesë përbërëse e kostos së blerjes. Ky transaksion pasqyron transferimin e shpenzimeve të taksës doganore dhe të transportit të printerave nga llogaritë e tyre të shpenzimeve në llogarinë inventar.Është shkurtimi i fjalëve angleze “Last In.” dhe debitohet llogaria 35 “Mallra” për shumën e tyre 5000 lekë. rekomandohen këto metoda: Mesatarja e ponderuar FIFO58 (“hyrje e parë. bëhet në një fazë të dytë. Vlerësimi i Kostos së Inventarit Në përgjithësi. dalje e parë”). dalje e parë”) LIFO59 (“hyrje e fundit. Kjo metodë është aktualisht më e rekomanduara. 58 FIFO – Është shkurtimi i fjalëve angleze “First In. Me fjalë të tjera me këtë veprim anullohet shpenzimi i doganës dhe shpenzimi i transportit dhe vlefta e tyre bashkohet me vleftën e printerave në llogarinë “mallra”. iv. Fist Out” 91 . Mirëpo ne preferuam skemën e mësipërme. Fist Out” 59 LIFO . taksë doganore” dhe llogaria 6271 “Shpenzime transporti…. o Mesatare e ponderuar Kosto e daljes së artikujve llogaritet si mesatare e ponderuar e gjendjes në fillim dhe hyrjeve të tyre (të blera ose të prodhuara) gjatë periudhës. sepse shpërndarja e këtyre shpenzimeve dytësore të blerjes. Vini re! Taksa e doganës dhe shpenzimet e transportit të printerave mund të ishin kontabilizuar që në fillim (ref 8 dhe ref 9) në debi të llogarisë 35 “Mallra”. për të llogaritur koston e daljes nga inventari të artikullit dhe për të vlerësuar koston e gjendjes së inventarit. mbasi shqyrtohen të gjitha shpenzimet dhe të gjithë artikujt që përfshihen në to.përllogaritje të brendshme. Ndaj kreditohen llogaria 632 “Shpenzime.

dalje e parë”) Sipas kësaj metode supozohet se elementet që janë blerë në fund shiten apo dalin nga njësia të parët.2381 56.0 35.07 22.2381 35. Në fund të periudhës. Shembull Në magazinën e Infosoft Systems. elementet gjendje e inventarit janë ato që janë blerë apo prodhuar më të fundit.0 17.01.0 74.051.01.520.07 14.047. 28 janar shiti 1500 copë. në fund të periudhës.381.01.0 2500 32 80000 1500 32.000. Kjo metodë përdoret vetëm në raste specifike. 22 janar shiti 200 copë .2381 32.4 90.2381 35.07 05.619. dalje) në kartelën e këtij artikulli.07 Hyrjet Sasi 100 2000 Daljet Vleftë 4000 70000 1600 200 35. 25 janar bleu 2500 copë me 32 lekë/copa .01.o FIFO (“hyrje e parë.0 10. gjatë janarit u kryen këto veprime: 5 janar Infosofti bleu 2000 copë me 35 lekë/copa . 14 janar shiti 1600 copë .07 28.4 42. o LIFO (“hyrje e fundit.571.571.2381 35.000.0 7.3469 48.6 Gjendje Vleftë Sasi 100 2100 500 300 2800 Çmim 40 35 Sasi Çmim Çmim 40.3469 Vleftë 4. dalje e parë”) Sipas kësaj metode supozohet se elementet që janë blerë në fillim shiten apo dalin nga njësia të parët. gjendja e artikullit «CD» më 1 janar 2007 ishte 50 copë me vleftë gjithsej 2000 lekë. a) Sipas metodës së “Mesatares së Ponderuar” Kartela e Artikullit “CD Nr Rend 1 2 3 4 5 Data 01.4 1300 92 . Le të llogarisim gjendjen e artikullit CD në magazinë duke bërë regjistrimet e lëvizjeve (hyrje.01.3469 32.07 25. Për këtë arsye.01. gjendje janë elementet që janë blerë apo prodhuar në fillim.

01.000 70.01. me çmimin njësi sa kostoja e blerjes.400 Gjendje Vleftë Sasi 100 2100 2000 500 300 2800 2500 1300 Çmim 40 35 Sasi Çmim Vleftë 4.07 Hyrjet Sasi 100 2000 Daljet Vleftë 4000 70000 100 1500 200 40 35 35 35 32 4.01. o Mund të provohet lehtë se çmimi mesatar i gjendjes nuk ndryshon. te kolona nr.01.500 90.07 22. 93 .000 74. artikujt regjistrohen me çmimin njësi sa hyrja më e parë. b) Sipas metodës “FIFO» Kartela e Artikullit “CD” me FIFO Nr Rend 1 2 3 4 5 Data 01.000 17.07 14.000 41.01.01. o Në përfundim gjendja në sasi është e njëjtë. ai mund të ndryshojë vetëm kur regjistrojme një hyrje.500 7.000 10.500 38.01. 10 e Kartelës së Artikullit. me metodën FIFO.07 25. që llogaritet60 nga pjesëtimi i «Vleftë Gjendje» me «Sasi Gjendje». o Në dalje artikujt regjistrohen me çmimin njësi. me të dyja metodat. Në rastin e metodës "FIFO" vlefta është sa çmimi i blerjes së fundit.07 dhe 1500 copë me 35 lekë me çmimin e hyrjes së parë). Prandaj sasia e daljes prej 1600 copë është ndarë në dy pjesë (100 copë me 40 lekë. por në vleftë ajo ndryshon. kur regjistrojmë një dalje të artikullit.07 05. në të gjitha metodat.600 2500 32 80000 300 1200 Sqarime: o Në dalje. 32 lekë/copë. 60 Llogaritet .500 10.Sqarime: o Në hyrje artikujt regjistrohen njësoj.500 80.si mesatare e ponderuar.07 28. me çmimim e gjendjes së datës 01.000 52.

shitja duhet të shoqërohet edhe me daljen nga inventari. prandaj me këto vlera debitohen llogaritë përkatëse 605.) në përputhje me udhëzimet specifike kontabile. me koston e plotë të blerjes 13525 lekë. o Kjo dalje përbën një shpenzim për ndërmarrjen që përbëhet nga: vlefta e blerjes 11025 (= 22050/2) lekë. Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari Nëse shitet një artikull i magazinuar. shpenzimi i transportit 1000 ( = 2000/2) lekë. 632 dhe 6271. Rasti 2: Dalja jashtë përdorimit Le ta zëmë se gjatë qëndrimit në magazinë është dëmtuar një “printer”. Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems: Ref …11 Datë 12 / 04 Dok Justifikues Lloj FDM Nr …1 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 35 605 632 6271 Vlefta Debi 11025 1500 1000 13525 13525 Kredi 13525 17 / 06 Dalje jashtë përdorimit e printerit Shpenzim blerje malli Shpenzim. i cili në bazë të proces verbalit të magazinës (PVM) përkatëse (dhe FDM) bëhet dalja nga inventari. Kjo dalje bazohet në Faturën e shitjes (FS). 94 . Në rastet kur kemi disa hyrje e dalje në inventar. sepse vetëm kur del nga inventari ai trajtohet si shpenzim. Kostua e plotë e printerit me të cilin është regjistruar në inventar është 13525 lekë [(22050 + 5000) /2]. transport për blerje Totali Shpjegime: o Dalja nga inventari pasqyrohet duke kredituar llogarinë 35 “mallra”. taksa e doganës 1500 (= 300/2) lekë. taksë dogane Shpenzim. dalja bëhet duke e vlerësuar koston njësi me njërën nga metodat e vlerësimit të inventarit (mestare të ponderuar.v. Përgjithësisht rekomandohet “mesatarja e ponderuar”. FIFO etj.

pavarësisht nga metoda me të cilën është vlerësuar (FIFO. bëhej sipas skemës: Hyrja në magazinë e mallrave Debi llogaria 35 “Mallra” Kredi llogaria 6035 “Ndryshim gjendje magazine mallra” Dalja nga magazina e mallrave Debi llogaria 6035 “Ndryshim gjendje magazine mallra” Kredi llogaria 35 “Mallra” Kjo skemë në mënyrë analoge përdoret dhe për “materiale të para”. duke zëvendësuar llogarinë 35 “mallra” me llogarinë përkatëse të inventarit (31. 34.6034 etj. Veprime të tjera me inventarin a Rakordimi me gjendjen fizike Gjendja e inventarit në kontabilitet duhet të rakordohet periodikisht me gjendjen faktike të tij. Kontabilizimi i hyrje-daljeve nga inventari. sipas skemës “me ndryshim gjendje magazine” që zbatohej më parë te ne. Gjendja e inventarit duhet të rivlerësohet me vlerën neto të realizueshme61 nga shitja e tij. provizioni i stokut.) 61 Vlera e realizueshme e shitjes – është vlera nëse do të shitej me cmimin e tregut duke i zbritur asaj shpenzimet e shitjes 95 . (shih më poshtë.) dhe llogarinë 6035 me llogaritë përkatëse (6031.) Po nëpërmjet llogarisë 603 “Ndryshim gjendje magazine” bëhej edhe kalimi nga llogaria e shpenzimeve në llogarinë inventar i shpenzimeve të kostos së artikullit që magazinohej. b Rakordimi me vlerën e tregut Në mbyllje të vitit ushtrimor. “produkte” etj. etj. mesatare).Shënim: Mbi kontabilizimin “me ndryshim gjendje” të hyrje-daljeve nga magazina.. përveç rakordimit të gjendjes fizike. Diferencat që rezultojnë nga inventarizimi kontabilizohen në varësi të natyrës së tyre (shkakut nga kanë ardhur). nëse kjo vlerë është më e vogël se kostua me të cilën është mbajtur në kontabilitet. duhet të bëhet ballafaqimi i vlerës së stokut me vlerën e tregut. vi.

Arkëtim Banke. Arkëtim Banke . me shumën që shënohet në të.është dokumenti që vërteton derdhjen e parave “cash”. VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS Ndër veprimet më të shpeshta janë ato të Arkëtimeve dhe të Pagesave që bëhen nëpërmjet bankës ose arkës së ndërmarrjes. Urdhër Xhirimi. Dokumentet e Bankës dhe të Arkës a Dokumentet e Bankës Dokumentet bazë të veprimeve me bankën janë: Çeku. Çeku – është dokumenti që përdoret për tërheqjen e parave “në dorë“ nga llogaria bankare. 2.5. 62 “Në dorë” = “Cash” 96 . Urdhër Xhirimi i tjetrit (UXT) është ai i bërë nga një tjetër për të xhiruar (derdhur) para nga llogaria e tij në llogarinë tonë bankare. 3. Tendenca është që të gjitha veprimet e pagesave dhe të arkëtimeve të bëhen nëpërmjet Bankës. 1. në llogarinë e ndërmarrjes në bankë. i. nga vetë ajo apo nga ndonjë person tjetër. Ky dokument lëshohet nga banka në momentin e derdhjes së parave. ka madje kufizime tatimore për pagesat “në dorë“ 62 (aktualisht deri 300000 lekë). emri i të cilit është shënuar në çek. Mbi bazën e tij banka panguan personin. Urdhër Xhirimi – është dokumenti që përdoret për xhirimin e parave nga një llogari bankare në një llogari bankare tjetër. Urdhër Xhirimi ynë (UXY) është urdhri që ne i japin bankës për të xhiruar para (paguar) nga llogaria jonë bankare në llogarinë bankare të një tjetri.

Shembull Çek Bankar Shembull Urdhër Xhirimi 97 .

vërteton daljen e parave nga Arka. Ai duhet të nënshkruhet nga arkëtari. Mandat Arkëtimi – vërteton hyrjen e parave në Arkë. Mandat Pagesa (MP) . nga personi që merr paratë dhe në raste të përcaktuara edhe nga administratori ose i ngarkuari i tij. jo vetëm arkëtimet nga pagesat. që vërteton marrjen e shumës në dorëzim. me numër rendor. pa korrigjime apo mundësi fshirjeje. dhe personi që derdh paratë. Rekomandohet të mbahen blloqe me vete. 1. MP duhet të nënshkruhet nga arkëtari. Ai zakonisht shoqërohet me urdhrin e pagesës që lëshohet nga administratori ose i ngarkuari i tij.b Dokumentet e Arkës Dokumentet bazë të arkës janë: Mandat Arkëtimi(MA) dhe Mandat Pagesa(MP) Secili prej tyre mbahet në blloqe në tri kopje. 2. por edhe sipas llojit të monedhave. Shembull Mandat Pagese c Kërkesa specifike të likuiditetit Veprimet me paratë (hyrje daljet në arkë e në bankë) kanë disa kërkesa specifike në kontabilitet: 98 .

bazë për likuidimin do të merret vlefta e faturës në euro (300 Euro). pra 300*120 = 36000 lekë. ii. 99 . Euro. Arkëtim fature në monedhë të huaj “IMB” i shet një klienti të huaj programin “Kontabiliteti Alpha“ dhe. pas një muaji. kursi i monedhës ka ndryshuar nga 120 lek/euro që ishte në datën e faturës në 125 lek/euro në datën e arkëtimit. Ato duhet të regjistrohen në llogari të veçanta. Rasti 1. Një dokument . Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 16 17 Datë 23 / 06 22 / 07 Dok Justifikues Lloj FS UXK Nr 007 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 701 411 512 411 769 Vlefta Debi 36000 37500 36000 1500 Kredi 36000 23 / 06 Shitje program “Kontabiliteti Alpha” (300 € ) Detyrimi i klientit të huaj 22 / 07 Arkëtim nga klienti i huaj për likuidim fature Likuidim detyrimi sipas faturës Fitim nga ndërrimi i kursit të monedhës Totali Sqarime: o Në pjesën e parë (ngjyrë gri) është regjistrimi i faturës së shitjes (FS) së cilës i referohet arkëtimi. Veprimet me Bankë Disa veprime të arkëtimeve dhe pagesave ne i trajtuam së bashku me Faturat e Blerjes dhe të Shitjes.Një monedhë .…) nuk mund të mbahen në të njëjtën llogari. Kur kryhet pagesa e saj. xhirimet nga një bankë në një tjetër apo nga banka në arkë e anasjellas nuk mund të bëhen me një dokument të vetëm. ALL.një njësi: Kalimet nga një arkë në një tjetër. sipas marrëveshjes. Të ardhurat dhe detyrimi vlerësohen me kursin në datën e faturës. Secila njësi arke apo banke duhet të ketë dokumentin e saj. Më poshtë po rendisimin disa veprime të tjera tipike që ndeshen më shpesh dhe mënyrën e regjistrimit të tyre.një llogari: vleftat në dy monedha të ndryshme (USD.

kursi 122. Rasti 2. Regjistrimi në ditarin e Infosoft Systems Ref 9 12 Datë 29 / 05 28 / 06 Dok Justifikues Lloj FB UXY Nr …6 003 Datë Furnitori Përshkrimi i veprimit Llogaria 35 401 512 410 669 Vlefta Debi 22050 22050 22500 22050 450 Kredi 21 / 05 Blerje dy printera 28 / 06 Paguar për blerje printera 180 € Likuidim i detyrimit të furnitorit të printerave Humbje nga ndërrimi i kursit të monedhës Totali Sqarime: o Në pjesën e parë (ngjyrë gri) është regjistrimi i mëparshëm i faturës (FB) së cilës i referohet pagesa. konvertohet me vleftën në datën e kryerjes së veprimit (UXK). 100 . ndërsa llogaria 769 “Fitim nga shkëmbimet valutore e ka pasur numrin 766. o Diferenca prej 1500 lekë (midis detyrimit 36000 lekë dhe arkëtimit 37500 lekë) është nga ndryshimi i kursit të këmbimit (klienti e ka shlyer detyrimin prej 300 €). Pagesa bëhet. Datë 21/05. gjithashtu.5 lekë/euro). Kur ndryshimi i kursit e rrit gjendjen (arkëtohen më shumë). Detyrimi është vlerësuar me kursin e datës së faturës.o Në këtë rast nuk ka TVSH të Shitjes (sepse eksportet përjashtohen). pas një muaji. pra 63 Llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore” e ka pas numrin 666. (Nga 122. 6. Vlefta e saj. ai konsiderohet si fitim dhe kreditohet llogaria 769 “Fitim nga shkëmbimet valutore”. konsiderohet si humbje dhe debitohet llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore”63. dy printera me 90 € copa (2 x 90 = 180 euro = 22050 lekë. Fatura është në Euro (Faturën Nr. debitohet llogaria bankare me vleftën 300*125 = 37500 Lekë. o Në pjesën e dytë pasqyrohet regjistrimi i pagesës së klientit (arkëtim për shitësin) që kryhet nëpërmjet Llogarisë Bankare.5 lekë/euro që ishte në datën e faturës në 125 lekë/euro në datën e pagesës). Si arkëtim. Pagesë për Fatura në monedhë të huaj Infosoft Systems shlyen detyrimin ndaj furnitorit të printerave të importuar. Në rast të kundërt. kur kursi i monedhës ka ndryshuar.

o Vini re! Fatura është regjistruar kur është marrë dhe jo në datën e faturës (tetë ditë më vonë). në rastin e pagesës së energjisë elektrike. Pagesë për shpenzime me komision bankar64 IMB. Njihen rastet kur data e regjistrimit nuk përputhet me datën e faturës. Vlefta e saj 180 Euro regjistrohet në kredi të llogarinë 512 “bankë” e konvertuar me kursin pagesës 125 lekë/ euro. mirëpo ky detyrim njihej mbi bazën e kursit të faturës prandaj llogaria e furnitorit duhet të debitohet me 22050 ( = 180 x 122. e shkaktuar nga ndryshimi i kursit të këmbimit. muaji qershor me komision Paguar energjia elektrike muaji mars Shteti TVSH e zbritshme Shpenzime për shërbime bankare Totali Sqarime: o Llogaria “Banka” kreditohet për të gjithë shumën 15200 lekë (vleftë faturë + komision bankar). 101 . o Diferenca prej 450 lekë. o Me pagesën prej 180 Euro detyrimi ndaj furnitorit konsiderohet i shlyer. 64 Komision Bankar – Është një tarifë shërbimi (shpenzim) që mban banka për disa lloj shërbimesh.180*122. përveç detyrimit (që sipas faturës së KESH është 15000 lekë me TVSH) mbahet dhe komision bankar (200 lekë). o Në pjesën e dytë pasqyrohet pagesa që i bëhet furnitorit nëpërmjet Llogarisë Bankare. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 18 Datë 20 / 07 Dok Justifikues Lloj UXY Nr 004 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 512 604 4456 628 Vlefta Debi 12500 2500 200 15200 15200 Kredi 15200 20 / 07 Likuidim i KESH-it.5) lekë.5 = 22050 lekë. pra 22500 (= 180 x 125) lekë. e pakëson gjendjen e parave. prandaj konsiderohet si humbje nga kursi i këmbimit dhe debitohet llogaria 669 “Humbje nga shkëmbimet valutore”. Prandaj është e nevojshme të evidentohen të dyja datat: data e regjistrimit dhe data e faturës (dokumentit). Rasti 3.

Veprimet me Arkën Veprimet me arkën janë krejt të ngjashme me ato të bankës. me të cilët nuk mbahet kartelë llogarie e veçantë. avull.Tatim në burim. Ndaj. Ndodh. Arkëtari nuk pret një MP (për pagën e punës 40000 lekë) dhe pastaj një MA (për tatimin në burim 4000 lekë) por i përmbledh këto veprime në një MP të vetme (36000 lekë) duke përshkruar secilin prej tyre. sidomos në veprimet me arkën. mjafton të zëvendësojmë llogarinë 512 “Banka“ me llogarinë 531 “Arka“. sipas ligjit. postën e mjaft shërbime të tjera. Për shembull: Rasti 4. punonjës i jashtëm Totali 102 . o Kështu veprohet dhe për ujin. me vleftën e komisionit bankar 200 lekë është debituar llogaria 628 “Shërbime Bankare”. sipas faturës së KESH (12500). debitohet direkt një llogari shpenzimesh (604 “Blerje energji. Alban për punën e kryer Shpenzuar për punonjës të jashtëm Shteti . Kujdes! Për “shërbimet e tjera” llogaria mund të ndryshojë sipas klasifikimit: për telefonin e postën 626. nga të tretë. i mban tatimin në burim 10 %. o Shpenzimet për shërbimet bankare evidentohen më vete.… iii. që një dokument (MA ose MP) të përmbledhë disa transaksione që prekin llogari të ndryshme. për transport 627. ujë”) dhe me vlerën e TVSH së faturës (2500) llogaria përkatëse (4456 “Shteti TVSH e zbritshme”).o Me vleftën e detyrimit. telefonin. për qiranë 613. Pagesë për shërbime me tatim në burim “IMB” paguan një punonjës të jashtëm për një punë të bërë prej tij dhe. Regjistrimi në ditar e IMB Ref 19 Datë 20 / 07 Dok Justifikues Lloj MP Nr 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 531 621 442 Vlefta Debi 40000 4000 40000 40000 Kredi 36000 20 / 07 Paguar Z.

o Si shpenzim. o Llogaria 606 “Blerje të pastokueshme. në këtë rast ajo pret një MP të vetme. o Ndërmarrja i mban punonjësit të jashtëm “Tatimin në burim”. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 20 Datë 20 / 04 Dok Justifikues Lloj MP Nr 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 531 606 6271 Vlefta Debi 20000 5000 25000 25000 Kredi 25000 25 / 04 Paguar furnitori për furniturat e transportin… Shpenzuar për blerje furnitura Shpenzuar për transport furnituara Totali Sqarime: o Llogaria 531 “Arka” kreditohet për shumën 25000 (= 20000 + 5000) lekë që është paguar për të dyja këto shpenzime së bashku. ai është një detyrim që ka punonjësi ndaj shtetit. Pagesë për disa lloje shpenzimesh “IMB” blen furnitura65 (20000 lekë) dhe paguan për transportin e tyre (5000 lekë) të njëjtin person66. Ky tatim nuk është shpenzim për ndërmarrjen. Rasti 5. furnitura. 65 Furnitura: Materiale e pjesë të ndryshme konsumi rrjedhës me të cilat furnizohet ndërmarrja dhe që nuk inventarizohen. prandaj është kredituar (me vlerën 4000 lekë) llogaria 442 “Shteti. Shteti ka ngarkuar ndërmarrjen që t’ia mbajë këtë detyrim punonjësit. firmës i njihet e gjithë shuma 40000 lekë.tatime e taksa të ndaluara nga të ardhurat e punonjësve …”. 103 . me të cilën debitohet llogaria 621 “Personel nga jashtë ndërmarrjes”.4000) lekë që efektivisht kanë dalë nga arka dhe i ka marrë punonjësi. 66 Person – Ky mund të jetë “Person fizik” ose “Person juridik”. sipas marrëveshjes që ka bërë me punonjësin. …” debitohet me shumën 20000 lekë. Këto quhen edhe “materiale konsumi”. duke e ndarë nga shpenzimi tjetër për transport 5000 lekë.Sqarime: o Llogaria “Arka” kreditohet për 36000 (= 40000 . me të cilën debitohet llogaria 6271 “Transport për blerje”.

− tërheqim para nga një arkë dhe i derdhim në një arkë tjetër − tërheqim nga banka dhe i arkëtojmë në arkën e ndërmarrjes dhe anasjellas. Kontabilizimi i këtyre transaksioneve nuk duhet të bëhet direkt. 104 . Xhirimet e Brendshme Xhirime të brendshme kemi kur kemi lëvizje parash nga një llogari në një tjetër llogari likuiditeti. Kjo sepse: 1. “parimi i pavarësisë në regjistrim” kërkon që veprimi i tërheqjes së parave (p. Psh: Jo kështu Llog. Ja disa shembuj: − xhirojmë para nga një bankë në një bankë tjetër.sh: në arkë). regjistrimi në një llogari likuiditeti duhet të bazohet në dokumentin e vetë njësisë (parimi “një dokument – një njësi” ose i përgjegjësisë individuale) 2.sh: lek) dhe i derdhim në llogarine përkatëse.iv. − tërheqim nga një llogari (banke ose arke) një lloj monedhe (p. pavarësisht nga veprimi pasues i derdhjes (p.sh: Euro) i konvertojmë në një lloj monedhe tjetër (p. 512 Debi Kredi 90000 Debi Llog.sh: nga banka) duhet të regjistrohet më vete. 531 Kredi 90000 Kontabilizimi i tyre bëhet me kundërparti llogarinë “Xhirime të brendshme” (llog 58…).

në bazë të dokumentit të arkës (MA) edhe kjo si kundërparti ka llogarinë 581 “Xhirime të brendshme”. Tërheqje nga banka dhe derdhje në arkë “IMB” bën një tërheqje nga llogaria e saj bankare (prej 90000 lekë) për gjendje arke në ndërmarrje. Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 21 22 Datë 25 / 07 26 /07 Dok Justifikues Lloj ÇB MA Nr 003 002 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 512 581 531 581 Vlefta Debi 90000 90000 90000 180000 180000 Kredi 90000 25 / 07 Tërheqje për gjendje arke Xhirime të brendshme 26 /07 Arkëtim i tërheqjes nga banka për gjendje Xhirime të brendshme Totali Sqarime: o Veprimi i parë. Llogaria 531 “Arka” debitohet po me shumën 90000 lekë.Le t’i ilustrojmë këto transaksione me dy shembuj: Rasti 5. prandaj urdhëron nxjerrjen e një sasie Euro (100 Euro) për t’i këmbyer në tregun e lirë dhe arkëtuar në lekë. o Veprimi i dytë. të cilat i arkëton. Rasti 6. (Kursi rrjedhës i këmbimit të Euros gjendje në llogarinë e arkës është 124 lekë/euro.tjetri. madje ato mund të bëhen në ditë të ndryshme (regjistrimi i dytë është bërë një ditë më vonë). Tërheqje nga arka Euro dhe kthim në Lekë “IMB” i duhen lekë për të bërë një pagesë nga arka. o Këto dy veprime janë krejt të pavarur nga njëri . ndërsa kursi i blerjes së saj në tregun e lirë është 121 lekë/euro) 105 . Llogaria 512 “Banka” kreditohet për shumën 90000 lekë që është shuma e tërhequr bazuar në dokumentin bankar (ÇB) dhe si kundërparti e saj debitohet llogaria 581 “Xhirime të brendshme”.

106 .Regjistrimi në ditarin e IMB Ref 23 24 Datë 28 / 07 28 /07 Dok Justifikues Lloj MP MA Nr 003 003 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 5314. sipas kursit me të cilin gjendet në llogarinë e saj. 581 5311. nëse jo. Llogaria 5314 “Arka në monedhe të huaj” kreditohet me shumën 12400 (= 100 * 124) lekë. e cila kreditohet. o Diferenca e vlerës. kjo tregon që lëvizja e parave nga një llogari në tjetrën nuk ka përfunduar ose janë kryer regjistrime në mënyre jo korrekte. 12100 (= 100*121) lekë sipas kursit që u këmbyen realisht. nga ndryshimi i kursit të këmbimit të Euros. është 300 lekë (= (124 . Vini re! Llogaria “Xhirime të brendshme”. Llogaria 5311 “Arka në Lekë” debitohet me shumën që arkëtohet pas këmbimit... si llogari kundërparti është 581 “Xhirime të brendshme”. Kjo konsiderohet humbje për ndërmarrjen prandaj debitohet llogaria 669 “humbje nga shkëmbimet valutore”.121) * 100). o Edhe ky veprim ka si kundërparti llogarinë 581 “Xhirime të brendshme”. 669 581 Vlefta Debi 12400 12100 300 12400 24800 24800 Kredi 12400 28 / 07 Nxjerrë 100 Euro për konvertim në Lekë Xhirime të brendshme 28 /07 Arkëtim nga konvertimi i 100 euro Humbje nga shkëmbimi në treg i 100 Euro Xhirime të brendshme Totali Sqarime: o Veprimi i parë bazohet në MP që pret arkëtari kur nxjerr nga arka 100 Euro. duhet të jetë zero. o Veprimi i dytë bazohet në MA që pret arkëtari kur arkëton lekët. mbas xhirimit të parave...

Lëvizja nga “materiale të para” në “prodhim në proces” dhe pas kësaj në “produkt” lidhet me ndryshimet e klasifikimit të artikullit në tri llogari kontabël (31 “Materiale të para. Mënyrat e trajtimit Njësitë e Prodhimit67 ngjajnë me një lloj magazine. Në mjaft raste në prodhim përdoren edhe dokumente të tjera të brendshme që varen nga teknologjia e procesit të prodhimit dhe lëvizjet nga një repart në tjetrin. Këto dokumenta të brendshme nuk kontabilizohen. ndërsa për daljen e produktit përdoret Fletë Dalje. ndonëse janë të ngjashme me FH dhe FD e magazinës. përpunohen dhe del produkti.hyrja e materialeve të para e ndihmëse në procesin e prodhimit (hyrja në llogarinë 33…) 67 Njësitë e prodhimit .6. 34 “produkte”). sepse edhe në to hyjnë materiale që konsumohen. 33 “prodhime në proces…” . por edhe dallojnë nga fakti që produktet e tyre nuk magazinohen. VEPRIMET ME PRODHIMIN i. Për hyrjen e materialeve në njësinë e prodhimit përdoret Fletë Hyrje. kontabilizohen vetëm FH dhe FD që lidhen me ndryshimin e klasifikimit të aktivit (artikullit). Kjo lëvizje ilustrohet në skemën që vijon: Skema e lëvizjes në Prodhim Magazina e materialeve 1 2 Procesi i Prodhimit 3 4 Magazina e produkteve Sqarime: Pika 1 – dalja e materialeve të para e ndihmëse nga magazina ku gjendeshin (dalja nga llogaria 31…) Pika 2 . Këto. 68 Materiale të para – quhen dhe “Lëndë të para”.Edhe njësitë e Ndërtimit dhe të Shërbimit ngjajnë me njësitë e prodhimit. ku hyjnë materiale të para68 e materiale ndihmëse. 107 ..” . ngaqë lidhen me prodhimin kanë trajtim të veçantë.

FHP është dokumenti i vetëm që kontabilizohet për hyrjen në prodhim. që nënkupton: a) konsumin e lëndëve të para (dalja nga llogaria 33…). Ky dokument është krejt i ngjashëm me Fletë Hyrjen e magazinës. Receptura e Produktit është një dokument. Dalja nga magazina e materialeve (pika 1) dhe hyrja (dorëzimi) e produktit në magazinë (pika 4) bazohet në dokumentet e magazinës përkatëse (domethënë FDM dhe FHM). materialeve ndihmëse. Pika 4 – dorëzimi i produktit në magazinë (hyrja në llogarinë 34…).Pika 3 . ii. gjithashtu i brendshëm. Në bazë të saj bëhet pranimi ose jo i materialeve. 108 . Fletë Hyrja në Prodhim69 (FHP) është dokumenti bazë me të cilën bëhet hyrja e lëndëve të para në prodhim. Ajo i shërben menaxherit të prodhimit për të kontrolluar konsumin e materialeve të para.. që duhen për të prodhuar një njësi të produktit. Ajo justifikon ndryshimin e klasifikimit kontabël të aktivit. b) prodhimin e produktit (gati për t’u stokuar në magazinë). që përbëjnë përkatësisht hyrjen dhe daljen nga procesi i prodhimit përbëjnë hyrjen e daljen e mirëfilltë nga prodhimi. Fletë analiza nuk kontabilizohet. Receptura e produktit nuk kontabilizohet. kalimin e tij në procesin e prodhimit (hyrje në llogarinë 33. Vetëm pika 2 dhe pika 3. ) 69 Fletë Hyrje në Prodhim = quhet dhe “Fletë Hyrje në Procesin e Prodhimit”. ku përcaktohet sasia dhe lloji i materialeve të para.dalja e produktit nga procesi i prodhimit. sipas kërkesave të procesit teknologjik. Dokumentet e prodhimit a Hyrja në prodhim (pika 2) Fletë Analiza e materialeve është dokumenti ku shënohen të dhëna teknike apo cilësore të lëndëve që hyjnë.

ashtu edhe për materialet dhe produktet). 109 . FDP përdoret edhe për të llogaritur indirekt (nëpërmjet sasisë së produktit dhe “recepturës së produktit”) konsumin e materialeve të para.. sidomos kur nuk mund të matet drejtpërdrejt sasia e lëndëve të konsumuara. kur mungon Fletë Dalja e Lëndëve. Ky vlerësim vlen deri në verifikimin fizik të gjendjes me “Proces verbal inventari” Fletë Analiza e produktit është dokumenti. ka edhe çmimin e produktit që nuk e ka FDP. mund të përdoret FDP 70 Fletë Dalje nga Prodhimi = quhet dhe “Fletë Dalje nga Procesi i Prodhimit” ose shkurt “Fletë Prodhimi”. Në mungesë të FDL. Kjo përmban sasinë e produktit të prodhuar (që del nga procesi i prodhimit).konsumin e materialeve . që vërteton hyrjen në magazinë. Proces Verbal Inventari është dokumenti që përpilohet nga një komision vlerësimi për evidentimin e sasisë së materialeve gjendje në proçesin e prodhimit në momentin e kryerjes së inventarit. Vini re ! Në kontabilitet kërkohet që dalja nga prodhimi të pasqyrojë: . Ky dokument përdoret kur procesi teknologjik lejon matjen direkte të sasisë së konsumuar pas çdo partie prodhimi.. sipas kërkesave të procesit teknologjik. por për sasinë e materialeve të para e ndihmëse që konsumohen gjatë procesit të prodhimit..hyrjen (prodhimin) e produktit.b Dalja nga prodhimi (pika 3) Fletë Dalje Lëndë (FDL) është si Fletë Dalja e magazinës. Fletë Dalja nga Prodhimi (FDP)70 është e ngjashme me FD e magazinës. Në bazë të tij bëhet pranimi ose jo i produktit dhe vlerësimi i cilësisë së tij si dhe i çmimit. Fletë Hyrja në Magazinë është e njëjta FHM me të njëjtin format (si për mallrat. për më tepër. por nuk ka çmim. Për konsumin e materialeve: Fletë Dalja Lëndë (FDL) është dokumenti që vërteton në kontabilitet daljen e aktivit (materialeve) nga llogaria 33. Ky dokument nuk kontabilizohet. FHM përdoret në vend të FDP sepse e përmban informacionin e saj dhe. ku shënohen të dhëna teknike apo cilësore të produktit të prodhuar. Ky proces verbal mbahet periodikisht.

që tregon se materialet kanë hyrë në proces prodhimi (llogaria 331) 71. Për hyrjen (prodhimin) e produktit: Në kontabilitet produkti njihet kur magazinohet ose merret në dorëzim nga shitja (shih pikën 4 te skema e lëvizjes në prodhim). Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 Datë 17 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM Nr 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 Vlefta Debi 4600 4600 4600 Kredi 4600 17 / 08 Dalje “Materiale” nga magazina për prodhim Hyrje “Materiale” në prodhim për “ Alpha” Totali Sqarime: o Dalja nga magazina tregon një pakësim të llogarisë së inventarit të materialeve të para.duke përllogaritur (nëpërmjet sasisë së produktit dhe “recepturës së produktit”) konsumin e materialeve të para e ndihmëse. Pika 1. Si kundërparti është llogaria 3311 “prodhim në proces”. ndërsa shifra e fundit e llogarisë 3311. pra(1) tregon që është “material i parë”. Ky vlerësim vlen deri në verifikimin fizik të gjendjes me “Proces verbal inventari”. 110 . Kontabilizimi i prodhimit Le të ilustrojmë kontabilizimin e dokumenteve sipas pikave të skemës së mësipërme. 71 Për punimet llogaria në proces është 332. iii. ndërsa për shërbimet është 333. për t’i përdorur si materiale të para për prodhimin e artikullit “Kontabiliteti Alpha”. Dalja nga magazina e materialeve të para “IMB” nxjerr nga magazina CD dhe materiale tjera. Fletë Hyrja në magazinë e produktit është dokumenti bazë për hyrjen e aktivit në inventar si produkt (llogaria 34…).

Veprimi (ref 25/2) anulon shpenzimin që paraqet veprimi i mëparshëm (ref 25/1) i daljes së lëndës së parë nga magazina. ai trajtohet ndryshe së bashku me amortizimin (Shih te “Trajtimi kontabël i amortizimeve”). Pika 1 dhe 2. Në standardet e kontabilitetit që kishim. Ndërsa sipas standardeve të reja. 2.Pika 2. Kontabilizimi sipas skemës me ndryshim gjendje magazinë. 111 . Nëse artikulli është Aktiv Afatgjatë (AA). Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25/1 Datë 17 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM Nr 001 Datë 17 / 08 Përshkrimi i veprimit Dalje (CD etj. Hyrja në proces prodhimi e materialeve Hyrja në procesin e prodhimit të materialeve të para është e lidhur ngushtë me daljen e tyre nga magazina ku ishin. o o Vini re ! 1. Shifra e parafundit e 60331 është (3). në tërësi. si kundërparti është llogaria 60331. e njëjtë me atë të grupit përkatës të inventarit të prodhimit në proces (llogaria 331). prodhimi në proces dhe produkti konsiderohet si pakësim shpenzimi. sepse. nuk kemi shpenzim por kalim të aktivit nga një gjendje në tjetrën. hyrja e lëndëve në procesin e prodhimit konsiderohej si e ardhur. duke kredituar një llogari shpenzimi (60331) me të njëjtën vleftë.” në procesin e prodhimit.) Në përgjithësi.” nga magazina bazuar në FDM (pika 1) të cilën e konsideron si shpenzim (debitohet llogaria 60311 “ndryshim gjendje magazine materiale të para…”).) në procesin e prodhimit Ndryshim gjendje në procesin e prodhimit Totali Sqarime: o Ref 25/1 i takon regjistrimit të daljes së lëndës së parë “CD etj. (Pra pika 1 dhe pika 2 janë dy anë të të njëjtit transaksion. Ref 25/2 është regjistrimi i FHP për hyrjen e lëndës së parë “CD etj. prandaj përdorej llogaria 713 (në vend të 6033…). regjistrimi i hyrjes në prodhim bëhet me FHP. që përdoret në vend të FDM që përdorëm më sipër (pika 1). Kontabilizimi bëhet njësoj sepse në fakt është i njëjti transaksion.) nga magazina për prodhim Ndryshim gjendje magazine Llogaria 311 60311 331 60331 Vlefta Debi Kredi 4600 4600 4600 4600 9600 9600 25/2 17 / 08 FHP 001 17 / 08 Hyrje (CD etj. prandaj është regjistruar në debi të llogarisë së shpenzimit të ndryshimit të gjendjes (603…).

) duke kredituar llogarinë 331 dhe nga ana tjetër (meqë kjo dalje është shpenzim) duke debituar llogarinë 601 “Shpenzime blerje materialesh të para”. që vlerësohet me 7400 lekë. paketohet (CD dhe manuali) dhe vlerësohet kostua e prodhimit (12000 lekë/ paketë). përveç materialeve të para (CD etj. shpesh. evidentohet indirekt nëpërmjet sasisë së prodhimit (FDP) dhe “Recepturës”. dorëzohet në magazinë e cila e bën hyrje me FHM. Regjistrimi i këtij veprimi në kontabilitet është i njëjtë edhe kur konsumi bazohet në FDL.) Shpenzime blerje materialesh të para Totali Sqarime: o Me ngjyrë gri janë shënuar regjistrimet e mëparshme (Ref 25) të daljes së materialeve nga magazina dhe hyrjes së tyre në procesin e prodhimit të bërë me FDM.) në procesin e prodhimit 18 / 03 Konsumi i lëndëve (CD etj.) në procesin e prodhimit. Konsumi i lëndëve Konsumi i materialeve (CD etj.Pika 3.) nga magazina për prodhim Hyrje (CD etj. Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 26 Datë 17 / 08 18 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM FDP Nr 001 001 Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 3311 601 Vlefta Debi 4600 4600 4600 13800 13800 Kredi 4600 17 / 08 Dalje (CD etj.0”) që pasi kontrollohet. bën pjesë kostua e punës së specialistëve të “IMB”.) = 4600 lekë. Dorëzimi i prodhimit Nga prodhimi del produkti i gatshëm (një paketë “Programi Alpha 7. Në këtë rast si dokument justifikues për konsumin përdoret FDP. o Veprimi (ref 26) paraqet efektin e konsumit të materialeve (daljen nga inventari të CD etj. Pika 4. 112 . Në koston e prodhimit.

Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 25 26 27 Datë 17 / 08 18 / 08 18 / 08 Dok Justifikues Lloj FDM FDP FHM Nr 001 001 002 Date Përshkrimi i veprimit Llogaria 311 3311 3311 601 34 601 641 Vlefta Debi 4600 4600 4600 12000 4600 7400 Kredi 4600 17 / 08 Dalje “CD etj.” në proces prodhimi 18 / 08 Konsumi i lëndëve (CD etj.” nga magazina për prodhim Hyrje “CD etj. Me fjalë të tjera prodhimi konsiderohet si pakësim shpenzimesh (dhe jo si e ardhur që trajtohej më parë). 11 3 . përfshihen dhe shpenzime të tjera direkte dhe indirekte (shih më sipër te “Kosto e inventarit”). 72 Llogaritja e kostos të pagës së punonjësve për produkte të tilla (software) është në fakt shumë më komplekse sepse varet shumë nga sasia e kopjeve të shitura. o Vini re! Vlefta me të cilën produkti hyn në inventar (12000 lekë) nuk është aspak e njëjtë me vleftën e konsumit të materialeve të para (4600 lekë). 2 e 3 të skemës së prodhimit. blerje materialesh të para 18 / 08 Hyrje produkti “Software Alpha” në magazinë Kosto produkti .) Shpenzim. Në koston. o Dorëzimi i prodhimit (magazinimi) pasqyrohet (ref 4) si hyrje në magazinë duke debituar inventarin (llogarinë 34) dhe kredituar si kundërparti llogaritë e shpenzimeve (kostos) përkatëse të prodhimit: llogarinë 601 “Blerje materiale të para” për vlerën e konsumit të tyre 4600 lekë dhe llogarinë 641 “Pagat e personelit…” për vlerën e pagës dhe shpërblimeve (7400 lekë) të punonjësve të shpenzuar për atë produkt72. page dhe shpërblime Totali Sqarime: o Me ngjyrë gri janë shënuar regjistrimet e mëparshme në pikat 1. Materiale të para Kosto produkti. me të cilën prodhimi hyn në inventar.

... Këto UX dhe MP janë dokumentet që justifikojnë shlyerjen e detyrimeve të ndërmarrjes për pagën ndaj punonjësve. pranisë në punë (kohëshënuesit).) d) paga neto si diferencë e “pagës me shtesat”73 me “ndalesat nga paga”.) c) ndalesat nga paga (tatimi mbi të ardhurat. Gjithnjë e më shpesh. Listëpagesa është dokumenti që autorizon pagesën e punonjësve. punonjësit paguhen me Urdhër Xhirime (UX) nëpërmjet bankës ose duke firmosur individualisht në mandat pagesa (MP) të veçanta...) që lidhen me pagat e punonjësve. Ajo përdoret dhe si dokument justifikues për detyrimet e ndërmarrjes që lidhen me pagën e punonjësve. në përgjithësi. vështirësi pune. VEPRIMET ME LISTËPAGESAT i.. tatim mbi të ardhurat. detyrime . Listëpagesa e Punonjësve (LP) LP është dokumenti me anën e të cilit evidentohen detyrimet e ndërmarrjes ndaj punonjësve dhe ato ndaj shtetit (sigurimet shoqërore e shëndetësore. Si dokument i brendshëm plotësohet nga personi i ngarkuar nga ndërmarrja. sigurimi shoqëror e shëndetësor. Me UX shlyhen dhe detyrimet ndaj shtetit. përmban këto pjesë: a) paga për punën e kryer në fakt (paga bazë sipas pranisë dhe normës) b) shtesat mbi pagë (për vjetërsi. 114 . . paaftësi të përkohshme. normës (kur ka normë) etj. 73 “Paga me shtesat” – quhet dhe “paga bruto”.7.. në bazë të kontratës së punës. shtesë funksioni. Përbërësit e Listëpagesës LP.

11 5 Shembull Listëpagese . shtesë funksioni. vetëm pjesa që detyrohet t’i paguajë punonjësi shtetit. që nuk përfshihen në pikën a) dhe b) d) “Tatime”: Tatimi mbi të ardhurat.Raport Të tjera Shuma Paga me shtesat Tatime 8 Ndalesat Sigurime 9 Te tjera 10 Shuma Paga Neto 11 = 8+9+10 12 = 7 -11 1 2 3 v Totali 400000 25000 15000 440000 42500 39000 20000 101500 33800 Financieri Administratori Sqarime: a) “Pag. nëse ka. që ndërmarrja detyrohet t’ja mbajë punonjësit për llogari të shtetit. që zakonisht llogariten së bashku (mund të mbahen edhe veç e veç). që evidentohet nga raporti mjekësor. Raport” përmban: Pagën për paaftësinë e përkohshme në punë. b) “Pag.Pune Pag. vështirësi pune. f) “Ndalesa \Të tjera”: Në të shënohen ndalesa të tjera në pagë. detyrime të punonjësit. e) “Sigurime” përmban: Sigurimet shoqërore e shëndetësore. c) “Shtesa \Të tjera”: Në të shënohen shtesa të tjera në pagë. nëse ka.Ndërmarrja: IMB LISTË PAGESE Sektori:1 Periudha: 1. Pune” përmban: ”Pagën e punës” dhe shtesat për vjetërsi.31 Gusht 2007 Punonjësi Nr Rend 1 2 3 4 5 6 7 =4+5+6 Emër Mbiemër Pag.

Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet kontabilizohet: Debi llog 644… “Shpenzime . Raporti“ sipas udhëzimit përkatës. 116 .“. dëmshpërblimi).. “Detyrime të tjera të punonjësve“.. Këto detyrime pagese të punonjësve ndaj të tretëve (që kryhen nëpërmjet ndërmarrjes) ose detyrimet ndaj vetë ndërmarrjes kontabilizohen: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 427… ”Detyrime të kërkuara . shtesa për punë jashtë orari.. ( Për shembull..ii. është shpenzim dhe detyrim i ndërmarrjes ndaj punonjësve për punën e bërë.. Raporti“ sipas udhëzimit përkatës. Kjo vleftë kontabilizohet: Debi llog 641… “Shpenzime . veç e veç.. mund të evidentohen edhe komponente të tjera. “Paga me shtesat“ (“Pag.Paga e personelit” Kredi llog 421…”Personeli paga e shpërblime…” 2. “Tatimi (i punonjësve) mbi të ardhurat“. tatime mbi të ardhurat …” 4. Kontabilizimi i Listëpagesës Nga listëpagesa. për kompensime. Ky kontribut është detyrimi i punonjësve ndaj organizatave të sigurimit (shoqëror e shëndetësor) dhe kontabilizohet: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 431… ”Sigurime shoqërore…” 5. ndryshon vetëm përqindja e kontributit... në kontabilitet duhet të evidentohen këto komponente kryesore: 1. që evidentohen më vete në listëpagesë te “Ndalesa të tjera“ (si psh shlyerje kredie.Kuota të sigurimeve shoqërore…” Kredi llog 431…”Sigurime shoqërore…” 3. që llogaritet po mbi bazë të “Pagës me Shtesa“ minus “Pag. “Kontributi i punonjësve për sigurimet shoqërore. është detyrim tatimor i punonjësve ndaj shtetit. ). . Pune“ + “Pag. që llogaritet njësoj si “Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet . Tatimi mbi të ardhurat kontabilizohet: Debi llog 421… ”Personeli paga e shpërblime…” Kredi llog 442…”Shteti. “Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet shoqërore.” Përveç këtyre.. është shpenzimi dhe detyrimi i ndërmarrjes për sigurimin e punonjësve. që llogaritet në bazë të “Pagës me Shtesa“ minus “Pag. “.Raport“ + “Të Tjera“)..“.. huaje.

Kuota të sigurimeve shoqërore…”. muaji Maj Personeli paga e shpërblime për t’u marrë Shpenzim.Shembull Listëpagesa e muajit gusht. 2) Kontributi i ndërmarrjes për sigurimet … = 119’090. sigurimet e punonjësve ndërmarrja Sigurimet Shoqerore e shëndetësore Tatimi punonjësve mbi të ardhurat Detyrime të tjera të punonjësve Totali Llogaria 641 421 644 431 442 427 Vlefta Debi 440000 101500 119090 158090 42500 20000 660590 660590 440000 Kredi Sqarime: o Detyrimi (shpenzimi) i ndërmarrjes për pagën e punonjësve është 440000 lekë sa paga me shtesat (paga bruto). sepse këto konsiderohen si borxh që ndërmarrja i ka organizatës përkatëse të sigurimeve. për sektorin I të IMB (që paraqitet më sipër) përmban në total: 1) Paga me shtesat = 440’000. Detyrimi gjithsej (ndërmarrje + punonjës) për sigurimin e punonjësve është 158090 lekë (119090 + 39000) ndaj me këtë vlerë kreditohet llogaria 431 ”Sigurime shoqërore…”. o Kontributi (detyrimi) i punonjësve për sigurimet e tyre është 39000 lekë.Paga e personelit …” dhe kreditohet po me atë vlerë llogaria 421 ”Personeli . Regjistrimi në Ditarin e IMB Ref 28 Datë 3 / 09 Dok Justifikues Lloj LP Nr 001 Datë 1 / 09 Përshkrimi i veprimit Shpenzim. 5) Ndalesa të tjera punonjësve = 20’000 lekë. ndaj me këtë vleftë debitohet llogaria 641 “Shpenzime . 4) Tatimi i punonjësve mbi të ardhurat = 42’500. paga me shtesat. 3) Kontributi i punonjësve për sigurimet = 39’000.paga e shpërblime për t’u marrë”. o Kontributi (shpenzimi) i ndërmarrjes për sigurimin e punonjësve është 119 090 lekë dhe regjistrohen në debi të llogarisë 644 “Shpenzime . o Detyrimi i punonjësve për tatimin mbi të ardhurat është 42500 lekë prandaj me 11 7 .

.këtë vleftë është kredituar llogaria 442 ”Shteti – Tatime e taksa…”. o Paga neto që marrin punonjësit është 338500 lekë (440000 – 101500).. sepse me këtë veprim punonjësit i paguajnë detyrimin ndërmarrjes dhe tani është ndërmarrja që u ka këtë borxh të tretëve.paga për t’u marrë”.paga e shpërblime për t’u marrë” sepse kjo u mbahet nga paga. 118 . o Detyrimi që i kanë punonjësit të tretëve është 20000 lekë. sepse këto ndërmarrja ia ka borxh shtetit. sa teprica e llogarisë 421 “Personeli . o Detyrimi (ndalesat në pagë) gjithsej i punonjësve është 101500 lekë (39000 sigurimet + 42500 tatimi + 20000 detyrime të tjera) ndaj me këtë vlerë është debituar llogaria 421 ”Personeli ..”. Me këtë vleftë kreditohet llogaria 427 ”Detyrime të kërkuara .

Për këtë qëllim ai merr në konsideratë edhe zhvlerësimin që mund të pësojnë disa elemente aktive të ndërmarrjes me qëllim që të respektojë parimin e sinqeritetit të llogarisë. Zhvlerësimi konsiderohet: a) Amortizim nëse jemi të sigurtë për masën dhe momentin e kryerjes së shpenzimit. 2) Në treg ka dalë një makineri me teknologji të re75. 75 Ky quhet “konsum moral”. ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET) i. pra kur konstaton nevojën e shpenzimeve suplementare që ajo vetë duhet të përllogarisë për ripërtëritjen (apo zëvendësimin) e elementeve të aktivit të zhvlerësuar (me kusht që të mos jenë si kundërparti e ndonjë transaksioni material apo monetar të kryer). Shembull zhvlerësimi 1) Një makineri. b) Provizion nëse nuk jemi të sigurtë. më e lirë dhe më e mirë se makineria jonë. nuk ka më vlerën që kishte kur e blemë dhe e regjistruam në kontabilitet. Ne nuk mund ta mbajmë në bilanc makinerinë tonë me vleftën e dikurshme. 74 Ky quhet “konsum fizik” ose “zhvlerësim fizik”.8. Ç′janë zhvlerësimet ? Kontabiliteti duhet të japë një paraqitje besnike të gjendjes së pasurisë së një ndërmarrje. 11 9 . kur mund të blihet një e re shumë më lirë. konsumohet74. me kalimin e viteve. Në kontabilitet dallohen dy tipa zhvlerësimi: Amortizimi dhe Provizioni. Zhvlerësimi kontabilizohet atëherë kur ndërmarrja e konstaton atë. të paktën për njërin nga të dyja: masën ose momentin.

ii. Shpenzimet për Amortizimin
a Përcaktimi i amortizimit
Amortizimi përkufizohet si: “Konstatim kontabël i zvogëlimit të vlerës së një elementi të aktivit që rrjedh nga përdorimi, koha, ndryshimi i teknikës apo i teknologjisë dhe çdo arsye tjetër, efektet e të cilave janë të pakthyeshme“. Nga ky përkufizim del se: Llogaritja e amortizimit mbështetet mbi një konstatim dhe jo mbi një veprim apo ngjarje; ky përcaktohet pra nga vetë ndërmarrja. Amortizimi ka kuptim vetëm për elementet e Aktivit Afatgjatë (AA). Zhvlerësimi i konstatuar si amortizim është i pakthyeshëm, në të kundërt ai do të kontabilizohet si provizion. Meqenëse amortizimi përfaqëson një zvogëlim të vlerës, ai duhet konsideruar si një shpenzim për ndërmarrjen, gjë që do ta zvogëlojë rezultatin e saj. Amortizimi rrjedh nga arsye normale, pra jo të jashtëzakonshme.

b Paraqitja e amortizimit në llogaritë kontabël
o Elementet që preken nga amortizimi:
Në kontabilitet, jo të gjitha elementet e aktivit preken nga amortizimi. Së pari, koncepti i amortizimit zbatohet vetëm në disa elemente të aktivit afatgjatë (llogari të klasës 2). Edhe midis aktiveve afatgjata, vetëm disa janë të prekshme nga amortizimi; e pikërisht aktivet afatgjata materiale (AAM) dhe jomateriale (AAJ) (përjashto trojet).

o Koncepti i vlerës kontabël neto
Nga momenti kur ndërmarrja regjistron humbjen e vlerës së një elementi të aktivit të prekur nga amortizimi, ky nuk do të figurojë në llogaritë e bilancit të saj vetëm me vlerën e blerjes, por së bashku me disa përbërës: Vlerën fillestare të AA: që regjistrohet, sikurse e kemi parë, me vlerën e blerjes

120

së tij pa taksa. Amortizimin vjetor, që është vlera e zhvlerësimit të AA, e konstatuar gjatë periudhës së ushtrimit. Vleftën kontabël neto të AA: që është diferenca midis vlerës fillestare të AA dhe shumës së amortizimeve vjetore që aplikohen për këtë aktiv.

o Vlerësimi i Amortizimit
Megjithëse vlefta e amortizimit përcaktohet nga ndërmarrja, që ky vlerësim të jetë i besueshëm dhe i njëjtë për ndërmarrje të ndryshme, llogaritja e amortizimeve rregullohet me ligje fiskale ku përcaktohen: jetëgjatësia normale e përdorimit (ose normat e amortizimit) mënyra e llogaritjes së amortizimit. Ndërmarrja duhet gjithashtu të ketë, në një dokument të veçantë aneks, planet e saj të amortizimit.

c Llogaritja e amortizimit
Për të përcaktuar vleftën e amortizimit të AA, ndërmarrja mbështetet mbi dy parametra:

o Jetëgjatësia e përdorimit të AA
Amortizimi i një AA varet nga jetëgjatësia e përdorimit e parashikuar për këtë AA. Mbi bazën e jetëgjatësisë llogaritet përqindja e normës së amortizimit.

o Përqindja e amortizimit të AA
Norma e amortizimit është përqindja vjetore e zhvlerësimit që do zbatohet për AA. Përqindjet e amortizimit varen nga kohëzgjatja e përdorimit të AA. Për t’i kontrolluar dhe unifikuar këto norma, administrata fiskale përcakton normat e amortizimit vjetor të AA sipas kategorive, që jepen në tabelën e mëposhme.

121

Normat fiskale të amortizimit
Nr 1 2 3 4 5 6 7 Emërtimi i kategorisë Toka, trualli, vepra arti, metale e gurë të çmuar,… Ndërtesa tregtare, industriale, zyra Aktivet afatgjata jomateriale Pajisje informatike, software Automjete, impiante, makineri etj. Mobilje e pajisje zyre Investim i hoteleve Norma 0% 5% 15 % 25 % 20 % 20 % 40 %

o Plani i amortizimit
Duke u mbështetur në kohëzgjatjen dhe normën e amortizimit, ndërmarrja harton planin e amortizimit, për një parashikim të shpenzimit vjetor të çdo AA që i nënshtrohet amortizimit.

Plani i amortizimit ka pamjen e mëposhtme:
Viti 2001 2002 … 200n Vlera në fillim të ushtrimit Amortizimi Vjetor Shuma e Amortizimeve Vjetore Vlera neto në fund të ushtrimit

iii. Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor
Për të përcaktuar vleftën e amortizimit vjetor, ndërmarrja mund të përdorë dy metoda76:
76 Metoda : Këtu përmenden metodat që rekomandohen nga zyra e tatimeve, por ka edhe të tjera. 122

-

Metoda e amortizimit linear Metoda e amortizimit me vlerë të mbetur.

Meqenëse metoda e llogaritjes së amortizimit ndikon në vlerën e amortizimit vjetor, ajo, gjithashtu, caktohet nga legjislacioni fiskal, në varësi të llojit të AA.

a Metoda e amortizimit linear
Kjo metodë, që quhet dhe metodë e amortizimit konstant, e cakton vleftën e amortizimit vjetor të njëjtë për çdo vit, deri në fund të jetës së parashikuar të AA që amortizohet. Aktualisht, përdorimi i saj njihet nga legjislacioni fiskal në aktivet afatgjata jomateriale (AAJ) dhe në godinat (administrative e industriale) apo ndërtimet e tjera me jetëgjatësi relativisht të madhe.

o Llogaritja e amortizimit linear
Fiksohet paraprakisht kohëzgjatja n (vjet) e përdorimit të AA të amortizueshëm dhe llogaritet vlefta e amortizimit vjetor duke pjesëtuar vleftën e blerjes të AA me n. Pra: Vleftë Amort. Vjetor = (Vleftë Fillestare) / (n vjet) Përqindje Amort. = 100% / (n vjet)
Shembull: Vlefta fillestare (kosto e blerjes) = 20’000 lekë; jetëgjatësia 10 vjet. Vleftë amortizimi vjetor = 20000 /10 = 2000 lekë Përqindje amortizimi = 100% /10 = 10%

o Llogaritja e amortizimit për vitin e parë
Ndërmarrja nuk e blen AA që ditën e parë të vitit ushtrimor; në amortizimin e vitit të parë merret parasysh kohëzgjatja reale e përdorimit77 dhe jo i gjithë viti. Mënyra e llogaritjes së ditëve përcaktohet me udhëzim nga autoritetet fiskale. Përgjithësisht, amortizimi i vitit të parë llogaritet proporcionalisht me ditët e përdorimit.
77 Marrja në konsideratë e numrit të ditëve të përdorimit njihet si parimi i “prorata temporis” 123

llogaritet koeficienti e përdorimit të vitit të parë: Koef. Vleftë e mbetur = 20000 – 2000 = 18000 lekë Vleftë amort. Pra. ka si rrjedhojë uljen e shpenzimeve të amortizimit të ndërmarrjes gjatë viteve të mëvonshme. krahasuar me metodën e amortizimit linear.) b Metoda e amortizimit me vlerë të mbetur Ndryshe nga metoda e amortizimit linear. jetëgjatësia 10 vjet. = (ditë përdorimi) / (ditë gjithsej viti) Amort. në metodën e amortizimit me vlerë të mbetur përqindja e amortizimit aplikohet mbi vlerën neto të mbetur të AA. Legjislacioni fiskal aktual e rekomandon këtë metodë pothuajse për të gjitha AAM e tjera përveç atyre që evidentuam më sipër te metoda lineare. Përqindje amortizimi = 100% /10 = 10% Viti I Vleftë amort. në të cilën përqindja aplikohet mbi vleftën fillestare.) Vleftë e Mbetur = (Vleftë fillest. = 10% * 20000 = 2000 lekë. Kjo metodë.Për këtë.) Shënim: Vitin e parë si vleftë e mbetur është vlefta e blerjes. llogaritja e amortizimit me vlerë të mbetur bëhet: Vleftë Amort. vjetor) x (Koef. Pra metoda e amortizimit me vlerë të mbetur përdoret për: 124 .∑ (Vleftë Amort. Shembull: Vlefta e blerjes = 20’000 lekë.) . Viti i parë = (Amort.Vjetor = (Vlefta e Mbetur) x (Përqindje Amort. viti II = 10% * 18000 = 1800 lekë Vleftë e mbetur = 20000 – 2000 – 1800 = 16200 lekë Vleftë amort. viti III = 10% * 16200 = 1620 lekë Edhe në këtë metodë aplikohet parimi i kohëzgjatjes reale të përdorimit në llogaritjen e përdorimit në vitin e parë si në rastin e metodës lineare.

. iv. Njësia ekonomike do të njohë një provizion në bilanc kur: a) ka një detyrim ligjor ose konstruktiv78 si rezultat i ngjarjeve që kanë ndodhur para bilancit. (Për shembull. Trajtimi Kontabël i Provizioneve Provizioni është një detyrim aktual. regjistrimi i një amortizimi pasqyron një varfërim të ndërmarrjes dhe konstatimin në llogaritë e saj të një shpenzimi shtesë që e ul rezultatin e ushtrimit. pajisje. 28. Skematikisht. 681: “Shpenzime amortizimi të aktiveve afatgjata” për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë amortizim. në një farë kuptimi. Regjistrimi i amortizimit do prekë pra një llogari të klasës 2 (sepse zvogëlimi i një elementi të aktivit ka të bëjë me AA) dhe një llogari të klasës 6 (llogari shpenzimesh).. instrumente e vegla pune Mjete transporti Mobilje e orendi Godinat industriale me konstruksion të lehtë etj. Kredi llog. makineri.) Shënim: Përllogaritjet dhe veprimet që lidhen me amortizimin ilustrohen te pika 9 “Ushtrim Amortizimi”. për të cilin koha e shlyerjes ose shuma janë të pasigurta. detyrim moral. 125 .: “Amortizimi i aktiveve afatgjata” që ndahet në të njëjtën mënyrë si llogaritë përkatëse të klasës 2. b) për shlyerjen e detyrimit do të nevojitet një dalje (pakësim) e burimeve. v. amortizimet do të regjistrohen: Debi llog. 78 Detyrim konstruktiv = Nuk është detyrim ligjor por.- Instalime teknike. Trajtimi Kontabël i Amortizimeve Sikurse e kemi parë. po të amortizojmë një AAM të regjistruar në llogarinë 213 do të përdorim llogarinë 2813. që vetë ndërmarrja ka marrë në veprimtarinë e saj nëpërmjet deklaratave specifike dhe nuk ka gjasa që ajo të mos e mbajë atë.

Provizion i Aktiveve Afatgjata (AA) Regjistrimi i provizionit të AA (psh Tituj Financiarë) duhet të pasqyrojë rëndimin e shpenzimeve financiare të ndërmarrjes dhe duhet të zvogëlojë vleftën e AA (Financiare). për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion dhe faktin që ky është i lidhur me një aktiv financiar të bilancit. që ndahet në nënllogari në të njëjtën mënyrë si dhe llogaritë përkatëse të klasës 2. regjistrimi bëhet si vijon: Debi llog 686: “Provizione për zhvlerësimin e AAF”. Mosrespektimi i ligjit për taksat bën që Drejtoria e Tatimeve dhe Doganave të kërkojë pagesat e tatimeve shtesë ose gjobave (pavarësisht nëse kjo mund të jetë në proces ankimor). Shembuj provizionesh: a) Provizione që rrjedhin nga detyrime ligjore: Shkelja e një kontrate noteriale në bazë të së cilës duhet të paguajë një dëmshpërblim. Hyrja në fuqi e një ligji për mjedisin.) - b) Provizione që rrjedhin nga detyrime konstruktive (morale) - Në ndryshim nga amortizimet. (Për këtë ndërmarrja krijon një provizion në bilanc për kostot e parashikuara.c) mund të bëhet një vlerësim relativisht i saktë i shumës së detyrimit. Skematikisht. provizionet nuk aplikohen vetëm për aktivet afatgjata por edhe për aktive të tjera. (në analogji me amortizimet 28… ) Shembull: Provizioni i një Titulli Financiar vlerësohet 10000 lekë. Ndërmarrja ka deklaruar se do të riblejë produktet e saj të shitura brenda dy muajsh. Rasti 1. nëse klienti nuk është i kënaqur me to ndonëse nuk ka detyrim ligjor për ta bërë këtë. 126 . në lidhje me riblerjen e mallrave. prandaj edhe trajtimi kontabël i provizioneve do të ndryshojë sipas tipit të aktivit. Kredi llog 296: “Shuma të parashikuara për zhvlerësimin e AAF”. sipas të cilit kërkohet që ndërmarrja të likuidojë ose kompensojë për ndotje të caktuara.

për zhvlerësimin e aktiveve qarkulluese”.. 79 Stoqe = Gjendje inventari qarkullues dhe prodhimi në proces. 683 ”Shuma . Rasti 3. veçse në këtë rast..: “Shuma të parashikuara për zhvlerësime të inventarëve” që ndahet në të njëjtën mënyrë si llogaritë përkatëse të klasës 3. 39. Provizion i stoqeve79 Regjistrimi i provizionit për inventarët (p.. Kredi llog. për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion. 127 . Më saktë. Provizione të kredive të klientëve Këtu veprohet në dy etapa: fillimisht konstatohet statusi i kredisë përkatëse klient (që në kontabilitet quhet kredi e dyshimtë ose në proces gjyqësor) më tej regjistrohet provizioni që i përgjigjet humbjes së mundshme të vlerës së kredisë. elementet e aktivit të provizionuara të bilancit janë llogari të klasës 3 (Inventarët).Regjistrimi në ditar: Ref X+1 Datë Dok Justifikues Lloj FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Shpenzime për provizione të titujve financiare Provizione për titujt e pjesëmarrjes Totali Llogaria 686… 296… Vlefta Debi 10000 10000 10000 10000 Kredi Rasti 2.sh: materiale të para) është ekzaktësisht i njëjtë me atë të AA. provizionet në këtë rast regjistrohen sipas skemës: Debi llog. (Shembull: për stoqet e lëndëve të para të regjistruara në llogarinë 31 përdoret llogaria 391)..

68480: “Shuma . 128 . Kredi llog.. Vetëm provizioni regjistrohet në: Debi llog.Shembull: Provizioni i një kredie klienti: 800 lekë Regjistrimi në ditar: Ref X+3 X+ 4 Datë Dok Justifikues Lloj FA FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Kredi e dyshimtë ose në proces gjyqësor Klienti (kalim si klient i dyshimtë ) Shuma parashikuar zhvlerësim për klientët Provizione të parashikuara për klientët Totali Llogaria 416 411 491 684 Vlefta Debi 800 800 800 800 1600 1600 Kredi Sqarim: o Veprimi i parë (ref x+3) pasqyron ndryshimin e statusit të kredisë. 491: “Provizione për zhvlerësim të llogarive klientë”. 80 Kjo llogari duhet shtuar në PKP. o Në veprimin e dytë (ref 16) regjistrohet provizioni që rrjedh nga vlefta e kredisë së dyshimtë.. për të pasqyruar shpenzimin e lidhur me këtë provizion dhe faktin që ky është i lidhur me aktivin financiar të bilancit. njësoj si për provizionet e tjera. nga llogaria 411 “klientë” në llogarinë 416 “Kredi të dyshimta /në proces gjyqësor”. për provizione të klientëve”.

të regjistruar në llogarinë 213. Drejtuesi ju kërkon të paraqitni tabelat e ndryshme të amortizimit të këtij AA sipas metodave të ndryshme që propozon plani kontabël. 601 604 641 Të Ardhura Vlefta Llog. Ndërmarrja e ka përftuar AA më 1 korrik dhe e përdor këtë deri sot. 129 . ndërmarrja “IMB” regjistroi disa transaksione që pasqyrohen në bilanc dhe në llogarinë e rezultatit si vijon: Bilanci Aktivi 213 411 512 Makineri Klient Bankë 150000 18500 242500 101 120 164 401 Kapitali Rezultati Hua Furnitor Pasivi 100000 11000 250000 50000 Total i Aktivit 411000 Total i Pasivit 411000 Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve Shpenzime Llog. që mund t’ia nënshtrojë amortizimit.9. USHTRIM AMORTIZIMI i. 50000 10000 7500 701 Emërtimi Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Fitimi Emërtimi Shitje produkt i gatshëm Vlefta 78500 11000 Total 78500 Total 78500 Ndërmarrja konstaton se disponon një aktiv afatgjatë (AA). Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit Në momentin e krijimit. në procesin e prodhimit.

81 Për mënyrën e llogaritjes së këtij koeficienti. nëse nuk do të merrnim në konsideratë faktin që ndërmarrja “IMB” fillon ta përdorë makinerinë më 1 korrik të vitit rrjedhës. Përqindja e amortizimit 10% jepet. kështu që amortizimi vjetor për vitin e parë rezulton: Amortizimi vjetor (viti Irë) = 15000 x 0. Kësaj përqindje i korrespondon kohëzgjatja 10 vjet sepse (100 %) / (10%) = 10 Vlera e amortizimit vjetor normal llogaritet sipas formulës: Amortizimi Vjetor normal = “Vlera kontabël” x “Përqindje amortiz” = = 150000 x 10 % = 15000 lekë (në vit) Me këtë vlerë mund të ndërtojmë planin e amortizimit të makinerisë çdo vit. meqenëse vitin e parë u mor vetëm gjysma e vlerës së amortizimit vjetor normal. 2.ii. sipas klasifikimit.5 = 7500 lekë.Vlefta kontabël: 150000 . pra afërsisht gjysmë viti (181 / 365 ≈ 0. Zgjidhje Ushtrim Amortizimi 1.Përqindja e amortizimit: 10 % Sqarime: 1. Rasti i amortizimit linear a) Përcaktimi i tabelës së amortizimit Duhen marrë parasysh elementet e mëposhtme: . Mirëpo IMB e përdor makinerinë vetëm për 6 muaj.5) 81. korrik . administrata fiskale ka nxjerrë udhëzim të veçantë. nga Administrata Fiskale.dhjetor të vitit të parë. Nga kjo rrjedh që amortizimi i makinerisë nuk do të zbatohet më për 10 vjet por për një periudhë prej 11 vjetësh. 130 .

pra 150000.Plani i Amortizimit Linear Viti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Vlera në fillim të ushtrimit 150000 142500 127500 112500 97500 82500 67500 52500 37500 22500 7500 Amortizimi Vjetor 7500 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 15000 7500 Amortizimi i Akumuluar 7500 22500 37500 52500 67500 82500 97500 112500 127500 142500 150000 Vlera në fund të ushtrimit 142500 127500 112500 97500 82500 67500 52500 37500 22500 7500 0 Sqarime: o Vlera kontabël në fillim të ushtrimit është e barabartë me vlerën e regjistrimit të AA. me përjashtim të vitit të parë dhe të fundit. sa është jetëgjatësia. o Vlera kontabël neto në fund të viteve të përdorimit. o Në fund të periudhës të përdorimit. AA amortizohet gjithsej me një vlerë të barabartë me vlerën e regjistrimit (150000). o Amortizimi Vjetor është i njëjtë çdo vit. gjatë të cilave ndërmarrja aplikon amortizimin. sipas planit të amortizimit të makinerisë. b) Regjistrimi i amortizimit vitin e parë Në fund të vitit të parë ushtrimor “IMB”. duhet të regjistrojë në llogaritë e saj shkrimin që vijon: 131 . nga fakti i fillimit të amortizimit në mes të vitit dhe jo që në fillim të tij. në rastin tonë 15000 – 7500 = 7500. o Amortizimi vjetor në vitin e fundit është i barabartë me vlerën e amortizimit vjetor normal minus amortizimin vjetor të vitit të parë. është zero. o Tabela e planit të amortizimit përmban 11 vjet dhe jo 10.

. 121) si dhe amortizimi i akumuluar i aktivit afatgjatë (llog. 28).. 681 – kredi llog.). prandaj me këtë vlerë është debituar llogaria e shpenzimeve 6813 “Shpenzim amortizimi për AAM” dhe është kredituar kundërpartia e saj llogaria 2813 “Amortizim i akumuluar për makineri. b) bilancin e ndërmarrjes. sepse ndryshon rezultati i ushtrimit (llog. Emërtimi Vlefta 78500 701 Shitje produkt i gatshëm Total 78500 Total 78500 82 Në të njëjtën mënyrë: Dmth sipas të njëjtës skemë (debi llog. sepse ka lëvizje në një llogari të klasës 6.Regjistrimi në ditar: Ref X+ 5 Datë Dok Justifikues Lloj FA Nr Datë Përshkrimi i veprimit Shpenzim për amortizim makinerie Amortizim i akumuluar për makinerinë Totali Llogaria 6813 2813 Vlefta Debi 7500 7500 7500 7500 Kredi Sqarime: o Vlera e amortizimit sipas planit për vitin e parë rezulton 7500 lekë.. si amortizimi në vitin e parë..” o Në të njëjtën mënyrë82. c) Efekti mbi situatën pasurore të ndërmarrjes Regjistrimi i këtij veprimi do të ketë efekte mbi: a) llogarinë e rezultatit. 601 604 641 6811 Të Ardhura Vlefta 50000 10000 7500 7500 3500 Emërtimi Blerje lëndësh të para Blerje energji elektrike Pagat Shpenzim për amortizim Fitimi Llog. 28. 132 . kontabilizohen edhe amortizimet në vitet e tjera. Llogaria e Rezultatit Shpenzime Llog. vetëm se vlera mund të jetë e ndryshme.

o Amortizimi i paraqitur në kredi të llogarisë 2813 paraqitet në anën e aktivit në kllapa (7500) që do të thotë se duhet zbritur (marrë me minus). Paraqitja e bilancit nxjerr në pah tani zhvlerësimin e aktivit afatgjatë meqenëse vlera neto e makinerisë del me 142500 (= 150000 – 7500). o Totali i bilancit83 të ndërmarrjes del i ulur me një vleftë të njëjtë me vleftën amortizimit vjetor të regjistruar për makinerinë (pra 7500 lekë). 133 . o Totali i pasivit të bilancit është i barabartë me totalin e aktivit neto të bilancit (pra 403500).Bilanci Aktivi 213 Makineri 2813 Amortizim makinerie (-) 411 Klient 512 Bankë 150000 (7500) 18500 242500 101 Kapitali 120 Rezultati 164 Hua 401 Furnitor Pasivi 100000 3500 250000 50000 Total i Aktivit 403500 Total i Pasivit 403500 Konstatime: o Regjistrimi i një shpenzimi shtesë në llogaritë e ndërmarrjes sjell zvogëlimin e fitimit nga 11000 lekë. Përveç paraqitjes së mësipërme përdoret edhe një formë tjetër e paraqitjes së bilancit: Bilanci Aktivi Llogaria Nr 213 411 512 Pasivi Amort. 7500 0 0 Emërtim Makineri Klient Banka Vlera Bruto 150000 18500 242500 Vlera Neto 142500 18500 242500 Llogaria Nr 101 120 164 401 Emërtimi Kapital Rezultat Hua furnitor Vlefta 100000 3500 250000 50000 Total Aktiv 411000 7500 403500 Total Pasiv 403500 83 Tatali i bilancit: “Totali i Aktivit” të bilancit është gjithnjë i barabartë me “Totalin e Pasivit” të bilancit. në 3500 lekë. që ishte para regjistrimit të amortizimit. Këto quhen me një emër të përbashkët “Totali i bilancit”.

5 % Amort.0 103882. praktikisht. me të njëjtat vlera të parametrave: Vlefta kontabël: 150000 Përqindja e amortizimit: 10 % Thelbi i ndryshimit të kësaj metode konsiston në faktin se.2 36221.3 84144. merret në konsideratë koha e përdorimit.4 29339.0 6815.0 46117. Ndryshimi fillon pas vitit të parë e konkretisht: Plani i Amortizimit me Vlerë të Mbetur Viti 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Vlera në fillim të ushtrimit 150000.0 142500.4 8414.2 74269.8 65855.9 Amortizimi i Akumuluar 7500 21750.5 93494.4 49686.9 2933. kështu që amortizimi vjetor për vitin e parë rezulton i njëjtë me të dyja metodat.5 26405.0 12825.8 75730. 10% /2 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 10% Amortizimi Vjetor 7500 14250.3 61341.0 34575.7 44718.4 94792.6 3622.6 100313.7 88658.0 103882.6 32599.2 36221. ndërsa.0 128250. përqindja e amortizimit nuk aplikohet mbi vlerën fillestare të blerjes së AA. (në rastin tonë vitin e parë AA përdoret vetëm gjysmë viti).5 10388.7 6134.5 123594.3 9349.0 115425.2 3259.0 11542.5 93494.0 115425.6 55207.8 113778. por mbi vlerën e mbetur të saj në fillim të periudhës ushtrimore (vitit ushtrimor).5 7573. amortizimi ndalon se përllogarituri kur AA del (jashtë përdorimit ose shitet).2 5520.3 68157. Me këtë metodë.8 4024.0 109753.6 120660.0 40246. Edhe me këtë metodë.0 128250.8 75730.6 55207.3 68157. me metodën e vlerës së mbetur.5 Vlera në fund të ushtrimit 142500.7 4968. teorikisht. AA mund të përdoret për një pafundësi vitesh.6 32599. Rasti i amortizimit me vlerë të mbetur a) Përcaktimi i tabelës së amortizimit Le të llogarisim tani amortizimin e së njëjtës makineri.4 49686.7 81842.4 29339.0 40246.7 44718.5 134 . vitin e parë.5 56505.2.3 105282.7 4471.3 61341.4 117400.3 84144.

5) që nuk është e barabartë me vlerën e regjistrimit (150000) dhe vlera kontabël neto nuk është zero si në rastin e amortizimit linear. deri para daljes jashtë përdorimit. 135 . Edhe këtu merret në konsideratë koha e përdorimit. AA amorizohet gjithsej me një vleftë (123594. por vlera e amortizimit vjetor nuk është e njëjtë sepse ajo aplikohet mbi vlerën e mbetur që zvogëlohet nga viti në vit. Kështu që. ndërsa në vitet që pasojnë amortizimi vjetor me vlerë të mbetur bëhet gjithnjë e më i vogël në krahasim me amortizimin vjetor linear.5 = 7500) o Në shembullin e mësipërm amortizimi është ndërprerë sepse është supozuar se AA del jashtë përdorimit në vitin 17. o Vitin e parë amortizimi është i njëjtë si te metoda lineare. në vitin e fundit të përdorimit. Shënim: Regjistrimi i amortizimit për vitin e parë dhe ndikimi mbi gjendjen pasurore të ndërmarrjes janë të njëjta si në rastin e amortizimit linear.Sqarime: o Përqindja e amortizimit linear është e njëjtë 10% për çdo vit. (Pra: 150000 x 10% x 0.

136 . daljet e AA që i janë nënshtruar amortizimit dallohen nga daljet e atyre që nuk i janë nënshtruar amortizimit. Në regjistrimin e veprimeve të daljeve duhen marrë parasysh tri elemente: Çmimi i daljes së AA pa taksa TVSH-ja Vlera kontabël e AA së bërë dalje (vlera pa taksa e blerjes). këto veprime dalje. gjithashtu. ndikimi e këtyre veprimeve të veçanta në llogarinë e rezultatit. ndërsa të ardhurat nga shitja (nëse ka) paraqiten në një llogari të grupit 75 “Të ardhura të tjera “. efektin e kësaj dalje mbi llogarinë e rezultatit. që ndodh shpesh. nuk është i ngjashëm me një veprim të zakonshëm të daljes nga magazina të mallrave apo produkteve të ndërmarrjes.10. Në aspektin kontabël. Dalja e AA nga inventari sjell zvogëlim të pasurisë (klasa 2). ii. duhen konstatuar. i. Ajo mund ta shesë një AA. DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA Gjatë veprimtarisë së saj ndodh që ndërmarrja në përgjithësi të humbasë zotërimin mbi një element të pasurisë së saj. ta nxjerrë atë jashtë përdorimit për ta zëvendësuar ose nëse nuk i duhet më. Në aspektin kontabël. meqenëse sjellin ndryshime në pasurinë e ndërmarrjes. përfshirjen e amortizimeve eventuale në vlerën e AA të dalë. Regjistrimi në Ditar Veprimi në ditar ndahet në dy pjesë: a) regjistrohet e ardhura nga shitja e AA. në aspektin kontabël. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA Regjistrimi i daljeve të aktiveve afatgjata (AA) përmban: daljen (fizike) nga inventari i pasurisë së ndërmarrjes. të ardhurat eventuale të shitjes. Veprimi i daljes së AA. Duhet evidentuar. për vetë ecurinë normale të ndërmarrjes.

Ndërmarrja duhet ta llogarisë amortizimin deri ditën e fundit kur AA është pjesë e pasurisë 84 Dmth dalja nga inventari i ndërmarrjes. konsiderohet si një shpenzim i ndërmarrjes. b Regjistrimi i daljes së AA nga inventari Veprimi i dytë paraqet daljen (heqjen) e vlerës së AA nga inventari. Kjo heqje. në aspektin kontabël. Regjistrimi zakonisht i referohet Fletë Daljes nga magazina apo Proces Verbalit përkatës të daljes jashtë përdorimit. gjë që do të thotë se kontabilizimi në pasurinë e ndërmarrjes të AA duhet bërë. Regjistrimi në Ditar Ref X+6 Datë Dok Justifikues Lloj FS Nr Datë Përshkrimi i veprimit Të Ardhura nga shitja e AA TVSH e mbledhshme Llogaria Bankare derdhur nga Klienti X Totali Llogaria 752 4457 512 Vlefta Debi Kredi 140000 28000 168000 168000 168000 Sqarim: o Regjistrimi i të ardhurave nga shitja e AA ngjan me shitjen e mallit. gjë që përgjithësisht i referohet faturës së shitjes. Për ilustrim është supozuar që AA shitet 168000 lekë me TVSH me arkëtim direkt. Dalja duhet të marrë parasysh faktin që ndërmarrja ka aplikuar amortizime mbi AA që del.b) regjistrohet dalja e AA nga pasuria e ndërmarrjes84. a Regjistrimi i të ardhurës nga shitja e AA Veprimi i parë i regjistrimit të të ardhurës kryhet vetëm nëse kemi shitje (dmth të ardhura nga dalja e AA). vetëm se ndryshon llogaria e të ardhurave nga 705 në 752. 137 . jo me vlerën e blerjes. Ky veprim trajtohet në mënyrë të ngjashme me Shitjet. por me vlerën e saj kontabël neto.

së saj. Pra është e nevojshme të bëhet regjistrimi për amortizim shtesë, midis datës së amortizimit të kryer dhe datës së daljes së AA nga pasuria e ndërmarrjes. Duke ia shtuar këtë amortizim shtesë, amortizimit të akumuluar ekzistues dhe duke ja zbritur këtë vlerës së blerjes, përcaktohet vlera kontabël neto e AA në ditën e daljes së saj nga pasuria e ndërmarrjes. Në hapin tjetër regjistrohet vetë dalja e AA nga inventari. Në regjistrimin, e kësaj dalje ndërmarrja merr parasysh tërësinë e amortizimeve të kaluara të AA (dmth gjithë amortizimin e akumuluar që i përket atij AA). Veprimi prek këto tri llogari: 1) Inventari i AA (llogaritë e grupit 20 - 26) 2) Amortizimi i akumuluar i AA (llogaritë e grupit 28) 3) Vlera kontabël e AA (llogaritë 652, 662). Le të supozojmë se makinerinë e shitëm në mes të vitit të dytë (1 korrik 2007). Në vitin e parë e kemi amortizuar (ref 1) me 7500 lekë (gjysmë viti). Meqë ai del në mes të vitit të dytë duhet të llogarisim amortizimin shtesë deri në datën e daljes të AA që është 7125 lekë ( =14250/2) sipas planit të amortizimit me vlerë të mbetur.

Regjistrimi në Ditar
Ref
2

Datë

Dok Justifikues Lloj
FS

Nr

Datë

Përshkrimi i veprimit
Të Ardhura nga shitja e AA TVSH e mbledhshme Llogaria Bankare derdhur nga Klienti X

Llogaria
752 4457 512 2815 6811 215 2815 652

Vlefta Debi Kredi
140000 28000 168000 7125 7125 150000 14625 135375 325125 325125

3 4

FA FD

Kompletim i Amortizimit deri në dalje së AA Shpenzim amortizimi Çregjistrimi nga inventari i AA Amortizimi i akumuluar i AA Vlera kontabël e AA të shitura Totali

Sqarime:
o Në regjistrimin e mësipërm me ngjyrë gri (ref 2) është paraqitur veprimi i parë, regjistrimi i shitjes që bazohet në faturën e shitjes.
138

o Në regjistrimin e dytë (ref 3) është paraqitur amortizimi shtesë deri në dalje të AAM 7125 lekë (që bazohet me Fletë Amortizimi). o Në regjistrimin e tretë (ref 4) bëhet dalja (heqja) nga inventari, duke debituar llogarinë e inventarit 215 me vlerën fillestare 150000 (kosto e blerjes); kredituar llogarinë 2815 me vlerën e amotizimit të akumuluar gjithsej deri në datën e daljes 14625 (= 7500 + 7125) lekë. o Diferenca mes vlerës fillestare dhe amortizimit të akumuluar 135375 (= 150000 – 14625) lekë, që përbën vlerën kontabël të makinerisë dhe përfaqëson shpenzimin nga dalja, regjistrohet në debi të llogarisë 652.

c Ndikimi në Pasurinë e Ndërmarrjes
Nga këto regjistrime rrjedh se nga dalja e AA, efektet janë edhe në llogaritë e Bilancit edhe në llogaritë e rezultatit.

Përsa i takon bilancit:
Dalja e AA pasqyrohet si zvogëlim me vlerë sa diferenca e vlerës së hyrjes minus vlerën e amortizimit të tij (që të dyja janë llogari e klasës 2) dhe nga rritja e llogarisë së likuiditeteve me vlerën e shitjes së tij (llogari e klasës 5).

Përsa i takon llogarisë rezultat:
Veprimi i daljes do të varet nga vleftat e regjistruara në llogaritë 752 (të ardhurat nga shitja e AA) dhe 652 (vlefta kontabël e AA të dala). Nëse të ardhurat pa taksa (në llogarinë 752) janë më të mëdha se vlera kontabël neto e AA (në llogarinë 652), atëherë ndërmarrja do të ketë fitim nga shitja e tij. Në të kundërt, nëse të ardhurat e daljes së AA pa taksat janë më të vogla se vlefta kontabël neto e regjistrimit të AA, atëherë ndërmarrja do ketë humbje nga kjo shitje (apo dalje).

139

PJESA E DYTË
N J O H U R I PËR ANAL I Z ËN F I NANCI ARE

analiza financiare synon. gjithashtu. Analiza e llogarisë së rezultatit2 të ndërmarrjes. 1 Diagnostike – term i huajtur nga mjekësia. Kjo përqasje bëhet në dy këndvështrime: Vlerësohet mundësia e ndërmarrjes për të shlyer borxhet në afat Matet kapacieteti i ndërmarjes për të realizuar fitime në varësi të burimeve njerëzore dhe financiare që përdoren në operacionet e biznesit. HYRJE Analiza financiare ka për qëllim të studiojë pikat e forta dhe të dobëta të një ndërmarrjeje duke u mbështetur në elemente të ndryshme të natyrës kontabël dhe financiare. Studimi ndjek tri etapa të njëpasnjëshme: i. që përmirësojnë gjendjen e saj në të ardhmen. analiza financiare mbështetet në analizën e gjendjes së kaluar të një ndërmarrjeje. Analiza e elementeve përfaqësues të ndërmarrjes. Analiza mbështetet mbi disa kritere të pranuara si të afta për të gjykuar për gjendjen financiare të ndërmarrjes. 142 . duke vlerësuar nevojat për financime të reja që lindin nga një strategji zgjerimi. ii. që mundëson vlerësimin paraprak të nevojave për financim në të ardhmen të ndërmarrjes (bilanci dhe llogaritë e rezultatit parashikues dhe plani i financimit të investimeve në të ardhmen). përdoret në kuptimin e analizimit të gjendjes për të njohur saktë “shëndetin” e ndërmarrjes. për të matur kapacitetin e saj.I. Analiza dinamike. për të përcaktuar masat. duke u nisur nga përpunimi i dokumenteve të ndryshme. analiza financiare mbështetet në tri elemente: o o o Vlerësimi i situatës aktuale të një ndërmarrjeje duke u nisur nga studimi i bilancit të saj. që paraqitet në formën e “Pasqyrës së të Ardhurave dhe Shpenzimeve (PASH)”. iii. Përpunimi i masave që duhen marrë për të përmirësuar gjendjen e ndërmarrjes në të ardhmen. Përcaktimi i një diagnostike1 të gjendjes së tanishme të ndërmarrjes. për të gjeneruar burime financiare nga veprimtaria e saj. si fotografi e pasurisë së ndërmarrjes në një çast të dhënë. Për rrjedhim. Pra. 2 Llogaria e rezultatit – quhet dhe “llogaria e fitim/humbje” ose llogaria e të ardhurave dhe shpenzimeve. të vlerësojë prirjen e veprimtarisë. Për të ardhmen.

154 Fitimi i Shfrytëzimit ............ I ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT 1 2 3 4 5 6 7 PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE Treguesit e Ndërmjetem të Menaxhimit .... evidentohen prej saj treguesit kryesorë të menaxhimit................ 156 Fitimi i Ushtrimit .... llogaritja dhe interpretimi i tyre...... 161 KAPITULLI I Analiza e llogarisë së rezultatit ......... 149 Koncepti i Vlerës së Shtuar ...... treguesit e tij.............Kapitulli I Analizohet “Llogaria e Rezultatit”.... për të cilët jepet kuptimi dhe mënyra e llogaritjes së tyre.......... 158 Matja e Rentabilitetit . Tregohet ç’është rentabiliteti........ 152 Teprica Bruto e Shfrytëzimit... 144 Produkti i Ndërmarrjes ..............................

duhen analizuar faktorët që janë në origjinë të përcaktimit të llogarisë së rezultatit. 3 Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit – quhen dhe Treguesit e Ndërmjetëm të Drejtimit. 144 . c) Aktiviteti i jashtëzakonshëm përmban të ardhura dhe shpenzime të lidhura me elemente të pavarura nga ndërmarrja dhe që shkaktohen nga situata të jashtëzakonshme (jo të vazhdueshme apo të paparashikuara). b) Aktiviteti financiar përmban të ardhura dhe shpenzime që janë të lidhur me politikën e investimeve apo me politikën e financimit të ndërmarrjes. analizën e elementeve që kanë ndikuar në arritjen e këtij rezultati.I. duke i ndarë ata sipas aktiviteteve: a) Aktiviteti i shfrytëzimit përmban të ardhura dhe shpenzime që janë drejtpërdrejt të lidhur me funksionin e aktivitetit të ndërmarrjes. Kjo analizë e llogarisë së rezultatit fillon me “Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit”3 (TNM) që do të analizojmë në vijim. Ajo llogarit tërësinë e të ardhurave dhe shpenzimeve të regjistruara nga ndërmarrja gjatë kësaj periudhe dhe nëpërmjet diferencës së tyre përcakton rezultatin e ndërmarrjes: “Rezultat ndërmarrje” = “Total të ardhura” – “Total shpenzime” Analiza e thjeshtë e llogarisë së rezultatit nuk mundëson përcaktimin e një diagnostike të saktë të gjendjes së ndërmarrjes sepse ajo nuk mjafton për identifikimin. ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT Llogaria e rezultatit mundëson matjen e kapacitetit të një ndërmarrjeje për të realizuar fitime gjatë një intervali të caktuar kohe. Për të bërë një diagnostikë të përshtatshme.

sqarohet në vijim (2. llogaritet si shumë e “Prodhimit të shitur“ me “Prodhimin e magazinuar“ dhe me “Prodhimin e aktiveve afatgjata“ (dmth.1. llogaritet nga diferenca midis “Të ardhurave nga shitjet e mallrave“ me “Koston e blerjes së tyre“. Marzhi Tregtar (MT) Marzhi Tregtar (MT) është treguesi që mat efektin tregtar të menaxhimit të ndërmarrjes. (i) MT = AMS – KM Ku: MT = Marzhi Tregtar AMS = të Ardhurat nga Mallrat e Shitura KM = Kosto e blerjes së Mallrave të shitura ii. i. (ii) PU = APS ± APM + APA Ku: PU = Prodhim i Ushtrimit APS = të Ardhura nga Prodhimi i Shitur 4 Prodhimi i Ushtrimit – është shkurtim i emërtimit “Prodhimi i ndërmarrjes gjatë vitit ushtrimor”.) 145 . Prodhimi i Ndërmarrjes. Prodhimi i Ushtrimit4 (PU) Është treguesi që evidenton nivelin e prodhimit të ndërmarrjes. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM) Treguesit e Ndërmjetëm të Menaxhimit (TNM) përbëjnë shkallën e parë të zbërthimit të llogarisë së rezultatit të ndërmarrjes drejt një diagnostikimi financiar analitik. si aktiv afatgjatë). t’i komentojmë ata. prodhimin e mbajtur nga ndërmarrja për ta përdorur për nevojat e veta. Le ti rendisim TNM të shprehur në mënyre skematike dhe pas kësaj.

Ajo llogaritet si diferencë ndërmjet “Prodhimit të ushtrimit“ me “Konsumin e prodhimit“ (blerjet për lëndë. Shteti për Tatime. taksat dhe të ngjashme“ si dhe “Shpenzimet për personelin“: (iv) TB = VS + AG – SST . gjendje që. Vlera e Shtuar (VS) VS shpreh kontributin e ndërmarrjes në shtimin e produktit shoqëror nëpërmjet prodhimit apo fitimit.SP Ku: TB = Teprica Bruto e shfrytëzimit AG = Të Ardhura nga Grandet dhe Subvencione të Shfrytëzimit SST = Shpenzime. do të sillte të ardhura. 6 Teprica Bruto – quhet dhe “Marzhi Bruto” ose “Rezultati i veprimtarisë kryesore” por nuk duhet ngatëruar me “Rezultatin e Shfrytëzimit” 146 . (iii) VS = MT + PU – KP Ku: VS = Vlera e Shtuar e Ndërmarrjes MT = Marzhi Tregtar KP = Konsumi i Prodhimit e të tjera me prejadhje nga të Tretët iv. materiale. shërbime e të tjera të bëra gjatë ushtrimit me prejardhje nga të tretët. nëse shitet. taksa e të ngjashme SP = Shpenzime për Personelin 5 (të Ardhura) – është vënë në kllapa sepse në fakt është ndryshimi i gjendjes në magazinë të prodhimit. si dhe duke i shtuar kësaj diference “Marzhit tregtar“ (si përfaqësues i “prodhimit“ të veprimtarisë tregtare).APM = (të Ardhura)5 nga Prodhimi i Magazinuar APA = (të Ardhura) nga Prodhimi i Aktiveve Afatgjata iii. Teprica Bruto6 (TB) Teprica bruto e aktivitetit të shfrytëzimit (TB) llogaritet si shumë e “Vlerës së Shtuar“ me “Grandet dhe subvencionet për Shrytëzim“ nga e cila zbriten: “Tatimet. për nevoja të prodhimit).

ku vetë rezultati financiar llogaritet si diferencë e “të ardhurave financiare“ me “shpenzimet financiare“: (vi) FpT = FSh + FF Ku: FpT = Rezultati (Fitimi) përpara Tatimit FF = Rezultati (Fitimi) Financiar = të Ardhura Financiare – Shpenzime Financiare (FF = AF – SF) vii. Rezultati Përpara Tatimit (FpT) Rezultati para tatimit quhet dhe “Fitimi para Tatimit“ (FpT). Rezultati i Shfrytëzimit (FSh) Rezultati i aktivitetit të shfrytëzimit quhet dhe “Fitimi i Shfrytëzimit“ (FSh) dhe llogaritet si shumë e “Tepricës bruto të shfrytëzimit me “Rimarrjet mbi provizionet e shfrytëzimit“ dhe me “të Ardhura të tjera të shfrytëzimit“. si dhe duke i zbritur kësaj shume “Shpenzimet për amortizimet dhe provizionet“.v. Rezultati i Ushtrimit (FU) Rezultati i ushtrimit quhet dhe “Fitimi i Ushtrimit“ (FU) dhe llogaritet si shumë e “Rezultatit përpara tatimeve“ me “Rezultatin e jashtëzakonshëm“ (të ardhurat e jashtëzakonshme – shpenzimet e jashtëzakonshme) duke i zbritur kësaj shume “Tatimin mbi fitimin“: 7 Rezultati Financiar quhet rëndomtë “Fitimi Financiar” (FF). 147 . llogaritet si shumë e “Fitimit të shfrytëzimit“ me “Rezultatin financiar“7. si dhe “Shpenzimet e tjera të shfrytëzimit“ : (v) FSh = TB + ARP + AT – SAS – STS Ku: FSh = Rezultati (Fitimi) i Shfrytëzimit ARP = Të Ardhura nga Rimarrje mbi Provizionet e shfrytëzimit AT = të Ardhura të Tjera të Shfrytëzimit SAS = Shpenzime për Amortizimet dhe Provizionet e Shfrytëzimit STS = Shpenzime të Tjera (të ndryshme) të Shfrytëzimit vi.

faktorët që lidhen me politikën financiare të ndërmarrjes (rezultati financiar).TF Ku: FU = Rezultati (Fitimi) i Ushtrimit FpT = Rezultati (Fitimi) përpara Tatimit FJ = Rezultati (Fitimi) i Jashtëzakonshëm = të Ardhura të Jashtëzakonshme – Shpenzime të Jashtëzakonshme (FJ = AJ – SJ) TF = Tatimi mbi Fitimin e tjera si këto Treguesit e ndërmjetëm të menaxhimit (TNM) mundësojnë zbërthimin e llogarisë së rezultatit.(vii) FU = FpT + FJ . si dhe nga faktorët që nuk varen nga menaxhimi i ndërmarrjes e që shkaktohen nga situata të jashtëzakonshme (rezultat i jashtëzakonshëm). duke veçuar: faktorët që lidhen drejtpërdrejt me shfrytëzimin e aktivitetit të ndërmarrjes. Le të ndalemi më tej në komentimin e tyre. 148 .

2. PRODUKTI8 I NDËRMARRJES
Llogaria e rezultatit analizohet në varësi të llojit të veprimtarisë së ndërmarrjes. Veprimtaritë e ndërmarrjeve dhe produktet e tyre janë të shumëllojta; në kontabilitet ato grupohen në: a) Prodhuese – që kanë veprimtari transformimi ose përpunimi të mirash ose shërbimesh (prodhim, ndërtim, shërbim); b) Tregtare – që nuk kanë veprimtari transformimi (tregti).

i. Prodhimi i Ushtrimit (PU)
Koncepti i Prodhimit rezervohet për ndërmarrjet prodhuese (prodhim, ndërtim dhe shërbim). Prodhimi i ushtrimit si Tregues i Ndërmjetëm i Menaxhimit (TNM) llogaritet nga formula : (ii) PU = APS ± APM + APA Komponentët e tij vlerësohen si vijon: APS = (Prodhimi i shitur) = (Sasia e shitur) x (çmimi i shitjes). Ky komponent pasqyrohet në llogaritë 70, por pa llogarinë 705. APM = Prodhimi i magazinuar (domethënë i pashitur); vlerësohet me koston e prodhimit. Ky komponent me standardet e reja9 duhet të pasqyrohet në llogarinë 60 me minus (në Kredi) si pakësim i shpenzimit. Ky komponent pasqyrohet në llogarinë 72. Nëse i referohemi planit të llogarive, “Prodhimi i Ushtrimit“ është sa shuma e llogarive 70 (pa 705); 71 dhe 72.

8 Produkti – përdoret në kuptimin e gjerë të tij “produkt shoqëror/ekonomik”. 9 Në standardet e mëparshme prodhimi konsiderohej e ardhur dhe pasqyrohej në llogarinë 71 “Ndryshim i gjendjes së prodhimit”.

149

ii. Marzhi Tregtar (MT)
Në ndërmarrjet tregtare, veprimtaria vlerësohet nisur nga marzhi tregtar10 i realizuar. Ky tregues llogaritet dhe për ndërmarrjet që kanë aktivitet të përzier prodhim e tregti. Ku: Marzhi Tregtar (i) MT = AMS – KM Komponentët e tij vlerësohen si vijon: AMS = Të ardhurat nga mallrat e shitura = (Sasi) x (çmimi i shitjes). Ky komponent pasqyrohet në llogaritë 705. KM = Kostua e blerjes së mallrave të shitura = (Blerje e mallrave) + (Shpenzimet dytësore të blerjes). Ose KM = SBM + SDM
Ku : SBM = Shpenzime për Blerjen e Mallrave (sipas çmimit të blerjes së mallrave). Këto shpenzime pasqyrohen në llogarinë 605. SDM = Shpenzimet Dytësore të blerjes së Mallrave (transport, siguracion malli etj.) Këto shpenzime pasqyrohen në disa nga llogaritë e grupit 61 e 62 (për shembull 627 “Transport...“; 616 “Sigurim malli“; ...) Me këtë detajim: MT = AMS – (SBM + SDM)

Marzhi tregtar është treguesi më i përshtatshëm në rastin e ndërmarrjeve tregtare.

iii. Analiza e Marzhit Tregtar
Për të gjykuar mbi vlerën e Marzhit Tregtar llogariten dy raporte të rëndësishme: i ) Raporti i Marzhit = (Marzh Tregtar) / (Çmim blerje pa taksa) ii) Raporti i Markës = (Marzh Tregtar) / (Çmim shitje pa taksa) Këta treguesa matin kapacitetin e ndërmarrjes tregtare, për të realizuar fitim nga rishitja e mallrave. Sa më të mëdhenj të jenë këto dy raporte, aq më fuqi negociuese ka ndërmarrja me furnitorët ose klientët e saj.

10 “Marzhi Tregtar” është “Prodhimi” për aktivitetin tregtar të ndërmarrjes.

150

“Raporti i Marzhit“ dhe “Raporti i Markës“ janë treguesa relativë, për krahasimin midis ndërmarrjeve të të njëjtit sektor veprimtarie. Kështu, një ndërmarrje që ka një raport marzhi më të lartë se konkurrentët e vet mund të fillojë një betejë çmimesh sepse konkurrentët nuk mund ta ndjekin këtë strategji pa pësuar humbje. Prodhimi i Ushtrimit (PU) dhe Marzhi Tregtar (MT) përbëjnë nivelin e parë të TNM.

151

3. KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS)
Vlera e Shtuar (VS) përbën një nivel të dytë të treguesve ndërmjetës të menaxhimit (TNM).

i. Llogaritja e Vlerës së Shtuar
Vlera e shtuar llogaritet duke hequr nga të ardhurat e funksionimit totalin e konsumimeve të ndërmjetme të furnizuara nga të tretët. Nëse do t’i gruponim të gjitha të ardhurat së bashku si “Të Ardhura të Funksionimit“ (AF) dhe nëse do të bashkonim dhe shpenzimet e blerjeve (SB) të mallrave me ato të lëndëve të para, materiale, shërbimeve etj. si dhe të bashkonim shpenzimet dytësore (SD) të mallrave dhe të prodhimit atëherë: Vlera e Shtuar llogaritet : VS = AF – SB - SD Ku komponentët e VS vlerësohen si vijon: AF = Të Ardhurat e Funksionimit. Pasqyrohen në llogaritë 70; 71; 72. SB = Shpenzimet për blerjet e mallrave, furnizimeve, të studimeve, punimeve dhe shërbimeve (vlefta neto pas uljes, kthimit etj.). Pasqyrohen në llogaritë 60. SD = Shpenzimet dytësore të tjera. Pasqyrohen në llogaritë 61; 62. Si përfundim, në kontabilitet, Vlera e Shtuar është e barabartë me diferencën midis llogarive të të ardhurave 70; 71; 72 dhe llogarive të shpenzimeve 60; 61 dhe 62.

ii. Interpretimi Ekonomik
Prodhimi i shitur nuk përfaqëson të gjithë prodhimin e ndërmarjes, pasi një pjesë e tij lidhet me hyrjet /daljet nga magazina ose me prodhimin për vete; për këtë shërben treguesi i “Prodhimit të Ushtrimit (PU), i dhënë më sipër. Mirëpo PU nuk përfshin shpenzimet e bëra për prodhimin (lëndë të para, materiale ndihmëse etj.) që i nevojiten ndërmarrjes për të

152

153 . Pagesa e këtyre partnerëve bëhet në sajë të vlerës së shtuar që krijon ndërmarrja. Pikërisht kjo është arsyeja e ekzistencës së vetë veprimtarisë shfrytëzuese të ndërmarrjes. Vlera e Shtuar është tregues më real për ndërmarrjen se sa prodhimi i ushtrimit. Në fakt ndërmarrja është një strukturë e organizuar që ka si synim fundor prodhimin dhe shitjen e të mirave ose shërbimeve duke përdorur disa faktorë prodhimi (faktorin punë dhe faktorin kapital) dhe një numër partnerësh të jashtëm (prurësit e kapitaleve etj. TNM mundësojnë. që ajo gjeneron kur prodhon produktin fundor. të shikohet se si kjo VS u shpërndahet partnerëve të ndryshëm të ndërmarrjes.). Veprimtaria e ndërmarrjes konsiston në krijimin e vlerës së shtuar. meqenëse ajo mat pasurinë reale të krijuar nga ndërmarrja në sajë të veprimtarisë së saj prodhuese. në fund të fundit. ndaj për këtë shërben treguesi i “Vlerës së Shtuar“ (VS). Pikërisht në sajë të kësaj vlere të shtuar ndërmarrja do të jetë në gjendje të paguajë aktorët e ndryshëm që kontribuojnë në prodhim. Në këtë kuptim. Në këtë kuptim.realizuar produktin fundor.

që i shoqërohet pagës. Shteti. TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB) i. Shteti merr tatimet dhe taksat. që është faktor i domosdoshëm i produktit11 të saj. tregtia apo shërbimi janë produktet e aktivitetit shfrytëzues të ndërmarrjes.) Kontribuesit e jashtëm në kapital (Huadhënësit: Bankat …) që japin mjetet financiare të nevojshme (huatë afatgjata) për zhvillimin e saj. . me të cilat ai kryen shpenzimet publike. Huadhënësit: paguhen me interesat që marrin nga huatë e tyre. gjykatës.. i cili nuk ndërhyn direkt por ndikon në mënyra të ndryshme në produktin e ndërmarrjes (me ndërtimin e rrugëve. mbrojtjen e pronës private dhe sigurimin nëpërmjet policisë. Kontribuesit e brendshëm në kapital (Pronarët apo Aksionerët). Pronarët (Aksionerët) marin pjesën e tyre të dividentit në funksion të sasisë së aksioneve që kanë. gjithashtu. Personeli : merr direkt një pagë. Të tillë janë katër: o o Personeli i ndërmarrjes. që zotërojnë pjesë të ndërmarrjes (aksionet) dhe të cilëve ajo u jep pjesë fitimi proporcionale me kapitalin e tyre.. ndërtimi. o o Ndërmarrja e ruan. Ndarja e Vlerës së Shtuar Vlera e Shtuar. Secili prej këtyre partnerëve shpërblehet në një mënyrë të veçantë. një pjesë të Vlerës së Shtuar për të rritur mjetet e veta financiare. 154 . por përfiton gjithashtu nga ndërmarrja edhe një pjesë të sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore.4. 11 Produkti – Prodhimi. e lejon këtë të fundit të paguajë partnerët e ndërmarrjes. e krijuar nga ndërmarrja.

72. 62. as nga elementet e jashtëzakonshme që mund të ndikojnë në rezultatin e ndërmarrjes. as nga politika e amortizimit që ndjek ndërmarrja. Pra. tatime etj. Pasqyrohen në llogaritë 73. të ngjashme Pasqyrohen në llogaritë 63. 74 dhe llogarive të shpenzimeve 60. TB është një tregues i mirë i performancës industriale dhe tregtare të ndërmarrjes. 73. 64. Teprica Bruto (TB) Quhet Tepricë Bruto e shfrytëzimit (TB) ajo që i mbetet ndërmarrjes (nga VS) pas shlyerjes së detyrimeve të saj ndaj punonjësve dhe ndaj shtetit. SP = Shpenzimet për personelin Pasqyrohen në llogaritë 64. TB është ajo që i mbetet ndërmarrjes për të paguar kontribuesit në kapital (Huadhënësit dhe Aksionerët) dhe për t’u vetëfinancuar. 63. Me fjalë të tjera. Pra.ii. SST = Shpenzime shteti: taksa. 12 Llogaria 74 – aktualisht është lënë bosh. në kontabilitet. TB nuk varet. TB është një tregues që përdoret në krahasimin ndërmjet ndërmarrjeve dhe në llogaritjen e treguesve të tjerë të ecurisë së veprimtarisë shfrytëzuese (kryesore) të ndërmarrjes.SP Ku komponentët e TB vlerësohen si vijon: VS = Vlera e Shtuar AG = Të ardhurat nga grandet dhe subvencione të shfrytëzimit që jepen nga shteti. as nga politika financiare e ndërmarrjes (dhënie huaje apo rritje kapitali). iii. 71. 155 . Përkufizimi i Tepricës Bruto Teprica Bruto : TB = VS + AG – SST . 61. TB është diferenca (saldua) totale e llogarive të të ardhurave 70. 7412.

Koncepti i FSh Fitimi i Shfrytëzimit13 (FSh) mat performancën industriale dhe tregtare të ndërmarrjes pavarësisht nga mënyra e përfitimit të të ardhurave të shfrytëzimit. 156 . 13 Fitimi i shfytëzimit – quhet dhe “rezultati i shfytëzimit”. ii.. Me fjalë të tjera. si dhe shpenzimet e tjera që lidhen me shfrytëzimin. AT = Të Ardhura të Tjera të Shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë 75.. STS = Shpenzime të Tjera të Shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë 65. ky rezultat merr parasysh edhe të ardhurat nga faktorë të tjerë të shrytëzimit. (781). si: Kostoja e punëve të kontabilizuara më parë (pagesat e shpenzimet sociale). kemi: FSh = TB + ARP + AT – SAS – STS Ku komponentët e FSh vlerësohen si vijon: TB = Teprica Bruto ARP = (Të Ardhura) Rimarrje nga Provizionet e shfrytëzimit Pasqyrohen në llogaritë . SAS = Shpenzime për Amortizime dhe provizione (të Shfrytëzimit) Pasqyrohen në llogaritë 681. Përftohet në këtë mënyrë një tregues menaxhimi që mat kapacitetin që ndërmarrja të nxjerrë burime neto nga veprimtaria e saj dhe kjo pavarësisht nga kombinimi i faktorëve të aktivitetit të saj.5. Konsumi i kapitalit. Përcaktimi i FSh FSh përcaktohet duke u nisur nga Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB) Në formulën (v) për FSh. FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH) i. që vlerësohet nga amortizimet dhe provizionet. që jepet më sipër.

75. 781 Ky rezultat është një tregues i mirë i mbarëvajtjes së produktivitetit të një ndërmarrjeje dhe është më domethënës sesa vetë treguesi i fitimit të ushtrimit. 73. 71. 157 . 63. 74. 62. 61. 65. në aspektin kontabël Fitimi i Shfrytëzimit (FSh) është teprica totale e: o dhe o llogarive të shpenzimeve 60. 681 llogarive të të ardhurave 70. 64. 72. që merr parasysh edhe elemente që lidhen me faktorë të tjerë të politikës së financimit që ndjek ndërmarrja apo të jashtëzakonshëm.Pra.

Ky përbën një tregues shumë të rëndësishëm sepse tregon aftësinë e ndërmarrjes për të siguruar fitime nga veprimtaria e saj e shfrytëzimit. tregjeve të kapitalit) për kapitale. lëndësh të para. ajo duhet t’u drejtohet burimeve të jashtme (bankave. shitje produkte.). për të financuar nevojat e saj për kapitale. Një tepricë14 negative provon që ndërmarrja nuk ka një mënyrë menaxhimi të mirë sepse kostot e produktit të saj janë më të larta se të ardhurat e saj nga shitja e këtyre produkteve fundore. për të financuar. shërbime . Kjo sjellje kapitalesh nuk bëhet falas dhe sjell shpenzime për ndërmarrjen (pagesa interesash mbi huatë). që mundësojnë matjen e rezultatit të ndërmarrjes nga: a) aktiviteti i shfrytëzimit (menaxhimi rrjedhës). shpenzime personeli. b) Aktiviteti Financiar Në përgjithësi. për shembull. b) aktiviteti financiar (politika financiare). c) aktiviteti i jashtëzakonshëm.. 158 . mallra. 14 Tepricë = Gjendja e llogarisë = Diferenca: Kredi . investimet. lëndë të para..Debi = Saldo. FITIMI I USHTRIMIT (FU) i. nëse një ndërmarrje nuk disponon burime të brendshme të mjaftueshme. Fitimi i Shfrytëzimit (RS) është i barabartë me diferencën midis të ardhurave të shfrytëzimit (vlefta e shitjeve) dhe shpenzimeve të shfrytëzimit (blerje mallrash. sepse ai përbëhet nga veprimet që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë produktive të ndërmarrjes (blerje mallra. materiale. Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit Plani kontabël i përgjithshëm propozon zbërthimin e llogarisë rezultat në tre përbërës.6.. shërbime.. a) Aktiviteti i Shfrytëzimit Ky grup të ardhurash e shpenzimesh është më i rëndësishmi.).

Rezultati financiar i ndërmarrjes përftohet duke bërë diferencën midis shumës së llogarive të të ardhurave të grupit 76 me shumën e llogarive të shpenzimeve të grupit 66. Një tepricë negative nuk është pra gjë e keqe në vetvete për ndërmarrjen.SF Rezultati (Fitimi) financiar tregon efektin e politikës së saj të financimit. duhet të sjellë përmirësimin e llogarive të ndërmarrjes. (pagesat e interesave mbi huatë..) dhe shpenzimet financiare (SF). që prekin llogarinë e rezultatit të ndërmarrjes por.. më tej. FF = AF . në një moment të dhënë. Pra: FpT = FSh + FF c) Aktiviteti i Jashtëzakonshëm15 Rezultati i jashtëzakonshëm përfshin veprimet. sa më shumë një ndërmarrje merr hua. Zbërthimi i llogarisë së rezultatit sipas metodës së Treguesve të Ndërmjetëm të Menaxhimit e përcakton Fitimin Përpara Tatimeve (FpT) si shumën e Fitimit të Shfrytëzimit (FSh) me Rezultatin (Fitimin) Financiar (RF). përkundrazi.. Por një tepricë negative dëshmon. Ky rezultat është në përgjithësi negativ. pra e ul rezultatin e ndërmarrjes.). 15 Në paraqitjen e pasqyrave financiare sipas formateve anglo-saksone quhen “Të Ardhura/Shpenzime nga operacione jo të vazhdueshme”.sh. dëmshpërblimi nga përmbytjet. 159 .. që nuk varen drejtpërdrejt nga veprimtaria e saj prodhuese dhe që nuk përsëriten periodikisht në kohë (p.. (zbritjet financiare të mara nga furnitorët. gjë që. gjithashtu. përpjekjet për investime që bën ndërmarrja. Rezultati financiar (FF) përftohet nga diferenca midis të ardhurave financiare(AF).: shitja e një godine.. zbritjet e akorduara.). mbi llogaritë e një ndërmarrjeje. aq më të mëdha janë shpenzimet financiare.Për pasojë.

në një ushtrim të vetëm. Jashtëzakon. Financiare = (1 + 2) S. FJ = AJ . Rezultati (Fitimi) i jashtëzakonshëm (FJ) përftohet duke bërë diferencën midis të ardhurave të jashtëzakonshme (AJ) (llogarive të grupit 77) me shpenzimet e jashtëzakonshme (SJ) ( llogaritë e grupit 67). përftohet nga mbledhja e rezultatit të shfrytëzimit (FSh) me rezultatin financiar (FF) dhe me rezultatin e jashtëzakonshëm (FJ) si dhe zbritjen prej kësaj shume të tatimit mbi fitimin (TF). S. Tatim Fitimi Totali S Shpenzime (S) Teprica (A–S) Rezultat Shfrytëzimi Rezultat Financiar Rezultat para Tatimit Rezultat i Jashtëzak. FU = FSh + FF + FJ – STF Për të përcaktuar pra origjinën e rezultatit të ndërmarrjes. Rezultat Ushtrimi ASh – SSh = FSh AF – SF = FF FSh + FF = FpT AJ – SJ = FJ = STF FpT + FJ .STF = FU 160 .Ai mund të jetë pozitiv ose negativ dhe mund të prekë fort rezultatin neto të ndërmarrjes por pasoja e tij kufizohet. Financiare = (1 + 2) A. nga vetë natyra e tij. Jashtëzakon. duke u nisur nga veprimtaria e shfrytëzimit (fitimi i shfrytëzimit). që në kontabilitet quhet Fitim/Humbja e Ushtrimit (FU). Zbërthimi i llogarisë së rezultatit mund të përmblidhet: Llogaria e Rezultatit Të Ardhura (A) 1 2 3 4 5 6 Totali A A. S.SJ d) Rezultati i Ndërmarrjes Rezultati i ndërmarrjes. duhet fillimisht ta zbërthejmë atë në tre përbërës. Ky zbërthim na mundëson analizimin e aftësisë së ndërmarrjes për të realizuar fitime rregullisht (pavarësisht nga elementet e jashtëzakonshme). Shfrytëzimi A.

ndërtim. 18 Totali i Aktivit quhet dhe “Totali i Bilancit”. Vlera e Shtuar (VS): që mat pasurinë reale që krijon ndërmarrja nga veprimtaria e saj. blen mjete pune dhe nxjerr një fitim prej 10 mln lekë. që është në gjendje të sjellë ndërmarrja nga veprimtaria e saj. Fitimi i Shfrytëzimit (FSh): që mat aftësinë e ndërmarrjes për të përftuar rezultat vetëm nga veprimtaria e saj prodhuese17. 16 Rentabiliteti – quhet edhe “Kthim” (“Return”) sepse tregon se sa është kthimi i mjeteve të përdorura. Cila nga këto ndërmarrje e ka ecurinë më të mirë? Ndërmarrja B që e ka fitimin 1 mln lekë më shumë. a) Rezultati i ndërmarrjes mund të vlerësohet duke u nisur nga disa nivele: o o o Fitimi i Ushtrimit (FU): që mat aftësinë e ndërmarrjes për të dhënë rezultat pozitiv duke marë parasysh tërësinë e të ardhurave dhe shpenzimeve. por ka përdorur 11 herë më tepër mjete apo ndërmarrja A ? Pikërisht për një gjykim të tillë shërben Rentabiliteti. shërbim). MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT) Analiza e llogarisë së rezultatit mundëson matjen madhësisë së fitimit apo të humbjes. Mirëpo vetëm madhësia e fitimit (apo humbjes) nuk mjafton nëse duan të krahasojmë ecurinë e një ndërmarrjeje me ecurinë e një ndërmarrjeje tjetër. tregti.7. blen mjete pune dhe nxjerr një fitim 11 mln lekë. i. b) Mjetet që vë në përdorim ndërmarrja mund të maten në disa nivele: o Totali i Aktivit18 (TA): përfaqëson totalin e aktivit të bilancit. Koncepti i Rentabilitetit16 Rentabiliteti i ndërmarrjes është raporti midis (a) rezultatit që jep ndërmarrja (nga njëra anë) dhe (b) mjeteve që ajo përdor për të arritur këtë rezultat (nga ana tjetër). 17 Prodhuese – Këtu përdoret në kuptimin e gjerë të fjalës (prodhim. ndërmarrja B merr borxh 110 mln lekë. 161 . mat pasurinë totale të ndërmarrjes (bashkësinë e të mirave dhe të drejtave që përdor ndërmarrja për të prodhuar). Shembull: Ndërmarrja A merr borxh 10 mln lekë.

21 ROI Global quhet dhe “Rentabiliteti Global” ose “Rentabiliteti Ekonomik”. rezervat.në terminologjinë anglo-saksone quhet “Return of Investiment” (ROI). me kahasimin e tij me rentabilitetin e ndërmarrjeve konkurrente kryesore të saj. Një ndërmarrje mund të jetë rentabël. Kapitali i Vetë (KV): mat bashkësinë e burimeve të veta të kapitalit. subvencionet e investimit. Kontribut që përcaktohet në aktin e themelimit të ndërmarrjes dhe në rritjen e mëvonshme të tij (me shtimin e aksioneve). ky tregues mat rentabilitetin e 19 Kapitali Themeltar quhet dhe “Kapitali i Shoqërisë” ose “Kapitali Social”. Kapitali Themeltar19 (KT): përfaqëson tërësinë e kontributeve në para ose në natyrë që japin në avancë aksionerët (pronarët) e ndërmarrjes për të ushtruar veprimtarinë e saj. Llogaritja e rentabilitetit duhet të shoqërohet. ii.o o Kapitali i Përhershëm (KP): mat bashkësinë e gjithë aktiveve afatgjata (investimet kapitale) të kryera nga ndërmarrja. pjesa e rezultatit të ushtrimit që nuk ndahet si dividend. Matja e Rentabilitetit Ka disa madhësi të ndryshme që përdoren për llogaritjen e rentabilitetit të një ndërmarrjeje: a Rentabiliteti i Investimit (ROI)20 ROI është raporti i fitimit të realizuar ndaj investimit përkatës të bërë. Pra. 162 . o Vlerësimi i rentabilitetit të ndërmarrjes është pra një tregues për të matur mbarëvajtjen e ndërmarrjes në kuadrin e funksionit të saj prodhues. që përbëhet nga kapitali themeltar. të cilat përdoren nga ndërmarrja për të zhvilluar aktivitetin e saj. për ta realizuar atë. 20 Rentabiliteti i investimit . pra me konkurrentët e saj. Ka dy interpretime të këtij treguesi: o ROI Global21: në llogaritjen e tij si fitim merret fitimi i gjithë ushtrimit dhe si investim gjithë pasuria e ndërmarrjes (totali i aktivit). por ajo mund të mos përballojë garën me ndërmarrjet e tjera të sektorit.

Pra një hua e tillë nuk është me leverdi. (fitimet dhe humbjet me origjinë jo normale. si: o ROI Financiar22: në llogaritjen e këtij si fitim merret Fitimi i Shfrytëzimit (FSh).13%) do të paguahet nga vetë ndërmarrja (nga kapitali i vetë). tatimit mbi rezultatin ushtrimor për pjesën e mbulimit të humbjeve të vitit të mëparshëm). (si për shembull interesat e huave që merr ndërmarrja). të cilat të investuara në veprimtarinë e ndërmarrjes do të japin një ROI financiar 13% kjo do të thotë që diferenca prej 2% (15% . 22 ROI Financiar . nuk ndikohet nga transaksionet e jashtëzakonshme. 163 . ai plotësohet nga disa vlerësime më shprehëse. ndërsa si investim merret Kapitali i Përhershëm (KP) që përdor ndërmarrja. Rentabiliteti global është një tregues mjaft i përgjithshëm.tërësisë së aktiveve që përdor ndërmarrja dhe shprehet me raportin e Fitimit të Ushtrimit (FU) me Totalin e Aktivit (TA) ROIG = FU * 100 / TA Shënim: FU shumëzohet me 100 sepse rentabiliteti shprehet në përqindje.quhet dhe “Rentabiliteti Financiar” ose “Rentabiliteti i Kapitalit të investuar”. Vini re! Vlera e këtij treguesi nuk duhet të jetë më e ulët sesa interesi i huasë që jep banka. Shembull: Nëse një ndërmarrje merr para borxh me interes 15% . të jashtëzakonshme). ndaj dhe shprehet me raportin e tyre: ROIF = FSh * 100 / KP Ky raport shpreh më mirë efikasitetin e kapitalit të investuar në aktivitetin kryesor (që është aktiviteti shfrytëzues) sepse: nuk ndikohet nga shpenzimet financiare të ndërmarrjes. nuk ndikohet nga sistemi fiskal (për shembull.

26 Xhiro Totale = Shifra e Afarizmës. ku (FU/XT) = ROS . Koment: Ekziston një zbërthim i ROI = (FU/XT) x (XT/TA). e matur kjo e fundit me xhiron totale. Nga kjo del se ROI mund të rritet ose duke rritur ROS (duke rritur çmimet) ose duke rritur qarkullimin (duke rritur sasinë e shitjeve). 25 Rentabiliteti Tregtar . 23 Rentabiliteti i Kapitalit = Rentabiliteti i kapitalit vetiak quhet dhe Rentabiliteti Financiar. Ai përcaktohet nga raporti i Fitimit të Ushtrimit me Kapitalin e Vetë: ROE = FU * 100 / KV Shenim: Kur rentabiliteti i kapitalit të vetë është më i madh se rentabiliteti i investimit (ROE > ROI). c Rentabiliteti Tregtar (ROS)25 ROS merr parasysh vëllimin e veprimtarisë (Xhiron). Sikurse shihet.b Rentabiliteti i Kapitalit të Vetë23 (ROE) ROE merr parasysh kapitalet e investuara në ndërmarrje. Për këtë arsye. Ai përcaktohet nga raporti i Fitimit të Ushtrimit (FU) me Xhiron Totale (XT)26: RT = FU * 100 / XT Në këtë mënyrë përcaktohet dhe raporti i marzhit të ndërmarrjes që lejon të vlerësohet rezultati i ardhshëm i ndërmarrjes në funksion të ndryshimit të vëllimit të veprimtarisë. koncepti i rentabilitetit ndryshon sipas këndvështrimit që analizojmë.në terminologjinë anglo-saksone njihet si ROS (Return on Sales. 164 . që konsiston në faktin që merr para borxh për të investuar. është e dobishme të llogariten disa nga këto raporte për të pasur një pamje më të saktë të rentabilitetit të ndërmarrjes.Kthimi nga Shitjet). Në anglisht quhet ROE (Return on Equity) 24 Efekti i levës – është një strategji investimi. thuhet që ndërmarrja përfiton nga “efekti i levës”24. dmth sa herë xhirohen aktivet në vit. dhe XT/TA = Qarkullimi i aktiveve.

... fondi i zhvillimit....... 179 Nevojat për Fondin e Zhvillimit .......... 182 Reduktimi i Nevojave për Fond Zhvillimi... kuptimi i tij dhe jepen mënyrat për reduktimin e nevojave për fonde............ 167 Nevojat për Financime ..... etj.......... 174 Fondi i Zhvillimit .............. evidentohen prej tij treguesit më të përdorur.... 185 Mjetet Monetare ........... mjetet monetare........ Sqarohet bilanci funksional.........Kapitulli II Analizohet “Bilanci”.............. 171 Bilanci Funksional .. 188 KAPITULLI II Analiza e bilancit ..... nevojat për financime.... II 1 2 3 4 5 6 7 ANALIZA E BILANCIT PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE Leximi i Thjeshtë i Bilancit ........

në një moment të dhënë. 27 Detyrimet në rritje: kapitalet e veta. ANALIZA E BILANCIT Kjo pjesë shtjellon bashkësinë e elementeve për analizën e bilancit të ndërmarrjes. dmth në fillim ato që kthehen më me vështirësi në para (më pak likuide) dhe në fund ato plotësisht likuide (vetë paratë në arkën e ndërmarrjes).II. o Paraqitja e bilancit. mundëson ndër të tjera matjen e kredibilitetit të ndërmarrjes (dmth aftësinë e ndërmarrjes. që përshkruan gjendjen e pasurisë së ndërmarrjes në një moment të dhënë. 166 .. huatë afatgjata. inventarët.. nga ana tjetër Burimet (Pasivin). të cilat do t’i shqyrtojmë në vijim. huatë afatshkurtra.. o Pasivi i bilancit (ana e djathtë) paraqet bashkësinë e burimeve financiare të ndërmarrjes.) që zotëron ndërmarrja dhe që janë të nevojshme për veprimtarinë e saj. Përmbajtja e pasivit të ndërmarrjes renditet sipas kriterit të detyrimit në rritje27.) dhe të drejtave (kredi klienti. Dmth në fillim vendosen detyrimet me afat më të gjatë shlyerje. sikurse do ta shikojmë më poshtë. kapitali i vet teorikisht shlyhet vetëm kur mbyllet ndermarrja. . .. 28 Likuiditeti i një aktivi = Aftësia e tij për t’u kthyer në para. që në fakt përbëhet nga bashkësia e borxheve dhe e detyrimeve që ka kontraktuar ndërmarrja me kreditorët e jashtëm (aksionerët. institucionet financiare. në dy pjesë. për të paguar borxhet). Aktivi i bilancit (pjesa majtas) paraqet bashkësinë e të mirave (aktive afatgjata.. Bilanci i ndërmarrjes paraqitet në formën e një tabele përmbledhëse. furnitorët. Ai përmban: nga njëra anë Përdorimet (Aktivin). Elementet që përmbahen në aktivin e bilancit janë të renditura sipas kriterit të likuiditetit28 në rritje.). Likuiditet në rritje. Bilanci lejon gjithashtu edhe analiza të tjera të gjendjes së ndërmarrjes.

Likuidimi është vullnetar. krahas vleftave. i gjendjes pasurore të ndërmarrjes. ajo që juve ju intereson para së gjithash të lexoni në bilanc. Kuptohet që shqetësimi parësor i një sipërmarrësi është të njohë vleftën dhe borxhet afatshkurtra (më pak se një vit) që duhen paguar si dhe përparësinë e tyre. po rikujtojmë strukturën e thjeshtë të bilancit. i. në afatet e duhura. pra ai vendos përballë Pasivin me Aktivin e ndërmarrjes. LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT Para se të kalojmë në analizën financiare. Ajo që ka rëndësi këtu është të vlerësohet kur këto borxhe arrijnë afatin e shlyerjes. edhe momenti kur borxhi bëhet i kërkueshëm (kur plotësohet afati) është një element i rëndësishëm i çdo analize të bilancit të një ndërmarrje. Në fakt. falimentimi i detyruar dhe kërkohet nga të tretët. Bilanci është një dokument që mund të lexohet në mënyra të ndryshme. bilanci jep një pasqyrë të strukturuar të pasurive dhe borxheve të një ndërmarrjeje. Kjo situatë i korrespondon në fakt një kredie afatshkurtër që ju ka akorduar enti i 29 Falimentim . kjo do të thotë që ju keni një gjendje negative pranë entit tuaj të kredisë (bankës). Por. 167 . Në këtë aspekt. duhet pasur parasysh që borxhet e ndërmarrjes nuk kanë të njëjtin afat shlyerje. Nëse ndërmarrja nuk është në gjendje ti bëjë këto shlyerje. në një moment të dhënë. Pasivi i Bilancit Pasivi i bilancit grupon tërësinë e angazhimeve që ka ndërmarrja ndaj partnerëve të ndryshëm. Megjithëse bilanci është pasqyrim i gjendjes pasurore të ndërmarrjes në një çast të dhënë. Kështu që. ato që ju detyrohet.Likuidimi është i ndryshëm nga falimentimi. Bilanci përkufizohet si pasqyrim. nëse ju jeni kreditor i kësaj ndërmarrje.1. atëherë ajo vihet në falimentim29. Le të përmendim borxhet më kryesore të një ndërmarrjeje: o Llogaria rrjedhëse kreditore: në qoftë se llogaria 512 është kreditore. është aftësia që ka ndërmarrja për t’ju paguar.

404). 168 .kredisë. afati është mbi 1 vit. Ja përse kapitali i një ndërmarrjeje është në fakt një borxh që kjo ka kontraktuar tek aksionerët e vet. Kapitalet e ndërmarrjes: (llogaria 10). o Borxhi ndaj furnitorit: gjendja kreditore e llogarisë 40 të një ndërmarrjeje përfaqëson tërësinë e borxheve që ndërmarrja u ka furnitorëve të vetë (të zakonshëm llog. Ndërmarrja në momentin e krijimit ose të rritjes së kapitalit përfton. për shkak të interesave relativisht të larta. mjete financiare nga aksionerët. Ky borxh ka veçorinë që është shumë afatgjatë sepse supozon ndërprerjen e veprimtarisë së ndërmarrjes. kanë të drejtë të kërkojnë rikthimin e pjesës së tyre të kapitalit. Është normale që një furnitor t’ju akordojë një afat pagese. Në përgjithësi ky afat është 30 deri në 90 ditë. Në krye të pasivit janë borxhet me afatin më të gjatë. aksionerët. në këmbim të një pjese të kapitalit (aksionet). 401 dhe të aktiveve afatgjata llog. gjithsesi nuk është në interes të firmës ta lerë zbuluar llogarinë bankare për një kohë të gjatë. pasivi i bilancit të ndërmarrjes renditet sipas kriterit të kërkesës në rritje. nga lart poshtë. Në trajtë të përmbledhur kjo do të paraqitej : Pasivi i bilancit Kapitali Borxhe afatgjata e afatmesme Borxhe afatshkurtra Llogari rrjedhëse kreditore 101 16 4… 31 512 o o 30 Zakonisht marrëveshja me bankën përcakton kushtet e kësaj lloj kredie. Ky duhet mbuluar sa më shpejt të jetë e mundur30. Huatë pranë enteve të kredive: (llogaria 16) janë me afate të ndryshme që përcaktohen nga kontratat përkatëse. për shembull me shkrirjen e ndërmarrjes. Mungesa e një afati të përcaktuar justifikon faktin që ndërmarrja nuk i konsideron këto prurje kapitali si borxhe. Në fund të pasivit ndodhen borxhet me kërkesë më të parë. Për pasojë. në çdo rast. Por. por si kapital.

) që ka gjendje në magazinë dhe në proces prodhimi.. lëndë të para etj. kartëmonedha. Aktivi i Bilancit31 Për të shlyer borxhet. pra aktive që janë në çast të përdorshme nga ndërmarrja. fonde të depozituara në llogari bankare). Për t’u bërë ballë borxheve afatshkurtra. Sepse ato u korrespondojnë gjendjeve në llogarinë bankare dhe se këto para. Të arkëtueshmet nga klientët: (llogaria 411) kur ndërmarrja i akordon klientit të saj një afat pagese33. ndërmarrja disponon mjete pak a shumë likuide që grupohen në pjesën aktive të bilancit. Aktivet mund të jenë të natyrave të ndryshme. Ato janë shuma që ndërmarrja mund t’i përdorë relativisht shpejt. Ka gjithashtu pasuri shumë pak likuide (troje. i ka dhënë mallin dhe nuk ka marrë paratë. shtetit. banka menjëherë duhet t’ja kthejë pronarit të tyre (në këtë rast ndërmarrjes. sigurimeve. 33 P. Letrat me vlerë32 të vendosjes: (llogaria 50) transformohen mjaft lehtë në likuide duke i shitur në tregjet financiare.sh.. .. 32 Letrat me vlerë janë: obligacionet. Inventarët34 gjendje dhe në proces pune: (llogaritë e klasës 3) janë elemente të aktivit që nuk kthehen lehtësisht në likuide nga ndërmarrja.. aksionet te të tretët. 169 . nëse kjo i kërkon). aktivi i bilancit është i renditur nga lart poshtë sipas likuiditetit në rritje.. për këte arsye. o o Arka: (llogaria 531) është elementi më likuid. godina.ii. produkte. Disa aktive përbëhen nga pasuri likuide (monedha. Këto pasuri janë thuajse likuide. bono thesari. 34 Inventarët = Artikujt e ndryshëm (mallra. ortakëve. punonjësve.) që kanë sigurisht një vlerë. o o o 31 Këtu futen boxhet ndaj furnitorëve. sepse i ka dhënë afat për t’a paguar. që përgjithësisht është 30 deri në 90 ditë. Teprica debitore në bankë: (llogaria 512) i përgjigjen pasurive të depozituara nga ndërmarrja në llogaritë bankare.. por që nuk mund të konvertohen në çast në likuide (shitja e tyre mund të kërkojë deri në disa muaj për shembull). ndërmarrja duhet të disponojë aktive likuide.

Në qoftë se likuiditetet e ndërmarrjes nuk duken të mjaftueshme për të përballuar borxhet me afat më të shkurtër. 3… Kredi klientëve Likuiditet aktiv 41 531/512/50 Borxh afatgjatë. Në fund të aktivit vendosen aktivet likuide lehtësisht të lëvizshme. Në krye të aktivit vendosen elementet që transformohen më me vështirësi në likuiditete. transformimi i tyre në likuiditete kërkon shpesh procedura të gjata dhe komplekse. Vendosja e elementeve të pasivit përbri elementeve të aktivit na jep një ide të aftësisë së ndërmarrjes për të shlyer borxhet. 3. 41. ato janë të domosdoshme për veprimtarinë e ndërmarrjes. … 50 /512 /531 iii. 170 . Si përfundim.o Aktivet Afatgjata: (llogaritë e klasës 2) përbëjnë aktivet më pak likuide të ndërmarrjes. ndërmarrja ka rrezik të gjendet në situatë të pamundësisë së pagesave. sepse ndër të tjera. Likuide (Arka.. aktivi i ndërmarrjes renditet sipas likuiditetit rritës nga lart poshtë.. afatmesëm 16 Borxhe furnitorëve Likuiditet pasiv 40 512 Një lexim i shpejtë i bilancit na mundëson një pamje të parë të situatës financiare të ndërmarrjes. Për më tepër. Krahasimi Aktiv / Pasiv Tani mund të vendosim përbri Aktivin me Pasivin e një ndërmarrje: Aktivi i bilancit Aktive Afatgjata 2… Pasivi i bilancit Kapitali 101 Inventari gjendje e …. Në trajtë të përmbledhur: Aktivi i bilancit Aktivet Afatgjata Inventarë dhe në proces Kredi klinetëve etj. Banka…) 2.

duhet të ketë burime afatgjata që quhen Burime të Përhershme36. në llogaritë e klasës 2. Këto kredi të klientëve. si: truall për të ndërtuar një uzinë. Financimet afatshkurtra Pasi të ketë blerë AA që i ka të domosdoshme. ndërmarrjes i duhet të financojë veprimtarinë e saj të përditshme. godinat ku do të vendosen makineritë etj. Në kontabilitet këto quhen Aktive Afatgjata35 (AA) dhe kontabilizohen në aktiv. për godinën mund të kontraktohen hua afatgjata. duhet të bëhet nga burime që ndërmarrja do t’i mbajë për një kohë të gjatë. Nuk mund të blihet për shembull godina me hua me afat fare të shkurtër. Ato janë disa llojesh: i. Financimi i AA. për të blerë AA.2. Financimet afatgjata Për të ushtruar veprimtarinë e saj. në aspektin kontabël. Pra ndërmarrja. ndërmarrja duhet të ketë së pari një sasi aktivesh që do t’i nevojiten për një periudhë të gjatë kohe. Gjatë vitit ndërmarrja mund t’u akordojë afate pagesash klientëve të saj. NEVOJAT PËR FINANCIME Për kryerjen e aktivitetit të saj. Kjo kërkon që ndërmarrja të jetë në gjendje të vazhdojë procesin e prodhimit pa arkëtuar menjëherë shumat përkatëse.quhen dhe burime “stabël“ dhe (nga këndvështrimi i kapitalit) “Kapitale të Përhershme“ 171 .quhen dhe Aktive të Qëndrueshme (AQ) ose Aktive Imobilare. ii. trajtohen si një lloj huaje që u jep ndërmarrja klientëve të saj. natyrshëm. që kontabilizohen në llogari të klasës 3 (për inventarët) dhe në llogari 35 Aktivet Afatgjata . 36 Burime të përhershme . Ajo duhet të ketë një gjendje mallrash apo lëndësh të para që do të përdoren për një periudhë të caktuar në procesin e punës. në pjesën e sipërme të bilancit. ndërmarrja mund të përballet me nevojën për financime. Këto lloj aktivesh.

Financimet e menjëhershme Sikundër ju.) iii. Si rrjedhim. Të menjëhershme për të papriturat e përditshme. për të përballuar shpenzimet e saj të përditshme. Përgjithësisht. Këtu likuiditetet veçohen nga aktivet qarkulluese. Si përfundim. për të përballuar shpenzimet e funksionimit të përditshëm. ndërmarrja duhet të disponojë një shumë financiare të mobilizueshme menjëherë.. në përgjithësi. hyjnë edhe likuiditetet. kohëzgjatja e mbajtjes të këtij tipi aktivesh nga ndërmarrja nuk i kapërcen disa javë. 3. që nuk janë përdorur as për të blerë aktive afatgjata. burime financiare që mund t’i përdorë menjëherë. që disponon ndërmarrja. Afatshkurtra për të financuar aktivin qarkullues. Si rrjedhim. Këto nevoja financimi afatshkurtra përfaqësojnë për ndërmarrjen nevojat për likuiditete. 2. financimi i aktivit qarkullues supozon që ndërmarrja disponon burime financiare të mjaftueshme për të siguruar financimin për një periudhë relativisht të shkurtër. Aktivet afatshkurtra. dispononi përgjithësisht një shumë parash për të financuar shpenzimet e përditshme. Afatgjata për të financuar AA ose rifreskimin e tyre. likuiditetet37 i korrespondojnë pjesës së burimeve financiare. ndërmarrja ka nevojë për financime që mund të klasifikohen sipas kohëzgjatjes: 1. në çdo moment. Ndërmarrja duhet pra të gjejë financime afatshkurtra për të plotësuar këto nevoja financimesh afatshkurtra. si individ.) 172 . shtetit etj. edhe ndërmarrja duhet të disponojë.të klasës 4 (për kreditë e klientëve). Në këtë kuptim. as për të financuar aktive qarkulluese të mirëfillta.sh: detyrimet ndaj furnitorëve. 37 Likuiditetet = Aktivet plotësisht likuide (paratë në arkë e bankë.. Vini re ! Në aktivet qarkulluese. në kontabilitet quhen aktive qarkulluese të mirëfillta (jo likuiditete). duhet të financohen nga pasivet afatshkurtra (p. punonjësve.. Kjo kontabilizohet në aktivin e bilancit në llogaritë e likuiditeteve (klasa 5). natyrshëm. për t’u trajtuar te “Financimet e menjëhershme“.

173 . Për këtë arsye. që të mund të gjykojë për ekuilibrin financiar. për të bërë një analizë financiare të përshtatshme. ndërmarrja duhet të sigurojë burime që qëndrojnë në pasivin e ndërmarrjes për një periudhë jo më të shkurtër se koha e qëndrimit të aktivit në ndërmarrje.Një nga kërkesat e analizës financiare është që: për çdo financim që bën. Nisur nga një bilanc kontabël. analisti financiar përcakton Bilancin funksional të ndërmarrjes. sipas shkallës së tyre të kërkueshmërisë (për elementet e pasivit) dhe të likuiditetit (për elementet e aktivit). është e nevojshme të bëhen disa përpunime kontabël që mundësojnë përftimin e një bilanci që pasqyron elementet e aktivit dhe pasivit.

. Borxhet financiare afatgjata: Ato. subvencionet e investimit. ndër të tjera. a) Kapitalet e përhershme: Kapitalet e përhershme përbëhen nga elementet e pasivit që e kanë rimbursimin më të largët në kohë (mbi një vit).)38. provizionet e detyrueshme. edhe në funksion të shkallës së likuiditetit të tyre. që ka kontraktuar ndërmarrja. del e nevojshme të rishqyrtohet bilanci kontabël. o o 38 Kapitalet e veta . BILANCI FUNKSIONAL Duke vazhduar me analizën financiare të bilancit të një ndërmarrjeje. Amortizimet dhe provizionet: Ato. 174 . që i ka krijuar ndërmarrja. Pasivi i Bilancit Funksional Pasivi i bilancit funksional zbërthehet në tri pjesë që renditen sipas rendit rritës së shkallës së kërkueshmërisë. për të bërë rifreskimin e elementeve të saj të aktivit afatgjatë. i. një zbulim bankar duhet të rimbursohet e shumta brenda disa javësh. në mënyrë që të paraqiten elementet e ndryshme të bilancit..3. rezervat. Shkalla e kërkueshmërisë mat kohën e nevojshme të një borxhi për t’u bërë i kthyeshëm. më hollësisht detajohen në: o Kapitalet e veta të ndërmarrjes: Domethënë bashkësia e burimeve që nuk janë marrë hua. Një trajtim i tillë mundëson. një borxh furnitori brenda disa muajsh dhe një hua afatgjatë për disa vjet.. pranë enteve të kredisë dhe që janë me afat të gjatë. që disponon ndërmarrja për të kryer veprimtarinë e saj (kapitali.Përkufizohen edhe si pretendimet apo kërkesat e pronarëve (aksionerëve) ndaj aktiveve të ndërmarrjes. evidentimin e grupeve të aktivit dhe të pasivit që do të shërbejnë si bazë për të analizuar ekuilibrin financiar të ndërmarrjes. Për shembull.

shpesh. ajo. Zbulimet bankare kreditore Nëqoftëse llogaria bankare e ndërmarrjes është negative. Aktivi i Bilancit Funksional Aktivi i bilancit funksional zbërthehet në tri pjesë që renditen në rendin rritës të likuiditetit. është një likuiditet perfekt. Me likuiditet kuptojmë aftësinë e një aktivi për t’u bërë i disponueshëm për të financuar një shpenzim ose për të paguar një borxh. taksat dhe detyrimet e tjera sociale çdo ditë (për shembull TVSH-në). 175 . për shembull. grupohen elementet e pasivit që kanë një shkallë kërkueshmërie më të afërt dhe që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë rrjedhëse të ndërmarrjes.b) Pasivi qarkullues: Më pas. bie dakord (kontrakton) me furnitorët t’i kosiderojë detyrimet si borxh. Më hollësisht: o Borxhet furnitorëve Ndërmarrja nuk i paguan detyrimisht furnitorët sapo ata bëjnë livrimin. me afat shlyerje deri në disa muaj. për ta bërë të disponueshme. kurse një godinë është thuajse jolikuide në kuptimin që transformimi i saj. në kuptimin që ajo mundëson shlyerjen në çast. Një kartëmonedhë. ajo ka një afat të caktuar pagese. Elementet e këtij pasivi qarkullues (ku nuk përfshihen likuiditetet) rifreskohen periodikisht. për të financuar veprimtarinë e përditshme të ndërmarrjes. ndërmarrja duhet ta plotësojë zbulimin sa më shpejt të jetë e mundur. deri atëherë konsiderohet se ajo i ka borxh shtetit apo organizmave shoqërore. Borxhet e tjera të shfrytëzimit. kërkon kohë relativisht të gjatë. o ii. që kontrakton ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e saj. Borxhet fiskale dhe sociale Ndërmarrja nuk i paguan tatimet. o o c) Likuiditeti pasiv: Përbëhet nga elemente të pasivit që i përkasin llogarive plotësisht likuide ose shumë likuide e që grupohen në: o Kreditë afatshurtra bankare që merr nga një ent financiar.

ndërtesa. 176 . përfaqësojnë shpenzime të bëra nga ndërmarrja (shpenzime të vendosjes. për të vlerësuar realisht koston e zëvendësimit të mundshëm. kuotacione41 ose për të akorduar hua. Aktivet Afatgjata Financiare (AAF): Bashkësia e shumave të angazhuara nga ndërmarrja për të pasur pjesëmarrje në ndërmarrje të tjera ose për të bërë depozita me interes... pra që nuk konsumohen që me përdorimin e tyre të parë. Këto 39 Aktivet Afatgjata Jomateriale (AAJ) – quhen dhe Aktive të Qëndrueshme të Patrupëzuara (AQP) 40 Aktivet Afatgjata Materiale (AAM) – quhen dhe Aktive të Qëndrueshme të Trupëzuara (AQT) 41 Kuotacione – Kuota pjesëmarrjeje në një ndërmarrje tjetër. o o b) Aktivet Qarkulluese Më tej grupohen elementet e aktivit qarkullues që janë më likuide se AA (por pa likuiditetet e mirëfillta) dhe që lidhen drejtpërdrejt me veprimtarinë rrjedhëse të ndërmarrjes. . Kosto të tjera të drejtpërdrejta. që lidhen me sjelljen e aktivit në vendndodhje dhe kushtet e nevojshme për funksionimin e tij (përfshin koston e montimit të tyre. AA detajohen më tej në: o Aktivet Afatgjata Jomateriale39 (AAJ): Janë të mira (aktive) të identifikueshme. . nëse ka të tilla kosto).). të mbajtura për më shumë se një vit nga ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e vet dhe që. patenta. Në koston e tyre përfshihet: Kosto e blerjes (që përfshin edhe taksat e doganës dhe taksa të tjera të parimbursueshme).. licenca. fonde tregtare. përgjithësisht. Këto elemente të aktivit vlerësohen me koston e tyre (pa amortizimin). jomateriale. pajisje.a) Aktivet Afatgjata (AA) Aktivi afatgjatë përbëhet nga elemente që qëndrojnë për një periudhë të gjatë (më shumë se një vit) në ndërmarrje.. jomonetare.) dhe që shërbejnë për disa cikle veprimtarie. makineri. shpenzime për studime dhe zhvillim. Aktivet Afatgjata Materiale (AAM)40 Janë të mira (aktive) materiale që përdoren nga ndërmarrja për të ushtruar veprimtarinë e saj (troje.

ndërmarrja blen lëndë të para dhe furnizime të tjera. Me to kuptohen paratë (gjendje në arkë apo në bankë) dhe vlera të ngjashme me to. Arka: Paratë (monedha e kartëmonedha) që ka ndërmarrja (në arkat e saj). ajo u jep kredi që do t’ja shlyejnë brenda një afati relativisht të shkurtër (në përgjithësi disa javë). që s’kanë përfunduar akoma. 44 Strategjike – që nuk kanë qëllim të sigurojnë kontroll apo ndikim mbi ndërmarrjen emetuese. me qëllim që të realizojë fitime për një afat të shkurtër. o o c) Likuiditetet aktive Përbëhet nga bashkësia e elementeve të aktivit që janë plotësisht likuide ose shumë likuide. të tregtueshëm në tregje financiare) të blerë nga ndërmarrja. paradhënia e punonjësve etj). Ato mbahen thjesht kur ka likuiditet të tepërt për të fituar në periudhën afatshkurtër. oblikacione. Likuiditetet aktive grupohen në : o Letrat me vlerë të vendosjes: Janë tituj financiarë (aksione. punime. që nuk konsumohen tërësisht menjëherë. 45 Llogaria është Debitore – kur ka gjendje parash në Bankë. o o 42 Produktet në proces – Janë prodhime. bono thesari e tituj të tjerë. në ndryshim nga aktivet afatgjata finaciare. shërbime në proces pune. 43 Të arkëtueshme nga klientë – quhen dhe të drejta tregtare. që mund të shndërrohen menjëherë në para.detajohen sipas nëndarjeve që janë: o Inventarët dhe produktet42 në proces: Për të prodhuar. Të arkëtueshme nga klientë43 Ndërmarrjes mund t’i duhet t’u akordojë afate pagese klientëve të saj. këto magazinohen nga ndërmarrja. Gjendjet e llogarive bankare debitore45: Bashkësia e parave që disponon ndërmarrja në llogaritë e saj bankare. Likuiditetet aktive quhen dhe “Mjete monetare”. Këto. nuk kanë vlerë strategjike44. Në këtë kuptim. 177 . Të arkëtueshme (kredi) të tjera shfrytëzimi Bashkësia e kredive të tjera të shfrytëzimit që kontrakton ndërmarrja gjatë veprimtarisë së saj (p.sh.

Gjendje në bankë Pa s i v i Kapitale të përhershme nga të cilat: .AA Materile .AA Financiare Aktive qarkulluese nga të cilët: .Disponibilitete (Arka) . mund të ndërtojmë bilancin funksional: Bilanci Funksional Ak t i v i Aktive Afatgjata (AA) (vlera bruto) nga të cilat: .Amortizime e provizione46 .kredi klientëve Likuiditete Aktive nga të cilët: .4647 46 Amortizimi e provizionet në fakt paraqiten me minus në anën e aktiveve.Mbulime bankare Një riorganizim i tillë i bilancit kontabël mundëson analizën e ekuilibrit financiar të ndërmarrjes duke vënë në dukje nga njëra anë Fondin e Zhvillimit dhe nga ana tjetër nevojën për këtë Fond Zhvillimi.Kontribute bankare47 .iii.AA Jomateriale . 47 Kredi afatshurtra dhe mjete të tjera të Bankës.borxhe furnitorëve .Kapitale të veta . Paraqitja e Bilancit Funksional Nisur nga elementet e ndryshme që sapo përkufizuam. 178 .stoqe . Këtu janë vënë në pasiv për qëllime demonstrimi.borxhe fiskale dhe sociale .Borxhe fianciare afatgjata Pasive qarkulluese nga të cilët: .borxhe të tjera shfrytëzimi Likuiditete Pasive nga të cilët: .

Etapa e parë e analizës së situatës financiare të ndërmarrjes është përcaktimi i fondit të zhvillimit të ndërmarrjes. Për këtë ajo ka burimet e veta. Për ta bërë këtë. për të plotësuar nevojat e saj financiare afatgjata dhe afatshkurtra. që i japin një farë mundësie manovrimi. Kuptohet që nuk ka barazim të plotë midis burimeve dhe nevojave afatgjata. 48 Fondi i Zhvillimit quhet dhe “Fondi i Ecurisë”. Koncepti i Fondit të Zhvillimit Nevojat dhe burimet financiare afatgjata të ndërmarrjes: Kur krijohet një ndërmarrje.4. ajo duhet të fillojë me investimet themelore për të siguruar aktivet afatgjata të domosdoshme për veprimtarinë e saj. FONDI I ZHVILLIMIT48 Bilanci funksional mundëson një vlerësim më të mirë të situatës financiare të ndërmarrjes. e së dyti edhe nga ente financiare që i akordojnë ndërmarrjes kredi (hua) afatgjata. 179 . i. një pjesë e burimeve afatgjata mundësojnë financimin edhe të nevojave për financime afatshkurtra. Fondi i Zhvillimit përfaqëson pra tepricën e burimeve që rezulton pas zbritjes nga totali i burimeve afatgjata të totalit të shpenzimeve të investimeve të ndërmarrjes. Këto investime angazhojnë burime financiare për një periudhë të gjatë dhe kërkojnë aftësi financuese afatgjata (bazuar kjo në “rregullin e kujdesit” i cili rekomandon që një nevojë financimi afatgjatë duhet të plotësohet me burime me të nëjtin afat). Analiza financiare mundëson vlerësimin e aftësisë së ndërmarrjes për të përballuar nevojat e saj për financime. ndërmarrja siguron burime financiare afatgjata: së pari në sajë të aksionerëve që i sjellin kapitale ndërmarrjes.

provizionet për rreziqe dhe shpenzime. b) Në aktivin e bilancit: aktivet afatgjata (materiale. amortizimet dhe provizionet (e përllogaritura nga ndërmarrja për të rinovuar aktivet afatgjata). Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit Përpunimi i bilancit funksional mundëson rigrupimin e bashkësisë së burimeve afatgjata dhe të shpenzimeve të ndërmarrjes. financimet afatgjata. si vijon: a) Në pasivin e bilancit: kapitalet e veta.ii. Nga këto del që : Fond zhvillimi = Burime afatgjata – Përdorime afatgjata ose në aspektin kontabël: Fond zhvillimi = Kapitale të përhershme – Aktive afatgjata ose në gjuhën e bilancit funksional: Ak t i v i Aktive Afatgjata (AA) (vlera bruto) nga të cilat: Aktive Afatgjata Materiale (AAM) Aktive Afatgjata Jomateriale (AAJ) Aktive Afatgjata Financiare (AAF) Fondi i Zhvillimit Pa s i v i Kapitale të përhershme nga të cilat: Kapitalet e veta Amortizimet dhe provizionet Hua financiare afatgjata 180 . jomateriale dhe financiare) që vlerësohen me koston e plotë të blerjes dhe të vendosjes. pa amortizimin e kryer nga ndërmarrja.

Interpretimi Ekonomik Tri raste mund të paraqiten: 1. 3. gjë që e bën ekuilibrin financiar jo të qëndrueshëm. një tepricë të burimeve afatgjata që i mundëson të financojë nevojat e tjera të finacimit afatshkurtër. 181 . burimet afatgjata të ndërmarrjes janë të barabarta me aktivin afatgjatë të realizuar. gjë që e ve para riskut të madh të pazgjidhshmërisë. Në këtë rast. Por. për të rritur burimet afatgjata dhe për të krijuar një fond zhvillimi pozitiv. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë më të vogla se aktivi afatgjatë. Fondi i zhvillimit është negativ: Në këtë rast. Fondi i zhvillimit është pozitiv: Si rregull fondi i zhvillimit duhet të jetë gjithnjë pozitiv. dmth që burimet afatgjata mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. ndërmarrja nuk disponon asnjë burim afatgjatë për të financuar ciklin e saj të shfrytëzimit. 2. si fond zhvillimi. “Rregulla e kujdesit” të ekuilibrit financiar nuk respektohet. kur kemi ekuilibër. Ndërmarrja është e detyruar të mbulojë disa nga përdorimet afatgjata me anën e burimeve afatshkurtra. Një situatë e tillë kërkon. burimet afatgjata të ndërmarrjes janë më të mëdha se aktivi afatgjatë i realizuar. një veprim të shpejtë nga ndërmarrja.iii. në përgjithësi. dmth që burimet afatgjata mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes. Ekuilibri financiar respektohet dhe ndërmarrja disponon. Fondi i zhvillimit është zero: Në këtë rast. domethënë që burimet afatgjata nuk mbulojnë nevojat afatgjata të ndërmarrjes.

5. gjë që i bën të mundur asaj t’i kryejë pagesat jo menjëherë. Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi Bilanci funksional. nga shmangiet kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të transaksioneve. 182 . NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT Fondi i zhvillimit është teprica e burimeve afatgjata që mund të përdoret për financimin e një pjese të nevojave afatshkurtra të ndërmarrjes. Ekziston një shmangie kohore midis shpenzimeve që bën ndërmarrja për të prodhuar dhe të ardhurave nga shitjet e të mirave ose shërbimeve. Ndërmarrja mundet gjithashtu të pranojë nga klientët e vet pagimin e faturave pas një afati. ii. të cilat vonojnë arkëtimin nga ndërmarrja të shitjeve tashmë të realizuara. Ndërmarrja ka nevojë për lëndë të para dhe të tjera të ndërmjetme që konsumohen sipas ritmit të prodhimit. asaj i duhet të financojë nevojat për ciklin e shfrytëzimit. shfaq elementet e aktivit dhe pasivit që lidhen me veprimtarinë e ndërmarrjes dhe në të cilin përcaktohen nevojat e financimit afatshkurtër. që lidhen me veprimtarinë prodhuese të ndërmarrjes. i. sikurse e kemi sqaruar. Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi Nevojat dhe burimet financiare afatshkurtra të ndërmarrjes: Pasi ndërmarrja i ka siguruar aktivet afatgjata të domosdoshme për veprimtarinë e saj prodhuese. në disa raste. mallra apo shërbime me afate pagese të mëvonta. Ndërmarrja mund të përftojë nga furnitorët e saj. pra. Nevoja për fonde zhvillimi vjen. Këto nevoja afatshkurtra quhen nevoja për fond zhvillimi.

Borxhet fiskale dhe sociale që ndërmarrja i detyrohet administratës publike dhe organizmave socialë. Bashkësia e borxheve të tjera të konstatuara gjatë ciklit të shfrytëzimit. produktet apo mallrat. Të arkëtueshmet nga klientët dhe llogari të ngjashme: që janë funksion i afateve të pagesave të akorduara nga ndërmarrja klientëve të saj dhe i vëllimit të veprimtarisë së ndërmarrjes. Borxhet ndaj furnitorëve dhe llogaritë përkatëse: që janë funksion i afateve të pagesave të akorduara ndërmarrjes nga furnitorët si dhe nga vëllimi i veprimtarisë së ndërmarrjes.borxhe furnitorëve . - Nga këto. Nevoja për Fond Zhvillimi (NFZ) përcaktohet: NFZ = “Përdorime shfrytëzimi” – “Burime shfrytëzimi” ose në aspektin kontabël: NFZ = Aktivi qarkullues – Pasivi qarkullues që e shprehur përmes bilancit funksional: Ak t i v i Pasivi Pasivi qarkullues: nga i cili: .borxhe fiskale dhe sociale .parapagimet e klientëve .inventarët dhe në proces . b Elementet përbërëse të pasivit qarkullues: Parapagimet e marra për punë me porosi.të arkëtueshme nga klientë 183 . qoftë për lëndët e para.a Elementet kryesore përbërëse të aktivit qarkullues: Inventarët dhe në proces: që janë funksion i ciklit të shfrytëzimit të ndërmarrjes.borxhe të tjera shfrytëzimi Nevoja për fonde zhvillimi Aktivi qarkullues nga i cili: .

përdorimet e shfrytëzimit të ndërmarrjes janë të barabarta me mbulimet e shfrytëzimit. ndërmarrja nuk ka pra nevojë për të financuar shfrytëzimin sepse pasivi qarkullues i kapërcen nevojat e financimit të aktivit të shfrytëzimit. 3. 2. 184 . Nevoja për fonde zhvillimi është zero: Në këtë rast. Nevoja për fonde zhvillimi është negative: Në këtë rast. ndërmarrja nuk ka pra nevojë të financojë shfrytëzimin sepse pasivi qarkullues mjafton për të financuar aktivin qarkullues. përdorimet e shfrytëzimit janë më të mëdha se burimet e shfrytëzimit. Nevoja për fonde zhvillimi është pozitive: Në këtë rast.iii. përdorimet e shfrytëzimit janë më të mëdha se burimet e shfrytëzimit. Tri rastet që mund të paraqiten janë: 1. Interpretimi Ekonomik Nevoja për fond zhvillimi (NFZ) lidhet me fondin e zhvillimit (FZ). Ndërmarrja duhet pra të financojë nevojat e saj afatshkurtra me anën e tepricës së burimeve afatshkurtra (hua bankare afatshkurtra). Në përgjithësi kur FZ > 0 dhe NFZ > 0.

Dmth që ndërmarrja nxjerr teprica financiare afatshkurtra gjatë ciklit të saj të shfrytëzimit. që synon reduktimin e inventarëve të saj. Ilustrim: o Situata fillestare: Aktiv qarkullues Inventarët Kredi klientëve Pasiv qarkullues Borxhe furnitorëve Borxhe fiskale dhe sociale Borxhe të tjera shfrytëzimi Nevoja për Fond Zhvillimi o Rrjedhim i politikës të reduktimit të stoqeve: Aktiv qarkullues Kredi klientëve Nevoja për Fond Zhvillimi Pasiv qarkullues Borxhe furnitorëve Borxhe fiskale dhe sociale Borxhe të tjera shfrytëzimi Zhdukja e gjendjes së inventarëve. duke iu afruar sa më shumë situatës “gjendje zero”.6. ndërmarrja disponon dy leva të rëndësishme veprimi: i. për të ulur nevojat për financim të ciklit të saj të shfrytëzimit. është të tentojë drejt një menaxhimi. Kjo i mundëson asaj kufizimin e nevojave të shfrytëzimit dhe sjell uljen e aktivit të shfrytëzimit. mundëson kalimin nga gjendja pozitive e Nevojës për Fonde Zhvillimi (aktivi qarkullues > pasivi qarkullues) në atë negative (aktivi qarkullues < pasivi qarkullues). 185 . REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI Reduktimi i nevojave për fond zhvillimi shërben shpesh për të realizuar ekuilibrin financiar. Për ta bërë këtë. Reduktimi i Inventarëve Një nga masat që merr ndërmarrja. duke kufizuar nevojat për financime afatshkurtra.

sh: kur paguhet me para ose çek bankar në dorë ose me dorëzimin e faturës në bankë). iii. Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes reduktimin e aktivit qarkullues për të njëjtin pasiv qarkullues. gjë që sjell ulje të aktivit të saj qarkullues. 186 . Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët Në këtë rast. një gjendje minimale inventari për të shmangur ndërprerjen e prodhimit (p. Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët Ndërmarrja. ii. nevoja për fonde zhvillimi ulet aq sa rritet borxhi ndaj furnitorëve. po aq ulet dhe nevoja për Fonde Zhvillimi. Si rrjedhim. që të mund të ndryshojë në favorin e saj nevojën për fonde zhvillimi. Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes të rrisë pasivin qarkullues pa prekur nivelin e aktivit qarkullues. Për t’i minimizuar kreditë akorduar klientëve (me afate pagesash). në përgjithësi.Megjithatë. për shembull. 49 Pagesat “Cash” – pagesat e menjëhershme (p. ndërmarrja është e interesuar të privilegjojë pagesat “Cash”49 të klientëve. ashtu si duhet të përpiqet të rrisë afatin e pagesave ndaj furnitorëve. ashtu duhet të përpiqet edhe për të shkurtuar afatin e pagesave që duhet t’i bëjnë klientët.sh: mungesë lëndësh të para). Si rrjedhim. Kjo gjë sjell rritjen e pasivit qarkullues. edhe me aktiv qarkullues të njëjtë. ndërmarrjet mbajnë. që synon të arrijë afate pagesash më të gjata. ndërmarrja rrit njëkohësisht borxhet që u ka furnitorëve. Duke negociuar me klientët afrimin e afateve të pagesës. ndërmarrja zbaton me furnitorët një politikë negocimi. shpesh. Duke e ndryshuar afatin e pagesës 0 në 60 ditë ose nga 60 ditë në 90 ditë. ndërmarrja ul vleftën e kredive të klientëve.

ndërmarrja mund të kufizojë nevojat e saj për Fonde Zhvillimi ose duke ulur totalin e aktivit të saj qarkullues (ulje e gjendjes së inventarëve ose ulje e kredive klientëve) ose duke rritur vleftën e pasivit të saj qarkullues (zgjatja e afateve të pagesave furnitorëve).Kjo strategji i mundëson ndërmarrjes të rritë aktivin e saj qarkullues duke mbajtur të njëjtin nivel të pasivit qarkullues. si me klientët. ashtu dhe me furnitorët e saj. 187 . Si përfundim. Këto masa varen kryesisht nga fuqia negociuese e ndërmarrjes.

mjetet monetare llogariten si diferencë midis likuiditetit aktiv dhe likuiditetit pasiv. ii. Ato mund të llogariten ose duke u nisur nga bilanci funksional ose duke u nisur nga fondi i zhvillimit dhe nga nevoja për fonde të zhvillimit që përkufizuam më parë. mjetet monetare të një ndërmarrjeje paraqiten si gjendja e të gjitha tepricave financiare. ka dy mënyra për të llogaritur mjetet monetare të ndërmarrjes: a Llogaritja nga “pjesa e sipërme e bilancit“: Mjetet monetare janë të barabarta me diferencën midis burimeve neto dhe nevojave për financim ose me diferencën midis tepricës së burimeve afatgjata (fondi i Zhvillimit) dhe nevojës për financim afatshkurtër të ndërmarrjes (Nevojat për Fonde Zhvillimi). mjetet monetare të një ndërmarrjeje janë bashkësia e disponibiliteteve që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra.7.. Në qoftë se nevojat kapërcejnë burimet. Nga ana tjetër. atëherë mjetet monetare të ndërmarrjes janë negative (në pasivin e bilancit). mjetet monetare të një ndërmarrjeje janë diferenca midis nevojave dhe burimeve të financimit. mjetet monetare janë pozitive (në aktivin e bilancit). letrat e kreditit. Pra. praktikisht. MJETET MONETARE Në analizën financiare.. 188 . Mjetet Monetare janë tepricat likuide të ndërmarrjes (paratë në arkë apo bankë. Në këtë rast. çeqet.). Koncepti i Mjeteve Monetare Mjetet monetare të një ndërmarrjeje mund të vlerësohen në dy mënyra: Nga njëra anë. Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes Sikurse thamë.. ndërsa kur burimet janë më të mëdha se nevojat. i.

.. Që nga: Mjete monetare = Likuiditet aktiv – Likuiditet pasiv 50 Paratë gjendje në arkë dhe në bankë quhen dhe “disponibilitete” 189 .Që nga: Mjete monetare = Burime financiare – Nevoja financiare në aspektin kontabël: Mjete monetare = Fond zhvillimi – Nevojat për Fonde Zhvillimi Ilustrim: o Rasti i likuiditetit neto negativ: Aktiv Nevoja për Fond Zhvillimi Pasiv Fond Zhvillimi Likuiditete Neto o Rasti i likuiditetit neto pozitiv: Ak t i v Nevoja për Fond Zhvillimi Likuiditete Neto Pasiv b Llogaritja nga “pjesa e poshtme e bilancit“: Në këtë rast.). tepricat në llogaritë bankare debitore50..) dhe elementeve të pasivit të likuiditetit (hua afatshkurtra bankare. mjetet monetare janë të barabarta me diferencën midis aktiveve të likuiditetit (letrat me vlerë të vendosjes. tepricat në arkë.. teprica kreditore të bankave.

“Mjetet monetare” quhen dhe “Likuiditete aktive”. Më tej. likuiditeti pasiv është përgjithësisht zero. Mjete monetare Pasiv Likuiditeti i pasivit: nga të cilat: . Ilustrim: o Rasti i mjeteve monetare negative Aktiv Likuiditeti i aktivit: nga të cilat: . .hua afatshkurtër bankare. Mjete monetare o Rasti i mjeteve monetare pozitive: Ak t i v Likuiditeti i aktivit: nga të cilat: . pa pasur nevojë për hua.letrat me vlerë të vendosjes . Likuiditete = para ose ekuivalente me to (që kthehen për disa ditë në para dhe pa kosto shtesë të ndjeshme).letrat me vlerë të vendosjes . që do të thotë se gjendja financiare e ndërmarrjes është e shëndoshë dhe se ajo është në gjendje të financojë një shtesë shpenzimesh. Mjetet monetare pozitive: Në këtë rast. që nga. Tri raste janë të mundshme: 1. Interpretimi Ekonomik Analiza e mjeteve monetare jep një ide për gjendjen financiare të ndërmarrjes. 190 .tepricat kreditore të bankare.hua afatshkurtër bankare.tepricat kreditore të bankave iii. .Koment: Likuiditetet aktive – Likuiditetet pasive = Likuiditete. Pasiv Likuiditeti i pasivit: nga të cilat: .gjendjet në arkë e në bankë.gjendjet në arkë e në bankë. burimet financiare të ndërmarrjes janë të mjaftueshme për të mbuluar nevojat (Fondi i zhvillimit > Nevojat për Fondin e Zhvillimit).

2.. 191 .. Ajo duhet të përdorë financime shtesë afatshkurtra (zbulime bankare. burimet financiare mjaftojnë sa për të plotësuar nevojat (Fondi i Zhvillimit = Nevojat për Fond Zhvillimi).) për të përballuar nevojat e financimit të shfrytëzimit. 3. por kjo nuk disponon asnjë rezervë për të financuar shtesa shpenzimesh. Mjetet monetare negative: Në këtë rast. qoftë për investime e qoftë për shfrytëzim. Ekziston pra një rrezik financiar afatshkurtër nëse ndërmarrja nuk arrin të rrisë shpejt burimet financiare afatgjata ose të kufizojë nevojat e shfrytëzimit afatshkurtra. Mjetet monetare zero: Në këtë rast. ndërmarrja nuk disponon burime të mjaftueshme financiare për të plotësuar nevojat e saj. Gjendja financiare e ndërmarrjes është e ekuilibruar.

.

. dhe evidentohen anët pozitive e negative të formave të ndryshme të financimit.. huamarrja... 211 ......... III 1 2 3 4 5 MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES Blerja e Aktiveve Afatgjata ......Kapitulli III Jepen rekomandimet për mënyrat e financimit të blerjeve....... 208 PJESA E DYTË NJOHURI PËR ANALIZËN FINANCIARE KAPITULLI III Mënyrat e financimit të ndërmarrjes Përmbledhje ... 201 Financimi i Ciklit të Shfrytëzimit ..... investimeve dhe ciklit të zhvillimit të ndërmarrjes............. 194 Financimi i Investimeve .................... etj....... Sqarohet kuptimi i fluksit të parasë...... emetimi i aksioneve............... 198 Fluksi i Parasë .....

që do të qëndrojë në të njëjtën formë në ndërmarrje për jo më pak se një vit“. Natyrisht. 1. qoftë për nevojat afatgjata. investimi është Aktivi Afatgjatë. në procesin e prodhimit“. MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES Ndërmarrja disponon disa mjete për t’iu përgjigjur nevojave të saj për financim. pra është “çdo e mirë e luajtshme ose e paluajtshme. 194 . Në këtë kuptim. Koncepti i Investimit a Përkufizimi i investimit: Për të prodhuar. ndërmarrja duhet të ketë “të mira51“ që t’i përdorë për të transformuar lëndët e para dhe materialet e tjera të ndërmjetme në produktin final. Në praktikë me investim nënkuptohet rëndomtë investimi kapital (afatgjatë) që përkufizohet si “vlera e të mirave që përftohen nga ndërmarrja për t’u përdorur.III. ndërtesën. në procesin e prodhimit“. mënyra e financimit do të varet nga karakteristikat e nevojës konkrete.Term i përgjithshëm që përmban: tokën. vlerën tregtare (vendin dhe emrin e mirë) makineritë. e blerë ose e prodhuar nga ndërmarrja. mallrat. Le ta saktësojmë kuptimin e aktiveve afatgjata në kontabilitet dhe të shqyrtojmë nevojat për investime që mund t’i lindin një ndërmarrjeje. Para se të studiojmë tipat e ndryshëm të financimit në dispozicion të ndërmarrjes. i. materialet e të tjera të mira që ka dhe shfrytëzon ndërmarrja. le të shikojmë më me hollësi nevojat e financimeve afatgjata të ndërmarrjes. Investimi në kuptimin e gjerë është “vlera e të mirave që përftohen nga ndërmarrja për t’u përdorur. pajisjet. 51 Të mira . BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA Nevoja kryesore e një ndërmarrjeje për financime afatgjata është përftimi i aktiveve afatgjata. Në këtë kuptim investimi është pasuria e ndërmarrjes. materiale apo jomateriale. gjatë të paktën një viti. është aktivi i bilancit të saj. qoftë për ato afatshkurtra.

shpenzimet kërkimore... .shpenzimet e nisjes.. Blerje e mjeteve të transportit.. ..shpenzimet për reklamë. por si shpenzime gjatë periudhës kontabël kur ato ndodhin... pajisje zyrash. Investimet kryesore jomateriale janë: Shpenzimet për studime dhe zhvillim. o Investimet Materiale kryesore janë: Ndërtimi i ambienteve për kryerjen e aktivitetit... o Investimet Financiare janë: Blerja e aksioneve dhe letrave me vlerë të ndërmarrjeve të tjera për qëllim përfitimi afatgjatë. Shpenzimet për mobilje orendi. . nuk do të njihen më si AAJ. . . Përftimi i patentave dhe licencave të shfrytëzimit. . Shpenzimet për makineri dhe pajisje të punës dhe instalimi i tyre..b Tipat e ndryshëm të investimeve Dallohen tri tipa investimesh që përcaktohen nga natyra e aktivit të përftuar: o Investimet Jomateriale dallohet nga investimi material nga fakti që ai nuk e rrit stokun e të mirave afatgjata të ndërmarrjes. 195 . Vini re! Sipas SNK dhe SKK disa shpenzime si: .shpenzimet e trainimit. Përftimi i “software”-ve.

investimit për kapacitet: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër që mundëson vëllim më të madh prodhimi. 196 . ajo do t’i rritë aftësitë e saj prodhuese. Sepse përqindjet e interesit janë të ulëta: Shpesh ndërmarrja duhet të marrë hua për të investuar. o Një tregues që tregon ecurinë e investimit është përqindja e përdorimit të kapaciteteve të prodhimit. nëse ajo do të dëshironte të prodhonte më tepër. Cilat janë synimet e investimit? Tipat e investimeve që kryen një ndërmarrje mund të klasifikohen sipas shkallës së rritjes së kapaciteteve prodhuese të ndërmarrjes ose sipas shkallës së rritjes së efikasitetit të procesit prodhues. Në qoftë se ky raport është i lartë.ii. Shpesh bëhet dallimi midis: o o investimit për zëvendësim: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër. Ai përcaktohet nga raporti midis kapaciteteve të prodhimit që përdoren mbi kapacitetet totale të prodhimit. Përcaktuesit e Investimeve Pse investojnë ndërmarrjet? o o o Për t’iu përgjigjur kërkesës: kur një ndërmarrje vlerëson se kërkesa që i drejtohet asaj do të rritet. pa rritur vëllimin global të prodhimit të ndërmarrjes. Për të realizuar fitime: ndërmarrja e bën investimin nëse ky mundëson rritjen e fitimit. Në këtë rast. Sepse ka subvencione nga administrata publike: subvencionet nxitin ndërmarrjen për të investuar sepse ato ulin kostot për ndërmarrjen. aq më e interesuar është ndërmarrja për të investuar. Sa më të ulëta të jenë interesat. asaj do t’i duhej detyrimisht të investonte për të rritur kapacitetet e saj prodhuese (një raport prej 85% tregon në përgjithësi një ngopje të mundësisë prodhuese). kjo tregon se ndërmarrja përdor në maksimum kapacitetet e veta të prodhimit. Këto hua sjellin kosto (pagesa interesash).

o investimit për prodhimtari: që është zëvendësimi i një makinerie me një tjetër më të efektshme. sepse një investim mbulon shpesh dy a më shumë aspekte. Në fakt. domethënë që mundëson prodhimin e të njëjtit vëllim me kosto më të ulët. 197 . Psh. bëhet investimi i zëvendësimit të një makinerie me një makineri tjetër më moderne. që është më produktive se e mëparshmja. një dallim i tillë është shpesh teorik.

rritja e kapitalit nuk mund të përballohet nga aksionerët e vjetër. Kjo ndodh. proporcionalisht me pjesët që ata zotërojnë tashmë në kapitalin e ndërmarrjes. për shembull. parimi i kujdesit në analizën financiare kërkon që. Aksionerët e vjetër nënshkruajnë rritjen e kapitalit. Kjo metodë financimi mund të kryhet në forma të ndryshme: 1. Rritje e kapitalit duke iu drejtuar aksionerëve të rinj: Në disa raste. pra duhen financuar me burime afatgjata. i. FINANCIMI I INVESTIMEVE Sikurse e kemi theksuar edhe më parë.2. Aktivet afatgjata të përftuara nga ndërmarrja zgjatin disa vite ushtrimore. në rastin e ndërmarrjeve familjare që duan ta ruajnë kontrollin mbi ndërmarrjen e tyre. mund të rritë kapitalin e saj duke emetuar aksione të reja ose duke rritur numrin e pjesëmarrësve. ndërmarrja emeton aksione të reja në formën e rritjes së kapitalit të rezervuar për aksionerët ekzistues. plotësimi i një nevoje financimi mund të realizohet vetëm me burime që e kanë shtrirjen në kohë të paktën po aq të gjatë sa shtrirja e nevojës për t’u financuar. a) Rritja e Kapitalit Ndërmarrja. Rritje e kapitalit të rezervuar për aksionerët e vjetër: Në këtë rast. nëse dëshiron të financojë politikën e saj të investimeve. Financimi i Investimeve Financimi i investimeve bëhet me: a) rritjen e kapitalit ose me b) hua. 198 . Këto nevoja financimi mund të plotësohen në mënyra të ndryshme: ose me rritje të kapitalit ose duke marrë hua. Kjo formë ka përparësinë që nuk u drejtohet aksionerëve të rinj dhe nuk modifikon përqindjet e shpërndarjes së kapitalit midis aksionerëve. 2.

Një tjetër metodë në dispozicion të ndërmarrjes. Për këtë ajo mund të veprojë në dy mënyra: 1. Në këtë rast. Rritja e kapitalit nga konvertimi i kredive: Kjo teknikë. Kjo teknikë është detyrimisht me mundësi të kufizuara sepse rritja e kapitalit nuk mund të jetë më e lartë se vlefta e borxhit fillestar. ajo mund të përftojë kapitale duke iu drejtuar institucioneve financiare. e përdorur më pak se paraardhëset. ndërmarrja vendos të kërkojë burime financiare në tregun financiar. Huatë nga tregu financiar (me obligacione) Në këtë rast. është ajo e marrjes hua tek entet e kreditimit. si aktive afatgjata materiale ose jomateriale. Këta bëhen përftues të titujve të negociueshëm të emetuar nga ndërmarrja në kuadrin e emetimit të 199 . 4. Kjo metodë mund të realizohet në ndërmarrje nga një ndërmarrje tjetër. 3. Marrja Hua Në qoftë se ndërmarrja nuk dëshiron të rritë kapitalin e vet. ii. Kjo metodë ka përparësinë të mos u drejtohet aksionerëve të rinj për të përftuar fondet e nevojshme për blerjen e një ndërmarrjeje tjetër dhe shmang financimin e nevojave të veta duke shtuar borxhet. i mundëson ndërmarrjes modifikimin e ekuilibrit financiar duke e shndërruar një borxh në pjesë kapitali. rritja e kapitalit është kundërpartia e një kontributi në natyrë. Kjo teknikë zbatohet kur një ndërmarrje futet në tregun financiar ose në bursë për të financuar zhvillimin e saj. që të mund të ofrohen një numër i madh huadhënësish.Ndërmarrja emeton aksione të reja që të përftohen nga partnerë të rinj. jo për të përftuar burime të reja financiare. gjë që mund të çojë edhe në ndryshimin e shumicës në kapitalin e ndërmarrjes. Kjo strategji ka si pasojë hyrjen në kapitalin e ndërmarrjes të aksionerëve të rinj. Rritja e kapitalit me kontribut në natyrë: Ndodh që një ndërmarrje të rritë kapitalin. duke emetuar një hua afatgjatë (për shembull në formë obligacionesh) të copëzuar në pjesë. por si kundërparti kontributesh të mirash reale të dhënë nga një partner i jashtëm. për të plotësuar nevojat e saj për investime.

për të përftuar financimin që i nevojitet. (rritje e kapitalit nëpërmjet huamarrjes) ka disa rrjedhoja në strukturën e “bilancit”. më e lartë se në kuadrin e tregut financiar. 200 . Huadhënësi kërkon. i barabartë me vleftën e obligacionit së bashku me interesin e përftuar. Sikurse shihet. Këta bëhen zotërues obligacionesh. por risku i tyre është shumë më i lartë dhe për pasojë kreditorët e mundshëm do të kërkonin norma të larta interesi. që dëshirojnë të kryejnë huamarrje me vlefta të mëdha. sipas shkallës së besueshmërisë që kanë. që përmban përqindjen e interesit të huasë së emetuar nga ndërmarrja. dmth në bazë të rrezikut që paraqesin për të mos qenë në gjendje të paguajnë huatë së bashku me interesat. që mund të kenë pasoja në ekuilibrin e saj financiar global. të cilat shoqërohen me një kupon. disa garanci për t’u mbrojtur nga rreziku i mospagimit nga ndërmarrja (psh të një hipoteke). 2. Me mbushjen e afatit. Hyrja në tregun financiar ka disa rregulla të cilat u jepin akses vetëm ndërmarrjeve të mëdha52. që shkon nga 7 vjet (huamarrje afatmesme) deri në mbi 15 vjet (huamarrje afatgjatë). ndërmarrja i drejtohet një enti kreditues të vetëm ose një grupi bankash. huadhënësve u rimbursohet kapitali. 52 Edhe ndërmarrje jo shumë të mëdha mund të hyjnë në tregun financiar. Këto hua mund të akordohen për një periudhë. përgjithësisht. mënyra me të cilën ndërmarrja vendos ta financojë politikën e saj të investimeve. me plotësimin e afateve.huasë. Në këtë rast përqindja e interesit është. Këto ndërmarrje regjistrohen nga disa organizma të posaçme. Huatë nga ente kredituese: Në këtë rast. në përgjithësi.

CF paraqet pra bashkësinë e mjeteve monetare të gjeneruara gjatë ushtrimit. pasi të jetë hequr vlefta e dividendeve që u shpërndahen aksionerëve 53 Mjete monetare – parà ose ekuivalentë të saj.) ndërkohë që ajo arkëton. të ardhurat nga shitjet që bën. . CF i jep ndërmarrjes një marzh manovrimi financiar. më shumë njihet me emërtimin anglisht “Cash Flow” (CF) (lexohet kesh fllou). Ai përcakton shumën e burimeve që ndërmarrja mund t’i përdorte për vetëfinancim. ndaj quhet dhe “Kapaciteti i Vetëfinancimit”. në sajë të veprimeve të menaxhimit të ndërmarrjes. Pra: CF = LA . në mjetet monetare të ndërmarjes ka lëvizje (hyrje e dalje). që u përgjigjen veprimeve të kryera prej saj: nga njëra anë ajo paguan për shpenzimet që kryen (blerje lëndësh të para.LP Ku: CF = Kapacitet vetëfinancimi (Cash Flow) LA = Likuiditete (mjete monetare) të Arkëtuara (të Hyra) LP = Likuiditete (mjete monetare) të Paguara (të Dala) Vetëfinancimi (VF) është pjesa që mbetet nga CF. për të përballuar nevojat e saj për financime. ndër të tjera. është bashkësia e mjeteve monetare53 që gjeneron ndërmarrja gjatë një ushtrimi nga veprimet e saj menaxhuese.3. 201 .. Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow) Përkufizimi Gjatë një viti ushtrimor. FLUKSI I PARASË Fluksi i Parasë. Në këtë kuptim. pagat e punonjësve.. Diferenca midis arkëtimeve dhe pagesave jep një tepricë që quhet “Cash Flow” (CF) apo “Fluksi i parasë”. i.

CF mund të përftohet nga Fitimi i Ushtrimit (FU).54 Shpenzimet e llogaritura (SL) (ose shpenzime të paguara) janë: shpenzimet për amortizim apo provizion. ndonëse për to nuk është bërë akoma pagesa. pra me kursin me të cilin regjistrohet dhe në llogarinë përkatëse.) - pakësimi i inventarit kur kreditohet llogaria e inventarit (Klasa 3 e 2) në debi të një 54 Ky është CF nga aktiviteti operativ. (Duhet kujdes për t’i evindentuar. që pasqyrojnë zhvlerësim të elementeve të aktivit por që nuk kanë sjellë pagesë nga ana e ndërmarrjes. duhen marë parasysh vetëm shpenzimet e paguara dhe të ardhurat e arkëtuara. transaksionet jomonetare.DV Ku: VF = Vetëfinacimi. të cilat kryhen pa përdorimin e parasë ose ekuivalentëve të saj. duke mënjanuar prej tij efektin e “shpenzimeve të llogaritura“ dhe të “të ardhurave të llogaritura“. të regjistruara në llogari shpenzimesh sipas natyrës. Këto “shpenzime“ të bëra për çdo lloj AA ( qoftë material. nuk përfshihen në “Cash Flow” Fluksi i parasë në monedhë të huaj konvertohet në monedhën raportuese (lekë) me kursin e këmbimit në datën e kryerjes së transaksionit. 202 . Përcaktimi i Fluksit të Parasë Për të përcaktuar CF. jomaterial. - llogaritë e pagueshme (shpenzimet për detyrimet e papaguara). DV = Dividendet “Cash Flow” (CF) ndryshon nga Fitimi i Ushtrimit (FU) nga fakti që CF nuk merr parasysh të ardhurat e llogaritura dhe shpenzimet e llogaritura. të cilit i duhet shtuar edhe ndikimi nga aktiviteti financues si dhe ai nga aktiviteti investues për llogaritjen e fluksit neto të parasë. finaciar) janë regjistruar në llogaritë 68 “Zhvlerësime dhe Amortizim“. Janë “detyrime“ për blerje (mallrash apo shërbimesh) të papaguara. sepse shpenzimi në këtë rast nuk është kryer ende.VF = CF . E thënë ndryshe.

Pasqyra e fluksit të parasë i paraqet hyrjet dhe daljet e parasë dhe të ekuivalentëve të 55 Përfshihet dhe llogaria 652 “vlera kontabël e AA” në rastin e daljeve të AA. 203 . Këto pasqyrohen në llogaritë 78. Llogaritja e “Cash Flow“ (CF) të një ndërmarrje mund të bëhet pra në dy mënyra: a) Llogaritja e CF nisur nga Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB).llogarie shpenzimi (Klasa 6)55 sepse kjo tregon konsumimin e inventarit (ose daljen) por jo pagesën për blerjen e tij. anulojnë një amortizim ose një provizion të mëparshëm. b) Llogaritja e CF nisur nga Fitimi i Ushtrimit (FU). Të ardhurat e llogaritura (AL) (ose të ardhura të paarkëtuara) që janë: rimarrjet mbi amortizimet dhe provizionet që nuk përbëjnë një të ardhur reale për ndërmarrjen por. sepse këto të ardhura nuk janë arkëtuar. me të ardhura të tjera të arkëtueshme dhe (me heqjen prej saj) të shpenzimeve të tjera të pagueshme. Qëndron në heqjen nga FU të të ardhurave të llogaritura dhe (shtimin në të) të shpenzimeve të llogaritura. shtimi i inventarit (kur kreditohet llogari shpenzimesh (klasa 6) sepse kjo tregon rritjen e inventarit por jo hyrje apo dalje parash. - llogaritë e arkëtueshme (të ardhurat nga faturat e papaguara që na kanë klientët). sipas formateve të përcaktuara. thjesht. që është një farë “CF-je shfrytëzimi”. Standardet e kontabilitetit kërkojnë (krahas Bilancit e PASH) edhe paraqitjen e “Pasqyrës së Fluksit të Parasë”. Paraqitja e Fluksit të Parasë Fluksi i Parasë përbën një tregues të rëndësishëm sepse ai përfaqëson kapacitetin e vetëfinancimit të ndërmarrjes. Konsiston në shtimin e TB.. ii. të ardhura nga rivlerësimi i një elementi të aktivit (llogaria 775) apo gabime të lejuara në ushtrimet paraardhëse (llogaria 777)...

Fluksi i parasë ndahet sipas qëllimit të përdorimit në tri pjesë të veprimtarisë: (I) shfrytëzuese. Në vijim jepen pasqyrat e fluksit të parasë sipas dy metodave direkte dhe indirekte. të ndara sipas qëllimit (për shembull fluksi i parasë nga veprimtari shfrytëzimi. të cilat janë të konvertueshme menjëherë në para dhe që janë nën një rrezik minimal.saj56. (II) investuese dhe (III) financiare. Pasqyra e Fluksit të Parasë (Metoda direkte) Nr I 1 2 3 4 5 A II 1 2 3 4 5 B III 1 2 3 4 C IV V VI Emërtimi Fluksi i parave nga veprimtaria e shfrytëzimit Paratë e arkëtuara nga klientët Paratë e paguara ndaj furnitorëve dhe punonjësve Paratë e ardhura nga veprimtaritë Interesi i paguar Tatim fitimi i paguar Shuma (Para neto nga veprimtari e shfrytëzimit) Fluksi i parave nga veprimtaritë investuese Blerja e kompanisë së kontrolluar X Blerja e aktiveve afatgjata materiale Të ardhurat nga shitjet e pajisjeve Interesi i arkëtuar Dividendë të arkëtuar Shuma (Para neto në veprimtari investuese) Fluksi i parave nga aktivitetet financiare Të ardhura nga emetimi i kapitalit aksioner Të ardhura nga huamarrje afatgjata Pagesat e detyrimeve të qirasë financiare Dividendë të paguar Shuma (Paraja neto në veprimtari financiare) Rritja/rënia neto e mjeteve monetare ( = A + B + C) Mjetet monetare në fillim të periudhës Mjetet monetare në fund të periudhës ( = IV + V) (+) (-) (+) (-) (-) (-) (-) (+) (+) (+) (+) (+) (-) (-) Sqarime: 1. 2. përsa i përket ndryshimit të vlerës (për shembull depozitat afatshkurtra). gjatë periudhës kontabël. Rreshti IV “Rritja/rënia neto e mjeteve monetare” është e barabartë me shumën e 56 Ekuivalentët e parasë janë investime afatshkurtra (zakonisht deri në 3 muaj). 204 . nga investimi ose nga financimi). shumë likuide.

etj.. Pasqyra e Fluksit të Parasë (Metoda indirekte) Nr I 1 2 a b c ç 3 a b c ç d A II 1 2 3 4 5 B III 1 2 3 4 C IV V VI Fitimi para tatimit Rregullime për: Amortizimin Humbje nga këmbime valutore Të ardhura nga investimet Shpenzime për interesa Rritje/rënie në tepricën e kërkesave të arkëtueshme nga aktiviteti. Rritje/rënie në inventar Rritje/rënie në detyrimet për t’u paguar nga aktiviteti Paratë e përftuara nga aktivitetet Interesi i paguar Tatimfitimi i paguar Shuma (Para neto nga veprimtari e shfrytëzimit) Fluksi i parave nga veprimtaritë investuese Blerja e kompanisë së kontrolluar X Blerja e aktiveve afatgjata materiale Të ardhurat nga shitjet e pajisjeve Interesi i arkëtuar Dividendë të arkëtuar Shuma (Para neto në veprimtari investuese) Fluksi i parave nga aktivitetet financiare Të ardhura nga emetimi i kapitalit aksioner Të ardhura nga huamarrje afatgjata Pagesat e detyrimeve të qirasë financiare Dividendë të paguar Shuma (Paraja neto në veprimtari financiare) Rritja/rënia neto e mjeteve monetare ( = A + B + C) Mjetet monetare në fillim të periudhës Mjetet monetare në fund të periudhës ( = IV + V) 205 (+) (+) (-) (-) (-) (-) (+) (+) (+) (+) (+) (+) (-) (-) (+) (-) (+) (-) Emërtimi Fluksi i parave nga veprimtaria e shfrytëzimit (+) .. B dhe C dhe përfaqëson shumën neto gjithsej të mjeteve monetare të gjeneruara gjatë periudhës 3.rreshtave A. “Mjetet monetare në fillim të periudhës” (rreshti IV) plus “Rritja/rënia neto e mjeteve monetare gjatë periudhës (rreshti V) duhet të jenë të barabarta me “Mjetet monetare në fund të periudhës” (rreshti VI).

V e VI llogariten njësoj si te metoda direkte. pjesa e dytë dhe e tretë kanë të njejtat zëra. mundëson marrjen parasysh edhe të shpërndarjes së dividendit. që shprehin lidhjen midis burimeve të brendshme të gjeneruara nga ndërmarrja dhe nevojave të saj për financim. Rreshti IV. Ai llogaritet si vijon: 206 . Tabela e fluksit të parasë sipas metodës indirekte ndryshon nga ajo e metodës direkte vetëm në zërat e pjesës së parë “Fluksi nga verimtaria shfrytëzuese”. që përcaktohet nisur nga Vetëfinancimi.Sqarime: 1. Ja pse preferohet me shumë ky koeficient që merr parasysh Vetëfinancimin dhe jo “Cash Flow“-n (CF). a) Koeficienti i Shpërndarjes së Vlerës së Shtuar (KShVS) Ky koeficient tregon se ç’pjesë të Vlerës së Shtuar (VS) do t’i kushtojë ndërmarrja plotësimit të nevojave të saj për financime. 2. Ai llogaritet si vijon: KSHVS = (VF * 100) / VS Ku: KShVS = Koeficienti i Shpërndarjes së Vlerës së Shtuar VF = VetëFinancimi VS = Vlera e Shtuar Ky koeficient. iii. b) Kapaciteti i Mbulimit të Borxhit (CMbB) Ky tregues shpreh masën në të cilën “Cash Flow” (CF) i ndërmarrjes i mbulon detyrimet financiare të saj. Disa tregues interesantë që lidhen me CF Krahas interesit që paraqet vetë vlefta e CF si kapacitet vetëfinancimi. paraqet interes edhe llogaritja e disa koeficienteve.

207 .CMBB = BF / CF Ku: CMB = Kapaciteti i Mbulimit të Detyrimeve CF = Cash Flow (Kapaciteti i Vetëfinancimit) BF = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja.

Zbritja financiare është një teknikë me të cilën ndërmarrja përfituese e një efekti tregtar59 e negocion atë para mbarimit të afatit. duke praktikuar një strategji aktive të menaxhimit të kredive dhënë klientëve58 të saj. dhe këtë për një kosto relativisht të ulët. ndërmarrja ndjek një strategji që i lejon të ulë nevojat për fonde zhvillimi të shfrytëzimit duke rritur njëkohësisht likuiditetin e saj aktiv. Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues Në këtë optikë. ndërmarrja duhet të plotësojë nevojat e saj për financime afatshkurtra.4. Kjo metodë financimi është me interes dyfish: nga njëra anë ul gjendjen e kredive dhënë klientëve në aktivin e bilancit (pra ul Nevojën për Fonde Zhvillimi) dhe nga ana tjetër i mundëson ndërmarrjes rritjen e mjeteve monetare duke i dhënë likuiditete të disponueshme në çast. i. 208 . a) Zbritje Financiare57 Teknika e zbritjeve financiare i mundëson ndërmarrjes marrjen e likuiditeteve shpejt. FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT Krahas gjetjes së mjeteve për të plotësuar nevojat e financimeve afatgjata. Për këtë. b) Strategjia e faktoringut Faktoringu është një teknikë financimi me të cilën një ndërmarrje ia kalon faturat e 57 Zbritje Financiare – njihet dhe me emërtimin “Skontim” 58 Kredive dhënë klienteve = afatpagesat e klientëve (për t’a paguar faturën më vonë). ajo mund të shfrytëzojë disa mjete që i mundësojnë: ose të ulë nevojën e saj për fonde zhvillimi ose të përftojë kredi afatshkurtra. me një ent kredie. 59 Efekti tregtar – Psh kredia dhënë klientëve nga një ndërmarrje. për të marrë likuiditete me vleftë sa ajo e efektit tregtar minus komisionet (interesat) që merr banka për shërbimin e bërë.

që përdor këtë mënyrë financimi. Ndërkaq. Kredia furnitore mund të konsiderohet si kredi që i akordohet ndërmarrjes nga furnitori. në këmbim të likuiditeteve të menjëhershme. Në të gjitha rastet. Menaxhimi optimal i bilancit të ndërmarrjes kërkon që të kompensohen nevojat për fonde zhvillimi të të arkëtueshmeve nga klientët me kreditë e furnitorëve me vleftë ekuivalente. “faktori” blen me zbritje nga vlefta e faturave që bën kompania faturuese60. mundet që thjesht të ndihmojë kompaninë ti mbledhë. kjo metodë i kushton ndërmarrjes më shtrenjtë se përdorimi i zbritjes. ii. Faktoringu është mënyra më e shtrenjtë e financimit afatshkurtër. Në këtë mënyrë. lirohet nga menaxhimi i llogarive klientë që lidhen me këto të ardhura të arkëtueshme dhe nuk ka nevojë të marrë masa kundër rrezikut të mospagimit sepse ajo nuk është më pronare e tyre. që do kontabilizohen në pasivin e bilancit. sigurisht duke u shpërblyer me një komision. por në këtë rast ajo nuk merr përsipër risk (normalisht komisioni < zbritja). ndërmarrja humbet gjithashtu lidhjen me klientët. përmes emetimit të një efekti tregtar. Në këmbim të këtij shërbimi. në likuiditete të mobilizueshme menjëherë për të përballuar shpenzimet rrjedhëse. 209 . 60 Jo gjithmone firma faktoring i “blen” llogaritë e arkëtueshme. Ndërmarrja.arkëtueshme të klientëve një shoqërie tjetër (“faktorit”). Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit a) Kreditë e furnitorëve: Ashtu si ndërmarrja u akordon afate pagese klientëve të saj. këto teknika shoqërohen me konvertimin e të arkëtueshmeve nga klientët. Ndërmarrjet disponojnë edhe metoda të tjera të financimit të ciklit të shfrytëzimit. zhvendosja në kohë e pagesës të borxheve ndaj furnitorëve kontribuon në uljen e nevojës për fonde zhvillimi të ndërmarrjes. “Faktori” bëhet në këtë mënyrë pronar i këtyre faturave dhe siguron mbulimin e tyre. ajo ka të drejtë të negociojë me furnitorët e saj për të përftuar kredi prej tyre (afat pagese). sepse ia delegon të tretëve menaxhimin e kredive. përmes afatit të pagesës.

Me po këtë ide. përgjithësisht të parashikueshme. qoftë në trajtë zbulimi bankar të autorizuar. por kostoja e saj është relativisht më e lartë se ajo në kuadrin e një financimi përmes një huamarrje klasike. b) Financimi i likuiditetit Së fundi. ndërkohë që paguhen përgjithësisht “cash” nga klientët. ndërmarrja mund të marrë kredi likuiditeti nga banka e saj.Kjo strategji mbështetet në fuqinë negociuese të ndërmarrjes kundrejt klientëve dhe kundrejt furnitorëve. Ky rast ndeshet veçanërisht në shpërndarësit e mëdhenj që gjenerojnë teprica të mëdha burimesh shfrytëzimi. midis arkëtimeve dhe pagesave në një periudhë të caktuar. qoftë si lehtësi arke61. 210 . 61 banka pranon që klienti ta vonojë pagesën megjithëse llogaria e tij nuk ka gjendje pozitive. Në të dy rastet ndërmarrja përfton kredi afatshkurtra disa ditore (lehtësi arke) ose disa javore (zbulim bankar). duke u imponuar furnitorëve të tyre afate pagese të konsiderueshme. Ky tip financimi afatshkurtër mundëson përballimin e zhvendosjeve. ndërmarrjet mund të përftojnë kredi fushate ose kredi stokimi për të financuar prodhimin dhe stokimin e prodhimit të tyre. në rastet kur ka një zhvendosje kohore të ndjeshme midis fazës së prodhimit dhe fazës së tregtimit të një të mire (për shembull ndërmarrjet sezonale) dhe këtë me kosto më të ulët se një zbulim bankar. Vlefta e tyre negociohet paraprakisht me entin huadhënës.

.Vetëfinancimi ul dividendet.Ndërmarrja mund të ndryshojë politikën e shpërndarjes së dividendeve.Rritja e borxhit mund të krijojë disekuilibër financiar të ndërmarrjes.Nuk krijon detyrime.Kostoja e këtij financimi njihet paraprakisht e nuk ndryshon në kohë. .Kapaciteti i hyrjes në boxh të ndërmarrjes nuk preket. 2 11 . . . .Rritja e kapitalit. sepse fondet sillen nga aksionerët.Kapaciteti i hyrjes në boxh të ndërmarrjes nuk ulet. gjë që nuk u pëlqen aksionerëve. madje mund të ndryshojë edhe kontrollin e ndërmarrjes.Nuk sjell ndryshim të shpërndarjes së kapitalit midis aksionerëve. ndërmarrja mund të mbështetet në disa koeficientë që ndihmojnë në përcaktimin e strategjisë të financimit që është më e përshtatshmja për të garantuar ekuilibrin e saj financiar. kur nuk kryhet nga vetë aksionerët.Nuk sjell rritje të borxhit të ndërmarrjes.Aksionerët presin të marrin kthim mbi fondet e vendosura. . pra kosto më të lartë se huamarrja. mund ti përmbledhim në tabelat e mëposhtme: Financime Përparësi .5. kjo ruan aftësinë financuese të saj. qoftë dhe kur ky financim bëhet nga vetë ndërmarrja. .Nuk sjell shpenzime financiare. Ka interes për ata që nuk dëshirojnë aksionerë të rinj.Huamarrja sjell rritje të shpenzimeve financiare të ndërmarrjes me koston e interesit të huasë. sepse janë burime të veta. PËRMBLEDHJE Ndërmarrja disponon disa mjete për të përballuar nevojat e saj për financime afatgjata. . duke marrë parasysh ndonjëherë edhe interesa të veçanta (kundërshtim për aksionerë të rinj. Vetëfinancimi Rritje e kapitalit Huamarrja Secila nga mënyrat e financimit ka pra përparësitë dhe të metat e veta. . Për të marrë vendimin e saj. Strategjia që do të ndiqet nga ndërmarrja do të jetë funksion i krahasimit midis mundësive të ndryshme. Zgjedhja e një metode të përshtatshme varet nga analiza e përparësive dhe të metave të metodave të financimit të propozuara. në funksion të situatës së re financiare. . sidomos kur janë të kuotuar në bursë.Shpërblimi i pritur për investimet nga aksionerët do të jetë më i lartë se përqindja e interesit të huamarrjes.). sjell aksionerë të rinj. që mund të mos jenë mbështetës të ekipit drejtues. i. Të meta . Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme Përparësitë dhe të metat e metodave të ndryshme së financimit që disponon ndërmarrja. . . siç ndodh kur ndërmarrja merr hua. gjë që mund të dëmtojë kredibilitetin e saj. pamundësi për treg financiar për ndërmarrjet e vogla etj.

212 . Ky koeficient llogaritet si: Ku: CMbB = BF / CF CF = “Cash Flow“ (Kapaciteti i Vetëfinancimit) BF = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja Sa më i madh të jetë ky koeficient. Banka preferon që ky koeficient të jetë më i vogël se 3. Është e arsyeshme të përcaktohen. për shembull. a) Kapaciteti i mbulimit të borxhit (CMbB) Ky raport tregon deri në ç’masë Kapaciteti i Vetëfinancimit të ndërmarrjes (Cash Flow) është i mjaftueshëm për të mbuluar borxhet financiare. aq më tepër ndërmarrja është në gjendje të përballojë nevojat e saj për financime. nevojat e saj për financime. CF është një tregues shumë i rëndësishëm që mundëson gjykim më të mirë të ekuilibrit financiar të ndërmarrjes. disa koeficientë që mundësojnë krijimin e një ideje më të saktë për kapacitetin e ndërmarrjes për të përballuar. Nëse do të ishte 2.ii. në sajë të burimeve të gjeneruara gjatë veprimeve të menaxhimit. ndërmarrja mund ta mbështetë vendim-marrjen mbi shqyrtimin e disa koeficientëve për të vlerësuar efektin e përzgjedhjes së mënyrës së financimit. Sa më i madh të jetë CF. Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve Në strategjinë e financimit. kjo duhet të përdorë mënyra të tjera financimi. aq më të vogël e ka ndërmarrja marzhin e manovrimit për të përballuar shlyerjen e huave. Në qoftë se CF nuk mjafton për të mbuluar bashkësinë e nevojave për financime të ndërmarrjes. kjo tregon se kapaciteti i ndërmarrjes për mbulimin e borxhit është ekuivalenti i dy viteve të CF (Cash Flow). duke u nisur nga vlefta e CF.

nëse dëshiron të vlerësojë ekuilibrin e saj financiar. ajo duhet të përdorë koeficientin e autonomisë financiare. 213 . Përzgjedhja e koeficientit varet nga ajo çfarë ndërmarrja kërkon të përcaktojë. nëse dëshiron të matë mundësinë e huamarrjes. Ai llogaritet si vijon: KSTF = BF / KV Ku: KStF BF KV = Koeficienti i Strukturës Financiare = Borxhet Financiare që ka ndërmarrja = Kapitali Vetiak c) Koeficienti i autonomisë financiare (KAuF) Koeficienti i autonomisë financiare bën të mundur verifikimin që borxhet e ndërmarrjes të mos jenë tepër të mëdha në raport me vleftën e kapitaleve të veta. atëherë ndërmarrja nuk ka më marzh manovrimi për financime të jashtme. ajo duhet të përdorë kapacitetin e mbulimit të borxhit. Po qe se raporti është më i madh se 1.b) Koeficienti i strukturës financiare (KStF)62 Ky koeficient shpreh raportin midis borxheve financiare (BF) dhe kapitaleve të veta (KV). pavarësisht afateve. Ky koeficient llogaritet si vijon: KAUF = BT / KV Ku: KAuF BT KV = Koeficienti i Autonomisë Financiare = Borxhet Totale (gjithë boxhet pavarësisht nga afati i shlyerjes) = Kapitali Vetiak Ky koeficient lejon të merret parasysh bashkësia e borxheve të kontraktuara nga ndërmarrja. 62 Njihet dhe me emërtimin “Raporti Borxh/Kapital”.

.

PJESA E TRETË F J AL O R I T ERM AVE KRYESO RË .

si: troje. Në kontabilitet dallohen këto tipa aktivesh afatgjata: o Aktive afatgjata jomateriale (AAJ) ose aktiv i qëndrueshëm i patrupëzuar (AQP). ndërtesa. pajisje mobilimi. janë kryesisht: aksionet e ndërmarrjeve të tjera. o Aktive afatgjata financiare (AAF) ose aktiv i qëndrueshëm financiar (AQF). projektet. makineri. AKTIV (ANA E MAJTË E BILANCIT): Tërësia e të mirave1 dhe e të drejtave2 që zotëron një ndërmarrje për të ushtruar veprimtarinë e saj.. 1 Të mirat . por përdoret për një periudhë jo më pak se një vit. studimet.AFAT MATURIMI: Afati i maturimit është afati ose data kur duhet të paguhet fatura. koncensionet. AKTIV AFATGJATË (AA) OSE (AKTIV I QËNDRUESHËM): E mirë e nevojshme për funksionimin e ndërmarrjes që nuk zhduket me përdorimin e parë. Të tilla janë: vlera tregtare (emri apo vendi i mirë). instalime teknike. o Aktive afatgjata materiale (AAM) ose aktiv i qëndrueshëm i trupëzuar (AQT). patentat. automjete.. Shënohet në faturë. AKSION: Titull pronësie mbi një pjesë të kapitalit të një ndërmarrjeje (shoqërie tregtare) që jep të drejtën për të marrë dividendin përkatës. Sipas shkallës së likuiditetit dallohen disa grupe aktivesh: Aktiv afatgjatë Aktiv qarkullues të mirëfilltë Aktiv likuid.. Aksioni bën pjesë në titujt e negociueshëm. 216 . patentat etj. kur shitësi pranon që blerësi ta kryejë pagesën në një datë të ndryshme nga data e faturës. shpenzimet për fillimin e aktivitetit e të tjera. huatë e dhëna me interes për një periudhe mbi një vit e të tjera si këto. 2 Të drejtat – Licencat. licencat. mbajtja e të cilave është afatgjatë.term që sqarohet më poshtë.

ndryshimi i teknikës apo i teknologjisë dhe çdo arsye tjetër. ku në njërën (në Aktiv) paraqiten elementet e pasurisë (përdorimet) dhe në tjetrën (në Pasiv) kapitali i vetë dhe huatë (burimet). BILANC: Dokument kontabël i një ndërmarrjeje në trajtën e një tabele përmbledhëse në dy seksione3. domethënë inventarët (klasa 3) dhe debitorët (klasa 4). efektet e të cilave janë të pakthyeshme. plus interesin e fiksuar. koha.o Aktive afatgjata në proces ose aktiv i qëndrueshëm në proces: përbëhen nga aktive afatgjata materiale ose jomateriale. në kuptimin e përgjithshëm.shih Mjete Monetare AKTIV QARKULLUES: Aktive qarkulluese.shih “Fluksi i Parasë“. parapagime e pagesa pjesore të bëra për to. AMORTIZIM: Shpenzim i llogaritur (si konstatim kontabël) që përfaqëson zvogëlimin e vlerës së një elementi të aktivit që vjen nga përdorimi. o Aktiv qarkullues i mirëfilltë quhet aktivi qarkullues që nuk është mjet monetar (para). Banka e Shqipërisë paguan financuesin me vleftën nominale të bonos së thesarit. quhen të gjitha aktivet e ndërmarrjes që nuk janë aktive afatgjata (pra nga këndvështrimi i lëvizshmërisë qarkullojnë brënda vitit ushtrimor). Aktivet qarkulluese përbëhen nga: Inventarët (klasa 3). BONO THESARI: Titull afatshkurtër i negociueshëm (letër me vlerë) i emetuar nga Thesari i Shtetit (Banka e Shqipërisë) për një kohëzgjatje disa mujore deri në një vit i cili jepet në këmbim të likuiditeteve (parave). AKTIV LIKUID: . “CASH FLOW“: (lexohet “kesh fllou“) . që janë në proces ndërtimi apo krijimi. Në afatin e pjekurisë së kësaj bonoje. 3 Kolona = Anë ose “Krahë” 217 . debitorët (klasa 4) dhe mjetet monetare (klasa 5).

huamarrësi është debitor për huadhënësin. Në këmbim të këtij shërbimi.DEBI (ANA E MAJTË E LLOGARISË): Gjendja e llogarive ndryshon nga lëvizjet (hyrjet e daljet). “faktori” blen me zbritje nga vlefta e 218 . Në Debi regjistrohen: Hyrjet fizike (psh mallrat e blera). Borxhet që i kanë ndërmarrjes debitorët (p. FAKTORING: Faktoringu është një teknikë financimi me të cilën një ndërmarrje ia kalon faturat e arkëtueshme të klientëve një shoqërie tjetër (“faktorit”). i negociueshëm. EFEKT TREGTAR (DËFTESË TREGTARE): Instrument kredie afatshkurtër. Efekti tregtar përmban emrin e debitorit (klientit përftues). në këmbim të likuiditeteve të menjëhershme. afatin dhe vleftën e kredisë. “Faktori” bëhet në këtë mënyrë pronar i këtyre faturave dhe siguron mbulimin e tyre. që lëshohet kur ka një spostim kohor midis realizimit të një veprimi (faturës) dhe ekzekutimit të tij (pagesës). ata që përmbajnë interesa quhen kambiale. Arkëtimet monetare (psh paratë e marra). Për këtë çdo llogari ndahet në dy pjesë: Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). që pasqyrojnë veprimet e kryera nga ndërmarrja. sipas vendimit të asamblesë së përgjithshme për ndarjen e fitimit. Një “i tretë” (furnitor) llogaria e të cilit është debitore quhet debitor. Llogaria quhet debitore kur shuma e vlerave në debi është më e madhe se shuma e vlerave në kredi të saj (debiti > krediti). DIVIDEND: Pjesa e fitimit që u ndan ndërmarrja çdo vit aksionerëve në përpjestim me sasinë e aksioneve. emrin e kreditorit (furnitorit dhënës).sh: klientët për faturat e palikuiduara) si dhe Shpenzimet e kryera (që interpretohen dhe si borxhe që i kanë ndërmarrjes pronarët/aksionerët) DEBITOR: Quhet një person (fizik ose juridik) që na ka një detyrim (borxh) për të shlyer. Për shembull. Për efektin tregtar nuk paguhet interesa.

të totalit të shpenzimeve të investimeve (aktiveve afatgjata) të ndërmarrjes. Fluksi i parasë quhet edhe “kapaciteti i vetëfinancimit”. FITIM (FITIM I USHTRIMIT): Fitimi i një ndërmarrjeje është teprica e të ardhurave ndaj shpenzimeve të kontabilizuara në llogarinë e rezultatit gjatë vitit ushtrimor fiskal. por në këtë rast ajo nuk merr përsipër risk (normalisht komisioni < zbritja). nëpërmjet të cilit blerësi shpreh zotimin për të kryer pagesën e shumës së shënuar. FLUKSI I PARASË (CASH FLOW): Tërësia e mjeteve monetare të gjeneruara nga ndërmarrja gjatë vitit ushtrimor. të konstatuara gjatë ushtrimit. Ai përbën pra atë pjesë të burimeve afatgjata që ndërmarrja mund ta përdorë për financimin e nevojave të saj për zhvillim.shih “Fluksi i parasë”. KAPACITETI I VETËFINANCIMIT: . o Fitimi para Tatimit që është fitimi i ushtrimit i llogaritur pa e përfshirë shpenzimin për tatimin e fitimit.faturave që bën kompania faturuese4. mundet që thjesht të ndihmojë kompaninë t’i mbledhë. FOND ZHVILLIMI (FOND ECURIE): Fondi i Zhvillimit përfaqëson tepricën e burimeve që rezulton pas zbritjes nga totali i burimeve afatgjata. plus një përqindje interesi në një datë të caktuar. në sajë të veprimeve të menaxhimit të ndërmarrjes. 4 Jo gjithmonë firma faktoring i “blen” llogaritë e arkëtueshme. 219 . Ai përftohet nga diferenca mes hyrjeve dhe daljeve të parave ose ekuivalenteve të saj. KAMBIAL: Është dokumenti që përdoret në transaksionet e shitblerjes me afat. Përveç fitimit të ushtrimit përdoren dhe: o Fitimi i Shfrytëzimit që është teprica e të ardhurave të shfrytëzimit nga shpenzimet e shfrytëzimit. sigurisht duke u shpërblyer me një komision.

a.). b) huatë financiare afatgjata dhe c) amortizimet e provizionet.). KAPITALI QARKULLUES (NEVOJA PËR FONDE ZHVILLIMI): Llogaritet duke zbritur pasivin qarkullues (borxhet ndaj furnitorëve. 7 Kapitalet e veta . detyrimet e klientëve. që vijnë nga diferenca kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të flukseve që lidhen me ciklin e shfrytëzimit të ndërmarrjes. Kapitali i përhershëm detajohet në: a) kapitalet e veta... 220 ... subvencionet e investimit dhe provizionet e detyrimeve.. Kapitali qarkullues përfaqëson nevojat e ndërmarrjes për financim afatshkurtër..sh: mallrat e shitura) Pagesat monetare (p. pjesa e rezultatit të ushtrimit që nuk ndahet si dividend.KAPITAL THEMELTAR (KAPITAL I SHOQËRISË): Tërësia e kontributeve në para ose në natyrë që japin paraprakisht pronarët apo aksionerët e ndërmarrjes për të ushtruar veprimtarinë e saj.sh: paratë që paguan).) nga aktivi qarkullues i ndërmarrjes (stoqet.p. KAPITAL I PËRHERSHËM: Tërësia e kapitaleve të veta dhe e huave financiare afatgjata (mbi një vit) të regjistruara në pasivin e bilancit. rezervat. të cilat përbëjnë burimet afatgjata të ndërmarrjes. të cilat përdoren nga ndërmarrja për të zhvilluar aktivitetin e saj7. 6 Shoqëri kapitalesh janë shoqëritë aksionere (sh. KAPITAL I VETË (KAPITAL NETO): Bashkësia e burimeve të veta të kapitalit që përbëhet nga kapitali themeltar.Përkufizohen edhe si pretendimet apo kërkesat e pronarëve (aksionerëve) ndaj aktiveve të ndërmarrjes. KREDI (ANA E DJATHTË E LLOGARISË): Çdo llogari ndahet në dy pjesë: Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). Në Kredi (djathtas) regjistrohen: Daljet fizike (p.sh: detyrimi që ndërmarrja i ka 5 Shoqëri personash janë shoqëritë me përgjegjësi të kufizuar (sh. për të bërë rifreskimin e elementeve të saj të aktivit afatgjatë.k). Kreditë që ndërmarrja merr nga të tjerët (p. që i ka krijuar ndërmarrja. Kapitali themeltar përbëhet nga pjesët e kontributit të ortakëve (në shoqëritë e personave5) ose nga aksionet (në shoqëritë e kapitaleve6).

KREDITOR: Quhet një person (fizik ose juridik) të cilit i kemi ne një detyrim (borxh) për t’i shlyer. likuiditetet (mjetet monetare) janë: paratë në arkë apo bankë. mallrat që blihen). Më tej. Kosto të tilla përballohen edhe gjatë këmbimit të monedhave). çeqet. LLOGARI: Tabelë (kartelë) që përmban veprimet (transaksionet) e regjistruara të të njëjtit element (kategori) të pasurisë së ndërmarrjes.- furnitorit për faturën e papaguar) si dhe Të ardhurat e realizuara (që interpretohen edhe si detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve/aksionerëve. LIKUIDITET: Aftësia e një të mire për t‘u kthyer në para. LIKUIDITETE (MJETE MONETARE): Para ose ekuivalentë me to (që kthehen në para për disa ditë dhe pa kosto të ndjeshme8). borxhet që i kanë ndërmarrjes të tretët (për shembull klientët për faturat e palikuiduara) si dhe shpenzimet e kryera. letrat e kreditit etj. që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra. Për shembull. Praktikisht. huadhënësi është kreditor për huamarrësin. Në Debi regjistrohen: hyrjet fizike (reale) që bëhen në ndërmarrje (për shembull. që nga. 8 Në para mund të kthehet për disa ditë edhe e gjithë pasuria nëse e shet “për 5 lek“ prandaj është vënë kushti “pa kosto të ndjeshme“. paratë nga shitjet). 221 . Mjete monetare = Likuiditetet aktive – Likuiditetet pasive = Likuiditete. (Domethënë pa kosto ose me kosto fare të vogël të pa ndjeshme. likuiditeti pasiv është përgjithësisht zero. Një “i tretë” (për shembull klient) llogaria e të cilit është kreditore quhet kreditor. Çdo llogari (tabelë) ndahet në dy pjesë që quhen Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). arkëtimet që bën ndërmarrja (për shembull. Bilanci i klasifikon elementet e aktivit nga ato më pak likuide (afatgjata) në ato më likuidet (paratë). “Mjetet monetare” quhen dhe “Likuiditete aktive”. Llogaria quhet kreditore kur shuma e vlerave në kredi është më e madhe se shuma e vlerave në debi të saj (krediti > debiti). pra si kredi e pronarëve).

4 dhe 5).shih “Teprica Bruto“. Diferenca midis totalit të debisë dhe totalit të kredisë jep “Tepricën” (pozitive ose negative) e llogarisë. LLOGARIA E REZULTATIT (LLOGARIA FITIM/HUMBJE): Quhet llogaria në të cilën grupohen veprimet që lidhen me llogaritë e shpenzimeve (klasa 6) dhe me llogaritë e të ardhurave (klasa 7).. paratë që paguan për blerjet e bëra). Dallohen: . llogaritet nga diferenca midis “Të ardhurave nga shitjet e mallrave“ me “Koston e blerjes së tyre“. 3. Ato paraqiten në formën e një pasqyre që quhet “Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve“.llogaritë e rezultatit ku regjistrohen shpenzimet dhe të ardhurat dhe që shërbejnë për të llogaritur rezultatin (llogaritë e klasave 6 dhe 7) . Praktikisht. .huatë financiare (kreditë) që ka marrë ndërmarrja nga të tretë (për shembull borxhi që i kemi furnitorit për faturën e papaguar) si dhe të ardhurat. Ato përfaqësojnë. çeqet. mallrat e shitura që dalin). MARXHI BRUTO: . pjesën e burimeve të ndërmarrjes që nuk është përdorur as për të financuar aktivet afatgjata. letrat e kreditit. as për të financuar nevojat për shfrytëzim. Për të gjykuar mbi vlerën e Marzhit Tregtar llogariten dy raporte të rëndësishme: o Raporti i Marzhit = (Marzh Tregtar) / (Çmim blerje pa taksa) o Raporti i Markës = (Marzh Tregtar) / (Çmim shitje pa taksa) MJETET MONETARE (LIKUIDITETE.Në Kredi regjistrohen: .. 222 .pagesat që bën ndërmarrja (për shembull. 2.. AKTIVET LIKUIDE): Mjetet Monetare paraqiten si gjendja e të gjitha tepricave financiare të një ndërmarrjeje. Mjetet Monetare janë tepricat likuide të ndërmarrjes (paratë në arkë apo bankë. pra. . MARZHI TREGTAR (MT): MT është treguesi që mat efektin tregtar të menaxhimit të ndërmarrjes.) që i mundësojnë ndërmarrjes të financojë shpenzimet afatshkurtra.daljet fizike (reale) që bëhen nga ndërmarrja (për shembull.llogaritë e bilancit që shërbejnë për të pasqyruar gjendjen pasurore të ndërmarrjes (llogaritë e klasave 1.

. detyrimet e klientëve. Obligacioni përfaqëson pjesën e huasë që i ke dhënë ndërmarrjes që e emeton dhe të jep të drejtën e marrjes së një interesi fiks të përcaktuar paraprakisht dhe të rimbursueshëm në afat së bashku me vleftën e saj fillestare.. në kërkim të një huaje afatgjatë të copëtuar në pjesë.NEVOJA PËR FONDE ZHVILLIMI: Është nevoja e ndërmarrjes për financim afatshkurtër. OBLIGACION (HUA NGA TREGU FINANCIAR): Një lloj letre me vlerë (biletë) e negociueshme. PASIV: (PJESA E DJATHTË E NJË BILANCI): Bashkësia e burimeve (kapitalit) të veta dhe detyrimeve (huave) të një ndërmarrjeje të përftuara në kuadrin e financimit të veprimtarisë së saj. Përgjithësisht dallohen: o rezultati i shfrytëzimit: vjen nga veprimtaria rrjedhëse e ndërmarrjes (të ardhurat e shfrytëzimit – shpenzimet e shfrytëzimit). që emeton një ndërmarrje në tregun financiar. PASQYRA E REZULTATIT: shih “Pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve“.) nga aktivi qarkullues i ndërmarrjes (stoqet. o rezultati i jashtëzakonshëm: është pasqyrim i veprimeve të jashtëzakonëshme (të pavarura nga veprimtaritë e zakonshme të ndërmarrjes) dhe llogaritet si diferencë 9 PASH quhet edhe “Llogaria e Rezultatit” ose “Pasqyra e rezultatit”.. që të mund të ofrohen një numër i madh huadhënësish. 223 . që quhet “fitim i ushtrimit“ nëse të ardhurat janë më të mëdha se shpenzimet dhe “humbje e ushtrimit“ nëse të ardhurat janë më të vogla se shpenzimet. PASQYRA E TË ARDHURAVE DHE SHPENZIMEVE (PASH) 9: Pasqyrë financiare që paraqet tërësinë e shpenzimeve dhe të ardhurave për një periudhë të caktuar (vit ushtrimor). Ajo llogaritet duke zbritur pasivin qarkullues (borxhet ndaj furnitorëve.. o rezultati financiar: vjen nga politika e financimit që zbaton ndërmarrja dhe llogaritet si diferencë e “të ardhurave financiare“ me “shpenzimet financiare“. që vjen nga diferenca kohore midis pagesave dhe arkëtimeve të flukseve që lidhen me ciklin e shfrytëzimit të ndërmarrjes.).. Diferenca midis totalit të të ardhurave dhe të shpenzimeve përcakton rezultatin e ushtrimit.

Në këto kushte nuk duhet të ketë më të ardhura dhe shpenzime të jashtëzakonshme. Provizioni është një detyrim aktual. llogaritet si shumë e “Prodhimit të shitur“ me “Prodhimin e magazinuar“ dhe me “Prodhimin e aktiveve afatgjata“ (dmth. bilanci. c) mund të bëhet një vlerësim relativisht i saktë i shumës së detyrimit. si aktiv afatgjatë). Ndërmarrja duhet ta njohi një provizion në bilanc kur: a) ka një detyrim ligjor ose konstruktiv11 si rezultat i ngjarjeve që kanë ndodhur para bilancit. një institucioni etj. që vetë ndërmarrja ka marrë në veprimtarinë e saj nëpërmjet deklaratave specifike dhe nuk ka gjasa që ajo të mos e mbajë atë. PLAN KONTABËL I PËRGJITHSHËM (PKP): Bashkësia e rregullave që synojnë: klasifikimin e transaksioneve të ndryshme (renditjen e llogarive). për ta ndihmuar e për t’i lehtësuar veprimtarinë. duke e siguruar pasurinë e saj.) PRODHIMI I USHTRIMIT (PU): Është treguesi që evidenton nivelin e prodhimit të ndërmarrjes. SALDO E LLOGARISË: shih Tepricë e llogarisë. 11 Detyrim konstruktiv = Nuk është detyrim ligjor por në një farë kuptimi detyrim moral. paraqitjen dhe përmbajtjen e pasqyrave financiare (pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve.. prodhimin e mbajtur nga ndërmarrja për ta përdorur për nevojat e veta. PROVIZION: Regjistrimi kontabël i zhvlerësimit të një të mire. SUBVENCION: Para që i jep shteti gjatë një periudhe një dege të ekonomisë.. 10 Sipas standardeve të reja të kontabilitetit. të një rreziku ose të një shpenzimi që nuk ka ndodhur por që mund të ndodhi thuajse me siguri. b) për shlyerjen e detyrimit do të nevojitet një dalje (pakësim) e burimeve. 224 . ndërmarrja mund dhe duhet ta shmang efektin ngjarjeve të jashtëzakonshme. për të cilin koha e shlyerjes ose shuma janë të pasigurta.. një ndërmarrjeje. normalizimin e metodave të regjistrimit të veprimeve kontabël.e “të ardhurave të jashtëzakonshme“ me “shpenzime të jashtëzakonshme“10.

ndërtesën. TË MIRAT: Term i përgjithshëm që përmban: tokën. Dallojmë: o transaksionet fizike (reale) që shprehin lëvizjet e të mirave dhe shërbimeve (livrim malli. o transaksionet monetare që shprehin lëvizjet e parave.TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (MARXHI BRUTO): Quhet Tepricë Bruto e Shfrytëzimit (Marxhi Bruto) ajo që i mbetet ndërmarrjes (nga Vlera e Shtuar) pas shlyerjes së detyrimeve të saj ndaj punonjësve dhe ndaj shtetit. materialet. o transaksionet financiare që paraqesin kreditë dhe borxhet e ndërmarrjes. paratë e të tjera të mira që ka dhe shfrytëzon ndërmarrja. Teprica Bruto llogaritet si shumë e “Vlerës së Shtuar“ me “Grantet dhe subvencionet për Shfrytëzim“ nga e cila zbriten: “Tatimet. SALDO E LLOGARISË): Teprica e llogarisë është diferenca midis shumës së Debitit të llogarisë (totali i vleftave të regjistruara në debi) dhe shumës së Kreditit të po asaj llogarie (totali i vleftave të regjistruara në kredi). që kanë marrëdhënie ekonomike me ndërmarrjen. taksat dhe të ngjashme“ si dhe “Shpenzimet për personelin“. një veprim ekonomik apo lëvizje (fluks). ortakët. NGJARJE KONTABËL): quhet një marrëdhënie. pajisjet. 225 . transaksionet janë të dy tipave: o transaksione të brendshme: kur transaksioni përfaqëson një marëdhënie midis dy pjesëve të ndërmarrjes. entitete apo persona të tjerë. arkëtimet për shitje). Kur debiti > krediti. TEPRICË E LLOGARISË (GJENDJA E LLOGARISË. mallrat. vlerën tregtare (vendin dhe emrin e mirë). që sjell ndryshim në vlerën e një variabli ekonomik. Në raport me ndërmarrjen. prodhim produkti). llogaria quhet debitore dhe kur krediti > debiti. Me fjalë të tjera Teprica Bruto është ajo që i mbetet ndërmarrjes për të paguar kontribuesit në kapital (Huadhënësit dhe Aksionerët) dhe për t’u vetëfinancuar. llogaria quhet kreditore. punëtorët. në një periudhë të caktuar kohe. makineritë. kryerje e një shërbimi. TË TRETËT: Të tretë në kontabilitet quhen: klientët. në përgjigje të transaksioneve fizike (pagesat për blerje. pa praninë e faktorëve jashtë ndërmarrjes. furnitorët. TRANSAKSION (FLUKS.

VIT USHTRIMOR: Vit ushtrimor quhet viti i ushtrimit të aktivitetit të ndërmarrjes. për të cilin raportohet. por ka sisteme të tjera kontabël ku viti ushtrimor është me 13 muaj ose nuk fillon nga 1 janari. që u shpërndahen aksionerëve. VLERË E SHTUAR: Është pasuria reale e krijuar nga ndërmarrja si rezultat i veprimtarisë së saj produktive (prodhimit apo fitimit). Vlera e shtuar është diferenca midis “Prodhimit të ushtrimit“ 226 . Në sistemin tonë kontabël viti ushtrimor përputhet me vitin kalendarik (nga 1 janari deri më 31 dhjetor)..) në tregun financiar.. Ky fenomen shpreh rritjen e pavarësisë së agjentëve ekonomikë ndaj ndërmjetësve financiarë. Vetëfinancimi është “Fluksi i parasë“ (“Cash Flow“ apo “Kapaciteti i vetëfinancimit“) që mbetet pasi të jetë hequr prej tij vlefta e dividendeve.. TNM janë: Marzhi Tregtar (MT) Prodhimi i Ushtrimit (PU) Vlera e Shtuar (VS) Teprica Bruto e Shfrytëzimit (TB) Rezultati i Shfrytëzimit (Fitimi i Shfrytëzimit (FSh)) Fitimi para tatimit (FpT) Rezultati (Fitimi) financiar (FF) Rezultati (Fitimi) i jashtëzakonshëm (FJ) Rezultati (Fitimi) i ushtrimit TITULLIZIM: Fenomen relativisht i ri që konsiston në zgjerimin e mundësive të financimit të ndërmarrjeve duke emetuar tituj financiarë (obligacione.o transaksione të jashtme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të jashtëm. VETËFINANCIM: Financim me mjetet e veta financiare. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM): Janë treguesit që mundësojnë analizën e llogarisë së rezultatit duke veçuar elementet e ndryshme që kanë ndikuar në fitimin e ushtrimit.

në frëngjisht: remise. Teknika me të cilën përfituesi i një efekti komercial e negocion. ZBRITJE FINANCIARE (SKONTO. para afatit të skadimit.tërësinë14 e veprimeve që e lidhin atë me një klient të veçantë gjatë një periudhe të caktuar. materiale. 227 . në frëngjisht: restourne. shërbime e të tjera të bëra gjatë ushtrimit me prejardhje nga të tretët. por në llogarinë e detyrimeve që ka klienti ndaj ndërmarrjes). vonesa në livrim. pranë një enti kredidhënës. ZBRITJE TREGTARE Zbritje tregtare konsiderohen ato ulje në vleftën e faturës që furnitori i bën klientit për: .defekte12 në cilësi. DISCOUNT): Pagesë që i bëhet debitorit që shlyen borxhin para afatit. (Kjo ulje nuk bëhet në faturë. . . në italisht:ribasso. në frëngjisht: rabais. mall i mbetur stok. 14 tërësinë – kjo ulje quhet në anglisht: rebate. 13 sasinë – kjo ulje quhet në anglisht: discount.sasinë13 e blerjes apo nga rëndësia e klientit. 12 defekte – kjo lloj ulje quhet në anglisht: rebate.me “Konsumin e prodhimit“ (blerjet për lëndë. për të përftuar likuiditete me vleftë sa ajo e kredisë minus komisionin dhe interesat e marra nga banka. për nevoja të prodhimit) si dhe duke i shtuar kësaj diference “Marzhit tregtar“ (si përfaqësues i “prodhimit“ të veprimtarisë tregtare).

Ira Roço 10. Llogaria 1 . As. Prof As. Dr. Jorgji Bollano. Plan du cours de compabilite – www. Kontabiliteti – Prof. As. Llogaria 2 . F. Dr. Analiza Financiare – Hidajet Shehu 7.free. Prof. Lopater. Kontabiliteti Financiar – Prof.fr\compta 2. Vjollca Karapici 9. Analiza Financiare – Prof.LITERATURA 1. C. Dufils.Dr. Le Memento Comptable 1998 – P. Arfaoui 3. Dr. geronim. Drini Salko 228 . Dr.Ira Roço. Sotiraq Dhamo 6. Dr. Standardet Kombëtare të Kontabilitetit – Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit 5. Flutura Kalemi 8. As. Agim Binaj. Plani Kontabël i Përgjithshëm – Ministria e Financave 4.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->