NORMAS ORTOGRÁFICAS E MORFOLÓXICAS DO IDIOMA GALEGO
REAL ACADEMIA GALEGA INSTITUTO DA LINGUA GALEGA

Extracto do texto aprobado pola Real Academia Galega na sesión plenaria do día 12 de xullo de 2003. Parte normativa

Xunta de Galicia Presidencia Secretaría Xeral de Política Lingüística Santiago de Compostela, 2005

171-2005 .Conselleiro de Educación e Ordenación Universitaria: Celso Currás Fernández Secretaria Xeral de Política Lingüística: María Sol López Martínez Subdirectora Xeral de Promoción e Ensino da Lingua Galega: Cristina Rubal González © Real Academia Galega © da edición: Xunta de Galicia ISBN 84-453-4042-5 Depósito Legal: C. 1.

tanto artísticas coma utilitarias. voz apta e dispoñible para as súas manifestacións tanto escritas coma orais. Agora ben. O galego normativo ten que ser o vehículo expresivo común e válido para todo o pobo galego. a norma debe acoller un galego fiel a si mesmo e limpo de canto de alleo innecesario hai incrustado na fala viva pola presión do castelán. 5 . pois. senón que debe prestar atención preferentemente á extensión xeográfica e demográfica das formas para seleccionar as normativas. con atención escrupulosa á estrutura e características lingüísticas do galego. Ha de ser. Consecuentemente. a fin de enraizar sobre bases seguras e vivas. É dicir.INTRODUCIÓN A elaboración das presentes Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego fíxose atendendo aos seguintes principios: 1. o galego común non pode basearse nun único dialecto. A lingua normativa ten que estar ao servizo da cultura dun pobo real e concreto. para que estas bases sexan efectivamente sólidas. establecida sen sometementos nin dependencias. e por tanto ha de ser necesariamente continuadora da lingua falada pola comunidade e ha de achegarse canto sexa posible a ela. a lingua común debe ser o máis galega posible. 2. supradialectal e lograr que o maior número posible de falantes galegos se identifiquen coas solucións acordadas.

coherente e harmónica coas demais linguas de cultura. O galego común debe seguir as boas tradicións da antiga lingua galega que sexan compatibles coa maneira de ser moderna da lingua. Para o arrequecemento do léxico culto. o portugués será considerado recurso fundamental. enraizada na tradición. As escollas normativas deben ser harmónicas coas das outras linguas. solucións diferencialistas que só sexan falsas analoxías e vulgarismos. Han de excluírse. 2. manifesta de feito unha posición dependente e dominada con respecto a esta lingua. sempre que esta adopción non for contraria ás características estruturais do galego. mais depurada de castelanismos. 6 . evitando que o galego adopte solucións insolidarias e unilaterais naqueles aspectos comúns a todas elas. aínda querendo ser unha postura de defensa fronte ao castelán. especialmente coas romances en xeral e coa portuguesa en particular. a fin de que o galego común non resulte arbitrario e incongruente.3. supradialectal. emparentando así con todos os escritores anteriores e aceptando solucións xa consagradas polo uso. de xeito que as formas tradicionais sexan preferidas ás máis innovadoras e evolucionadas. 4. Unha lingua común asentada na fala. nomeadamente no referido aos ámbitos científico e técnico. Excluír o diferencialismo radical porque. Debe recoñecer tamén a súa propia literatura e cultura máis recentes. esixe: 1. con maior razón. As escollas deben decidirse de acordo cun criterio de coherencia interna. Excluír tamén a evasión cara á lingua medieval: formas definitivamente mortas e arcaicas non deben suplantar outras vivas e galegas.

impresas en letra máis miúda. ofrécese provisoriamente a posibilidade de optar entre unha ou outra proposta normativa. o texto destas Normas vai acompañado de notas. sexan contrarias á estrutura lingüística do galego. debido á presenza forte e tradicional de certas solucións. mais excluír solucións que. por máis que unha das alternativas apareza presentada como prioritaria. nos principios anteriormente expostos de maneira xerárquica. independentemente de que estas estean na fala ou en usos escritos ou sexan xa de uso xeral. aquelas opcións que pareceron máis recomendables. *** Para aqueles casos en que se ofrecen varias posibilidades. Nalgún caso moi concreto. O punto de partida e de chegada en calquera escolla normativa ha de ser sempre o galego. aínda sendo apropiadas para esa lingua. de entre as dobres alternativas. Estas notas tratan de explicar as razóns que motivan as propostas normativas. que se apoian. As propias Normas foron redactadas escollendo.3. por outra parte. Valorar a contribución do portugués peninsular e brasileiro. 7 .

.

[r] [s] [t] [u] [b] [S]. [O] [p] [k] [|]. xunto coa letra e co nome dáse a pronuncia máis representativa: LETRA NOME PRONUNCIA a b c d e f g h i l m n ñ o p q r s t u v x z a be ce de e efe gue hache i ele eme ene eñe o pe que erre ese te u uve xe zeta [a] [b] [T] (ou [s]).1. [E] [f ] [g] (ou [h]) (cero) [i] [l] [m] [n] [≠] [o]. [ks] [T] (ou [s]) 9 . [k] [d] [e]. O ALFABETO O alfabeto galego moderno componse das seguintes letras.

A grafía b e v O b e o v representan un son único. fr. varrer.. automóbil. kantiano. byroniano etc.1. verza. darwinismo. en textos galegos medievais. Nestas linguas a grafía actual depende da pronuncia: escríbese b cando é bilabial (port. billa. O galego non ten un son labiodental fricativo [v]. cheval). vulto. deber. branco. gravar. saber. bidueiro. bête. bec. 10 . pero viño. esvelto. vala. povo. vivre. devoir. goberno. distinto de [b] e [B]. Eça de Queirós. cabalo. pobo.). avó. boire. besta. bolboreta. vasoira. téndese á distinción gráfica conforme á etimoloxía (saber. No galego moderno.. receber. w (uve dobre) ou y (y grego). vinho. avoa. voda. viver. ç (cedilla). bico.. 1. recibir. fr. voire. gabián. besta.. branco. como j (iota). blanc) e v cando é labiodental (port. dever. bico. Darwin. que aparecen tanto en palabras tomadas doutros idiomas (Jefferson. k (ka). cavalo. vivir. como teñen o francés ou o portugués. wagneriano. marabilla.Na ortografía galega moderna utilízanse tamén os seguintes dígrafos que representan un único fonema: DÍGRAFO NOME PRONUNCIA ch gu ll nh qu rr ce hache gue u ele dobre ene hache que u erre dobre [tS] [g] (ou [©]) [¶¥] (ou [Ô]) [N] [k] [r] Ademais destas letras úsanse tamén outros signos. Kant. avogado. cantabamos. vin. ribeira. covarde.) coma. bala. nalgúns casos. móbil. como non hai distinción fonolóxica..

no resto dos casos úsase g (gando. gume. qu e z As grafías c. Mantense o h en haber. c co valor de [k] ante a. cazar. tanto en posición inicial coma en interior ou final de palabra (horta. u (caro. glosa. qui. co. ermo. ci. irmán. grolo. tecido). zurrichar.5. contra. 1. o. as grafías son: ca. ombro. i (cento. zo. que non o tiñan en latín. i úsase gu (guerra. orfo. oh. gomo. As grafías c. zu. harmonía e en cantas palabras o tivesen etimoloxicamente. máquina).3. macaco. ce. u (zapato. horta. prohibir. herba. zoco. respectivamente. pouco. escríbense sen h palabras como ermida. Esta fidelidade á etimoloxía mantense tanto co h inicial coma co medial. bicudo) e de [T] (ou [s] no galego seseante) ante e. azul).). home. por ll e ñ. qu e z presentan usos específicos. i (queixo. pequeno.2. Úsase z para representar [T] (ou [s] no galego seseante) ante a. cocer. cunca. o. As grafías ll e ñ As consoantes palatais /¥/ e /≠/ represéntanse. ola (interx. A grafía g As grafías g e gu son complementarias: ante e. ah). guiso). cazo. qu para representar [k] ante e. tuareg). quilo. en troques. Polo tanto.4. coa excepción dalgúns casos de non reposición como España ou Xoán. que. 11 . A grafía h O h é un signo ortográfico sen valor fonético. 1.1. óso ou ovo. pero mantense na grafía. ignorar. 1. cinco. cu e za.

A grafía nh O dígrafo nh representa a consoante nasal velar en posición interior antevocálica: unha. convén. amnesia. xaneiro). non separados dela por guión. As grafías r e rr Escríbese sempre r en posición inicial de palabra. alguén etc. ningunha. románico / iberorrománico. fero / ferro).9. tempo. e como n en todos os demais casos: camba. campo. pero non bebe. nin pode. cortar.1. tres. xenro. condenada. gráfase como m se lle segue b ou p dentro da mesma palabra. comunmente. 1. 1. algunha.7. En posición intervocálica hai oposición /|/ e /r/. inverno. A grafía x O grafema x ten máis dun valor en galego moderno: nas palabras patrimoniais pronúnciase prepalatal fricativo xordo (eixe. honra). en posición final de sílaba e cando segue a outra consoante (rei. 1. O n e o m implosivos Cando unha consoante nasal está en posición implosiva. nos cultismos con12 . madeixa. que se traduce graficamente por r/rr (caro / carro. rogativa / prerrogativa. xente. hai que duplicar a consoante: rítmico / monorrítmico. Cando a unha palabra que comeza por r se lle antepón outra ou un prefixo rematados en vogal. En cultismos e préstamos o m pode aparecer tamén en posición final e diante doutras consoantes: álbum. ensinar. redor / arredor.8. outro.6. rei / vicerrei. inmigrante. ambos.

7.). éxito etc. Pero a tendencia normal da lingua é pronunciar nestes casos [s] (aproximar. 13 . vide 8. Para a adaptación gráfica de palabras cultas con x [ks]. externo). especialmente cando vai en posición implosiva (exterior. taxativo). exame.serva o valor latino de [ks] (sexo.

capital. amei. café. irmáns. algún. cafés. algúns. can. en vogal + s ou en vogal + ns: mazá. cadrís. 2. len. don. Félix. No galego só se usa un tipo de acento gráfico. latíns. recibiu. fun. papeis. alguén. irmán. tirizó. clímax. fe. ser facilmente memorizables e esixir un uso mínimo de acentos gráficos. calacús. papel.1. Xan. Palabras graves Levan acento gráfico as palabras graves ou paroxítonas cando rematan en consoante distinta de -n ou -s e en grupos consonánticos distintos de -ns. españois. amou. 2. arroz. Así: móbil.2. Para a acentuación de i. capitais. nariz. carácter. latín. tirizós. comúns. reféns. colleu. di. cantar. Non se acentúan cando son monosílabas nin cando acaban en ditongo decrecente (seguido ou non de n ou s) ou noutra consoante que non sexa -n ou -s. fórceps. cu. ademais. mazás. corazóns. din. alférez. o agudo (´). si. u en hiato. ninguén. Tamén se acentúan as 14 . seguiu. azuis.5. alí.2. O acento gráfico Unhas regras de acentuación deben permitir recoñecer a sílaba tónica en todos os casos. ningún. calacú. la. corazón. bíceps. Palabras agudas As palabras agudas ou oxítonas acentúanse graficamente cando son polisílabas e rematan en vogal. Así: xa.3. A ACENTUACIÓN 2. en vogal + n. véxase 2. tres.

as vogais i.6. Acentuación de i. cantan. ruído. Así: canta. etc. baúl. lapis. caída. Así: 15 . túa. 2. tónico. raíña. saía.palabras graves con ditongo decrecente na última sílaba: amábeis. túnica. raíz. u en hiato. canons. para indicar que ambas as vogais pertencen a sílabas distintas e que. u tónicas acentúanse graficamente cando van inmediatamente antes ou despois dunha vogal átona. prexuízo. Para os efectos de indicar que non forman ditongo coa anterior. egoísmo. Así: acentúo. Para a acentuación de i. vogal + n. cantas. seguen as regras de acentuación enunciadas anteriormente. aínda que non estean plenamente adaptadas ao galego. traía. vogal + s ou vogal + ns. Acentuación dos estranxeirismos As palabras estranxeiras de circulación corrente. miúdo. non se acentúan as palabras graves rematadas en vogal. dolmens. constituíu. súa. 2. polo tanto. véxase 2. u tónicas non se acentúan graficamente cando entre estas e a átona aparece o grafema h: prohibo. 2. cantara. cantaran. En consecuencia. aínda.4. cantaras. tépedo. moía. non forman ditongo.5. saín. as vogais i. saír. Palabras esdrúxulas As palabras esdrúxulas ou proparoxítonas levan sempre acento gráfico: bárbaro. roía.5. colons. mágoa. u en hiato Con independencia do establecido nas epígrafes precedentes. xuízo. Coímbra.

béisbol. quimono. colle ti (o pechado). ravioli. álbum. télex. puré. hándicap. réquiem.7. whisky. el mete (e aberto). relax. Outras veces pode haber confusións e por iso cómpre poñerlle acento a unha das dúas formas homógrafas. iglús. hábitat. iceberg. En moitos casos non é necesario facer diferenzas gráficas. boicot. smóking. penalti. ioga. neste caso pónselle sempre acento gráfico á palabra que ten vogal aberta ou á que é tónica. pero que se diferencian porque a vogal tónica ten distinto timbre ou porque unha palabra é tónica e a outra átona (póla/pola. ídem. ralentí. cénit. tándem. harakiri. organdí.1. spray (coma convoi. tabú. ínterim. fagot. voleibol. anorak. médium. mete ti (e pechado). zombi.7. magníficat. O acento diacrítico Utilízase o acento gráfico con función diacrítica para distinguir dúas palabras que teñen a mesma forma na escrita. purés. xampú. tótem. ballet. mitin. autostop. coñac. macádam. Casos especiais de acentuación 2. quórum. samurai). autocar. hippy. leitmotiv. iglú. Neste tipo de palabras pódese prescindir do acento gráfico correspondente e manter integramente a grafía propia da lingua de que proceden cando exista conciencia clara de que son estranxeirismos. As palabras rematadas graficamente en -y teñen o mesmo tratamento ca as rematadas en -i: playboy. búmerang. superávit. Palabras graves: accésit. porque o significado das palabras resulta claro ao apareceren en contextos diferentes: el colle (o aberto). popurrí. karaoke. lapilli.Palabras agudas: autobús. rugby. hóckey. líder. Palabras esdrúxulas: bádminton. pelotari. dá/da). Así: 16 . obús. argot. déficit. xampús. cárdigan. neceser. etc. párkinson. 2. aerosol. hobby. vermú. pizza.

) nós (pron. pron. de nó) ó (a + o) ós (a + os) óso (do corpo) pé (parte do corpo) póla (‘rama’) pór (‘poñer’) présa (‘apuro’) sé (‘sede eclesiástica’. de dar) dás (pres.) os (artigo.. imp. letra) ven (pres.) as (artigo..) cha (che + a) chas (che + as) co (con + o) cos (con + os) compre (‘merque’) compren (‘merquen’) da (de + a) das (de + as) do (de + o) e (conx.) so (prep.) fora (antepret. por + a) por (prep. pl. pron. subst. ‘presada’) se (conx.) má (‘ruín’) más (‘ruíns’) máis (adv. e adx. subst.) oso (animal) pe (letra) pola (‘galiña’. de ver.) ás (a + as artigo. de ser) só (adv..) bola (peza de pan) ca (conx. de vir) vés (pres.) cas (prep.) nó (subst. de ver) vos (pron. subst. pron. átono) 17 . en + os) o (artigo.) cómpre (‘é mester’) cómpren (‘son mester’) dá (pres. e imp. e pron.) presa (‘prendida’. átono. tónico. de ser e ir) ma (me + a) mas (me + as) mais (conx. de ser) fóra (adv. prep. tónico) a (artigo. imp.) bóla (‘esfera’) cá (ca + a) cás (ca + as) chá (‘plana’) chás (‘planas’) có (ca + o) cós (ca + os.) no (en + o) nos (pron. pron.) te (pron. de vir) ves (pres.á (a + a artigo.) té (‘infusión’) vén (pres. de dar) dó (‘compaixón’) é (pres. pron. de vir) vós (pron.

7. e os anteriores manteñen o seu acento: cómoda e facilmente. Para os interrogativos e exclamativos véxase 2. la(s) Cando os verbos levan pronomes enclíticos. bebérala / beberala. utilmente. ti dálo á forza / dáslle.Noutros casos o acento só se utilizará en contextos ambiguos e marcando sempre graficamente a palabra con vogal aberta: (el) tén / ten (ti). comunmente. cantárana / cantarana. métese. rexamente. 18 . bebéra-la auga / bebera-la auga. O verbo con pronome enclítico e cos alomorfos do artigo lo(s). Por iso debemos escribir comicamente. etc. vélo comprar? 2. beberaa / bebéraa. méteseche. Por iso escribimos cantará / cantara. 2. meteuse.4. habilmente. beberá / bebera.3. Se se utiliza a combinación verbo + variante alomórfica –lo do artigo.. friamente. Os adverbios en -mente. resulta innecesario o acento gráfico nos adverbios en -mente. dáo / dáme / dálle. esta terminación só aparece no derradeiro. acentúase tamén coma se fose unha única palabra: cóme-lo caldo / come-lo caldo.7. metéusenos. No caso de apareceren varios adverbios en -mente coordinados. Palabras compostas Por se tratar de palabras graves rematadas en vogal.7. recibirá / recibira.2.. rapidamente. recibiraa / recibíraa. etc. As formas verbais que levan acento diacrítico mantéñeno cando van seguidas dunha forma átona do pronome: é / élle / éa. fixéronllelo. no tocante á acentuación gráfica compórtanse coma se fosen unha soa palabra. cantaraa / cantáraa. tómao. finxidamente. dificilmente.

non se acentúan en ningún caso nin os demostrativos nin o indefinido e numeral un: esta mesa. cando vés?. canto.4. dáme un. pregúntalle onde está. cando. aquel etc. preguntoulle cal quería). canto queres?. de este. etc. Outros casos A utilización de recursos gráficos para distinguir entre as funcións gramaticais que pode ter unha mesma palabra debe reducirse a aqueles casos que poidan causar problemas de interpretación do texto escrito.7. De acordo con isto. colle aquela. 2. un can. agás cando for preciso para evitar posibles anfiboloxías: dille qué queres.Tampouco mantén o acento gráfico o primeiro termo das palabras compostas xa soldadas: Riotorto. / dille que queres. onde está?. que queres?. vichelocrego. ese. Por outra parte. quero esta. este. en función substantiva. etc. polo que o seu uso para diferenciar. xa sabes qué hai? / xa sabes que hai?. como. xa sabes cánto lle custou / xa sabes canto lle custou. aquel etc. supoñería a introdución dun novo criterio non xustificado. en función adxectiva. que desgraza! Tampouco se acentúan as formas do interrogativo e exclamativo cando introducen interrogativas indirectas (pregúntalle cando volve. fervellasverzas. onde. quen cho deu?. 19 . por exemplo. ese. mira esa. un deles. que e quen non se acentúan en interrogativas e exclamativas directas: cal queres?. Cal. o acento diacrítico utilízase unicamente para diferenciar palabras en principio homógrafas mais non homófonas. como che vai?.

u-la navalla? De se usar o alomorfo –lo do artigo tras unha forma verbal ou pronominal rematada en –s ou en –r. limpachemineas. terza feira. xordomudo. lusquefusques. terzas feiras. piso piloto. a unión entre os seus compoñentes prodúcese directamente: cartafol. porcos bravos. cabodanos.1): tráiovo-lo libro mañá. únese tamén con guión (cfr. Se a flexión se realiza só no último elemento ou se a palabra composta é invariable. vagalumes. lusquefusque. benvidas. malhumores. branquiazuis. xordomuda. 14. reirrei. O mesmo ocorre se a moción afecta ao primeiro elemento: moble bar. vacalouras. porca brava. malhumor. malpocada. O GUIÓN O guión úsase para partir unha palabra ao final de liña. De se realizar a flexión de xénero ou número nas dúas bases. mediodía. sapoconchos. socioeconómica. mediodías. mobles bar. socioeconómico. O guión nas palabras compostas A grafía das palabras compostas que son substantivos ou adxectivos está en relación coa súa composición e morfoloxía.1. vacaloura. estas escríbense de forma separada: garda civil. reirreis. non-fumadores).3. branquiazul. 3. porco bravo. non-aliñados. gardarríos. para separar os dous membros en certas palabras compostas e para unir a variante alomórfica –lo do artigo ao adverbio u: dicionario galego-inglés. gardas civís. benvida. fervellasverzas. malpocado. Escríbense con guión as palabras en que o primeiro elemento é non (non-intervención. non-proliferación. asociacións ocasionais non 20 . picafollas. sofás cama. sapoconcho. sofá cama. cartafoles. vagalume. cabodano. pisos piloto.

Para a grafía particular dos numerais.2. oés-noroeste. esta división só pode facerse mantendo íntegras as sílabas dos dous segmentos. 3. ou. finalmente. 3. épico-líricos.2. wáter-polo. 3.1. Os dous elementos dun dígrafo non se poden separar. nor-nordeste. catalano-aragonesas). véxase 16. cle-/ro. ma-/chada. sa-/quei. oés-suroeste. sei-/xo. Dúas consoantes intervocálicas Nas secuencias de dúas consoantes intervocálicas. por constituíren a representación dun son único: ce-/rra-/lleiro.2. ningu-/nha. algu-/nha. sou-/to. estudos xurídico-económicos. e 16. palabras complexas como les-nordeste. Por razóns estéticas adoita evitarse deixar orfa unha vogal a final ou a principio de liña. nor-noroeste.fixadas na lingua (dicionario alemán-galego. na maior parte dos casos a primeira fai sílaba coa vogal ante21 . condicións político-económicas. fox-terrier. O guión en final de liña Emprégase o guión para partir palabras a final de liña. cómpre repetilo ao comezo da liña seguinte: dicionario galego-/-inglés. etc. algunhas palabras estranxeiras: foie-gras. co-/rromper.2. pre-/rrogativa.1. Cando un guión que separa dúas palabras ou dous membros dunha palabra complexa coincide en final de liña. fei-/xe. Unha consoante en posición intervocálica Cando hai só unha consoante intervocálica. exa-/me. strip-tease. esta é sempre comezo silábico: cla-/ri-/da-/de. tse-tse.2. les-sueste. maníaco-depresiva.

2. ec-/cema. En todos os demais casos faise a separación antes da última consoante: pers-/picacia. tl. pr. ob-/xec-/to. sub-/título. transa-/tlántico.. ca-/dro. xen-/ro. excep-/ción. en palabras derivadas por prefixación en que aínda non se perdese a conciencia do prefixo. se o grupo termina en l ou r. om-/nipotente. in-/glés. cl. pl. re-/flexión. ins-/truír.2. subs-/crición. des-/viar. ad-/mitir. sub-/leñoso. naqueles casos en que a silabación habitual así o permita. supe-/rabundante. adap-/tar. ad-/renal. pac-/tar. in-/clinación. a separación silábica faise entre as dúas consoantes: ac-/to. supers-/tición. trans-/posición. sub-/xec-/tivo. ad-/ligar etc. sig-/nificado. As secuencias bl. a consoante que as precede forma sempre sílaba con elas: en-/trar. re-/fresco. ins-/titución. super-/abundante. cr. se-/gredo. subs-/tituír. non se considera incorrecta a partición sen ter en conta os elementos mórficos da palabra: tran-/soceánico. sub-/rogar. abs-/temio. 3. comun-/mente. ex-/tremo. gr. dr. ab-/dominal. trans-/oceánico. gl. e 3. fl e fr intervocálicas forman unha unidade e non se poden separar ao final da liña: pro-/blema. Non obstante.4. rit-/mo. amíg-/dala. 3.1. 22 . de-/glutir. em-/blema.3. ac-/ción. des-/abrigar.rior. bi-/savó. do-/brado. ca-/tro. pro-/clamar. se-/creto. recoméndase facer a partición da palabra ao final de liña entre o prefixo e a base: bis-/avó. subs-/trato. br. ad-/herir. Prefixos A pesar do dito en 3. Neste caso. cons-/piración. et-/nografía.2. tr. desa-/plicar. inter-/académico. su-/plantar. Máis de dúas consoantes Cando hai máis de dúas consoantes. sols-/ticio.

balu-/arte. espe-/cie. ani-/mais.5. sei-/xo. Poden separarse cando constitúen hiato: dí-/as. mu-/íño. non se poden separar cando forman ditongo crecente ou decrecente: fei-/xe. ra-/íña. afi-/uzar. clare-/ou. alu-/arada. lin-/gua. ca-/ótico. ensa-/iou.3. viu. xo-/ia. ambi-/guo. cien-/cia. exi-/mia. 23 . are-/al . so-/ciais. mo-/ia-/mos. sue-/co. Máis de dúas vogais Se hai tres ou máis vogais xuntas pode separarse a primeira sempre que non forme parte dun ditongo ou dun tritongo: ensa-/iar. gra-/údo. parti-/amos. la-/bial. delin-/quiu. che-/os. conclú-/as. alde-/án. la-/ión. 3. re-/alidade.2. pa-/io-/lo. sou-/to. Dúas vogais No caso de haber dúas vogais xuntas. afi-/ei. ambi-/gua. conclú-/es. Ma-/nuel.2. delin-/cuen-/te. mi-/údo. bo-/iei-/ro. ru-/bio. retribu-/íu.6. perdo-/amos. ensa-/iei. co-/ordinar. xesu-/íta. cor-/diais. bilin-/güe. te-/nue. are-/ei-/ra. conti-/nuo. ro-/eu.

O Correo Galego. Follas novas. Seoane. Debe terse en conta que a utilización de caracteres maiúsculos non exime do uso do acento gráfico nos casos prescritos no capítulo 2. senón tamén nas restantes do título que teñan relevancia semántica: A Nosa Terra.. Dr. Cando unha palabra con maiúscula inicial comece por un dígrafo. Vde. despois de punto e seguido. c) Nas formas abreviadas de tratamento: Dra. só se escribe en maiúscula o primeiro elemento deste: China. Consello da Cultura Galega. Tribunal Superior de Xustiza de Galicia. d) Na primeira palabra dos títulos de obras literarias e artísticas: A tecedeira de Bonaval. Os alcumes reciben o mesmo tratamento: a Galochas. Cooperativa Vitivinícola do Baixo Miño. Xocas.4. Dª. e) En todos os substantivos e adxectivos dos nomes de institucións. O Tío Marcos da Portela. Quintela. Guillade. 24 . USO DAS MAIÚSCULAS Escríbese inicial maiúscula nos seguintes casos: a) Ao comezo do escrito... Lugo. de punto e á parte e doutros signos (admiración. b) Nos nomes propios: Lucía. DOG. organismos. As publicacións periódicas adoitan levar maiúscula non só na primeira palabra inicial. empresas e outras entidades formalmente constituídas: Xunta de Galicia. Vedra. o Foguetes. As siglas escríbense normalmente en caracteres maiúsculos: ONU. Xúpiter. interrogación e puntos suspensivos) cando equivalen a punto.

güi. traïamos. gui: antigüidade. distraer. lingüista. corroer. caïades. fronte a gue. moïades. doïamos. -aír (saír. atraer. saïamos. argüían. 25 . doïades. traer. remoer).5. saïades. aínda que neles non haxa posibilidade de homonimia co presente de subxuntivo: argüïamos. mingüedes. extraer). Úsase tamén coa letra i na primeira e segunda persoas de plural dos copretéritos de indicativo dos verbos rematados en -aer (caer. ungüento etc. moer. tamén levan diérese os copretéritos de indicativo dos verbos en -uír. recaer. Consecuentemente. lingüística. argüír. sobresaír) e -oír (oír): caïamos. A razón de colocar esta diérese é que o i forma sílaba en por si (ca-i-a-mos). traïades etc. -oer (roer. caiades (ca-ia-mos. oïades. oïamos. moïamos. constituïades. constituïamos. contraer. en que o i forma ditongo: caiamos. doer. Desta maneira distínguense estas formas das do presente de subxuntivo. bilingüe. decaer. aínda que é átono. A DIÉRESE Úsase coa letra u para indicar que se pronuncia esta vogal nas sílabas güe. ca-ia-des).

Poderá usarse tamén na citación de títulos ou cabeceiras de publicacións cando o artigo inicial se integra coas preposicións de ou en: o argumento d’A Esmorga. n’o fixen.6. O APÓSTROFO No galego moderno non se utiliza habitualmente o apóstrofo (’). aínda que se admite o seu uso cando se pretende reproducir fielmente a prosodia do galego oral ou dialectal: n’é verdade. iso está n’Os Eoas. 26 . ont’á noite.

Tomé. respectivamente. 27 .7. Vaiche boa!. por que non calas?. Vaia. Mira que non o fagas! Para facilitar a lectura e evitar ambigüidades poderase indicar o inicio destas entoacións cos signos ¿ e ¡. OS SIGNOS DE INTERROGACIÓN E DE ADMIRACIÓN A entoación interrogativa ou exclamativa márcase ao final do enunciado por medio dos signos ? e !. respectivamente: Por que non llelo preguntas ti?. Miraches ben?. En todas as linguas as normas de uso do signo de admiración seguen as dadas para o de interrogación.

a adaptación gráfica dos cultismos e dos préstamos faise de acordo cos criterios xerais seguintes: a) Mantense a grafía -cc. innato. ‘abano’ (< gamma). ademais das secuencias verbo + pronome persoal átono do tipo chámannos. máximo [ks]. innervar. b) Mantéñense os grupos formados por dúas consoantes que pertencen a sílabas distintas. acción. connatural. víronnos. enneasílabo. así coma os derivados formados por un prefixo rematado en -n e unha base produtiva iniciada por n-: circunnavegar. e de aí que presenten problemas de adaptación. hippy ["hipi]. casete (< cassette). innovar. magma. coma súmmum. micción etc. que hai préstamos sen apenas acomodación e con pronuncias particulares. administrar. sempre coa pronuncia [Nn]. No tocante ás agrupacións de consoantes. innecesario. apto. innobre. Pero os préstamos e mais as palabras cultas con frecuencia teñen unha estrutura silábica diferente. innomeable.nos cultismos cando corresponde á pronuncia [kT]. innegable. kappa. connotar. 28 . que forman grupo heterosilábico. isto é. razzia. himno. con todo. pizza. innumerable. collerannos. coma en acceso. sempre que non se trate dunha consoante dobre: obxecto. atmosfera. nafta. ennobelar. Téñase en conta que existen formas populares como connosco. GRUPOS CONSONÁNTICOS As palabras patrimoniais establecen cal é a estrutura silábica normal do noso idioma. acusativo (< ACCUSATIVUM). mesmo de grafías existentes con outro valor en galego: allegro [a"lEV|o]. Debe terse en conta. ennegrecer.8. cominar (< COMMINARE). gama ‘serie’. Deste comportamento exceptúanse algunhas palabras de circulación restrinxida ou aínda non plenamente adaptadas. ennobrecer. gamma ‘letra grega’.

bíceps. polo menos graficamente: zinc. bloquear. flor. plenario. plasma. clamar. As palabras latinas semicultas e algúns préstamos antigos doutros idiomas mudaron o l en r: aprazar. publicar. branco. circunstancia. perplexo etc. flan. escríbense con consoante dobre final palabras como full ou jazz. construír. hínterland. reflexión. fluxo. glicerina. TINCTURAM). atlas. brancura. exemplo. plural. golf. bloqueo. problema. PUNCTIONEM). público. compracer. oblicuo. Grupos bl. cl. clero. gloria. ARCTICUM). d) En posición implosiva normalmente non se admiten grupos de dúas consoantes. cláusula. plumaxe. aclarar. incluír. 8. claridade. relax [ks]. algúns préstamos estranxeiros manteñen excepcionalmente as dúas consoantes en final de sílaba. clarificar. glaciar. pluma. salvo cando a segunda é s: obsceno. psicópata. ablegado. flamante. gl. gnomo. plaxio. placa. Da mesma maneira. tintura (lat. troglodita. brando. perspectiva. lord. pterodáctilo. flexión. oblata. clemencia. subliminar. brasón. plástico. 29 . influír. búmerang. pneuma. club. clarividente. round. explicar. ablución.c) Tamén se manteñen en xeral os grupos de dúas consoantes explosivas: ctenóforos. oblación. templo. pl. cloro. sketch. externo [ks]. Nos demais casos normalmente pérdese a segunda consoante do grupo: ártico (lat. clase. clarín. cravo. test.1. plátano. atleta. sprint. subliñar. globo. planta. obliterar. blindar. atlas. proclamar. windsurf. adscribir. cravar. proclítico. clasificar. sublingual. blasfemar. oblongo. fl. iceberg. punción (lat. claro. kirsch. atlántico. clima. bloque. gladiador. cámping. glosa. tl Estes grupos mantéñense inalterados nos cultismos e nos préstamos ou formacións recentes: ablativo. mnemotécnico. folk. clan. ínclito. platino. Con todo. glándula. plano.

absorción.2. substrato. ábsida. nobre. subsistir. praga. sutilmente. obcecar. abdome. observar. abstinencia. obstinado. prato. absolver. bm. abstracto. absurdo. 8. bd. pracer. súbdito. bv e bx Mantéñense sempre sen alteración: abdicación. submersión. substantivo. subscrición. obsesión. prazo. absorto. preito. fraco. obxectividade. absentismo. Grupos bc. abstracto. abstraer. abdominal. recruta. abdicar. obstruír. singradura etc. substituto. absolutismo. obxección. absterxente. subsumir. substancial. subscrito. subcomisión. substitución. Grupos -ct. praza. bn. pregar. subdirector. substancia. subxectivo. emprazar. 8. substantivación. subxugar. preamar. prata. obter. frota. e. Sutil e a súa familia léxica (sutileza. obstáculo. subtítulo. bs.3. substituír. frecha. obtuso. frauta. 30 . igrexa.cravuñar. subscritor. empregar.4. obsceno. obturar. abxurar. absterse. abstracción. subsidio. obsoleto. subministrar. o: abstracción. obxecto. obviar. absoluto. praia. na escrita débese manter a solución culta con conservación do grupo: abstemio. abnegar. fraqueza. fretar. abstención. subconsciente. frouxo. substantivar. obsequio. obxectivo. abnegación. 8. insubmisión. escravo. dobrar. bt. sutilidade. obsequiar.e -ccOs grupos ct e cc mantéñense nos vocábulos cultos cando os preceden as vogais a. obrigar. obnubilar. cumprir. Grupo bs + consoante Aínda que existe a tendencia popular a eliminar a primeira consoante nas palabras con moito uso. subsección. absorber. sutilizar) perderon o b desde as orixes do idioma. obvio.

reactivo. retrospección. calefactor. redactor. incorrección. proxector. elección. tacto. práctica. exacción. redacción. detractor. rectitude. intacto. electricista. respectar. tumefacto. detección. reacción. eclecticismo. corrección. condución. actualidade. exacto. confección. caracterizar. traxectoria. actuar. olfactivo. actual. abdutor. contratar. electricidade. carácter. circunspecto. lectura. distracción. trato. octosílabo. facción. octaedro. compacto. traxecto. dilección. conflito. sintáctico. tratamento. atracción. tractor. abxecto. ecléctico. inxección. constrición. coacción. arquitectura. putrefacción. imperfección. resurrección. dilecto. impacto. respecto. proxecto. selección. occidente. tracción. arquitecto. didáctico. tratado. inspector. insecticida. noctámbulo. desinfección. contracción. nocturno. obxecto. insurrecto. equinoccio. protector. intelecto. intersección. detectar. dedución. Suprímese a primeira consoante nos dous grupos cando os preceden as vogais i e u: abdución. actor. lácteo. lector. aspecto. Perderon o c as palabras catarata. acta. predilecto. dirección. condutor. director. sección. corrector. proxectar. adución. circunspección. perfecto. reflector. lectivo. pacto. infección. manufactura. equinoccial. conxectura. indirecto. obxección. afectivo. tratar. olfacto. construtor. conxecturar. contradición. colectivo. conduto. contratación. incorrecto. artefacto. autóctono. aflición. activo. estupefacción. construción. contrato. construtivo. adutor. contrición. acción. contacto. aflito. insecto. calefacción. protección. putrefacto. extracto. afecto. colección. perfección. estupefacto. táctil. táctica. cacto. constritivo.abxección. fracción. lactante. perspectiva. inspección. refracción. defectivo. obxectivo. dialecto. acto. sector. lección. recto. practicar. colecta. conduta. inxectar. vector. insurrección. dedu31 . prospecto. extracción. exactitude. infectar. directo. desinfectar. afección. cocción. afectar. satisfacción. accionar. selectivo. néctar. adxectivo.

flutuar. Son voces como adicción. restrición. Antártida. estrutura. obstrutivo. A mesma redución afectou tamén a autor e aos seus derivados (autoridade. lictor. lutuoso. en pauto / pacto. ficción. ductilidade. obstrución. amicto. reitor. función. anfictionia. edicto. ditar. reprodución. adicto. deíctico. fricción. indutor. reduto. distrito. punción. convén manter esta primeira consoante nalgunhas palabras pertencentes a linguaxes especializadas. produtor. ictérico. pictórico (e outras formas con picto-). obstrucionista. ficticio.tivo. distinto. xuntura etc. ictiografía. produto. Vítor. flictena. ictericia. adxunción. como ocorre. produción. conxunto. reitoría. vítima. dicterio. ducto. dúctil. antártico. instinto. Ás veces. frutificar. evicción. succionar. reitoral. indicción. conxuntivo. apodíctico.). indución. succión. vindicta. produtivo. nictalopía. reprodutor. ricto. vitoria. coartar. redutor. dicción. extinto. defunto. restritivo. Con respecto a estes grupos cultos. 32 . funcionar. conxuntura. vitorioso. coartada. Ártico. introdutorio. micción. friccionar. tradutor. reitorado. pictografía. doutrina. invicto. frutífero. Perderon sistematicamente o c as palabras que tiñan en latín cons. convicción. ictiomancia (e outras formas con ictio-). introdutor. ao lado destas formas existe a culta correspondente. veredicto. doutoramento. adxunto. suxeitar e suxeito. ditadura. reconstrución. seita (pero sectario. delito. + ct. obstrucionismo. autorizar. ditame. destrución. como acupuntura. por exemplo. cun significado menos restrinxido. destrutor. sectarismo). flutuación. de escasa presenza na fala ou para evitar homonimias. convicto. non se debe esquecer que hai algúns semicultismos con vocalización da consoante implosiva en u ou en i: doutor. dicionario. etc. esfínter. xurisdición. Porén. anfictión. ditado. redución. nictalope. frutuoso. ictioloxía. estrito. conxunción.

non composta. hexágono. estremar ‘derregar’. Un caso especial dáse cando na mesma palabra. Grupo -cnConsérvase en todos os casos: acne. estrañamento. asfixia. técnica. bórax. sexo. Con todo.5. tóxico. axila. esaxero. téxtil. aparece dúas veces x en posición intervocálica. nexo. extensivo.8. exacto. exilio. sintaxe. éxodo. tórax. así como os seus derivados. radiotécnico. exceder. léxico. extenso. anecdotario. zootécnico. estranxeirismo. esixencia. documentadas xa deste modo en textos medievais. sinécdoque. elixir. galaxia. extremismo. estender (pero extensión. algunhas voces moi populares. pícnico. anecdótico. estrema. estrañar.6. Grupo [ks] (grafía -x-) Mantense sempre na grafía como x: aproximar. arácnido. exame.7. extremidade. Grupo -cdMantense o grupo en todos os casos: anécdota. excelente. texto. Nestas palabras pódese optar por substituír o primeiro x por s (esaxeración. escavar. exclamar. escavación. estremo ‘linde’ (pero extremar. sílex. picnose. maxilar. sexto. eximir. estranxeiro. cnitosporídeos. extremo. laxo. esexético. extensor). esexese. reflexionar. axioma. estrañeza. explosión. tecnoloxía. exótico. picnómetro. esaxerar. a primeira vez co valor de [ks] e a segunda co de [S]. 8. 8. axilar. estraño. tecnicismo. escavadora. extra. deben escribirse con s: escava. exceso. cnidarios. politécnico. extremoso). convexo. pirotécnico. estranxeiría. 33 . tecnocracia.

diafragma. autumnal. Por seren semicultismos presentan só -n. anamnese.8. exixente. calumnia. cognoscitivo. estigma. apotegma. prognose. indemne. 8. ignominia. Grupos -gm-. columna. ígneo. signo. gnóstico. bregma. consignatario. repugnante. pigmento. inmaturo. inmaterial. consignar. magnífico. exexético. dignar. dogmático. gnose. inmanencia. gnomólogo. ensinanza.e -nmMantéñense as dúas consoantes nos cultismos: alumnado. columnata. flegmón. Esta posibilidade de elección non afecta aos prefixos do tipo ex. indigno. dogma. sino ‘campá’ e outras palabras da mesma familia léxica. dignidade. esixir etc. 34 . inmaculado. benigno. Grupos mn-.asinar. sigma. digno. damnificar. lexicoloxía. exaxero. inmanente. diagnosticar. indignar. alumno. ignoto.9. gnómico. exixencia. 8. persignar. diagnóstico.). cognitivo. pigmeo. ensino. pragmática. amnistía. -mn. pigmentar. ignorar. segmento. designar. significado. inmemorial.) ou ben por manter inalterado o grupo etimolóxico (exaxeración. benignidade. significar. insignificante. etc. sinatura. magnolia. resignar. prognóstico. incógnito. magnesio. gnomo.seguidos de consoante nin ás palabras compostas. gnoseoloxía. exaxerar. lignito. impregnar. gnosticismo. amnesia. dogmatismo. gnomoloxía. indemnizar. exexese. himno.esixente. exixir. impugnar. inmediato. sinalar. ignorante. fragmento.e -gnMantéñense sempre nos cultismos: agnosticismo. en que só cabe manter o grupo: expunxir. expugnar. pugna. consignación. agnóstico. gn. toxicoloxía etc. repugnar. ensinar.

mnemónico. ximnocarpo. omnímodo. solemnidade. por ser unha voz fixada na terminoloxía internacional da física e da astronomía. trienio.simplificouse historicamente en -m-: coma. sexenio. esta sexa transparente por existiren outras palabras da mesma familia ou ben por haber derivados con outros prefixos sobre a mesma base: 35 . etc. inmobilizar. cominar. mnemonizar. Grupos -mm. etc. inmersión. Con todo.as palabras cultas que tiñan -NN. ximnasta. xemíparo. xema. cominatorio. cuadrienio. omnipresente. ximnospermas. ximnasio. connatural (con + natural). inmoderado. perenne. omnívoro. inmune. mnemónica. o nome da letra grega gamma debe escribirse con -mm-. cando existe no galego a palabra base.10.etimolóxico: bienio. inmigrar. inmortal. ximnástico. etc. cominación. mnemotécnica. Con todo. inmóbil. aínda non estando viva a forma primitiva.algúns vocábulos cultos de circulación moi restrinxida: connubio. inminente. conexión. inmerecido. comisario. solemne. quinquenio. inmensurable. consérvase o grupo -nn-: circunnavegar (circun + navegar). inmoral. Tamén se adaptaron ao galego con -n. O mesmo sucede cando. xemación. decenio. inmorredoiro. inmerso. inmolar. inmiscirse. Un tratamento á parte merecen as palabras derivadas mediante un prefixo rematado en -n. comendatario. inmigración. que se une a unha base que comeza tamén por n-. CANNAM > cana). Neste caso. omnipotente. 8. milenio. inmodestia.inmensidade.e -nnO grupo -MM.nas voces patrimoniais do galego (lat. O grupo latino -NN. ómnibus. gama. conectar.simplificouse en -n. etc. convén escribir con -nn. aniversario. inmenso. enneágono. inmodificable. innobre (in + nobre). inmigrante.

conspirar.12. O prefixo trans. transcendental. instruír. constituír. -ps. Cando se une trans. instrumento. inspiración. transformación. 8. conspicuo. circunspecto. adop36 . acepción. inspirar. 8. traspasar. instrución. constancia. institución. conspirador. instalación. transcrición. trasnoitar. adepto. traspoñer.11. trasladar. inspector. renovar. transvasamento. instalar. constar. instituír. e ademais hai outros derivados como anovar. construír. transferencia. construtor. instituto. transmitir. circunspección. trasler. constitución. instrutor. inspección.). circunstancia. transmisor.en palabras populares como: trasfegar. instancia. Este sufixo reduciuse a tras. adaptar. instaurar. -pn-. transporte. transcribir.a unha palabra que comeza por s.mantén o grupo ns cando a base é un cultismo: transbordar. transiberiano. etc. consciente. trastornar. pero si novo.hai simplificación das dúas consoantes sibilantes: transecular.innovar (non existe *novar.e -ptComo norma xeral mantéñense estes grupos nos cultismos: abrupto. conspiración. inocencia. constante. instar. aceptar. instante. Grupos -pc-. prodúcese a simplificación en -n-: inocuo. consternar. constipado. constelación. transcendente. transpirar. inconsciente. transferir. transubstanciación. circunstancial. construción. transcender. Cando non é transparente a base sobre a que se formou o derivado. Grupo -ns.anteconsonántico Nas palabras cultas mantense sen reducir: circunscrición. transvasar. transformar. translación.

tritongo. prescrito. cripta. cativar. cetro. aptitude. proscrición. optimismo. inepto. interrupción. exceptuar. corruptivo. opción. conceptual. adscrito. sinopse. hipnotizar. circunscrito. descritivo. indescritible. consoante + pt Cando se trata dos grupos latinos cons. hemoptise. nupcial. Neptuno. circunscrición. corrupción. + pc ou cons. inscrito. cápsula. setentrional. críptico. ruptura. subscrito. decepción. escritorio. optar. receptor. captar. transcrición. outras por teren hoxe un uso frecuente. hepta-. voluptuoso. excepción. baptista. óptica. epiléptico. raptor. irrupción. eclipse. corrupto. catalepsia. ditongo. escritor.13. diferente do cultismo adoptar). voluptuosidade. precepto. erupción. estreptomicina. existen no galego varios casos de vocalización da consoante implosiva: receita e receitar. Amais disto.ou -pt-. optativo. exipcíaco. elipse. corruptor. apto. optimista. 8. Exipto. prescrición. eucalipto. descrito. catividade. interceptar. escepticismo. exiptoloxía.en galego: 37 . unha serie de palabras que perden o primeiro elemento do grupo -pc. captura. cativo. rapsodia. así e todo. transcrito. setembro. coleóptero. réptil. imperceptible. percepción. excepto. algunhas por seren xa antigas no idioma. concepto. anticonceptivo. susceptible. proscrito. recepción. eruptivo. Así: adscrición. + pt pérdese sempre a consoante intermedia -p. cataléptico. escrito. e o mesmo ocorre cos derivados cultos da familia do latín SCRIPTUS. concepción. subscrición.ción. inscrición. adoptar. hipnoterapia. hipnotismo. inepcia. interruptor. descrición. tríptico. Consoante + pc. setentrión. ditongar. preceptor. óptimo. rapto. escritura. bautismo e bautizar. nupcias. subscritor. adoitar (‘acostumar’. hipnose. Hai. descritor. exipcio. adoptivo. manuscrito. copto.

suntuoso.inicial O grupo latino sc + e. consciencia (ao lado de conciencia). psicodiagnóstico. psíquico etc. pterodáctilo. etc. delicuescencia. redentorista.absorción. pneumonía. psicolóxico.14. condescender. proscenio. perentoriamente. psique. disciplina. Grupo sc. pterópodo etc. pneumoscopio. discernir. incandescente. presunción. redención. a pesar de que na fala existe a tendencia a non pronunciar a primeira consoante: pneuma. 8. piscina. asunción. irredento. Grupo -sc. salmista. pneumoterapia. 8. descender. imprescindible. pseudónimo etc. consérvanse na lingua escrita. suntuosidade. redentor.e ptAparecen en posición inicial en palabras cultas e.15. suscitar. rescisión. psicometría. 8. fluorescente. cetro. psicanálise. psicanalista. discente. segundo a regra xeral. pneumático. perención. adolescente. pseudo-. discípulo. inflorescencia. pneumotórax etc. i simplificouse en c.. psiquiatra. pneumopatía. Grupos pn-. condescendencia. asunto.16. escultura. psicoloxía.. aprontar. perentorio.en palabras de entrada antiga: ciencia (e familia léxica). pseudociencia. escindir. psiquiatría. ciá38 . ascender. rescindir. plebiscito. salmo e salmodiar. psicofísica. exento. prontuario. delicuescente.. ascensor. descendencia.medial Nas palabras cultas consérvase o grupo: adolescencia. inscultura. pterobranquiado. prescindir. ps. psicopatoloxía. escultor. Xa non se escriben con p-: salterio.

escepticismo.cando vai seguido dunha base que comeza por consoante (posclásico. 39 . O mesmo ocorre sempre que ao grupo consonántico sigan a. ct. esciúrido. etc. cismático. Grupo -stEste grupo consonántico é frecuente nas palabras patrimoniais. cisma (e cismar. Un caso especial é a alternancia de formas do prefixo post-/pos-: escríbese post. escribir. escorpión. cirro. bm. mais nunca como aspirado.17.cando vai seguido dunha base que comeza por vogal (postelectoral. escintilar. con maior ou menor grao de relaxación. escenario. dm. mn. [O]: obxecto [oB"SEkto]. Nos grupos cc. bv. e mesmo pode desaparecer. cn. bt.). u ou consoante: escándalo. 8. úsase pos. escultura. postoperatorio).18. bx. etc. dn o primeiro elemento pronúnciase [k] ou [d]. Pero é incorrecta a pronunciación deste elemento como interdental [T]. cd. bc. escisión. O primeiro elemento dos grupos cultos gm e gn pronúnciase como velar sonoro (un g relaxado) ou mesmo como un ene velar [N]. Nas de entrada máis recente o grupo mantense apoiado nun e protético: escena. pn. o. e mesmo pode desaparecer. cd. Algunhas observacións sobre a pronuncia dos grupos cultos A consoante implosiva dos grupos cultos consonánticos. etc. x [ks]. ct. Cando estes grupos consonánticos van precedidos das vogais e ou o. pt. estas realízanse sempre con timbre aberto [E]. escenografía. e non adoita presentar problemas na escrita do galego. pospoñer). bs. escindir. escrúpulo.tica. ps. gm. etc. cirrose. 8. posguerra. escola. escéptico. pronúnciase xeralmente relaxada. cn. do tipo cc.

petulancia. -iencia ou -uencia. efluencia. alternancia. Teñen terminación -encia. inconsciencia. frecuencia. -za. obediencia. eficiencia. repugnancia. constancia. residencia. ignorancia. pois nos tres idiomas se conservan estas terminacións sen alteración na forma. grandilocuencia. etc. ciencia. redundancia. deficiencia. inconveniencia. consecuencia. -cio. inconsecuencia. extravagancia. aparencia. 9. inocencia. -uencia. procedencia. audiencia. vixencia. presidencia. desobediencia. insuficiencia. delincuencia. incidencia. exuberancia. coincide o galego co castelán e co portugués. vixilancia. 40 . -encia. en xeral. conveniencia. SUFIXOS E TERMINACIÓNS No referente a sufixos e terminacións. circunstancia. descendencia. discordancia. reticencia. substancia. anuencia. independencia. incongruencia. virulencia. diverxencia. confluencia. arrogancia. o galego adopta solucións propias. resonancia. A continuación faise referencia aos sufixos e terminacións que poden presentar algún problema.9. impaciencia. afluencia. urxencia. intelixencia. secuencia. que unhas veces son específicas e outras veces coinciden. adolescencia.1. en xeral as de entrada máis recente. proveniencia. conciencia. esixencia. altilocuencia. parcialmente. ascendencia. omnisciencia. distancia. etc. co castelán e con outras linguas románicas. teñen -ancia. Así. os substantivos abundancia. -cia. subconsciencia. entre outros. suficiencia. experiencia. -zo Nas palabras cultas. entre outros. elocuencia. sapiencia. indulxencia. inexperiencia. consciencia. tolerancia. co portugués e. ganancia. referencia. elegancia. paciencia. -ancia. importancia. influencia. infancia. -iencia. fluencia.

inmundicia. postizo. terzar). comercio. divorcio. noticia. voz lexítima galega. sentenza. estanza (‘estrofa’).2. doenza. etc. cansazo. necio. -za: andazo. con significado diferente). negocio. finanza (financeiro).. avaricia. Noutras palabras o galego conserva as formas con solución patrimonial -zo. edificio. amplamente documentada na época medieval. delicia. patricio. audacia.. e algunhas son préstamos que se incorporaron con esta solución (estanza. terzo (terza. que foi recuperada no galego contemporáneo. preguizoso). cobiza (cobizar. habenza. desprezar). avinza. xustiza (axustizar. maleficio. denominación oficial do país e maioritaria na expresión oral e escrita moderna. querenza (benquerenza. cilicio. malicia. prezar.). perseveranza. farmacia. crenza (descrenza). -ción. sacerdocio. contumacia. falacia. inxustiza. malquerenza). prefacio. perspicacia. exercicio. terzá. bulicio. ficticio. socio. -sión Mantéñense os dous sufixos nas palabras cultas: acción. atención. hospicio. acacia. etc. impericia. prezo (desprezo. 9. xuízo (axuizar. presenza. artificio. cartapacio. oficio. Teñen terminación -cio formas coma anuncio. xusticeiro). servizo (servizal). vicio. propicio. aliteración. eficacia.Teñen terminación -cia. entre outros.). silencio. pericia. menosprezo. finanza. graza (desgraza). pertinacia. xentilicio. palacio. pertenza (xunto ao cultismo pertinencia. Galiza é tamén unha forma lexitimamente galega. espazoso). precipicio. consorcio. licenza. novizo. suspicacia. prexuízo). nacenza (renacenza). orificio. A maioría delas son formas xa amplamente documentadas desde antigo na nosa lingua. espazo (espazar. cobizoso etc. admiración. tenza (mantenza). milicia. bendición (ao 41 . desperdicio. diferenza (indiferenza). nuncio. sacrificio. beneficio. preguiza (preguiceiro. Entre estas palabras está Galicia. ictericia.

Os máis deles son cultismos que se remontan á correspondente forma latina. revisión. ocasión. sazón. Só uns poucos verbos da terceira conxugación presentan unha forma nominal con vogal temática i: concluínte. lesión. excursión. polo que presentan como vogal temática e ou ie: maldicente. emigración. división. camiñante. ou expediente. evasión. saliente. Levan -zón palabras patrimoniais como doazón. etc. contribuínte. seguinte. televisión.lado da forma patrimonial beizón). perturbación. nación. composición. oínte ou ouvinte. non presentan un resultado uniforme. sobresaliente. producente. -nte Esta terminación permite formar adxectivos ou substantivos sobre a base dun verbo.(como cultismos) ou -i.. concesión. edición. Os relacionados con verbos da terceira conxugación. saínte. supervivente. crecente. Sobre os verbos durmir e servir os derivados esperados deberían presentar -ie. insurxente. nacente. maledicente.(como 42 . no canto de se formaren sobre o verbo romance. subsecuente. afluente. conveniente. canción. etc. proveniente. contraproducente. lección.3. transixente. expansión. 9. valente. etc. incidente. escribente. disolución. codificación. torzón. reincidente. recipiente. indicación. vivente. Os que o fan sobre verbos da primeira e da segunda conxugacións manteñen inalterada a vogal temática correspondente: cantante. razón. versión. constrinxente. reconstituínte.. confesión. intransixente. interveniente. confluente. admisión. invasión. consecuente. pola contra. relucente. restauración. vacación etc. educación. previsión. crente. traizón. emoción. nutriente. condenación. manipulación. influente. conseguinte. constituínte. etc. lucente.

catequese. cirrose. Non pertencen a este grupo as palabras oasis e chasis. prótese.). gastrite. -ite e -te En correspondencia coas palabras do grupo anterior. metástase. electrólise. frase. antítese. hemoptise.4. farinxite.derivados romances). encefalite. sinopse. estomatite. diérese. todas elas femininas: amigdalite. dose. 9. 9. esexese. e subst. arteriosclerose. prolepse. cardite. colite. bronquite. narcose. metamorfose. neurose. síntese. endocardite. hepatite. sindérese. regulamento. diocese. crise. resentimento.6. catálise. base. hidrólise. diagnose. prótase. diabete. larinxite. fase. apendicite. éxtase. énfase. coñecemento. revestimento. xénese. osmose. simbiose. eclipse. perífrase. esquecemento. hipótese. esta é tamén a adaptación das palabras coas terminacións gregas -itis e -tis. esclerose. apoteose. crase. 9. diátese. hipnose. glote. paráfrase.5. conxuntivite.) e servente (subst. tuberculose. tese. seguimento. sentimento. elipse. fotosíntese. -se As voces cultas con orixe nos nomes gregos en -sis adoptan a terminación -se e son todas do xénero feminino: análise. paréntese. artrite. e por razóns similares. En lugar destas formas rexístranse como patrimoniais dormente (adx. enterite. 43 . -mento Os substantivos formados con este sufixo manteñen en todos os casos a vogal temática do verbo que lles serve de base: acabamento. psicose.

xeneralizábel. xeneralizable. -au Cómpre distinguir na escrita as terminacións -eo e -eu. hábil. nefrite.meninxite. tamén femininas. pleurite. variábel. apetecíbel. peritonite. téñase en conta que. etc. cheo. A secuencia -bil (pl. perdurable. veo. establecemento. receo. indeleble. tendinite. De maneira similar. débese escribir establecer. móbil. necrópole. preferíbel. perdurábel. -OEDUM.7. Nótese que gratis non pertence a este grupo. estable. Consecuentemente. bebíbel. 9. teñen -e palabras como acrópole. restablecer e restablecemento. ou ben estabelecer. se acomoden en -eo. núbil. cute. variable. indisolúbel. epiderme. Así. metrópole. psique e sintaxe. apetecible. freo. estábel. bloqueo etc. realizable. infalible.8. ou amábel. -eu e –ao. feo. a todo -U latino lle 44 . neurite. -bles ou -beis). indelébel. terrible. -ENUM (calquera que sexa o timbre da vogal tónica) e as formadas co sufixo -eo a partir de verbos en -ear: ceo. que se corresponden cunha diferenza fonética real. realizábel. preferible. -biles) aparece en palabras como débil. indisoluble. Esta secuencia tradicional en galego facilita que os cultismos procedentes de palabras rematadas en -EUM. miocardite. bebible. otite. -ble / -bel A solución moderna para as palabras cultas que teñen o sufixo latino -BILIS é -ble ou -bel (pl. estabelecemento.. -ELUM. en xeral. infalíbel. lábil. soluble. 9. amable. pancreatite. praxe. restabelecer e restabelecemento. terríbel. -eo. etc. Rematan en -eo as palabras populares procedentes das latinas rematadas en -AELUM. solúbel. arqueo. esdrúxulas ou graves. paralaxe. etc.

grao. europeo. Tamén nos galicismos cheminea. tea. callao. lamprea. idea. róseo. peirao. avoa. cutáneo. serea. óseo. 9. sandía). violáceo. erróneo. arxéntea. candea. diarrea. ralea. fariseo. áureo. himeneo. apoxeo. 45 . sanguíneo. europea. reo. mediterráneo. cadea. larínxeo. pétreo. linóleo. purpúreo. Tamén os galicismos ou catalanismos fideo e manteo. morea. ateo. xudía). coetáneo. arameo. prea. petróleo. óleo. marmóreo. xudeu (fem. platea. aérea. librea. -oa O galego coñece unha terminación -oa. cea. museo. camafeo. pronao. corifeo. xacobeo. vítreo. térreo. rectilíneo. rea. marea. arbórea. pigmeo. teu. Tamén ten esta terminación a voz leu (pl. 9. xubileu. ciclópeo. melopea. liceo. plebeo. arbóreo. Rematan en -ao: arao. manchea. consanguíneo. meu. polea. peritoneo. pronunciada ["oa] ou ["Oa] segundo a súa procedencia (boa. romeu. vao. Rematan en -eu as seguintes palabras patrimoniais: eu. seu. corpóreo. espontáneo. atea. Rematan en –au: bacallau e pau. fea.corresponde en galego -o. momentáneo. arxénteo. venéreo. hebreo. lei) ‘unidade monetaria de Romanía’. cetáceo. filisteo. hebrea. crustáceo. mausoleo. e as palabras deste grupo non fan excepción: aéreo. nicolao. correa. chapeu. -ea O feminino correspondente ás palabras que acaban en -eo. trofeo. tónico ou átono. contemporáneo. panacea. tao. balea. azotea. vea.9. é -ea: allea. curvilíneo. pardao. de orixe popular ou culta: aldea. sandeu (fem. lagoa. verborrea. avea. terráqueo.10. chea. Esta mesma terminación figura en substantivos femininos. córneo. núcleo. cacao. urea. rea.

-o Hai algunhas palabras que escapan á regra xeral de acomodación de cultismos e manteñen as terminacións latinas -US. soa -e soamente-. campesiño.11. anxina. Así: andoriña. Venus. clandestino. cinefórum. 9. adoptan a terminación -ino/-ina: albino. -iño /-iña e -ino /-ina Nas palabras patrimoniais a terminación latina -INUM/-INAM deu en galego -iño/-iña. humus. destino.12. Mesmo nestes casos debe ser escollida a solución tradicional e absolutamente maioritaria -oa (avoa. filloa. mariña. quórum. pequeniño. 46 . en avoa. Remata tamén en -iño mesquiño e pergamiño. anilina. disciplina. mariño.filloa). -us. felino. ensino. esquina. veciño etc. menciña. etc. estricnina. corpus. En xeral son palabras que aínda se senten como non plenamente incorporadas ao idioma. casiña. referendo e tribo. buguina. casino. feminino. cantina. asasino. aspirina. 9. virus. capuchino. latinos ou non. ímpeto. comiño. -UM: campus. filloa. filló.). coralino. canino. cristalino. carabina. bencina. factótum. doutrina. etc. ómnibus. presídium. Escríbense con -o as voces currículo. bovino. escarlatina. cartolina. prodúcese redución a [O] en zonas da Galicia suroccidental (avó. médium. súmmum. cortina. Os préstamos. desiderátum. álbum. brillantina. campiña. codeína. cocaína. que é tamén a forma xeral do diminutivo. espírito. lagoa se manteñen sempre as dúas vogais en todo o territorio galego. divino. parabéllum. Mentres que no caso de boa. bobina.). estudantina. bizantino. aquilino. etc. memorando. moa. teiroa. -um. contínuum.

orde. margarina. masculino. vaselina. heroína. intestino. -á. vitamina. penicilina. ondina.).13. masc. ditame. adóptanse tamén sen nasal final os cultismos: abdome. rabino. a correspondente forma feminina -ANAM só ten dous resultados: -á/-án (irmá / irmán). piscina. plastilina. Exceptúanse o latinismo lumen (unidade da física do sistema internacional) e o bretonismo dolmen. sonatina. ladino. granadino. réxime. resina. 47 . parafina. latino. interino. -ana Nas palabras populares. viaxe. vespertino. costume. repentino. propina. xelatina. proteína. nume. palatino. lume. xerme. matutino. glicerina. 9. guillotina. ultramarino. vexame. supino. xacobino. muselina.. etc. nitroglicerina. os continuadores dos neutros en -MEN (crime. Masc. mandolina. morfina. -án / fem. xenuíno. nicotina. a terminación latina -ANUM presenta tres solucións distintas no dominio lingüístico galego: -ao/-án/-á (irmao / irmán / irmá). gasolina. oficina. medicina. Deben mesmo escribirse sen -n as palabras glute. De maneira análoga. etc. exame. seme. feluxe). turbina. toxina. ruína. vitrina. liñaxe. En troques.14. pois non hai razón filolóxica ningunha para separalas das anteriores. peregrino. pole.gabardina. 9. exame. -ano / fem.. etc. retina. virxe. lique. chantaxe ‘planta’. homenaxe.) e os galicismos en -axe (chantaxe ‘extorsión’. taurino. -e Rematan en -e as palabras patrimoniais procedentes de étimos latinos en -INEM (home. imaxe. porcino. sibilino. sacarina.

bergantiñá. artesá. arousán. temperán. sa. nugallá. XIX os escritores veñen mostrando unha preferencia polo seguinte esquema. barregá. louzán. comarcá. musulmá. sancristán. aldeá. carnotán. cirurxián. cotiá. cirurxiá. malsá. cortesá. ullá. ermitán. alemá. catalán. curmán. van. insán. gardián. chá. caldelá. redondelá. xa que logo: alazán. capitá. cidadán. comarcán. cortesán. sancristá. Este é un dos sufixos produtivos con que conta o galego para a formación de xentilicios. alemán. ponteareá. verán. vilá. aresá. concidadá. ermitá. alazá. castelá. 48 . louzá. tecelán. muradán. pontecaldelá. salnesá. cotián. castelán. bergantiñán. chan. truán. vilagarcián. anciá. temporán. muxián. rufián. pagán. pagá. fisterrán. arzuá. va. tecelá. san. escribá. compostelá. coimbrá. ourensán. arousá. concidadán. carnotá. arzuán. cidadá. musulmán. artesán. marrá. ullán. curmá. sultá. ribeirá. livián. ribeirán. compostelán. coimbrán. redondelán. aldeán. liviá. ourensá. mariñá. irmá. pero desde o séc.Estas formas pódense atopar na fala con distintas combinacións. vilán. sultán. irmán. caldelán. aínda que este –án non proceda etimoloxicamente dun sufixo –ANU. vilagarciá. muradá. temperá. malsán. bosquimán. ponteareán. salnesán. cristiá. e. ancián. Teremos. bosquimá. marrán. os referidos a entidades de poboación galegas: aresán. capitán. Seguen este modelo afgán. hoxe unanimemente aceptado na lingua escrita: (meu) irmán (miña) irmá (meus) irmáns (miñas) irmás A este esquema incorpóranse tamén outras palabras co masculino acabado en –án. afgá. mariñán. escribán. ferrolá. gran e gra. barregán. insá. gardiá. cristián. muxiá. ferrolán. especialmente. temporá. nugallán. fisterrá. truá. catalá. rufiá. pontecaldelán.

republicano. humano. ultramontano. aínda que doutra orixe. pondaliano. 9. peruano. unha fisterrán. a terminación latina -ANUM . boliviano. Como xa foi indicado (cf. meirao. . cocainómano. Nas palabras cultas incorporadas con posterioridade á época en que deixou de operar a lei da caída do -nintervocálico. gregoriano. -ana): africano. franciscano. arnoiá. diluviano. lusitano. veterano. melidao. caldelá (do Castro Caldelas). valenciano. romano. Pola mesma razón. burelá. profano. orgo. metropolitano. lancarao. meirá. dezao. Así. diáfano. fulano. bímano. cubano. oufano. xermano. semana. mahometano. bibliómano. limiá. hispano. rosaliano. melidá. urbano. ravo (planta). masidao. australiano. caldelao. ébano. luterano. lancará. unha muradán. vexetariano. saba. masidá. mundano. Levan esta terminación -ano (fem. As palabras cultas conservan o sufixo latino sen cambiar. orfo / orfa. cando esta terminación latina era átona. colombiano. soberano. americano.13). tirano. dezá. paisano. provinciano. etc. mariñao. ribeirao. ribeirá (do Ribeiro). decano. isto afecta tamén os vocábulos que teñen esta terminación. anglicano. bacteriano. burelao. arcano. limiao. aínda que a súa orixe non sexa latina. inhumano. meridiano. asturiano. 49 . cleptómano. Relacionadas con estas. transmontano. artesiano. etc. puritano. están as terminacións en -o de Cristovo e soto. courelá. mariñá (da Mariña luguesa). courelao. a evolución en palabras patrimoniais foi diferente e o resultado final en galego é -o/-a: Estevo. ourego. admitirase tamén a forma feminina local –án en casos como unha carnotán. miliciano. italiano.ANAM foi adaptada conforme á norma xeral de acomodación de cultismos.Algúns xentilicios galegos poden conservar a súa forma local –ao / -á: arnoiao. etc.

carroulán. ruán. testalana. barullana. barrigán. burrán. vergallana. palafustrán. paspán. buleirana. farfallana. substantivos e adxectivos. testana. leilana. carroulana.16. larpana. toleirán. Masc. langrana. carcamana. ruana. zalapastrana. 9. loubán. cornelana. zalapastrán. cachán. papán. palafustrana. 9. burricán. barullán. lordana. cachamoulán. paduán. porcallana. parvallán. lerchán. cacholana. paspana. baleigana. guedellán. campioa. canelán. cangallana. chalán. folgazán. charlatana. cagana. -ona Forman o feminino en -oa unha serie de adxectivos e substantivos en que –ón non pode analizarse como sufixo: anfitrión. larpán. pelandrana. folgazana. cabezana. loubana. órgano. toleirana. lacazán. pertegán. zampallán. carallán. pillabán. barrigana. Masc. cachana. barbuzana. pailán. -ón / fem. cacholán. lorana. burricana.15. barbuzán. tangueleirana. brutana. brután. langrán. tangueleirán. lorán. -oa. lacazana. farfallán. campión. cangallán. bretón. pertegana. 50 . galbana. bretoa. vergallán. canelana. cagán. bocalán. guedellana. buleirán. pillabana. orellana. lordán. cornelán. -án / fem. folán. porcallán. mentirana. morfinómano. galbán. chalana. leilán. pailana. cabezán. -ana A terminación –án / -ana aparece nunha serie de nomes. testán. paduana. pelandrán. lerchana. papana. burrana. carneirana. pínfano. parvallana. carneirán. pastrán.melómano. tímpano. carcamán. zampallana. que xeralmente actúan como caracterizadores pexorativos: balandrán. baleigán. folana. bocalana. plátano. testalán. anfitrioa. carallana. mentirán. balandrana. pastrana. charlatán. orellán. cachamoulana. mitómano. tétano.

alude. teutón. casona. -tade O sufixo latino -TATEM resolveuse en –tade en posición posconsonántica (dificultade. décathlon. VIRGINITATEM > virxindade etc. virtude. LEGALITATEM > lealdade. laúde. preguntón. mullerona. cripton. TRINITATEM > trindade. saxón. telson. faltón. preguntona. parede. puridade. etc.ladrón. verdade. VERITATEM > verdade. corion. O anglicismo nylon adáptase ao galego como nailon.17. neon. sede. colon. puberdade. etc. saxoa. –dade estendeuse a bases non sincopadas rematadas en r: liberdade. épsilon. león. leoa. patroa. calamidade. hóspede. párkinson. faltona. abusón. abusona. 9. taxon. Ás veces unha síncope vocálica antiga provocou que –dade poida aparecer en posición posconsonántica (BONITATEM > bondade. 9. saúde. micron. necton. facultade. A partir destas formas. epíploon. patrón. -de A terminación latina vogal + TEM resólvese en galego. isquion. CRUDELITATEM > crueldade. radon. newton. ómicron. novidade. realidade).). potestade. soidade. MORTALITATEM > mortaldade. Rematan en –ón / -ona as palabras en que esta terminación é un sufixo aumentativo ou deverbal pexorativo: homón. vontade) e en –dade en posición posvocálica (enfermidade. en vogal + -de: almude. teutoa. zapatón.18. HEREDITATEM > herdade. rede. ladroa (que tamén ten un feminino ladra). ataúde. Existe ademais un grupo de palabras cultas coa terminación -on átona: canon. acusona. -dade. céspede. acusón. tempestade. tanto en palabras cultas coma populares. maxestade. ípsilon. 51 .

pradaría. O primeiro aparece só nunha relación pechada de palabras populares que sufriron. testamentaría. maioritaria no galego medieval. cestaría. enxeñaría. perfumaría.9. cervexaría. secretaría. tesouraría.18. pedraría. segundo se indicou en 9.. Con esta solución conflúen tamén aqueloutros vocábulos derivados co sufixo –ía sobre bases en –ario: comisaría. era o resultado fonético regular da correspondente latina -ARÍA. peixaría. bondade. refinaría. leprosaría. zapataría.19. onde se vendían ou onde había abundancia delas. tinturaría.. ferraría.. novidade.. -dade / -edade / -idade No galego actual. secretario e testamentario. 9. bruxaría. -aría /-ería Os substantivos formados con este sufixo referíanse orixinariamente a cousas e indicaban o lugar onde se fabricaban. chancelaría. camisaría. Por iso debe dárselle preferencia a esta solución: armaría. chocolataría. solidariedade. libraría. respectivamente. notaría. 52 . gandaría. papelaría. soidade. -edade e –idade. As únicas excepcións a esta regra son necidade e sucidade. variedade.. enfermaría. carnizaría. notario. presentan distribución complementaria e aparecen en palabras introducidas por vía culta e mais en derivados romances: -edade combínase con bases adxectivas en –io (notoriedade. charlatanaría. carpintaría.). lavandaría. etc. A forma –aría. a síncope da vogal precedente (verdade.) e –idade nos casos restantes (capacidade..). artillaría.20. derivados a partir de comisario. as únicas produtivas no galego actual. panadaría. reloxaría. herdade. infantaría. As outras dúas variantes. moblaría. trindade etc. probabilidade. -dade presenta tres alomorfos: -dade..

como batería. galantería. téñase en conta que algúns galicismos modernos.A solución –ería. 53 . fíxose case xeral no galego moderno. En calquera caso. documentada tamén no galego medieval. galería ou mercería presentan unicamente a terminación –ería. polo que se admite así mesmo como normativa.

cadro. cartos ‘diñeiro’. cadrar. cuantificar. cuarto ‘1/4 parte’ ‘dependencia’) e cuater. cuadrilla.(cuadrangular. cuasia e cuasina. cuadrícula. cuadrienio. cuantitativo). nas palabras derivadas cultas. cuadrivio. cuantioso. cadril. catorce. 54 . OUTRAS PARTICULARIDADES 10. cuartear. cuarteleiro.(cuarta. cuadr.10. cal. Aparece ca. o mesmo ocorre en corta feira (ou cuarta feira) ‘mércores’. Alternancia cua-/ca-/co-. a semellanza do francés e en contra do que sucede en portugués e en castelán.1. cuádruplo. corentón e coresma. calquera. cuadriga. catro. Un caso especial de evolución témolo nas formas corenta.(cuaternario). cuart. cuadriplicar. escuadra). cuant. Así. pero demográfica e literariamente é moito máis usada a solución que perdeu o u. cuadrisílabo. calidade. cuadrilátero. gua-. cuadriforme. cual. cando. Aparece cua. cuartilla.en caderna. cuartillo. case. cuarteto. Tamén as palabras cuáquero. casemente. canto. catrocentos. cuadrilleiro. cuadrante. cuadrimestre. cuadrúpede. cantidade. cuadrimotor.(cuantía -ao lado de contía-. que tenderon a conservalo. cuartel. cuarteirón. onde o ditongo ua se reduciu a o. corentena. cuarzo. cuadraxésimo. cadrelo. de aí que a escolla se resolva a favor deste resultado tanto nas palabras patrimoniais coma nas cultas máis popularizadas.(cualificar. cuadraxesimal. cuantificación. En galego hai tamén zonas que manteñen o grupo orixinario. cuadrienal. caderno. cuadratura. en xeral. cualitativo). gua-/ga-/goNas palabras patrimoniais o galego mostrou sempre tendencia a eliminar o elemento labiovelar u dos grupos orixinarios qua-. cadrado.nos cultismos e.

gadaño. agardar. gardarroupa. gardalama.en gadaña. E. gorecer (tamén guarecer). b) ui: luitar. varreduiro etc.2. finalmente. vasoira. luita. froita. b) ui: luitar. loito. c) ou: vasoura. muito. muito. gardián. b) c) ORI + vogal. gornición (tamén guarnición).. o sur de Pontevedra presenta tres resultados. callo ‘presoiro’. garda mariña. guapo. segundo os casos: a) oi: noite. callado. coágulo. gadañeiro. O@CT.aparece en gorir (tamén guarir). garantir. como no grupo cua. 55 . calleiro. U@CT.xa citado: callada. loita. gornecer (tamén guarnecer). na franxa máis oriental do dominio lingüístico galego alternan dúas solucións: a) oi: noite. galdrapo. Por tanto. callar. gardabarreira. Noutras palabras aparece gua-: guante. coagulación. etc. Os derivados e compostos manteñen a evolución da palabra primitiva sobre a que se forman. agoiro. gorida (tamén guarida). existen zonas reducidas en que se dan outros resultados: unha zona do occidente da Coruña presenta sempre ui (nuite. 10. c) coiro. Con todo. moito. gadañar. U*CT. U*LT. garita.. garda civil. garda forestal. etc. etc. Ditongo oi O ditongo resultante das secuencias latinas a) O*CT. b) troita. guata. a solución go. coagulante. galardón. lavadoiro. coagular.). que se reduciu a ca-. Tamén en préstamos como garantía. URI + vogal na maior parte do territorio galego é oi: a) noite.mantense nos cultismos: coagulable. oito. lavaduiro. O grupo coa. gardar. calleira. etc. garda.Hai outras formas que tiñan orixinariamente o grupo coa-. Aparece ga. gardarríos.

touro.5. fouce. lavadoiro.muito —con puntos de u. coitado etc. muto e mutio. delincuencia. troita.. experiencia. afluencia. eficiencia. ciencia. dous). (cousa. conveniencia. agoiro. independentemente das síncopes vocá56 . (cf. elocuente..3. sapiencia. AL + cons. incipiente. 10. moi. etc. UCT. secuestro. E así tamén en coidar. ORI + vogal. Ditongos ou/oi O galego mantén diferenciados os ditongos ou e oi. deficiente. Adóptase como normativa a solución oi en todos os casos por ser maioritaria demográfica e xeograficamente e por ser a máis difundida na tradición literaria moderna: coitelo. eficiente. Disimilación. tesoira. froita. obediencia. varredoiro. inconveniente. deficiencia. anuencia. respectivamente: aliciente. louro. noite. afluente.3). ambiente. coiro. coeficiente. etc. troita. etc. paciencia. souto. a súa posición etimolóxica dentro da palabra. 9. conveniente. etc. outro. vide 10. enxoito. ue As secuencias latinas -IE. vasoira. expediente. omnisciencia. moito. ULT. 10. tesouro. vasoira etc.1 e 9.en palabras cultas mantéñense en galego como ie e ue. secuela. metátese e epéntese de r O r mantén. delincuente. estupefaciente. c) oi: vasoira. couce. cliente. congruente. URI + vogal (oito. conciencia. obediente. 10. elocuencia. moito. loita.e -UE. ouro. suficiente.4. de acordo coas súas diferentes orixes: ou < AU.2). anuente. Ditongos ie. pouco. escutar e escutiar—. en xeral. oi < OCT. coiro. sobresaliente. coita. voitre. loita. congruencia.

tenro (< TENERUM). Encontros vocálicos Na lingua escrita do séc. madrasta. prebe (< PIPER). Fronte a estes casos de perda por disimilación. casos de metáteses xa consumadas: bradar (< BALATRARE). rexistrar.licas: prado (< PRATUM). PROPRIUM. frade. rostro etc. cando pertencen ao mesmo grupo fónico. en xeral houbo unha tendencia á conservación da consoante. correspóndese ademais co étimo *PRAECUNCTARE. preguiza (< PIGRITIAM). disfrazar. rastro. perden na fala a vogal final cando van seguidas doutra palabra que comeza por vogal 57 . venres (< VENERIS). e derivados. rexistro. as palabras que acaban en –e. Esporadicamente algunhas palabras perderon o r interno por disimilación con outro r dentro da mesma palabra (arado. XIX e da primeira metade do sec. cabra (< CAPRAM). burgo (< BRUCHUM). documentado maioritariamente sen o segundo r xa na época medieval). Aínda que non se represente graficamente este fenómeno. especialmente as gramaticais. 10. merla (< MERULAM). xenro (< GENERUM). Hai. e por iso temos hoxe arrastrar. Preguntar é a forma máis documentada na Idade Media e maioritaria no galego moderno. labrar (< LABORARE). Carlos (< CAROLUS). por tanto. deste. no. rodo. e nos casos de elisión optouse ou ben pola amálgama das dúas palabras (do. con todo. a normativa.6. do lat. Debe ser.) ou ben pola grafía plena de cada unha delas (entre as árbores). padrasto. naquel etc. Na ortografía actual non se utiliza o apóstrofo. XX era frecuente o uso do apóstrofo para representar certas elisións vocálicas que se producen ao se encontraren a vogal final dunha palabra e a inicial da seguinte. e mesmo o semicultismo propio.

(vide 6): desde América ["dezDa"mE|ika], dixo que andara moito ["diSokan"da|a"mojto], este amigo [es¡ta"miVo], preguntou se había traballo [preVun"tows¡a"Biatra"Ba¥o], sempre anda con contos ["s¡Em"prandakoN"kontos¡], deixoume alí [dej"Sowma"li].

58

11. FORMACIÓN DO PLURAL
11.1. Palabras rematadas en vogal ou en ditongo As palabras rematadas en vogal, tónica ou átona, ou en ditongo forman o plural engadindo -s: mesa, mesas; custo, custos; irmá, irmás; café, cafés; israelí, israelís; lei, leis; rei, reis; bocoi, bocois, etc. Os estranxeirismos acabados en vogal forman o plural engadindo -s ou ben respectando a forma de plural da lingua de orixe: spray, sprays; hippy, hippys ou hippies. 11.2. Palabras rematadas en -r e -z As rematadas en -r e -z engaden o morfema -es sobre o singular: mar, mares; calor, calores; luz, luces. Os estranxeirismos adecúanse á regra xeral (palier, palieres; somier, somieres; húsar, húsares; dólar, dólares...), a non ser algúns casos de palabras pouco integradas, que poden formar o plural engadindo -s: póster, pósteres ou pósters; gángster, gángsteres ou gángsters; júnior, júniores ou júniors. 11.3. Palabras rematadas en -s e -x [ks] As agudas acabadas en -s forman o plural engadindo -es: deus, deuses; compás, compases, a non ser as que rematan en grupo consonántico (incluíndo entre estas as acabadas en -x [ks]): luns, fax, lux, unisex, que permanecen invariables. As graves e esdrúxulas acabadas en -s ou -x [ks] son invariables e presentan, xa que logo, a mesma forma no
59

singular e no plural: choromicas, lapis, martes, oasis, xoves, mércores, bíceps, tórax, clímax, télex, etc. 11.4. Palabras rematadas en -n As rematadas en -n engaden -s: can, cans; lambón, lambóns; lacazán, lacazáns; dolmen, dolmens; mitin, mitins; xilin, xilins; etc. 11.5. Palabras rematadas en -l Os monosílabos rematados en -l engaden o morfema -es: cal, cales; el, eles; fel, feles; fol, foles; gol, goles; mal, males; mel, meles; mil, miles; mol, moles; pel, peles; ril, riles; rol, roles; sal, sales; sol, soles; tal, tales; til, tiles; val, vales; vil, viles; xel, xeles. Nas palabras agudas de máis dunha sílaba, o -l do singular substitúese polo morfema -is: animal, animais; aval, avais; papel, papeis; fiel, fieis; cruel, crueis; truel, trueis; civil, civís; español, españois; control, controis; azul, azuis. Téñase en conta que nos acabados en -il a secuencia antiga -íis se resolve en -ís (cadrís, non *cadríis). As palabras compostas en que o segundo elemento é algún dos monosílabos citados máis arriba fan o plural en -les (ollomoles, chuchameles, papasoles, mirasoles, Miravales...). O plural de aquel é aqueles, pola mesma razón indicada para el, eles. A pesar da súa aparencia, caracol e aerosol non son compostos de col e sol. Os seus plurais son, xa que logo, regulares: caracois e aerosois. As palabras graves rematadas en -l forman o plural engadindo o morfema -es: áxil, áxiles; difícil, difíciles; útil, útiles; túnel, túneles; cónsul, cónsules; etc. Exceptúase desta
60

anoraks. sketchs. jeep. snobs. sprints.2. búmerangs. complot. boicot. robots. complots. 61 . sprint. icebergs.3. 11. talmud. crómlechs. trust. tándem. hándicap. snob. sándwichs. talmuds. sándwich. tándems. e forman o plural engadindo -s: club. hándicaps. clac. leitmotiv. rings. tótems. Palabras rematadas noutras consoantes As voces acabadas en consoantes distintas das vistas en 11.5 son as máis delas estranxeirismos ou cultismos. frac. crómlech. clubs. tics. búmerang. jeeps. coñac. réquiems. sláloms. mamuts. coñacs. iceberg. rounds. pub. clips. robot. test. round. anorak. fagots. fracs. ring. tótem.4 e 11. fagot. álbums.6. 11. rosbif. boicots. mamut. trusts. slálom. leitmotivs. smóking. tests. sticks. clacs. réquiem. que fai o plural en -beis (vide 9. tic. rosbifs. álbum. lord. stick.regra a terminación -bel. 11.7). clip. pubs. lords. sketch. smókings.

temperán / temperá. malandrín / malandrina. conforme ao dito en 9. pero un viño ruín / unha terra ruín.15: folgazán / folgazana. mentirán / mentirana. vacúa. Nomes rematados en -n Os substantivos e adxectivos que acaban en -án (< ANUM) forman o feminino en -á. vacún forman o feminino patrimonial cabrúa. cervúa. benxamín / benxamina.14: ancián / anciá. coa excepción de ruín.16. O único nome en -én susceptible de moción xenérica é invariable: un refén americano / unha refén americana. presidente / presidenta). cru / crúa) ou substitúe a vogal final da forma do masculino se remata en vogal átona (sobriño / sobriña. cervún. véxase 9. común é invariable. os caracterizadores despectivos rematados en -án fórmano en -ana. FORMACIÓN DO FEMININO O feminino dos substantivos e adxectivos fórmase comunmente coa terminación -a. hai algúns casos especiais. Os acabados en -ín forman o feminino en -ina. 12. en troques. rapaz / rapaza.12. que é invariable: bailarín / bailarina. euscaldún engade –a: euscalduna. segundo o establecido en 9. galopín / galopina. que se une directamente á forma do masculino se esta acaba en consoante ou vogal tónica (deus / deusa. avó / avoa. Para o feminino dos rematados en -ón (león / leoa. danzarín / danzarina. mais lambón / lambona). 62 . Con todo.1. Os rematados en -ún difiren no seu comportamento: os adxectivos cabrún.

o ollo mao / unha má ocasión. romanés / romanesa. soa e má: o peixe cru / a carne crúa. actor / actriz. poeta / poetisa. Presentan características morfolóxicas especiais grou / grúa. emperador / emperatriz. Con todo.12. portugués / portuguesa. nu. cru e recrú. sobre a mesma base léxica: heroe / heroína. crúa e recrúa. montés / montesa e palmés / palmesa. 63 . só e mao ‘ruín’ forman os femininos núa. en troques. profeta / profetisa. Nomes rematados en vogal ou ditongo tónicos Os substantivos rematados en vogal tónica tenden a engadir -a. galo / galiña. algúns. algúns substantivos son invariables: unha chimpancé adulta. etc. 12. abade / abadesa.3.4. tsar / tsarina. un só día / unha casa soa. Formacións especiais Algunhas palabras de xénero feminino presentan terminacións especiais. noruegués / norueguesa. O mesmo ocorre con outros adxectivos. son invariables: estilo cortés / mirada cortés. canchés / canchesa. entre os adxectivos. rei / raíña. en tanto que os adxectivos tenden a ser invariables: un avó somalí / unha avoa somalí. 12. camoés / camoesa. chinés / chinesa. príncipe / princesa. barón / baronesa.2. Nomes rematados en -és Os xentilicios que acaban en -és presentan un feminino en -esa: cambadés / cambadesa. coma burgués / burguesa. xudeu / xudía e sandeu / sandía. sacerdote / sacerdotisa.

estable ou estábel. respectivamente. que corresponden. Este sufixo. mísero. grandísimo. pulquérrimo. paupérrimo. estabilísimo. misérrimo. libérrimo. peor. malo ou mao. sentido normalmente como propio dun rexistro elevado. nobilísimo. fidelísimo. COMPARATIVOS E SUPERLATIVOS Ao lado das formas analíticas. 64 . úsanse tamén para bo. nobre. Nos adxectivos rematados en -ble ou –bel este superlativo ten sempre a terminación -bilísimo: amable ou amábel.13. ás veces engádese á raíz culta da palabra e non á patrimonial: antigo. En rexistros elevados aparecen os superlativos co sufixo -érrimo. grande e pequeno os comparativos sintéticos mellor. fiel. antiquísimo. maior ou meirande e menor. aos adxectivos célebre. Para a formación de superlativos absolutos úsase o sufixo -ísimo: altísimo. como son celebérrimo. pobre e pulcro. libre. amabilísimo.

da conxunción copulativa (e) mais: ámbalas dúas. las. O ARTIGO 14. Formas O artigo determinado presenta en galego as seguintes formas: MASCULINO SINGULAR PLURAL FEMININO o os a as Existe tamén unha variante alomórfica lo. ti e-lo demo. vos e lles: vou colle-las laranxas. estalle tralos montes de acolá. b) Despois dos pronomes tónicos nós e vós cando van seguidos dunha precisión numérica: nó-los dous.1. da preposición tras. la. fomos eu e mailo fillo do señor Miguel. cos seus femininos. O artigo determinado 14. fixérono entrámbolos dous. vó-los sete. Ademais de nos casos mencionados. tomóuno-lo pelo. entrambos e todos. la. los las nos seguintes contextos: a) Despois de infinitivo. das formas verbais conxugadas que rematen en -r ou -s e dos pronomes enclíticos nos. quitóulle-las ganas de rir. c) Despois de ambos. dóuvo-la boneca. que é de uso obrigatorio tras da preposición por (vai polo carreiro) e do adverbio u (ant. *ub) (u-lo libro?). collémo-lo saco. tódolos días e tódalas noites.1. perdíche-los cartos. 65 .1. los. pódense representar na escrita as variantes lo.14. xa sábe-lo que pasou.

sexa cal for a súa representación. é [O]. Mais non se realizan cando a preposición non rexe o substantivo determinado polo artigo: antes de os galos cantaren. A CON DE EN O A OS AS ao / ó co do no á coa da na aos / ós cos dos nos ás coas das nas O encontro da preposición a co artigo masculino o(s) resólvese graficamente como ao(s) ou ó(s). Contraccións 14. de e en contraen co artigo: ART. estou na Pobra do Caramiñal. con. a única pronunciación recomendable é a que reproduce a segunda forma nos contextos sinalados: vender a casa [ben1"dela"kas¡a].1. Aínda que non se represente graficamente.1. Estas contraccións realízanse tamén cando o artigo dos topónimos vai precedido dunha destas preposicións: veño da Coruña. vou ao Carballiño. que é a única que se rexistra en practicamente todo o dominio lingüístico galego.2. A pronuncia correcta. PREP.2.A asimilación indicada en a) e b) pode non darse se despois da palabra rematada en -r ou en -s hai unha pausa. 66 . 14.1. Contraccións coas preposicións As preposicións a.

deilles aos meus nenos máis que aos de Felisa.2. caeulle máis auga á nosa ca á deles. Cando a conxunción vai seguida da preposición a nunca se representa a contracción na lingua escrita.2. aínda que a pronuncia xeral é [kO]. non ás de que. Cómpre sinalar que se está facendo referencia só ás contraccións da conxunción comparativa ca. tampouco se representa a contracción cando a preposición vai contraída co artigo: quérolle ao meu fillo máis ca ao de ninguén. Consecuentemente. cá(s) (é máis ruín ca o / có demo. Encontro do artigo coa conxunción comparativa ca O encontro da conxunción comparativa ca co artigo determinado represéntase ca o(s). nin cando ten valor comparativo nin con calquera outro: sábeme mellor a laranxa que o limón.2. díxome que o teu é peor. aínda que de feito se realice na fala: quéreme máis a min ca a ti. Betanzos é máis pequeno ca a / cá Coruña). que non se representan nunca na lingua escrita. O artigo indeterminado 14. ca a(s) ou có(s). Formas O artigo indeterminado presenta as seguintes formas: MASCULINO SINGULAR PLURAL FEMININO un uns unha unhas 67 . [kaÜ].1.14.2.1. é máis novo do que o meu 14.

PREP. de e en co numeral e indefinido un. de e en contraen co artigo indeterminado: ART.1.3 e 16. Para a resolución dos encontros das preposicións con.14.4. Contraccións As preposicións con. CON DE EN UN UNHA UNS UNHAS cun dun nun cunha dunha nunha cuns duns nuns cunhas dunhas nunhas Se a preposición non forma parte da mesma frase ca o artigo. salvaríalle a vida (= de estar alí un médico. salvaríalle a vida). véxase 15.2. non se realiza a contracción: de un médico estar alí.2. 68 .

PLURAL 1ª 2ª 3ª 1ª 2ª 3ª eu min ti el. REFL. que esixen verbo en terceira persoa de singular ou plural. -as eles.1.1. segundo se indica no cadro seguinte: PRON. EN DE EL ELA ELES ELAS nel del nela dela neles deles nelas delas 69 . LIGADAS NON REFL. elas si comigo contigo —— consigo connosco convosco —— consigo As formas de cortesía son vostede e vostedes. Serie tónica FORMAS OBLICUAS NÚMERO PERSOA SUXEITO LIBRES NON REFL. PRONOMES 15. REFL. -as vós / vosoutros. PREP.15. As preposicións en e de contraen co pronome persoal de terceira persoa. SING. respectivamente. Persoais O paradigma dos pronomes persoais establécese como segue: 15. ela si nós / nosoutros.1.

fano. lo e no (cos correspondentes femininos e plurais) son variantes combinatorias.feriuno. en fin. lo. no úsase tras as formas verbais que acaban en ditongo (fai . no a. o.cóllelo) e tras o adverbio u (antes *ub: ulo?). comeu . MASC. nos as. 15.mal o vexo etc. mal vexo . lle PL. Serie átona NÚM. ACUS REFLEX. fan . colles .Estas contraccións non teñen lugar cando a preposición non rexe directamente o pronome: De eles chegaren en tempo.faino.deina. los. la. deixou .2.non o vexo. FEM. 1ª 2ª 3ª 1ª 2ª 3ª che MASC.deixouna). imos xuntos. NON REFLEXIVO PERSOA E XÉNERO DAT. feriu . na nos vos os. nas se se As formas o. A concorrencia dos pronomes en dativo co acusativo de terceira persoa resólvese como segue: 70 .collino. dei .cólloo. FEM. de maneira que cada unha delas aparece nuns contextos fonéticos específicos en que non poden aparecer as outras: lo úsase cando o pronome é enclítico dunha forma verbal (excluído o participio) ou pronominal rematada en -s ou -r (coller collelo.comeuna.1. non vexo . úsase en todos os outros casos (collo . collín . lles me te o. las.). SING.

voso. 71 . PLURAL MASC. 1ª SING. noso. FEM.2. sen variación de xénero e número: temos tres casas de noso (‘da nosa propiedade’). 2ª 3ª As formas do masculino singular meu. Posesivos O paradigma dos pronomes posesivos presenta en galego moderno unha única serie: PERSOA SINGULAR MASC. é boa de seu (‘en por si’). pódense usar precedidas de de. seu. teu. meu teu seu noso voso seu miña túa súa nosa vosa súa meus teus seus nosos vosos seus miñas túas súas nosas vosas súas 2ª 3ª 1ª PL.ACUS. seu. ME CHE LLE NOS VOS LLES O/LO A/LA OS/LOS AS/LAS mo cho llo nolo volo llelo ma cha lla nola vola llela mos chos llos nolos volos llelos mas chas llas nolas volas llelas 15. DAT. FEM.

foron miña nai e mais ela. PL. dando lugar en cada caso á formación dunha nova palabra. I NÚM.2. ocasionalmente a tío e aínda a outros substantivos de tratamento (amo. padre.1. 15. Demostrativos 15. cadanseus. SING.3. que non presentan variación de forma en relación coa categoría de persoa: cadanseu. señor). compraron (a) cadanseus zapatos. SING.3. e colleron (a) cadansúa peza de pan. cadansúa.3. mi. Combinación co indefinido outro O demostrativo combínase co indefinido outro. que acompaña a madre. Paradigma dos pronomes demostrativos O paradigma dos pronomes demostrativos establécese como segue: PROX. SING. NEUTRO este estes ese eses aquela aqueles esta estas esa esas quela aquelas isto — iso — aquilo — 15. Hai ademais unhas formas de posesivo ligadas a un distributivo. FEM. II PL.Existe tamén un posesivo de respecto. MASC. cadansúas: déronnos (a) cadanseu libro. xa que só o segundo elemento admite morfemas de xénero e número: 72 . III PL.

Formas dos cuantificadores algún. daqueloutros. que son as únicas posibles para o neutro: estes outros. o pronome demostrativo contrae coas preposicións en e de: deste. 15. nesoutra. existen tamén as formas plenas. daquilo. MASC. III PL. algunha. ningunhas 73 . Aínda que estas son as formas habituais para o masculino e o feminino. destoutra. Estas contraccións non teñen lugar cando a preposición non rexe o substantivo modificado polo demostrativo: de estas razóns seren admitidas. algúns. neste.3. algunhas alguén algo ningún. aquilo outro.3. ningúns. 15. I NÚM. naquela. SING. FEM. Cuantificadores e identificadores 15.PROX. PL. SING. etc.4. ningunha. SING. estoutro estoutros esoutro esoutros aqueloutro aqueloutros estoutra estoutras esoutra esoutras aqueloutra aqueloutras II PL. Contraccións coas preposicións en e de O mesmo ca o pronome persoal tónico de terceira persoa.4.1.

. abondas moito. tales mesmo. tantos. moita.. doutro.4. dalgún. contraen coas preposicións en e de: nalgún. todas cada.. mesmas propio..ninguén nada ren ou res un.. determinados. a máis. entrambos. determinadas 15. as máis certo. propios. abonda.. uns. as demais o máis. tanta.2. mesma. poucos. 74 . noutro. Con alguén e algo non se marca contracción na escrita. nalgunha. moitos. todos. certa. varias pouco. cos seus femininos e plurais. unhas varios. noutra. dalgunha.4. abondos. entrambas 15. outras calquera. Formas dos identificadores outro. demasiados.. ambas. tantas todo. Contraccións Algún e outro. certas determinado.. demasiadas máis menos tanto. propias o demais. poucas bastante.. os máis. outros. a demais. os demais. pouca. demasiada. mesmos. certos. doutra. cadaquén ambos. outra.. moitas ben demasiado.. bastantes abondo.3. propia. quenquera tal. unha. toda. determinada.

casou cun de Sarria. cantos.1. cal (pl.2): falounos duns problemas que non demos entendido. a resposta hai que buscala nun mesmo. canto (canta. cando actúa como adxectivo. Cando se usa como pronominal xeralmente represéntase a contracción coas preposicións de e en.2.2. non se representa na escrita a contracción coa preposición con: tanto se comprometía con un coma con outro. Existe ademais un relativo posesivo cuxo. interrogativos e exclamativos Para o relativo e interrogativo ou exclamativo o galego ten catro formas: dúas sen variación de xénero e número. e 14. nun(s). cada domingo ía ao teatro con unha. Relativos. cuxas). nunca o viamos coa mesma rapaza.Se o cuantificador ou o identificador está iniciado por un(s). cuxos. o demais. dunha(s). o máis). 75 . cales). O indefinido un(s).2. que e quen. unha(s). cantas). as contraccións son as indicadas para os artigos (vide 14. dando lugar ás formas dun(s). 15. unha(s) ou por o(s). que presenta flexión de xénero e número (cuxa.5. por contra. un pouco. e outra que pode ter morfemas de xénero e número. presenta as mesmas contraccións ca o artigo indeterminado (vide 14.2. a(s) (uns cantos.). nunha(s): están sempre a falar mal dun. outra que admite morfema de plural.

noventa van seguidos da conxunción e. trinta trinta e un. trinta. aínda que expresan número. etc. centena. oitenta e catro [oj"tEntE"katro]. quiñentos/ -as seiscentos / seiscentas setecentos / setecentas oitocentos / oitocentas novecentos / novecentas mil Cando os numerais vinte. trinta e dúas ["trintE"Duas]. contraen na pronunciación a súa vogal final coa conxunción e nunha realización [E]: vinte e sete ["bintE"sEte].. NUMERAIS 16. cento unha. etc. millón. decena. douscentos / duascentas trescentos / trescentas catrocentos / catrocentas cincocentos / cincocentas. funcionan como substantivos.. igual que ducia. trillón. corenta. trinta e unha. corenta cincuenta sesenta setenta oitenta noventa cen cento un. 76 .. billón.1. Cento. Cardinais cero un/unha dous/dúas tres catro cinco seis sete oito nove dez once doce trece catorce quince dezaseis dezasete dezaoito dezanove vinte vinte e un / vinte e unha vinte e dous / vinte e dúas. etc.16.

Os numerais un, unha, cando son adxectivos, contraen con de, en e con, da mesma maneira ca os artigos indeterminados (vide 14.2.2). Pola contra, cando son pronominais, normalmente contraen coas preposicións en e de, pero non coa preposición con, da mesma maneira ca o indefinido un(s), unha(s): equivocouse nunha ou en dúas respostas; con unha xa me abonda. 16.2. Ordinais primeiro segundo terceiro cuarto quinto sexto sétimo oitavo noveno décimo undécimo / décimo primeiro duodécimo / décimo segundo décimo terceiro décimo cuarto décimo quinto décimo sexto décimo sétimo décimo oitavo décimo noveno vixésimo vixésimo primeiro vixésimo segundo, etc. trixésimo cuadraxésimo quincuaxésimo sesaxésimo septuaxésimo octoxésimo nonaxésimo centésimo milésimo millonésimo

Todas estas formas admiten morfemas de xénero e número, que nas formas compostas só se unen ao último elemento (décimo primeira).

77

16.3. Multiplicativos dobre; duplo, dupla triplo, tripla cuádruplo, cuádrupla quíntuplo, quíntupla séxtuplo, séxtupla séptuplo, séptupla óctuplo, óctupla nónuplo, nónupla décuplo, décupla céntuplo, céntupla

Os restantes fórmanse mediante o cardinal correspondente seguido da palabra veces. 16.4. Partitivos medio, -a terzo, -a cuarto, -a quinto, -a sexto, -a sétimo, -a oitavo, -a noveno, -a décimo, -a onceavo, -a doceavo, -a centésimo, -a milésimo, -a millonésimo, -a

Nótese que a partir de 1/11 (e exceptuados 1/100, 1/1000, 1/1.000.000) o partitivo faise engadindo ao cardinal o sufixo -avo: (1/16) un dezaseisavo, (2/29) dous vinte e noveavos, (7/345) sete trescentos corenta e cincoavos.

78

17. VERBO
17.1. Paradigmas regulares I Conxugación
ANDAR

II Conxugación
VARRER INDICATIVO

III Conxugación
PARTIR

PRESENTE

ando andas anda andamos andades andan
COPRETÉRITO

varro varres varre varremos varredes varren varría varrías varría varriamos varriades varrían varrín varriches varreu varremos varrestes varreron varrera varreras varrera varreramos varrerades varreran

parto partes parte partimos partides parten partía partías partía partiamos partiades partían partín partiches partiu partimos partistes partiron partira partiras partira partiramos partirades partiran
79

andaba andabas andaba andabamos andabades andaban
PRETÉRITO

andei andaches andou andamos andastes andaron
ANTEPRETÉRITO

andara andaras andara andaramos andarades andaran

FUTURO andarei andarás andará andaremos andaredes andarán POSPRETÉRITO varrerei varrerás varrerá varreremos varreredes varrerán varrería varrerías varrería varreriamos varreriades varrerían SUBXUNTIVO partirei partirás partirá partiremos partiredes partirán partiría partirías partiría partiriamos partiriades partirían andaría andarías andaría andariamos andariades andarían PRESENTE ande andes ande andemos andedes anden PRETÉRITO varra varras varra varramos varrades varran varrese varreses varrese varrésemos varrésedes varresen varrer varreres varrer varrermos varrerdes varreren parta partas parta partamos partades partan partise partises partise partísemos partísedes partisen partir partires partir partirmos partirdes partiren andase andases andase andásemos andásedes andasen FUTURO andar andares andar andarmos andardes andaren 80 .

i respectivamente: (sacar) saco.IMPERATIVO anda andade varre varrede INFINITIVO CONXUGADO parte partide andar andares andar andarmos andardes andaren varrer varreres varrer varrermos varrerdes varreren FORMAS NOMINAIS partir partires partir partirmos partirdes partiren INFINITIVO andar XERUNDIO varrer varrendo varrido partir partindo partido andando PARTICIPIO andado 17. g/gu e z/c alternan na representación gráfica da raíz do verbo segundo que a vogal que siga sexa a. o ou e. erga / ergue. (erguer) ergo. delinquía. Observacións 17. (segar) sego.3: c/qu. sacas / saque. segas / segue.2 e 1. (delinquir) delinco. 81 . erguía.1.2. Alteracións gráficas Hai algunhas alteracións gráficas reguladas polas leis de distribución de grafemas expostas en 1.2. delinca / delinque.

5). 17. nos. Asimilacións A primeira persoa de plural perde o -s cando leva enclítico o pronome nos: vémonos. las. elimínanse. Cando unha forma verbal rematada en -s ou en -r vai seguida polos pronomes lo.3. Cando a forma verbal remata en -n. na.2.2. 17. los. cocía.(cazar) cazo. Verbos en -cer e -cir Os verbos en -cer (menos facer e derivados) e en -cir (menos dicir e derivados) son completamente regulares (a menos que teñan algunha das alternancias vocálicas de que se falará máis adiante en 17. Por exemplo: 82 . estas variantes convertéronse en no. coza / coce. nas. o -s e o -r: cantar lo > cantalo.2. (cocer) cozo. por asimilación total. cazas / cace. la. cantas la > cántala. e a secuencia nn simplificouse: comeron las > coméronnas > coméronas.2.

CONX. obedecido 83 . obedecer XER.INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO obedezo obedeces obedece obedecemos obedecedes obedecen PRETÉRITO obedecía obedecías obedecía obedeciamos obedeciades obedecían ANTEPRETÉRITO obedeza obedezas obedeza obedezamos obedezades obedezan PRETÉRITO obedece obedecede INF. obedecendo PART. NOMINAIS obedecerei obedecerás obedecerá obedeceremos obedeceredes obedecerán obedecería obedecerías obedecería obedeceriamos obedeceriades obedecerían obedecer obedeceres obedecer obedecermos obedecerdes obedeceren INF. obedecín obedeciches obedeceu obedecemos obedecestes obedeceron FUTURO obedecera obedeceras obedecera obedeceramos obedecerades obedeceran POSPRETÉRITO obedecese obedeceses obedecese obedecésemos obedecésedes obedecesen FUTURO obedecer obedeceres obedecer obedecermos obedecerdes obedeceren F.

NOMINAIS traducirei traducirás traducirá traduciremos traduciredes traducirán traduciría traducirías traduciría traduciriamos traduciriades traducirían traducir traducires traducir traducirmos traducirdes traduciren INF.TRADUCIR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO traduzo traduces traduce traducimos traducides traducen PRETÉRITO traducía traducías traducía traduciamos traduciades traducían ANTEPRETÉRITO traduza traduzas traduza traduzamos traduzades traduzan PRETÉRITO traduce traducide INF. CONX. traducín traduciches traduciu traducimos traducistes traduciron FUTURO traducira traduciras traducira traduciramos traducirades traduciran POSPRETÉRITO traducise traducises traducise traducísemos traducísedes traducisen FUTURO traducir traducires traducir traducirmos traducirdes traduciren F. traducir XER. traducindo PART. traducido 84 .

2. -oar Son completamente regulares: NOMEAR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO nomeo nomeas nomea nomeamos nomeades nomean PRETÉRITO nomeaba nomeabas nomeaba nomeabamos nomeabades nomeaban ANTEPRETÉRITO nomee nomees nomee nomeemos nomeedes nomeen PRETÉRITO nomea nomeade INF.17. nomear XER. nomeei nomeaches nomeou nomeamos nomeastes nomearon FUTURO nomeara nomearas nomeara nomearamos nomearades nomearan POSPRETÉRITO nomease nomeases nomease nomeásemos nomeásedes nomeasen FUTURO nomear nomeares nomear nomearmos nomeardes nomearen F.2. NOMINAIS nomearei nomearás nomeará nomearemos nomearedes nomearán nomearía nomearías nomearía nomeariamos nomeariades nomearían nomear nomeares nomear nomearmos nomeardes nomearen INF. nomeado 85 . Verbos acabados en -ear.1. CONX. nomeando PART. Verbos con radical acabado en vogal 17.4.4.

cambie. acentúa. Verbos acabados en -iar. amontoando PART. -uar.AMONTOAR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO amontoo amontoas amontoa amontoamos amontoades amontoan PRETÉRITO amontoaba amontoabas amontoaba amontoabamos amontoabades amontoaban ANTEPRETÉRITO amontoe amontoes amontoe amontoemos amontoedes amontoen PRETÉRITO amontoa amontoade INF. io. cómpre distinguir: a) aqueles en que ia. aínda que regulares sempre. e mesmo a-fi-ar. cambia. afíe. acentúe). amontoei amontoaches amontoou amontoamos amontoastes amontoaron FUTURO amontoara amontoaras amontoara amontoaramos amontoarades amontoaran POSPRETÉRITO amontoase amontoases amontoase amontoásemos amontoásedes amontoasen FUTURO amontoar amontoares amontoar amontoarmos amontoardes amontoaren F. 86 .2. ue son sempre ditongo (cambio.2. ie ou ua. afía. NOMINAIS amontoarei amontoarás amontoará amontoaremos amontoaredes amontoarán amontoaría amontoarías amontoaría amontoariamos amontoariades amontoarían amontoar amontoares amontoar amontoarmos amontoardes amontoaren INF. amontoar XER. mingüe). amontoado 17. mingua.4. CONX. ou acentúo. minguo. uo. -uar Entre os acabados en -iar. e b) os que teñen aquelas secuencias conservadas como hiato (afío.

etc. Conxúganse tamén conforme este modelo ansiar e paliar. cam-bia-ba. fiar. asubiar. -ía: adiar. etc. chiar. guiar. asubío. correspóndense case sempre cos substantivos en -ío. oficiar. IMPERATIVO b) AFIAR PRES. vicio. os substantivos correspondentes: cambio. IND. miar. PRES. guía. xunto con outros membros das mesmas familias léxicas (desafiar. vixía. a-fi-a-ba. etc. pero foneticamente as secuencias -ia-. son. os substantivos día. SUBX. a-fi-ar).). IMPERATIVO cambio cambias cambia cambiamos cambiades cambian cambie cambies cambie cambiemos cambiade cambiedes cambien cambia afío afías afía afiamos afiades afíana fíe afíes afíe afiemos afiedes afíen afía afiade No resto do paradigma non hai diferenza acentual. avío. -ia: cambiar. oficio.) (cf. espía. Os do tipo a) constitúen o grupo maioritario. -ie. (cf. a-fi-a-rei. os que se corresponden con substantivos en -io. SUBX. porfiar. cam-bie-des. nomeadamente. liar. Os do tipo b) son menos abundantes. frío. agonía. espiar. cam-bia-rei.) e como hiatos nos do segundo tipo (a-fi-a-mos. confiar. 87 . IND. PRES. cam-bia-des.pronúncianse como ditongo nos verbos do primeiro tipo cam-bia-mos. etc. aviar. desconfiar. chío. agoniar. cam-biar etc.). fío. viciar. arrefriar.a) CAMBIAR PRES. variar. vixiar.

IMPERATIVO moio moes moe moemos moedes moen moía moías moía moïamos moïades moían moín moíches moeu moemos moestes moeron SAÍR moia moias moia moiamos moiades moian moe moede PRES. IND. COPRETÉR. COPRETÉR. choer. PRETÉRITO PRES.. saír (sobresaír). IMPERATIVO caio caes cae caemos caedes caen caía caías caía caïamos caïades caían caín caíches caeu caemos caestes caeron MOER caia caias caia caiamos caiades caian cae caede PRES. etc.3. os derivados de traer (atraer. recaer). cando esta empeza por o ou por a. SUBX.17. SUBX. distraer. -oír Caer (decaer.).sen valor morfolóxico entre a raíz e a desinencia. moer (remoer). roer (corroer). IND. oír (desoír. CAER PRES. PRETÉRITO PRES. PRETÉRITO PRES. COPRETÉR. pero intercalan un -i.4. IND. -oer. -aír. Verbos acabados en -aer.2. son regulares. doer (condoer). SUBX. proer.. entreoír). IMPERATIVO saio saes sae saímos saídes saen saía saías saía saïamos saïades saían saín saíches saíu saímos saístes saíron saia saias saia saiamos saiades saian sae saíde 88 ..

contribuír. Estes 89 . argüír. SUBX. IMPERATIVO inclúo inclúes inclúe incluímos incluídes inclúen incluía incluías incluía incluïamos incluïades incluían inclúa inclúas inclúa incluamos incluades inclúan inclúe incluíde 17. -stituír (destituír... IND. recluír.4. pero non os seus derivados. -struír (construír. IND. imbuír.. Son regulares: INCLUÍR PRES.. Verbos en -uír Verbos en -uír: -tribuír (atribuír.. PRES. PRETÉRITO PRES. estatuír. restituír.). ten outras irregularidades que se verán en 17. cómpre ter en conta algúns encontros vocálicos que na fala e na escrita (xa desde a época medieval) se resolven en contracción.). COPRETÉR. como crer.. 17. -cluír (concluír.2. Verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir) Os verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir).2. destruír. son parcialmente irregulares. ler. fluír e derivados. sorrir. IMPERATIVO oio oes oe oímos oídes oen oía oías oía oïamos oïades oían oín oíches oíu oímos oístes oíron oia oias oia oiamos oiades oian oe oíde Traer.3.25. sobreser e rir. SUBX..). descrer. trasler. De todas as maneiras.4.4. COPRETÉR.. diluír.5.OÍR PRES.). reler.

-iï.> -i. LER INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO leo les le lemos ledes len PRETÉRITO lía lías lía liamos liades lían ANTEPRETÉRITO lea leas lea leamos leades lean PRETÉRITO le lede INF.: leer > ler). -eí.> -i. NOMINAIS lerei lerás lerá leremos leredes lerán lería lerías lería leriamos leriades lerían ler leres ler lermos lerdes leren INF. vide 17.> é (ex.3. CONX.> -í.> -í. ler XER. lido Para ver e derivados. .(riíches > riches). 90 .(riïamos > riamos).27.lin liches leu lemos lestes leron FUTURO lera leras lera leramos lerades leran POSPRETÉRITO lese leses lese lésemos lésedes lesen FUTURO ler leres ler lermos lerdes leren F.(leía > lía).(lees > les). -eï.> -é. -ée. -íe. que en parte da súa conxugación habería que incluír nesta epígrafe. lendo PART.encontros son os seguintes: -eé.(leïamos > liamos).(ríes > ris). -ií.> -í.

1. ["O]/["o].2.5. ["O] na 2ª e 3ª persoas de singular e na 3ª de plural do presente de indicativo. rin riches riu rimos ristes riron FUTURO rira riras rira riramos rirades riran POSPRETÉRITO rise rises rise rísemos rísedes risen FUTURO rir rires rir rirmos rirdes riren F. ["o] no resto. NOMINAIS rirei rirás rirá riremos riredes rirán riría rirías riría ririamos ririades rirían rir rires rir rirmos rirdes riren INF. segundo a seguinte distribución: ["E]. rir XER. 91 . En posición átona son sempre pechadas. -o.Verbos en -er Os verbos en -er que teñen -e-.RIR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO río ris ri rimos rides rin PRETÉRITO ría rías ría riamos riades rían ANTEPRETÉRITO ría rías ría riamos riades rían PRETÉRITO ri ride INF. cando son tónicas. rido 17.2. Alternancias vocálicas no radical do verbo 17.5.como últimas vogais do lexema presentan unha alternancia ["E]/["e]. ["e]. rindo PART. CONX.

SUBX. etc.1.2. esquecer. PRES. en boa parte do territorio lingüístico galego. incidir. IMPERATIVO COMER PRES. SUBX. Neste caso acentuarase graficamente a palabra en que apareza a vogal aberta. e sobreser. corrixir. Esta alternancia non ten repercusións gráficas. ler. así como os derivados de todos eles. e. 92 .). invadir. Para o modelo de paradigma véxase partir en 17. cando é a (partir. quecer. crer. tamén os verbos rematados en -cer: parecer. persuadir etc. vivir. sobresaír.). PRES. [O]: poder).BEBER PRES.2. ou sempre aberto ([E]: querer. IND. sen excepción ningunha. Unicamente as pode ter cando. por razóns de clareza.) ou cando é i (finxir. IND. Ocorre isto. dividir. IMPERATIVO bebo ["e] bebes ["E] bebe ["E] — — beben ["E] beba ["e] bebas ["e] bebe [e] beba ["e] — — — beban ["e] como ["o] coma ["o] comes ["O] comas ["o] come ["o] come ["O] coma ["o] — — — — — comen ["O] coman ["o] Queda excluída desta alternancia no presente de indicativo outra serie de verbos que por razóns históricas teñen vocalismo radical tónico.5. Alternancias vocálicas nos verbos en -ir A maioría dos verbos da terceira conxugación manteñen inalterada a última vogal do radical ao longo de todo o paradigma. ou sempre pechado ([e]: deber. queiramos diferenciar parellas homógrafas: (el) cóme / come (ti). 17. etc. transmitir.

repetir. Verbos con e como vogal final do lexema no infinitivo Estes verbos (advertir. dixerir. espelir. inferir. transferir. transgredir. IMPERATIVO advirto advirtes advirte advertimos advertides advirten advirta advirtas advirta advirtamos advirtades advirtan advirte advertide Conforme ao modelo anterior conxúganse os seguintes verbos: adherir. competir.2. medir. discernir. divertir. ademais. concernir. revestir. vestir. conferir. diferir.5. na 2ª de singular do imperativo e en todo o presente de subxuntivo. suxerir. investir. referir. espir. SUBX. pedir e derivados. advertir. 3ª de singular e 3ª de plural do presente de indicativo e i na persoa 1ª de singular do presente de indicativo. 93 . etc. preferir. agredir. inxerir.17. b) Hai outro grupo que presenta unha variación tripla no vocalismo da raíz: en posición átona sempre e [e] (agás no presente de subxuntivo). IND. en todo o presente de subxuntivo: ADVERTIR PRES. PRES. en posición tónica hai e [E] nas persoas 2ª. inserir.) poden presentar dous tipos de alternancia: a) Hai un grupo que troca o e en i nas formas do presente de indicativo e imperativo en que a raíz é tónica e. proferir.1.2. servir. reflectir.

2. conducir.).). 17.).) poden presentar dúas posibilidades de conxugación: a) Verbos do tipo discutir Hai verbos en -u. SUBX. sentir.. PRES. escapulir...2. reducir. inferir. resentir. IND. traducir. desmentir. curtir. atuír. percutir. excluír. fuxir.2. embutir.. deducir.1). recluír).5. IMPERATIVO sirvo serves ["E] serve ["E] servimos [e] servides [e] serven ["E] sirva sirvas sirva sirvamos sirvades sirvan sirve servide O mesmo paradigma é o dos verbos ferir. inducir. -cumbir (incumbir. asentir. consentir.. perseguir e proseguir (advírtase que conferir. repercutir. mentir. incluír. sucumbir.. conducir. esculpir. asumir. etc. etc. seducir. -ducir (aducir. seguir e dos seus derivados e compostos: malferir. senón que se remontan á base latina -FERRE). diluír. non son derivados de ferir. Verbos con u como vogal final do lexema no infinitivo Os verbos que teñen u como vogal final do lexema no infinitivo (discutir.. etc. Son os seguintes (a maioría deles de procedencia culta): argüír. derruír.. 94 .) que son completamente regulares e seguen o modelo de partir (vide 17. cumprir ‘completar’. conseguir. diminuír.SERVIR PRES. -cluír (concluír.ir (discutir. -cutir (discutir.

sacudir.. infundir. instituír. -ludir (aludir. SUBX.). confluír. instruír. influír.. destruír. confundir. lucir e derivados (deslucir. fundir ‘render’. zurcir. resumir. pulir. ruxir.. unir e derivados (desunir. -tribuír (atribuír. obstruír. -struír (construír. sumir (e os seus derivados consumir e ensumir).estatuír. translucir. imbuír.. difundir. restituír. conxúganse tamén os seguintes verbos: acudir. menos numeroso. 95 . muxir. gruñir. PRES. contribuír.ir.. -stituír (constituír.. refundir). tusir. xurdir. b) Verbos do tipo fuxir Hai outro grupo de verbos en -u.. urdir. xunguir. [u] no resto do paradigma: FUXIR PRES. fluír e derivados (afluír. afundir. que presenta unha alternancia tradicional u/o: [O] nas persoas 2ª e 3ª de singular e 3ª de plural do presente de indicativo. retribuír. engulir. cubrir e derivados (descubrir. suplir. cuspir. unxir. fuxir.).). insurxir.. tremelucir). distribuír. urxir. bulir (e rebulir). reconstruír. sufrir. prostituír. rustrir. relucir. reunir). recubrir).. nutrir. reconstituír.). mulir. tupir e derivados (entupir. refluír. presumir. -fundir (fundir ‘derreter’. fulxir (e refulxir). destituír. ulir.. substituír. encubrir. subir. eludir). IMPERATIVO fuxo foxes ["O] foxe ["O] fuximos fuxides foxen ["O] fuxa fuxas fuxa fuxamos fuxades fuxan fuxe fuxide Conforme a este modelo. durmir. desentupir). entrelucir. IND. cumprir ‘ser mester’.

escribir. decorrer. incorrer. fender. interromper. así como aducir. esparexer. 96 . render. romper (corromper. recorrer.6.5).2. dicir. respectivamente. erguer. Produtividade da 2ª e 3ª conxugacións Mantéñense como verbos da segunda: converxer. percorrer. 17. subverter.4. prorromper) e verter (converter. inverter. toller. Pasaron á terceira concibir. Para caer e traer véxase 17. irromper. discorrer. vivir. transcorrer). debater.3. repeler. emerxer.25. pero advertir e divertir). ocorrer.2. elixir e derivados. encher. xemer.3. correr (concorrer. Tamén se conservan como verbos da segunda os derivados de bater (abater. rebater).3 e 17. combater. rexer. premer. perverter. recibir e os restantes membros da familia léxica (véxase unha explicación máis detallada en dicir. reverter. escorrer.17. socorrer. ferver.

caber XER. couben coubeches coubo coubemos coubestes couberon FUTURO coubera couberas coubera couberamos couberades couberan POSPRETÉRITO coubese coubeses coubese coubésemos coubésedes coubesen FUTURO caber caberes caber cabermos caberdes caberen F. cabido 97 . cabendo PART.1. NOMINAIS caberei caberás caberá caberemos caberedes caberán cabería caberías cabería caberiamos caberiades caberían couber couberes couber coubermos couberdes couberen INF.3.17.3. CONX. Paradigmas dos verbos irregulares 17. Caber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO caibo cabes cabe cabemos cabedes caben PRETÉRITO cabía cabías cabía cabiamos cabiades cabían ANTEPRETÉRITO caiba caibas caiba caibamos caibades caiban PRETÉRITO cabe cabede INF.

3.5) 17.3.2.2.3) 17. Caer (vide 17.17. dado 98 . dei deches deu demos destes deron FUTURO dera deras dera deramos derades deran POSPRETÉRITO dese deses dese désemos désedes desen FUTURO dar dares dar darmos dardes daren F.3. Dar INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO dou dás dá damos dades dan PRETÉRITO daba dabas daba dabamos dabades daban ANTEPRETÉRITO dea deas dea deamos deades dean PRETÉRITO dá dade INF. dando PART.2.3. dar XER. Crer (vide 17. CONX. NOMINAIS darei darás dará daremos daredes darán daría darías daría dariamos dariades darían der deres der dermos derdes deren INF.4.4.4.

17. dicindo PART. bendicirá. bendiza. dicir XER. CONX. No galego actual existe unha tendencia maioritaria a conxugar os verbos bendicir e maldicir de maneira totalmente regular (bendice. desdicir. NOMINAIS direi dirás dirá diremos diredes dirán diría dirías diría diriamos diriades dirían dixer dixeres dixer dixermos dixerdes dixeren INF. Dicir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO digo dis di dicimos dicides din PRETÉRITO dicía dicías dicía diciamos diciades dicían ANTEPRETÉRITO diga digas diga digamos digades digan PRETÉRITO di dicide INF. bendiciu. a conxugación seguindo o modelo de dicir.3.). dixen dixeches dixo dixemos dixestes dixeron FUTURO dixera dixeras dixera dixeramos dixerades dixeran POSPRETÉRITO dixese dixeses dixese dixésemos dixésedes dixesen FUTURO dicir dicires dicir dicirmos dicirdes diciren F. sobre todo no presente de indicativo e subxuntivo. predicir. se ben tampouco parece condenable.5. dito Conxúganse tamén así os derivados de dicir: contradicir. 99 . etc.

NOMINAIS estarei estarás estará estaremos estaredes estarán estaría estarías estaría estariamos estariades estarían estiver estiveres estiver estivermos estiverdes estiveren INF. estar XER.. son totalmente regulares: resto. contrastar. restei. estado Os verbos arrestar.4. Estar INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO estou estás está estamos estades están PRETÉRITO estaba estabas estaba estabamos estabades estaban ANTEPRETÉRITO estea esteas estea esteamos esteades estean PRETÉRITO está estade INF.3. Doer (vide 17. 100 . CONX. derivados latinos de STARE.2.17.3. por seren hoxe semanticamente opacos. prestar. estiven estiveches estivo estivemos estivestes estiveron FUTURO estivera estiveras estivera estiveramos estiverades estiveran POSPRETÉRITO estivese estiveses estivese estivésemos estivésedes estivesen FUTURO estar estares estar estarmos estardes estaren F.3) 17.6. estando PART.7. obstar. restaba. restar..

CONX. fixen fixeches fixo fixemos fixestes fixeron FUTURO fixera fixeras fixera fixeramos fixerades fixeran POSPRETÉRITO fixese fixeses fixese fixésemos fixésedes fixesen FUTURO facer faceres facer facermos facerdes faceren F. satisfacer).17.3.8. feito Conxúganse do mesmo xeito os derivados de facer (afacer. desfacer. 101 . facendo PART. Facer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO fago fas fai facemos facedes fan PRETÉRITO facía facías facía faciamos faciades facían ANTEPRETÉRITO faga fagas faga fagamos fagades fagan PRETÉRITO fai facede INF. facer XER. NOMINAIS farei farás fará faremos faredes farán faría farías faría fariamos fariades farían fixer fixeres fixer fixermos fixerdes fixeren INF. refacer.

3. NOMINAIS haberei haberás haberá haberemos haberedes haberán habería haberías habería haberiamos haberiades haberían houber houberes houber houbermos houberdes houberen INF. houben houbeches houbo houbemos houbestes houberon FUTURO houbera houberas houbera houberamos houberades houberan POSPRETÉRITO houbese houbeses houbese houbésemos houbésedes houbesen FUTURO haber haberes haber habermos haberdes haberen F. hai habemos habedes han PRETÉRITO había habías había habiamos habiades habían ANTEPRETÉRITO haxa haxas haxa haxamos haxades haxan PRETÉRITO —- —INF.9. haber XER. habido 102 . Haber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO hei has ha. habendo PART. CONX.17.

10.2. Ir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vou vas vai imos ides van PRETÉRITO ía ías ía iamos iades ían ANTEPRETÉRITO vaia vaias vaia vaiamos vaiades vaian PRETÉRITO vai vamos ide INF. ido O verbo derivado latino preterir carece de motivación semántica. fun fuches foi fomos fostes foron FUTURO fora foras fora foramos forades foran POSPRETÉRITO fose foses fose fósemos fósedes fosen FUTURO ir ires ir irmos irdes iren F. nas persoas en que non é defectivo conxúgase como advertir (17.3. CONX.17. ir XER.5. NOMINAIS irei irás irá iremos iredes irán iría irías iría iriamos iriades irían for fores for formos fordes foren INF. e non como derivado de ir. 103 .2. indo PART.1).

3.2.11.17.3.2.12. oído 104 .4. CONX. oín oíches oíu oímos oístes oíron FUTURO oíra oíras oíra oiramos oirades oíran POSPRETÉRITO oíse oíses oíse oísemos oísedes oísen FUTURO oír oíres oír oírmos oírdes oíren F.2. oíndo PART. Ler (vide 17.3) 17.a) Oír (vide ademais 17.5) 17.3) INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO oio oes oe oímos oídes oen PRETÉRITO oía oías oía oïamos oïades oían ANTEPRETÉRITO oia oias oia oiamos oiades oian PRETÉRITO oe oíde INF. NOMINAIS oirei oirás oirá oiremos oiredes oirán oiría oirías oiría oiriamos oiriades oirían oír oíres oír oírmos oírdes oíren INF.4.4. oír XER. Moer (vide 17.13.3.

3. CONX. ouvindo PART. NOMINAIS ouvirei ouvirás ouvirá ouviremos ouviredes ouvirán ouviría ouvirías ouviría ouviriamos ouviriades ouvirían ouvir ouvires ouvir ouvirmos ouvirdes ouviren INF.b) Ouvir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO ouzo ouves ouve ouvimos ouvides ouven PRETÉRITO ouvía ouvías ouvía ouviamos ouviades ouvían ANTEPRETÉRITO ouza ouzas ouza ouzamos ouzades ouzan PRETÉRITO ouve ouvide INF. ouvido 105 .13. ouvín ouviches ouviu ouvimos ouvistes ouviron FUTURO ouvira ouviras ouvira ouviramos ouvirades ouviran POSPRETÉRITO ouvise ouvises ouvise ouvísemos ouvísedes ouvisen FUTURO ouvir ouvires ouvir ouvirmos ouvirdes ouviren F. ouvir XER.17.

17. CONX.14. Parir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO pairo pares pare parimos parides paren PRETÉRITO paría parías paría pariamos pariades parían ANTEPRETÉRITO paira pairas paira pairamos pairades pairan PRETÉRITO pare paride INF. parir XER. parido 106 . parín pariches pariu parimos paristes pariron FUTURO parira pariras parira pariramos parirades pariran POSPRETÉRITO parise parises parise parísemos parísedes parisen FUTURO parir parires parir parirmos parirdes pariren F.3. parindo PART. NOMINAIS parirei parirás parirá pariremos pariredes parirán pariría parirías pariría paririamos paririades parirían parir parires parir parirmos parirdes pariren INF.

15.17. podido 107 . podendo PART. Poder INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO podo podes pode podemos podedes poden PRETÉRITO podía podías podía podiamos podiades podían ANTEPRETÉRITO poida poidas poida poidamos poidades poidan PRETÉRITO pode podede INF. puiden puideches puido puidemos puidestes puideron FUTURO puidera puideras puidera puideramos puiderades puideran POSPRETÉRITO puidese puideses puidese puidésemos puidésedes puidesen FUTURO poder poderes poder podermos poderdes poderen F.3. CONX. poder XER. NOMINAIS poderei poderás poderá poderemos poderedes poderán podería poderías podería poderiamos poderiades poderían puider puideres puider puidermos puiderdes puideren INF.

a) Poñer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO poño pos pon poñemos poñedes poñen PRETÉRITO poñía poñías poñía poñiamos poñiades poñían ANTEPRETÉRITO poña poñas poña poñamos poñades poñan PRETÉRITO pon poñede INF. puxen puxeches puxo puxemos puxestes puxeron FUTURO puxera puxeras puxera puxeramos puxerades puxeran POSPRETÉRITO puxese puxeses puxese puxésemos puxésedes puxesen FUTURO poñer poñeres poñer poñermos poñerdes poñeren F. poñer XER. posto 108 . NOMINAIS poñerei poñerás poñerá poñeremos poñeredes poñerán poñería poñerías poñería poñeriamos poñeriades poñerían puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren INF.17. poñendo PART.3. CONX.16.

CONX. dis-. xusta-. NOMINAIS porei porás porá poremos poredes porán poría porías poría poriamos poriades porían puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren INF. predis-. o-. 109 . pondo PART. contra-. indis-. descom-. super-. b) Pór INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO poño pos pon pomos pondes pon PRETÉRITO puña puñas puña puñamos puñades puñan ANTEPRETÉRITO poña poñas poña poñamos poñades poñan PRETÉRITO pon ponde INF.3. ex-. tras-. im-. puxen puxeches puxo puxemos puxestes puxeron FUTURO puxera puxeras puxera puxeramos puxerades puxeran POSPRETÉRITO puxese puxeses puxese puxésemos puxésedes puxesen FUTURO pór pores pór pormos pordes poren F. a-. su-. pór XER. pro-. posto Conxúganse igual que poñer e pór os seus derivados.17.16. com-. de-. os formados con ante-. tanto os formados con prefixos cultos coma cos populares. presu-. Así. recom-. re-.

compracer e despracer son regulares en todo o paradigma. pracido Os derivados apracer. pracendo PART. 110 . Pracer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO prazo praces prace pracemos pracedes pracen PRETÉRITO pracía pracías pracía praciamos praciades pracían ANTEPRETÉRITO praza prazas praza prazamos prazades prazan PRETÉRITO prace pracede INF. CONX. NOMINAIS pracerei pracerás pracerá praceremos praceredes pracerán pracería pracerías pracería praceriamos praceriades pracerían prouguer prougueres prouguer prouguermos prouguerdes prougueren INF.3. pracer XER.17.17. prouguen prougueches prougo prouguemos prouguestes prougueron FUTURO prouguera prougueras prouguera prougueramos prouguerades prougueran POSPRETÉRITO prouguese prougueses prouguese prouguésemos prouguésedes prouguesen FUTURO pracer praceres pracer pracermos pracerdes praceren F.

seguen por tanto a lei xeral de incorporación de verbos cultos (vide 17. quixen quixeches quixo quixemos quixestes quixeron FUTURO quixera quixeras quixera quixeramos quixerades quixeran POSPRETÉRITO quixese quixeses quixese quixésemos quixésedes quixesen FUTURO querer quereres querer querermos quererdes quereren F. querendo PART.6).17. querido Os derivados cultos de querer (adquirir. Querer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO quero queres quere queremos queredes queren PRETÉRITO quería querías quería queriamos queriades querían ANTEPRETÉRITO queira queiras queira queiramos queirades queiran PRETÉRITO quere querede INF. requirir) son inmotivados semanticamente. inquirir.3. querer XER. CONX. 111 . NOMINAIS quererei quererás quererá quereremos quereredes quererán querería quererías querería quereriamos quereriades quererían quixer quixeres quixer quixermos quixerdes quixeren INF.18.2.

2. NOMINAIS saberei saberás saberá saberemos saberedes saberán sabería saberías sabería saberiamos saberiades saberían souber souberes souber soubermos souberdes souberen INF. Saber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO sei sabes sabe sabemos sabedes saben PRETÉRITO sabía sabías sabía sabiamos sabiades sabían ANTEPRETÉRITO saiba saibas saiba saibamos saibades saiban PRETÉRITO sabe sabede INF.5) 17. souben soubeches soubo soubemos soubestes souberon FUTURO soubera souberas soubera souberamos souberades souberan POSPRETÉRITO soubese soubeses soubese soubésemos soubésedes soubesen FUTURO saber saberes saber sabermos saberdes saberen F. sabendo PART.2.3.21.3. sabido 112 .4.3) 17.4. CONX.20. Roer (vide 17.19.17.3. saber XER. Rir (vide 17.

23. sido O verbo defectivo sobreser. Saír (vide 17.4. Ser INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO son es [E] é [E] somos sodes son PRETÉRITO era eras era eramos erades eran ANTEPRETÉRITO sexa sexas sexa sexamos sexades sexan PRETÉRITO sé sede INF.3 e 17.3. por ser inmotivado semanticamente.17.1. fun fuches foi fomos fostes foron FUTURO fora foras fora foramos forades foran POSPRETÉRITO fose foses fose fósemos fósedes fosen FUTURO ser seres ser sermos serdes seren F. CONX.3. sendo PART. caberei) 17. ser XER.22. 113 .2.2.3. é regular nos tempos e persoas en que se conxuga (vide 17.5).4. NOMINAIS serei serás será seremos seredes serán sería serías sería seriamos seriades serían for fores for formos fordes foren INF.

ater. NOMINAIS terei terás terá teremos teredes terán tería terías tería teriamos teriades terían tiver tiveres tiver tivermos tiverdes tiveren INF. reter e soster conxúganse igual que ter. entreter. tiven tiveches tivo tivemos tivestes tiveron FUTURO tivera tiveras tivera tiveramos tiverades tiveran POSPRETÉRITO tivese tiveses tivese tivésemos tivésedes tivesen FUTURO ter teres ter termos terdes teren F. manter.24. tendo PART. ter XER. tido Os derivados abster. CONX. conter. Ter INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO teño tes ten temos tendes / tedes teñen PRETÉRITO tiña tiñas tiña tiñamos tiñades tiñan ANTEPRETÉRITO teña teñas teña teñamos teñades teñan PRETÉRITO ten tende / tede INF. 114 .17.3. deter.

extraer. contraer. 115 . por seren semanticamente inmotivados. distraera. distraia. Traer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO traio traes trae traemos traedes traen PRETÉRITO traía traías traía traïamos traïades traían ANTEPRETÉRITO traia traias traia traiamos traiades traian PRETÉRITO trae traede INF. distraía.2.4. distraerei.3). distraería. distraín. atraer. traer XER. trouxen trouxeches trouxo trouxemos trouxestes trouxeron FUTURO trouxera trouxeras trouxera trouxeramos trouxerades trouxeran POSPRETÉRITO trouxese trouxeses trouxese trouxésemos trouxésedes trouxesen FUTURO traer traeres traer traermos traerdes traeren F. traendo PART.17. retraer e subtraer. distraer (vide 17. CONX.25. distraese. traído Os derivados abstraer.3. NOMINAIS traerei traerás traerá traeremos traeredes traerán traería traerías traería traeriamos traeriades traerían trouxer trouxeres trouxer trouxermos trouxerdes trouxeren INF. distraer. son regulares en todos os tempos: distraio.

CONX. valín valiches valeu valemos valestes valero FUTURO nvalera valeras valera valeramos valerades valeran POSPRETÉRITO valese valeses valese valésemos valésedes valesen FUTURO valer valeres valer valermos valerdes valeren F.3. valer XER. valendo PART.26. Valer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vallo vales vale valemos valedes valen PRETÉRITO valía valías valía valiamos valiades valían ANTEPRETÉRITO valla vallas valla vallamos vallades vallan PRETÉRITO vale valede INF.17. NOMINAIS valerei valerás valerá valeremos valeredes valerán valería valerías valería valeriamos valeriades valerían valer valeres valer valermos valerdes valeren INF. 116 . valido Conxúgase da mesma maneira o derivado equivaler.

prover. Ver INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vexo ves ve vemos vedes ven PRETÉRITO vía vías vía viamos viades vían ANTEPRETÉRITO vexa vexas vexa vexamos vexades vexan PRETÉRITO ve vede INF. etc. vin viches viu vimos vistes viron FUTURO vira viras vira viramos virades viran POSPRETÉRITO vise vises vise vísemos vísedes visen FUTURO ver veres ver vermos verdes veren F. provemos. provés. etc..3.. proverei.). vendo PART.. prever.17. 117 . proveron.. mentres que nos tempos do tema de perfecto tende a facerse regular: provín. ver XER.. proviches.27. provese. NOMINAIS verei verás verá veremos veredes verán vería verías vería veriamos veriades verían vir vires vir virmos virdes viren INF... Prover conxúgase como ver nos tempos do tema de presente e nas formas nominais (provexo. rever. provera.. etc.. provestes. CONX. visto Conxúganse igual os derivados motivados: entrever. proveu. provía..

vir XER. devir. intervir. vin viñeches veu viñemos viñestes viñeron FUTURO viñera viñeras viñera viñeramos viñerades viñeran POSPRETÉRITO viñese viñeses viñese viñésemos viñésedes viñesen FUTURO vir vires vir virmos virdes viren F. provir.3. contravir. desavir. vido Conxúganse igual os derivados de vir (advir. desconvir.5.2. previr. Vir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO veño vés vén vimos vindes / vides veñen PRETÉRITO viña viñas viña viñamos viñades viñan ANTEPRETÉRITO veña veñas veña veñamos veñades veñan PRETÉRITO ven vinde / vide INF. 118 . en 17.1). CONX.28. vindo PART.2. NOMINAIS virei virás virá viremos viredes virán viría virías viría viriamos viriades virían viñer viñeres viñer viñermos viñerdes viñeren INF.17. reconvir. aínda que no tema de perfecto algúns deles tendan a conxugarse polo modelo regular (vide advertir. sobrevir). convir.

De lugar á beira a carón a contramán a rente(s) abaixo acá acó acolá adiante aí alá alén algures alí aló 18.1. De tempo a cada canto a cada pouco a deshora a destempo a diario a miúdo a tempo acotío agora aínda antano antes antes de antonte antonte ao outro día / ó outro día ao pouco / ó pouco ao raro / ó raro aos poucos / ós poucos arestora arreo ás veces asemade 119 ao lado / ó lado ao pé / ó pé ao redor / ó redor aquén aquí arredor arriba atrás avante cerca debaixo dentro derredor detrás diante embaixo en fronte encima enriba fóra lonxe ningures onde preto u? velaí velaquí xalundes derriba .2. ADVERBIOS E LOCUCIÓNS ADVERBIAIS 18.18.

atrás axiña cando cedo cerca daquela de alí a pouco de aquí a pouco de camiño de cando en cando de cando en vez de momento de raro en raro de tempo en tempo de vez en cando decontado decontino decote decotío deica pouco deica un pouco deseguida deseguido despois detrás diante en diante en tempo endexamais endoutro día enseguida entón entrementres hogano hoxe hoxe en día inda logo mañá mentres namentres noutrora nunca o outro antonte onte outrora para o outro día pasadomañá por veces pouco a pouco pouco e pouco preto pronto seguido sempre tarde trasantonte xa xacando xamais 120 .

3.18.4. De modo a correr a dereitas a eito a escape a feito á fin á mantenta á présa a propósito a treo adrede amodo ao cabo / ó cabo ao chou / ó chou ao dereito / ó dereito ao fin / ó fin ao xeito / ó xeito ás présas ás toas asemade así ben como de balde de face de golpe de pronto de propósito de repente de socate de socato de súpeto devagar en balde 121 . De cantidade e precisión a medias abondo algo apenas bastante ben canto case casemente dabondo de máis de menos de sobra de todo demasiado de vez logo máis malamente medio menos mesmamente mesmo moi moito nada por aí pouco só soamente talmente tan tanto xustamente xusto 18.

engorde gratis mal mellor 18. De afirmación abofé así mesmo 18. De dúbida acaso ao mellor / ó mellor disque poida que quizabes de certo si paseniño peor secasí tamén xaora sequera tampouco quizais se cadra se callar seica talvez 122 .7. De negación nin non non xa 18.6.5.

19. PREPOSICIÓNS E LOCUCIÓNS PREPOSITIVAS
a á beira de a carón de a causa de a diferenza de a forza de a par de á parte de a pesar de a poder de a por de a prol de a rente(s) de a respecto de a son de a través de abaixo de acerca de ademais de aga agás alén de amais de ante antes de ao par de / ó par de ao pé de / ó pé de ao redor de / ó redor de após aquén de arredor de arriba de ata até atrás de baixo baixo de bardante bardante de beira de cabo cabo de canda canto a cara a cas cas de cerca de cima de co gallo de con con respecto a conforme (a) consonte contra contra de de de par de debaixo de deica dende dentro de
123

derredor de derriba de des desde despois de detrás de diante de durante en en canto a en favor de en fronte de en lugar de en par de en troques de en vez de encima de encol de enriba de entre excepto fóra fóra de fronte a lonxe de malia mediante menos no canto de onda para

perante por por ante por causa de por cousa de por culpa de por medio de por mor de preto de quitando respecto a respecto de riba de sacado sacando salvante salvo segundo sen senón so sobre sobre de tocante a tras tras de verbo de xunta xunto a xunto de

124

20. CONXUNCIÓNS E LOCUCIÓNS CONXUNTIVAS
20.1. Copulativas a mais e e mais mais nin

20.2. Disxuntivas e distributivas ben...ben cal...cal nin...nin ora...ora ou 20.3. Adversativas a menos que aga que agás que agora ben agora que aínda que así e todo bardante que con todo e iso que emporiso en troques excepto que fóra de que inda que mais menos que mentres (que) no entanto non obstante ora ben ora que pero porén por iso quitado que, quitando que sacado que, sacando que senón senón que só que
125

ou...ou (que)...que quer...quer volta...volta xa...xa

5.) que por máis que por moito que por pouco que en caso de que excepto que excepto se onda non quitado que quitado se quitando que quitando se sacado que sacado se sacando que sacando se salvo que salvo se se sempre que senón que dado que pois . Concesivas a pesar de que a pouco que aínda que así ben que inda que máis que mal que 20. Condicionais a menos que a nada que a non ser que a non ser se a pouco que aga que aga se agás que agás se bardante que cando caso de que catar se con que con tal de que con tal que de non ser que de non ser se 20.6.20. Causais como como queira que 126 malia que mesmo que nin que por (+ adx.4.

10.pois que por causa de que por cousa de que por culpa de que por mor de que 20. que xa que logo para que porque que apenas asemade así que 127 .9..7. Consecutivas (así) pois (así) que conque daquela de aí que de forma que de maneira que de modo que 20.8.. Temporais antes de que antes que ao que / ó que porque posto que que visto que xa que de xeito que entón logo polo tanto por conseguinte por tanto tan(to). Locativas onde onde queira que 20. Finais a fin de que a que en favor de que 20.

ata que até que axiña que cada vez que cando cando queira que decontado que deica que dende que des que desde que deseguida que despois de que despois que en canto 20.11. Completivas que se 128 en tanto entre tanto entrementres inda ben non logo que mal mentres mentres tanto namentres non ben (por) en canto sempre que tan presto tan pronto consonte de forma que de maneira que de modo que de xeito que mal como segundo sen que (tal) cal (tal) como tal e como como que . Modais (así) como ben como coma se como queira que como se conforme 20. Comparativas ca coma 20.13.12.

......... O acento diacrítico ................... 2.................. O acento gráfico ............................. Acentuación dos estranxeirismos . 2...... 1.............. 2...... 1..............3....................7....... 2...............................................................................2.............................. Palabras agudas .7... 2........ la(s) ... 1.......................................................... A ACENTUACIÓN . 1...3... u en hiato .4..............................................7............................................... 1................. 2................. A grafía g .6............ 1.. Outros casos ..... A grafía b e v ......4.............2.. 2.......... 2............8... Palabras compostas .. Palabras esdrúxulas ................. 3....................... O n e o m implosivos ................1.... O verbo con pronome enclítico e cos alomorfos do artigo lo(s)......... Casos especiais de acentuación ..4..6........................ A grafía h .................. O ALFABETO ..ÍNDICE Introdución ..........9.................... As grafías r e rr .... 1.......... Palabras graves .............5.7............. As grafías c....... 5 9 10 11 11 11 11 12 12 12 12 13 13 13 13 14 14 14 15 15 18 18 19 20 20 129 .............. Os adverbios en -mente..........7...... qu e z ..................................... 2........ 2....................1...... O guión nas palabras compostas ..........................7................................1. 3............ A grafía x .........1................................................................. 1...2.......3........................................5........... 2......... 2................................ O GUIÓN ................................... 1............. Acentuación de i... A grafía nh ........ As grafías ll e ñ ............................... 1..........

................. bt... GRUPOS CONSONÁNTICOS ............... Grupos pn-......................e pt........ pl.................. OS SIGNOS DE INTERROGACIÓN E DE ADMIRACIÓN ............ 8....... Prefixos .2..... -ps. 8....12. 3... Grupos -mm. bn............................2..16.... -uencia...................................................... 8............ 8..2... gl................. bs..........................7.......... -cio........ 8.15................... Grupo bs + consoante ....... 5...............3....................e -cc.......................1.......... cl....5.......... ps.......................................... 8....................... bv e bx . -za. 6......................... 8.. 8...3........e -nn......... Algunhas observacións sobre a pronuncia dos grupos cultos ..... Grupos -gm-.... bd. Unha consoante en posición intervocálica 3... A DIÉRESE .. 9.... O guión en final de liña ..... 8.............1...... Grupos -pc-... 8.....................6........................ 8..........4.......................... SUFIXOS E TERMINACIÓNS ........... Consoante + pc............................ Grupo sc....................... 7.17. USO DAS MAIÚSCULAS .. 8......inicial ................ Grupo -cn....... gn..e -nm. 8........e -gn.. Máis de dúas consoantes ........ Grupos bl......... Grupo -cd.14............2...anteconsonántico ......... Grupo -st. Grupo -ns.................... 8......... Grupos -sc.. 3....6... Grupo [ks] (grafía -x-) .................2........2.... Grupos mn-..... 4...18.........medial .........................4..3..................... 130 21 21 21 22 22 23 23 24 25 26 27 28 29 30 30 30 33 33 33 34 34 35 36 36 37 38 38 38 39 39 40 40 ........ tl .... 8.............. bm............. consoante + pt ..... -pn-........... 8.................11....... Grupos -ct............e -pt....................2..1....................... -ancia........ 8........5........... 8.2...... Grupos bc........2......................................8... 3........ -mn...... Dúas consoantes intervocálicas .... -zo ........13............. 9.. Máis de dúas vogais .. 8.. 3. O APÓSTROFO ........... 3........... fl. -cia........................ Dúas vogais ....9... -encia..10.

..........5..............11. 11.............. 12......... 10. 11..... 11........ 9......5......................... Palabras rematadas en vogal ou en ditongo .......... -o ..... 11...... 11................ -um. Palabras rematadas en -n ............................. Alternancia cua-/ca-/co-................ 9........ Disimulación..... 9..7.................. -ana ......... 10........................ -eu e -ao................ -oa ....... -dade / -edade / -idade .... -á.10.............. Masc........................................... -de ..........................15..................... -us......... 9............ 9... -eo... -ana .......... 9.......... 9..................... 9.................. 10.............. gua-/ga-/go...............................6.............2. -ite e -te ................... Masc........20.13......... Encontros vocálicos ............... metátese e epéntese de r ....... -án / fem............... Ditongos ie...................................... 9........... 9............ Nomes rematados en -n ............. 9. Palabras rematadas en -l ..........2................. 9.........8.......................................... 11.......................... -ea ........... -au ..............................3........ -ona .. -mento ..... Nomes rematados en vogal ou ditongo tónicos 41 42 43 43 43 44 44 45 45 46 46 47 47 50 50 51 51 52 52 54 54 55 56 56 56 57 59 59 59 59 60 60 61 62 62 63 131 ................................1...17................................... -oa................ 10. FORMACIÓN DO FEMININO ..... Ditongo oi ............. 11.......... OUTRAS PARTICULARIDADES .................................................................... -ano / fem.......................12...... Ditongos ou/oi .1.. FORMACIÓN DO PLURAL .....6.... -sión .. 9.........18................9............... 9......... -dade.................. 12...... Palabras rematadas noutras consoantes .......... masc...9..6.2........................... -án / fem...........4......... -ble / -bel .....5.... Masc -ón / fem..... -iño / -iña e -ino / -ina .... Palabras rematadas en -r e -z ... 10.... Palabras rematadas en -s e -x [ks] ...... -tade ........................... ue ..............................3.................1.......... -nte ..................... 9.14... 10...................... -ción................ -aría / -ería ....................16......... 10.. -se ....19.......2.....................................4.............. 9...3.................. -e ............... 9......................... 9...... 12.................4..

.. 14...... 15...........................................................3....... NUMERAIS ............. 15..4............. Persoais ............ Cuantificadores e identificadores .......3........ 132 63 63 64 65 65 65 66 66 67 67 67 68 69 69 69 70 71 72 72 72 73 73 73 74 74 75 76 76 77 78 78 79 79 ............ O ARTIGO .12......4................................ interrogativos e exclamativos ............ 15..2.4. 16....................2.............. O artigo indeterminado ....3.... Contraccións ..................2............... 15. 15.1...........1......4.............. Serie tónica ..... 17............. Formas dos identificadores ...... Formas ..............1............................3....... Formacións especiais . 15...1......1.................................. 16............... Paradigmas regulares ..3...4..............2....... Demostrativos .........4..................................... PRONOMES ...1....... Serie átona ................ 14. Contracción coas preposicións 14.........3..... 15...... Formas dos cuantificadores ........ Contraccións ..1...... Relativos.. 15................................. 13........... Contraccións ............ O artigo determinado ......................1................. 14...1....... 15... 15........ Cardinais ....................................................... 16..............2......2........1......3......................... Encontro do artigo coa conxunción comparativa ca ..1... 17........................ Contraccións coas preposición en e de 15....... Nomes rematados en -és ...... 14............2.......................... 14............ 15.....1............ 16... Combinación co indefinido outro ................. 16..............2........................... COMPARATIVOS E SUPERLATIVOS ...... 14..2................5......................2............ Ordinais ......1.....................3................................. 15.... 14....... VERBO ........ Paradigma dos pronomes demostrativos 15.... 14.... Partitivos ... Multiplicativos .. 12.............. Formas ...........2..................................1.................................1...........2............2.... Posesivos ..................................................1..

.......2................. Verbos en -er .............. 17...6..... 17...................3..........4.... 17...3....5.............2.......... 17..... 17................. 17...3................ 17...6.................... Produtividade da 2ª e 3ª conxugacións ... Pracer ...............3........ 17.. -oer...4.................. 17................17......16........ -oar .................. Verbos con radical acabado en vogal .. Verbos en -uír ..... 17..............4......... Dar ........4.......3................2....... Caber . b) Ouvir .. 17..13.........3..1....... Ler . 81 81 82 82 85 85 86 88 89 89 91 91 92 96 97 97 98 98 98 99 100 100 101 102 103 104 104 104 105 106 107 108 109 110 111 133 ....................2...... 17.......... Ir ......3................ 17.....................4.3.......2..5..........14..........................................11......... 17.. 17..............................2... Haber ....... Verbos acabados en -iar..........3..................3......5............................... 17................ 17............ Verbos acabados en -ear...3.... Facer .......2........13..................4................... Verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir) ................................. Asimilacións .1.2...............................2........ Observacións .. 17....................... a) Oír .....................16.............. 17............... 17................................................. b) Pór ........................2.......... Poder ...................... Moer ...3.8........... 17................1..3......4......... Dicir .......5.... 17... Caer .....12.....7......................................3... 17....1............ 17.3............3..............2.......15..... 17........................2.... Verbos con radical acabado en vogal ............ Estar ............ Crer ... Doer ............................. 17.............2....2....2.....................3......... 17........ 17..... 17........ -uar ...... Paradigmas dos verbos irregulares . Verbos acabados en -aer......... 17.........5..... Alternancias vocálicas nos verbos en -ir ............... 17................. -oír ......3...3....3.....4...10.....9............ Parir ......2....................3......... Verbos en -cer e -cir ..... Querer ....3.3............. 17.. a) Poñer .....2.......17.... 17............. -aír.... Alteracións gráficas ....3....................18......... 17.................2........

.........4..2..2........... 19............. 20........................ 18.............. 20..........3....3................ Concesivas .......................8......................6........................22............. Temporais .............. 20...... Ter ........ De afirmación ....................... 17.................................... 20......... Valer .......................5.3........13.................... 18................................ Finais . Ser ..3...... Modais .... 20.................................... 18........................... ADVERBIOS E LOCUCIÓNS ADVERBIAIS ........ 20....20............................................................. De tempo .... Saír ...... Adversativas .............. De negación ...............................................3....3................................................3....................................21....................9.................................................26................................................................ 17..................7...........11..... 18....... 17.. Rir ........... Condicionais ... Vir .......1.......... CONXUNCIÓNS E LOCUCIÓNS CONXUNTIVAS ... 20..... Disxuntivas e distributivas ...................... Roer ................... 17.. 134 .... De dúbida .24.... 20................................................... 20................... Causais ........... Comparativas ...7............................ 18................................ 112 112 112 113 113 114 115 116 117 118 119 119 119 121 121 122 122 122 123 125 125 125 125 126 126 126 127 127 127 127 128 128 128 18................................27......3....... 20................... Copulativas .............. 17...........3.................17........5............................10.6..................28................ De modo . Locativas ...............19.........3............. Completivas ............................3........12................................. De lugar ............ Ver ............... 18..4............. 20........................................... 20.........................3..... 18................ 17............. 17......... De cantidade e precisión ...... 17.................23....... PREPOSICIÓNS E LOCUCIÓNS PREPOSITIVAS ......... 20..... 20.................. Traer .... 17.................1.. Consecutivas .................................................................. Saber .....25........