NORMAS ORTOGRÁFICAS E MORFOLÓXICAS DO IDIOMA GALEGO
REAL ACADEMIA GALEGA INSTITUTO DA LINGUA GALEGA

Extracto do texto aprobado pola Real Academia Galega na sesión plenaria do día 12 de xullo de 2003. Parte normativa

Xunta de Galicia Presidencia Secretaría Xeral de Política Lingüística Santiago de Compostela, 2005

1.171-2005 .Conselleiro de Educación e Ordenación Universitaria: Celso Currás Fernández Secretaria Xeral de Política Lingüística: María Sol López Martínez Subdirectora Xeral de Promoción e Ensino da Lingua Galega: Cristina Rubal González © Real Academia Galega © da edición: Xunta de Galicia ISBN 84-453-4042-5 Depósito Legal: C.

a norma debe acoller un galego fiel a si mesmo e limpo de canto de alleo innecesario hai incrustado na fala viva pola presión do castelán. pois. 2. O galego normativo ten que ser o vehículo expresivo común e válido para todo o pobo galego. Ha de ser. con atención escrupulosa á estrutura e características lingüísticas do galego. o galego común non pode basearse nun único dialecto. a fin de enraizar sobre bases seguras e vivas. e por tanto ha de ser necesariamente continuadora da lingua falada pola comunidade e ha de achegarse canto sexa posible a ela. a lingua común debe ser o máis galega posible. senón que debe prestar atención preferentemente á extensión xeográfica e demográfica das formas para seleccionar as normativas. Consecuentemente. voz apta e dispoñible para as súas manifestacións tanto escritas coma orais. É dicir. supradialectal e lograr que o maior número posible de falantes galegos se identifiquen coas solucións acordadas. A lingua normativa ten que estar ao servizo da cultura dun pobo real e concreto. establecida sen sometementos nin dependencias. para que estas bases sexan efectivamente sólidas. tanto artísticas coma utilitarias. Agora ben.INTRODUCIÓN A elaboración das presentes Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego fíxose atendendo aos seguintes principios: 1. 5 .

O galego común debe seguir as boas tradicións da antiga lingua galega que sexan compatibles coa maneira de ser moderna da lingua. evitando que o galego adopte solucións insolidarias e unilaterais naqueles aspectos comúns a todas elas. emparentando así con todos os escritores anteriores e aceptando solucións xa consagradas polo uso. Unha lingua común asentada na fala. manifesta de feito unha posición dependente e dominada con respecto a esta lingua. coherente e harmónica coas demais linguas de cultura. Para o arrequecemento do léxico culto. o portugués será considerado recurso fundamental. esixe: 1. Debe recoñecer tamén a súa propia literatura e cultura máis recentes.3. especialmente coas romances en xeral e coa portuguesa en particular. a fin de que o galego común non resulte arbitrario e incongruente. 4. sempre que esta adopción non for contraria ás características estruturais do galego. 6 . nomeadamente no referido aos ámbitos científico e técnico. solucións diferencialistas que só sexan falsas analoxías e vulgarismos. enraizada na tradición. con maior razón. Excluír o diferencialismo radical porque. mais depurada de castelanismos. Excluír tamén a evasión cara á lingua medieval: formas definitivamente mortas e arcaicas non deben suplantar outras vivas e galegas. aínda querendo ser unha postura de defensa fronte ao castelán. de xeito que as formas tradicionais sexan preferidas ás máis innovadoras e evolucionadas. supradialectal. As escollas normativas deben ser harmónicas coas das outras linguas. Han de excluírse. As escollas deben decidirse de acordo cun criterio de coherencia interna. 2.

o texto destas Normas vai acompañado de notas. por outra parte. sexan contrarias á estrutura lingüística do galego. ofrécese provisoriamente a posibilidade de optar entre unha ou outra proposta normativa. independentemente de que estas estean na fala ou en usos escritos ou sexan xa de uso xeral. mais excluír solucións que. *** Para aqueles casos en que se ofrecen varias posibilidades. nos principios anteriormente expostos de maneira xerárquica.3. 7 . aquelas opcións que pareceron máis recomendables. O punto de partida e de chegada en calquera escolla normativa ha de ser sempre o galego. Estas notas tratan de explicar as razóns que motivan as propostas normativas. impresas en letra máis miúda. que se apoian. de entre as dobres alternativas. por máis que unha das alternativas apareza presentada como prioritaria. As propias Normas foron redactadas escollendo. Nalgún caso moi concreto. debido á presenza forte e tradicional de certas solucións. Valorar a contribución do portugués peninsular e brasileiro. aínda sendo apropiadas para esa lingua.

.

[r] [s] [t] [u] [b] [S]. xunto coa letra e co nome dáse a pronuncia máis representativa: LETRA NOME PRONUNCIA a b c d e f g h i l m n ñ o p q r s t u v x z a be ce de e efe gue hache i ele eme ene eñe o pe que erre ese te u uve xe zeta [a] [b] [T] (ou [s]). [O] [p] [k] [|]. O ALFABETO O alfabeto galego moderno componse das seguintes letras. [E] [f ] [g] (ou [h]) (cero) [i] [l] [m] [n] [≠] [o]. [k] [d] [e].1. [ks] [T] (ou [s]) 9 .

voire. distinto de [b] e [B]. vivir. recibir. vin. O galego non ten un son labiodental fricativo [v]. saber.1. avó.).. bolboreta. kantiano. cheval). como non hai distinción fonolóxica.. gravar. branco. voda. No galego moderno. pero viño. que aparecen tanto en palabras tomadas doutros idiomas (Jefferson. bico. darwinismo. deber. vinho. vala. Eça de Queirós. 1. bico. wagneriano. w (uve dobre) ou y (y grego). vulto. ç (cedilla). receber. 10 .) coma. cantabamos. varrer. dever. bec. Kant. marabilla. goberno. besta. blanc) e v cando é labiodental (port. verza. vivre. Nestas linguas a grafía actual depende da pronuncia: escríbese b cando é bilabial (port. cavalo. Darwin. esvelto. bidueiro. en textos galegos medievais. besta. billa. ribeira. como teñen o francés ou o portugués. pobo. avogado. bête. covarde. A grafía b e v O b e o v representan un son único.. boire. gabián. avoa. byroniano etc. téndese á distinción gráfica conforme á etimoloxía (saber. povo. devoir. viver. cabalo. como j (iota). k (ka). branco. móbil. automóbil. nalgúns casos.Na ortografía galega moderna utilízanse tamén os seguintes dígrafos que representan un único fonema: DÍGRAFO NOME PRONUNCIA ch gu ll nh qu rr ce hache gue u ele dobre ene hache que u erre dobre [tS] [g] (ou [©]) [¶¥] (ou [Ô]) [N] [k] [r] Ademais destas letras úsanse tamén outros signos.. bala. fr.. vasoira. fr.

u (caro. 1. tuareg). o. glosa.1. pouco. cinco. qu e z presentan usos específicos. as grafías son: ca. quilo. 1. por ll e ñ. respectivamente.). contra. qu e z As grafías c. qui. gume. macaco. pequeno. qu para representar [k] ante e. cu e za. A grafía g As grafías g e gu son complementarias: ante e. cunca. As grafías ll e ñ As consoantes palatais /¥/ e /≠/ represéntanse. Esta fidelidade á etimoloxía mantense tanto co h inicial coma co medial. ermo. coa excepción dalgúns casos de non reposición como España ou Xoán. i úsase gu (guerra.2. ah). máquina). A grafía h O h é un signo ortográfico sen valor fonético. ola (interx. zo. óso ou ovo.4. bicudo) e de [T] (ou [s] no galego seseante) ante e.3. ce.5. tanto en posición inicial coma en interior ou final de palabra (horta. Mantense o h en haber. zoco. azul). no resto dos casos úsase g (gando. As grafías c. horta. que. Polo tanto. i (queixo. guiso). tecido). escríbense sen h palabras como ermida. 1. ombro. herba. que non o tiñan en latín. en troques. cazar. cocer. harmonía e en cantas palabras o tivesen etimoloxicamente. zurrichar. gomo. Úsase z para representar [T] (ou [s] no galego seseante) ante a. prohibir. cazo. i (cento. ignorar. 11 . grolo. zu. c co valor de [k] ante a. o. pero mantense na grafía. oh. co. ci. orfo. irmán. home. u (zapato.

nos cultismos con12 . ningunha. 1. románico / iberorrománico. alguén etc. outro. gráfase como m se lle segue b ou p dentro da mesma palabra. rogativa / prerrogativa. fero / ferro). En cultismos e préstamos o m pode aparecer tamén en posición final e diante doutras consoantes: álbum.6. amnesia. non separados dela por guión. convén. en posición final de sílaba e cando segue a outra consoante (rei. 1. Cando a unha palabra que comeza por r se lle antepón outra ou un prefixo rematados en vogal. algunha. rei / vicerrei.8. A grafía nh O dígrafo nh representa a consoante nasal velar en posición interior antevocálica: unha. que se traduce graficamente por r/rr (caro / carro. tres. honra).9. campo. condenada. xente. cortar. pero non bebe. ambos. comunmente. As grafías r e rr Escríbese sempre r en posición inicial de palabra. En posición intervocálica hai oposición /|/ e /r/. xaneiro). madeixa.7. e como n en todos os demais casos: camba. xenro.1. redor / arredor. ensinar. A grafía x O grafema x ten máis dun valor en galego moderno: nas palabras patrimoniais pronúnciase prepalatal fricativo xordo (eixe. O n e o m implosivos Cando unha consoante nasal está en posición implosiva. hai que duplicar a consoante: rítmico / monorrítmico. nin pode. tempo. inmigrante. inverno. 1.

Para a adaptación gráfica de palabras cultas con x [ks]. éxito etc. Pero a tendencia normal da lingua é pronunciar nestes casos [s] (aproximar. especialmente cando vai en posición implosiva (exterior. exame. 13 .serva o valor latino de [ks] (sexo. taxativo).). externo).7. vide 8.

calacú. nariz. calacús. bíceps. Félix. Palabras graves Levan acento gráfico as palabras graves ou paroxítonas cando rematan en consoante distinta de -n ou -s e en grupos consonánticos distintos de -ns. A ACENTUACIÓN 2. irmáns. amei. clímax. véxase 2. ninguén. Así: xa. can. en vogal + s ou en vogal + ns: mazá. capitais. Así: móbil. seguiu. papel. cu. recibiu. Tamén se acentúan as 14 . Para a acentuación de i. algún. mazás. tres. azuis. No galego só se usa un tipo de acento gráfico. di. alí. comúns. corazón. 2. españois. café. en vogal + n.2. don. amou. ademais. Xan. fe.2. ser facilmente memorizables e esixir un uso mínimo de acentos gráficos. reféns.5. tirizós. cafés. o agudo (´). 2. Non se acentúan cando son monosílabas nin cando acaban en ditongo decrecente (seguido ou non de n ou s) ou noutra consoante que non sexa -n ou -s. cantar. irmán. latín. cadrís. carácter. alférez. arroz. corazóns. papeis. len. ningún. din. algúns. si. alguén. tirizó. fun. latíns. fórceps. Palabras agudas As palabras agudas ou oxítonas acentúanse graficamente cando son polisílabas e rematan en vogal. O acento gráfico Unhas regras de acentuación deben permitir recoñecer a sílaba tónica en todos os casos. la. u en hiato. colleu.1. capital.3.

moía. cantan. véxase 2.5.palabras graves con ditongo decrecente na última sílaba: amábeis. túnica. as vogais i. u tónicas non se acentúan graficamente cando entre estas e a átona aparece o grafema h: prohibo. 2. traía.4. canons. Para os efectos de indicar que non forman ditongo coa anterior. etc. non se acentúan as palabras graves rematadas en vogal. vogal + n. caída. 2. Acentuación dos estranxeirismos As palabras estranxeiras de circulación corrente. u en hiato Con independencia do establecido nas epígrafes precedentes. saír. aínda. súa. vogal + s ou vogal + ns. Así: 15 . Así: acentúo. constituíu. miúdo. dolmens. saín. aínda que non estean plenamente adaptadas ao galego. cantara. baúl. raíña. lapis. Coímbra. Acentuación de i. Para a acentuación de i. prexuízo. polo tanto. colons. tépedo. xuízo. Así: canta. ruído. roía. En consecuencia. cantas. para indicar que ambas as vogais pertencen a sílabas distintas e que. u en hiato. raíz. 2. túa. egoísmo. as vogais i.6. seguen as regras de acentuación enunciadas anteriormente. cantaras.5. tónico. non forman ditongo. saía. mágoa. Palabras esdrúxulas As palabras esdrúxulas ou proparoxítonas levan sempre acento gráfico: bárbaro. u tónicas acentúanse graficamente cando van inmediatamente antes ou despois dunha vogal átona. cantaran.

pero que se diferencian porque a vogal tónica ten distinto timbre ou porque unha palabra é tónica e a outra átona (póla/pola. popurrí. ralentí. neste caso pónselle sempre acento gráfico á palabra que ten vogal aberta ou á que é tónica. iceberg. Neste tipo de palabras pódese prescindir do acento gráfico correspondente e manter integramente a grafía propia da lingua de que proceden cando exista conciencia clara de que son estranxeirismos.7. boicot. Casos especiais de acentuación 2. samurai). quórum. ídem.7. ínterim. anorak. porque o significado das palabras resulta claro ao apareceren en contextos diferentes: el colle (o aberto). Así: 16 . smóking. relax. 2. autostop. obús.Palabras agudas: autobús. rugby. aerosol. hóckey. argot. autocar. iglú. líder. O acento diacrítico Utilízase o acento gráfico con función diacrítica para distinguir dúas palabras que teñen a mesma forma na escrita. Palabras graves: accésit. réquiem. álbum. ravioli. whisky. penalti. iglús. puré. búmerang. tabú. colle ti (o pechado). zombi. mete ti (e pechado). hándicap. el mete (e aberto). xampús. tándem. purés. quimono. harakiri. leitmotiv. magníficat. organdí. hobby. karaoke. Outras veces pode haber confusións e por iso cómpre poñerlle acento a unha das dúas formas homógrafas. As palabras rematadas graficamente en -y teñen o mesmo tratamento ca as rematadas en -i: playboy. voleibol. ioga. hábitat. pelotari. fagot. déficit. télex. lapilli. párkinson. xampú. hippy. dá/da). superávit. cénit. coñac. ballet. neceser. etc. macádam. En moitos casos non é necesario facer diferenzas gráficas. mitin. spray (coma convoi. médium. pizza. vermú.1. Palabras esdrúxulas: bádminton. cárdigan. tótem. béisbol.

) cómpre (‘é mester’) cómpren (‘son mester’) dá (pres. de ser) só (adv. en + os) o (artigo.) oso (animal) pe (letra) pola (‘galiña’. letra) ven (pres. pron.) fora (antepret. subst. de dar) dó (‘compaixón’) é (pres. pron. subst. ‘presada’) se (conx.) bóla (‘esfera’) cá (ca + a) cás (ca + as) chá (‘plana’) chás (‘planas’) có (ca + o) cós (ca + os. pl. de vir) vés (pres. de ver) vos (pron.) no (en + o) nos (pron.) má (‘ruín’) más (‘ruíns’) máis (adv..) presa (‘prendida’. tónico. átono. de dar) dás (pres. de vir) vós (pron. imp.) ás (a + as artigo. de nó) ó (a + o) ós (a + os) óso (do corpo) pé (parte do corpo) póla (‘rama’) pór (‘poñer’) présa (‘apuro’) sé (‘sede eclesiástica’. de ser e ir) ma (me + a) mas (me + as) mais (conx.) nó (subst. pron.) cas (prep. e pron. de vir) ves (pres. pron. átono) 17 .) nós (pron..) cha (che + a) chas (che + as) co (con + o) cos (con + os) compre (‘merque’) compren (‘merquen’) da (de + a) das (de + as) do (de + o) e (conx. de ser) fóra (adv.) té (‘infusión’) vén (pres..) as (artigo. imp. prep.) bola (peza de pan) ca (conx. de ver. tónico) a (artigo.) so (prep. e adx. pron.) te (pron. subst.á (a + a artigo.) os (artigo. e imp. por + a) por (prep.

vélo comprar? 2.7. recibiraa / recibíraa. Por iso escribimos cantará / cantara. tómao. rexamente. Palabras compostas Por se tratar de palabras graves rematadas en vogal. méteseche. As formas verbais que levan acento diacrítico mantéñeno cando van seguidas dunha forma átona do pronome: é / élle / éa. metéusenos. métese.2. resulta innecesario o acento gráfico nos adverbios en -mente. friamente. meteuse. etc. No caso de apareceren varios adverbios en -mente coordinados. esta terminación só aparece no derradeiro. Para os interrogativos e exclamativos véxase 2. 18 . ti dálo á forza / dáslle. comunmente. e os anteriores manteñen o seu acento: cómoda e facilmente. bebérala / beberala. beberá / bebera. dáo / dáme / dálle. rapidamente. 2. Se se utiliza a combinación verbo + variante alomórfica –lo do artigo. cantaraa / cantáraa.7. beberaa / bebéraa. Por iso debemos escribir comicamente. dificilmente. recibirá / recibira. fixéronllelo. finxidamente. acentúase tamén coma se fose unha única palabra: cóme-lo caldo / come-lo caldo..3. habilmente. O verbo con pronome enclítico e cos alomorfos do artigo lo(s). cantárana / cantarana. Os adverbios en -mente.7. utilmente.4.Noutros casos o acento só se utilizará en contextos ambiguos e marcando sempre graficamente a palabra con vogal aberta: (el) tén / ten (ti). etc. no tocante á acentuación gráfica compórtanse coma se fosen unha soa palabra. la(s) Cando os verbos levan pronomes enclíticos.. bebéra-la auga / bebera-la auga.

en función substantiva. Outros casos A utilización de recursos gráficos para distinguir entre as funcións gramaticais que pode ter unha mesma palabra debe reducirse a aqueles casos que poidan causar problemas de interpretación do texto escrito. colle aquela. 19 . como. etc. supoñería a introdución dun novo criterio non xustificado. pregúntalle onde está. polo que o seu uso para diferenciar. un deles. mira esa.7. xa sabes cánto lle custou / xa sabes canto lle custou. canto queres?. cando vés?. aquel etc. como che vai?. fervellasverzas. dáme un. De acordo con isto. aquel etc.4. por exemplo. que e quen non se acentúan en interrogativas e exclamativas directas: cal queres?. canto. este. o acento diacrítico utilízase unicamente para diferenciar palabras en principio homógrafas mais non homófonas. non se acentúan en ningún caso nin os demostrativos nin o indefinido e numeral un: esta mesa. agás cando for preciso para evitar posibles anfiboloxías: dille qué queres. preguntoulle cal quería). etc. vichelocrego. xa sabes qué hai? / xa sabes que hai?. en función adxectiva. ese. cando. que queres?. quero esta. de este. quen cho deu?. 2. ese. un can.Tampouco mantén o acento gráfico o primeiro termo das palabras compostas xa soldadas: Riotorto. / dille que queres. Por outra parte. que desgraza! Tampouco se acentúan as formas do interrogativo e exclamativo cando introducen interrogativas indirectas (pregúntalle cando volve. onde está?. onde. Cal.

asociacións ocasionais non 20 . branquiazul. non-fumadores). mediodía. xordomudo. lusquefusque. terzas feiras. 3. non-aliñados. O guión nas palabras compostas A grafía das palabras compostas que son substantivos ou adxectivos está en relación coa súa composición e morfoloxía. benvida. 14. O mesmo ocorre se a moción afecta ao primeiro elemento: moble bar. vagalume. mobles bar. socioeconómico. xordomuda. para separar os dous membros en certas palabras compostas e para unir a variante alomórfica –lo do artigo ao adverbio u: dicionario galego-inglés. vagalumes. vacaloura. sapoconchos. pisos piloto. sapoconcho. Escríbense con guión as palabras en que o primeiro elemento é non (non-intervención. sofás cama. porca brava. malhumores. mediodías. O GUIÓN O guión úsase para partir unha palabra ao final de liña. gardas civís. únese tamén con guión (cfr. cabodano.1): tráiovo-lo libro mañá. cartafoles. u-la navalla? De se usar o alomorfo –lo do artigo tras unha forma verbal ou pronominal rematada en –s ou en –r. socioeconómica. branquiazuis. reirrei. malpocada. fervellasverzas. gardarríos. De se realizar a flexión de xénero ou número nas dúas bases. lusquefusques. cabodanos. sofá cama. malpocado. benvidas. malhumor. porco bravo. reirreis. vacalouras. terza feira. porcos bravos. limpachemineas. picafollas.3. non-proliferación.1. a unión entre os seus compoñentes prodúcese directamente: cartafol. estas escríbense de forma separada: garda civil. Se a flexión se realiza só no último elemento ou se a palabra composta é invariable. piso piloto.

3. Dúas consoantes intervocálicas Nas secuencias de dúas consoantes intervocálicas. maníaco-depresiva. e 16. palabras complexas como les-nordeste. algu-/nha. catalano-aragonesas). Para a grafía particular dos numerais. nor-noroeste. oés-noroeste. O guión en final de liña Emprégase o guión para partir palabras a final de liña. algunhas palabras estranxeiras: foie-gras. cómpre repetilo ao comezo da liña seguinte: dicionario galego-/-inglés. fei-/xe. Unha consoante en posición intervocálica Cando hai só unha consoante intervocálica. esta división só pode facerse mantendo íntegras as sílabas dos dous segmentos. oés-suroeste. Cando un guión que separa dúas palabras ou dous membros dunha palabra complexa coincide en final de liña. wáter-polo. 3.2. na maior parte dos casos a primeira fai sílaba coa vogal ante21 . esta é sempre comezo silábico: cla-/ri-/da-/de. cle-/ro. estudos xurídico-económicos. sei-/xo. ou. ningu-/nha.fixadas na lingua (dicionario alemán-galego. sa-/quei. exa-/me. Por razóns estéticas adoita evitarse deixar orfa unha vogal a final ou a principio de liña. strip-tease. 3. Os dous elementos dun dígrafo non se poden separar. tse-tse. condicións político-económicas. sou-/to.1. etc. pre-/rrogativa. épico-líricos. les-sueste. ma-/chada.1.2. véxase 16.2.2. finalmente.2. por constituíren a representación dun son único: ce-/rra-/lleiro. nor-nordeste. co-/rromper. fox-terrier.

dr. ad-/ligar etc.1. supe-/rabundante. in-/clinación. transa-/tlántico. om-/nipotente. em-/blema. naqueles casos en que a silabación habitual así o permita. ad-/renal. ab-/dominal. su-/plantar. do-/brado. re-/fresco. re-/flexión. pac-/tar. ad-/mitir. En todos os demais casos faise a separación antes da última consoante: pers-/picacia. excep-/ción. trans-/oceánico. tr.4. non se considera incorrecta a partición sen ter en conta os elementos mórficos da palabra: tran-/soceánico. ca-/dro. cr.3. sub-/título. abs-/temio. bi-/savó. tl. Máis de dúas consoantes Cando hai máis de dúas consoantes. sub-/leñoso. a separación silábica faise entre as dúas consoantes: ac-/to. sols-/ticio. ca-/tro. pro-/clamar. sub-/xec-/tivo. rit-/mo. des-/viar. en palabras derivadas por prefixación en que aínda non se perdese a conciencia do prefixo.2. 3. As secuencias bl. super-/abundante. Non obstante. adap-/tar. pl. ad-/herir. Neste caso. se o grupo termina en l ou r.. e 3. comun-/mente. ins-/titución. cons-/piración. gr. supers-/tición. a consoante que as precede forma sempre sílaba con elas: en-/trar. subs-/tituír. desa-/plicar. Prefixos A pesar do dito en 3. ins-/truír. ex-/tremo. 22 . recoméndase facer a partición da palabra ao final de liña entre o prefixo e a base: bis-/avó. subs-/crición. xen-/ro. ac-/ción.rior. gl. inter-/académico. amíg-/dala. ob-/xec-/to. fl e fr intervocálicas forman unha unidade e non se poden separar ao final da liña: pro-/blema. de-/glutir. des-/abrigar. trans-/posición. pr. et-/nografía. se-/gredo. subs-/trato. br. in-/glés. cl. se-/creto. ec-/cema.2. 3. sub-/rogar.2. sig-/nificado.

mo-/ia-/mos.3. re-/alidade. exi-/mia. sei-/xo.2. mu-/íño. la-/ión. conti-/nuo. bilin-/güe. Poden separarse cando constitúen hiato: dí-/as.2. co-/ordinar. xesu-/íta. afi-/ei. Dúas vogais No caso de haber dúas vogais xuntas. delin-/cuen-/te. sue-/co. conclú-/as. clare-/ou. 23 . cien-/cia. perdo-/amos.5. ambi-/gua. are-/ei-/ra. cor-/diais. ensa-/iou. 3. ru-/bio. ro-/eu.6. lin-/gua. xo-/ia. delin-/quiu. parti-/amos. balu-/arte. alde-/án. ensa-/iei. ambi-/guo. che-/os. ani-/mais. bo-/iei-/ro. alu-/arada. viu. so-/ciais. are-/al . Ma-/nuel. espe-/cie. te-/nue. pa-/io-/lo. la-/bial. Máis de dúas vogais Se hai tres ou máis vogais xuntas pode separarse a primeira sempre que non forme parte dun ditongo ou dun tritongo: ensa-/iar. ra-/íña. non se poden separar cando forman ditongo crecente ou decrecente: fei-/xe. conclú-/es. afi-/uzar. ca-/ótico. retribu-/íu. gra-/údo. mi-/údo. sou-/to.

USO DAS MAIÚSCULAS Escríbese inicial maiúscula nos seguintes casos: a) Ao comezo do escrito. 24 . Debe terse en conta que a utilización de caracteres maiúsculos non exime do uso do acento gráfico nos casos prescritos no capítulo 2. interrogación e puntos suspensivos) cando equivalen a punto. Tribunal Superior de Xustiza de Galicia. de punto e á parte e doutros signos (admiración. Follas novas. b) Nos nomes propios: Lucía. O Tío Marcos da Portela. Dr. despois de punto e seguido. empresas e outras entidades formalmente constituídas: Xunta de Galicia. Dª. Os alcumes reciben o mesmo tratamento: a Galochas. Quintela. Lugo. Cooperativa Vitivinícola do Baixo Miño. As siglas escríbense normalmente en caracteres maiúsculos: ONU. Vedra.. organismos. só se escribe en maiúscula o primeiro elemento deste: China. Consello da Cultura Galega. As publicacións periódicas adoitan levar maiúscula non só na primeira palabra inicial. Xocas. d) Na primeira palabra dos títulos de obras literarias e artísticas: A tecedeira de Bonaval. O Correo Galego. senón tamén nas restantes do título que teñan relevancia semántica: A Nosa Terra. c) Nas formas abreviadas de tratamento: Dra.4. Vde. e) En todos os substantivos e adxectivos dos nomes de institucións... Guillade. Xúpiter. Cando unha palabra con maiúscula inicial comece por un dígrafo. o Foguetes. Seoane. DOG.

moïamos. traer. saïades. A razón de colocar esta diérese é que o i forma sílaba en por si (ca-i-a-mos). tamén levan diérese os copretéritos de indicativo dos verbos en -uír. doer. doïades. 25 . fronte a gue. traïamos. constituïamos. lingüística. güi. corroer. Consecuentemente. traïades etc. A DIÉRESE Úsase coa letra u para indicar que se pronuncia esta vogal nas sílabas güe. caïades. ca-ia-des). oïades. extraer). Úsase tamén coa letra i na primeira e segunda persoas de plural dos copretéritos de indicativo dos verbos rematados en -aer (caer. moïades. mingüedes. argüír. sobresaír) e -oír (oír): caïamos. -oer (roer. atraer. -aír (saír. contraer. en que o i forma ditongo: caiamos. saïamos. ungüento etc. lingüista. aínda que neles non haxa posibilidade de homonimia co presente de subxuntivo: argüïamos. decaer. gui: antigüidade. distraer. aínda que é átono. remoer). moer. bilingüe. caiades (ca-ia-mos. Desta maneira distínguense estas formas das do presente de subxuntivo.5. oïamos. constituïades. recaer. doïamos. argüían.

6. aínda que se admite o seu uso cando se pretende reproducir fielmente a prosodia do galego oral ou dialectal: n’é verdade. Poderá usarse tamén na citación de títulos ou cabeceiras de publicacións cando o artigo inicial se integra coas preposicións de ou en: o argumento d’A Esmorga. n’o fixen. ont’á noite. iso está n’Os Eoas. O APÓSTROFO No galego moderno non se utiliza habitualmente o apóstrofo (’). 26 .

OS SIGNOS DE INTERROGACIÓN E DE ADMIRACIÓN A entoación interrogativa ou exclamativa márcase ao final do enunciado por medio dos signos ? e !. Vaia. respectivamente: Por que non llelo preguntas ti?. Mira que non o fagas! Para facilitar a lectura e evitar ambigüidades poderase indicar o inicio destas entoacións cos signos ¿ e ¡. Vaiche boa!. 27 . respectivamente. por que non calas?. Miraches ben?. En todas as linguas as normas de uso do signo de admiración seguen as dadas para o de interrogación.7. Tomé.

Pero os préstamos e mais as palabras cultas con frecuencia teñen unha estrutura silábica diferente. hippy ["hipi]. que hai préstamos sen apenas acomodación e con pronuncias particulares. collerannos. innato. ‘abano’ (< gamma). innumerable. GRUPOS CONSONÁNTICOS As palabras patrimoniais establecen cal é a estrutura silábica normal do noso idioma. innomeable. e de aí que presenten problemas de adaptación. innervar. innecesario. sempre coa pronuncia [Nn]. sempre que non se trate dunha consoante dobre: obxecto. apto. Téñase en conta que existen formas populares como connosco. innovar. acción. gama ‘serie’. micción etc. b) Mantéñense os grupos formados por dúas consoantes que pertencen a sílabas distintas. razzia. kappa. Deste comportamento exceptúanse algunhas palabras de circulación restrinxida ou aínda non plenamente adaptadas. connotar. cominar (< COMMINARE). ennobrecer. coma en acceso. coma súmmum. máximo [ks]. pizza. No tocante ás agrupacións de consoantes. atmosfera. isto é. administrar. con todo. acusativo (< ACCUSATIVUM). magma. ademais das secuencias verbo + pronome persoal átono do tipo chámannos.nos cultismos cando corresponde á pronuncia [kT]. Debe terse en conta. gamma ‘letra grega’. innegable. casete (< cassette). víronnos. himno. enneasílabo.8. 28 . innobre. a adaptación gráfica dos cultismos e dos préstamos faise de acordo cos criterios xerais seguintes: a) Mantense a grafía -cc. ennobelar. así coma os derivados formados por un prefixo rematado en -n e unha base produtiva iniciada por n-: circunnavegar. nafta. connatural. ennegrecer. que forman grupo heterosilábico. mesmo de grafías existentes con outro valor en galego: allegro [a"lEV|o].

Con todo. atleta. glicerina. test. As palabras latinas semicultas e algúns préstamos antigos doutros idiomas mudaron o l en r: aprazar. Da mesma maneira. troglodita. iceberg. subliminar. perplexo etc. claro. globo. plenario. 29 . clarividente. construír. oblongo.1. cámping. clarín. perspectiva. plátano. lord. relax [ks]. hínterland. fluxo. pluma. externo [ks]. clamar. plaxio. TINCTURAM). adscribir. windsurf. planta. ablución. round. cravar. glándula. fl. glaciar. folk. cl. clan. plano. cláusula. branco. publicar. platino. polo menos graficamente: zinc. gl. cloro. pl. bíceps. atlas. clemencia. brancura. explicar. salvo cando a segunda é s: obsceno. plasma. algúns préstamos estranxeiros manteñen excepcionalmente as dúas consoantes en final de sílaba. oblata. ínclito. problema. clarificar. clero. compracer. obliterar. clase. cravo. flexión. sprint. plumaxe. influír. circunstancia. oblación. claridade. kirsch. atlántico. gloria. oblicuo. atlas. clasificar. exemplo. búmerang. ARCTICUM). punción (lat. reflexión. gnomo. mnemotécnico. gladiador. PUNCTIONEM). sketch. pterodáctilo. flan. proclítico. proclamar. placa. brasón. incluír. bloqueo. 8. subliñar. blasfemar. flamante. flor. sublingual. Grupos bl. d) En posición implosiva normalmente non se admiten grupos de dúas consoantes. brando. bloque. tl Estes grupos mantéñense inalterados nos cultismos e nos préstamos ou formacións recentes: ablativo. ablegado.c) Tamén se manteñen en xeral os grupos de dúas consoantes explosivas: ctenóforos. templo. aclarar. glosa. psicópata. blindar. tintura (lat. bloquear. plástico. clima. golf. plural. club. Nos demais casos normalmente pérdese a segunda consoante do grupo: ártico (lat. público. pneuma. escríbense con consoante dobre final palabras como full ou jazz.

abstracción. absorber. obvio. absorto. prata. substitución. absoluto.3. absolutismo. o: abstracción. fraco. bn. preito.2. abdominal. bd. ábsida. bm. absterse. pracer. substituír. substantivar. substantivación. abnegar. substancial. obstruír. subsección. substancia. subcomisión. frouxo. praga. subsistir. Grupos bc. subconsciente. abstraer. abnegación. igrexa. obter. substantivo. 8. obsceno. preamar. 30 . e. escravo. 8. prazo. obviar. recruta. frauta. Sutil e a súa familia léxica (sutileza. obnubilar. cumprir. subsumir. obxecto. submersión. abstención. substituto. absurdo. praza. 8. subministrar. subdirector. fretar. obsoleto. absentismo. obsequio. bs.cravuñar. sutilidade. absterxente. obstinado. absolver. abdome. abstracto. subxectivo. obtuso. abstinencia. obturar. sutilizar) perderon o b desde as orixes do idioma. subscrito. obsequiar. empregar. insubmisión. dobrar. subxugar. fraqueza. observar. subscrición. abdicar. frecha. obsesión. obxectivo. singradura etc. frota. subscritor. absorción. subtítulo. pregar. Grupo bs + consoante Aínda que existe a tendencia popular a eliminar a primeira consoante nas palabras con moito uso. emprazar.4.e -ccOs grupos ct e cc mantéñense nos vocábulos cultos cando os preceden as vogais a. bv e bx Mantéñense sempre sen alteración: abdicación. obxectividade. súbdito. prato. obxección. obrigar. subsidio. sutilmente. na escrita débese manter a solución culta con conservación do grupo: abstemio. substrato. obcecar. Grupos -ct. praia. abxurar. obstáculo. nobre. abstracto. bt.

sector. corrección. detractor. acta. obxección. refracción. artefacto. dirección. cacto. contradición. desinfección. calefacción. proxectar. construción. extracto.abxección. arquitecto. insurrección. exacto. contratación. intacto. aflición. coacción. estupefacción. inspección. trato. construtivo. fracción. reacción. tracción. didáctico. autóctono. dedu31 . intersección. actual. respectar. circunspecto. resurrección. satisfacción. dedución. vector. detectar. lectivo. olfactivo. manufactura. redactor. desinfectar. lácteo. lectura. elección. inxección. colectivo. infección. afección. insecto. exactitude. defectivo. indirecto. atracción. octaedro. condutor. aspecto. sintáctico. activo. inxectar. tumefacto. conflito. octosílabo. electricidade. accionar. calefactor. protector. prospecto. lector. reflector. extracción. compacto. actualidade. reactivo. contracción. eclecticismo. predilecto. estupefacto. rectitude. redacción. lactante. occidente. corrector. sección. practicar. proxecto. inspector. adutor. néctar. lección. incorrección. impacto. electricista. infectar. constritivo. tratado. tratar. circunspección. arquitectura. imperfección. adxectivo. retrospección. dilección. colección. Suprímese a primeira consoante nos dous grupos cando os preceden as vogais i e u: abdución. facción. contrato. obxecto. afectivo. putrefacto. Perderon o c as palabras catarata. conduto. ecléctico. carácter. obxectivo. táctil. traxectoria. confección. distracción. práctica. perfección. acto. recto. construtor. equinoccial. selección. protección. abxecto. exacción. directo. equinoccio. adución. nocturno. conduta. traxecto. actor. detección. acción. actuar. perfecto. conxectura. táctica. dialecto. director. contacto. conxecturar. dilecto. proxector. pacto. caracterizar. perspectiva. afecto. afectar. constrición. tratamento. aflito. intelecto. noctámbulo. contratar. cocción. tacto. putrefacción. olfacto. respecto. abdutor. condución. insurrecto. contrición. insecticida. incorrecto. colecta. selectivo. tractor.

etc. suxeitar e suxeito. A mesma redución afectou tamén a autor e aos seus derivados (autoridade. micción. reitor. distrito. ao lado destas formas existe a culta correspondente. punción. doutrina. dúctil. función. ictiomancia (e outras formas con ictio-). produtivo. lutuoso. flictena. reconstrución. Antártida. coartada. reitorado. esfínter. funcionar. reitoral. Perderon sistematicamente o c as palabras que tiñan en latín cons. nictalope. reprodutor. Vítor. ficticio. produto. adxunto. sectarismo). reitoría. redución. estrito. conxunción. vitoria. conxunto. flutuación. obstrucionista. adicto. como acupuntura. dicterio. fricción. edicto. produtor. seita (pero sectario. por exemplo. ficción. tradutor. xurisdición. flutuar. Son voces como adicción. Ás veces. frutuoso. dicción. convicción. destrución. obstrucionismo. defunto. ditadura. delito. Con respecto a estes grupos cultos. ditado. adxunción. distinto. autorizar. veredicto. de escasa presenza na fala ou para evitar homonimias. non se debe esquecer que hai algúns semicultismos con vocalización da consoante implosiva en u ou en i: doutor. anfictionia. indutor. introdutorio. dicionario. frutificar. pictografía. 32 . indicción. pictórico (e outras formas con picto-). conxuntivo. ducto. succión. antártico. conxuntura. en pauto / pacto. convén manter esta primeira consoante nalgunhas palabras pertencentes a linguaxes especializadas. vindicta. lictor. evicción. convicto. ricto. instinto. vítima. invicto. coartar. restrición. reprodución. apodíctico. Porén. introdutor. vitorioso. xuntura etc. frutífero. Ártico. indución. ictioloxía. ictericia. obstrutivo. doutoramento.tivo. como ocorre. ductilidade. friccionar. amicto. reduto. + ct. succionar. anfictión. produción. obstrución. ditar. destrutor.). cun significado menos restrinxido. extinto. ictérico. redutor. ditame. ictiografía. estrutura. restritivo. deíctico. nictalopía.

nexo. a primeira vez co valor de [ks] e a segunda co de [S]. extensivo. picnómetro. tóxico. Nestas palabras pódese optar por substituír o primeiro x por s (esaxeración. deben escribirse con s: escava. axioma. sexo. extremidade. léxico. estremar ‘derregar’. galaxia. sinécdoque. 8. sintaxe. extremoso). maxilar. cnitosporídeos. estranxeiría. convexo. exacto. Grupo -cdMantense o grupo en todos os casos: anécdota. aparece dúas veces x en posición intervocálica. esexético. exame. Con todo. axila. exótico.8. Grupo -cnConsérvase en todos os casos: acne. zootécnico. extremismo.5. estrañamento. exceder. politécnico. documentadas xa deste modo en textos medievais. hexágono. tórax. pícnico. escavadora. extra. anecdótico. estranxeirismo. escavación. arácnido. explosión. elixir. eximir. técnica. éxodo. Un caso especial dáse cando na mesma palabra. esexese. estender (pero extensión. pirotécnico. estrema. tecnoloxía. téxtil. estrañeza. reflexionar. 8. excelente. estranxeiro. texto. bórax. cnidarios. extenso. radiotécnico. algunhas voces moi populares. non composta. esixencia. estraño. 33 . así como os seus derivados. anecdotario. exilio. laxo. tecnicismo. escavar. estremo ‘linde’ (pero extremar. axilar. esaxerar. esaxero. tecnocracia. sexto. estrañar. picnose. extensor). exceso. asfixia.6. sílex. exclamar. Grupo [ks] (grafía -x-) Mantense sempre na grafía como x: aproximar.7. extremo.

9. ignorar. indigno. gnóstico. significar. bregma. expugnar. insignificante.seguidos de consoante nin ás palabras compostas. amnesia. pigmentar. signo. dogma. exexese. columna. segmento. dogmatismo. etc. esixir etc.esixente. apotegma. en que só cabe manter o grupo: expunxir. sino ‘campá’ e outras palabras da mesma familia léxica. ígneo. gn. pugna. lignito. dogmático. flegmón.e -nmMantéñense as dúas consoantes nos cultismos: alumnado. repugnar. alumno. inmanencia. ensinar. ensino. dignar. magnífico. agnóstico. dignidade. prognóstico. himno. inmaturo. Por seren semicultismos presentan só -n. pigmeo. damnificar. incógnito. resignar. 8. impugnar. fragmento. ignorante. sinatura. 34 . amnistía. indignar. exixir.). ensinanza. sinalar. estigma. designar. autumnal. digno. indemne. inmanente. diagnóstico. cognoscitivo. gnomo. anamnese. exaxero. sigma. persignar. diafragma.8. gnose. benigno.e -gnMantéñense sempre nos cultismos: agnosticismo. consignatario. diagnosticar. magnolia.asinar. ignoto. -mn. inmemorial. gnosticismo. 8. exixencia. cognitivo. magnesio. inmediato. inmaculado. inmaterial. exaxerar. Grupos mn-. impregnar. toxicoloxía etc. calumnia. gnomólogo. indemnizar. columnata. benignidade. gnómico. prognose. consignar. Esta posibilidade de elección non afecta aos prefixos do tipo ex. Grupos -gm-. pragmática. exexético. ignominia. consignación. significado.) ou ben por manter inalterado o grupo etimolóxico (exaxeración. repugnante. lexicoloxía. gnomoloxía. gnoseoloxía. pigmento. exixente.

omnipresente. O grupo latino -NN. solemne. xemación. CANNAM > cana). solemnidade.etimolóxico: bienio. inmune. comisario.e -nnO grupo -MM. aínda non estando viva a forma primitiva. inmerecido. cominación. inmolar. Con todo. Tamén se adaptaron ao galego con -n. inmodificable. inmensurable. etc. esta sexa transparente por existiren outras palabras da mesma familia ou ben por haber derivados con outros prefixos sobre a mesma base: 35 . etc. conectar. mnemotécnica. que se une a unha base que comeza tamén por n-. por ser unha voz fixada na terminoloxía internacional da física e da astronomía. quinquenio. innobre (in + nobre). ximnasio.as palabras cultas que tiñan -NN. mnemónica. ximnástico. inmobilizar. O mesmo sucede cando. cominatorio. milenio. o nome da letra grega gamma debe escribirse con -mm-. ómnibus. ximnospermas.inmensidade. inmoral. comendatario. omnímodo. convén escribir con -nn. cando existe no galego a palabra base. inmodestia. ximnocarpo. cominar.10. mnemonizar. decenio. xema. connatural (con + natural). ximnasta. consérvase o grupo -nn-: circunnavegar (circun + navegar). sexenio. enneágono. aniversario. mnemónico. omnipotente. inmoderado. inmerso. Grupos -mm. inmigrante.algúns vocábulos cultos de circulación moi restrinxida: connubio.simplificouse en -n. inminente. inmortal. perenne. omnívoro. Un tratamento á parte merecen as palabras derivadas mediante un prefixo rematado en -n. etc.simplificouse historicamente en -m-: coma. Con todo. inmigración.nas voces patrimoniais do galego (lat. inmóbil. gama. inmenso. conexión. Neste caso. inmorredoiro. trienio. 8. etc. inmersión. cuadrienio. inmiscirse. xemíparo. inmigrar.

en palabras populares como: trasfegar. instituír. traspasar. inconsciente. 8. circunstancia. instalar. construción.12. constancia. Este sufixo reduciuse a tras. etc. trasler. circunstancial. construtor. conspicuo. inocencia. inspirar. -pn-. prodúcese a simplificación en -n-: inocuo. transformar. adop36 . instrución. instante. instancia.). trasladar. instar. conspiración. consternar. e ademais hai outros derivados como anovar. transvasamento.e -ptComo norma xeral mantéñense estes grupos nos cultismos: abrupto. inspector. instaurar. transcrición. transferencia. instruír. inspiración. constelación.11. instrumento. transvasar. -ps. O prefixo trans. consciente. instrutor. transcendental. constante. transmisor. Grupos -pc-. construír. transferir. translación. transcendente.anteconsonántico Nas palabras cultas mantense sen reducir: circunscrición. transcribir. transformación. transiberiano. transmitir. adaptar. transporte. adepto. constitución. circunspecto. instituto. Grupo -ns. conspirar. constar. conspirador. aceptar. institución. transpirar. acepción. Cando non é transparente a base sobre a que se formou o derivado. Cando se une trans. constituír. traspoñer. pero si novo. inspección. transcender.a unha palabra que comeza por s. trasnoitar.mantén o grupo ns cando a base é un cultismo: transbordar. instalación. constipado.hai simplificación das dúas consoantes sibilantes: transecular. trastornar. 8.innovar (non existe *novar. transubstanciación. circunspección. renovar.

prescrito.13. críptico. escepticismo. hipnotizar. prescrición. apto. inscrición. anticonceptivo. óptimo. eruptivo. ditongar. proscrito. opción. ditongo. exipcio. Así: adscrición. transcrición. captar. rapto. escritura. hipnose. setentrional. interruptor. percepción. catalepsia. adoptivo. estreptomicina. imperceptible. óptica. corruptor. + pt pérdese sempre a consoante intermedia -p. ruptura. subscrito. algunhas por seren xa antigas no idioma. corrupto. irrupción. rapsodia. cetro. inscrito. corruptivo.ción. hepta-. adscrito. existen no galego varios casos de vocalización da consoante implosiva: receita e receitar. excepto. escritor. interrupción. optimista. Hai. aptitude. nupcial. eucalipto.ou -pt-. + pc ou cons. corrupción. coleóptero. adoptar. copto. setentrión. Consoante + pc. subscritor. excepción. réptil. Exipto. bautismo e bautizar. elipse. raptor. consoante + pt Cando se trata dos grupos latinos cons. hipnotismo. proscrición. descrito. transcrito. exipcíaco. descritor. decepción. descritivo. eclipse. descrición. exiptoloxía. epiléptico. cripta. optar. interceptar. Neptuno. setembro. receptor. conceptual. hemoptise. baptista. exceptuar. concepto. nupcias.en galego: 37 . 8. unha serie de palabras que perden o primeiro elemento do grupo -pc. tritongo. manuscrito. captura. inepcia. cativar. erupción. indescritible. concepción. diferente do cultismo adoptar). adoitar (‘acostumar’. susceptible. voluptuosidade. catividade. e o mesmo ocorre cos derivados cultos da familia do latín SCRIPTUS. recepción. cápsula. tríptico. escrito. outras por teren hoxe un uso frecuente. precepto. así e todo. circunscrición. voluptuoso. cativo. hipnoterapia. optimismo. circunscrito. subscrición. inepto. sinopse. cataléptico. preceptor. Amais disto. optativo. escritorio.

psiquiatría. perención.15. imprescindible. consciencia (ao lado de conciencia). psicodiagnóstico. ascender. piscina. delicuescencia. psicoloxía.. salmo e salmodiar. descender. proscenio.16. ascensor. rescisión. ciá38 . descendencia. ps. delicuescente. prescindir. condescender. asunción. i simplificouse en c. salmista. discípulo. suntuoso.absorción. suscitar. prontuario. incandescente. escindir. fluorescente. perentorio. pseudo-. rescindir.e ptAparecen en posición inicial en palabras cultas e. adolescente. pseudónimo etc.en palabras de entrada antiga: ciencia (e familia léxica). Grupos pn-. consérvanse na lingua escrita. psicanálise. pterópodo etc.medial Nas palabras cultas consérvase o grupo: adolescencia. escultura. pterodáctilo. redentorista. pseudociencia. pneumático. psicopatoloxía. 8. Grupo sc. psicofísica. psicanalista. asunto. psique.14. pneumoscopio. Grupo -sc.. psiquiatra. pneumotórax etc. 8. pneumopatía. 8. inflorescencia. discernir. disciplina. cetro. discente. etc. inscultura. psicolóxico.. plebiscito. psicometría. pneumonía. Xa non se escriben con p-: salterio. perentoriamente. suntuosidade. condescendencia. exento.inicial O grupo latino sc + e. aprontar. pneumoterapia. pterobranquiado. presunción. redentor. a pesar de que na fala existe a tendencia a non pronunciar a primeira consoante: pneuma. irredento. psíquico etc. redención. segundo a regra xeral. escultor.

do tipo cc.tica. cd. Nos grupos cc. Un caso especial é a alternancia de formas do prefixo post-/pos-: escríbese post. pn. pronúnciase xeralmente relaxada. escenografía. etc. O primeiro elemento dos grupos cultos gm e gn pronúnciase como velar sonoro (un g relaxado) ou mesmo como un ene velar [N]. escindir. úsase pos. x [ks]. cirrose. etc. bc. Algunhas observacións sobre a pronuncia dos grupos cultos A consoante implosiva dos grupos cultos consonánticos. O mesmo ocorre sempre que ao grupo consonántico sigan a.). bs. escrúpulo. etc. escintilar. u ou consoante: escándalo. cisma (e cismar. escenario. ct. e mesmo pode desaparecer. esciúrido. 8.17. ps. cismático. mn. 39 . postoperatorio). escribir. escorpión. escéptico. bt. pospoñer). cn. e mesmo pode desaparecer. gm. 8. bm. o. dm. Pero é incorrecta a pronunciación deste elemento como interdental [T]. cirro. ct. dn o primeiro elemento pronúnciase [k] ou [d]. cn. posguerra. escisión. [O]: obxecto [oB"SEkto]. escepticismo. bx. Cando estes grupos consonánticos van precedidos das vogais e ou o. Nas de entrada máis recente o grupo mantense apoiado nun e protético: escena. con maior ou menor grao de relaxación. e non adoita presentar problemas na escrita do galego.cando vai seguido dunha base que comeza por vogal (postelectoral. Grupo -stEste grupo consonántico é frecuente nas palabras patrimoniais. mais nunca como aspirado.cando vai seguido dunha base que comeza por consoante (posclásico. etc. estas realízanse sempre con timbre aberto [E]. bv. escultura. pt.18. escola. cd.

-iencia. conveniencia. inexperiencia. teñen -ancia. que unhas veces son específicas e outras veces coinciden. obediencia. SUFIXOS E TERMINACIÓNS No referente a sufixos e terminacións. substancia. exuberancia. secuencia. subconsciencia. elocuencia. indulxencia. impaciencia. etc. etc. ganancia. audiencia. -ancia. 9. o galego adopta solucións propias. -za. petulancia. resonancia. conciencia. fluencia. insuficiencia. proveniencia. Así. virulencia. diverxencia. entre outros. os substantivos abundancia. sapiencia. -encia. eficiencia. intelixencia. residencia. urxencia. inconveniencia. independencia. -iencia ou -uencia. referencia. circunstancia. descendencia. inconsciencia. extravagancia. A continuación faise referencia aos sufixos e terminacións que poden presentar algún problema. -cio. importancia. altilocuencia. vixencia. experiencia. adolescencia. -zo Nas palabras cultas. co castelán e con outras linguas románicas. ascendencia. esixencia. discordancia. ignorancia. incongruencia. coincide o galego co castelán e co portugués. anuencia. procedencia. frecuencia. 40 . deficiencia. entre outros. co portugués e. omnisciencia. aparencia.1. inocencia. repugnancia.9. elegancia. efluencia. alternancia. vixilancia. parcialmente. pois nos tres idiomas se conservan estas terminacións sen alteración na forma. paciencia. reticencia. consciencia. infancia. tolerancia. confluencia. presidencia. afluencia. -cia. distancia. delincuencia. en xeral. consecuencia. constancia. incidencia. ciencia. suficiencia. inconsecuencia. grandilocuencia. Teñen terminación -encia. desobediencia. redundancia. en xeral as de entrada máis recente. influencia. arrogancia. -uencia.

atención. audacia. aliteración. presenza. pericia. xuízo (axuizar. malquerenza). noticia. estanza (‘estrofa’). diferenza (indiferenza). xustiza (axustizar. inxustiza. inmundicia. acacia. terzo (terza. avaricia. falacia. oficio. preguizoso). maleficio. xentilicio. artificio. etc. cilicio. Galiza é tamén unha forma lexitimamente galega. graza (desgraza). licenza. pertinacia. divorcio. exercicio. patricio. habenza. postizo. silencio. prefacio. A maioría delas son formas xa amplamente documentadas desde antigo na nosa lingua. impericia. delicia. prezar. 9. bendición (ao 41 . finanza (financeiro). espazoso). socio.Teñen terminación -cia. sentenza. crenza (descrenza). -ción. beneficio. pertenza (xunto ao cultismo pertinencia.2. malicia. perspicacia. desprezar). cobiza (cobizar. denominación oficial do país e maioritaria na expresión oral e escrita moderna. edificio. consorcio. finanza. bulicio. orificio. palacio. prexuízo).. cobizoso etc. necio.). voz lexítima galega. -za: andazo. Noutras palabras o galego conserva as formas con solución patrimonial -zo. prezo (desprezo. menosprezo. con significado diferente). terzar). sacrificio. comercio. avinza. doenza. farmacia.). desperdicio. propicio. querenza (benquerenza. preguiza (preguiceiro. etc. ficticio. ictericia. espazo (espazar. eficacia. amplamente documentada na época medieval. tenza (mantenza). negocio. -sión Mantéñense os dous sufixos nas palabras cultas: acción. admiración. novizo. sacerdocio. servizo (servizal). contumacia. hospicio. e algunhas son préstamos que se incorporaron con esta solución (estanza. vicio. nuncio. Teñen terminación -cio formas coma anuncio. Entre estas palabras está Galicia. xusticeiro).. nacenza (renacenza). terzá. perseveranza. entre outros. que foi recuperada no galego contemporáneo. milicia. cansazo. cartapacio. suspicacia. precipicio.

conseguinte. vacación etc. saliente. revisión. producente. condenación. constrinxente. contraproducente... valente. subsecuente. Sobre os verbos durmir e servir os derivados esperados deberían presentar -ie. indicación. nacente. composición.(como 42 . traizón. Os máis deles son cultismos que se remontan á correspondente forma latina. nutriente. perturbación.lado da forma patrimonial beizón). saínte. confluente. nación. relucente. incidente. influente. 9. disolución. codificación. Os relacionados con verbos da terceira conxugación. camiñante.3. Só uns poucos verbos da terceira conxugación presentan unha forma nominal con vogal temática i: concluínte. no canto de se formaren sobre o verbo romance. crente.(como cultismos) ou -i. polo que presentan como vogal temática e ou ie: maldicente. canción. conveniente. ou expediente. pola contra. expansión. educación. reincidente. vivente. edición. televisión. Os que o fan sobre verbos da primeira e da segunda conxugacións manteñen inalterada a vogal temática correspondente: cantante. proveniente. emoción. lección. constituínte. etc. lucente. maledicente. ocasión. etc. non presentan un resultado uniforme. razón. evasión. seguinte. oínte ou ouvinte. previsión. etc. interveniente. contribuínte. supervivente. afluente. crecente. admisión. -nte Esta terminación permite formar adxectivos ou substantivos sobre a base dun verbo. insurxente. lesión. sazón. manipulación. torzón. consecuente. confesión. escribente. invasión. intransixente. transixente. recipiente. concesión. etc. excursión. sobresaliente. división. Levan -zón palabras patrimoniais como doazón. versión. reconstituínte. restauración. emigración.

hipótese. prótese. énfase. En lugar destas formas rexístranse como patrimoniais dormente (adx. eclipse. narcose. diátese. 43 . tuberculose.derivados romances). 9.6. antítese. esquecemento. base. resentimento. -ite e -te En correspondencia coas palabras do grupo anterior. psicose. diagnose. coñecemento. bronquite. Non pertencen a este grupo as palabras oasis e chasis. neurose. prótase. glote. diérese. arteriosclerose. sinopse. encefalite.) e servente (subst. esclerose. e por razóns similares. hemoptise. gastrite. larinxite. e subst. seguimento.4. colite.). esta é tamén a adaptación das palabras coas terminacións gregas -itis e -tis. crise. regulamento. osmose. tese. crase. sentimento. éxtase. diabete. apoteose. revestimento. elipse. frase.5. simbiose. apendicite. síntese. conxuntivite. catequese. endocardite. estomatite. farinxite. artrite. paréntese. perífrase. cirrose. 9. esexese. diocese. enterite. metamorfose. metástase. paráfrase. cardite. fotosíntese. hidrólise. fase. hepatite. -mento Os substantivos formados con este sufixo manteñen en todos os casos a vogal temática do verbo que lles serve de base: acabamento. sindérese. electrólise. catálise. 9. todas elas femininas: amigdalite. dose. prolepse. -se As voces cultas con orixe nos nomes gregos en -sis adoptan a terminación -se e son todas do xénero feminino: análise. hipnose. xénese.

-OEDUM. -au Cómpre distinguir na escrita as terminacións -eo e -eu. variable. De maneira similar. preferíbel. tendinite. cute. núbil. móbil. Esta secuencia tradicional en galego facilita que os cultismos procedentes de palabras rematadas en -EUM. realizábel. perdurábel. téñase en conta que. peritonite. A secuencia -bil (pl. -biles) aparece en palabras como débil. -ENUM (calquera que sexa o timbre da vogal tónica) e as formadas co sufixo -eo a partir de verbos en -ear: ceo. -ble / -bel A solución moderna para as palabras cultas que teñen o sufixo latino -BILIS é -ble ou -bel (pl. freo. realizable. restablecer e restablecemento. infalible. indeleble. apetecible. perdurable. estabelecemento. se acomoden en -eo.7. restabelecer e restabelecemento. bebíbel. apetecíbel. nefrite. neurite. esdrúxulas ou graves. ou ben estabelecer. -eo. xeneralizábel. praxe. solúbel. Rematan en -eo as palabras populares procedentes das latinas rematadas en -AELUM. infalíbel.. bloqueo etc. tamén femininas. Nótese que gratis non pertence a este grupo. amable. 9. soluble. psique e sintaxe. -eu e –ao. pleurite. a todo -U latino lle 44 . indisolúbel. que se corresponden cunha diferenza fonética real. variábel. otite. veo. en xeral. xeneralizable.meninxite. preferible. pancreatite. indelébel. feo. bebible. establecemento. terrible. teñen -e palabras como acrópole. débese escribir establecer.8. lábil. terríbel. etc. estábel. etc. epiderme. hábil. receo. Así. -ELUM. paralaxe. 9. -bles ou -beis). metrópole. necrópole. estable. miocardite. arqueo. cheo. ou amábel. Consecuentemente. etc. indisoluble.

Rematan en -eu as seguintes palabras patrimoniais: eu. curvilíneo. violáceo. vítreo. rea. platea. sandía). arxénteo. trofeo. ateo. arbóreo. pigmeo. 9. peirao. callao. hebreo. pétreo. térreo. pronunciada ["oa] ou ["Oa] segundo a súa procedencia (boa. marmóreo. corifeo. avea.corresponde en galego -o. Tamén ten esta terminación a voz leu (pl. filisteo. chea. lamprea. prea. hebrea. e as palabras deste grupo non fan excepción: aéreo. lei) ‘unidade monetaria de Romanía’. cadea. rectilíneo. xudía). urea. corpóreo.9. pronao. peritoneo. arameo. marea. avoa. diarrea. petróleo. xubileu. romeu. Rematan en –au: bacallau e pau. morea. tao. melopea. espontáneo. óseo. arbórea. ralea. himeneo. azotea. Esta mesma terminación figura en substantivos femininos. cutáneo. 45 . museo. de orixe popular ou culta: aldea. áureo. cacao. atea. grao. Rematan en -ao: arao. balea. crustáceo. Tamén nos galicismos cheminea. mediterráneo. librea. linóleo. polea. mausoleo. reo. lagoa. córneo. ciclópeo. venéreo.10. idea. -oa O galego coñece unha terminación -oa. rea. é -ea: allea. núcleo. erróneo. chapeu. xudeu (fem. momentáneo. fea. róseo. xacobeo. camafeo. vao. cetáceo. -ea O feminino correspondente ás palabras que acaban en -eo. 9. panacea. óleo. europea. manchea. tea. vea. meu. apoxeo. cea. verborrea. candea. seu. serea. pardao. purpúreo. fariseo. consanguíneo. plebeo. coetáneo. liceo. europeo. larínxeo. sanguíneo. terráqueo. aérea. teu. sandeu (fem. arxéntea. Tamén os galicismos ou catalanismos fideo e manteo. correa. tónico ou átono. nicolao. contemporáneo.

etc. menciña. filloa. escarlatina. factótum. felino. Mentres que no caso de boa. Así: andoriña. bovino. espírito. En xeral son palabras que aínda se senten como non plenamente incorporadas ao idioma. veciño etc. ómnibus. adoptan a terminación -ino/-ina: albino. quórum. cortina. feminino. lagoa se manteñen sempre as dúas vogais en todo o territorio galego. Os préstamos. -iño /-iña e -ino /-ina Nas palabras patrimoniais a terminación latina -INUM/-INAM deu en galego -iño/-iña. teiroa. coralino. 9. aspirina. memorando. filló. divino. parabéllum. Mesmo nestes casos debe ser escollida a solución tradicional e absolutamente maioritaria -oa (avoa. asasino. Venus. mariño. corpus. esquina. referendo e tribo. virus. clandestino. capuchino. cristalino. bizantino. campiña. cartolina. campesiño. -um. prodúcese redución a [O] en zonas da Galicia suroccidental (avó. soa -e soamente-. casino. -us. -o Hai algunhas palabras que escapan á regra xeral de acomodación de cultismos e manteñen as terminacións latinas -US. carabina. ímpeto. buguina. doutrina. ensino. casiña. mariña.). contínuum.11. álbum. humus. estricnina. bencina. súmmum. codeína. brillantina. 46 . presídium. desiderátum. médium. anxina. aquilino. filloa. etc. que é tamén a forma xeral do diminutivo. pequeniño. estudantina. 9.). latinos ou non. comiño. Escríbense con -o as voces currículo. disciplina. en avoa. -UM: campus. etc. moa. canino. cocaína. destino.filloa). anilina. bobina.12. Remata tamén en -iño mesquiño e pergamiño. cantina. cinefórum.

-án / fem. imaxe. etc..gabardina. xenuíno. glicerina. latino. feluxe). Deben mesmo escribirse sen -n as palabras glute. ladino. gasolina. peregrino. De maneira análoga. interino. etc. vitamina. plastilina. propina. lume. ultramarino. morfina. etc. oficina. costume. proteína. xacobino. granadino. xelatina. pois non hai razón filolóxica ningunha para separalas das anteriores. resina. nitroglicerina. nume. piscina. adóptanse tamén sen nasal final os cultismos: abdome. muselina. os continuadores dos neutros en -MEN (crime. a correspondente forma feminina -ANAM só ten dous resultados: -á/-án (irmá / irmán). exame. Masc. supino. penicilina. guillotina. chantaxe ‘planta’. medicina. sacarina. Exceptúanse o latinismo lumen (unidade da física do sistema internacional) e o bretonismo dolmen. heroína. vespertino. nicotina. liñaxe.14. vaselina. ruína. sonatina. -ana Nas palabras populares. vitrina. 47 . palatino. margarina. -ano / fem. porcino. mandolina. pole. 9. 9.). viaxe. repentino. lique.. rabino. sibilino. masc. virxe. a terminación latina -ANUM presenta tres solucións distintas no dominio lingüístico galego: -ao/-án/-á (irmao / irmán / irmá). orde. ondina. seme. matutino. En troques. turbina.) e os galicismos en -axe (chantaxe ‘extorsión’. taurino. -e Rematan en -e as palabras patrimoniais procedentes de étimos latinos en -INEM (home. xerme. intestino. retina. vexame.13. parafina. ditame. exame. toxina. réxime. homenaxe. masculino. -á.

capitán. truán. redondelá. capitá. Teremos. pagán. aldeán. louzá. mariñán. pontecaldelá. sancristá. temperá. sancristán. 48 . XIX os escritores veñen mostrando unha preferencia polo seguinte esquema. barregá. cirurxiá. alazá. alemá. caldelá. curmá. e. ancián. rufián. catalá. cristián. aínda que este –án non proceda etimoloxicamente dun sufixo –ANU. malsá. musulmán. pero desde o séc. anciá. hoxe unanimemente aceptado na lingua escrita: (meu) irmán (miña) irmá (meus) irmáns (miñas) irmás A este esquema incorpóranse tamén outras palabras co masculino acabado en –án. insá. cidadá. catalán. mariñá. gardiá. ferrolá. cotiá. cirurxián. arzuá. bergantiñán. especialmente. san. ponteareán. bosquimán. temporá. arousá. sultán. bergantiñá. tecelá. muxiá. chá. castelá. muxián. redondelán. musulmá. muradá. muradán. insán. pagá. ribeirá. salnesá. cristiá. ourensán. vilán. vilagarcián. va. cortesán. comarcán. tecelán. coimbrá. liviá. ourensá.Estas formas pódense atopar na fala con distintas combinacións. artesá. ermitá. truá. rufiá. ponteareá. Este é un dos sufixos produtivos con que conta o galego para a formación de xentilicios. vilagarciá. afgá. compostelán. comarcá. vilá. cortesá. alemán. aresá. sultá. marrán. Seguen este modelo afgán. cidadán. louzán. verán. ribeirán. coimbrán. gardián. livián. ullán. carnotán. gran e gra. curmán. arzuán. ullá. escribá. irmán. sa. compostelá. nugallá. ferrolán. temporán. ermitán. concidadán. fisterrá. os referidos a entidades de poboación galegas: aresán. artesán. pontecaldelán. cotián. malsán. barregán. aldeá. salnesán. arousán. chan. bosquimá. nugallán. escribán. carnotá. temperán. van. caldelán. fisterrán. concidadá. marrá. irmá. xa que logo: alazán. castelán.

soberano. bacteriano. humano. courelá. aínda que a súa orixe non sexa latina. inhumano. Levan esta terminación -ano (fem. metropolitano. masidá. franciscano. Pola mesma razón. courelao. asturiano. unha muradán. orfo / orfa. 49 . italiano. veterano. etc. orgo. ravo (planta). cocainómano. a terminación latina -ANUM . meirao. ultramontano. arnoiá. aínda que doutra orixe. burelá. transmontano. ribeirao. gregoriano. meirá. lancarao. mariñá (da Mariña luguesa). caldelao. As palabras cultas conservan o sufixo latino sen cambiar. romano.13). limiao. ribeirá (do Ribeiro). Como xa foi indicado (cf. vexetariano. dezao. meridiano. mariñao. saba. diáfano. artesiano. bibliómano. puritano. diluviano. 9. están as terminacións en -o de Cristovo e soto. americano. fulano. valenciano. provinciano. xermano. peruano. -ana): africano. lancará. lusitano. limiá. boliviano. rosaliano. Relacionadas con estas. ébano. paisano. australiano. cando esta terminación latina era átona. mundano. hispano. Nas palabras cultas incorporadas con posterioridade á época en que deixou de operar a lei da caída do -nintervocálico. Así. admitirase tamén a forma feminina local –án en casos como unha carnotán. profano. semana. anglicano. masidao. etc. etc. melidao. arcano. miliciano. isto afecta tamén os vocábulos que teñen esta terminación. luterano. caldelá (do Castro Caldelas). colombiano. oufano.Algúns xentilicios galegos poden conservar a súa forma local –ao / -á: arnoiao. pondaliano. republicano. a evolución en palabras patrimoniais foi diferente e o resultado final en galego é -o/-a: Estevo. burelao. urbano. decano. melidá. cleptómano. dezá. mahometano. .ANAM foi adaptada conforme á norma xeral de acomodación de cultismos. tirano. bímano. cubano. unha fisterrán. ourego.

zampallana. galbán. loubana.melómano. larpana. lerchán. leilana. buleirán. barullán. campión. buleirana. pillabana. paduana. ruán. -ona Forman o feminino en -oa unha serie de adxectivos e substantivos en que –ón non pode analizarse como sufixo: anfitrión. charlatán. guedellán. paspán. leilán. parvallán. bretoa. pillabán. mentirán. folgazán. Masc. palafustrana. porcallán. papán. barbuzana. burricán. paspana. ruana. cachana. folana. burrana. larpán. chalana. Masc. galbana. farfallán. que xeralmente actúan como caracterizadores pexorativos: balandrán. vergallana. cagana. charlatana. pínfano. chalán. carcamana. lordán. orellán. cangallana. pastrán. barrigán. vergallán. mentirana. cornelán. carneirana. tímpano. tangueleirana. carroulán. bretón. cangallán. testán. -ana A terminación –án / -ana aparece nunha serie de nomes. testalana. testalán. lacazana. pastrana. -án / fem. cagán. pailana. langrana. morfinómano. langrán. 9. cacholana. palafustrán. burrán. papana. folán. cabezana.15. órgano. pertegán. lordana. bocalana. cachán. barbuzán. -oa. plátano. tétano. pailán. lerchana. cachamoulán. barrigana. cornelana. brutana. paduán. mitómano.16. baleigana. lorán. baleigán. campioa. zalapastrana. tangueleirán. carallana. pelandrana. toleirana. cachamoulana. zampallán. porcallana. lacazán. pelandrán. canelana. canelán. folgazana. -ón / fem. carallán. lorana. testana. carroulana. parvallana. 9. toleirán. burricana. brután. barullana. cacholán. orellana. substantivos e adxectivos. 50 . cabezán. pertegana. balandrana. anfitrioa. carcamán. loubán. guedellana. farfallana. bocalán. carneirán. zalapastrán.

hóspede. ómicron. potestade. 9.17. tanto en palabras cultas coma populares.ladrón. vontade) e en –dade en posición posvocálica (enfermidade. taxon. -tade O sufixo latino -TATEM resolveuse en –tade en posición posconsonántica (dificultade. verdade. 51 . saxón. soidade. puberdade. ladroa (que tamén ten un feminino ladra). leoa. telson. patroa. radon. Existe ademais un grupo de palabras cultas coa terminación -on átona: canon. preguntona. saúde. puridade. ataúde. neon. alude. casona. céspede. párkinson. VIRGINITATEM > virxindade etc. colon. Rematan en –ón / -ona as palabras en que esta terminación é un sufixo aumentativo ou deverbal pexorativo: homón. maxestade. realidade). décathlon. león. calamidade. epíploon. A partir destas formas. necton. facultade. zapatón. virtude. -de A terminación latina vogal + TEM resólvese en galego. novidade. preguntón. isquion. Ás veces unha síncope vocálica antiga provocou que –dade poida aparecer en posición posconsonántica (BONITATEM > bondade. corion. abusona. teutoa. teutón. patrón. épsilon. -dade. faltona. abusón. MORTALITATEM > mortaldade. acusón. faltón. –dade estendeuse a bases non sincopadas rematadas en r: liberdade. etc.18. etc. ípsilon. saxoa. LEGALITATEM > lealdade. sede. HEREDITATEM > herdade. cripton. en vogal + -de: almude. laúde. tempestade. micron. VERITATEM > verdade. parede. acusona. TRINITATEM > trindade. 9. CRUDELITATEM > crueldade. O anglicismo nylon adáptase ao galego como nailon. newton. rede.). mullerona.

zapataría. As únicas excepcións a esta regra son necidade e sucidade. 52 .) e –idade nos casos restantes (capacidade. respectivamente.. leprosaría.. secretario e testamentario. -aría /-ería Os substantivos formados con este sufixo referíanse orixinariamente a cousas e indicaban o lugar onde se fabricaban. chocolataría. maioritaria no galego medieval. panadaría. solidariedade. pradaría. -edade e –idade. segundo se indicou en 9.. soidade.). bruxaría. testamentaría. a síncope da vogal precedente (verdade. as únicas produtivas no galego actual. charlatanaría. Por iso debe dárselle preferencia a esta solución: armaría. derivados a partir de comisario. herdade. -dade / -edade / -idade No galego actual. refinaría.18. era o resultado fonético regular da correspondente latina -ARÍA.9. artillaría.. notaría. cervexaría. moblaría. carpintaría. Con esta solución conflúen tamén aqueloutros vocábulos derivados co sufixo –ía sobre bases en –ario: comisaría. notario. secretaría. perfumaría. novidade. -dade presenta tres alomorfos: -dade. trindade etc. peixaría. 9.). papelaría. enfermaría.20.. carnizaría. tesouraría.19.. libraría. As outras dúas variantes. tinturaría. lavandaría. infantaría. cestaría. reloxaría. O primeiro aparece só nunha relación pechada de palabras populares que sufriron. gandaría. etc. A forma –aría.. enxeñaría. pedraría. presentan distribución complementaria e aparecen en palabras introducidas por vía culta e mais en derivados romances: -edade combínase con bases adxectivas en –io (notoriedade. variedade. probabilidade. ferraría. onde se vendían ou onde había abundancia delas. camisaría. bondade. chancelaría.

53 . polo que se admite así mesmo como normativa. En calquera caso. fíxose case xeral no galego moderno.A solución –ería. documentada tamén no galego medieval. téñase en conta que algúns galicismos modernos. galantería. como batería. galería ou mercería presentan unicamente a terminación –ería.

cuadrivio. cuadrícula. cantidade. cadril. cal. cuasia e cuasina. cuadrante. cuart. Aparece ca. cuartear. cuarteirón. cuarteleiro. Un caso especial de evolución témolo nas formas corenta. escuadra). gua-. en xeral. de aí que a escolla se resolva a favor deste resultado tanto nas palabras patrimoniais coma nas cultas máis popularizadas. cuadrilátero.(cuarta. cuantioso. cuant. onde o ditongo ua se reduciu a o. cando. cuadratura.(cuaternario). cuadrienal. pero demográfica e literariamente é moito máis usada a solución que perdeu o u. cuantificación. cuadrimestre. cuartillo. cuadrilla. cadrar. cuartel. cuartilla. OUTRAS PARTICULARIDADES 10. que tenderon a conservalo. gua-/ga-/goNas palabras patrimoniais o galego mostrou sempre tendencia a eliminar o elemento labiovelar u dos grupos orixinarios qua-. cuádruplo. cuadraxesimal. cuadrienio. catrocentos. caderno. cual.(cuadrangular. cuadrimotor. catorce. case. cuarto ‘1/4 parte’ ‘dependencia’) e cuater. cuadriforme. cuadriga. cartos ‘diñeiro’. cuarteto. calquera. cuadraxésimo. calidade. corentón e coresma. cuadr.(cuantía -ao lado de contía-. cuadrilleiro. cuadriplicar.nos cultismos e. canto. catro. Así. casemente. a semellanza do francés e en contra do que sucede en portugués e en castelán. Aparece cua. nas palabras derivadas cultas. cadrado. cualitativo). En galego hai tamén zonas que manteñen o grupo orixinario.10. cuadrisílabo.(cualificar. Alternancia cua-/ca-/co-. corentena. Tamén as palabras cuáquero. o mesmo ocorre en corta feira (ou cuarta feira) ‘mércores’. cadrelo.en caderna. cuantitativo). cuarzo. cuadrúpede. cuantificar. 54 .1. cadro.

etc. finalmente. gornecer (tamén guarnecer). E. etc. calleira. Por tanto. coagulante. c) coiro. c) ou: vasoura. callado. moito. gadañar. garita.en gadaña. etc. garda. luita. que se reduciu a ca-. gornición (tamén guarnición). gadañeiro. U*CT. gardabarreira. gardarríos. froita. 10. Noutras palabras aparece gua-: guante. galardón. b) ui: luitar. 55 . agardar. muito. Tamén en préstamos como garantía. vasoira. garda forestal. na franxa máis oriental do dominio lingüístico galego alternan dúas solucións: a) oi: noite. guapo. b) ui: luitar.aparece en gorir (tamén guarir). loito. etc. galdrapo. callar. coagular. b) c) ORI + vogal. como no grupo cua. callo ‘presoiro’.mantense nos cultismos: coagulable. lavadoiro. coagulación. segundo os casos: a) oi: noite. gardar. coágulo. Con todo. O@CT.. Ditongo oi O ditongo resultante das secuencias latinas a) O*CT.). Os derivados e compostos manteñen a evolución da palabra primitiva sobre a que se forman. existen zonas reducidas en que se dan outros resultados: unha zona do occidente da Coruña presenta sempre ui (nuite. loita. garda mariña. o sur de Pontevedra presenta tres resultados. gorida (tamén guarida). gardián. gardarroupa.xa citado: callada. U@CT. muito.. Aparece ga.Hai outras formas que tiñan orixinariamente o grupo coa-. b) troita. garantir. U*LT. URI + vogal na maior parte do territorio galego é oi: a) noite. O grupo coa. gorecer (tamén guarecer). lavaduiro. agoiro. varreduiro etc. calleiro. garda civil. guata. gadaño.2. a solución go. oito. gardalama.

tesoira. delincuente.muito —con puntos de u. (cf. 9. muto e mutio. metátese e epéntese de r O r mantén. conciencia. ue As secuencias latinas -IE. coiro. UCT. incipiente. de acordo coas súas diferentes orixes: ou < AU. afluencia. cliente. etc. deficiente. c) oi: vasoira. ouro. vasoira. Adóptase como normativa a solución oi en todos os casos por ser maioritaria demográfica e xeograficamente e por ser a máis difundida na tradición literaria moderna: coitelo. sobresaliente. conveniencia. etc. noite.4.e -UE. coita. moi. vasoira etc. ORI + vogal. congruente.3). dous). loita. souto.5. troita. Ditongos ou/oi O galego mantén diferenciados os ditongos ou e oi.2). louro. escutar e escutiar—. URI + vogal (oito. fouce. ambiente.en palabras cultas mantéñense en galego como ie e ue. loita. enxoito. inconveniente. lavadoiro. obediente. 10. delincuencia. sapiencia.. coiro. AL + cons. (cousa. a súa posición etimolóxica dentro da palabra.. moito. etc. 10. omnisciencia. anuente. touro. secuestro. E así tamén en coidar. afluente. anuencia. coeficiente. agoiro. elocuencia. outro.3. congruencia. independentemente das síncopes vocá56 . ULT. paciencia. suficiente. en xeral. pouco. eficiente. secuela. experiencia.1 e 9. deficiencia. elocuente. oi < OCT. coitado etc. expediente. tesouro. froita. Ditongos ie. couce. conveniente. Disimilación. ciencia. respectivamente: aliciente. estupefaciente. 10. troita. moito. eficiencia. obediencia. etc. voitre. vide 10. varredoiro.

rexistrar. rexistro. do lat. as palabras que acaban en –e. rastro. merla (< MERULAM). a normativa. correspóndese ademais co étimo *PRAECUNCTARE. cando pertencen ao mesmo grupo fónico. xenro (< GENERUM). Preguntar é a forma máis documentada na Idade Media e maioritaria no galego moderno. e por iso temos hoxe arrastrar. preguiza (< PIGRITIAM). Encontros vocálicos Na lingua escrita do séc.) ou ben pola grafía plena de cada unha delas (entre as árbores). casos de metáteses xa consumadas: bradar (< BALATRARE). con todo. no. padrasto. e derivados. rostro etc. deste. XIX e da primeira metade do sec. XX era frecuente o uso do apóstrofo para representar certas elisións vocálicas que se producen ao se encontraren a vogal final dunha palabra e a inicial da seguinte. Esporadicamente algunhas palabras perderon o r interno por disimilación con outro r dentro da mesma palabra (arado. labrar (< LABORARE). e nos casos de elisión optouse ou ben pola amálgama das dúas palabras (do. PROPRIUM. cabra (< CAPRAM). Aínda que non se represente graficamente este fenómeno. madrasta. frade. Na ortografía actual non se utiliza o apóstrofo. Fronte a estes casos de perda por disimilación. por tanto. Carlos (< CAROLUS). documentado maioritariamente sen o segundo r xa na época medieval). venres (< VENERIS). tenro (< TENERUM). rodo. en xeral houbo unha tendencia á conservación da consoante. prebe (< PIPER). e mesmo o semicultismo propio.licas: prado (< PRATUM). Debe ser. burgo (< BRUCHUM). 10. Hai. perden na fala a vogal final cando van seguidas doutra palabra que comeza por vogal 57 .6. naquel etc. disfrazar. especialmente as gramaticais.

(vide 6): desde América ["dezDa"mE|ika], dixo que andara moito ["diSokan"da|a"mojto], este amigo [es¡ta"miVo], preguntou se había traballo [preVun"tows¡a"Biatra"Ba¥o], sempre anda con contos ["s¡Em"prandakoN"kontos¡], deixoume alí [dej"Sowma"li].

58

11. FORMACIÓN DO PLURAL
11.1. Palabras rematadas en vogal ou en ditongo As palabras rematadas en vogal, tónica ou átona, ou en ditongo forman o plural engadindo -s: mesa, mesas; custo, custos; irmá, irmás; café, cafés; israelí, israelís; lei, leis; rei, reis; bocoi, bocois, etc. Os estranxeirismos acabados en vogal forman o plural engadindo -s ou ben respectando a forma de plural da lingua de orixe: spray, sprays; hippy, hippys ou hippies. 11.2. Palabras rematadas en -r e -z As rematadas en -r e -z engaden o morfema -es sobre o singular: mar, mares; calor, calores; luz, luces. Os estranxeirismos adecúanse á regra xeral (palier, palieres; somier, somieres; húsar, húsares; dólar, dólares...), a non ser algúns casos de palabras pouco integradas, que poden formar o plural engadindo -s: póster, pósteres ou pósters; gángster, gángsteres ou gángsters; júnior, júniores ou júniors. 11.3. Palabras rematadas en -s e -x [ks] As agudas acabadas en -s forman o plural engadindo -es: deus, deuses; compás, compases, a non ser as que rematan en grupo consonántico (incluíndo entre estas as acabadas en -x [ks]): luns, fax, lux, unisex, que permanecen invariables. As graves e esdrúxulas acabadas en -s ou -x [ks] son invariables e presentan, xa que logo, a mesma forma no
59

singular e no plural: choromicas, lapis, martes, oasis, xoves, mércores, bíceps, tórax, clímax, télex, etc. 11.4. Palabras rematadas en -n As rematadas en -n engaden -s: can, cans; lambón, lambóns; lacazán, lacazáns; dolmen, dolmens; mitin, mitins; xilin, xilins; etc. 11.5. Palabras rematadas en -l Os monosílabos rematados en -l engaden o morfema -es: cal, cales; el, eles; fel, feles; fol, foles; gol, goles; mal, males; mel, meles; mil, miles; mol, moles; pel, peles; ril, riles; rol, roles; sal, sales; sol, soles; tal, tales; til, tiles; val, vales; vil, viles; xel, xeles. Nas palabras agudas de máis dunha sílaba, o -l do singular substitúese polo morfema -is: animal, animais; aval, avais; papel, papeis; fiel, fieis; cruel, crueis; truel, trueis; civil, civís; español, españois; control, controis; azul, azuis. Téñase en conta que nos acabados en -il a secuencia antiga -íis se resolve en -ís (cadrís, non *cadríis). As palabras compostas en que o segundo elemento é algún dos monosílabos citados máis arriba fan o plural en -les (ollomoles, chuchameles, papasoles, mirasoles, Miravales...). O plural de aquel é aqueles, pola mesma razón indicada para el, eles. A pesar da súa aparencia, caracol e aerosol non son compostos de col e sol. Os seus plurais son, xa que logo, regulares: caracois e aerosois. As palabras graves rematadas en -l forman o plural engadindo o morfema -es: áxil, áxiles; difícil, difíciles; útil, útiles; túnel, túneles; cónsul, cónsules; etc. Exceptúase desta
60

smókings. sketch. tic. coñacs. smóking. icebergs. test. mamut. clacs. complots. fracs. anoraks. slálom. réquiems. pub. round. trust. e forman o plural engadindo -s: club. 11. sándwich. tótems. trusts. jeep. tándems. sticks. réquiem. mamuts. hándicaps. crómlechs. tics. boicots. rings. lord. jeeps. clips.7). sketchs. 11. 11. leitmotiv. lords. iceberg. clac. fagot. ring. stick. snob. Palabras rematadas noutras consoantes As voces acabadas en consoantes distintas das vistas en 11. tests. robot. talmuds. búmerangs.6. rosbifs. boicot. tándem.4 e 11. coñac. búmerang. anorak. complot. pubs. sprints. sándwichs. sláloms. clip.3.5 son as máis delas estranxeirismos ou cultismos. que fai o plural en -beis (vide 9. fagots. leitmotivs. álbum. álbums. hándicap. rounds. talmud.regra a terminación -bel. tótem. 61 . frac. robots.2. crómlech. snobs. sprint. rosbif. clubs.

12. véxase 9. que é invariable: bailarín / bailarina. vacún forman o feminino patrimonial cabrúa. malandrín / malandrina. benxamín / benxamina. Para o feminino dos rematados en -ón (león / leoa. mais lambón / lambona). vacúa. galopín / galopina. Os rematados en -ún difiren no seu comportamento: os adxectivos cabrún. que se une directamente á forma do masculino se esta acaba en consoante ou vogal tónica (deus / deusa.12. conforme ao dito en 9.16. cervúa. coa excepción de ruín. cervún. segundo o establecido en 9. en troques. Os acabados en -ín forman o feminino en -ina. rapaz / rapaza. común é invariable. hai algúns casos especiais. cru / crúa) ou substitúe a vogal final da forma do masculino se remata en vogal átona (sobriño / sobriña. danzarín / danzarina.1. 62 .14: ancián / anciá. Nomes rematados en -n Os substantivos e adxectivos que acaban en -án (< ANUM) forman o feminino en -á. os caracterizadores despectivos rematados en -án fórmano en -ana. mentirán / mentirana. euscaldún engade –a: euscalduna. avó / avoa. presidente / presidenta).15: folgazán / folgazana. pero un viño ruín / unha terra ruín. FORMACIÓN DO FEMININO O feminino dos substantivos e adxectivos fórmase comunmente coa terminación -a. O único nome en -én susceptible de moción xenérica é invariable: un refén americano / unha refén americana. Con todo. temperán / temperá.

un só día / unha casa soa. tsar / tsarina. en troques. sacerdote / sacerdotisa. noruegués / norueguesa. montés / montesa e palmés / palmesa. Con todo. son invariables: estilo cortés / mirada cortés. 12. o ollo mao / unha má ocasión. en tanto que os adxectivos tenden a ser invariables: un avó somalí / unha avoa somalí. profeta / profetisa.12. rei / raíña.3. coma burgués / burguesa.2. Presentan características morfolóxicas especiais grou / grúa. crúa e recrúa. soa e má: o peixe cru / a carne crúa. poeta / poetisa. canchés / canchesa. galo / galiña. chinés / chinesa. xudeu / xudía e sandeu / sandía. actor / actriz. etc. só e mao ‘ruín’ forman os femininos núa. príncipe / princesa. Nomes rematados en vogal ou ditongo tónicos Os substantivos rematados en vogal tónica tenden a engadir -a. cru e recrú. algúns substantivos son invariables: unha chimpancé adulta. entre os adxectivos. nu. portugués / portuguesa. 63 . 12. emperador / emperatriz. sobre a mesma base léxica: heroe / heroína. camoés / camoesa. O mesmo ocorre con outros adxectivos. Nomes rematados en -és Os xentilicios que acaban en -és presentan un feminino en -esa: cambadés / cambadesa. romanés / romanesa. Formacións especiais Algunhas palabras de xénero feminino presentan terminacións especiais. abade / abadesa.4. algúns. barón / baronesa.

pulquérrimo. antiquísimo. Este sufixo. amabilísimo. En rexistros elevados aparecen os superlativos co sufixo -érrimo. 64 . estabilísimo. úsanse tamén para bo. fiel. ás veces engádese á raíz culta da palabra e non á patrimonial: antigo. aos adxectivos célebre. como son celebérrimo. respectivamente. COMPARATIVOS E SUPERLATIVOS Ao lado das formas analíticas. nobilísimo. Nos adxectivos rematados en -ble ou –bel este superlativo ten sempre a terminación -bilísimo: amable ou amábel. pobre e pulcro. misérrimo. paupérrimo. peor. sentido normalmente como propio dun rexistro elevado.13. Para a formación de superlativos absolutos úsase o sufixo -ísimo: altísimo. libérrimo. libre. fidelísimo. estable ou estábel. grande e pequeno os comparativos sintéticos mellor. nobre. mísero. maior ou meirande e menor. que corresponden. malo ou mao. grandísimo.

las. vó-los sete. los. ti e-lo demo. Formas O artigo determinado presenta en galego as seguintes formas: MASCULINO SINGULAR PLURAL FEMININO o os a as Existe tamén unha variante alomórfica lo. tódolos días e tódalas noites. O artigo determinado 14. los las nos seguintes contextos: a) Despois de infinitivo.14. estalle tralos montes de acolá. quitóulle-las ganas de rir. perdíche-los cartos. entrambos e todos. la.1. c) Despois de ambos. cos seus femininos. pódense representar na escrita as variantes lo. collémo-lo saco.1. la. vos e lles: vou colle-las laranxas. 65 . fixérono entrámbolos dous.1. b) Despois dos pronomes tónicos nós e vós cando van seguidos dunha precisión numérica: nó-los dous. dóuvo-la boneca. fomos eu e mailo fillo do señor Miguel. Ademais de nos casos mencionados. que é de uso obrigatorio tras da preposición por (vai polo carreiro) e do adverbio u (ant. *ub) (u-lo libro?). da preposición tras. da conxunción copulativa (e) mais: ámbalas dúas. das formas verbais conxugadas que rematen en -r ou -s e dos pronomes enclíticos nos. O ARTIGO 14. xa sábe-lo que pasou. tomóuno-lo pelo.

A asimilación indicada en a) e b) pode non darse se despois da palabra rematada en -r ou en -s hai unha pausa. A pronuncia correcta.2. PREP. Contraccións 14. 66 . estou na Pobra do Caramiñal. Estas contraccións realízanse tamén cando o artigo dos topónimos vai precedido dunha destas preposicións: veño da Coruña. Mais non se realizan cando a preposición non rexe o substantivo determinado polo artigo: antes de os galos cantaren. A CON DE EN O A OS AS ao / ó co do no á coa da na aos / ós cos dos nos ás coas das nas O encontro da preposición a co artigo masculino o(s) resólvese graficamente como ao(s) ou ó(s).1. vou ao Carballiño. 14.1.2. sexa cal for a súa representación. é [O]. Aínda que non se represente graficamente. Contraccións coas preposicións As preposicións a. con.1. que é a única que se rexistra en practicamente todo o dominio lingüístico galego. a única pronunciación recomendable é a que reproduce a segunda forma nos contextos sinalados: vender a casa [ben1"dela"kas¡a]. de e en contraen co artigo: ART.

Encontro do artigo coa conxunción comparativa ca O encontro da conxunción comparativa ca co artigo determinado represéntase ca o(s). aínda que de feito se realice na fala: quéreme máis a min ca a ti. ca a(s) ou có(s).2.2. [kaÜ]. que non se representan nunca na lingua escrita. é máis novo do que o meu 14.1.14. tampouco se representa a contracción cando a preposición vai contraída co artigo: quérolle ao meu fillo máis ca ao de ninguén. O artigo indeterminado 14. caeulle máis auga á nosa ca á deles. Betanzos é máis pequeno ca a / cá Coruña). deilles aos meus nenos máis que aos de Felisa. nin cando ten valor comparativo nin con calquera outro: sábeme mellor a laranxa que o limón. Formas O artigo indeterminado presenta as seguintes formas: MASCULINO SINGULAR PLURAL FEMININO un uns unha unhas 67 . non ás de que.2. Cómpre sinalar que se está facendo referencia só ás contraccións da conxunción comparativa ca.1.2. cá(s) (é máis ruín ca o / có demo. Cando a conxunción vai seguida da preposición a nunca se representa a contracción na lingua escrita. díxome que o teu é peor. Consecuentemente. aínda que a pronuncia xeral é [kO].

Para a resolución dos encontros das preposicións con. 68 . salvaríalle a vida). de e en co numeral e indefinido un. salvaríalle a vida (= de estar alí un médico. PREP.2. véxase 15. Contraccións As preposicións con.14.3 e 16. CON DE EN UN UNHA UNS UNHAS cun dun nun cunha dunha nunha cuns duns nuns cunhas dunhas nunhas Se a preposición non forma parte da mesma frase ca o artigo.4.2. non se realiza a contracción: de un médico estar alí.1. de e en contraen co artigo indeterminado: ART.

1. elas si comigo contigo —— consigo connosco convosco —— consigo As formas de cortesía son vostede e vostedes. Persoais O paradigma dos pronomes persoais establécese como segue: 15.1. PLURAL 1ª 2ª 3ª 1ª 2ª 3ª eu min ti el. As preposicións en e de contraen co pronome persoal de terceira persoa. PRONOMES 15. ela si nós / nosoutros. REFL. REFL. EN DE EL ELA ELES ELAS nel del nela dela neles deles nelas delas 69 . SING. -as eles. respectivamente.15. que esixen verbo en terceira persoa de singular ou plural. segundo se indica no cadro seguinte: PRON. PREP. Serie tónica FORMAS OBLICUAS NÚMERO PERSOA SUXEITO LIBRES NON REFL. -as vós / vosoutros.1. LIGADAS NON REFL.

feriuno.deixouna). lo e no (cos correspondentes femininos e plurais) son variantes combinatorias.non o vexo. Serie átona NÚM. en fin. nas se se As formas o.fano.Estas contraccións non teñen lugar cando a preposición non rexe directamente o pronome: De eles chegaren en tempo. ACUS REFLEX.cólloo. imos xuntos. FEM. NON REFLEXIVO PERSOA E XÉNERO DAT.mal o vexo etc.). comeu . na nos vos os.2. 1ª 2ª 3ª 1ª 2ª 3ª che MASC.1. lle PL. A concorrencia dos pronomes en dativo co acusativo de terceira persoa resólvese como segue: 70 . los. las.cóllelo) e tras o adverbio u (antes *ub: ulo?). la. non vexo . deixou .faino. lles me te o. no a. SING. úsase en todos os outros casos (collo .comeuna. FEM. mal vexo . no úsase tras as formas verbais que acaban en ditongo (fai . lo. dei .deina.collino. 15. colles . o. nos as. fan . de maneira que cada unha delas aparece nuns contextos fonéticos específicos en que non poden aparecer as outras: lo úsase cando o pronome é enclítico dunha forma verbal (excluído o participio) ou pronominal rematada en -s ou -r (coller collelo. feriu . MASC. collín .

2ª 3ª As formas do masculino singular meu. sen variación de xénero e número: temos tres casas de noso (‘da nosa propiedade’). teu. é boa de seu (‘en por si’). voso. 71 . seu. DAT.ACUS. meu teu seu noso voso seu miña túa súa nosa vosa súa meus teus seus nosos vosos seus miñas túas súas nosas vosas súas 2ª 3ª 1ª PL. seu. pódense usar precedidas de de. ME CHE LLE NOS VOS LLES O/LO A/LA OS/LOS AS/LAS mo cho llo nolo volo llelo ma cha lla nola vola llela mos chos llos nolos volos llelos mas chas llas nolas volas llelas 15. Posesivos O paradigma dos pronomes posesivos presenta en galego moderno unha única serie: PERSOA SINGULAR MASC.2. 1ª SING. FEM. FEM. noso. PLURAL MASC.

compraron (a) cadanseus zapatos. III PL. FEM.3. que acompaña a madre.3. foron miña nai e mais ela. cadansúa.1. MASC. SING. señor).Existe tamén un posesivo de respecto.2. ocasionalmente a tío e aínda a outros substantivos de tratamento (amo. 15. SING. NEUTRO este estes ese eses aquela aqueles esta estas esa esas quela aquelas isto — iso — aquilo — 15.3. e colleron (a) cadansúa peza de pan. Demostrativos 15. II PL. PL. cadanseus. Paradigma dos pronomes demostrativos O paradigma dos pronomes demostrativos establécese como segue: PROX. dando lugar en cada caso á formación dunha nova palabra. xa que só o segundo elemento admite morfemas de xénero e número: 72 . I NÚM. Combinación co indefinido outro O demostrativo combínase co indefinido outro. que non presentan variación de forma en relación coa categoría de persoa: cadanseu. Hai ademais unhas formas de posesivo ligadas a un distributivo. mi. SING. cadansúas: déronnos (a) cadanseu libro. padre.

algúns.4. que son as únicas posibles para o neutro: estes outros. III PL. Formas dos cuantificadores algún. FEM. SING. algunha.PROX. SING. destoutra. 15. Aínda que estas son as formas habituais para o masculino e o feminino.3. ningunha. Cuantificadores e identificadores 15. PL. algunhas alguén algo ningún. I NÚM. SING. ningúns. neste. estoutro estoutros esoutro esoutros aqueloutro aqueloutros estoutra estoutras esoutra esoutras aqueloutra aqueloutras II PL.4. naquela. existen tamén as formas plenas.3. 15. Contraccións coas preposicións en e de O mesmo ca o pronome persoal tónico de terceira persoa.1. daquilo. aquilo outro. ningunhas 73 . nesoutra. etc. daqueloutros. Estas contraccións non teñen lugar cando a preposición non rexe o substantivo modificado polo demostrativo: de estas razóns seren admitidas. o pronome demostrativo contrae coas preposicións en e de: deste. MASC.

determinados. propia... a máis. moita. os máis. noutro.... ambas. as demais o máis. tantos. dalgún. Con alguén e algo non se marca contracción na escrita. moitas ben demasiado.. doutro. tantas todo. dalgunha. doutra. determinada. tales mesmo. demasiados. propios. certa. noutra. moitos. entrambas 15. quenquera tal. mesmos..3. os demais. abondos. outra. 74 . outras calquera. determinadas 15. contraen coas preposicións en e de: nalgún. as máis certo. mesma. certas determinado. demasiadas máis menos tanto. certos. unhas varios. cos seus femininos e plurais. todos. nalgunha. pouca..2. mesmas propio. abondas moito. cadaquén ambos.ninguén nada ren ou res un. todas cada. Formas dos identificadores outro. entrambos. demasiada. outros.4. poucas bastante.. varias pouco. uns. propias o demais. a demais. Contraccións Algún e outro. poucos. bastantes abondo. unha. tanta..4. abonda.. toda.

por contra.2. e 14. e outra que pode ter morfemas de xénero e número. un pouco.2): falounos duns problemas que non demos entendido. nunha(s): están sempre a falar mal dun. 15. canto (canta. a resposta hai que buscala nun mesmo. dando lugar ás formas dun(s). unha(s).2. Relativos. cantos. a(s) (uns cantos. nun(s).1. cal (pl. as contraccións son as indicadas para os artigos (vide 14. que presenta flexión de xénero e número (cuxa.Se o cuantificador ou o identificador está iniciado por un(s). interrogativos e exclamativos Para o relativo e interrogativo ou exclamativo o galego ten catro formas: dúas sen variación de xénero e número.5. cando actúa como adxectivo. outra que admite morfema de plural. dunha(s). que e quen. nunca o viamos coa mesma rapaza. unha(s) ou por o(s).2. cuxos. cuxas). cantas). O indefinido un(s). o máis).). cales). 75 . Cando se usa como pronominal xeralmente represéntase a contracción coas preposicións de e en.2. Existe ademais un relativo posesivo cuxo. cada domingo ía ao teatro con unha. casou cun de Sarria. o demais. non se representa na escrita a contracción coa preposición con: tanto se comprometía con un coma con outro. presenta as mesmas contraccións ca o artigo indeterminado (vide 14.

. cento unha. oitenta e catro [oj"tEntE"katro]. 76 . funcionan como substantivos. billón. aínda que expresan número. trinta trinta e un. Cardinais cero un/unha dous/dúas tres catro cinco seis sete oito nove dez once doce trece catorce quince dezaseis dezasete dezaoito dezanove vinte vinte e un / vinte e unha vinte e dous / vinte e dúas. douscentos / duascentas trescentos / trescentas catrocentos / catrocentas cincocentos / cincocentas. millón. corenta. etc. etc.. igual que ducia. trillón. corenta cincuenta sesenta setenta oitenta noventa cen cento un. contraen na pronunciación a súa vogal final coa conxunción e nunha realización [E]: vinte e sete ["bintE"sEte]. decena..16. trinta e dúas ["trintE"Duas]. NUMERAIS 16.1. centena. Cento. trinta. noventa van seguidos da conxunción e. trinta e unha. etc. quiñentos/ -as seiscentos / seiscentas setecentos / setecentas oitocentos / oitocentas novecentos / novecentas mil Cando os numerais vinte.

Os numerais un, unha, cando son adxectivos, contraen con de, en e con, da mesma maneira ca os artigos indeterminados (vide 14.2.2). Pola contra, cando son pronominais, normalmente contraen coas preposicións en e de, pero non coa preposición con, da mesma maneira ca o indefinido un(s), unha(s): equivocouse nunha ou en dúas respostas; con unha xa me abonda. 16.2. Ordinais primeiro segundo terceiro cuarto quinto sexto sétimo oitavo noveno décimo undécimo / décimo primeiro duodécimo / décimo segundo décimo terceiro décimo cuarto décimo quinto décimo sexto décimo sétimo décimo oitavo décimo noveno vixésimo vixésimo primeiro vixésimo segundo, etc. trixésimo cuadraxésimo quincuaxésimo sesaxésimo septuaxésimo octoxésimo nonaxésimo centésimo milésimo millonésimo

Todas estas formas admiten morfemas de xénero e número, que nas formas compostas só se unen ao último elemento (décimo primeira).

77

16.3. Multiplicativos dobre; duplo, dupla triplo, tripla cuádruplo, cuádrupla quíntuplo, quíntupla séxtuplo, séxtupla séptuplo, séptupla óctuplo, óctupla nónuplo, nónupla décuplo, décupla céntuplo, céntupla

Os restantes fórmanse mediante o cardinal correspondente seguido da palabra veces. 16.4. Partitivos medio, -a terzo, -a cuarto, -a quinto, -a sexto, -a sétimo, -a oitavo, -a noveno, -a décimo, -a onceavo, -a doceavo, -a centésimo, -a milésimo, -a millonésimo, -a

Nótese que a partir de 1/11 (e exceptuados 1/100, 1/1000, 1/1.000.000) o partitivo faise engadindo ao cardinal o sufixo -avo: (1/16) un dezaseisavo, (2/29) dous vinte e noveavos, (7/345) sete trescentos corenta e cincoavos.

78

17. VERBO
17.1. Paradigmas regulares I Conxugación
ANDAR

II Conxugación
VARRER INDICATIVO

III Conxugación
PARTIR

PRESENTE

ando andas anda andamos andades andan
COPRETÉRITO

varro varres varre varremos varredes varren varría varrías varría varriamos varriades varrían varrín varriches varreu varremos varrestes varreron varrera varreras varrera varreramos varrerades varreran

parto partes parte partimos partides parten partía partías partía partiamos partiades partían partín partiches partiu partimos partistes partiron partira partiras partira partiramos partirades partiran
79

andaba andabas andaba andabamos andabades andaban
PRETÉRITO

andei andaches andou andamos andastes andaron
ANTEPRETÉRITO

andara andaras andara andaramos andarades andaran

FUTURO andarei andarás andará andaremos andaredes andarán POSPRETÉRITO varrerei varrerás varrerá varreremos varreredes varrerán varrería varrerías varrería varreriamos varreriades varrerían SUBXUNTIVO partirei partirás partirá partiremos partiredes partirán partiría partirías partiría partiriamos partiriades partirían andaría andarías andaría andariamos andariades andarían PRESENTE ande andes ande andemos andedes anden PRETÉRITO varra varras varra varramos varrades varran varrese varreses varrese varrésemos varrésedes varresen varrer varreres varrer varrermos varrerdes varreren parta partas parta partamos partades partan partise partises partise partísemos partísedes partisen partir partires partir partirmos partirdes partiren andase andases andase andásemos andásedes andasen FUTURO andar andares andar andarmos andardes andaren 80 .

erguía. delinquía. (erguer) ergo. g/gu e z/c alternan na representación gráfica da raíz do verbo segundo que a vogal que siga sexa a.3: c/qu. sacas / saque. Observacións 17.2.1.2. 81 . o ou e. segas / segue. Alteracións gráficas Hai algunhas alteracións gráficas reguladas polas leis de distribución de grafemas expostas en 1. delinca / delinque.IMPERATIVO anda andade varre varrede INFINITIVO CONXUGADO parte partide andar andares andar andarmos andardes andaren varrer varreres varrer varrermos varrerdes varreren FORMAS NOMINAIS partir partires partir partirmos partirdes partiren INFINITIVO andar XERUNDIO varrer varrendo varrido partir partindo partido andando PARTICIPIO andado 17. (delinquir) delinco. erga / ergue. i respectivamente: (sacar) saco. (segar) sego.2 e 1.

e a secuencia nn simplificouse: comeron las > coméronnas > coméronas. Asimilacións A primeira persoa de plural perde o -s cando leva enclítico o pronome nos: vémonos.2.(cazar) cazo.2. las. elimínanse. Verbos en -cer e -cir Os verbos en -cer (menos facer e derivados) e en -cir (menos dicir e derivados) son completamente regulares (a menos que teñan algunha das alternancias vocálicas de que se falará máis adiante en 17. coza / coce. la. na. nas.5). estas variantes convertéronse en no. Cando unha forma verbal rematada en -s ou en -r vai seguida polos pronomes lo. 17.3. Por exemplo: 82 . (cocer) cozo.2. cantas la > cántala. 17. nos. o -s e o -r: cantar lo > cantalo. cazas / cace. por asimilación total. los.2. Cando a forma verbal remata en -n. cocía.

NOMINAIS obedecerei obedecerás obedecerá obedeceremos obedeceredes obedecerán obedecería obedecerías obedecería obedeceriamos obedeceriades obedecerían obedecer obedeceres obedecer obedecermos obedecerdes obedeceren INF. obedecín obedeciches obedeceu obedecemos obedecestes obedeceron FUTURO obedecera obedeceras obedecera obedeceramos obedecerades obedeceran POSPRETÉRITO obedecese obedeceses obedecese obedecésemos obedecésedes obedecesen FUTURO obedecer obedeceres obedecer obedecermos obedecerdes obedeceren F. obedecendo PART.INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO obedezo obedeces obedece obedecemos obedecedes obedecen PRETÉRITO obedecía obedecías obedecía obedeciamos obedeciades obedecían ANTEPRETÉRITO obedeza obedezas obedeza obedezamos obedezades obedezan PRETÉRITO obedece obedecede INF. obedecido 83 . CONX. obedecer XER.

traducido 84 . CONX. traducindo PART.TRADUCIR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO traduzo traduces traduce traducimos traducides traducen PRETÉRITO traducía traducías traducía traduciamos traduciades traducían ANTEPRETÉRITO traduza traduzas traduza traduzamos traduzades traduzan PRETÉRITO traduce traducide INF. NOMINAIS traducirei traducirás traducirá traduciremos traduciredes traducirán traduciría traducirías traduciría traduciriamos traduciriades traducirían traducir traducires traducir traducirmos traducirdes traduciren INF. traducir XER. traducín traduciches traduciu traducimos traducistes traduciron FUTURO traducira traduciras traducira traduciramos traducirades traduciran POSPRETÉRITO traducise traducises traducise traducísemos traducísedes traducisen FUTURO traducir traducires traducir traducirmos traducirdes traduciren F.

CONX. -oar Son completamente regulares: NOMEAR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO nomeo nomeas nomea nomeamos nomeades nomean PRETÉRITO nomeaba nomeabas nomeaba nomeabamos nomeabades nomeaban ANTEPRETÉRITO nomee nomees nomee nomeemos nomeedes nomeen PRETÉRITO nomea nomeade INF.2. nomeado 85 .2. Verbos con radical acabado en vogal 17. nomeei nomeaches nomeou nomeamos nomeastes nomearon FUTURO nomeara nomearas nomeara nomearamos nomearades nomearan POSPRETÉRITO nomease nomeases nomease nomeásemos nomeásedes nomeasen FUTURO nomear nomeares nomear nomearmos nomeardes nomearen F.1. Verbos acabados en -ear. NOMINAIS nomearei nomearás nomeará nomearemos nomearedes nomearán nomearía nomearías nomearía nomeariamos nomeariades nomearían nomear nomeares nomear nomearmos nomeardes nomearen INF.17. nomeando PART.4.4. nomear XER.

2. -uar. e b) os que teñen aquelas secuencias conservadas como hiato (afío. amontoei amontoaches amontoou amontoamos amontoastes amontoaron FUTURO amontoara amontoaras amontoara amontoaramos amontoarades amontoaran POSPRETÉRITO amontoase amontoases amontoase amontoásemos amontoásedes amontoasen FUTURO amontoar amontoares amontoar amontoarmos amontoardes amontoaren F. cambia. io.2. cómpre distinguir: a) aqueles en que ia. amontoar XER. cambie. acentúe). mingua. afíe. aínda que regulares sempre. amontoado 17.4. afía. amontoando PART. ie ou ua. mingüe). uo. e mesmo a-fi-ar. ou acentúo. -uar Entre os acabados en -iar. 86 .AMONTOAR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO amontoo amontoas amontoa amontoamos amontoades amontoan PRETÉRITO amontoaba amontoabas amontoaba amontoabamos amontoabades amontoaban ANTEPRETÉRITO amontoe amontoes amontoe amontoemos amontoedes amontoen PRETÉRITO amontoa amontoade INF. acentúa. ue son sempre ditongo (cambio. minguo. Verbos acabados en -iar. NOMINAIS amontoarei amontoarás amontoará amontoaremos amontoaredes amontoarán amontoaría amontoarías amontoaría amontoariamos amontoariades amontoarían amontoar amontoares amontoar amontoarmos amontoardes amontoaren INF. CONX.

87 .pronúncianse como ditongo nos verbos do primeiro tipo cam-bia-mos. vixiar. son. viciar. os que se corresponden con substantivos en -io. PRES. IND.) (cf. Os do tipo b) son menos abundantes. fiar. agonía. vixía. espía. cam-bia-des. asubiar. frío. a-fi-a-rei. guiar. liar. cam-bia-ba. nomeadamente. a-fi-ar). pero foneticamente as secuencias -ia-. IMPERATIVO b) AFIAR PRES. etc. etc. correspóndense case sempre cos substantivos en -ío. Conxúganse tamén conforme este modelo ansiar e paliar. SUBX. PRES. -ie. fío. desconfiar. aviar. etc.a) CAMBIAR PRES. SUBX. xunto con outros membros das mesmas familias léxicas (desafiar.) e como hiatos nos do segundo tipo (a-fi-a-mos. guía. oficio. arrefriar. avío. os substantivos correspondentes: cambio. chío. -ia: cambiar. porfiar. asubío. espiar. (cf. agoniar. IMPERATIVO cambio cambias cambia cambiamos cambiades cambian cambie cambies cambie cambiemos cambiade cambiedes cambien cambia afío afías afía afiamos afiades afíana fíe afíes afíe afiemos afiedes afíen afía afiade No resto do paradigma non hai diferenza acentual.). etc. miar. cam-biar etc. a-fi-a-ba. confiar. cam-bie-des. os substantivos día. vicio. -ía: adiar.). Os do tipo a) constitúen o grupo maioritario. chiar. cam-bia-rei. IND. oficiar. variar.

-aír. moer (remoer). son regulares.2. PRETÉRITO PRES.. oír (desoír. proer. etc. PRETÉRITO PRES. cando esta empeza por o ou por a. CAER PRES. IND. IMPERATIVO caio caes cae caemos caedes caen caía caías caía caïamos caïades caían caín caíches caeu caemos caestes caeron MOER caia caias caia caiamos caiades caian cae caede PRES.4. choer. recaer). IND.). COPRETÉR. -oer.17. -oír Caer (decaer. SUBX.. entreoír). saír (sobresaír). SUBX. SUBX. roer (corroer). os derivados de traer (atraer. distraer. Verbos acabados en -aer. pero intercalan un -i.. IND. COPRETÉR. COPRETÉR. IMPERATIVO saio saes sae saímos saídes saen saía saías saía saïamos saïades saían saín saíches saíu saímos saístes saíron saia saias saia saiamos saiades saian sae saíde 88 . PRETÉRITO PRES.3. doer (condoer).sen valor morfolóxico entre a raíz e a desinencia. IMPERATIVO moio moes moe moemos moedes moen moía moías moía moïamos moïades moían moín moíches moeu moemos moestes moeron SAÍR moia moias moia moiamos moiades moian moe moede PRES.

restituír.3. como crer. pero non os seus derivados. fluír e derivados. recluír. destruír. PRETÉRITO PRES..). 17.2. PRES. De todas as maneiras. cómpre ter en conta algúns encontros vocálicos que na fala e na escrita (xa desde a época medieval) se resolven en contracción. SUBX.). argüír. Verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir) Os verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir). trasler.4. -struír (construír. imbuír. reler.4.). sobreser e rir. IMPERATIVO inclúo inclúes inclúe incluímos incluídes inclúen incluía incluías incluía incluïamos incluïades incluían inclúa inclúas inclúa incluamos incluades inclúan inclúe incluíde 17. Son regulares: INCLUÍR PRES. estatuír. diluír.25.... SUBX.4. contribuír. IND. ten outras irregularidades que se verán en 17.. sorrir.OÍR PRES.2. COPRETÉR..). COPRETÉR.. ler. Verbos en -uír Verbos en -uír: -tribuír (atribuír. IND. IMPERATIVO oio oes oe oímos oídes oen oía oías oía oïamos oïades oían oín oíches oíu oímos oístes oíron oia oias oia oiamos oiades oian oe oíde Traer.. -cluír (concluír. Estes 89 . son parcialmente irregulares. descrer. -stituír (destituír.5.

> é (ex. -eï. -ií.> -í.(lees > les). lendo PART.> -i.> -i.lin liches leu lemos lestes leron FUTURO lera leras lera leramos lerades leran POSPRETÉRITO lese leses lese lésemos lésedes lesen FUTURO ler leres ler lermos lerdes leren F.encontros son os seguintes: -eé. -iï. .27. vide 17. ler XER.(riïamos > riamos).(ríes > ris). CONX.(leía > lía). LER INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO leo les le lemos ledes len PRETÉRITO lía lías lía liamos liades lían ANTEPRETÉRITO lea leas lea leamos leades lean PRETÉRITO le lede INF.> -é. -íe.: leer > ler). NOMINAIS lerei lerás lerá leremos leredes lerán lería lerías lería leriamos leriades lerían ler leres ler lermos lerdes leren INF.(riíches > riches). 90 . -ée. que en parte da súa conxugación habería que incluír nesta epígrafe.3. -eí.> -í. lido Para ver e derivados.> -í.(leïamos > liamos).

91 . rin riches riu rimos ristes riron FUTURO rira riras rira riramos rirades riran POSPRETÉRITO rise rises rise rísemos rísedes risen FUTURO rir rires rir rirmos rirdes riren F.RIR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO río ris ri rimos rides rin PRETÉRITO ría rías ría riamos riades rían ANTEPRETÉRITO ría rías ría riamos riades rían PRETÉRITO ri ride INF. CONX. cando son tónicas.5. rido 17.1. ["o] no resto. rir XER. ["e]. ["O]/["o]. Alternancias vocálicas no radical do verbo 17.5. -o. NOMINAIS rirei rirás rirá riremos riredes rirán riría rirías riría ririamos ririades rirían rir rires rir rirmos rirdes riren INF. segundo a seguinte distribución: ["E]. rindo PART.2. ["O] na 2ª e 3ª persoas de singular e na 3ª de plural do presente de indicativo.Verbos en -er Os verbos en -er que teñen -e-.2.como últimas vogais do lexema presentan unha alternancia ["E]/["e]. En posición átona son sempre pechadas.

SUBX. Unicamente as pode ter cando. 17. quecer. Ocorre isto. IMPERATIVO bebo ["e] bebes ["E] bebe ["E] — — beben ["E] beba ["e] bebas ["e] bebe [e] beba ["e] — — — beban ["e] como ["o] coma ["o] comes ["O] comas ["o] come ["o] come ["O] coma ["o] — — — — — comen ["O] coman ["o] Queda excluída desta alternancia no presente de indicativo outra serie de verbos que por razóns históricas teñen vocalismo radical tónico. etc. esquecer.1. SUBX. crer. ou sempre pechado ([e]: deber.) ou cando é i (finxir. Neste caso acentuarase graficamente a palabra en que apareza a vogal aberta. incidir.2. PRES. PRES. e. corrixir. cando é a (partir. así como os derivados de todos eles. IND. invadir.BEBER PRES. Esta alternancia non ten repercusións gráficas.2. ler. sen excepción ningunha. persuadir etc. transmitir.). por razóns de clareza. 92 .). IND. queiramos diferenciar parellas homógrafas: (el) cóme / come (ti). e sobreser. ou sempre aberto ([E]: querer. en boa parte do territorio lingüístico galego. IMPERATIVO COMER PRES. [O]: poder).5. sobresaír. tamén os verbos rematados en -cer: parecer. Para o modelo de paradigma véxase partir en 17. Alternancias vocálicas nos verbos en -ir A maioría dos verbos da terceira conxugación manteñen inalterada a última vogal do radical ao longo de todo o paradigma. dividir. vivir. etc.

discernir. b) Hai outro grupo que presenta unha variación tripla no vocalismo da raíz: en posición átona sempre e [e] (agás no presente de subxuntivo). reflectir.) poden presentar dous tipos de alternancia: a) Hai un grupo que troca o e en i nas formas do presente de indicativo e imperativo en que a raíz é tónica e.2. divertir.2. competir. PRES. pedir e derivados. ademais. medir.17. transferir. referir. vestir. repetir. dixerir. IND. agredir. servir. na 2ª de singular do imperativo e en todo o presente de subxuntivo.5. inserir. diferir. concernir.1. investir. advertir. inxerir. 3ª de singular e 3ª de plural do presente de indicativo e i na persoa 1ª de singular do presente de indicativo. espelir. revestir. proferir. en posición tónica hai e [E] nas persoas 2ª. preferir. SUBX. etc. IMPERATIVO advirto advirtes advirte advertimos advertides advirten advirta advirtas advirta advirtamos advirtades advirtan advirte advertide Conforme ao modelo anterior conxúganse os seguintes verbos: adherir. suxerir. transgredir. Verbos con e como vogal final do lexema no infinitivo Estes verbos (advertir. espir. en todo o presente de subxuntivo: ADVERTIR PRES. inferir. conferir. 93 .

-cumbir (incumbir. diluír. incluír. desmentir. Verbos con u como vogal final do lexema no infinitivo Os verbos que teñen u como vogal final do lexema no infinitivo (discutir.. repercutir. -ducir (aducir. conducir. sentir. embutir. traducir.5.) poden presentar dúas posibilidades de conxugación: a) Verbos do tipo discutir Hai verbos en -u. escapulir.. mentir. seducir.. excluír. recluír). 94 . resentir.2. non son derivados de ferir. etc.. IND. SUBX. IMPERATIVO sirvo serves ["E] serve ["E] servimos [e] servides [e] serven ["E] sirva sirvas sirva sirvamos sirvades sirvan sirve servide O mesmo paradigma é o dos verbos ferir. atuír..) que son completamente regulares e seguen o modelo de partir (vide 17. asentir.SERVIR PRES. cumprir ‘completar’. inducir. derruír. etc. 17. deducir.. fuxir. diminuír.2. PRES.1). consentir. conducir. curtir. -cutir (discutir.. percutir.). seguir e dos seus derivados e compostos: malferir. reducir. asumir.ir (discutir. Son os seguintes (a maioría deles de procedencia culta): argüír.. etc. perseguir e proseguir (advírtase que conferir. sucumbir. -cluír (concluír.2. conseguir. senón que se remontan á base latina -FERRE). inferir.). esculpir.).

entrelucir. desentupir). nutrir. IND. PRES. contribuír. mulir. -stituír (constituír. instruír. unir e derivados (desunir. tusir.ir.). subir. instituír. distribuír. obstruír. recubrir). afundir. fulxir (e refulxir). presumir. sumir (e os seus derivados consumir e ensumir). fuxir.. tupir e derivados (entupir... muxir. destruír. confundir. rustrir. -ludir (aludir. influír.estatuír. b) Verbos do tipo fuxir Hai outro grupo de verbos en -u.. imbuír. engulir. bulir (e rebulir). resumir. gruñir. ulir. tremelucir). sacudir. [u] no resto do paradigma: FUXIR PRES. destituír. ruxir. prostituír.). -fundir (fundir ‘derreter’. xurdir. restituír. fundir ‘render’. difundir. reconstituír. encubrir. durmir.. confluír. unxir... substituír.. -struír (construír.). urxir. urdir. cubrir e derivados (descubrir. refundir). suplir. conxúganse tamén os seguintes verbos: acudir. lucir e derivados (deslucir. SUBX. reunir). reconstruír. infundir. menos numeroso.). xunguir. retribuír. 95 . relucir. refluír. zurcir. cumprir ‘ser mester’. insurxir. -tribuír (atribuír. IMPERATIVO fuxo foxes ["O] foxe ["O] fuximos fuxides foxen ["O] fuxa fuxas fuxa fuxamos fuxades fuxan fuxe fuxide Conforme a este modelo. pulir.. que presenta unha alternancia tradicional u/o: [O] nas persoas 2ª e 3ª de singular e 3ª de plural do presente de indicativo. cuspir.. translucir. fluír e derivados (afluír. eludir). sufrir.

irromper. discorrer. vivir. fender. correr (concorrer. socorrer. xemer. prorromper) e verter (converter. Para caer e traer véxase 17. reverter. ocorrer. romper (corromper. emerxer. decorrer. escorrer. ferver. elixir e derivados.25. interromper. así como aducir. esparexer.3. rebater). recorrer.17.3 e 17. transcorrer). incorrer.3. Pasaron á terceira concibir. percorrer. respectivamente.6. debater.5). inverter. dicir. subverter. 17. Tamén se conservan como verbos da segunda os derivados de bater (abater. render. erguer. Produtividade da 2ª e 3ª conxugacións Mantéñense como verbos da segunda: converxer. toller.2. encher. recibir e os restantes membros da familia léxica (véxase unha explicación máis detallada en dicir. 96 . premer. pero advertir e divertir). escribir. combater. rexer.4.2. perverter. repeler.

3. CONX. NOMINAIS caberei caberás caberá caberemos caberedes caberán cabería caberías cabería caberiamos caberiades caberían couber couberes couber coubermos couberdes couberen INF. couben coubeches coubo coubemos coubestes couberon FUTURO coubera couberas coubera couberamos couberades couberan POSPRETÉRITO coubese coubeses coubese coubésemos coubésedes coubesen FUTURO caber caberes caber cabermos caberdes caberen F.1. cabido 97 . caber XER.17. Caber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO caibo cabes cabe cabemos cabedes caben PRETÉRITO cabía cabías cabía cabiamos cabiades cabían ANTEPRETÉRITO caiba caibas caiba caibamos caibades caiban PRETÉRITO cabe cabede INF.3. cabendo PART. Paradigmas dos verbos irregulares 17.

4. dado 98 .17.3. CONX. Crer (vide 17. dei deches deu demos destes deron FUTURO dera deras dera deramos derades deran POSPRETÉRITO dese deses dese désemos désedes desen FUTURO dar dares dar darmos dardes daren F. Dar INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO dou dás dá damos dades dan PRETÉRITO daba dabas daba dabamos dabades daban ANTEPRETÉRITO dea deas dea deamos deades dean PRETÉRITO dá dade INF.3. dando PART.2.3) 17.3.3. Caer (vide 17.2.4.2.5) 17. dar XER. NOMINAIS darei darás dará daremos daredes darán daría darías daría dariamos dariades darían der deres der dermos derdes deren INF.4.

bendiza.5.). a conxugación seguindo o modelo de dicir.3. dixen dixeches dixo dixemos dixestes dixeron FUTURO dixera dixeras dixera dixeramos dixerades dixeran POSPRETÉRITO dixese dixeses dixese dixésemos dixésedes dixesen FUTURO dicir dicires dicir dicirmos dicirdes diciren F. 99 . No galego actual existe unha tendencia maioritaria a conxugar os verbos bendicir e maldicir de maneira totalmente regular (bendice. CONX. desdicir. dicir XER. sobre todo no presente de indicativo e subxuntivo. dicindo PART. Dicir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO digo dis di dicimos dicides din PRETÉRITO dicía dicías dicía diciamos diciades dicían ANTEPRETÉRITO diga digas diga digamos digades digan PRETÉRITO di dicide INF. etc. bendiciu. bendicirá.17. se ben tampouco parece condenable. NOMINAIS direi dirás dirá diremos diredes dirán diría dirías diría diriamos diriades dirían dixer dixeres dixer dixermos dixerdes dixeren INF. predicir. dito Conxúganse tamén así os derivados de dicir: contradicir.

17. Doer (vide 17. restaba. estando PART. por seren hoxe semanticamente opacos. estiven estiveches estivo estivemos estivestes estiveron FUTURO estivera estiveras estivera estiveramos estiverades estiveran POSPRETÉRITO estivese estiveses estivese estivésemos estivésedes estivesen FUTURO estar estares estar estarmos estardes estaren F.2. derivados latinos de STARE.3) 17.3. estar XER. contrastar.3.4. prestar. restar. NOMINAIS estarei estarás estará estaremos estaredes estarán estaría estarías estaría estariamos estariades estarían estiver estiveres estiver estivermos estiverdes estiveren INF. 100 . obstar. restei.7. estado Os verbos arrestar. Estar INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO estou estás está estamos estades están PRETÉRITO estaba estabas estaba estabamos estabades estaban ANTEPRETÉRITO estea esteas estea esteamos esteades estean PRETÉRITO está estade INF.. CONX. son totalmente regulares: resto..6.

3.8. CONX. feito Conxúganse do mesmo xeito os derivados de facer (afacer.17. desfacer. facendo PART. fixen fixeches fixo fixemos fixestes fixeron FUTURO fixera fixeras fixera fixeramos fixerades fixeran POSPRETÉRITO fixese fixeses fixese fixésemos fixésedes fixesen FUTURO facer faceres facer facermos facerdes faceren F. satisfacer). refacer. facer XER. NOMINAIS farei farás fará faremos faredes farán faría farías faría fariamos fariades farían fixer fixeres fixer fixermos fixerdes fixeren INF. Facer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO fago fas fai facemos facedes fan PRETÉRITO facía facías facía faciamos faciades facían ANTEPRETÉRITO faga fagas faga fagamos fagades fagan PRETÉRITO fai facede INF. 101 .

NOMINAIS haberei haberás haberá haberemos haberedes haberán habería haberías habería haberiamos haberiades haberían houber houberes houber houbermos houberdes houberen INF. haber XER. habendo PART.3. Haber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO hei has ha. habido 102 . houben houbeches houbo houbemos houbestes houberon FUTURO houbera houberas houbera houberamos houberades houberan POSPRETÉRITO houbese houbeses houbese houbésemos houbésedes houbesen FUTURO haber haberes haber habermos haberdes haberen F.17.9. CONX. hai habemos habedes han PRETÉRITO había habías había habiamos habiades habían ANTEPRETÉRITO haxa haxas haxa haxamos haxades haxan PRETÉRITO —- —INF.

indo PART. ir XER.17.2. fun fuches foi fomos fostes foron FUTURO fora foras fora foramos forades foran POSPRETÉRITO fose foses fose fósemos fósedes fosen FUTURO ir ires ir irmos irdes iren F. nas persoas en que non é defectivo conxúgase como advertir (17.1). CONX. ido O verbo derivado latino preterir carece de motivación semántica. 103 . Ir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vou vas vai imos ides van PRETÉRITO ía ías ía iamos iades ían ANTEPRETÉRITO vaia vaias vaia vaiamos vaiades vaian PRETÉRITO vai vamos ide INF. e non como derivado de ir.2.3.5. NOMINAIS irei irás irá iremos iredes irán iría irías iría iriamos iriades irían for fores for formos fordes foren INF.10.

3) 17.4.3.2.3. oír XER.2.2. oín oíches oíu oímos oístes oíron FUTURO oíra oíras oíra oiramos oirades oíran POSPRETÉRITO oíse oíses oíse oísemos oísedes oísen FUTURO oír oíres oír oírmos oírdes oíren F. Moer (vide 17. oído 104 .17.12. oíndo PART. CONX.3.13.3) INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO oio oes oe oímos oídes oen PRETÉRITO oía oías oía oïamos oïades oían ANTEPRETÉRITO oia oias oia oiamos oiades oian PRETÉRITO oe oíde INF.4. Ler (vide 17.a) Oír (vide ademais 17. NOMINAIS oirei oirás oirá oiremos oiredes oirán oiría oirías oiría oiriamos oiriades oirían oír oíres oír oírmos oírdes oíren INF.5) 17.4.11.

ouvindo PART. NOMINAIS ouvirei ouvirás ouvirá ouviremos ouviredes ouvirán ouviría ouvirías ouviría ouviriamos ouviriades ouvirían ouvir ouvires ouvir ouvirmos ouvirdes ouviren INF.17.13. ouvín ouviches ouviu ouvimos ouvistes ouviron FUTURO ouvira ouviras ouvira ouviramos ouvirades ouviran POSPRETÉRITO ouvise ouvises ouvise ouvísemos ouvísedes ouvisen FUTURO ouvir ouvires ouvir ouvirmos ouvirdes ouviren F.3. ouvido 105 . CONX. ouvir XER.b) Ouvir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO ouzo ouves ouve ouvimos ouvides ouven PRETÉRITO ouvía ouvías ouvía ouviamos ouviades ouvían ANTEPRETÉRITO ouza ouzas ouza ouzamos ouzades ouzan PRETÉRITO ouve ouvide INF.

parindo PART. parir XER. parido 106 . parín pariches pariu parimos paristes pariron FUTURO parira pariras parira pariramos parirades pariran POSPRETÉRITO parise parises parise parísemos parísedes parisen FUTURO parir parires parir parirmos parirdes pariren F. Parir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO pairo pares pare parimos parides paren PRETÉRITO paría parías paría pariamos pariades parían ANTEPRETÉRITO paira pairas paira pairamos pairades pairan PRETÉRITO pare paride INF.3.14. CONX.17. NOMINAIS parirei parirás parirá pariremos pariredes parirán pariría parirías pariría paririamos paririades parirían parir parires parir parirmos parirdes pariren INF.

poder XER.17. CONX.15.3. podendo PART. Poder INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO podo podes pode podemos podedes poden PRETÉRITO podía podías podía podiamos podiades podían ANTEPRETÉRITO poida poidas poida poidamos poidades poidan PRETÉRITO pode podede INF. puiden puideches puido puidemos puidestes puideron FUTURO puidera puideras puidera puideramos puiderades puideran POSPRETÉRITO puidese puideses puidese puidésemos puidésedes puidesen FUTURO poder poderes poder podermos poderdes poderen F. NOMINAIS poderei poderás poderá poderemos poderedes poderán podería poderías podería poderiamos poderiades poderían puider puideres puider puidermos puiderdes puideren INF. podido 107 .

poñendo PART. CONX.3. poñer XER. NOMINAIS poñerei poñerás poñerá poñeremos poñeredes poñerán poñería poñerías poñería poñeriamos poñeriades poñerían puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren INF.17. puxen puxeches puxo puxemos puxestes puxeron FUTURO puxera puxeras puxera puxeramos puxerades puxeran POSPRETÉRITO puxese puxeses puxese puxésemos puxésedes puxesen FUTURO poñer poñeres poñer poñermos poñerdes poñeren F.16. a) Poñer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO poño pos pon poñemos poñedes poñen PRETÉRITO poñía poñías poñía poñiamos poñiades poñían ANTEPRETÉRITO poña poñas poña poñamos poñades poñan PRETÉRITO pon poñede INF. posto 108 .

indis-. im-.3. super-. presu-. b) Pór INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO poño pos pon pomos pondes pon PRETÉRITO puña puñas puña puñamos puñades puñan ANTEPRETÉRITO poña poñas poña poñamos poñades poñan PRETÉRITO pon ponde INF. o-. contra-.17. a-. ex-. pro-. xusta-.16. tanto os formados con prefixos cultos coma cos populares. NOMINAIS porei porás porá poremos poredes porán poría porías poría poriamos poriades porían puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren INF. posto Conxúganse igual que poñer e pór os seus derivados. os formados con ante-. Así. tras-. predis-. recom-. descom-. pondo PART. su-. 109 . pór XER. CONX. com-. de-. dis-. puxen puxeches puxo puxemos puxestes puxeron FUTURO puxera puxeras puxera puxeramos puxerades puxeran POSPRETÉRITO puxese puxeses puxese puxésemos puxésedes puxesen FUTURO pór pores pór pormos pordes poren F. re-.

17. pracendo PART.17. compracer e despracer son regulares en todo o paradigma. 110 . NOMINAIS pracerei pracerás pracerá praceremos praceredes pracerán pracería pracerías pracería praceriamos praceriades pracerían prouguer prougueres prouguer prouguermos prouguerdes prougueren INF.3. pracido Os derivados apracer. Pracer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO prazo praces prace pracemos pracedes pracen PRETÉRITO pracía pracías pracía praciamos praciades pracían ANTEPRETÉRITO praza prazas praza prazamos prazades prazan PRETÉRITO prace pracede INF. pracer XER. prouguen prougueches prougo prouguemos prouguestes prougueron FUTURO prouguera prougueras prouguera prougueramos prouguerades prougueran POSPRETÉRITO prouguese prougueses prouguese prouguésemos prouguésedes prouguesen FUTURO pracer praceres pracer pracermos pracerdes praceren F. CONX.

3. Querer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO quero queres quere queremos queredes queren PRETÉRITO quería querías quería queriamos queriades querían ANTEPRETÉRITO queira queiras queira queiramos queirades queiran PRETÉRITO quere querede INF.18.17.2. CONX. inquirir. NOMINAIS quererei quererás quererá quereremos quereredes quererán querería quererías querería quereriamos quereriades quererían quixer quixeres quixer quixermos quixerdes quixeren INF. seguen por tanto a lei xeral de incorporación de verbos cultos (vide 17. querido Os derivados cultos de querer (adquirir. querer XER. quixen quixeches quixo quixemos quixestes quixeron FUTURO quixera quixeras quixera quixeramos quixerades quixeran POSPRETÉRITO quixese quixeses quixese quixésemos quixésedes quixesen FUTURO querer quereres querer querermos quererdes quereren F. requirir) son inmotivados semanticamente. querendo PART. 111 .6).

4.21. Rir (vide 17. souben soubeches soubo soubemos soubestes souberon FUTURO soubera souberas soubera souberamos souberades souberan POSPRETÉRITO soubese soubeses soubese soubésemos soubésedes soubesen FUTURO saber saberes saber sabermos saberdes saberen F.3. saber XER. sabido 112 .3) 17. Saber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO sei sabes sabe sabemos sabedes saben PRETÉRITO sabía sabías sabía sabiamos sabiades sabían ANTEPRETÉRITO saiba saibas saiba saibamos saibades saiban PRETÉRITO sabe sabede INF.2.4.5) 17.3.2.3. sabendo PART.17.20. CONX.19. NOMINAIS saberei saberás saberá saberemos saberedes saberán sabería saberías sabería saberiamos saberiades saberían souber souberes souber soubermos souberdes souberen INF. Roer (vide 17.

2. por ser inmotivado semanticamente.3. é regular nos tempos e persoas en que se conxuga (vide 17. caberei) 17.5). NOMINAIS serei serás será seremos seredes serán sería serías sería seriamos seriades serían for fores for formos fordes foren INF. CONX.23. 113 .3. fun fuches foi fomos fostes foron FUTURO fora foras fora foramos forades foran POSPRETÉRITO fose foses fose fósemos fósedes fosen FUTURO ser seres ser sermos serdes seren F.4. sido O verbo defectivo sobreser.17.22.3.2. ser XER. Saír (vide 17.1.4. sendo PART.3 e 17. Ser INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO son es [E] é [E] somos sodes son PRETÉRITO era eras era eramos erades eran ANTEPRETÉRITO sexa sexas sexa sexamos sexades sexan PRETÉRITO sé sede INF.

3. entreter. manter.24. Ter INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO teño tes ten temos tendes / tedes teñen PRETÉRITO tiña tiñas tiña tiñamos tiñades tiñan ANTEPRETÉRITO teña teñas teña teñamos teñades teñan PRETÉRITO ten tende / tede INF. ter XER. deter. NOMINAIS terei terás terá teremos teredes terán tería terías tería teriamos teriades terían tiver tiveres tiver tivermos tiverdes tiveren INF. CONX.17. tiven tiveches tivo tivemos tivestes tiveron FUTURO tivera tiveras tivera tiveramos tiverades tiveran POSPRETÉRITO tivese tiveses tivese tivésemos tivésedes tivesen FUTURO ter teres ter termos terdes teren F. conter. ater. tendo PART. tido Os derivados abster. 114 . reter e soster conxúganse igual que ter.

distraera. CONX.4. por seren semanticamente inmotivados. atraer. distraía. trouxen trouxeches trouxo trouxemos trouxestes trouxeron FUTURO trouxera trouxeras trouxera trouxeramos trouxerades trouxeran POSPRETÉRITO trouxese trouxeses trouxese trouxésemos trouxésedes trouxesen FUTURO traer traeres traer traermos traerdes traeren F. distraería. extraer. 115 . Traer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO traio traes trae traemos traedes traen PRETÉRITO traía traías traía traïamos traïades traían ANTEPRETÉRITO traia traias traia traiamos traiades traian PRETÉRITO trae traede INF.17. retraer e subtraer. distraerei. distraín. distraer (vide 17.25. traer XER.2. distraia. distraer. traendo PART. son regulares en todos os tempos: distraio. NOMINAIS traerei traerás traerá traeremos traeredes traerán traería traerías traería traeriamos traeriades traerían trouxer trouxeres trouxer trouxermos trouxerdes trouxeren INF. traído Os derivados abstraer.3. contraer.3). distraese.

NOMINAIS valerei valerás valerá valeremos valeredes valerán valería valerías valería valeriamos valeriades valerían valer valeres valer valermos valerdes valeren INF. valer XER. CONX.3. valido Conxúgase da mesma maneira o derivado equivaler. valín valiches valeu valemos valestes valero FUTURO nvalera valeras valera valeramos valerades valeran POSPRETÉRITO valese valeses valese valésemos valésedes valesen FUTURO valer valeres valer valermos valerdes valeren F. Valer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vallo vales vale valemos valedes valen PRETÉRITO valía valías valía valiamos valiades valían ANTEPRETÉRITO valla vallas valla vallamos vallades vallan PRETÉRITO vale valede INF. valendo PART. 116 .17.26.

CONX.3. proveron. rever.. provestes.17. provemos. NOMINAIS verei verás verá veremos veredes verán vería verías vería veriamos veriades verían vir vires vir virmos virdes viren INF. Ver INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vexo ves ve vemos vedes ven PRETÉRITO vía vías vía viamos viades vían ANTEPRETÉRITO vexa vexas vexa vexamos vexades vexan PRETÉRITO ve vede INF. Prover conxúgase como ver nos tempos do tema de presente e nas formas nominais (provexo. provese. etc. vendo PART. ver XER. provera. mentres que nos tempos do tema de perfecto tende a facerse regular: provín..... vin viches viu vimos vistes viron FUTURO vira viras vira viramos virades viran POSPRETÉRITO vise vises vise vísemos vísedes visen FUTURO ver veres ver vermos verdes veren F.. prever. provés. visto Conxúganse igual os derivados motivados: entrever. etc.. proveu..).. 117 . proverei. etc. prover. provía..27. proviches.

Vir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO veño vés vén vimos vindes / vides veñen PRETÉRITO viña viñas viña viñamos viñades viñan ANTEPRETÉRITO veña veñas veña veñamos veñades veñan PRETÉRITO ven vinde / vide INF.17. devir.2.28.3.5. 118 . NOMINAIS virei virás virá viremos viredes virán viría virías viría viriamos viriades virían viñer viñeres viñer viñermos viñerdes viñeren INF. reconvir. vin viñeches veu viñemos viñestes viñeron FUTURO viñera viñeras viñera viñeramos viñerades viñeran POSPRETÉRITO viñese viñeses viñese viñésemos viñésedes viñesen FUTURO vir vires vir virmos virdes viren F. desavir. aínda que no tema de perfecto algúns deles tendan a conxugarse polo modelo regular (vide advertir. intervir. provir. convir. sobrevir). en 17. CONX. vindo PART. contravir. vir XER. vido Conxúganse igual os derivados de vir (advir.2. desconvir.1). previr.

2. De lugar á beira a carón a contramán a rente(s) abaixo acá acó acolá adiante aí alá alén algures alí aló 18.1.18. De tempo a cada canto a cada pouco a deshora a destempo a diario a miúdo a tempo acotío agora aínda antano antes antes de antonte antonte ao outro día / ó outro día ao pouco / ó pouco ao raro / ó raro aos poucos / ós poucos arestora arreo ás veces asemade 119 ao lado / ó lado ao pé / ó pé ao redor / ó redor aquén aquí arredor arriba atrás avante cerca debaixo dentro derredor detrás diante embaixo en fronte encima enriba fóra lonxe ningures onde preto u? velaí velaquí xalundes derriba . ADVERBIOS E LOCUCIÓNS ADVERBIAIS 18.

atrás axiña cando cedo cerca daquela de alí a pouco de aquí a pouco de camiño de cando en cando de cando en vez de momento de raro en raro de tempo en tempo de vez en cando decontado decontino decote decotío deica pouco deica un pouco deseguida deseguido despois detrás diante en diante en tempo endexamais endoutro día enseguida entón entrementres hogano hoxe hoxe en día inda logo mañá mentres namentres noutrora nunca o outro antonte onte outrora para o outro día pasadomañá por veces pouco a pouco pouco e pouco preto pronto seguido sempre tarde trasantonte xa xacando xamais 120 .

De modo a correr a dereitas a eito a escape a feito á fin á mantenta á présa a propósito a treo adrede amodo ao cabo / ó cabo ao chou / ó chou ao dereito / ó dereito ao fin / ó fin ao xeito / ó xeito ás présas ás toas asemade así ben como de balde de face de golpe de pronto de propósito de repente de socate de socato de súpeto devagar en balde 121 .18.3. De cantidade e precisión a medias abondo algo apenas bastante ben canto case casemente dabondo de máis de menos de sobra de todo demasiado de vez logo máis malamente medio menos mesmamente mesmo moi moito nada por aí pouco só soamente talmente tan tanto xustamente xusto 18.4.

engorde gratis mal mellor 18.5. De dúbida acaso ao mellor / ó mellor disque poida que quizabes de certo si paseniño peor secasí tamén xaora sequera tampouco quizais se cadra se callar seica talvez 122 .7. De negación nin non non xa 18. De afirmación abofé así mesmo 18.6.

19. PREPOSICIÓNS E LOCUCIÓNS PREPOSITIVAS
a á beira de a carón de a causa de a diferenza de a forza de a par de á parte de a pesar de a poder de a por de a prol de a rente(s) de a respecto de a son de a través de abaixo de acerca de ademais de aga agás alén de amais de ante antes de ao par de / ó par de ao pé de / ó pé de ao redor de / ó redor de após aquén de arredor de arriba de ata até atrás de baixo baixo de bardante bardante de beira de cabo cabo de canda canto a cara a cas cas de cerca de cima de co gallo de con con respecto a conforme (a) consonte contra contra de de de par de debaixo de deica dende dentro de
123

derredor de derriba de des desde despois de detrás de diante de durante en en canto a en favor de en fronte de en lugar de en par de en troques de en vez de encima de encol de enriba de entre excepto fóra fóra de fronte a lonxe de malia mediante menos no canto de onda para

perante por por ante por causa de por cousa de por culpa de por medio de por mor de preto de quitando respecto a respecto de riba de sacado sacando salvante salvo segundo sen senón so sobre sobre de tocante a tras tras de verbo de xunta xunto a xunto de

124

20. CONXUNCIÓNS E LOCUCIÓNS CONXUNTIVAS
20.1. Copulativas a mais e e mais mais nin

20.2. Disxuntivas e distributivas ben...ben cal...cal nin...nin ora...ora ou 20.3. Adversativas a menos que aga que agás que agora ben agora que aínda que así e todo bardante que con todo e iso que emporiso en troques excepto que fóra de que inda que mais menos que mentres (que) no entanto non obstante ora ben ora que pero porén por iso quitado que, quitando que sacado que, sacando que senón senón que só que
125

ou...ou (que)...que quer...quer volta...volta xa...xa

6.5.4. Condicionais a menos que a nada que a non ser que a non ser se a pouco que aga que aga se agás que agás se bardante que cando caso de que catar se con que con tal de que con tal que de non ser que de non ser se 20. Concesivas a pesar de que a pouco que aínda que así ben que inda que máis que mal que 20.20. Causais como como queira que 126 malia que mesmo que nin que por (+ adx.) que por máis que por moito que por pouco que en caso de que excepto que excepto se onda non quitado que quitado se quitando que quitando se sacado que sacado se sacando que sacando se salvo que salvo se se sempre que senón que dado que pois .

7. que xa que logo para que porque que apenas asemade así que 127 . Consecutivas (así) pois (así) que conque daquela de aí que de forma que de maneira que de modo que 20.8.. Temporais antes de que antes que ao que / ó que porque posto que que visto que xa que de xeito que entón logo polo tanto por conseguinte por tanto tan(to).10. Finais a fin de que a que en favor de que 20.9.pois que por causa de que por cousa de que por culpa de que por mor de que 20.. Locativas onde onde queira que 20.

Modais (así) como ben como coma se como queira que como se conforme 20.11.12.13.ata que até que axiña que cada vez que cando cando queira que decontado que deica que dende que des que desde que deseguida que despois de que despois que en canto 20. Completivas que se 128 en tanto entre tanto entrementres inda ben non logo que mal mentres mentres tanto namentres non ben (por) en canto sempre que tan presto tan pronto consonte de forma que de maneira que de modo que de xeito que mal como segundo sen que (tal) cal (tal) como tal e como como que . Comparativas ca coma 20.

.....................................................7............ O acento gráfico . 2............. Outros casos ..4.. 1................. 1............. 2.............. 1......................... 1... O n e o m implosivos ............................2..........................................ÍNDICE Introdución ......................................... qu e z .................. 2........3................... A grafía h ........ 2..........................................6...... 5 9 10 11 11 11 11 12 12 12 12 13 13 13 13 14 14 14 15 15 18 18 19 20 20 129 ..... A grafía g ............ 2........ 3....... 1......5..3. Palabras esdrúxulas .... 2.......... Acentuación de i.................................. O ALFABETO ........... A grafía nh .....5....7. 1.............................................. O GUIÓN ....................7............ 1................... As grafías r e rr ............. Acentuación dos estranxeirismos ........ 2...... 1..........2.............. u en hiato ........... Palabras graves ......... O acento diacrítico ...2.... 2.. As grafías c.................................. Palabras compostas . 2...........................................1........6........ A grafía b e v .......................7.... A grafía x ... 2.9.......................................7...................... Palabras agudas ......... As grafías ll e ñ ..... O verbo con pronome enclítico e cos alomorfos do artigo lo(s)..............................4....................1............. 2.........1..3..4....... la(s) ....................................................7.............................8.... O guión nas palabras compostas ......... Casos especiais de acentuación .... 3............. A ACENTUACIÓN ............................................. 1. Os adverbios en -mente.......1................... 2. 1..................................................

..............................e -gn........ 8........... Grupos -mm.1.............. pl.7....................................... Unha consoante en posición intervocálica 3.18... Grupo bs + consoante ...................... 8.................... bm............... 3... 8.........10.............. Grupo -cd................... -cia..................... fl.... Grupos mn-.......e -pt.... 8. 130 21 21 21 22 22 23 23 24 25 26 27 28 29 30 30 30 33 33 33 34 34 35 36 36 37 38 38 38 39 39 40 40 ......15............... cl........ Grupos bl................... 8.11............. Grupos bc.......... -zo ......................... A DIÉRESE .. 7..........8. Grupos -gm-.16......... -ps.. Consoante + pc... 8...................13....... bs..2......... 5.........2.. Grupo -st. Grupo sc......... 3.........medial .... 9................. Máis de dúas vogais .............. GRUPOS CONSONÁNTICOS ......5................ consoante + pt .............................e -nm... gl.4.... 4........................6........ 8.....................3.......e -cc. Grupos -pc-. USO DAS MAIÚSCULAS . OS SIGNOS DE INTERROGACIÓN E DE ADMIRACIÓN ........... Grupo -cn......... 8..2............. 8..... Grupos pn-................... 8.. -encia. -pn-..... -za....2..e pt.. 9.... ps.... Grupo -ns.......... Grupos -ct..................1.....inicial ....... 8...... -ancia.. 3............. 8........9.........................................................anteconsonántico ....... Grupo [ks] (grafía -x-) .....2........................... 8............. -cio....................2.. 8..... -uencia.. -mn.... 3....17.5. 8.. O APÓSTROFO ....................14...... 8.... bn.. Dúas vogais ...............................e -nn..............................12.......... 6..........2.....2....3.............2... bt............ Prefixos ............ tl ............6........... 8................... bv e bx ........... Grupos -sc.............. bd........3. gn...... Algunhas observacións sobre a pronuncia dos grupos cultos .... 8. Máis de dúas consoantes .......4.......... SUFIXOS E TERMINACIÓNS ........ Dúas consoantes intervocálicas ........ 3.................................. O guión en final de liña ..1........... 8............

.... -iño / -iña e -ino / -ina ....................................1............................... -ite e -te ...........19....................... 9........3........................................ -sión .. -nte ... -de ..... Ditongos ie............................................................ 10........................... 10... 9.............................................. 9................16........ -ea ... 9............... 9... 9........ Nomes rematados en -n ........2............... -us.................................................. Palabras rematadas en -r e -z .... FORMACIÓN DO PLURAL ... metátese e epéntese de r ............... -án / fem..........8.....5..................... -ble / -bel ...................... -eo.............. Ditongos ou/oi ................ -ona ..............12..................2...... FORMACIÓN DO FEMININO .9...........7. Nomes rematados en vogal ou ditongo tónicos 41 42 43 43 43 44 44 45 45 46 46 47 47 50 50 51 51 52 52 54 54 55 56 56 56 57 59 59 59 59 60 60 61 62 62 63 131 ....................... 9.................. Palabras rematadas en vogal ou en ditongo ... 9... Palabras rematadas en -l ...... -ción...................10....... 9............. 9.......... Ditongo oi .. Palabras rematadas noutras consoantes ...... 11................. Palabras rematadas en -s e -x [ks] ........ 10.. Encontros vocálicos .......................... 10.......... -mento ...... masc..14.............. 12.. -ana ... -aría / -ería .......... 9....3.................... 10........................................... 12....5........................... OUTRAS PARTICULARIDADES .................... -dade / -edade / -idade ........ -oa ... gua-/ga-/go.3.............. 9........... ue ..6....... 11........18................. Masc........................ Alternancia cua-/ca-/co-............................................... -ano / fem..4.. Palabras rematadas en -n ........1.................................... -oa. -se ..................... 11.. -au .. 9.1... 9..............4..................... 11.....17.......9..... 11....15................. 9....... Masc...............2...................................... 12........ -tade ........... 10..... 11........... -o ..................6....4.....20..... -dade........ 9.. -um................2........13..... 9... -e ......... 11........... Disimulación. 10......... Masc -ón / fem..................................................... -án / fem.. -eu e -ao.... -á............5.................................. 9....... -ana .......11....6..................

.... Contraccións ............. 16............... 13... 14..4................. 14....1.......3...... 16................... 16..... O artigo indeterminado .........4... Ordinais ......... 15........................................3........... Formas ...... 14............. PRONOMES ........ Posesivos ........3. Nomes rematados en -és ....1..... 15..................................................2....... Formas dos cuantificadores ........ Contraccións .................................. Persoais .....1........ Paradigma dos pronomes demostrativos 15........4.......5..... 14.. Multiplicativos .... Relativos........... 17.....................2.......2.............. 14.................3.................... Combinación co indefinido outro .. Cuantificadores e identificadores .....1.....2.......3.....2. 15.... 132 63 63 64 65 65 65 66 66 67 67 67 68 69 69 69 70 71 72 72 72 73 73 73 74 74 75 76 76 77 78 78 79 79 ..............12.............1............ 15..... 15.1.... 17.........1...... 15......3.......2............1......................... Encontro do artigo coa conxunción comparativa ca ................ Partitivos ................................... Formas dos identificadores .....1........................................ 12............................... 16.............................. 16.............................1.... Serie tónica ............. 15..................... 14......2............2............. interrogativos e exclamativos ..................1.....1.......4.....2......... 15......2. COMPARATIVOS E SUPERLATIVOS ....... 15.............1...................4.........................3.... 15..2.. VERBO .............................................. O artigo determinado ......... 14...........................2....................................3......2...4.......1.. Contracción coas preposicións 14........ 14................1....................1.... 15............... Paradigmas regulares ................................ Demostrativos .. O ARTIGO ........... Contraccións ..... 15........ Cardinais ........................ Serie átona . Contraccións coas preposición en e de 15..... NUMERAIS . Formacións especiais ........ Formas .....................................

.... 17............. Verbos acabados en -aer..... 17....3..5..................... Facer ............. Verbos con radical acabado en vogal . -oer................17............ -aír...2......13.... Observacións ..............4.... 17...3.................................5.................. Verbos en -uír ................................. 17....... -uar ................................................. Produtividade da 2ª e 3ª conxugacións ... Dar ...3..........3.... Poder ..............................3...........2..4.................3..........3.............. 17................... b) Ouvir ......3...............3.......3...................................................................................... Ler ..........14. Moer ...... 17........ 17...9.... Verbos en -cer e -cir .....4....... 81 81 82 82 85 85 86 88 89 89 91 91 92 96 97 97 98 98 98 99 100 100 101 102 103 104 104 104 105 106 107 108 109 110 111 133 . 17.. 17..... Estar .............................. Parir ..3.....................3............. 17......3.... Crer . Haber .5.............2...... 17. 17.....2.................2.............. Verbos acabados en -iar..... Pracer ........7.......16..................2.........1......17.........3..........13.........3.........12.16.......... 17.............. -oír ................ a) Poñer ..... Alternancias vocálicas nos verbos en -ir ................ 17. 17............. 17........2...... Alteracións gráficas .. 17.............1.. 17...... 17. 17.. 17........4......11... Querer .... Caber ..3......5.................... 17.....2....6........8....................2...........2..3....... Verbos acabados en -ear...........10.........2.4......3....3.........2.....4.. 17... Verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir) ... 17........2..........4.................2........18....................... 17...... 17.... Verbos con radical acabado en vogal ..3................. Paradigmas dos verbos irregulares ..........3.. Ir . 17.................................. Dicir ...........3...................15.......2........... Verbos en -er .................2............ 17..1....2..................4..5..................................................... Doer .........................6......... b) Pór ............................ Asimilacións ......3.........3...........................2..... 17..... 17... a) Oír ........................... 17.... 17.. Caer ..... 17.... -oar ..1................ 17.......

............4..................... PREPOSICIÓNS E LOCUCIÓNS PREPOSITIVAS .............25........28...... De negación .. 18........................................................... Adversativas .................. 20........................................5....7.................................................6.......................... 17. 20....27. Consecutivas ...................13.............. 18......................................................... 17..................20.......... 20... 20..............3...1...... De afirmación ........................ Ser . Modais ...............3..................1..................................... 17..............3. 19.....3.................. 20......................................... Causais .....................24.......... Saír ........3....................................................3.............................3....... Rir ... 17............ 134 ..............6.................. Locativas ... 20........................................................................................... 18.. 18........ De tempo .5.... ADVERBIOS E LOCUCIÓNS ADVERBIAIS ..... 18...................12.... 20......................... Copulativas .. Temporais ..............3.....................................11...........10... 17.............7.... 20..... Ter .......3.. 17........3................. Vir ................ 17.............................. CONXUNCIÓNS E LOCUCIÓNS CONXUNTIVAS .....................17............ Valer ................ 20............ Completivas ..3.................................... 20..................... Finais .....2.................19....................... 17........23..................21.. Traer ......... De modo ........................... Concesivas ................................. De lugar ..... Saber ........................................2.................. 20............ Condicionais .. 17................3.....................4....... De dúbida .... 18. 18........................................9......... 20....... Comparativas .............. Roer ........... 112 112 112 113 113 114 115 116 117 118 119 119 119 121 121 122 122 122 123 125 125 125 125 126 126 126 127 127 127 127 128 128 128 18........ Ver ..................................... Disxuntivas e distributivas .............. De cantidade e precisión .8......... 20.................22.26............................... 20.............