NORMAS ORTOGRÁFICAS E MORFOLÓXICAS DO IDIOMA GALEGO
REAL ACADEMIA GALEGA INSTITUTO DA LINGUA GALEGA

Extracto do texto aprobado pola Real Academia Galega na sesión plenaria do día 12 de xullo de 2003. Parte normativa

Xunta de Galicia Presidencia Secretaría Xeral de Política Lingüística Santiago de Compostela, 2005

171-2005 . 1.Conselleiro de Educación e Ordenación Universitaria: Celso Currás Fernández Secretaria Xeral de Política Lingüística: María Sol López Martínez Subdirectora Xeral de Promoción e Ensino da Lingua Galega: Cristina Rubal González © Real Academia Galega © da edición: Xunta de Galicia ISBN 84-453-4042-5 Depósito Legal: C.

para que estas bases sexan efectivamente sólidas. voz apta e dispoñible para as súas manifestacións tanto escritas coma orais. 2.INTRODUCIÓN A elaboración das presentes Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego fíxose atendendo aos seguintes principios: 1. Agora ben. A lingua normativa ten que estar ao servizo da cultura dun pobo real e concreto. tanto artísticas coma utilitarias. O galego normativo ten que ser o vehículo expresivo común e válido para todo o pobo galego. con atención escrupulosa á estrutura e características lingüísticas do galego. supradialectal e lograr que o maior número posible de falantes galegos se identifiquen coas solucións acordadas. establecida sen sometementos nin dependencias. pois. Ha de ser. o galego común non pode basearse nun único dialecto. a fin de enraizar sobre bases seguras e vivas. a norma debe acoller un galego fiel a si mesmo e limpo de canto de alleo innecesario hai incrustado na fala viva pola presión do castelán. É dicir. 5 . Consecuentemente. a lingua común debe ser o máis galega posible. e por tanto ha de ser necesariamente continuadora da lingua falada pola comunidade e ha de achegarse canto sexa posible a ela. senón que debe prestar atención preferentemente á extensión xeográfica e demográfica das formas para seleccionar as normativas.

supradialectal. Unha lingua común asentada na fala. aínda querendo ser unha postura de defensa fronte ao castelán. a fin de que o galego común non resulte arbitrario e incongruente. Excluír tamén a evasión cara á lingua medieval: formas definitivamente mortas e arcaicas non deben suplantar outras vivas e galegas. emparentando así con todos os escritores anteriores e aceptando solucións xa consagradas polo uso. 6 . especialmente coas romances en xeral e coa portuguesa en particular. Para o arrequecemento do léxico culto. manifesta de feito unha posición dependente e dominada con respecto a esta lingua. mais depurada de castelanismos. Han de excluírse. nomeadamente no referido aos ámbitos científico e técnico. enraizada na tradición. esixe: 1. coherente e harmónica coas demais linguas de cultura. As escollas deben decidirse de acordo cun criterio de coherencia interna. As escollas normativas deben ser harmónicas coas das outras linguas. Excluír o diferencialismo radical porque. solucións diferencialistas que só sexan falsas analoxías e vulgarismos. 4.3. evitando que o galego adopte solucións insolidarias e unilaterais naqueles aspectos comúns a todas elas. Debe recoñecer tamén a súa propia literatura e cultura máis recentes. de xeito que as formas tradicionais sexan preferidas ás máis innovadoras e evolucionadas. O galego común debe seguir as boas tradicións da antiga lingua galega que sexan compatibles coa maneira de ser moderna da lingua. sempre que esta adopción non for contraria ás características estruturais do galego. con maior razón. 2. o portugués será considerado recurso fundamental.

nos principios anteriormente expostos de maneira xerárquica. ofrécese provisoriamente a posibilidade de optar entre unha ou outra proposta normativa. que se apoian. aquelas opcións que pareceron máis recomendables. mais excluír solucións que. 7 . O punto de partida e de chegada en calquera escolla normativa ha de ser sempre o galego. impresas en letra máis miúda. por máis que unha das alternativas apareza presentada como prioritaria. As propias Normas foron redactadas escollendo. debido á presenza forte e tradicional de certas solucións. o texto destas Normas vai acompañado de notas. Valorar a contribución do portugués peninsular e brasileiro. aínda sendo apropiadas para esa lingua. de entre as dobres alternativas. Estas notas tratan de explicar as razóns que motivan as propostas normativas. independentemente de que estas estean na fala ou en usos escritos ou sexan xa de uso xeral.3. sexan contrarias á estrutura lingüística do galego. *** Para aqueles casos en que se ofrecen varias posibilidades. por outra parte. Nalgún caso moi concreto.

.

xunto coa letra e co nome dáse a pronuncia máis representativa: LETRA NOME PRONUNCIA a b c d e f g h i l m n ñ o p q r s t u v x z a be ce de e efe gue hache i ele eme ene eñe o pe que erre ese te u uve xe zeta [a] [b] [T] (ou [s]). [O] [p] [k] [|]. [k] [d] [e]. O ALFABETO O alfabeto galego moderno componse das seguintes letras. [E] [f ] [g] (ou [h]) (cero) [i] [l] [m] [n] [≠] [o]. [ks] [T] (ou [s]) 9 .1. [r] [s] [t] [u] [b] [S].

téndese á distinción gráfica conforme á etimoloxía (saber. voda. ç (cedilla). povo. que aparecen tanto en palabras tomadas doutros idiomas (Jefferson. billa. ribeira. 10 . bête. vivir. cantabamos. vin. O galego non ten un son labiodental fricativo [v]. bidueiro.). Darwin. covarde. como teñen o francés ou o portugués. vivre. A grafía b e v O b e o v representan un son único. Nestas linguas a grafía actual depende da pronuncia: escríbese b cando é bilabial (port. bec. bala. como j (iota). byroniano etc. viver. goberno.. branco. distinto de [b] e [B]. Eça de Queirós. devoir. en textos galegos medievais. bico. cheval). vulto. wagneriano. avó. móbil. No galego moderno. avogado. gabián. k (ka).. como non hai distinción fonolóxica. w (uve dobre) ou y (y grego). kantiano. varrer. darwinismo. esvelto. bico. besta.1. voire. fr. cavalo. nalgúns casos. verza. automóbil. pero viño.. gravar. vinho.. saber. vasoira.. Kant.Na ortografía galega moderna utilízanse tamén os seguintes dígrafos que representan un único fonema: DÍGRAFO NOME PRONUNCIA ch gu ll nh qu rr ce hache gue u ele dobre ene hache que u erre dobre [tS] [g] (ou [©]) [¶¥] (ou [Ô]) [N] [k] [r] Ademais destas letras úsanse tamén outros signos. branco. boire. avoa. deber. bolboreta. vala. 1. pobo. recibir. cabalo. marabilla. besta. blanc) e v cando é labiodental (port. dever.) coma. fr. receber.

u (caro. contra. orfo. As grafías ll e ñ As consoantes palatais /¥/ e /≠/ represéntanse. home. harmonía e en cantas palabras o tivesen etimoloxicamente. i (queixo. azul). ignorar. ci. zu. bicudo) e de [T] (ou [s] no galego seseante) ante e. pequeno.1. escríbense sen h palabras como ermida. coa excepción dalgúns casos de non reposición como España ou Xoán. Esta fidelidade á etimoloxía mantense tanto co h inicial coma co medial. grolo. qu para representar [k] ante e. 1. quilo. A grafía h O h é un signo ortográfico sen valor fonético. irmán. qu e z As grafías c. c co valor de [k] ante a. zurrichar. oh. tanto en posición inicial coma en interior ou final de palabra (horta.4. Mantense o h en haber. 1. horta. glosa. Polo tanto. pouco. cazo. 11 . tecido). que. gomo. ce. no resto dos casos úsase g (gando. ombro. por ll e ñ. zo. o. respectivamente.5.). qu e z presentan usos específicos. guiso). tuareg). que non o tiñan en latín. cinco. óso ou ovo. Úsase z para representar [T] (ou [s] no galego seseante) ante a. 1. cunca. A grafía g As grafías g e gu son complementarias: ante e. prohibir. máquina). i (cento. herba. qui. ermo. gume.3. macaco. zoco.2. i úsase gu (guerra. As grafías c. cu e za. cocer. ola (interx. o. en troques. cazar. u (zapato. co. as grafías son: ca. ah). pero mantense na grafía.

amnesia.6. inmigrante. As grafías r e rr Escríbese sempre r en posición inicial de palabra. comunmente. 1. madeixa. O n e o m implosivos Cando unha consoante nasal está en posición implosiva. ensinar. xente.1. rei / vicerrei. En posición intervocálica hai oposición /|/ e /r/. condenada. outro. tres. e como n en todos os demais casos: camba. cortar. nin pode. fero / ferro). Cando a unha palabra que comeza por r se lle antepón outra ou un prefixo rematados en vogal. A grafía nh O dígrafo nh representa a consoante nasal velar en posición interior antevocálica: unha. xaneiro). xenro. campo. que se traduce graficamente por r/rr (caro / carro.9. ambos. 1. honra). 1. en posición final de sílaba e cando segue a outra consoante (rei. redor / arredor.7. gráfase como m se lle segue b ou p dentro da mesma palabra. hai que duplicar a consoante: rítmico / monorrítmico. algunha. A grafía x O grafema x ten máis dun valor en galego moderno: nas palabras patrimoniais pronúnciase prepalatal fricativo xordo (eixe. románico / iberorrománico. En cultismos e préstamos o m pode aparecer tamén en posición final e diante doutras consoantes: álbum. rogativa / prerrogativa.8. convén. nos cultismos con12 . alguén etc. inverno. ningunha. tempo. pero non bebe. non separados dela por guión.

Pero a tendencia normal da lingua é pronunciar nestes casos [s] (aproximar. 13 .serva o valor latino de [ks] (sexo. externo).). especialmente cando vai en posición implosiva (exterior. éxito etc.7. exame. vide 8. taxativo). Para a adaptación gráfica de palabras cultas con x [ks].

la. capital.3. Tamén se acentúan as 14 . amei. latín. o agudo (´). españois. cantar. Palabras graves Levan acento gráfico as palabras graves ou paroxítonas cando rematan en consoante distinta de -n ou -s e en grupos consonánticos distintos de -ns. ningún. cadrís. Palabras agudas As palabras agudas ou oxítonas acentúanse graficamente cando son polisílabas e rematan en vogal. fun. tres. en vogal + n. di. seguiu. carácter.2. amou. calacú. alguén. Félix. Así: xa. latíns. Non se acentúan cando son monosílabas nin cando acaban en ditongo decrecente (seguido ou non de n ou s) ou noutra consoante que non sexa -n ou -s. fórceps. cafés. corazón. ninguén. Para a acentuación de i. fe. azuis. mazás. Xan. papel. 2. don. arroz.5. bíceps. corazóns. din. ser facilmente memorizables e esixir un uso mínimo de acentos gráficos. 2. A ACENTUACIÓN 2. reféns. si. algúns. recibiu. No galego só se usa un tipo de acento gráfico. café.1. papeis. calacús. can. comúns. tirizó. ademais. len. cu.2. O acento gráfico Unhas regras de acentuación deben permitir recoñecer a sílaba tónica en todos os casos. Así: móbil. irmáns. nariz. alí. alférez. algún. en vogal + s ou en vogal + ns: mazá. capitais. véxase 2. tirizós. colleu. irmán. clímax. u en hiato.

vogal + n. 2. u en hiato. mágoa. saín. lapis. non forman ditongo.4. vogal + s ou vogal + ns. traía.5. raíz. u tónicas acentúanse graficamente cando van inmediatamente antes ou despois dunha vogal átona. Para os efectos de indicar que non forman ditongo coa anterior. cantaras. etc. Palabras esdrúxulas As palabras esdrúxulas ou proparoxítonas levan sempre acento gráfico: bárbaro. saír. non se acentúan as palabras graves rematadas en vogal. Así: 15 . Así: acentúo. Acentuación dos estranxeirismos As palabras estranxeiras de circulación corrente. dolmens. baúl. tépedo. caída. u tónicas non se acentúan graficamente cando entre estas e a átona aparece o grafema h: prohibo. cantara. polo tanto. saía. miúdo. Acentuación de i. canons. ruído. xuízo. aínda. constituíu. moía.5. Para a acentuación de i. aínda que non estean plenamente adaptadas ao galego. egoísmo. cantas. súa. Coímbra.palabras graves con ditongo decrecente na última sílaba: amábeis. cantan. para indicar que ambas as vogais pertencen a sílabas distintas e que. seguen as regras de acentuación enunciadas anteriormente. raíña. as vogais i. u en hiato Con independencia do establecido nas epígrafes precedentes. cantaran. tónico. roía. túa. 2. colons.6. túnica. prexuízo. as vogais i. En consecuencia. Así: canta. 2. véxase 2.

coñac. búmerang. Palabras esdrúxulas: bádminton. ravioli. argot. hándicap. el mete (e aberto). harakiri. Así: 16 . fagot. ídem. hobby. béisbol. réquiem. leitmotiv. neste caso pónselle sempre acento gráfico á palabra que ten vogal aberta ou á que é tónica. porque o significado das palabras resulta claro ao apareceren en contextos diferentes: el colle (o aberto). puré. O acento diacrítico Utilízase o acento gráfico con función diacrítica para distinguir dúas palabras que teñen a mesma forma na escrita. ínterim.Palabras agudas: autobús. déficit. mitin. autostop. mete ti (e pechado). médium. popurrí. penalti.7. líder. xampús. superávit. ballet. colle ti (o pechado). purés. lapilli. vermú.7. Outras veces pode haber confusións e por iso cómpre poñerlle acento a unha das dúas formas homógrafas. Neste tipo de palabras pódese prescindir do acento gráfico correspondente e manter integramente a grafía propia da lingua de que proceden cando exista conciencia clara de que son estranxeirismos. ralentí. tótem. rugby. aerosol. pero que se diferencian porque a vogal tónica ten distinto timbre ou porque unha palabra é tónica e a outra átona (póla/pola. spray (coma convoi. Palabras graves: accésit. dá/da). etc. smóking. Casos especiais de acentuación 2. voleibol. cárdigan. xampú. quórum. 2. cénit.1. hippy. hábitat. iglú. anorak. autocar. iglús. As palabras rematadas graficamente en -y teñen o mesmo tratamento ca as rematadas en -i: playboy. zombi. macádam. karaoke. relax. pizza. álbum. samurai). tándem. neceser. organdí. pelotari. iceberg. tabú. obús. télex. boicot. ioga. párkinson. En moitos casos non é necesario facer diferenzas gráficas. magníficat. quimono. hóckey. whisky.

) no (en + o) nos (pron. de vir) vós (pron. por + a) por (prep. de ver) vos (pron.) oso (animal) pe (letra) pola (‘galiña’.) fora (antepret. pron. de ver.) os (artigo.) té (‘infusión’) vén (pres.) as (artigo.) so (prep.) cas (prep. e pron.á (a + a artigo. de dar) dó (‘compaixón’) é (pres.) má (‘ruín’) más (‘ruíns’) máis (adv..) cha (che + a) chas (che + as) co (con + o) cos (con + os) compre (‘merque’) compren (‘merquen’) da (de + a) das (de + as) do (de + o) e (conx. pron.) bola (peza de pan) ca (conx.. tónico) a (artigo. imp.) bóla (‘esfera’) cá (ca + a) cás (ca + as) chá (‘plana’) chás (‘planas’) có (ca + o) cós (ca + os. letra) ven (pres.) nó (subst. pron. e imp.) te (pron. en + os) o (artigo..) nós (pron. átono. átono) 17 . de nó) ó (a + o) ós (a + os) óso (do corpo) pé (parte do corpo) póla (‘rama’) pór (‘poñer’) présa (‘apuro’) sé (‘sede eclesiástica’. de dar) dás (pres. subst.) ás (a + as artigo. e adx. de vir) ves (pres. tónico. de ser) só (adv. pl.) cómpre (‘é mester’) cómpren (‘son mester’) dá (pres. ‘presada’) se (conx. pron.) presa (‘prendida’. subst. prep. subst. de vir) vés (pres. de ser) fóra (adv. de ser e ir) ma (me + a) mas (me + as) mais (conx. pron. imp.

fixéronllelo. metéusenos.4. Se se utiliza a combinación verbo + variante alomórfica –lo do artigo. Por iso escribimos cantará / cantara.7. méteseche.. friamente. recibirá / recibira. cantaraa / cantáraa. recibiraa / recibíraa. comunmente. etc. etc. 2. As formas verbais que levan acento diacrítico mantéñeno cando van seguidas dunha forma átona do pronome: é / élle / éa. Palabras compostas Por se tratar de palabras graves rematadas en vogal. No caso de apareceren varios adverbios en -mente coordinados. rapidamente. Por iso debemos escribir comicamente. no tocante á acentuación gráfica compórtanse coma se fosen unha soa palabra. beberá / bebera. finxidamente. bebérala / beberala.Noutros casos o acento só se utilizará en contextos ambiguos e marcando sempre graficamente a palabra con vogal aberta: (el) tén / ten (ti). habilmente. ti dálo á forza / dáslle.7. dáo / dáme / dálle..2. 18 . cantárana / cantarana. Os adverbios en -mente. dificilmente. utilmente.3. beberaa / bebéraa. O verbo con pronome enclítico e cos alomorfos do artigo lo(s). métese. la(s) Cando os verbos levan pronomes enclíticos. rexamente. acentúase tamén coma se fose unha única palabra: cóme-lo caldo / come-lo caldo. meteuse. tómao. Para os interrogativos e exclamativos véxase 2. esta terminación só aparece no derradeiro.7. vélo comprar? 2. resulta innecesario o acento gráfico nos adverbios en -mente. bebéra-la auga / bebera-la auga. e os anteriores manteñen o seu acento: cómoda e facilmente.

Cal. aquel etc. Por outra parte. Outros casos A utilización de recursos gráficos para distinguir entre as funcións gramaticais que pode ter unha mesma palabra debe reducirse a aqueles casos que poidan causar problemas de interpretación do texto escrito. aquel etc. de este. vichelocrego. ese. como che vai?. mira esa. cando. un deles. polo que o seu uso para diferenciar. este. por exemplo. 19 . que desgraza! Tampouco se acentúan as formas do interrogativo e exclamativo cando introducen interrogativas indirectas (pregúntalle cando volve. cando vés?. en función adxectiva. xa sabes qué hai? / xa sabes que hai?. en función substantiva. como. onde. onde está?. pregúntalle onde está.Tampouco mantén o acento gráfico o primeiro termo das palabras compostas xa soldadas: Riotorto. un can. o acento diacrítico utilízase unicamente para diferenciar palabras en principio homógrafas mais non homófonas. fervellasverzas. que queres?. 2. que e quen non se acentúan en interrogativas e exclamativas directas: cal queres?. colle aquela. preguntoulle cal quería). supoñería a introdución dun novo criterio non xustificado.4. quero esta. dáme un. non se acentúan en ningún caso nin os demostrativos nin o indefinido e numeral un: esta mesa. xa sabes cánto lle custou / xa sabes canto lle custou. canto. canto queres?. De acordo con isto. etc.7. ese. quen cho deu?. / dille que queres. etc. agás cando for preciso para evitar posibles anfiboloxías: dille qué queres.

3. reirrei. porco bravo. O GUIÓN O guión úsase para partir unha palabra ao final de liña. reirreis. non-fumadores). socioeconómico. malhumor. lusquefusques. sofá cama. sapoconcho. gardarríos. únese tamén con guión (cfr. gardas civís. Escríbense con guión as palabras en que o primeiro elemento é non (non-intervención. benvida. Se a flexión se realiza só no último elemento ou se a palabra composta é invariable. limpachemineas. non-aliñados. picafollas. lusquefusque. para separar os dous membros en certas palabras compostas e para unir a variante alomórfica –lo do artigo ao adverbio u: dicionario galego-inglés. mediodías. sofás cama. fervellasverzas. vagalume. malpocada. a unión entre os seus compoñentes prodúcese directamente: cartafol. De se realizar a flexión de xénero ou número nas dúas bases. terzas feiras. cabodanos. mobles bar. vagalumes. O mesmo ocorre se a moción afecta ao primeiro elemento: moble bar. cartafoles. u-la navalla? De se usar o alomorfo –lo do artigo tras unha forma verbal ou pronominal rematada en –s ou en –r. asociacións ocasionais non 20 . terza feira. branquiazul. benvidas. porca brava. mediodía. malpocado. pisos piloto. 3. branquiazuis.1. porcos bravos. malhumores. vacalouras. xordomuda.1): tráiovo-lo libro mañá. vacaloura. piso piloto. O guión nas palabras compostas A grafía das palabras compostas que son substantivos ou adxectivos está en relación coa súa composición e morfoloxía. sapoconchos. cabodano. xordomudo. non-proliferación. socioeconómica. estas escríbense de forma separada: garda civil. 14.

condicións político-económicas.fixadas na lingua (dicionario alemán-galego. cle-/ro.2. strip-tease.2. por constituíren a representación dun son único: ce-/rra-/lleiro. Os dous elementos dun dígrafo non se poden separar. Para a grafía particular dos numerais. palabras complexas como les-nordeste. véxase 16. nor-noroeste.2.2. les-sueste. esta división só pode facerse mantendo íntegras as sílabas dos dous segmentos. 3. épico-líricos. ningu-/nha.2. e 16. finalmente. wáter-polo. O guión en final de liña Emprégase o guión para partir palabras a final de liña. etc.1. oés-noroeste. algunhas palabras estranxeiras: foie-gras. ma-/chada. oés-suroeste. sa-/quei. maníaco-depresiva. co-/rromper. tse-tse. estudos xurídico-económicos. sei-/xo. nor-nordeste. exa-/me. pre-/rrogativa. fei-/xe. fox-terrier.1. algu-/nha. cómpre repetilo ao comezo da liña seguinte: dicionario galego-/-inglés. sou-/to. Dúas consoantes intervocálicas Nas secuencias de dúas consoantes intervocálicas. Unha consoante en posición intervocálica Cando hai só unha consoante intervocálica. ou. 3. Por razóns estéticas adoita evitarse deixar orfa unha vogal a final ou a principio de liña. 3. catalano-aragonesas). na maior parte dos casos a primeira fai sílaba coa vogal ante21 . Cando un guión que separa dúas palabras ou dous membros dunha palabra complexa coincide en final de liña. esta é sempre comezo silábico: cla-/ri-/da-/de.

gl. pac-/tar. ec-/cema. comun-/mente. se-/gredo. re-/flexión. Máis de dúas consoantes Cando hai máis de dúas consoantes. gr. rit-/mo. en palabras derivadas por prefixación en que aínda non se perdese a conciencia do prefixo. des-/viar. subs-/tituír. 3. excep-/ción. des-/abrigar. e 3. Non obstante. cl. amíg-/dala. ins-/titución. pro-/clamar. transa-/tlántico. fl e fr intervocálicas forman unha unidade e non se poden separar ao final da liña: pro-/blema. re-/fresco. supers-/tición. Prefixos A pesar do dito en 3. sols-/ticio.rior. 3. br. do-/brado. sub-/leñoso. se-/creto.2. tl. ca-/dro.2. supe-/rabundante. ac-/ción. sig-/nificado. se o grupo termina en l ou r.4. sub-/título. tr. sub-/rogar. trans-/oceánico.1. a separación silábica faise entre as dúas consoantes: ac-/to. cons-/piración. et-/nografía. trans-/posición. em-/blema. super-/abundante. ad-/herir. abs-/temio. bi-/savó. su-/plantar. dr. ab-/dominal. Neste caso. desa-/plicar. om-/nipotente..3. ob-/xec-/to. in-/clinación. ins-/truír. inter-/académico.2. subs-/trato. 22 . recoméndase facer a partición da palabra ao final de liña entre o prefixo e a base: bis-/avó. cr. ad-/mitir. in-/glés. de-/glutir. pr. subs-/crición. ex-/tremo. adap-/tar. pl. ad-/renal. En todos os demais casos faise a separación antes da última consoante: pers-/picacia. ad-/ligar etc. xen-/ro. ca-/tro. a consoante que as precede forma sempre sílaba con elas: en-/trar. sub-/xec-/tivo. naqueles casos en que a silabación habitual así o permita. As secuencias bl. non se considera incorrecta a partición sen ter en conta os elementos mórficos da palabra: tran-/soceánico.

delin-/cuen-/te. conti-/nuo. 3. mu-/íño. pa-/io-/lo. alde-/án. co-/ordinar.6. ambi-/gua.5. Poden separarse cando constitúen hiato: dí-/as. retribu-/íu.3. cor-/diais. 23 . clare-/ou. parti-/amos. Dúas vogais No caso de haber dúas vogais xuntas. Ma-/nuel. perdo-/amos. sei-/xo. ru-/bio. mo-/ia-/mos. ra-/íña. bilin-/güe. conclú-/es. bo-/iei-/ro. espe-/cie. ca-/ótico. so-/ciais. xo-/ia.2. alu-/arada. xesu-/íta. sou-/to. ambi-/guo. ani-/mais.2. viu. are-/ei-/ra. are-/al . exi-/mia. lin-/gua. delin-/quiu. gra-/údo. la-/bial. mi-/údo. la-/ión. ro-/eu. cien-/cia. non se poden separar cando forman ditongo crecente ou decrecente: fei-/xe. balu-/arte. afi-/uzar. ensa-/iou. conclú-/as. afi-/ei. te-/nue. re-/alidade. sue-/co. Máis de dúas vogais Se hai tres ou máis vogais xuntas pode separarse a primeira sempre que non forme parte dun ditongo ou dun tritongo: ensa-/iar. ensa-/iei. che-/os.

e) En todos os substantivos e adxectivos dos nomes de institucións. Os alcumes reciben o mesmo tratamento: a Galochas. Consello da Cultura Galega. Tribunal Superior de Xustiza de Galicia. senón tamén nas restantes do título que teñan relevancia semántica: A Nosa Terra. d) Na primeira palabra dos títulos de obras literarias e artísticas: A tecedeira de Bonaval. só se escribe en maiúscula o primeiro elemento deste: China. As siglas escríbense normalmente en caracteres maiúsculos: ONU. Cooperativa Vitivinícola do Baixo Miño. Dª. Seoane. Xocas. USO DAS MAIÚSCULAS Escríbese inicial maiúscula nos seguintes casos: a) Ao comezo do escrito. DOG. Cando unha palabra con maiúscula inicial comece por un dígrafo. empresas e outras entidades formalmente constituídas: Xunta de Galicia. Lugo. As publicacións periódicas adoitan levar maiúscula non só na primeira palabra inicial. b) Nos nomes propios: Lucía. Dr. Xúpiter. organismos.4... Quintela. Guillade. despois de punto e seguido. O Correo Galego. O Tío Marcos da Portela. Follas novas. 24 . de punto e á parte e doutros signos (admiración. Vedra. o Foguetes. Debe terse en conta que a utilización de caracteres maiúsculos non exime do uso do acento gráfico nos casos prescritos no capítulo 2. c) Nas formas abreviadas de tratamento: Dra. Vde. interrogación e puntos suspensivos) cando equivalen a punto..

saïamos. 25 . doer. distraer. gui: antigüidade. Consecuentemente. extraer). sobresaír) e -oír (oír): caïamos. ungüento etc. A razón de colocar esta diérese é que o i forma sílaba en por si (ca-i-a-mos). doïamos. aínda que neles non haxa posibilidade de homonimia co presente de subxuntivo: argüïamos. recaer. A DIÉRESE Úsase coa letra u para indicar que se pronuncia esta vogal nas sílabas güe. Úsase tamén coa letra i na primeira e segunda persoas de plural dos copretéritos de indicativo dos verbos rematados en -aer (caer. Desta maneira distínguense estas formas das do presente de subxuntivo. traer. decaer. moer. -aír (saír. saïades. tamén levan diérese os copretéritos de indicativo dos verbos en -uír.5. argüían. aínda que é átono. caiades (ca-ia-mos. lingüística. fronte a gue. atraer. güi. constituïamos. moïades. doïades. argüír. oïades. bilingüe. moïamos. constituïades. traïamos. oïamos. lingüista. mingüedes. traïades etc. -oer (roer. caïades. en que o i forma ditongo: caiamos. remoer). corroer. ca-ia-des). contraer.

iso está n’Os Eoas. 26 . n’o fixen. Poderá usarse tamén na citación de títulos ou cabeceiras de publicacións cando o artigo inicial se integra coas preposicións de ou en: o argumento d’A Esmorga. O APÓSTROFO No galego moderno non se utiliza habitualmente o apóstrofo (’). ont’á noite.6. aínda que se admite o seu uso cando se pretende reproducir fielmente a prosodia do galego oral ou dialectal: n’é verdade.

respectivamente.7. Vaiche boa!. por que non calas?. OS SIGNOS DE INTERROGACIÓN E DE ADMIRACIÓN A entoación interrogativa ou exclamativa márcase ao final do enunciado por medio dos signos ? e !. En todas as linguas as normas de uso do signo de admiración seguen as dadas para o de interrogación. 27 . Vaia. Tomé. respectivamente: Por que non llelo preguntas ti?. Miraches ben?. Mira que non o fagas! Para facilitar a lectura e evitar ambigüidades poderase indicar o inicio destas entoacións cos signos ¿ e ¡.

Deste comportamento exceptúanse algunhas palabras de circulación restrinxida ou aínda non plenamente adaptadas. apto. con todo. coma súmmum. isto é. ennegrecer. innomeable. gamma ‘letra grega’. pizza. ademais das secuencias verbo + pronome persoal átono do tipo chámannos. acción. innumerable. himno. sempre que non se trate dunha consoante dobre: obxecto. máximo [ks]. gama ‘serie’. Téñase en conta que existen formas populares como connosco. GRUPOS CONSONÁNTICOS As palabras patrimoniais establecen cal é a estrutura silábica normal do noso idioma. así coma os derivados formados por un prefixo rematado en -n e unha base produtiva iniciada por n-: circunnavegar. cominar (< COMMINARE). innovar. innegable. nafta. mesmo de grafías existentes con outro valor en galego: allegro [a"lEV|o]. atmosfera. connotar. casete (< cassette). innobre. micción etc. Pero os préstamos e mais as palabras cultas con frecuencia teñen unha estrutura silábica diferente. 28 .8. collerannos. acusativo (< ACCUSATIVUM).nos cultismos cando corresponde á pronuncia [kT]. innervar. sempre coa pronuncia [Nn]. que hai préstamos sen apenas acomodación e con pronuncias particulares. Debe terse en conta. administrar. que forman grupo heterosilábico. ‘abano’ (< gamma). razzia. ennobelar. b) Mantéñense os grupos formados por dúas consoantes que pertencen a sílabas distintas. magma. innato. connatural. No tocante ás agrupacións de consoantes. innecesario. hippy ["hipi]. kappa. víronnos. ennobrecer. e de aí que presenten problemas de adaptación. coma en acceso. a adaptación gráfica dos cultismos e dos préstamos faise de acordo cos criterios xerais seguintes: a) Mantense a grafía -cc. enneasílabo.

bloquear. glaciar. bloque. cravo. oblongo. publicar. blasfemar. branco. perspectiva. explicar. salvo cando a segunda é s: obsceno. golf. reflexión. gladiador. exemplo. Grupos bl. aclarar. planta. ARCTICUM). sprint. clasificar. oblata. As palabras latinas semicultas e algúns préstamos antigos doutros idiomas mudaron o l en r: aprazar. tl Estes grupos mantéñense inalterados nos cultismos e nos préstamos ou formacións recentes: ablativo. Con todo. glicerina. iceberg. plástico. externo [ks]. kirsch. clemencia. clarín. d) En posición implosiva normalmente non se admiten grupos de dúas consoantes. test. round. oblicuo. proclamar. atlántico. circunstancia. bloqueo. Da mesma maneira. psicópata. oblación. blindar. flor. hínterland. atlas. glándula. ablución. subliminar. cloro. subliñar. cámping. plano. punción (lat. compracer.c) Tamén se manteñen en xeral os grupos de dúas consoantes explosivas: ctenóforos. construír. atlas. mnemotécnico. ablegado. flan. pneuma. clero. influír. Nos demais casos normalmente pérdese a segunda consoante do grupo: ártico (lat. claridade. fl. búmerang. gnomo. plural. plátano. sketch. clamar. perplexo etc. 8. club. relax [ks]. adscribir. algúns préstamos estranxeiros manteñen excepcionalmente as dúas consoantes en final de sílaba. polo menos graficamente: zinc. pterodáctilo. problema. clima. windsurf. escríbense con consoante dobre final palabras como full ou jazz. obliterar. fluxo. cravar.1. folk. bíceps. templo. plenario. clan. claro. glosa. cláusula. lord. brancura. 29 . globo. incluír. pluma. plasma. brando. PUNCTIONEM). plaxio. atleta. público. sublingual. placa. brasón. plumaxe. proclítico. clarividente. platino. tintura (lat. clase. cl. pl. flexión. ínclito. TINCTURAM). clarificar. flamante. gl. gloria. troglodita.

Sutil e a súa familia léxica (sutileza. substantivar.3. obturar. abnegación. observar. subsumir.e -ccOs grupos ct e cc mantéñense nos vocábulos cultos cando os preceden as vogais a. abstinencia. subscritor. substancial. obrigar. substituto. empregar. abstención. singradura etc. preamar. preito.2. abstracto. bs. abnegar. substantivo. escravo. obsesión. dobrar. subsistir. na escrita débese manter a solución culta con conservación do grupo: abstemio. subscrito. bd. prata. abstraer. abdome. obxección. 8. pregar. sutilidade. obsceno. absoluto. igrexa. absolver. subsidio. praza. ábsida. sutilmente. o: abstracción. obstinado. obcecar. Grupos -ct. bn. 8. súbdito. bv e bx Mantéñense sempre sen alteración: abdicación. subxectivo. frecha. praga. obxectivo. fretar. abstracción. subxugar. frota. submersión. absterse. substituír. obsequio. obtuso. fraqueza. 8. obvio. obxectividade. cumprir. fraco. subdirector. abdicar. absorto. obstruír. prato. emprazar. abxurar.4.cravuñar. nobre. abdominal. substitución. absolutismo. e. sutilizar) perderon o b desde as orixes do idioma. pracer. absorber. obsoleto. subconsciente. substantivación. obnubilar. obstáculo. absurdo. abstracto. substrato. bt. 30 . prazo. frouxo. absterxente. subscrición. frauta. subcomisión. insubmisión. recruta. subministrar. obxecto. praia. subsección. obsequiar. bm. absorción. substancia. obviar. Grupo bs + consoante Aínda que existe a tendencia popular a eliminar a primeira consoante nas palabras con moito uso. Grupos bc. subtítulo. obter. absentismo.

extracto. insurrección. sector. constritivo. carácter. noctámbulo. néctar. contradición. eclecticismo. insurrecto. lácteo. exactitude. inspector. lactante. directo. resurrección. adutor. imperfección. perfecto. aspecto. dedución. elección. tracción. aflición. intacto. exacto. condutor. compacto. tacto. defectivo. abxecto. conflito. acto. sintáctico. desinfectar. traxecto. protector. perfección. olfacto. lector. artefacto. indirecto. actualidade. equinoccio. constrición. corrector. confección. caracterizar. dedu31 . construtivo. octosílabo. electricidade. respectar. intelecto. táctica. trato. selectivo. contracción. calefacción. proxecto. estupefacto. dirección. obxectivo. acta. pacto. arquitectura. reflector. reacción. tratado. selección. cocción. distracción. Suprímese a primeira consoante nos dous grupos cando os preceden as vogais i e u: abdución. ecléctico. contrato. director. proxectar. equinoccial. predilecto. contratar. contrición. Perderon o c as palabras catarata.abxección. redactor. afectivo. dialecto. prospecto. inxectar. condución. sección. activo. lectivo. afectar. conxectura. colectivo. traxectoria. actor. obxección. octaedro. infección. aflito. arquitecto. estupefacción. putrefacto. perspectiva. occidente. olfactivo. corrección. actuar. lectura. desinfección. calefactor. intersección. incorrecto. contratación. rectitude. redacción. tratamento. construción. dilección. exacción. adución. respecto. tumefacto. detección. actual. conduto. acción. accionar. insecticida. circunspección. dilecto. incorrección. recto. inxección. contacto. insecto. coacción. fracción. adxectivo. afecto. practicar. reactivo. electricista. didáctico. circunspecto. infectar. abdutor. obxecto. extracción. detractor. protección. construtor. atracción. cacto. inspección. tractor. satisfacción. nocturno. manufactura. conxecturar. colección. putrefacción. facción. refracción. detectar. impacto. conduta. proxector. lección. táctil. afección. autóctono. práctica. tratar. colecta. retrospección. vector.

ditame. funcionar. adxunción. destrución. Con respecto a estes grupos cultos. Ártico. adxunto. como acupuntura. ditadura. flutuación. reitorado.tivo. Perderon sistematicamente o c as palabras que tiñan en latín cons. flictena. de escasa presenza na fala ou para evitar homonimias. frutificar. dicterio. ditar. indutor. antártico. obstrucionista. Antártida. Son voces como adicción. produtor. por exemplo. conxuntivo. ictioloxía. conxunto. redución. coartar. doutrina. succionar. pictórico (e outras formas con picto-). punción. instinto. micción. introdutor. amicto. Vítor. edicto. ducto. conxuntura. flutuar. ricto. ditado. distrito. indución. sectarismo). fricción. ao lado destas formas existe a culta correspondente. redutor. extinto. veredicto. pictografía. como ocorre. succión. invicto. restrición. frutuoso. obstrutivo. xurisdición. distinto. vitoria. seita (pero sectario. indicción. esfínter. lutuoso. ficticio. dicción. Ás veces. reitoral. reitoría. dúctil. estrito. anfictión. convicto. autorizar. friccionar. xuntura etc. produción. non se debe esquecer que hai algúns semicultismos con vocalización da consoante implosiva en u ou en i: doutor. delito. vindicta. ficción. produtivo. adicto. vitorioso. ductilidade. deíctico. reitor. obstrución. tradutor. etc. convicción. introdutorio. Porén.). ictiografía. conxunción. dicionario. coartada. reprodutor. estrutura. nictalopía. defunto. doutoramento. frutífero. reconstrución. reprodución. reduto. + ct. restritivo. nictalope. apodíctico. produto. lictor. ictiomancia (e outras formas con ictio-). convén manter esta primeira consoante nalgunhas palabras pertencentes a linguaxes especializadas. A mesma redución afectou tamén a autor e aos seus derivados (autoridade. anfictionia. destrutor. función. suxeitar e suxeito. ictericia. vítima. evicción. ictérico. cun significado menos restrinxido. en pauto / pacto. obstrucionismo. 32 .

extremismo. arácnido. estranxeiría. esaxerar. escavar. sintaxe. estremo ‘linde’ (pero extremar.8. esixencia. escavación. exótico. extensor).7. politécnico. cnitosporídeos. cnidarios. extra. picnómetro. axila. exilio. hexágono. exacto. técnica. téxtil. tecnocracia.5. Nestas palabras pódese optar por substituír o primeiro x por s (esaxeración. tecnicismo. algunhas voces moi populares. esexético. reflexionar. convexo. axilar. exceder. tórax. deben escribirse con s: escava. radiotécnico. sexto. galaxia. nexo. tóxico. Con todo. 33 . sinécdoque. estremar ‘derregar’. estranxeirismo. extenso. 8. excelente. exceso. extremoso). bórax. laxo. picnose. exame. Grupo -cdMantense o grupo en todos os casos: anécdota.6. a primeira vez co valor de [ks] e a segunda co de [S]. sílex. zootécnico. anecdotario. tecnoloxía. esexese. documentadas xa deste modo en textos medievais. texto. estrañeza. pícnico. éxodo. aparece dúas veces x en posición intervocálica. non composta. exclamar. así como os seus derivados. extremidade. pirotécnico. 8. asfixia. léxico. Un caso especial dáse cando na mesma palabra. estraño. Grupo [ks] (grafía -x-) Mantense sempre na grafía como x: aproximar. estrema. maxilar. Grupo -cnConsérvase en todos os casos: acne. elixir. estrañamento. axioma. eximir. extremo. sexo. explosión. estender (pero extensión. esaxero. extensivo. estranxeiro. escavadora. anecdótico. estrañar.

dogmatismo. agnóstico. flegmón. alumno. exexese. bregma. estigma. pigmentar. gnomoloxía. resignar. autumnal. dogmático. prognose. gnose. inmaculado. significado. dignar. exixir. sinalar. signo. consignar. gnoseoloxía. inmemorial. ensino. exexético. designar. 8. lexicoloxía.e -gnMantéñense sempre nos cultismos: agnosticismo. impregnar. sigma. benigno. columna. lignito. consignación. Grupos mn-.e -nmMantéñense as dúas consoantes nos cultismos: alumnado. inmanente. benignidade. inmaturo. toxicoloxía etc. apotegma. inmaterial. segmento.esixente.seguidos de consoante nin ás palabras compostas. damnificar. prognóstico.9. ensinar. cognoscitivo. expugnar. esixir etc. repugnar. etc. ignoto.asinar. exaxero. Por seren semicultismos presentan só -n. gnomo. fragmento. cognitivo. inmediato. himno. digno.) ou ben por manter inalterado o grupo etimolóxico (exaxeración. indignar. Grupos -gm-. sinatura. 34 . insignificante. gnóstico. magnolia. persignar. repugnante. exixente. pigmento. diagnosticar. pugna. diagnóstico. ígneo. indemne. sino ‘campá’ e outras palabras da mesma familia léxica. gn. ensinanza. indigno. gnosticismo. pigmeo. pragmática. consignatario. significar. columnata.8. gnómico. magnesio. inmanencia. amnesia. -mn. 8. calumnia. Esta posibilidade de elección non afecta aos prefixos do tipo ex. exaxerar. dogma. exixencia. ignominia. dignidade. gnomólogo. indemnizar. magnífico. en que só cabe manter o grupo: expunxir. impugnar. incógnito. ignorante.). ignorar. amnistía. diafragma. anamnese.

gama. esta sexa transparente por existiren outras palabras da mesma familia ou ben por haber derivados con outros prefixos sobre a mesma base: 35 .etimolóxico: bienio. consérvase o grupo -nn-: circunnavegar (circun + navegar). inmigración. etc. etc. inminente.10. innobre (in + nobre). inmobilizar. omnímodo. solemnidade. inmiscirse. inmodestia. aínda non estando viva a forma primitiva. conectar. xemación. Con todo.simplificouse historicamente en -m-: coma.simplificouse en -n. cominar. etc. trienio. inmenso. o nome da letra grega gamma debe escribirse con -mm-. CANNAM > cana). convén escribir con -nn. O grupo latino -NN. Tamén se adaptaron ao galego con -n. inmensurable. omnívoro. ximnástico. etc.as palabras cultas que tiñan -NN.e -nnO grupo -MM. por ser unha voz fixada na terminoloxía internacional da física e da astronomía. mnemónico. mnemónica.nas voces patrimoniais do galego (lat. ómnibus. inmóbil. aniversario. cominación. xemíparo. mnemotécnica. cando existe no galego a palabra base. inmersión. inmortal. omnipotente. comisario. quinquenio. cominatorio. connatural (con + natural). inmodificable.inmensidade. perenne. ximnocarpo. ximnospermas. Un tratamento á parte merecen as palabras derivadas mediante un prefixo rematado en -n. ximnasio. omnipresente. inmune. milenio. inmoral. comendatario. que se une a unha base que comeza tamén por n-.algúns vocábulos cultos de circulación moi restrinxida: connubio. 8. sexenio. solemne. decenio. Neste caso. mnemonizar. Con todo. xema. inmigrar. inmerecido. inmorredoiro. inmoderado. inmigrante. inmolar. enneágono. inmerso. O mesmo sucede cando. cuadrienio. Grupos -mm. conexión. ximnasta.

inocencia.innovar (non existe *novar. construción. instaurar. constar.e -ptComo norma xeral mantéñense estes grupos nos cultismos: abrupto. circunspecto. Grupos -pc-. construtor. transmitir. trasnoitar. instrución.anteconsonántico Nas palabras cultas mantense sen reducir: circunscrición. constituír. instar. instruír. trasler. instalar.en palabras populares como: trasfegar. instrumento. trastornar. pero si novo.11. adepto. traspasar. 8. 8. instancia. conspirador. renovar. trasladar. transcendental. circunspección. inspección. inspirar. transubstanciación. transferencia. conspirar. construír. Cando se une trans. transferir. circunstancial. transcender. constancia.). -pn-. etc.hai simplificación das dúas consoantes sibilantes: transecular. inspiración. e ademais hai outros derivados como anovar. consciente. transpirar. Cando non é transparente a base sobre a que se formou o derivado. inconsciente. inspector. transmisor. transvasamento. constelación. Este sufixo reduciuse a tras. adaptar. traspoñer. instituto.a unha palabra que comeza por s. institución.12. constitución. constipado. conspiración. conspicuo. consternar. Grupo -ns. instante. translación. transcribir. transformación. adop36 . transporte. transformar.mantén o grupo ns cando a base é un cultismo: transbordar. transvasar. transiberiano. circunstancia. constante. transcrición. instalación. aceptar. instituír. instrutor. prodúcese a simplificación en -n-: inocuo. O prefixo trans. -ps. transcendente. acepción.

preceptor. corruptor. ruptura. excepción. captar. exipcíaco. excepto. cripta. precepto. cativar. conceptual. descritor. inscrición. hipnoterapia. setembro. circunscrición. coleóptero. irrupción. e o mesmo ocorre cos derivados cultos da familia do latín SCRIPTUS. proscrito. Exipto. susceptible. tritongo.ción. interrupción. concepción. imperceptible. catalepsia. voluptuoso. rapto. baptista. percepción. transcrición. circunscrito.13. bautismo e bautizar. catividade. subscrito. hepta-. eclipse. adscrito. escrito. nupcias. subscritor. cataléptico. descritivo. transcrito. optimista. unha serie de palabras que perden o primeiro elemento do grupo -pc. escepticismo. cetro. adoptar. epiléptico. apto. exipcio. copto. adoptivo. cápsula. rapsodia. elipse. indescritible. prescrito. existen no galego varios casos de vocalización da consoante implosiva: receita e receitar. críptico. escritura. ditongo. corrupto. interceptar. interruptor. concepto. Neptuno. exiptoloxía. Consoante + pc. erupción. + pc ou cons. opción. eruptivo. cativo. así e todo. inscrito. voluptuosidade. anticonceptivo. hemoptise. tríptico. optimismo. manuscrito. optativo. exceptuar. inepto. consoante + pt Cando se trata dos grupos latinos cons. eucalipto.en galego: 37 . proscrición. prescrición. descrición. estreptomicina. outras por teren hoxe un uso frecuente. Amais disto. receptor. escritorio. hipnose. ditongar. hipnotismo. optar. decepción.ou -pt-. sinopse. nupcial. captura. algunhas por seren xa antigas no idioma. inepcia. setentrional. subscrición. descrito. hipnotizar. corrupción. diferente do cultismo adoptar). óptica. adoitar (‘acostumar’. réptil. óptimo. 8. escritor. aptitude. Hai. Así: adscrición. + pt pérdese sempre a consoante intermedia -p. setentrión. recepción. corruptivo. raptor.

discernir. suntuosidade. psique. piscina. aprontar. asunción. asunto. consciencia (ao lado de conciencia). perención. psicanálise. pterópodo etc. condescendencia. ciá38 . 8. escultor. descender.medial Nas palabras cultas consérvase o grupo: adolescencia. suntuoso. adolescente. discípulo. delicuescente. inscultura. Grupo sc. i simplificouse en c. salmista. disciplina. descendencia.absorción. psicodiagnóstico.inicial O grupo latino sc + e. inflorescencia. escindir. imprescindible. pneumonía. presunción. salmo e salmodiar. ps.. redentorista. redención. exento. pseudo-. 8. Xa non se escriben con p-: salterio. pneumopatía. psiquiatría. ascensor.14. prontuario. rescindir. delicuescencia. pseudociencia. condescender. proscenio. fluorescente. Grupos pn-. pneumoscopio. etc. irredento.15. perentoriamente. pterobranquiado. pneumoterapia. Grupo -sc.en palabras de entrada antiga: ciencia (e familia léxica). psicofísica.e ptAparecen en posición inicial en palabras cultas e. plebiscito. pterodáctilo. prescindir. pneumotórax etc. a pesar de que na fala existe a tendencia a non pronunciar a primeira consoante: pneuma. incandescente. rescisión. psíquico etc. psicometría. escultura. psiquiatra. suscitar.16.. pneumático. pseudónimo etc. consérvanse na lingua escrita. psicoloxía. segundo a regra xeral. perentorio. discente.. psicolóxico. psicopatoloxía. 8. psicanalista. cetro. redentor. ascender.

úsase pos. cn. dn o primeiro elemento pronúnciase [k] ou [d]. pt. escindir. bx.cando vai seguido dunha base que comeza por vogal (postelectoral. Nos grupos cc. o.). escribir. bv. cismático. Cando estes grupos consonánticos van precedidos das vogais e ou o. e mesmo pode desaparecer. [O]: obxecto [oB"SEkto]. pronúnciase xeralmente relaxada. postoperatorio).18. u ou consoante: escándalo. e mesmo pode desaparecer.cando vai seguido dunha base que comeza por consoante (posclásico. escola. pn. escéptico. cd. pospoñer). dm. 8. escrúpulo. bc. O primeiro elemento dos grupos cultos gm e gn pronúnciase como velar sonoro (un g relaxado) ou mesmo como un ene velar [N]. escenografía. cisma (e cismar. mais nunca como aspirado. etc. estas realízanse sempre con timbre aberto [E]. etc. gm. cirrose. ps. escintilar. 8. etc. posguerra. O mesmo ocorre sempre que ao grupo consonántico sigan a. Un caso especial é a alternancia de formas do prefixo post-/pos-: escríbese post. escepticismo. escorpión. bm. do tipo cc. cd. e non adoita presentar problemas na escrita do galego. bt.17. escenario. esciúrido. x [ks]. cn. mn. Pero é incorrecta a pronunciación deste elemento como interdental [T]. ct. 39 . Algunhas observacións sobre a pronuncia dos grupos cultos A consoante implosiva dos grupos cultos consonánticos. escultura. escisión.tica. cirro. Grupo -stEste grupo consonántico é frecuente nas palabras patrimoniais. etc. bs. Nas de entrada máis recente o grupo mantense apoiado nun e protético: escena. con maior ou menor grao de relaxación. ct.

proveniencia. elocuencia. experiencia. aparencia. desobediencia. intelixencia. sapiencia. o galego adopta solucións propias. impaciencia. consecuencia. delincuencia. inconveniencia. inconsecuencia. audiencia. co castelán e con outras linguas románicas. constancia. -za. presidencia. -iencia ou -uencia. entre outros. -cia. conveniencia. vixencia. incongruencia. virulencia. infancia. en xeral. SUFIXOS E TERMINACIÓNS No referente a sufixos e terminacións. arrogancia. extravagancia. anuencia. 40 . incidencia. -encia. afluencia. alternancia. obediencia. repugnancia. ignorancia. fluencia. distancia. subconsciencia.1. confluencia. insuficiencia. 9. en xeral as de entrada máis recente. frecuencia. inocencia. inconsciencia. descendencia. teñen -ancia. A continuación faise referencia aos sufixos e terminacións que poden presentar algún problema. grandilocuencia. eficiencia. Teñen terminación -encia. coincide o galego co castelán e co portugués. suficiencia. omnisciencia. ganancia. pois nos tres idiomas se conservan estas terminacións sen alteración na forma. urxencia. indulxencia. etc. substancia. -zo Nas palabras cultas. Así. que unhas veces son específicas e outras veces coinciden. esixencia. secuencia. referencia. deficiencia. etc. elegancia. inexperiencia. altilocuencia.9. procedencia. circunstancia. conciencia. independencia. -cio. vixilancia. resonancia. entre outros. -iencia. consciencia. diverxencia. discordancia. co portugués e. importancia. os substantivos abundancia. ciencia. ascendencia. redundancia. adolescencia. petulancia. efluencia. residencia. influencia. tolerancia. parcialmente. paciencia. -ancia. -uencia. exuberancia. reticencia.

propicio. precipicio. bulicio. necio. bendición (ao 41 . nacenza (renacenza). preguizoso). pericia. servizo (servizal).). prefacio. estanza (‘estrofa’). perseveranza. espazoso).Teñen terminación -cia. terzar). oficio. xuízo (axuizar. suspicacia. atención. sacrificio. pertinacia. espazo (espazar. cilicio. doenza. diferenza (indiferenza). sentenza. pertenza (xunto ao cultismo pertinencia. voz lexítima galega. Galiza é tamén unha forma lexitimamente galega. socio. entre outros. beneficio. finanza. malquerenza). desperdicio. e algunhas son préstamos que se incorporaron con esta solución (estanza. cartapacio. prezar. consorcio. contumacia. comercio. sacerdocio. artificio. graza (desgraza). inmundicia. -sión Mantéñense os dous sufixos nas palabras cultas: acción. licenza.). Teñen terminación -cio formas coma anuncio. etc. xentilicio. Entre estas palabras está Galicia. audacia. menosprezo. novizo. perspicacia. silencio. terzá. cobiza (cobizar. eficacia. amplamente documentada na época medieval. cansazo. tenza (mantenza). malicia. crenza (descrenza).2. prexuízo). con significado diferente). hospicio. vicio. patricio. divorcio. noticia. prezo (desprezo. desprezar). farmacia. impericia. orificio. cobizoso etc. que foi recuperada no galego contemporáneo. ficticio. -za: andazo. finanza (financeiro). palacio. xustiza (axustizar. 9. delicia. -ción. edificio. xusticeiro). admiración. postizo. ictericia.. querenza (benquerenza. negocio. avaricia. avinza. habenza. etc. presenza.. A maioría delas son formas xa amplamente documentadas desde antigo na nosa lingua. milicia. Noutras palabras o galego conserva as formas con solución patrimonial -zo. preguiza (preguiceiro. nuncio. aliteración. denominación oficial do país e maioritaria na expresión oral e escrita moderna. acacia. terzo (terza. exercicio. falacia. inxustiza. maleficio.

confluente. constrinxente. etc. confesión. torzón.lado da forma patrimonial beizón). canción. concesión. sazón. non presentan un resultado uniforme. incidente. reconstituínte.. Os relacionados con verbos da terceira conxugación. etc. valente. composición. insurxente. ocasión. nación. consecuente. constituínte. sobresaliente. contraproducente. interveniente.(como 42 . razón. educación. Os que o fan sobre verbos da primeira e da segunda conxugacións manteñen inalterada a vogal temática correspondente: cantante. crecente. conseguinte. relucente. lesión. traizón. etc. escribente. Os máis deles son cultismos que se remontan á correspondente forma latina. proveniente. -nte Esta terminación permite formar adxectivos ou substantivos sobre a base dun verbo. maledicente. Só uns poucos verbos da terceira conxugación presentan unha forma nominal con vogal temática i: concluínte. influente. emigración. vacación etc. nacente. afluente. evasión. conveniente. ou expediente. no canto de se formaren sobre o verbo romance. lucente. saliente. transixente. subsecuente. revisión. manipulación. previsión. edición. admisión. oínte ou ouvinte. emoción. indicación. producente. contribuínte. versión. codificación. condenación. invasión. disolución. Levan -zón palabras patrimoniais como doazón. restauración. pola contra. recipiente. división. Sobre os verbos durmir e servir os derivados esperados deberían presentar -ie. vivente. seguinte. perturbación. nutriente. crente. televisión. saínte.3. supervivente. expansión. etc.. lección.(como cultismos) ou -i. reincidente. camiñante. intransixente. 9. excursión. polo que presentan como vogal temática e ou ie: maldicente.

5.6. neurose. psicose.derivados romances). prolepse. farinxite. revestimento. regulamento. endocardite. sindérese. osmose. tuberculose. Non pertencen a este grupo as palabras oasis e chasis. dose. síntese. fase. hipnose. catálise. hemoptise. diocese. todas elas femininas: amigdalite. arteriosclerose. esclerose. paráfrase. diérese.). hidrólise. 9. coñecemento. diátese. prótese. artrite. sentimento. colite. prótase. éxtase.) e servente (subst. diagnose. 9.4. seguimento. e por razóns similares. metástase. esquecemento. 9. tese. esexese. larinxite. En lugar destas formas rexístranse como patrimoniais dormente (adx. -se As voces cultas con orixe nos nomes gregos en -sis adoptan a terminación -se e son todas do xénero feminino: análise. esta é tamén a adaptación das palabras coas terminacións gregas -itis e -tis. paréntese. base. catequese. crise. electrólise. simbiose. crase. sinopse. -ite e -te En correspondencia coas palabras do grupo anterior. gastrite. resentimento. e subst. glote. 43 . metamorfose. narcose. xénese. antítese. cardite. -mento Os substantivos formados con este sufixo manteñen en todos os casos a vogal temática do verbo que lles serve de base: acabamento. estomatite. frase. perífrase. elipse. fotosíntese. diabete. hipótese. cirrose. apoteose. bronquite. énfase. enterite. encefalite. conxuntivite. apendicite. hepatite. eclipse.

tendinite. estable. De maneira similar. téñase en conta que. miocardite. móbil. bebíbel. débese escribir establecer. -bles ou -beis). Nótese que gratis non pertence a este grupo. -ble / -bel A solución moderna para as palabras cultas que teñen o sufixo latino -BILIS é -ble ou -bel (pl.meninxite. -ENUM (calquera que sexa o timbre da vogal tónica) e as formadas co sufixo -eo a partir de verbos en -ear: ceo. tamén femininas. Esta secuencia tradicional en galego facilita que os cultismos procedentes de palabras rematadas en -EUM. etc. -biles) aparece en palabras como débil. paralaxe. pleurite. que se corresponden cunha diferenza fonética real. realizábel. apetecíbel. indisolúbel. neurite. Así. 9. -au Cómpre distinguir na escrita as terminacións -eo e -eu. -eu e –ao. soluble.7. -eo. receo. otite. xeneralizable. realizable. Rematan en -eo as palabras populares procedentes das latinas rematadas en -AELUM. -ELUM. perdurable. freo. en xeral. teñen -e palabras como acrópole. etc. infalíbel. amable. núbil.. bloqueo etc. Consecuentemente. pancreatite. apetecible. metrópole. indisoluble. epiderme. indelébel. etc. necrópole. variábel. preferible. cheo. 9. ou ben estabelecer. establecemento. praxe. cute. nefrite. infalible. A secuencia -bil (pl. variable. psique e sintaxe. ou amábel. bebible. solúbel. indeleble. restablecer e restablecemento. estábel. estabelecemento. terríbel. restabelecer e restabelecemento. perdurábel. xeneralizábel. preferíbel. veo. feo. hábil. lábil. peritonite. terrible. esdrúxulas ou graves.8. -OEDUM. a todo -U latino lle 44 . arqueo. se acomoden en -eo.

teu. filisteo. nicolao. candea.10. lagoa. córneo. cutáneo. romeu. balea. marmóreo. 45 . apoxeo.9. peritoneo. rea. áureo. coetáneo. sandeu (fem. corpóreo. hebreo. peirao. arxénteo. de orixe popular ou culta: aldea. meu. purpúreo. vao. petróleo. pardao. óseo. arbórea. 9. sandía). camafeo. lamprea. tao. Rematan en –au: bacallau e pau. arxéntea. -ea O feminino correspondente ás palabras que acaban en -eo. arameo. mausoleo. verborrea. serea. grao. plebeo. ateo. pronao. núcleo. terráqueo. Rematan en -eu as seguintes palabras patrimoniais: eu. urea. avea. Tamén os galicismos ou catalanismos fideo e manteo. atea. pigmeo. himeneo. 9. fea. larínxeo. cetáceo. melopea. lei) ‘unidade monetaria de Romanía’. aérea. panacea. corifeo. Esta mesma terminación figura en substantivos femininos. diarrea. platea. espontáneo. marea. manchea. trofeo. curvilíneo. xudeu (fem. europea. cacao. correa. chapeu. xacobeo. crustáceo. pétreo. consanguíneo. librea. mediterráneo. óleo. cea. violáceo. reo. xubileu. ciclópeo. pronunciada ["oa] ou ["Oa] segundo a súa procedencia (boa. contemporáneo. museo. Tamén nos galicismos cheminea. vea. venéreo. callao.corresponde en galego -o. liceo. hebrea. chea. tea. cadea. Tamén ten esta terminación a voz leu (pl. arbóreo. é -ea: allea. Rematan en -ao: arao. ralea. sanguíneo. vítreo. -oa O galego coñece unha terminación -oa. europeo. róseo. avoa. fariseo. rea. tónico ou átono. morea. seu. polea. linóleo. rectilíneo. azotea. xudía). momentáneo. erróneo. idea. prea. e as palabras deste grupo non fan excepción: aéreo. térreo.

mariño. espírito. filloa. 9. factótum. desiderátum. En xeral son palabras que aínda se senten como non plenamente incorporadas ao idioma. anxina.11. ímpeto. etc. divino. buguina. presídium. bobina. bovino. ómnibus. canino. lagoa se manteñen sempre as dúas vogais en todo o territorio galego. carabina. ensino. cantina. contínuum. Escríbense con -o as voces currículo. quórum. esquina. Os préstamos. etc. médium. latinos ou non. -o Hai algunhas palabras que escapan á regra xeral de acomodación de cultismos e manteñen as terminacións latinas -US. álbum.filloa). brillantina. felino. estricnina. teiroa. aquilino. estudantina. Mesmo nestes casos debe ser escollida a solución tradicional e absolutamente maioritaria -oa (avoa. súmmum. casino. adoptan a terminación -ino/-ina: albino. feminino. mariña.12. codeína. etc. bizantino. humus. bencina. memorando. filloa. campiña. pequeniño. parabéllum. asasino. -um. -UM: campus. escarlatina. capuchino. Así: andoriña. virus.). campesiño. filló. aspirina. destino. Venus. cartolina.). prodúcese redución a [O] en zonas da Galicia suroccidental (avó. disciplina. cocaína. que é tamén a forma xeral do diminutivo. casiña. referendo e tribo. 9. veciño etc. comiño. clandestino. -us. moa. Mentres que no caso de boa. cortina. Remata tamén en -iño mesquiño e pergamiño. cinefórum. -iño /-iña e -ino /-ina Nas palabras patrimoniais a terminación latina -INUM/-INAM deu en galego -iño/-iña. coralino. en avoa. doutrina. anilina. soa -e soamente-. corpus. 46 . cristalino. menciña.

viaxe. vespertino. guillotina. parafina. rabino. morfina. virxe. penicilina. toxina. etc. xerme. xacobino. réxime. propina. peregrino. masculino. -án / fem.gabardina. pole. palatino. a terminación latina -ANUM presenta tres solucións distintas no dominio lingüístico galego: -ao/-án/-á (irmao / irmán / irmá). xenuíno. pois non hai razón filolóxica ningunha para separalas das anteriores. vexame. interino. masc.). os continuadores dos neutros en -MEN (crime. sacarina. intestino. -á. lume. ruína. muselina. medicina. resina. etc.. proteína. -ana Nas palabras populares. 9. nitroglicerina. homenaxe. taurino. En troques.13. oficina. seme.. vitrina. exame. glicerina. Masc. etc. xelatina. vitamina. piscina. Exceptúanse o latinismo lumen (unidade da física do sistema internacional) e o bretonismo dolmen. adóptanse tamén sen nasal final os cultismos: abdome. ondina. nume. mandolina. De maneira análoga. 9. ladino. sonatina. ultramarino. turbina. exame. granadino. chantaxe ‘planta’. feluxe). gasolina. margarina. supino. sibilino. nicotina. -ano / fem. a correspondente forma feminina -ANAM só ten dous resultados: -á/-án (irmá / irmán). porcino. heroína. lique. matutino. latino. repentino. costume. imaxe. Deben mesmo escribirse sen -n as palabras glute. retina. -e Rematan en -e as palabras patrimoniais procedentes de étimos latinos en -INEM (home.) e os galicismos en -axe (chantaxe ‘extorsión’. liñaxe. vaselina. ditame. 47 .14. orde. plastilina.

tecelán. alazá. temperán. ponteareá. marrán. musulmá. tecelá. rufiá. ancián. ermitá. escribá. arzuá. ribeirá. cirurxiá. mariñá. ullá. ermitán. escribán. carnotán. artesán. cristiá. louzá. comarcá. hoxe unanimemente aceptado na lingua escrita: (meu) irmán (miña) irmá (meus) irmáns (miñas) irmás A este esquema incorpóranse tamén outras palabras co masculino acabado en –án. aldeá. e. 48 . muxián. pontecaldelán. temporá. ferrolá. chá. coimbrá. sa. va. bergantiñá. fisterrá. aresá. capitán. cortesá. vilagarcián. capitá. van. concidadá. ourensán. especialmente. louzán. nugallá. afgá. irmán. truán. musulmán. compostelá. vilagarciá. pontecaldelá. vilá.Estas formas pódense atopar na fala con distintas combinacións. Este é un dos sufixos produtivos con que conta o galego para a formación de xentilicios. malsán. cirurxián. malsá. Teremos. os referidos a entidades de poboación galegas: aresán. aínda que este –án non proceda etimoloxicamente dun sufixo –ANU. comarcán. aldeán. xa que logo: alazán. anciá. carnotá. caldelá. redondelá. salnesán. liviá. cristián. fisterrán. chan. bergantiñán. vilán. caldelán. cotián. castelá. salnesá. sancristán. concidadán. muxiá. gardiá. ferrolán. arousá. muradán. ourensá. pagá. ullán. barregá. verán. curmá. temperá. insán. ribeirán. san. mariñán. pagán. compostelán. catalán. cidadá. bosquimán. cotiá. coimbrán. redondelán. gran e gra. Seguen este modelo afgán. insá. barregán. arzuán. ponteareán. castelán. bosquimá. gardián. truá. catalá. alemán. cidadán. sancristá. pero desde o séc. sultán. rufián. irmá. temporán. marrá. curmán. muradá. cortesán. nugallán. XIX os escritores veñen mostrando unha preferencia polo seguinte esquema. sultá. artesá. alemá. livián. arousán.

Levan esta terminación -ano (fem. rosaliano. cubano. ravo (planta). a evolución en palabras patrimoniais foi diferente e o resultado final en galego é -o/-a: Estevo. romano. As palabras cultas conservan o sufixo latino sen cambiar. meridiano. caldelá (do Castro Caldelas). australiano. están as terminacións en -o de Cristovo e soto. -ana): africano. ébano. meirá. ribeirá (do Ribeiro). puritano. orgo. 9. Nas palabras cultas incorporadas con posterioridade á época en que deixou de operar a lei da caída do -nintervocálico. anglicano. mundano. 49 . melidá. tirano. luterano. arcano. fulano. cleptómano. aínda que a súa orixe non sexa latina. courelao. Como xa foi indicado (cf. burelá. orfo / orfa. humano. dezao. lancarao. . arnoiá. lancará. veterano. provinciano. admitirase tamén a forma feminina local –án en casos como unha carnotán. a terminación latina -ANUM . metropolitano. masidá. isto afecta tamén os vocábulos que teñen esta terminación. xermano. transmontano. colombiano.13). bacteriano. limiá. asturiano. ourego. ribeirao. bibliómano. mahometano. urbano. melidao. bímano. republicano. boliviano. meirao. diáfano. ultramontano. peruano. oufano. caldelao. aínda que doutra orixe. Relacionadas con estas. decano. mariñá (da Mariña luguesa). etc. lusitano. etc. unha muradán. profano. diluviano. Así. unha fisterrán. burelao. vexetariano. artesiano.Algúns xentilicios galegos poden conservar a súa forma local –ao / -á: arnoiao. gregoriano. hispano. cando esta terminación latina era átona. italiano. saba. dezá. masidao. valenciano. paisano. franciscano. pondaliano.ANAM foi adaptada conforme á norma xeral de acomodación de cultismos. Pola mesma razón. limiao. semana. inhumano. cocainómano. etc. miliciano. americano. courelá. soberano. mariñao.

galbana. orellana. palafustrán. pertegana. folana. lorana. burrán. carcamán. 9.melómano. anfitrioa. toleirana. ruana. folgazán. guedellana. 50 . carroulana. leilana. larpán. carroulán. lordán. pelandrana. cacholana. buleirán. cagán. parvallán. cangallana. mitómano. galbán. langrana. pelandrán.15. pillabán. carneirán. campioa. lorán. farfallana. tétano. testalán. vergallana. pailana. chalán. vergallán. paspana. lordana. cabezán. -ona Forman o feminino en -oa unha serie de adxectivos e substantivos en que –ón non pode analizarse como sufixo: anfitrión. pastrana. cachamoulán. brután. bocalán. toleirán. tangueleirán. burricán. barbuzana. guedellán. charlatana. buleirana. burrana. porcallán. mentirán. testalana. paduana. burricana.16. porcallana. -án / fem. pertegán. carneirana. pastrán. pillabana. canelana. que xeralmente actúan como caracterizadores pexorativos: balandrán. cachán. cacholán. Masc. ruán. bretoa. larpana. substantivos e adxectivos. morfinómano. zalapastrana. lacazana. balandrana. Masc. folán. cornelán. bretón. -oa. 9. testana. brutana. cabezana. paspán. testán. plátano. zampallán. zampallana. parvallana. barrigana. papana. zalapastrán. cagana. lerchana. pailán. cachamoulana. campión. barbuzán. barullán. orellán. loubana. cornelana. lerchán. carallana. lacazán. -ón / fem. barrigán. papán. langrán. mentirana. carallán. baleigana. barullana. tangueleirana. cachana. carcamana. chalana. tímpano. órgano. leilán. -ana A terminación –án / -ana aparece nunha serie de nomes. farfallán. bocalana. pínfano. charlatán. palafustrana. baleigán. loubán. paduán. folgazana. cangallán. canelán.

telson. zapatón. maxestade. rede. -dade. novidade. leoa. párkinson. epíploon. 51 . tanto en palabras cultas coma populares. cripton. 9. en vogal + -de: almude. saxoa. LEGALITATEM > lealdade. corion. alude. micron.ladrón. ladroa (que tamén ten un feminino ladra). mullerona. décathlon. MORTALITATEM > mortaldade. faltón. hóspede. CRUDELITATEM > crueldade. ataúde. VERITATEM > verdade. 9. laúde. abusón. saúde. vontade) e en –dade en posición posvocálica (enfermidade. -tade O sufixo latino -TATEM resolveuse en –tade en posición posconsonántica (dificultade. patrón.).17. épsilon. newton. Existe ademais un grupo de palabras cultas coa terminación -on átona: canon. Rematan en –ón / -ona as palabras en que esta terminación é un sufixo aumentativo ou deverbal pexorativo: homón. patroa. puberdade. radon. colon. HEREDITATEM > herdade. facultade. preguntón. necton. teutón. ómicron. teutoa. tempestade. saxón. isquion. abusona. VIRGINITATEM > virxindade etc. sede. parede. Ás veces unha síncope vocálica antiga provocou que –dade poida aparecer en posición posconsonántica (BONITATEM > bondade. calamidade. A partir destas formas. potestade. león. acusón. virtude. realidade). acusona. O anglicismo nylon adáptase ao galego como nailon. soidade. TRINITATEM > trindade. céspede. neon. –dade estendeuse a bases non sincopadas rematadas en r: liberdade. casona. puridade. -de A terminación latina vogal + TEM resólvese en galego.18. taxon. faltona. etc. verdade. ípsilon. preguntona. etc.

tesouraría. etc.). charlatanaría. secretaría. carpintaría.. tinturaría. a síncope da vogal precedente (verdade. era o resultado fonético regular da correspondente latina -ARÍA. carnizaría.. libraría. A forma –aría. papelaría. panadaría. presentan distribución complementaria e aparecen en palabras introducidas por vía culta e mais en derivados romances: -edade combínase con bases adxectivas en –io (notoriedade. bruxaría. 52 . peixaría. artillaría. pedraría. notario. gandaría.. testamentaría.19.9. cervexaría. zapataría. enfermaría. moblaría. secretario e testamentario. variedade. novidade. as únicas produtivas no galego actual. Con esta solución conflúen tamén aqueloutros vocábulos derivados co sufixo –ía sobre bases en –ario: comisaría. -dade presenta tres alomorfos: -dade. chocolataría. enxeñaría. infantaría. herdade. -dade / -edade / -idade No galego actual. -edade e –idade. Por iso debe dárselle preferencia a esta solución: armaría. leprosaría. soidade. camisaría. perfumaría. cestaría..). ferraría. notaría. respectivamente. derivados a partir de comisario. onde se vendían ou onde había abundancia delas. O primeiro aparece só nunha relación pechada de palabras populares que sufriron. bondade. lavandaría. segundo se indicou en 9. 9. chancelaría..20.. maioritaria no galego medieval. reloxaría.) e –idade nos casos restantes (capacidade.. probabilidade. -aría /-ería Os substantivos formados con este sufixo referíanse orixinariamente a cousas e indicaban o lugar onde se fabricaban. As outras dúas variantes. As únicas excepcións a esta regra son necidade e sucidade. solidariedade.18. pradaría. trindade etc. refinaría.

téñase en conta que algúns galicismos modernos. fíxose case xeral no galego moderno. 53 . como batería. polo que se admite así mesmo como normativa. galantería. galería ou mercería presentan unicamente a terminación –ería. En calquera caso. documentada tamén no galego medieval.A solución –ería.

catro. o mesmo ocorre en corta feira (ou cuarta feira) ‘mércores’. Aparece cua. cadro. En galego hai tamén zonas que manteñen o grupo orixinario. casemente. calquera. cadrelo. cuadratura. cuadrilla. cuadrúpede. cal. caderno. gua-/ga-/goNas palabras patrimoniais o galego mostrou sempre tendencia a eliminar o elemento labiovelar u dos grupos orixinarios qua-.(cualificar.nos cultismos e. en xeral. cuasia e cuasina. canto. cadrado. cuarteirón. cuádruplo.10. onde o ditongo ua se reduciu a o. Un caso especial de evolución témolo nas formas corenta. cadrar. cando. cuadrimestre. de aí que a escolla se resolva a favor deste resultado tanto nas palabras patrimoniais coma nas cultas máis popularizadas. Así. cantidade. corentena. cuadraxésimo. cuadrisílabo. Aparece ca. cadril. cuartilla. escuadra). cuadr. cuadrícula.(cuantía -ao lado de contía-. cuart. a semellanza do francés e en contra do que sucede en portugués e en castelán. cual. cuadriforme. cuarteto. cuadrivio. cuantificar. cuadrienio. cuartel. catrocentos. que tenderon a conservalo. cuartear. OUTRAS PARTICULARIDADES 10. catorce. cuadrimotor. Alternancia cua-/ca-/co-. cuadriga. cuartillo. cuantificación.(cuarta.1. cuadrante. cuantioso. Tamén as palabras cuáquero. cartos ‘diñeiro’. cuarzo. cuadrilleiro. cuadrilátero. calidade. cuarto ‘1/4 parte’ ‘dependencia’) e cuater. 54 .en caderna. cuadriplicar. cuantitativo). corentón e coresma.(cuaternario). cuadraxesimal. gua-. nas palabras derivadas cultas.(cuadrangular. pero demográfica e literariamente é moito máis usada a solución que perdeu o u. case. cualitativo). cuarteleiro. cuant. cuadrienal.

Hai outras formas que tiñan orixinariamente o grupo coa-. b) c) ORI + vogal. c) ou: vasoura. coagulación. callo ‘presoiro’. agoiro. finalmente. segundo os casos: a) oi: noite. URI + vogal na maior parte do territorio galego é oi: a) noite.). gadaño. a solución go. coagulante. U*CT. etc. Tamén en préstamos como garantía. Por tanto. b) ui: luitar.2. callar.mantense nos cultismos: coagulable. varreduiro etc. o sur de Pontevedra presenta tres resultados. O@CT. 55 . b) troita. O grupo coa. gardalama. etc. muito. calleiro. lavadoiro. na franxa máis oriental do dominio lingüístico galego alternan dúas solucións: a) oi: noite. loito. guata. Noutras palabras aparece gua-: guante. etc.aparece en gorir (tamén guarir). etc. garantir. existen zonas reducidas en que se dan outros resultados: unha zona do occidente da Coruña presenta sempre ui (nuite. galardón. gornición (tamén guarnición). Aparece ga. luita. garita. coágulo. gorida (tamén guarida). gardabarreira. Con todo. b) ui: luitar. coagular.. que se reduciu a ca-. lavaduiro. 10. callado. muito. gardar. gadañar. Os derivados e compostos manteñen a evolución da palabra primitiva sobre a que se forman. vasoira. garda. U*LT. gardarríos. c) coiro. E. moito.. Ditongo oi O ditongo resultante das secuencias latinas a) O*CT. U@CT. froita. gorecer (tamén guarecer). garda mariña. gadañeiro. gornecer (tamén guarnecer).en gadaña. gardarroupa. agardar. como no grupo cua. garda civil.xa citado: callada. gardián. guapo. calleira. galdrapo. oito. garda forestal. loita.

c) oi: vasoira. UCT. etc. louro.2). Disimilación.3). agoiro.4.muito —con puntos de u. troita. afluente. dous). inconveniente. sobresaliente. coitado etc. obediencia. suficiente. paciencia. delincuencia. independentemente das síncopes vocá56 . Adóptase como normativa a solución oi en todos os casos por ser maioritaria demográfica e xeograficamente e por ser a máis difundida na tradición literaria moderna: coitelo. vasoira. conveniente. coeficiente. etc. conciencia. eficiencia. deficiencia. experiencia. afluencia. URI + vogal (oito.e -UE. souto. moito. omnisciencia. ue As secuencias latinas -IE. vide 10. de acordo coas súas diferentes orixes: ou < AU. elocuencia. estupefaciente. congruencia. ULT. ciencia. escutar e escutiar—. elocuente. fouce. Ditongos ou/oi O galego mantén diferenciados os ditongos ou e oi.. coiro. a súa posición etimolóxica dentro da palabra. 10. sapiencia. secuela. coiro. cliente. tesoira. expediente. metátese e epéntese de r O r mantén. anuencia. vasoira etc. E así tamén en coidar. troita. anuente. lavadoiro.5. AL + cons. moito.. ambiente. outro. 10. oi < OCT.en palabras cultas mantéñense en galego como ie e ue. loita. 9. moi. etc. ORI + vogal.1 e 9. obediente. incipiente. froita. etc.3. voitre. delincuente. pouco. tesouro. touro. respectivamente: aliciente. deficiente. loita. couce. conveniencia. Ditongos ie. varredoiro. enxoito. muto e mutio. noite. coita. secuestro. ouro. eficiente. (cousa. congruente. en xeral. (cf. 10.

rastro. rostro etc. e mesmo o semicultismo propio. preguiza (< PIGRITIAM). Hai. padrasto. burgo (< BRUCHUM). Fronte a estes casos de perda por disimilación. por tanto. Encontros vocálicos Na lingua escrita do séc. Preguntar é a forma máis documentada na Idade Media e maioritaria no galego moderno. no. XX era frecuente o uso do apóstrofo para representar certas elisións vocálicas que se producen ao se encontraren a vogal final dunha palabra e a inicial da seguinte. en xeral houbo unha tendencia á conservación da consoante. Na ortografía actual non se utiliza o apóstrofo. e nos casos de elisión optouse ou ben pola amálgama das dúas palabras (do. XIX e da primeira metade do sec.licas: prado (< PRATUM). e derivados. cabra (< CAPRAM). Esporadicamente algunhas palabras perderon o r interno por disimilación con outro r dentro da mesma palabra (arado. prebe (< PIPER). documentado maioritariamente sen o segundo r xa na época medieval). cando pertencen ao mesmo grupo fónico. correspóndese ademais co étimo *PRAECUNCTARE. casos de metáteses xa consumadas: bradar (< BALATRARE). tenro (< TENERUM).6. xenro (< GENERUM). especialmente as gramaticais. PROPRIUM. Debe ser. labrar (< LABORARE). venres (< VENERIS). rexistrar. con todo. perden na fala a vogal final cando van seguidas doutra palabra que comeza por vogal 57 . merla (< MERULAM). as palabras que acaban en –e. rodo. madrasta. disfrazar. e por iso temos hoxe arrastrar. a normativa. naquel etc. rexistro.) ou ben pola grafía plena de cada unha delas (entre as árbores). Aínda que non se represente graficamente este fenómeno. do lat. Carlos (< CAROLUS). 10. deste. frade.

(vide 6): desde América ["dezDa"mE|ika], dixo que andara moito ["diSokan"da|a"mojto], este amigo [es¡ta"miVo], preguntou se había traballo [preVun"tows¡a"Biatra"Ba¥o], sempre anda con contos ["s¡Em"prandakoN"kontos¡], deixoume alí [dej"Sowma"li].

58

11. FORMACIÓN DO PLURAL
11.1. Palabras rematadas en vogal ou en ditongo As palabras rematadas en vogal, tónica ou átona, ou en ditongo forman o plural engadindo -s: mesa, mesas; custo, custos; irmá, irmás; café, cafés; israelí, israelís; lei, leis; rei, reis; bocoi, bocois, etc. Os estranxeirismos acabados en vogal forman o plural engadindo -s ou ben respectando a forma de plural da lingua de orixe: spray, sprays; hippy, hippys ou hippies. 11.2. Palabras rematadas en -r e -z As rematadas en -r e -z engaden o morfema -es sobre o singular: mar, mares; calor, calores; luz, luces. Os estranxeirismos adecúanse á regra xeral (palier, palieres; somier, somieres; húsar, húsares; dólar, dólares...), a non ser algúns casos de palabras pouco integradas, que poden formar o plural engadindo -s: póster, pósteres ou pósters; gángster, gángsteres ou gángsters; júnior, júniores ou júniors. 11.3. Palabras rematadas en -s e -x [ks] As agudas acabadas en -s forman o plural engadindo -es: deus, deuses; compás, compases, a non ser as que rematan en grupo consonántico (incluíndo entre estas as acabadas en -x [ks]): luns, fax, lux, unisex, que permanecen invariables. As graves e esdrúxulas acabadas en -s ou -x [ks] son invariables e presentan, xa que logo, a mesma forma no
59

singular e no plural: choromicas, lapis, martes, oasis, xoves, mércores, bíceps, tórax, clímax, télex, etc. 11.4. Palabras rematadas en -n As rematadas en -n engaden -s: can, cans; lambón, lambóns; lacazán, lacazáns; dolmen, dolmens; mitin, mitins; xilin, xilins; etc. 11.5. Palabras rematadas en -l Os monosílabos rematados en -l engaden o morfema -es: cal, cales; el, eles; fel, feles; fol, foles; gol, goles; mal, males; mel, meles; mil, miles; mol, moles; pel, peles; ril, riles; rol, roles; sal, sales; sol, soles; tal, tales; til, tiles; val, vales; vil, viles; xel, xeles. Nas palabras agudas de máis dunha sílaba, o -l do singular substitúese polo morfema -is: animal, animais; aval, avais; papel, papeis; fiel, fieis; cruel, crueis; truel, trueis; civil, civís; español, españois; control, controis; azul, azuis. Téñase en conta que nos acabados en -il a secuencia antiga -íis se resolve en -ís (cadrís, non *cadríis). As palabras compostas en que o segundo elemento é algún dos monosílabos citados máis arriba fan o plural en -les (ollomoles, chuchameles, papasoles, mirasoles, Miravales...). O plural de aquel é aqueles, pola mesma razón indicada para el, eles. A pesar da súa aparencia, caracol e aerosol non son compostos de col e sol. Os seus plurais son, xa que logo, regulares: caracois e aerosois. As palabras graves rematadas en -l forman o plural engadindo o morfema -es: áxil, áxiles; difícil, difíciles; útil, útiles; túnel, túneles; cónsul, cónsules; etc. Exceptúase desta
60

jeeps. anoraks. tándems.4 e 11. rosbifs. 11. trusts. hándicap. sándwichs. búmerang. tic. rings. tándem. iceberg. pubs. clacs. sándwich. fracs. tics. mamut. réquiem. leitmotiv. mamuts. e forman o plural engadindo -s: club. sketchs. crómlechs.2. 11. sprint. talmuds. robot.6. boicots.7). hándicaps. tótems. álbums. leitmotivs. complots. rosbif. tests. 11. lord.regra a terminación -bel. slálom. jeep. smóking. stick. clubs. clips. lords. talmud. álbum. boicot. clac. crómlech. búmerangs. coñac. icebergs. réquiems. round. test. coñacs. rounds. sláloms. Palabras rematadas noutras consoantes As voces acabadas en consoantes distintas das vistas en 11. smókings. fagots. robots. snob. frac. 61 .3. que fai o plural en -beis (vide 9. pub. fagot. sprints.5 son as máis delas estranxeirismos ou cultismos. anorak. sketch. trust. ring. clip. complot. tótem. sticks. snobs.

15: folgazán / folgazana.12. Os rematados en -ún difiren no seu comportamento: os adxectivos cabrún. conforme ao dito en 9. Os acabados en -ín forman o feminino en -ina.16. coa excepción de ruín. cru / crúa) ou substitúe a vogal final da forma do masculino se remata en vogal átona (sobriño / sobriña. Para o feminino dos rematados en -ón (león / leoa. presidente / presidenta). FORMACIÓN DO FEMININO O feminino dos substantivos e adxectivos fórmase comunmente coa terminación -a. O único nome en -én susceptible de moción xenérica é invariable: un refén americano / unha refén americana. avó / avoa. mentirán / mentirana. os caracterizadores despectivos rematados en -án fórmano en -ana. pero un viño ruín / unha terra ruín. 12. que se une directamente á forma do masculino se esta acaba en consoante ou vogal tónica (deus / deusa. 62 . malandrín / malandrina. galopín / galopina. Con todo. segundo o establecido en 9. cervúa. que é invariable: bailarín / bailarina. rapaz / rapaza. euscaldún engade –a: euscalduna. véxase 9.14: ancián / anciá. común é invariable. vacún forman o feminino patrimonial cabrúa. benxamín / benxamina. en troques. mais lambón / lambona).1. temperán / temperá. danzarín / danzarina. vacúa. Nomes rematados en -n Os substantivos e adxectivos que acaban en -án (< ANUM) forman o feminino en -á. hai algúns casos especiais. cervún.

canchés / canchesa. en tanto que os adxectivos tenden a ser invariables: un avó somalí / unha avoa somalí. romanés / romanesa. 12. son invariables: estilo cortés / mirada cortés. Nomes rematados en -és Os xentilicios que acaban en -és presentan un feminino en -esa: cambadés / cambadesa. Nomes rematados en vogal ou ditongo tónicos Os substantivos rematados en vogal tónica tenden a engadir -a. xudeu / xudía e sandeu / sandía.2. soa e má: o peixe cru / a carne crúa. en troques. algúns.4. o ollo mao / unha má ocasión.3. só e mao ‘ruín’ forman os femininos núa. actor / actriz. algúns substantivos son invariables: unha chimpancé adulta. portugués / portuguesa. Formacións especiais Algunhas palabras de xénero feminino presentan terminacións especiais. poeta / poetisa. sacerdote / sacerdotisa. entre os adxectivos. profeta / profetisa. un só día / unha casa soa. emperador / emperatriz. galo / galiña. montés / montesa e palmés / palmesa. nu. Con todo. etc. rei / raíña. camoés / camoesa. noruegués / norueguesa. 63 . cru e recrú. crúa e recrúa. chinés / chinesa. abade / abadesa. tsar / tsarina. coma burgués / burguesa. O mesmo ocorre con outros adxectivos. 12. sobre a mesma base léxica: heroe / heroína. barón / baronesa. príncipe / princesa.12. Presentan características morfolóxicas especiais grou / grúa.

paupérrimo. respectivamente. peor. estabilísimo. nobre. grandísimo. como son celebérrimo. que corresponden. amabilísimo. malo ou mao. pobre e pulcro. 64 . aos adxectivos célebre. nobilísimo. fiel. Nos adxectivos rematados en -ble ou –bel este superlativo ten sempre a terminación -bilísimo: amable ou amábel. misérrimo. maior ou meirande e menor. antiquísimo. sentido normalmente como propio dun rexistro elevado. fidelísimo. COMPARATIVOS E SUPERLATIVOS Ao lado das formas analíticas. libérrimo. úsanse tamén para bo. En rexistros elevados aparecen os superlativos co sufixo -érrimo. pulquérrimo. grande e pequeno os comparativos sintéticos mellor.13. Para a formación de superlativos absolutos úsase o sufixo -ísimo: altísimo. Este sufixo. ás veces engádese á raíz culta da palabra e non á patrimonial: antigo. estable ou estábel. libre. mísero.

1. cos seus femininos. estalle tralos montes de acolá. c) Despois de ambos. vos e lles: vou colle-las laranxas. tomóuno-lo pelo. perdíche-los cartos. fomos eu e mailo fillo do señor Miguel. las. la. fixérono entrámbolos dous. la. vó-los sete. quitóulle-las ganas de rir. das formas verbais conxugadas que rematen en -r ou -s e dos pronomes enclíticos nos. b) Despois dos pronomes tónicos nós e vós cando van seguidos dunha precisión numérica: nó-los dous. O ARTIGO 14.14. da conxunción copulativa (e) mais: ámbalas dúas. ti e-lo demo. Ademais de nos casos mencionados. *ub) (u-lo libro?). que é de uso obrigatorio tras da preposición por (vai polo carreiro) e do adverbio u (ant. O artigo determinado 14.1.1. xa sábe-lo que pasou. collémo-lo saco. tódolos días e tódalas noites. entrambos e todos. los las nos seguintes contextos: a) Despois de infinitivo. dóuvo-la boneca. los. pódense representar na escrita as variantes lo. Formas O artigo determinado presenta en galego as seguintes formas: MASCULINO SINGULAR PLURAL FEMININO o os a as Existe tamén unha variante alomórfica lo. da preposición tras. 65 .

A pronuncia correcta. de e en contraen co artigo: ART.1. 14. 66 . vou ao Carballiño. sexa cal for a súa representación.1.1. Contraccións 14. a única pronunciación recomendable é a que reproduce a segunda forma nos contextos sinalados: vender a casa [ben1"dela"kas¡a].2.A asimilación indicada en a) e b) pode non darse se despois da palabra rematada en -r ou en -s hai unha pausa. A CON DE EN O A OS AS ao / ó co do no á coa da na aos / ós cos dos nos ás coas das nas O encontro da preposición a co artigo masculino o(s) resólvese graficamente como ao(s) ou ó(s). Aínda que non se represente graficamente. Mais non se realizan cando a preposición non rexe o substantivo determinado polo artigo: antes de os galos cantaren. PREP.2. con. que é a única que se rexistra en practicamente todo o dominio lingüístico galego. Contraccións coas preposicións As preposicións a. é [O]. estou na Pobra do Caramiñal. Estas contraccións realízanse tamén cando o artigo dos topónimos vai precedido dunha destas preposicións: veño da Coruña.

deilles aos meus nenos máis que aos de Felisa.2. [kaÜ]. Betanzos é máis pequeno ca a / cá Coruña). tampouco se representa a contracción cando a preposición vai contraída co artigo: quérolle ao meu fillo máis ca ao de ninguén. Encontro do artigo coa conxunción comparativa ca O encontro da conxunción comparativa ca co artigo determinado represéntase ca o(s). Consecuentemente. Cómpre sinalar que se está facendo referencia só ás contraccións da conxunción comparativa ca.2.1. aínda que de feito se realice na fala: quéreme máis a min ca a ti. caeulle máis auga á nosa ca á deles.14. é máis novo do que o meu 14. non ás de que.2. nin cando ten valor comparativo nin con calquera outro: sábeme mellor a laranxa que o limón. O artigo indeterminado 14. cá(s) (é máis ruín ca o / có demo. Formas O artigo indeterminado presenta as seguintes formas: MASCULINO SINGULAR PLURAL FEMININO un uns unha unhas 67 . aínda que a pronuncia xeral é [kO]. Cando a conxunción vai seguida da preposición a nunca se representa a contracción na lingua escrita. que non se representan nunca na lingua escrita.2.1. ca a(s) ou có(s). díxome que o teu é peor.

salvaríalle a vida).4. salvaríalle a vida (= de estar alí un médico.1.2. PREP.2. Contraccións As preposicións con. non se realiza a contracción: de un médico estar alí. de e en contraen co artigo indeterminado: ART. 68 . CON DE EN UN UNHA UNS UNHAS cun dun nun cunha dunha nunha cuns duns nuns cunhas dunhas nunhas Se a preposición non forma parte da mesma frase ca o artigo.3 e 16. véxase 15.14. de e en co numeral e indefinido un. Para a resolución dos encontros das preposicións con.

-as eles. que esixen verbo en terceira persoa de singular ou plural. REFL. segundo se indica no cadro seguinte: PRON.1. elas si comigo contigo —— consigo connosco convosco —— consigo As formas de cortesía son vostede e vostedes. EN DE EL ELA ELES ELAS nel del nela dela neles deles nelas delas 69 . REFL. PREP. ela si nós / nosoutros. respectivamente.1. LIGADAS NON REFL. PRONOMES 15. As preposicións en e de contraen co pronome persoal de terceira persoa. Persoais O paradigma dos pronomes persoais establécese como segue: 15. -as vós / vosoutros.1.15. SING. PLURAL 1ª 2ª 3ª 1ª 2ª 3ª eu min ti el. Serie tónica FORMAS OBLICUAS NÚMERO PERSOA SUXEITO LIBRES NON REFL.

los.2. 1ª 2ª 3ª 1ª 2ª 3ª che MASC. no a.faino.). lo e no (cos correspondentes femininos e plurais) son variantes combinatorias. las. FEM.fano.deixouna).Estas contraccións non teñen lugar cando a preposición non rexe directamente o pronome: De eles chegaren en tempo. dei . úsase en todos os outros casos (collo . collín . 15. mal vexo . SING. deixou . lo. non vexo . fan . o. comeu . colles . Serie átona NÚM. imos xuntos. lle PL. lles me te o.collino.cóllelo) e tras o adverbio u (antes *ub: ulo?).non o vexo.feriuno. de maneira que cada unha delas aparece nuns contextos fonéticos específicos en que non poden aparecer as outras: lo úsase cando o pronome é enclítico dunha forma verbal (excluído o participio) ou pronominal rematada en -s ou -r (coller collelo. A concorrencia dos pronomes en dativo co acusativo de terceira persoa resólvese como segue: 70 . nos as. ACUS REFLEX. feriu .1.mal o vexo etc. FEM.deina. na nos vos os. nas se se As formas o. NON REFLEXIVO PERSOA E XÉNERO DAT. en fin. no úsase tras as formas verbais que acaban en ditongo (fai .cólloo.comeuna. MASC. la.

FEM.2. PLURAL MASC. teu. é boa de seu (‘en por si’). voso. noso. 2ª 3ª As formas do masculino singular meu. 71 . pódense usar precedidas de de. ME CHE LLE NOS VOS LLES O/LO A/LA OS/LOS AS/LAS mo cho llo nolo volo llelo ma cha lla nola vola llela mos chos llos nolos volos llelos mas chas llas nolas volas llelas 15. sen variación de xénero e número: temos tres casas de noso (‘da nosa propiedade’). FEM.ACUS. seu. Posesivos O paradigma dos pronomes posesivos presenta en galego moderno unha única serie: PERSOA SINGULAR MASC. meu teu seu noso voso seu miña túa súa nosa vosa súa meus teus seus nosos vosos seus miñas túas súas nosas vosas súas 2ª 3ª 1ª PL. DAT. 1ª SING. seu.

Hai ademais unhas formas de posesivo ligadas a un distributivo. PL. cadansúas: déronnos (a) cadanseu libro.1. dando lugar en cada caso á formación dunha nova palabra. Combinación co indefinido outro O demostrativo combínase co indefinido outro.3. e colleron (a) cadansúa peza de pan. ocasionalmente a tío e aínda a outros substantivos de tratamento (amo.Existe tamén un posesivo de respecto.3. Paradigma dos pronomes demostrativos O paradigma dos pronomes demostrativos establécese como segue: PROX. MASC. Demostrativos 15. señor). FEM. xa que só o segundo elemento admite morfemas de xénero e número: 72 . compraron (a) cadanseus zapatos. cadansúa. NEUTRO este estes ese eses aquela aqueles esta estas esa esas quela aquelas isto — iso — aquilo — 15. SING. SING. mi. III PL. padre. que non presentan variación de forma en relación coa categoría de persoa: cadanseu. foron miña nai e mais ela.3. 15. SING. II PL. I NÚM.2. que acompaña a madre. cadanseus.

estoutro estoutros esoutro esoutros aqueloutro aqueloutros estoutra estoutras esoutra esoutras aqueloutra aqueloutras II PL. daquilo. Cuantificadores e identificadores 15. algúns. PL. 15. daqueloutros. existen tamén as formas plenas. etc. algunha. 15. aquilo outro. SING.3. I NÚM. ningunha. Formas dos cuantificadores algún. FEM. Aínda que estas son as formas habituais para o masculino e o feminino.1. Contraccións coas preposicións en e de O mesmo ca o pronome persoal tónico de terceira persoa. o pronome demostrativo contrae coas preposicións en e de: deste. SING.3. MASC. destoutra. que son as únicas posibles para o neutro: estes outros. algunhas alguén algo ningún. ningunhas 73 . III PL. neste.4.4. Estas contraccións non teñen lugar cando a preposición non rexe o substantivo modificado polo demostrativo: de estas razóns seren admitidas. naquela. nesoutra. SING.PROX. ningúns.

doutra. doutro. propias o demais. entrambas 15. outra. as demais o máis.. tales mesmo. poucos.. bastantes abondo.4. noutro. outras calquera. certas determinado. ambas. cos seus femininos e plurais. tantos. Contraccións Algún e outro. determinados. tanta. mesmas propio. contraen coas preposicións en e de: nalgún. poucas bastante. determinada. todos. determinadas 15. tantas todo. abondos.. a máis. mesma. noutra. propia. 74 . propios. demasiada.ninguén nada ren ou res un. dalgunha.. moitas ben demasiado. os máis. varias pouco. moita. unha.. Con alguén e algo non se marca contracción na escrita. abondas moito...3. demasiados.4. unhas varios. abonda.2. moitos.. cadaquén ambos. certos. os demais. certa. pouca. uns. quenquera tal. todas cada. demasiadas máis menos tanto.. dalgún. outros. Formas dos identificadores outro. a demais. toda. mesmos.. as máis certo. entrambos.. nalgunha.

Relativos. por contra. nunha(s): están sempre a falar mal dun. o máis). cada domingo ía ao teatro con unha. a(s) (uns cantos. cuxas). cal (pl.Se o cuantificador ou o identificador está iniciado por un(s).2.2. 15. dunha(s). cantas). cantos. unha(s). 75 . nunca o viamos coa mesma rapaza. cando actúa como adxectivo.2.2. a resposta hai que buscala nun mesmo. as contraccións son as indicadas para os artigos (vide 14. Existe ademais un relativo posesivo cuxo. cuxos. que e quen. nun(s). e outra que pode ter morfemas de xénero e número. o demais. cales). O indefinido un(s). dando lugar ás formas dun(s). Cando se usa como pronominal xeralmente represéntase a contracción coas preposicións de e en.). e 14. un pouco. unha(s) ou por o(s).5. que presenta flexión de xénero e número (cuxa. outra que admite morfema de plural.1. interrogativos e exclamativos Para o relativo e interrogativo ou exclamativo o galego ten catro formas: dúas sen variación de xénero e número. presenta as mesmas contraccións ca o artigo indeterminado (vide 14. non se representa na escrita a contracción coa preposición con: tanto se comprometía con un coma con outro.2): falounos duns problemas que non demos entendido. casou cun de Sarria. canto (canta.

corenta cincuenta sesenta setenta oitenta noventa cen cento un. trinta trinta e un. corenta. centena. quiñentos/ -as seiscentos / seiscentas setecentos / setecentas oitocentos / oitocentas novecentos / novecentas mil Cando os numerais vinte... etc. trillón. trinta e unha. douscentos / duascentas trescentos / trescentas catrocentos / catrocentas cincocentos / cincocentas. billón. Cardinais cero un/unha dous/dúas tres catro cinco seis sete oito nove dez once doce trece catorce quince dezaseis dezasete dezaoito dezanove vinte vinte e un / vinte e unha vinte e dous / vinte e dúas. oitenta e catro [oj"tEntE"katro]. millón. cento unha. contraen na pronunciación a súa vogal final coa conxunción e nunha realización [E]: vinte e sete ["bintE"sEte].16. 76 . funcionan como substantivos. aínda que expresan número.1.. igual que ducia. etc. etc. decena. trinta e dúas ["trintE"Duas]. noventa van seguidos da conxunción e. trinta. NUMERAIS 16. Cento.

Os numerais un, unha, cando son adxectivos, contraen con de, en e con, da mesma maneira ca os artigos indeterminados (vide 14.2.2). Pola contra, cando son pronominais, normalmente contraen coas preposicións en e de, pero non coa preposición con, da mesma maneira ca o indefinido un(s), unha(s): equivocouse nunha ou en dúas respostas; con unha xa me abonda. 16.2. Ordinais primeiro segundo terceiro cuarto quinto sexto sétimo oitavo noveno décimo undécimo / décimo primeiro duodécimo / décimo segundo décimo terceiro décimo cuarto décimo quinto décimo sexto décimo sétimo décimo oitavo décimo noveno vixésimo vixésimo primeiro vixésimo segundo, etc. trixésimo cuadraxésimo quincuaxésimo sesaxésimo septuaxésimo octoxésimo nonaxésimo centésimo milésimo millonésimo

Todas estas formas admiten morfemas de xénero e número, que nas formas compostas só se unen ao último elemento (décimo primeira).

77

16.3. Multiplicativos dobre; duplo, dupla triplo, tripla cuádruplo, cuádrupla quíntuplo, quíntupla séxtuplo, séxtupla séptuplo, séptupla óctuplo, óctupla nónuplo, nónupla décuplo, décupla céntuplo, céntupla

Os restantes fórmanse mediante o cardinal correspondente seguido da palabra veces. 16.4. Partitivos medio, -a terzo, -a cuarto, -a quinto, -a sexto, -a sétimo, -a oitavo, -a noveno, -a décimo, -a onceavo, -a doceavo, -a centésimo, -a milésimo, -a millonésimo, -a

Nótese que a partir de 1/11 (e exceptuados 1/100, 1/1000, 1/1.000.000) o partitivo faise engadindo ao cardinal o sufixo -avo: (1/16) un dezaseisavo, (2/29) dous vinte e noveavos, (7/345) sete trescentos corenta e cincoavos.

78

17. VERBO
17.1. Paradigmas regulares I Conxugación
ANDAR

II Conxugación
VARRER INDICATIVO

III Conxugación
PARTIR

PRESENTE

ando andas anda andamos andades andan
COPRETÉRITO

varro varres varre varremos varredes varren varría varrías varría varriamos varriades varrían varrín varriches varreu varremos varrestes varreron varrera varreras varrera varreramos varrerades varreran

parto partes parte partimos partides parten partía partías partía partiamos partiades partían partín partiches partiu partimos partistes partiron partira partiras partira partiramos partirades partiran
79

andaba andabas andaba andabamos andabades andaban
PRETÉRITO

andei andaches andou andamos andastes andaron
ANTEPRETÉRITO

andara andaras andara andaramos andarades andaran

FUTURO andarei andarás andará andaremos andaredes andarán POSPRETÉRITO varrerei varrerás varrerá varreremos varreredes varrerán varrería varrerías varrería varreriamos varreriades varrerían SUBXUNTIVO partirei partirás partirá partiremos partiredes partirán partiría partirías partiría partiriamos partiriades partirían andaría andarías andaría andariamos andariades andarían PRESENTE ande andes ande andemos andedes anden PRETÉRITO varra varras varra varramos varrades varran varrese varreses varrese varrésemos varrésedes varresen varrer varreres varrer varrermos varrerdes varreren parta partas parta partamos partades partan partise partises partise partísemos partísedes partisen partir partires partir partirmos partirdes partiren andase andases andase andásemos andásedes andasen FUTURO andar andares andar andarmos andardes andaren 80 .

delinquía. Observacións 17. sacas / saque. 81 . erga / ergue.2. erguía. (erguer) ergo. Alteracións gráficas Hai algunhas alteracións gráficas reguladas polas leis de distribución de grafemas expostas en 1.2 e 1. o ou e. g/gu e z/c alternan na representación gráfica da raíz do verbo segundo que a vogal que siga sexa a. delinca / delinque.1. (delinquir) delinco.2. i respectivamente: (sacar) saco. segas / segue. (segar) sego.IMPERATIVO anda andade varre varrede INFINITIVO CONXUGADO parte partide andar andares andar andarmos andardes andaren varrer varreres varrer varrermos varrerdes varreren FORMAS NOMINAIS partir partires partir partirmos partirdes partiren INFINITIVO andar XERUNDIO varrer varrendo varrido partir partindo partido andando PARTICIPIO andado 17.3: c/qu.

los. o -s e o -r: cantar lo > cantalo. por asimilación total. coza / coce. nos.2. na. la. cocía.2. Cando a forma verbal remata en -n. las.2. estas variantes convertéronse en no. cazas / cace. 17.3. cantas la > cántala.(cazar) cazo. Por exemplo: 82 . (cocer) cozo. nas. Cando unha forma verbal rematada en -s ou en -r vai seguida polos pronomes lo. e a secuencia nn simplificouse: comeron las > coméronnas > coméronas. Verbos en -cer e -cir Os verbos en -cer (menos facer e derivados) e en -cir (menos dicir e derivados) son completamente regulares (a menos que teñan algunha das alternancias vocálicas de que se falará máis adiante en 17. 17.2. elimínanse. Asimilacións A primeira persoa de plural perde o -s cando leva enclítico o pronome nos: vémonos.5).

obedecín obedeciches obedeceu obedecemos obedecestes obedeceron FUTURO obedecera obedeceras obedecera obedeceramos obedecerades obedeceran POSPRETÉRITO obedecese obedeceses obedecese obedecésemos obedecésedes obedecesen FUTURO obedecer obedeceres obedecer obedecermos obedecerdes obedeceren F. CONX. NOMINAIS obedecerei obedecerás obedecerá obedeceremos obedeceredes obedecerán obedecería obedecerías obedecería obedeceriamos obedeceriades obedecerían obedecer obedeceres obedecer obedecermos obedecerdes obedeceren INF. obedecendo PART. obedecido 83 . obedecer XER.INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO obedezo obedeces obedece obedecemos obedecedes obedecen PRETÉRITO obedecía obedecías obedecía obedeciamos obedeciades obedecían ANTEPRETÉRITO obedeza obedezas obedeza obedezamos obedezades obedezan PRETÉRITO obedece obedecede INF.

NOMINAIS traducirei traducirás traducirá traduciremos traduciredes traducirán traduciría traducirías traduciría traduciriamos traduciriades traducirían traducir traducires traducir traducirmos traducirdes traduciren INF. traducindo PART. traducido 84 . traducir XER. traducín traduciches traduciu traducimos traducistes traduciron FUTURO traducira traduciras traducira traduciramos traducirades traduciran POSPRETÉRITO traducise traducises traducise traducísemos traducísedes traducisen FUTURO traducir traducires traducir traducirmos traducirdes traduciren F. CONX.TRADUCIR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO traduzo traduces traduce traducimos traducides traducen PRETÉRITO traducía traducías traducía traduciamos traduciades traducían ANTEPRETÉRITO traduza traduzas traduza traduzamos traduzades traduzan PRETÉRITO traduce traducide INF.

nomeado 85 . CONX.17. nomeando PART. nomear XER.2. NOMINAIS nomearei nomearás nomeará nomearemos nomearedes nomearán nomearía nomearías nomearía nomeariamos nomeariades nomearían nomear nomeares nomear nomearmos nomeardes nomearen INF. -oar Son completamente regulares: NOMEAR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO nomeo nomeas nomea nomeamos nomeades nomean PRETÉRITO nomeaba nomeabas nomeaba nomeabamos nomeabades nomeaban ANTEPRETÉRITO nomee nomees nomee nomeemos nomeedes nomeen PRETÉRITO nomea nomeade INF. Verbos acabados en -ear. Verbos con radical acabado en vogal 17.2.4.4. nomeei nomeaches nomeou nomeamos nomeastes nomearon FUTURO nomeara nomearas nomeara nomearamos nomearades nomearan POSPRETÉRITO nomease nomeases nomease nomeásemos nomeásedes nomeasen FUTURO nomear nomeares nomear nomearmos nomeardes nomearen F.1.

ou acentúo.AMONTOAR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO amontoo amontoas amontoa amontoamos amontoades amontoan PRETÉRITO amontoaba amontoabas amontoaba amontoabamos amontoabades amontoaban ANTEPRETÉRITO amontoe amontoes amontoe amontoemos amontoedes amontoen PRETÉRITO amontoa amontoade INF. amontoado 17. ie ou ua. e mesmo a-fi-ar. 86 . cambie. cambia. uo. amontoar XER. io. amontoei amontoaches amontoou amontoamos amontoastes amontoaron FUTURO amontoara amontoaras amontoara amontoaramos amontoarades amontoaran POSPRETÉRITO amontoase amontoases amontoase amontoásemos amontoásedes amontoasen FUTURO amontoar amontoares amontoar amontoarmos amontoardes amontoaren F. e b) os que teñen aquelas secuencias conservadas como hiato (afío. ue son sempre ditongo (cambio. cómpre distinguir: a) aqueles en que ia. afía. mingua. amontoando PART. -uar.2. NOMINAIS amontoarei amontoarás amontoará amontoaremos amontoaredes amontoarán amontoaría amontoarías amontoaría amontoariamos amontoariades amontoarían amontoar amontoares amontoar amontoarmos amontoardes amontoaren INF.2. acentúe). acentúa. -uar Entre os acabados en -iar. CONX. Verbos acabados en -iar. mingüe). minguo. aínda que regulares sempre. afíe.4.

aviar. vixía.) (cf. variar. (cf. vixiar. asubiar. os substantivos día. cam-bie-des. a-fi-a-ba. cam-bia-ba.) e como hiatos nos do segundo tipo (a-fi-a-mos. espía. SUBX. IMPERATIVO b) AFIAR PRES. chío. nomeadamente. fío. -ie.pronúncianse como ditongo nos verbos do primeiro tipo cam-bia-mos. etc. frío. espiar. agonía. -ía: adiar. miar. avío. son.).a) CAMBIAR PRES. oficio. agoniar. Conxúganse tamén conforme este modelo ansiar e paliar. etc. liar. desconfiar. guía. Os do tipo b) son menos abundantes. confiar. os substantivos correspondentes: cambio. IMPERATIVO cambio cambias cambia cambiamos cambiades cambian cambie cambies cambie cambiemos cambiade cambiedes cambien cambia afío afías afía afiamos afiades afíana fíe afíes afíe afiemos afiedes afíen afía afiade No resto do paradigma non hai diferenza acentual. IND. xunto con outros membros das mesmas familias léxicas (desafiar. os que se corresponden con substantivos en -io. cam-biar etc. PRES. guiar. chiar. fiar. cam-bia-rei. correspóndense case sempre cos substantivos en -ío. porfiar. Os do tipo a) constitúen o grupo maioritario. 87 . IND. asubío. PRES. etc. etc.). vicio. oficiar. SUBX. a-fi-ar). cam-bia-des. pero foneticamente as secuencias -ia-. -ia: cambiar. arrefriar. viciar. a-fi-a-rei.

saír (sobresaír). distraer. -aír. -oír Caer (decaer. IMPERATIVO saio saes sae saímos saídes saen saía saías saía saïamos saïades saían saín saíches saíu saímos saístes saíron saia saias saia saiamos saiades saian sae saíde 88 . IMPERATIVO caio caes cae caemos caedes caen caía caías caía caïamos caïades caían caín caíches caeu caemos caestes caeron MOER caia caias caia caiamos caiades caian cae caede PRES. son regulares. recaer).17. SUBX. etc. COPRETÉR.4. entreoír). roer (corroer). COPRETÉR.). SUBX. IMPERATIVO moio moes moe moemos moedes moen moía moías moía moïamos moïades moían moín moíches moeu moemos moestes moeron SAÍR moia moias moia moiamos moiades moian moe moede PRES. -oer. PRETÉRITO PRES. oír (desoír. cando esta empeza por o ou por a.2. IND. moer (remoer).3. CAER PRES. Verbos acabados en -aer. PRETÉRITO PRES.. pero intercalan un -i. choer.. IND. proer. doer (condoer).sen valor morfolóxico entre a raíz e a desinencia.. COPRETÉR. IND. PRETÉRITO PRES. os derivados de traer (atraer. SUBX.

COPRETÉR. son parcialmente irregulares.2. como crer. sobreser e rir. recluír.). ler.). Verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir) Os verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir). argüír. SUBX. De todas as maneiras..). contribuír. estatuír. reler.. IND. fluír e derivados. Son regulares: INCLUÍR PRES. trasler. restituír. cómpre ter en conta algúns encontros vocálicos que na fala e na escrita (xa desde a época medieval) se resolven en contracción. imbuír. SUBX. PRES. COPRETÉR.. IND.). PRETÉRITO PRES..2. Verbos en -uír Verbos en -uír: -tribuír (atribuír. 17. -stituír (destituír.. Estes 89 . descrer. ten outras irregularidades que se verán en 17.5.4..4.3. pero non os seus derivados. -cluír (concluír. -struír (construír.25. sorrir. IMPERATIVO oio oes oe oímos oídes oen oía oías oía oïamos oïades oían oín oíches oíu oímos oístes oíron oia oias oia oiamos oiades oian oe oíde Traer..OÍR PRES.. diluír. destruír. IMPERATIVO inclúo inclúes inclúe incluímos incluídes inclúen incluía incluías incluía incluïamos incluïades incluían inclúa inclúas inclúa incluamos incluades inclúan inclúe incluíde 17.4.

ler XER.lin liches leu lemos lestes leron FUTURO lera leras lera leramos lerades leran POSPRETÉRITO lese leses lese lésemos lésedes lesen FUTURO ler leres ler lermos lerdes leren F.encontros son os seguintes: -eé. -eï.(riïamos > riamos). -ée.: leer > ler).> -í.27. lido Para ver e derivados.(lees > les).> -é. vide 17. lendo PART. que en parte da súa conxugación habería que incluír nesta epígrafe.> -i.(leía > lía).> -i. -ií. -eí. NOMINAIS lerei lerás lerá leremos leredes lerán lería lerías lería leriamos leriades lerían ler leres ler lermos lerdes leren INF.(leïamos > liamos).(ríes > ris).> é (ex. . 90 .> -í.3.(riíches > riches). CONX. -iï. -íe. LER INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO leo les le lemos ledes len PRETÉRITO lía lías lía liamos liades lían ANTEPRETÉRITO lea leas lea leamos leades lean PRETÉRITO le lede INF.> -í.

2. 91 . rir XER. NOMINAIS rirei rirás rirá riremos riredes rirán riría rirías riría ririamos ririades rirían rir rires rir rirmos rirdes riren INF.1. ["o] no resto.RIR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO río ris ri rimos rides rin PRETÉRITO ría rías ría riamos riades rían ANTEPRETÉRITO ría rías ría riamos riades rían PRETÉRITO ri ride INF. Alternancias vocálicas no radical do verbo 17.5. rin riches riu rimos ristes riron FUTURO rira riras rira riramos rirades riran POSPRETÉRITO rise rises rise rísemos rísedes risen FUTURO rir rires rir rirmos rirdes riren F. rido 17. rindo PART. -o.como últimas vogais do lexema presentan unha alternancia ["E]/["e]. En posición átona son sempre pechadas. ["O] na 2ª e 3ª persoas de singular e na 3ª de plural do presente de indicativo. CONX. cando son tónicas.5. segundo a seguinte distribución: ["E]. ["e].Verbos en -er Os verbos en -er que teñen -e-. ["O]/["o].2.

BEBER PRES. sobresaír. etc. sen excepción ningunha. 17.). e. Neste caso acentuarase graficamente a palabra en que apareza a vogal aberta. persuadir etc.1. IND. esquecer. ler. SUBX. e sobreser. [O]: poder).5. ou sempre aberto ([E]: querer. ou sempre pechado ([e]: deber. cando é a (partir. transmitir. IMPERATIVO bebo ["e] bebes ["E] bebe ["E] — — beben ["E] beba ["e] bebas ["e] bebe [e] beba ["e] — — — beban ["e] como ["o] coma ["o] comes ["O] comas ["o] come ["o] come ["O] coma ["o] — — — — — comen ["O] coman ["o] Queda excluída desta alternancia no presente de indicativo outra serie de verbos que por razóns históricas teñen vocalismo radical tónico. Unicamente as pode ter cando.2. incidir. vivir. así como os derivados de todos eles. IND. Ocorre isto. dividir. SUBX. Esta alternancia non ten repercusións gráficas. 92 . IMPERATIVO COMER PRES. PRES. queiramos diferenciar parellas homógrafas: (el) cóme / come (ti). en boa parte do territorio lingüístico galego. crer. Alternancias vocálicas nos verbos en -ir A maioría dos verbos da terceira conxugación manteñen inalterada a última vogal do radical ao longo de todo o paradigma. Para o modelo de paradigma véxase partir en 17.). quecer. PRES. etc. por razóns de clareza. tamén os verbos rematados en -cer: parecer. invadir. corrixir.) ou cando é i (finxir.2.

investir. divertir. b) Hai outro grupo que presenta unha variación tripla no vocalismo da raíz: en posición átona sempre e [e] (agás no presente de subxuntivo). referir. agredir. preferir. inserir. conferir. 93 . IND. competir. advertir. reflectir. diferir.2. suxerir. transgredir. espelir. inferir. vestir. dixerir. servir. proferir. na 2ª de singular do imperativo e en todo o presente de subxuntivo. revestir. IMPERATIVO advirto advirtes advirte advertimos advertides advirten advirta advirtas advirta advirtamos advirtades advirtan advirte advertide Conforme ao modelo anterior conxúganse os seguintes verbos: adherir.17. espir. repetir. Verbos con e como vogal final do lexema no infinitivo Estes verbos (advertir.5. medir. SUBX. PRES. inxerir. pedir e derivados. concernir. 3ª de singular e 3ª de plural do presente de indicativo e i na persoa 1ª de singular do presente de indicativo. ademais. en todo o presente de subxuntivo: ADVERTIR PRES. discernir. transferir.1. etc.) poden presentar dous tipos de alternancia: a) Hai un grupo que troca o e en i nas formas do presente de indicativo e imperativo en que a raíz é tónica e. en posición tónica hai e [E] nas persoas 2ª.2.

Verbos con u como vogal final do lexema no infinitivo Os verbos que teñen u como vogal final do lexema no infinitivo (discutir. inferir. desmentir...1). seducir. percutir. IMPERATIVO sirvo serves ["E] serve ["E] servimos [e] servides [e] serven ["E] sirva sirvas sirva sirvamos sirvades sirvan sirve servide O mesmo paradigma é o dos verbos ferir. recluír). etc..).ir (discutir. conseguir.2. derruír. atuír. diminuír.. 94 . excluír. esculpir. asumir. resentir. consentir..SERVIR PRES. PRES.2.. IND. -cumbir (incumbir.) poden presentar dúas posibilidades de conxugación: a) Verbos do tipo discutir Hai verbos en -u.5. SUBX. fuxir. deducir.).). asentir. non son derivados de ferir. cumprir ‘completar’. sentir. sucumbir. embutir.. -cutir (discutir. traducir. diluír. etc. 17. conducir. inducir. -cluír (concluír. perseguir e proseguir (advírtase que conferir. etc. -ducir (aducir. incluír. senón que se remontan á base latina -FERRE). Son os seguintes (a maioría deles de procedencia culta): argüír.. reducir. curtir. seguir e dos seus derivados e compostos: malferir. conducir. escapulir.) que son completamente regulares e seguen o modelo de partir (vide 17.2. repercutir. mentir.

obstruír. -stituír (constituír. desentupir). insurxir.. IND. tremelucir). fulxir (e refulxir). infundir. entrelucir. unir e derivados (desunir. afundir. durmir.). confluír. cubrir e derivados (descubrir. sufrir.).ir. urxir. resumir. difundir. ruxir. restituír. sacudir. -struír (construír. retribuír. fundir ‘render’. conxúganse tamén os seguintes verbos: acudir. destituír. reconstituír..). engulir. refluír. relucir. IMPERATIVO fuxo foxes ["O] foxe ["O] fuximos fuxides foxen ["O] fuxa fuxas fuxa fuxamos fuxades fuxan fuxe fuxide Conforme a este modelo. tusir. influír. reunir). suplir. cuspir. encubrir. gruñir.. presumir. pulir.. destruír. 95 .estatuír. xunguir. unxir. PRES.. eludir). fuxir. rustrir. contribuír. instituír. cumprir ‘ser mester’. SUBX. tupir e derivados (entupir. imbuír. lucir e derivados (deslucir.. sumir (e os seus derivados consumir e ensumir). fluír e derivados (afluír. -fundir (fundir ‘derreter’.). mulir. [u] no resto do paradigma: FUXIR PRES. zurcir. bulir (e rebulir).. instruír. -tribuír (atribuír. recubrir). ulir. prostituír. refundir). confundir. b) Verbos do tipo fuxir Hai outro grupo de verbos en -u. xurdir. menos numeroso. subir... translucir. nutrir. distribuír. muxir.. urdir. -ludir (aludir. reconstruír. que presenta unha alternancia tradicional u/o: [O] nas persoas 2ª e 3ª de singular e 3ª de plural do presente de indicativo. substituír.

recorrer. 17. encher. 96 . ferver. subverter. incorrer. discorrer. fender. socorrer. inverter.4. reverter. combater. recibir e os restantes membros da familia léxica (véxase unha explicación máis detallada en dicir. erguer. respectivamente. ocorrer. irromper. vivir.3. correr (concorrer. emerxer.3. interromper. decorrer. Tamén se conservan como verbos da segunda os derivados de bater (abater.17. escorrer. dicir. esparexer.2. Para caer e traer véxase 17. prorromper) e verter (converter. Produtividade da 2ª e 3ª conxugacións Mantéñense como verbos da segunda: converxer. elixir e derivados.25.3 e 17. escribir. Pasaron á terceira concibir. premer.5). debater. rebater). pero advertir e divertir). perverter. rexer. transcorrer). percorrer. xemer. render. así como aducir. romper (corromper. repeler.6. toller.2.

cabido 97 . Caber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO caibo cabes cabe cabemos cabedes caben PRETÉRITO cabía cabías cabía cabiamos cabiades cabían ANTEPRETÉRITO caiba caibas caiba caibamos caibades caiban PRETÉRITO cabe cabede INF.3. couben coubeches coubo coubemos coubestes couberon FUTURO coubera couberas coubera couberamos couberades couberan POSPRETÉRITO coubese coubeses coubese coubésemos coubésedes coubesen FUTURO caber caberes caber cabermos caberdes caberen F. cabendo PART. caber XER. Paradigmas dos verbos irregulares 17. CONX.1.3.17. NOMINAIS caberei caberás caberá caberemos caberedes caberán cabería caberías cabería caberiamos caberiades caberían couber couberes couber coubermos couberdes couberen INF.

17.3. Caer (vide 17. dado 98 . Crer (vide 17.3) 17.5) 17.2.3. dei deches deu demos destes deron FUTURO dera deras dera deramos derades deran POSPRETÉRITO dese deses dese désemos désedes desen FUTURO dar dares dar darmos dardes daren F.2. dando PART.4. NOMINAIS darei darás dará daremos daredes darán daría darías daría dariamos dariades darían der deres der dermos derdes deren INF. dar XER.4.3.3.2.4. Dar INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO dou dás dá damos dades dan PRETÉRITO daba dabas daba dabamos dabades daban ANTEPRETÉRITO dea deas dea deamos deades dean PRETÉRITO dá dade INF. CONX.

17. 99 . a conxugación seguindo o modelo de dicir.3. Dicir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO digo dis di dicimos dicides din PRETÉRITO dicía dicías dicía diciamos diciades dicían ANTEPRETÉRITO diga digas diga digamos digades digan PRETÉRITO di dicide INF. se ben tampouco parece condenable. dicindo PART. sobre todo no presente de indicativo e subxuntivo. CONX. bendiciu. dicir XER. dixen dixeches dixo dixemos dixestes dixeron FUTURO dixera dixeras dixera dixeramos dixerades dixeran POSPRETÉRITO dixese dixeses dixese dixésemos dixésedes dixesen FUTURO dicir dicires dicir dicirmos dicirdes diciren F. dito Conxúganse tamén así os derivados de dicir: contradicir. desdicir. bendicirá. etc.5. bendiza. NOMINAIS direi dirás dirá diremos diredes dirán diría dirías diría diriamos diriades dirían dixer dixeres dixer dixermos dixerdes dixeren INF. predicir.). No galego actual existe unha tendencia maioritaria a conxugar os verbos bendicir e maldicir de maneira totalmente regular (bendice.

por seren hoxe semanticamente opacos. restar. son totalmente regulares: resto. CONX.17. obstar. 100 . prestar. estado Os verbos arrestar. restaba.3.7.4. NOMINAIS estarei estarás estará estaremos estaredes estarán estaría estarías estaría estariamos estariades estarían estiver estiveres estiver estivermos estiverdes estiveren INF..3) 17.6. Estar INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO estou estás está estamos estades están PRETÉRITO estaba estabas estaba estabamos estabades estaban ANTEPRETÉRITO estea esteas estea esteamos esteades estean PRETÉRITO está estade INF. restei.. estar XER.2.3. estando PART. derivados latinos de STARE. Doer (vide 17. contrastar. estiven estiveches estivo estivemos estivestes estiveron FUTURO estivera estiveras estivera estiveramos estiverades estiveran POSPRETÉRITO estivese estiveses estivese estivésemos estivésedes estivesen FUTURO estar estares estar estarmos estardes estaren F.

8. NOMINAIS farei farás fará faremos faredes farán faría farías faría fariamos fariades farían fixer fixeres fixer fixermos fixerdes fixeren INF. refacer. facendo PART. desfacer. CONX. facer XER. feito Conxúganse do mesmo xeito os derivados de facer (afacer. satisfacer). 101 . fixen fixeches fixo fixemos fixestes fixeron FUTURO fixera fixeras fixera fixeramos fixerades fixeran POSPRETÉRITO fixese fixeses fixese fixésemos fixésedes fixesen FUTURO facer faceres facer facermos facerdes faceren F.17. Facer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO fago fas fai facemos facedes fan PRETÉRITO facía facías facía faciamos faciades facían ANTEPRETÉRITO faga fagas faga fagamos fagades fagan PRETÉRITO fai facede INF.3.

9. habendo PART. hai habemos habedes han PRETÉRITO había habías había habiamos habiades habían ANTEPRETÉRITO haxa haxas haxa haxamos haxades haxan PRETÉRITO —- —INF. NOMINAIS haberei haberás haberá haberemos haberedes haberán habería haberías habería haberiamos haberiades haberían houber houberes houber houbermos houberdes houberen INF.17. houben houbeches houbo houbemos houbestes houberon FUTURO houbera houberas houbera houberamos houberades houberan POSPRETÉRITO houbese houbeses houbese houbésemos houbésedes houbesen FUTURO haber haberes haber habermos haberdes haberen F. haber XER. habido 102 . CONX.3. Haber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO hei has ha.

e non como derivado de ir. NOMINAIS irei irás irá iremos iredes irán iría irías iría iriamos iriades irían for fores for formos fordes foren INF.2.1).10.2. CONX. indo PART. 103 . nas persoas en que non é defectivo conxúgase como advertir (17. Ir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vou vas vai imos ides van PRETÉRITO ía ías ía iamos iades ían ANTEPRETÉRITO vaia vaias vaia vaiamos vaiades vaian PRETÉRITO vai vamos ide INF. ido O verbo derivado latino preterir carece de motivación semántica.5. ir XER. fun fuches foi fomos fostes foron FUTURO fora foras fora foramos forades foran POSPRETÉRITO fose foses fose fósemos fósedes fosen FUTURO ir ires ir irmos irdes iren F.17.3.

Moer (vide 17.4.12. oín oíches oíu oímos oístes oíron FUTURO oíra oíras oíra oiramos oirades oíran POSPRETÉRITO oíse oíses oíse oísemos oísedes oísen FUTURO oír oíres oír oírmos oírdes oíren F.3) INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO oio oes oe oímos oídes oen PRETÉRITO oía oías oía oïamos oïades oían ANTEPRETÉRITO oia oias oia oiamos oiades oian PRETÉRITO oe oíde INF. CONX.11. oído 104 . NOMINAIS oirei oirás oirá oiremos oiredes oirán oiría oirías oiría oiriamos oiriades oirían oír oíres oír oírmos oírdes oíren INF.2.17.3) 17.a) Oír (vide ademais 17.4.2.3. oíndo PART.3.5) 17.3. oír XER.13.2.4. Ler (vide 17.

ouvir XER.b) Ouvir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO ouzo ouves ouve ouvimos ouvides ouven PRETÉRITO ouvía ouvías ouvía ouviamos ouviades ouvían ANTEPRETÉRITO ouza ouzas ouza ouzamos ouzades ouzan PRETÉRITO ouve ouvide INF. ouvindo PART.13. ouvín ouviches ouviu ouvimos ouvistes ouviron FUTURO ouvira ouviras ouvira ouviramos ouvirades ouviran POSPRETÉRITO ouvise ouvises ouvise ouvísemos ouvísedes ouvisen FUTURO ouvir ouvires ouvir ouvirmos ouvirdes ouviren F. CONX.3. ouvido 105 . NOMINAIS ouvirei ouvirás ouvirá ouviremos ouviredes ouvirán ouviría ouvirías ouviría ouviriamos ouviriades ouvirían ouvir ouvires ouvir ouvirmos ouvirdes ouviren INF.17.

parido 106 . NOMINAIS parirei parirás parirá pariremos pariredes parirán pariría parirías pariría paririamos paririades parirían parir parires parir parirmos parirdes pariren INF.17.14. parindo PART.3. Parir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO pairo pares pare parimos parides paren PRETÉRITO paría parías paría pariamos pariades parían ANTEPRETÉRITO paira pairas paira pairamos pairades pairan PRETÉRITO pare paride INF. parín pariches pariu parimos paristes pariron FUTURO parira pariras parira pariramos parirades pariran POSPRETÉRITO parise parises parise parísemos parísedes parisen FUTURO parir parires parir parirmos parirdes pariren F. parir XER. CONX.

podido 107 . NOMINAIS poderei poderás poderá poderemos poderedes poderán podería poderías podería poderiamos poderiades poderían puider puideres puider puidermos puiderdes puideren INF. podendo PART. puiden puideches puido puidemos puidestes puideron FUTURO puidera puideras puidera puideramos puiderades puideran POSPRETÉRITO puidese puideses puidese puidésemos puidésedes puidesen FUTURO poder poderes poder podermos poderdes poderen F.17.3.15. poder XER. CONX. Poder INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO podo podes pode podemos podedes poden PRETÉRITO podía podías podía podiamos podiades podían ANTEPRETÉRITO poida poidas poida poidamos poidades poidan PRETÉRITO pode podede INF.

17. poñendo PART. posto 108 . NOMINAIS poñerei poñerás poñerá poñeremos poñeredes poñerán poñería poñerías poñería poñeriamos poñeriades poñerían puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren INF.16. puxen puxeches puxo puxemos puxestes puxeron FUTURO puxera puxeras puxera puxeramos puxerades puxeran POSPRETÉRITO puxese puxeses puxese puxésemos puxésedes puxesen FUTURO poñer poñeres poñer poñermos poñerdes poñeren F.3. poñer XER. CONX. a) Poñer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO poño pos pon poñemos poñedes poñen PRETÉRITO poñía poñías poñía poñiamos poñiades poñían ANTEPRETÉRITO poña poñas poña poñamos poñades poñan PRETÉRITO pon poñede INF.

CONX. b) Pór INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO poño pos pon pomos pondes pon PRETÉRITO puña puñas puña puñamos puñades puñan ANTEPRETÉRITO poña poñas poña poñamos poñades poñan PRETÉRITO pon ponde INF. pondo PART. indis-. contra-. os formados con ante-. pór XER.3. pro-. posto Conxúganse igual que poñer e pór os seus derivados. a-. su-. com-.17. xusta-. presu-. de-. o-. recom-. 109 .16. dis-. super-. NOMINAIS porei porás porá poremos poredes porán poría porías poría poriamos poriades porían puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren INF. re-. tanto os formados con prefixos cultos coma cos populares. im-. descom-. ex-. puxen puxeches puxo puxemos puxestes puxeron FUTURO puxera puxeras puxera puxeramos puxerades puxeran POSPRETÉRITO puxese puxeses puxese puxésemos puxésedes puxesen FUTURO pór pores pór pormos pordes poren F. tras-. Así. predis-.

NOMINAIS pracerei pracerás pracerá praceremos praceredes pracerán pracería pracerías pracería praceriamos praceriades pracerían prouguer prougueres prouguer prouguermos prouguerdes prougueren INF.17. 110 . pracendo PART. CONX. pracido Os derivados apracer. compracer e despracer son regulares en todo o paradigma. Pracer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO prazo praces prace pracemos pracedes pracen PRETÉRITO pracía pracías pracía praciamos praciades pracían ANTEPRETÉRITO praza prazas praza prazamos prazades prazan PRETÉRITO prace pracede INF.3.17. pracer XER. prouguen prougueches prougo prouguemos prouguestes prougueron FUTURO prouguera prougueras prouguera prougueramos prouguerades prougueran POSPRETÉRITO prouguese prougueses prouguese prouguésemos prouguésedes prouguesen FUTURO pracer praceres pracer pracermos pracerdes praceren F.

NOMINAIS quererei quererás quererá quereremos quereredes quererán querería quererías querería quereriamos quereriades quererían quixer quixeres quixer quixermos quixerdes quixeren INF. querer XER. CONX.6). requirir) son inmotivados semanticamente. Querer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO quero queres quere queremos queredes queren PRETÉRITO quería querías quería queriamos queriades querían ANTEPRETÉRITO queira queiras queira queiramos queirades queiran PRETÉRITO quere querede INF.3. quixen quixeches quixo quixemos quixestes quixeron FUTURO quixera quixeras quixera quixeramos quixerades quixeran POSPRETÉRITO quixese quixeses quixese quixésemos quixésedes quixesen FUTURO querer quereres querer querermos quererdes quereren F. querido Os derivados cultos de querer (adquirir.17. querendo PART. inquirir. seguen por tanto a lei xeral de incorporación de verbos cultos (vide 17.18. 111 .2.

3) 17.19.3.3. NOMINAIS saberei saberás saberá saberemos saberedes saberán sabería saberías sabería saberiamos saberiades saberían souber souberes souber soubermos souberdes souberen INF.3. sabendo PART.17.5) 17. saber XER. Roer (vide 17. CONX. sabido 112 .20.4.4.2.2.21. Rir (vide 17. Saber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO sei sabes sabe sabemos sabedes saben PRETÉRITO sabía sabías sabía sabiamos sabiades sabían ANTEPRETÉRITO saiba saibas saiba saibamos saibades saiban PRETÉRITO sabe sabede INF. souben soubeches soubo soubemos soubestes souberon FUTURO soubera souberas soubera souberamos souberades souberan POSPRETÉRITO soubese soubeses soubese soubésemos soubésedes soubesen FUTURO saber saberes saber sabermos saberdes saberen F.

sido O verbo defectivo sobreser.3.3. Saír (vide 17. por ser inmotivado semanticamente. NOMINAIS serei serás será seremos seredes serán sería serías sería seriamos seriades serían for fores for formos fordes foren INF.4.3. Ser INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO son es [E] é [E] somos sodes son PRETÉRITO era eras era eramos erades eran ANTEPRETÉRITO sexa sexas sexa sexamos sexades sexan PRETÉRITO sé sede INF. CONX.1. caberei) 17. ser XER. 113 .17.2.22.23. é regular nos tempos e persoas en que se conxuga (vide 17.4.2. sendo PART.3 e 17.5). fun fuches foi fomos fostes foron FUTURO fora foras fora foramos forades foran POSPRETÉRITO fose foses fose fósemos fósedes fosen FUTURO ser seres ser sermos serdes seren F.

ter XER. manter. 114 .24.3. entreter. CONX.17. tendo PART. NOMINAIS terei terás terá teremos teredes terán tería terías tería teriamos teriades terían tiver tiveres tiver tivermos tiverdes tiveren INF. deter. conter. Ter INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO teño tes ten temos tendes / tedes teñen PRETÉRITO tiña tiñas tiña tiñamos tiñades tiñan ANTEPRETÉRITO teña teñas teña teñamos teñades teñan PRETÉRITO ten tende / tede INF. tiven tiveches tivo tivemos tivestes tiveron FUTURO tivera tiveras tivera tiveramos tiverades tiveran POSPRETÉRITO tivese tiveses tivese tivésemos tivésedes tivesen FUTURO ter teres ter termos terdes teren F. reter e soster conxúganse igual que ter. ater. tido Os derivados abster.

Traer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO traio traes trae traemos traedes traen PRETÉRITO traía traías traía traïamos traïades traían ANTEPRETÉRITO traia traias traia traiamos traiades traian PRETÉRITO trae traede INF. traendo PART. distraer (vide 17. son regulares en todos os tempos: distraio. NOMINAIS traerei traerás traerá traeremos traeredes traerán traería traerías traería traeriamos traeriades traerían trouxer trouxeres trouxer trouxermos trouxerdes trouxeren INF.3.25. retraer e subtraer.4. distraerei. contraer. traer XER. trouxen trouxeches trouxo trouxemos trouxestes trouxeron FUTURO trouxera trouxeras trouxera trouxeramos trouxerades trouxeran POSPRETÉRITO trouxese trouxeses trouxese trouxésemos trouxésedes trouxesen FUTURO traer traeres traer traermos traerdes traeren F. 115 .3). distraería. por seren semanticamente inmotivados. distraera. distraese. traído Os derivados abstraer. CONX. atraer. distraia.2. distraín. distraía. extraer.17. distraer.

Valer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vallo vales vale valemos valedes valen PRETÉRITO valía valías valía valiamos valiades valían ANTEPRETÉRITO valla vallas valla vallamos vallades vallan PRETÉRITO vale valede INF. valín valiches valeu valemos valestes valero FUTURO nvalera valeras valera valeramos valerades valeran POSPRETÉRITO valese valeses valese valésemos valésedes valesen FUTURO valer valeres valer valermos valerdes valeren F. CONX.26. NOMINAIS valerei valerás valerá valeremos valeredes valerán valería valerías valería valeriamos valeriades valerían valer valeres valer valermos valerdes valeren INF.17. valendo PART. valer XER.3. 116 . valido Conxúgase da mesma maneira o derivado equivaler.

etc...3.. etc. provese.27. rever. NOMINAIS verei verás verá veremos veredes verán vería verías vería veriamos veriades verían vir vires vir virmos virdes viren INF. provía. etc. ver XER.. proveron. proverei. provera. provemos. prever. 117 . vendo PART. CONX.).... proveu. proviches. mentres que nos tempos do tema de perfecto tende a facerse regular: provín. vin viches viu vimos vistes viron FUTURO vira viras vira viramos virades viran POSPRETÉRITO vise vises vise vísemos vísedes visen FUTURO ver veres ver vermos verdes veren F. Prover conxúgase como ver nos tempos do tema de presente e nas formas nominais (provexo.. visto Conxúganse igual os derivados motivados: entrever.17. Ver INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vexo ves ve vemos vedes ven PRETÉRITO vía vías vía viamos viades vían ANTEPRETÉRITO vexa vexas vexa vexamos vexades vexan PRETÉRITO ve vede INF. provestes.. prover. provés..

118 . vido Conxúganse igual os derivados de vir (advir. provir. Vir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO veño vés vén vimos vindes / vides veñen PRETÉRITO viña viñas viña viñamos viñades viñan ANTEPRETÉRITO veña veñas veña veñamos veñades veñan PRETÉRITO ven vinde / vide INF.2. desavir. desconvir. CONX.5.17. en 17. vin viñeches veu viñemos viñestes viñeron FUTURO viñera viñeras viñera viñeramos viñerades viñeran POSPRETÉRITO viñese viñeses viñese viñésemos viñésedes viñesen FUTURO vir vires vir virmos virdes viren F.28. intervir. devir. vir XER. sobrevir). vindo PART.1). contravir. aínda que no tema de perfecto algúns deles tendan a conxugarse polo modelo regular (vide advertir.3. convir. previr. NOMINAIS virei virás virá viremos viredes virán viría virías viría viriamos viriades virían viñer viñeres viñer viñermos viñerdes viñeren INF.2. reconvir.

1.2. ADVERBIOS E LOCUCIÓNS ADVERBIAIS 18. De tempo a cada canto a cada pouco a deshora a destempo a diario a miúdo a tempo acotío agora aínda antano antes antes de antonte antonte ao outro día / ó outro día ao pouco / ó pouco ao raro / ó raro aos poucos / ós poucos arestora arreo ás veces asemade 119 ao lado / ó lado ao pé / ó pé ao redor / ó redor aquén aquí arredor arriba atrás avante cerca debaixo dentro derredor detrás diante embaixo en fronte encima enriba fóra lonxe ningures onde preto u? velaí velaquí xalundes derriba . De lugar á beira a carón a contramán a rente(s) abaixo acá acó acolá adiante aí alá alén algures alí aló 18.18.

atrás axiña cando cedo cerca daquela de alí a pouco de aquí a pouco de camiño de cando en cando de cando en vez de momento de raro en raro de tempo en tempo de vez en cando decontado decontino decote decotío deica pouco deica un pouco deseguida deseguido despois detrás diante en diante en tempo endexamais endoutro día enseguida entón entrementres hogano hoxe hoxe en día inda logo mañá mentres namentres noutrora nunca o outro antonte onte outrora para o outro día pasadomañá por veces pouco a pouco pouco e pouco preto pronto seguido sempre tarde trasantonte xa xacando xamais 120 .

3. De modo a correr a dereitas a eito a escape a feito á fin á mantenta á présa a propósito a treo adrede amodo ao cabo / ó cabo ao chou / ó chou ao dereito / ó dereito ao fin / ó fin ao xeito / ó xeito ás présas ás toas asemade así ben como de balde de face de golpe de pronto de propósito de repente de socate de socato de súpeto devagar en balde 121 .4.18. De cantidade e precisión a medias abondo algo apenas bastante ben canto case casemente dabondo de máis de menos de sobra de todo demasiado de vez logo máis malamente medio menos mesmamente mesmo moi moito nada por aí pouco só soamente talmente tan tanto xustamente xusto 18.

De negación nin non non xa 18.6.5. De afirmación abofé así mesmo 18. De dúbida acaso ao mellor / ó mellor disque poida que quizabes de certo si paseniño peor secasí tamén xaora sequera tampouco quizais se cadra se callar seica talvez 122 .7.engorde gratis mal mellor 18.

19. PREPOSICIÓNS E LOCUCIÓNS PREPOSITIVAS
a á beira de a carón de a causa de a diferenza de a forza de a par de á parte de a pesar de a poder de a por de a prol de a rente(s) de a respecto de a son de a través de abaixo de acerca de ademais de aga agás alén de amais de ante antes de ao par de / ó par de ao pé de / ó pé de ao redor de / ó redor de após aquén de arredor de arriba de ata até atrás de baixo baixo de bardante bardante de beira de cabo cabo de canda canto a cara a cas cas de cerca de cima de co gallo de con con respecto a conforme (a) consonte contra contra de de de par de debaixo de deica dende dentro de
123

derredor de derriba de des desde despois de detrás de diante de durante en en canto a en favor de en fronte de en lugar de en par de en troques de en vez de encima de encol de enriba de entre excepto fóra fóra de fronte a lonxe de malia mediante menos no canto de onda para

perante por por ante por causa de por cousa de por culpa de por medio de por mor de preto de quitando respecto a respecto de riba de sacado sacando salvante salvo segundo sen senón so sobre sobre de tocante a tras tras de verbo de xunta xunto a xunto de

124

20. CONXUNCIÓNS E LOCUCIÓNS CONXUNTIVAS
20.1. Copulativas a mais e e mais mais nin

20.2. Disxuntivas e distributivas ben...ben cal...cal nin...nin ora...ora ou 20.3. Adversativas a menos que aga que agás que agora ben agora que aínda que así e todo bardante que con todo e iso que emporiso en troques excepto que fóra de que inda que mais menos que mentres (que) no entanto non obstante ora ben ora que pero porén por iso quitado que, quitando que sacado que, sacando que senón senón que só que
125

ou...ou (que)...que quer...quer volta...volta xa...xa

6.) que por máis que por moito que por pouco que en caso de que excepto que excepto se onda non quitado que quitado se quitando que quitando se sacado que sacado se sacando que sacando se salvo que salvo se se sempre que senón que dado que pois .5.20. Concesivas a pesar de que a pouco que aínda que así ben que inda que máis que mal que 20.4. Causais como como queira que 126 malia que mesmo que nin que por (+ adx. Condicionais a menos que a nada que a non ser que a non ser se a pouco que aga que aga se agás que agás se bardante que cando caso de que catar se con que con tal de que con tal que de non ser que de non ser se 20.

que xa que logo para que porque que apenas asemade así que 127 . Locativas onde onde queira que 20. Temporais antes de que antes que ao que / ó que porque posto que que visto que xa que de xeito que entón logo polo tanto por conseguinte por tanto tan(to). Consecutivas (así) pois (así) que conque daquela de aí que de forma que de maneira que de modo que 20.pois que por causa de que por cousa de que por culpa de que por mor de que 20. Finais a fin de que a que en favor de que 20.8...10.7.9.

11. Comparativas ca coma 20.ata que até que axiña que cada vez que cando cando queira que decontado que deica que dende que des que desde que deseguida que despois de que despois que en canto 20.12. Modais (así) como ben como coma se como queira que como se conforme 20. Completivas que se 128 en tanto entre tanto entrementres inda ben non logo que mal mentres mentres tanto namentres non ben (por) en canto sempre que tan presto tan pronto consonte de forma que de maneira que de modo que de xeito que mal como segundo sen que (tal) cal (tal) como tal e como como que .13.

.................................... A grafía x ... As grafías c.......... Palabras compostas ............ Palabras agudas ............. 3........................................................ A grafía g .........3................................................................................. 2...... 2.......... 2. 2...............9.. 1........4........7..3... 2........ Palabras esdrúxulas ......................8............ qu e z ............................ 2............................... 1.......................6............... u en hiato ...3...........1............................. 2...............................................ÍNDICE Introdución ....................................7. A grafía b e v ........... O acento gráfico ..................................... O ALFABETO ............................................................1... O verbo con pronome enclítico e cos alomorfos do artigo lo(s)............ 5 9 10 11 11 11 11 12 12 12 12 13 13 13 13 14 14 14 15 15 18 18 19 20 20 129 ........ 2..... 1.........2............... O acento diacrítico ........4........................7.... 1. O guión nas palabras compostas ............7...... 2..........5... Palabras graves ...................... As grafías r e rr . la(s) ........ 1...... Acentuación de i........ 1..1................................ A ACENTUACIÓN .....6..1..... 2..... Os adverbios en -mente....... O n e o m implosivos ..... A grafía nh .................................................................... 3..... Acentuación dos estranxeirismos ................. A grafía h .. Outros casos ...................... 1...................................... 2..... Casos especiais de acentuación .................2..5........ 2.... 1............................7... 1....................... As grafías ll e ñ ... 1.....2........................ O GUIÓN .4..............7.....

.............. 8................ 8....... bn.................e -pt....... 8......3........... 4...........3........ 8.........medial ......... -ancia.....1.6............ -zo ...................... 6.........16............... Grupos -mm. Unha consoante en posición intervocálica 3.... Consoante + pc............. gl....... Prefixos .................... Grupos -gm-....1........................... 8.... -cia........................ Grupos bc. Grupos mn-................. tl .............2... ps..................... Grupo sc.. -za................... -cio.....13....... Grupo -st...12....... SUFIXOS E TERMINACIÓNS .... O guión en final de liña ...............1.................. Grupo -ns................. bs.................................. USO DAS MAIÚSCULAS ................2..e -cc................5........... pl. 3.......2...5.... 8.18.................4....................... -encia............... Grupo [ks] (grafía -x-) ..2....................... gn... Grupo -cn..... 3..... fl.......... 3.e -nn....... 8...... Grupos -pc-.................................... -mn...... cl.............. 130 21 21 21 22 22 23 23 24 25 26 27 28 29 30 30 30 33 33 33 34 34 35 36 36 37 38 38 38 39 39 40 40 ............e -nm.......... 9....... Grupo -cd. 5.... 8. Algunhas observacións sobre a pronuncia dos grupos cultos ...... Grupo bs + consoante ..anteconsonántico .7..................3.... 3...... Grupos -sc.. Grupos pn-..... Dúas vogais ................ bt........... 8.....2.. OS SIGNOS DE INTERROGACIÓN E DE ADMIRACIÓN .... 8.............................4................. A DIÉRESE .......17........... 8......10..... GRUPOS CONSONÁNTICOS ........................ -pn-...........8..................e pt..2.. bv e bx .....................11. Máis de dúas consoantes ....9... 8.......... 8.......... Máis de dúas vogais .........inicial . 8...... 9.....2............ Dúas consoantes intervocálicas ... Grupos -ct.......................14... Grupos bl.... 7..... 8............. 8. 8..6..... -uencia........................ 3................................. bm.. -ps... bd.... 8........................e -gn... 8...................... O APÓSTROFO .................2... consoante + pt .2..15........

.... 9..... -um.. 11.................................... -sión ... -án / fem....... -ana .......................................................................... 9........14......... 11.................. -ble / -bel .. Palabras rematadas en -s e -x [ks] . -ona .............3....................... Disimulación........... Masc...2....... 11............. 11.... 9... OUTRAS PARTICULARIDADES .......5. 10. 9...................... 9.................. -nte ...............2...................... FORMACIÓN DO FEMININO ........................... FORMACIÓN DO PLURAL ..8.................................1. -á......... Nomes rematados en -n .......19..... 10......... -ite e -te ..... -o .........16.... 9........ gua-/ga-/go.......................................... 11....... -eu e -ao.....15........................................ 9............ 9.. -ción............................................ 9..... -aría / -ería ..18..... Ditongo oi ......................... 9...... -e .... 9....... Alternancia cua-/ca-/co-.. -de ....... 10.17......................... -dade / -edade / -idade .... ue .. Masc......... masc.........................................6.. Encontros vocálicos ...........5.............. -oa .....................3.................. -án / fem...9...................................4................. 10...... 9.............................................6... 12.20......................1..... 12............... 9...2..12.................. -iño / -iña e -ino / -ina ..... -tade ......................... Masc -ón / fem.... 11...................... Ditongos ou/oi .............13......................... -dade. -ea ..... -au ........ metátese e epéntese de r ...... -mento ........................3...... 9................. 11................. -ano / fem..... Ditongos ie.......... -oa........ 10... -us..... 9.10...................................................................11............................. Palabras rematadas en vogal ou en ditongo ........4..... Nomes rematados en vogal ou ditongo tónicos 41 42 43 43 43 44 44 45 45 46 46 47 47 50 50 51 51 52 52 54 54 55 56 56 56 57 59 59 59 59 60 60 61 62 62 63 131 ....... 12.........5......1...7.... 9..... -eo.......................................... Palabras rematadas noutras consoantes ...6.......... -ana ......... Palabras rematadas en -l ....... 10................. Palabras rematadas en -r e -z .......4............2............. 9.......................................... 10....9.. 9......... Palabras rematadas en -n ............ -se ................

.. Contraccións . Contraccións .4.. 15.............................4...........3.. 15.....1........ Partitivos ......... 15.....2........3......... Serie tónica .....1......5................... Posesivos ............................ 16. 14..... Cardinais ....12.... Persoais ...........1....2............... Relativos...............1.............. 16.. Ordinais ....................1......1................2........ Formas ..........................................2.......... 16... 15..... 15.... 15...........2........................ O artigo determinado .. VERBO .. 14......................3................2.............. PRONOMES ........ COMPARATIVOS E SUPERLATIVOS ................... NUMERAIS .... 16......................................2..............1............................ 15..................... 132 63 63 64 65 65 65 66 66 67 67 67 68 69 69 69 70 71 72 72 72 73 73 73 74 74 75 76 76 77 78 78 79 79 ...........1........4................................ interrogativos e exclamativos ........ Paradigmas regulares ..........2..... 14................1.... 15.........2.........1.......................3......................................... Formacións especiais .............3..........................2................................1.... Contraccións coas preposición en e de 15..... 14......3..................... 15..1................................................ 16. Encontro do artigo coa conxunción comparativa ca ........... O ARTIGO .. Nomes rematados en -és ......1.............................1........... Paradigma dos pronomes demostrativos 15..... 14.2...... Contraccións ........... 15.........3................. 13.1......................................... Demostrativos ..... 12.........3.......4..2.....4....................... Formas dos cuantificadores ........ Combinación co indefinido outro ..2..... 15...... Contracción coas preposicións 14.... 14.................... Formas dos identificadores ....................... Formas ..... 14.... 17............. Serie átona ................4...... 14.. Cuantificadores e identificadores .................................. O artigo indeterminado ..... Multiplicativos . 15...........................1....... 17.........

-aír... Parir ............4.........5................5.5. 17.....3.........12............................................... 17.....2.. 17....... 17.........1..6....... 17............................................... 17.......16.... Poder ............3.. 17.......... Facer ..............1......... 17.....4....5............... 17..... Observacións ................. 17....... 81 81 82 82 85 85 86 88 89 89 91 91 92 96 97 97 98 98 98 99 100 100 101 102 103 104 104 104 105 106 107 108 109 110 111 133 ....3..............3........2...........17............2.. Paradigmas dos verbos irregulares ........ 17... Verbos acabados en -iar. Verbos en -er ................... 17....................... Asimilacións ................................... Verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir) .........................2.... 17.................. 17..................................4....... 17........ Crer ............ Caer .............................3..3... -uar ........... Produtividade da 2ª e 3ª conxugacións ...............2.. Verbos en -uír .4. 17..3..6..................3.....2..3......................3.18......2..... -oar ............ Alteracións gráficas ...... a) Poñer .....16..............3...8.. Estar ......3......1.......... Alternancias vocálicas nos verbos en -ir ..........14..................3.............2. b) Ouvir ...2............ 17..13...2............................ 17.....2.......................11....... 17.....3....................2. Dicir ....2.... Dar .............9............... Doer .......10........... 17..3... a) Oír ...................................... 17.......7..15...... Pracer ... 17..........................4............... -oír ... Ler . 17........... 17........................... 17......2.... b) Pór ....5. Moer ........ 17...................................................3............................ 17.. 17...........3.. 17....13..3...... Verbos con radical acabado en vogal ...2........ Caber ........ Verbos con radical acabado en vogal .... Haber ... Verbos acabados en -aer.........3........ 17........................3..................2.......................2........... 17. 17..............4.2....4............3............................... Verbos en -cer e -cir .......3.....................17......... Ir . Verbos acabados en -ear........... 17........1.4.................................................. -oer.......3............... 17...3.... Querer ......

..............................2............ 18.........20... Finais .......... 17....... 20.... ADVERBIOS E LOCUCIÓNS ADVERBIAIS . 18................. Causais ...............4......................... De afirmación .............3.....3................... 17............................ De cantidade e precisión ....................... 20........................................................ 17............9....................22........ 20........... Copulativas ................ 17.. 18........... Consecutivas ..........27.................... 20........................3..3...... Ser ..............................19............................. 20........................................................... 112 112 112 113 113 114 115 116 117 118 119 119 119 121 121 122 122 122 123 125 125 125 125 126 126 126 127 127 127 127 128 128 128 18............... 18.......................................................................... 17..... Locativas .................3..... 17................6.... Saír .............12.24............ 18............ Traer .... 18...... Modais ..7.10..1......................3............ 18.... De lugar ........... Adversativas ..............3........25......... 20......8......... De modo ........3.............................5. Comparativas ... Rir .................. 20.........................3................ 19........ 134 .6........................................................... Completivas .... 20... De dúbida .................................................... Ver ........13............ 20............................... 17............................................... 17....................3..................11..5..... 20.. De tempo .................................................... 20.................................... CONXUNCIÓNS E LOCUCIÓNS CONXUNTIVAS ...23....................... De negación ............17................................3....................................... Concesivas .3.......... Valer ....4..........21.......... Disxuntivas e distributivas ....... Saber . 17.. Vir ...................7....1.................26........... 20............2.......................................................... Ter ......................... PREPOSICIÓNS E LOCUCIÓNS PREPOSITIVAS ........... 20..........................28........................... Condicionais ...... Temporais .......................... Roer ... 20.......