NORMAS ORTOGRÁFICAS E MORFOLÓXICAS DO IDIOMA GALEGO
REAL ACADEMIA GALEGA INSTITUTO DA LINGUA GALEGA

Extracto do texto aprobado pola Real Academia Galega na sesión plenaria do día 12 de xullo de 2003. Parte normativa

Xunta de Galicia Presidencia Secretaría Xeral de Política Lingüística Santiago de Compostela, 2005

1.Conselleiro de Educación e Ordenación Universitaria: Celso Currás Fernández Secretaria Xeral de Política Lingüística: María Sol López Martínez Subdirectora Xeral de Promoción e Ensino da Lingua Galega: Cristina Rubal González © Real Academia Galega © da edición: Xunta de Galicia ISBN 84-453-4042-5 Depósito Legal: C.171-2005 .

5 . pois. a fin de enraizar sobre bases seguras e vivas. voz apta e dispoñible para as súas manifestacións tanto escritas coma orais. supradialectal e lograr que o maior número posible de falantes galegos se identifiquen coas solucións acordadas. a lingua común debe ser o máis galega posible. o galego común non pode basearse nun único dialecto. O galego normativo ten que ser o vehículo expresivo común e válido para todo o pobo galego. e por tanto ha de ser necesariamente continuadora da lingua falada pola comunidade e ha de achegarse canto sexa posible a ela. Agora ben. senón que debe prestar atención preferentemente á extensión xeográfica e demográfica das formas para seleccionar as normativas. A lingua normativa ten que estar ao servizo da cultura dun pobo real e concreto. É dicir. Consecuentemente. para que estas bases sexan efectivamente sólidas. Ha de ser. tanto artísticas coma utilitarias. con atención escrupulosa á estrutura e características lingüísticas do galego. 2.INTRODUCIÓN A elaboración das presentes Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego fíxose atendendo aos seguintes principios: 1. a norma debe acoller un galego fiel a si mesmo e limpo de canto de alleo innecesario hai incrustado na fala viva pola presión do castelán. establecida sen sometementos nin dependencias.

As escollas deben decidirse de acordo cun criterio de coherencia interna. a fin de que o galego común non resulte arbitrario e incongruente. de xeito que as formas tradicionais sexan preferidas ás máis innovadoras e evolucionadas. manifesta de feito unha posición dependente e dominada con respecto a esta lingua. 6 . nomeadamente no referido aos ámbitos científico e técnico. Para o arrequecemento do léxico culto. coherente e harmónica coas demais linguas de cultura. evitando que o galego adopte solucións insolidarias e unilaterais naqueles aspectos comúns a todas elas. Debe recoñecer tamén a súa propia literatura e cultura máis recentes. Excluír o diferencialismo radical porque. sempre que esta adopción non for contraria ás características estruturais do galego.3. emparentando así con todos os escritores anteriores e aceptando solucións xa consagradas polo uso. 2. Unha lingua común asentada na fala. Han de excluírse. o portugués será considerado recurso fundamental. Excluír tamén a evasión cara á lingua medieval: formas definitivamente mortas e arcaicas non deben suplantar outras vivas e galegas. solucións diferencialistas que só sexan falsas analoxías e vulgarismos. aínda querendo ser unha postura de defensa fronte ao castelán. especialmente coas romances en xeral e coa portuguesa en particular. enraizada na tradición. esixe: 1. O galego común debe seguir as boas tradicións da antiga lingua galega que sexan compatibles coa maneira de ser moderna da lingua. 4. supradialectal. mais depurada de castelanismos. con maior razón. As escollas normativas deben ser harmónicas coas das outras linguas.

nos principios anteriormente expostos de maneira xerárquica. Nalgún caso moi concreto. aquelas opcións que pareceron máis recomendables. independentemente de que estas estean na fala ou en usos escritos ou sexan xa de uso xeral. Valorar a contribución do portugués peninsular e brasileiro.3. aínda sendo apropiadas para esa lingua. debido á presenza forte e tradicional de certas solucións. o texto destas Normas vai acompañado de notas. mais excluír solucións que. por outra parte. impresas en letra máis miúda. 7 . O punto de partida e de chegada en calquera escolla normativa ha de ser sempre o galego. de entre as dobres alternativas. sexan contrarias á estrutura lingüística do galego. ofrécese provisoriamente a posibilidade de optar entre unha ou outra proposta normativa. que se apoian. por máis que unha das alternativas apareza presentada como prioritaria. As propias Normas foron redactadas escollendo. Estas notas tratan de explicar as razóns que motivan as propostas normativas. *** Para aqueles casos en que se ofrecen varias posibilidades.

.

[r] [s] [t] [u] [b] [S]. [k] [d] [e].1. O ALFABETO O alfabeto galego moderno componse das seguintes letras. [E] [f ] [g] (ou [h]) (cero) [i] [l] [m] [n] [≠] [o]. [O] [p] [k] [|]. xunto coa letra e co nome dáse a pronuncia máis representativa: LETRA NOME PRONUNCIA a b c d e f g h i l m n ñ o p q r s t u v x z a be ce de e efe gue hache i ele eme ene eñe o pe que erre ese te u uve xe zeta [a] [b] [T] (ou [s]). [ks] [T] (ou [s]) 9 .

distinto de [b] e [B]. No galego moderno. deber. como j (iota). como non hai distinción fonolóxica. besta. branco.. avogado. dever. kantiano. viver. marabilla. k (ka). receber.. ribeira. avoa. billa. vala. bec. nalgúns casos. A grafía b e v O b e o v representan un son único. fr. como teñen o francés ou o portugués. devoir. avó. que aparecen tanto en palabras tomadas doutros idiomas (Jefferson. automóbil. varrer. blanc) e v cando é labiodental (port. gravar. covarde. Kant. cabalo. bidueiro. pero viño. vulto. ç (cedilla). vivre. bico. téndese á distinción gráfica conforme á etimoloxía (saber. vasoira. vinho. gabián.. Eça de Queirós. bala.). cheval). recibir. cantabamos. boire. byroniano etc. voda. 1. 10 . en textos galegos medievais. cavalo.1. móbil. goberno. O galego non ten un son labiodental fricativo [v]. fr. wagneriano.. vivir. w (uve dobre) ou y (y grego). bolboreta. bico. Darwin.. Nestas linguas a grafía actual depende da pronuncia: escríbese b cando é bilabial (port. vin. esvelto.) coma. voire. branco. verza. bête. besta.Na ortografía galega moderna utilízanse tamén os seguintes dígrafos que representan un único fonema: DÍGRAFO NOME PRONUNCIA ch gu ll nh qu rr ce hache gue u ele dobre ene hache que u erre dobre [tS] [g] (ou [©]) [¶¥] (ou [Ô]) [N] [k] [r] Ademais destas letras úsanse tamén outros signos. darwinismo. povo. saber. pobo.

u (caro. As grafías c. qu e z presentan usos específicos. ah). herba.2. harmonía e en cantas palabras o tivesen etimoloxicamente. prohibir. tuareg). tanto en posición inicial coma en interior ou final de palabra (horta. glosa. tecido). i úsase gu (guerra. 1. ermo.3. qu e z As grafías c. macaco. pequeno. no resto dos casos úsase g (gando. Polo tanto. home. irmán.). c co valor de [k] ante a. cu e za. escríbense sen h palabras como ermida. cazo. ignorar. coa excepción dalgúns casos de non reposición como España ou Xoán. ci. que non o tiñan en latín. contra. en troques. cazar. cunca.4. cinco. pouco. o. bicudo) e de [T] (ou [s] no galego seseante) ante e. orfo. as grafías son: ca. 1.5. zo. quilo. ce. u (zapato. pero mantense na grafía. óso ou ovo. ola (interx. 1. i (queixo. cocer.1. máquina). co. o. qu para representar [k] ante e. que. As grafías ll e ñ As consoantes palatais /¥/ e /≠/ represéntanse. Úsase z para representar [T] (ou [s] no galego seseante) ante a. respectivamente. guiso). gomo. oh. Mantense o h en haber. qui. zoco. Esta fidelidade á etimoloxía mantense tanto co h inicial coma co medial. gume. horta. por ll e ñ. ombro. i (cento. azul). 11 . zurrichar. A grafía h O h é un signo ortográfico sen valor fonético. A grafía g As grafías g e gu son complementarias: ante e. grolo. zu.

convén. inverno. e como n en todos os demais casos: camba. honra). Cando a unha palabra que comeza por r se lle antepón outra ou un prefixo rematados en vogal. xenro. rei / vicerrei. ambos.8. tempo. 1. nos cultismos con12 . cortar. 1. non separados dela por guión. 1. outro. A grafía x O grafema x ten máis dun valor en galego moderno: nas palabras patrimoniais pronúnciase prepalatal fricativo xordo (eixe. pero non bebe.6.9. En cultismos e préstamos o m pode aparecer tamén en posición final e diante doutras consoantes: álbum. amnesia. rogativa / prerrogativa.1.7. románico / iberorrománico. alguén etc. xaneiro). comunmente. xente. ningunha. fero / ferro). algunha. inmigrante. en posición final de sílaba e cando segue a outra consoante (rei. madeixa. tres. O n e o m implosivos Cando unha consoante nasal está en posición implosiva. campo. redor / arredor. nin pode. gráfase como m se lle segue b ou p dentro da mesma palabra. A grafía nh O dígrafo nh representa a consoante nasal velar en posición interior antevocálica: unha. En posición intervocálica hai oposición /|/ e /r/. condenada. As grafías r e rr Escríbese sempre r en posición inicial de palabra. hai que duplicar a consoante: rítmico / monorrítmico. ensinar. que se traduce graficamente por r/rr (caro / carro.

externo). vide 8. especialmente cando vai en posición implosiva (exterior. éxito etc. Para a adaptación gráfica de palabras cultas con x [ks].serva o valor latino de [ks] (sexo.7. Pero a tendencia normal da lingua é pronunciar nestes casos [s] (aproximar. 13 . exame. taxativo).).

No galego só se usa un tipo de acento gráfico. tirizós. reféns. seguiu. Así: xa. arroz. algúns.5. comúns. tirizó. carácter. españois. amou. bíceps. papel.3. café.2. irmán. don. Para a acentuación de i. recibiu. si. ser facilmente memorizables e esixir un uso mínimo de acentos gráficos. u en hiato. 2. latíns. Félix. fun. len. calacús. capitais. capital. alí. alguén. cantar. en vogal + n. colleu.1. nariz. Tamén se acentúan as 14 . ninguén. corazóns. cadrís. alférez. en vogal + s ou en vogal + ns: mazá. calacú. la. Palabras graves Levan acento gráfico as palabras graves ou paroxítonas cando rematan en consoante distinta de -n ou -s e en grupos consonánticos distintos de -ns. o agudo (´). 2. azuis. can. cafés. di. Non se acentúan cando son monosílabas nin cando acaban en ditongo decrecente (seguido ou non de n ou s) ou noutra consoante que non sexa -n ou -s. corazón. A ACENTUACIÓN 2. ningún. Así: móbil. mazás. véxase 2. tres. papeis. clímax. din. O acento gráfico Unhas regras de acentuación deben permitir recoñecer a sílaba tónica en todos os casos. Xan. fe. latín. algún. cu. fórceps. ademais.2. Palabras agudas As palabras agudas ou oxítonas acentúanse graficamente cando son polisílabas e rematan en vogal. amei. irmáns.

colons. túnica. para indicar que ambas as vogais pertencen a sílabas distintas e que. Así: 15 . canons. cantaran.palabras graves con ditongo decrecente na última sílaba: amábeis. u tónicas non se acentúan graficamente cando entre estas e a átona aparece o grafema h: prohibo. raíz. u en hiato Con independencia do establecido nas epígrafes precedentes. lapis. tépedo. 2. caída. polo tanto. Así: canta. vogal + s ou vogal + ns. vogal + n. baúl. traía. miúdo. prexuízo. etc. non se acentúan as palabras graves rematadas en vogal. Palabras esdrúxulas As palabras esdrúxulas ou proparoxítonas levan sempre acento gráfico: bárbaro.6. xuízo. saía.4. aínda que non estean plenamente adaptadas ao galego. súa. cantara. Coímbra. 2. tónico. Así: acentúo. raíña.5. saír. cantan. non forman ditongo. moía. u en hiato. ruído. Para os efectos de indicar que non forman ditongo coa anterior. túa. constituíu. Acentuación dos estranxeirismos As palabras estranxeiras de circulación corrente. dolmens. aínda. 2. as vogais i. egoísmo. Acentuación de i. mágoa. cantas. roía. as vogais i.5. u tónicas acentúanse graficamente cando van inmediatamente antes ou despois dunha vogal átona. Para a acentuación de i. saín. En consecuencia. seguen as regras de acentuación enunciadas anteriormente. véxase 2. cantaras.

xampús. puré. hóckey.7. médium. vermú. macádam. quórum. coñac. 2. líder. superávit. dá/da). ioga. ínterim. neste caso pónselle sempre acento gráfico á palabra que ten vogal aberta ou á que é tónica. popurrí. ralentí. tándem.7. búmerang. béisbol. anorak. neceser. etc. Casos especiais de acentuación 2. autostop. As palabras rematadas graficamente en -y teñen o mesmo tratamento ca as rematadas en -i: playboy. iglú. harakiri. cárdigan. voleibol. hobby. tabú. fagot. hippy. cénit. En moitos casos non é necesario facer diferenzas gráficas. pelotari. samurai). Neste tipo de palabras pódese prescindir do acento gráfico correspondente e manter integramente a grafía propia da lingua de que proceden cando exista conciencia clara de que son estranxeirismos. Palabras graves: accésit. purés. karaoke. penalti. spray (coma convoi. porque o significado das palabras resulta claro ao apareceren en contextos diferentes: el colle (o aberto). mete ti (e pechado). hábitat. argot. ballet. pizza. ravioli. tótem. magníficat. O acento diacrítico Utilízase o acento gráfico con función diacrítica para distinguir dúas palabras que teñen a mesma forma na escrita. obús. iglús. boicot. Palabras esdrúxulas: bádminton. organdí. télex. álbum. aerosol. iceberg. réquiem. autocar. lapilli. leitmotiv. smóking. relax. ídem. quimono. Así: 16 . whisky. Outras veces pode haber confusións e por iso cómpre poñerlle acento a unha das dúas formas homógrafas. zombi. pero que se diferencian porque a vogal tónica ten distinto timbre ou porque unha palabra é tónica e a outra átona (póla/pola.Palabras agudas: autobús. xampú. hándicap. colle ti (o pechado). el mete (e aberto).1. párkinson. rugby. mitin. déficit.

de dar) dás (pres.) so (prep.) té (‘infusión’) vén (pres. de ser) só (adv. imp.) má (‘ruín’) más (‘ruíns’) máis (adv.) fora (antepret. pron.) bóla (‘esfera’) cá (ca + a) cás (ca + as) chá (‘plana’) chás (‘planas’) có (ca + o) cós (ca + os.) te (pron.) cas (prep. pron. por + a) por (prep. de ser e ir) ma (me + a) mas (me + as) mais (conx.) ás (a + as artigo. subst. de vir) vés (pres.) cómpre (‘é mester’) cómpren (‘son mester’) dá (pres. subst. tónico) a (artigo. prep. de nó) ó (a + o) ós (a + os) óso (do corpo) pé (parte do corpo) póla (‘rama’) pór (‘poñer’) présa (‘apuro’) sé (‘sede eclesiástica’. de ser) fóra (adv. de ver. pron. e pron. átono) 17 . átono. e adx. e imp. de vir) vós (pron. en + os) o (artigo..) nó (subst.) os (artigo. imp.) bola (peza de pan) ca (conx.á (a + a artigo.) oso (animal) pe (letra) pola (‘galiña’.. de vir) ves (pres. de dar) dó (‘compaixón’) é (pres.) presa (‘prendida’. pron. pron.) nós (pron.) no (en + o) nos (pron. ‘presada’) se (conx. pl.) cha (che + a) chas (che + as) co (con + o) cos (con + os) compre (‘merque’) compren (‘merquen’) da (de + a) das (de + as) do (de + o) e (conx.) as (artigo. letra) ven (pres. de ver) vos (pron. subst. tónico..

bebérala / beberala. recibiraa / recibíraa.4. 2. cantaraa / cantáraa. dificilmente. acentúase tamén coma se fose unha única palabra: cóme-lo caldo / come-lo caldo. Palabras compostas Por se tratar de palabras graves rematadas en vogal. beberaa / bebéraa. Se se utiliza a combinación verbo + variante alomórfica –lo do artigo. etc. rapidamente. resulta innecesario o acento gráfico nos adverbios en -mente. esta terminación só aparece no derradeiro. recibirá / recibira. dáo / dáme / dálle. vélo comprar? 2. Por iso debemos escribir comicamente. No caso de apareceren varios adverbios en -mente coordinados. finxidamente. fixéronllelo. e os anteriores manteñen o seu acento: cómoda e facilmente. ti dálo á forza / dáslle. habilmente.. O verbo con pronome enclítico e cos alomorfos do artigo lo(s).3. métese. beberá / bebera.7. friamente. tómao. Os adverbios en -mente. bebéra-la auga / bebera-la auga. méteseche. rexamente. cantárana / cantarana.Noutros casos o acento só se utilizará en contextos ambiguos e marcando sempre graficamente a palabra con vogal aberta: (el) tén / ten (ti). no tocante á acentuación gráfica compórtanse coma se fosen unha soa palabra. la(s) Cando os verbos levan pronomes enclíticos. meteuse..7. metéusenos.7. etc.2. Para os interrogativos e exclamativos véxase 2. utilmente. comunmente. As formas verbais que levan acento diacrítico mantéñeno cando van seguidas dunha forma átona do pronome: é / élle / éa. Por iso escribimos cantará / cantara. 18 .

7. aquel etc.Tampouco mantén o acento gráfico o primeiro termo das palabras compostas xa soldadas: Riotorto. vichelocrego. cando. agás cando for preciso para evitar posibles anfiboloxías: dille qué queres. un can. en función adxectiva. ese. en función substantiva. un deles. como che vai?. Cal. canto queres?. onde está?. polo que o seu uso para diferenciar. Por outra parte. 19 . o acento diacrítico utilízase unicamente para diferenciar palabras en principio homógrafas mais non homófonas. cando vés?. canto. dáme un. etc. supoñería a introdución dun novo criterio non xustificado. xa sabes qué hai? / xa sabes que hai?. colle aquela. non se acentúan en ningún caso nin os demostrativos nin o indefinido e numeral un: esta mesa. aquel etc. mira esa. quen cho deu?. que desgraza! Tampouco se acentúan as formas do interrogativo e exclamativo cando introducen interrogativas indirectas (pregúntalle cando volve. onde.4. etc. preguntoulle cal quería). quero esta. 2. de este. que queres?. fervellasverzas. pregúntalle onde está. ese. / dille que queres. que e quen non se acentúan en interrogativas e exclamativas directas: cal queres?. Outros casos A utilización de recursos gráficos para distinguir entre as funcións gramaticais que pode ter unha mesma palabra debe reducirse a aqueles casos que poidan causar problemas de interpretación do texto escrito. De acordo con isto. este. como. por exemplo. xa sabes cánto lle custou / xa sabes canto lle custou.

cartafoles. porcos bravos. xordomuda. asociacións ocasionais non 20 . non-aliñados. O GUIÓN O guión úsase para partir unha palabra ao final de liña. malpocado. sapoconchos. fervellasverzas. non-proliferación. limpachemineas. porca brava. mediodía. picafollas. socioeconómico. malhumores. lusquefusques. cabodano. vacaloura. reirreis. cabodanos. mediodías. 3. De se realizar a flexión de xénero ou número nas dúas bases. terza feira.1. porco bravo. Escríbense con guión as palabras en que o primeiro elemento é non (non-intervención. para separar os dous membros en certas palabras compostas e para unir a variante alomórfica –lo do artigo ao adverbio u: dicionario galego-inglés. Se a flexión se realiza só no último elemento ou se a palabra composta é invariable. lusquefusque. sapoconcho. u-la navalla? De se usar o alomorfo –lo do artigo tras unha forma verbal ou pronominal rematada en –s ou en –r. gardarríos. branquiazul. non-fumadores). sofás cama. reirrei. O mesmo ocorre se a moción afecta ao primeiro elemento: moble bar. terzas feiras. sofá cama. piso piloto. benvidas. benvida. xordomudo. malpocada. vagalumes. O guión nas palabras compostas A grafía das palabras compostas que son substantivos ou adxectivos está en relación coa súa composición e morfoloxía. gardas civís.1): tráiovo-lo libro mañá. únese tamén con guión (cfr. branquiazuis. estas escríbense de forma separada: garda civil.3. 14. pisos piloto. vacalouras. vagalume. mobles bar. malhumor. socioeconómica. a unión entre os seus compoñentes prodúcese directamente: cartafol.

estudos xurídico-económicos. Os dous elementos dun dígrafo non se poden separar. tse-tse. sa-/quei. algunhas palabras estranxeiras: foie-gras. por constituíren a representación dun son único: ce-/rra-/lleiro. oés-noroeste. sei-/xo. 3. wáter-polo.2. ningu-/nha. Dúas consoantes intervocálicas Nas secuencias de dúas consoantes intervocálicas. Para a grafía particular dos numerais. pre-/rrogativa. co-/rromper.fixadas na lingua (dicionario alemán-galego. fei-/xe. condicións político-económicas. catalano-aragonesas). Cando un guión que separa dúas palabras ou dous membros dunha palabra complexa coincide en final de liña. 3. nor-nordeste. les-sueste. esta división só pode facerse mantendo íntegras as sílabas dos dous segmentos. maníaco-depresiva. esta é sempre comezo silábico: cla-/ri-/da-/de. finalmente. na maior parte dos casos a primeira fai sílaba coa vogal ante21 . Unha consoante en posición intervocálica Cando hai só unha consoante intervocálica. sou-/to. etc. épico-líricos. véxase 16. fox-terrier. cómpre repetilo ao comezo da liña seguinte: dicionario galego-/-inglés. Por razóns estéticas adoita evitarse deixar orfa unha vogal a final ou a principio de liña. cle-/ro.1. exa-/me. palabras complexas como les-nordeste. 3. algu-/nha.1. O guión en final de liña Emprégase o guión para partir palabras a final de liña. oés-suroeste. strip-tease. nor-noroeste.2. e 16.2. ou. ma-/chada.2.2.

1. non se considera incorrecta a partición sen ter en conta os elementos mórficos da palabra: tran-/soceánico. abs-/temio. naqueles casos en que a silabación habitual así o permita. gr. recoméndase facer a partición da palabra ao final de liña entre o prefixo e a base: bis-/avó. ins-/truír. se-/gredo. trans-/posición. desa-/plicar. en palabras derivadas por prefixación en que aínda non se perdese a conciencia do prefixo. cl. ob-/xec-/to. bi-/savó. se o grupo termina en l ou r. su-/plantar. 22 . ex-/tremo.2. do-/brado. adap-/tar. Prefixos A pesar do dito en 3. des-/viar. transa-/tlántico. sub-/título. ac-/ción. subs-/tituír. ec-/cema. Máis de dúas consoantes Cando hai máis de dúas consoantes. comun-/mente. 3.rior. subs-/trato. et-/nografía. pr. se-/creto. pac-/tar. re-/flexión. sig-/nificado. em-/blema.4. xen-/ro. excep-/ción. sub-/rogar. pl.3. sols-/ticio. ca-/dro. Neste caso. En todos os demais casos faise a separación antes da última consoante: pers-/picacia. trans-/oceánico. As secuencias bl. super-/abundante. in-/glés. ins-/titución. re-/fresco. pro-/clamar. fl e fr intervocálicas forman unha unidade e non se poden separar ao final da liña: pro-/blema. des-/abrigar. dr.2. cons-/piración. in-/clinación. tr. Non obstante. subs-/crición. 3. br. ad-/herir.2. cr. ad-/mitir. supers-/tición. ad-/ligar etc. sub-/xec-/tivo. gl.. tl. inter-/académico. ca-/tro. ad-/renal. supe-/rabundante. e 3. rit-/mo. amíg-/dala. a separación silábica faise entre as dúas consoantes: ac-/to. de-/glutir. a consoante que as precede forma sempre sílaba con elas: en-/trar. om-/nipotente. sub-/leñoso. ab-/dominal.

6. ensa-/iei. conti-/nuo. la-/bial. afi-/ei. balu-/arte. ru-/bio. ambi-/gua.2. te-/nue. cor-/diais. mi-/údo. afi-/uzar. clare-/ou. perdo-/amos.5. delin-/cuen-/te. cien-/cia. ensa-/iou. sue-/co. xesu-/íta. alde-/án. 23 . are-/al . Dúas vogais No caso de haber dúas vogais xuntas. gra-/údo. ambi-/guo. che-/os. Máis de dúas vogais Se hai tres ou máis vogais xuntas pode separarse a primeira sempre que non forme parte dun ditongo ou dun tritongo: ensa-/iar. mu-/íño. conclú-/es. lin-/gua. non se poden separar cando forman ditongo crecente ou decrecente: fei-/xe. alu-/arada. espe-/cie. delin-/quiu. ani-/mais. so-/ciais. mo-/ia-/mos. sou-/to. bo-/iei-/ro. ca-/ótico.2. sei-/xo. bilin-/güe. retribu-/íu. viu. parti-/amos. exi-/mia. xo-/ia. 3. ro-/eu. co-/ordinar. Poden separarse cando constitúen hiato: dí-/as. are-/ei-/ra. la-/ión. re-/alidade. ra-/íña.3. Ma-/nuel. conclú-/as. pa-/io-/lo.

Consello da Cultura Galega. O Tío Marcos da Portela. Seoane. empresas e outras entidades formalmente constituídas: Xunta de Galicia. Vde. o Foguetes. despois de punto e seguido. Xocas. DOG. Xúpiter. Debe terse en conta que a utilización de caracteres maiúsculos non exime do uso do acento gráfico nos casos prescritos no capítulo 2. O Correo Galego. 24 . As publicacións periódicas adoitan levar maiúscula non só na primeira palabra inicial.4. Os alcumes reciben o mesmo tratamento: a Galochas. interrogación e puntos suspensivos) cando equivalen a punto. Cooperativa Vitivinícola do Baixo Miño. organismos. de punto e á parte e doutros signos (admiración. USO DAS MAIÚSCULAS Escríbese inicial maiúscula nos seguintes casos: a) Ao comezo do escrito. Follas novas. Quintela. Cando unha palabra con maiúscula inicial comece por un dígrafo. c) Nas formas abreviadas de tratamento: Dra. Dª. Vedra. As siglas escríbense normalmente en caracteres maiúsculos: ONU. e) En todos os substantivos e adxectivos dos nomes de institucións. Dr. d) Na primeira palabra dos títulos de obras literarias e artísticas: A tecedeira de Bonaval. só se escribe en maiúscula o primeiro elemento deste: China.. senón tamén nas restantes do título que teñan relevancia semántica: A Nosa Terra. Guillade. b) Nos nomes propios: Lucía. Lugo. Tribunal Superior de Xustiza de Galicia...

traïades etc. corroer. distraer. lingüística. aínda que neles non haxa posibilidade de homonimia co presente de subxuntivo: argüïamos. ca-ia-des). saïamos. remoer). Consecuentemente. Úsase tamén coa letra i na primeira e segunda persoas de plural dos copretéritos de indicativo dos verbos rematados en -aer (caer. mingüedes. doer. gui: antigüidade. aínda que é átono. traïamos. A razón de colocar esta diérese é que o i forma sílaba en por si (ca-i-a-mos). en que o i forma ditongo: caiamos. recaer. doïades. doïamos. extraer). oïamos. bilingüe. güi. 25 . Desta maneira distínguense estas formas das do presente de subxuntivo. moïamos. ungüento etc.5. fronte a gue. moïades. decaer. saïades. oïades. -oer (roer. constituïades. caiades (ca-ia-mos. argüían. contraer. moer. atraer. caïades. lingüista. tamén levan diérese os copretéritos de indicativo dos verbos en -uír. A DIÉRESE Úsase coa letra u para indicar que se pronuncia esta vogal nas sílabas güe. argüír. -aír (saír. sobresaír) e -oír (oír): caïamos. traer. constituïamos.

ont’á noite. 26 . O APÓSTROFO No galego moderno non se utiliza habitualmente o apóstrofo (’).6. n’o fixen. aínda que se admite o seu uso cando se pretende reproducir fielmente a prosodia do galego oral ou dialectal: n’é verdade. iso está n’Os Eoas. Poderá usarse tamén na citación de títulos ou cabeceiras de publicacións cando o artigo inicial se integra coas preposicións de ou en: o argumento d’A Esmorga.

7. Miraches ben?. Tomé. Vaia. En todas as linguas as normas de uso do signo de admiración seguen as dadas para o de interrogación. Mira que non o fagas! Para facilitar a lectura e evitar ambigüidades poderase indicar o inicio destas entoacións cos signos ¿ e ¡. respectivamente: Por que non llelo preguntas ti?. por que non calas?. respectivamente. 27 . Vaiche boa!. OS SIGNOS DE INTERROGACIÓN E DE ADMIRACIÓN A entoación interrogativa ou exclamativa márcase ao final do enunciado por medio dos signos ? e !.

gamma ‘letra grega’. magma. Deste comportamento exceptúanse algunhas palabras de circulación restrinxida ou aínda non plenamente adaptadas. innumerable. pizza. innovar. connotar. acusativo (< ACCUSATIVUM). enneasílabo. connatural. innecesario. Debe terse en conta. ‘abano’ (< gamma). sempre coa pronuncia [Nn]. innato. ennegrecer. hippy ["hipi]. kappa. innervar. con todo. isto é. cominar (< COMMINARE). apto. acción. que forman grupo heterosilábico. Pero os préstamos e mais as palabras cultas con frecuencia teñen unha estrutura silábica diferente. Téñase en conta que existen formas populares como connosco. e de aí que presenten problemas de adaptación.nos cultismos cando corresponde á pronuncia [kT]. sempre que non se trate dunha consoante dobre: obxecto. nafta. coma súmmum.8. razzia. casete (< cassette). atmosfera. GRUPOS CONSONÁNTICOS As palabras patrimoniais establecen cal é a estrutura silábica normal do noso idioma. himno. a adaptación gráfica dos cultismos e dos préstamos faise de acordo cos criterios xerais seguintes: a) Mantense a grafía -cc. gama ‘serie’. micción etc. víronnos. mesmo de grafías existentes con outro valor en galego: allegro [a"lEV|o]. innegable. No tocante ás agrupacións de consoantes. innobre. innomeable. ennobrecer. 28 . ennobelar. ademais das secuencias verbo + pronome persoal átono do tipo chámannos. collerannos. máximo [ks]. que hai préstamos sen apenas acomodación e con pronuncias particulares. así coma os derivados formados por un prefixo rematado en -n e unha base produtiva iniciada por n-: circunnavegar. administrar. coma en acceso. b) Mantéñense os grupos formados por dúas consoantes que pertencen a sílabas distintas.

ARCTICUM). plumaxe. búmerang. sketch. troglodita. globo. ablegado. Con todo. glándula. pterodáctilo. cravar. gladiador. plenario. atlántico. proclamar. pl. round. flamante. glicerina. claro. plano. subliminar.1. placa. público. explicar. bíceps. aclarar. clemencia. oblata. Grupos bl. PUNCTIONEM). brasón. exemplo. blasfemar. brando. tl Estes grupos mantéñense inalterados nos cultismos e nos préstamos ou formacións recentes: ablativo. clarividente. adscribir. compracer. As palabras latinas semicultas e algúns préstamos antigos doutros idiomas mudaron o l en r: aprazar. TINCTURAM). algúns préstamos estranxeiros manteñen excepcionalmente as dúas consoantes en final de sílaba. atlas. sublingual. subliñar. atlas. claridade. cl. plástico. fl. plasma. hínterland. reflexión. relax [ks]. iceberg. cravo. clarín. problema. bloque. fluxo. clarificar. templo. clase. pluma. escríbense con consoante dobre final palabras como full ou jazz. publicar. psicópata. platino. oblongo. cámping. obliterar. gl. oblicuo. branco. circunstancia. blindar. tintura (lat. club. flor. 29 . influír. mnemotécnico. atleta. clan.c) Tamén se manteñen en xeral os grupos de dúas consoantes explosivas: ctenóforos. pneuma. brancura. windsurf. gnomo. perspectiva. flan. plural. glaciar. clero. test. clamar. glosa. salvo cando a segunda é s: obsceno. d) En posición implosiva normalmente non se admiten grupos de dúas consoantes. perplexo etc. gloria. golf. cláusula. proclítico. polo menos graficamente: zinc. planta. folk. lord. sprint. clima. Nos demais casos normalmente pérdese a segunda consoante do grupo: ártico (lat. bloquear. ínclito. flexión. cloro. ablución. bloqueo. punción (lat. construír. kirsch. plaxio. externo [ks]. plátano. incluír. oblación. 8. clasificar. Da mesma maneira.

observar. substancial. ábsida. obturar. escravo. substantivación. fraco. substituír. Grupos bc. 8. obsequiar. substrato. abstracto. subscrito. preito. dobrar.4. absterxente. fretar. absolver. obstinado. absorto. abstinencia. Sutil e a súa familia léxica (sutileza. obrigar. subcomisión. absoluto. pregar. preamar. 30 . abnegación. bt. cumprir. abstracción. abxurar. absorber. e. abdome. obviar. substituto. bs. bm. abdominal. obcecar. obstruír. recruta. súbdito. subscrición. abstraer. obstáculo. obsoleto. substitución. bd. prato. Grupo bs + consoante Aínda que existe a tendencia popular a eliminar a primeira consoante nas palabras con moito uso. obxectividade. obxecto. subsección. subxectivo. sutilidade. pracer. abstención. fraqueza. absterse. Grupos -ct. abnegar. igrexa. absurdo. subministrar. obxección. frota. insubmisión. substancia. praga. praza. frouxo. absorción. obnubilar. submersión. prata. substantivo. nobre. substantivar. absentismo. praia. obsceno. obxectivo. na escrita débese manter a solución culta con conservación do grupo: abstemio. singradura etc. obsesión. empregar.e -ccOs grupos ct e cc mantéñense nos vocábulos cultos cando os preceden as vogais a. emprazar. obsequio. obvio. subtítulo. 8. subsistir.3. sutilmente. sutilizar) perderon o b desde as orixes do idioma. subdirector. subconsciente. 8. o: abstracción. subscritor. frecha. prazo. subsidio. abdicar. absolutismo. bn. frauta. bv e bx Mantéñense sempre sen alteración: abdicación. subxugar.2.cravuñar. abstracto. obtuso. obter. subsumir.

atracción. afectivo. néctar. dilección. Suprímese a primeira consoante nos dous grupos cando os preceden as vogais i e u: abdución. extracción. contradición. incorrecto. perfecto. sintáctico. lectura. autóctono. coacción. construtor. Perderon o c as palabras catarata. estupefacción. intersección. afección. práctica. insecticida. detección. protector. arquitectura. dilecto. conxecturar. tumefacto. dedución. predilecto. insecto. manufactura. intelecto. eclecticismo. afecto. obxecto. contrición. arquitecto. actualidade. condución. colección. selección. prospecto. reacción. didáctico. director. directo. octosílabo. conduta. practicar. retrospección. lácteo. abxecto. acción. proxectar. desinfección. tratar. contratar. artefacto. electricista. contacto. lección. compacto. conflito. actuar. dedu31 . táctica. tacto. adutor. colecta. distracción. calefacción. ecléctico. conxectura. lectivo. impacto. intacto. resurrección. extracto. infectar. tracción. redactor. condutor. constrición. acto. olfactivo. octaedro. colectivo. abdutor. accionar. construción. insurrección. contratación. tractor. exactitude. obxectivo. actor. estupefacto. corrección. infección. perspectiva. rectitude. dialecto. reflector. calefactor. detectar. recto. construtivo. sección. reactivo. sector. olfacto. desinfectar. aflito. pacto. adución. inspector. redacción. trato. respectar. contrato. tratado. inxectar. facción. selectivo. circunspección. inspección. noctámbulo. actual. aflición. cocción. electricidade. tratamento. conduto. acta. incorrección. obxección. afectar. circunspecto. confección. vector. equinoccial. corrector. nocturno. putrefacto. protección. adxectivo. carácter. traxecto. defectivo.abxección. proxecto. traxectoria. lactante. refracción. fracción. exacción. lector. exacto. dirección. proxector. activo. elección. imperfección. putrefacción. contracción. perfección. cacto. inxección. caracterizar. respecto. indirecto. equinoccio. satisfacción. occidente. insurrecto. táctil. detractor. aspecto. constritivo.

ficción. ductilidade. reitor. nictalopía. restritivo. ictiomancia (e outras formas con ictio-). etc. redutor. destrutor. ictericia. succión. Ás veces. dicionario. tradutor. reitoría.tivo. vitoria. sectarismo). convicción. reprodutor. ditado. como ocorre. produtivo. extinto. dicterio. antártico. introdutor. coartar. obstrución. friccionar. indutor. autorizar. ditar. indicción. en pauto / pacto. coartada. convén manter esta primeira consoante nalgunhas palabras pertencentes a linguaxes especializadas. produtor. función. conxunto. flutuación. anfictión. Porén. doutrina. obstrutivo. 32 . frutuoso. doutoramento. destrución. adxunción. veredicto. apodíctico. A mesma redución afectou tamén a autor e aos seus derivados (autoridade. vitorioso. obstrucionismo. de escasa presenza na fala ou para evitar homonimias. distrito. estrito. por exemplo. reitorado. defunto. lutuoso. frutífero. Antártida. Con respecto a estes grupos cultos. fricción. conxuntura. flictena. xurisdición. nictalope. xuntura etc. obstrucionista. vindicta. punción. deíctico. adxunto. Son voces como adicción. Perderon sistematicamente o c as palabras que tiñan en latín cons. instinto. non se debe esquecer que hai algúns semicultismos con vocalización da consoante implosiva en u ou en i: doutor. reduto. lictor. frutificar. seita (pero sectario. evicción. succionar. conxunción. cun significado menos restrinxido. micción. vítima. ictioloxía. conxuntivo. delito. convicto. suxeitar e suxeito. redución. ricto. dicción. distinto. pictografía. restrición. + ct. funcionar. como acupuntura. pictórico (e outras formas con picto-). adicto. invicto. ducto. reitoral. Ártico. introdutorio. ficticio. estrutura.). reconstrución. edicto. ditame. produción. esfínter. indución. ictérico. ditadura. ao lado destas formas existe a culta correspondente. anfictionia. flutuar. reprodución. Vítor. ictiografía. produto. dúctil. amicto.

estranxeiría. tecnoloxía. tecnocracia. téxtil. non composta. extensivo. zootécnico. excelente. sinécdoque. exame. escavar. arácnido. estender (pero extensión. Un caso especial dáse cando na mesma palabra. escavadora. exótico. cnitosporídeos. Nestas palabras pódese optar por substituír o primeiro x por s (esaxeración. picnómetro. extenso. eximir. extremoso). a primeira vez co valor de [ks] e a segunda co de [S]. extremismo. sílex.7. esexese. bórax. Grupo -cnConsérvase en todos os casos: acne. 33 .8. algunhas voces moi populares. exacto. maxilar. extremidade. estrañar. estranxeirismo. texto. pirotécnico. extensor). asfixia. radiotécnico. galaxia. Grupo -cdMantense o grupo en todos os casos: anécdota. técnica. Grupo [ks] (grafía -x-) Mantense sempre na grafía como x: aproximar. nexo. axilar. esexético. esaxero. exilio. extra. hexágono. 8. sexo. estremo ‘linde’ (pero extremar. picnose. deben escribirse con s: escava. estrañeza. estremar ‘derregar’. convexo. elixir. tecnicismo. explosión. tóxico. Con todo. sintaxe. exceso. esaxerar. escavación.6. cnidarios. así como os seus derivados. sexto. 8. exclamar. estraño. tórax. axila. léxico. extremo. anecdótico. pícnico. aparece dúas veces x en posición intervocálica. anecdotario. axioma. esixencia. estranxeiro. documentadas xa deste modo en textos medievais. exceder. politécnico. reflexionar. estrañamento. laxo. estrema.5. éxodo.

expugnar. exaxero. -mn. gn. exixencia. columna. cognitivo. pigmento. inmanencia. gnomo. consignación. magnesio. diafragma. Por seren semicultismos presentan só -n. ignoto. inmanente. diagnóstico. impugnar. impregnar. pigmentar. incógnito. Grupos -gm-. consignar.8. dogmático. exixir. benigno. sigma. indignar. consignatario. inmemorial. insignificante. repugnante. sinatura. gnóstico. ensinanza. persignar. sino ‘campá’ e outras palabras da mesma familia léxica. diagnosticar. ensino. cognoscitivo. ignominia. inmaturo. Esta posibilidade de elección non afecta aos prefixos do tipo ex. prognose. ignorar. anamnese. resignar. amnistía. pugna. amnesia.e -gnMantéñense sempre nos cultismos: agnosticismo.seguidos de consoante nin ás palabras compostas. inmaculado. alumno. pragmática. gnosticismo. lignito. segmento. lexicoloxía. exixente. benignidade. designar. dignidade. indigno.9.asinar. esixir etc. damnificar. pigmeo. magnolia. 8. ensinar. exaxerar. signo. dogmatismo. sinalar. ígneo. gnoseoloxía. 34 . 8. indemne. gnomoloxía. Grupos mn-. agnóstico. gnómico. autumnal. fragmento. exexese. digno. dogma.). gnose. columnata.e -nmMantéñense as dúas consoantes nos cultismos: alumnado. apotegma. magnífico. significar.) ou ben por manter inalterado o grupo etimolóxico (exaxeración.esixente. significado. repugnar. bregma. gnomólogo. dignar. inmediato. flegmón. himno. etc. indemnizar. calumnia. prognóstico. toxicoloxía etc. estigma. ignorante. inmaterial. en que só cabe manter o grupo: expunxir. exexético.

conectar. omnipresente. ximnástico.simplificouse en -n. ximnospermas. inmerecido. CANNAM > cana).nas voces patrimoniais do galego (lat. que se une a unha base que comeza tamén por n-. sexenio. etc. inmiscirse. convén escribir con -nn. milenio. Con todo. cando existe no galego a palabra base. mnemónico. inmolar. inmersión. inmerso. solemne. cominación. Tamén se adaptaron ao galego con -n. Un tratamento á parte merecen as palabras derivadas mediante un prefixo rematado en -n. aniversario. Con todo. inmortal. O mesmo sucede cando. omnipotente. Grupos -mm. inmigrar. comisario.10. mnemónica. etc. mnemotécnica. comendatario. ómnibus. aínda non estando viva a forma primitiva. etc. O grupo latino -NN. solemnidade. xemíparo. omnímodo. trienio. 8. inmóbil.simplificouse historicamente en -m-: coma. innobre (in + nobre). inmenso. cuadrienio. esta sexa transparente por existiren outras palabras da mesma familia ou ben por haber derivados con outros prefixos sobre a mesma base: 35 . o nome da letra grega gamma debe escribirse con -mm-. ximnasta. inmorredoiro. xemación. etc. inmensurable. cominatorio. consérvase o grupo -nn-: circunnavegar (circun + navegar).algúns vocábulos cultos de circulación moi restrinxida: connubio.etimolóxico: bienio. cominar. inminente. Neste caso. inmodestia.as palabras cultas que tiñan -NN. inmodificable. decenio. ximnasio. enneágono.inmensidade.e -nnO grupo -MM. inmune. inmigrante. inmobilizar. gama. inmoderado. ximnocarpo. mnemonizar. connatural (con + natural). quinquenio. xema. conexión. omnívoro. inmoral. perenne. por ser unha voz fixada na terminoloxía internacional da física e da astronomía. inmigración.

Cando se une trans. inspiración. -ps. traspoñer. pero si novo. circunstancia. transferencia.hai simplificación das dúas consoantes sibilantes: transecular. instancia. transvasamento. Grupos -pc-. conspirador. acepción. constelación. trasladar.a unha palabra que comeza por s. instruír. transformar. trasler. constar. instrumento.anteconsonántico Nas palabras cultas mantense sen reducir: circunscrición. circunspecto. conspirar. institución. instrutor. inspección. circunspección. adop36 . transiberiano. construtor. constituír. transmisor. transcendental. transferir. transubstanciación.innovar (non existe *novar. instar. inspector.11. traspasar. transporte. renovar. etc. instalar. O prefixo trans. Cando non é transparente a base sobre a que se formou o derivado. adaptar. transcribir. conspicuo. transcendente. trasnoitar. Este sufixo reduciuse a tras. constancia. transcender. transcrición. construír. inocencia. aceptar.mantén o grupo ns cando a base é un cultismo: transbordar. transformación. construción. adepto. -pn-. translación. transmitir. 8. transpirar. instaurar. constitución. consternar. consciente. constante.). instrución.en palabras populares como: trasfegar. trastornar. instalación. inspirar. circunstancial. transvasar. 8. inconsciente. constipado. e ademais hai outros derivados como anovar. instituír. Grupo -ns. prodúcese a simplificación en -n-: inocuo.12. instituto.e -ptComo norma xeral mantéñense estes grupos nos cultismos: abrupto. conspiración. instante.

epiléptico. copto. excepto. coleóptero. opción.ción. receptor. setentrional. ruptura. consoante + pt Cando se trata dos grupos latinos cons. óptica. transcrición. Amais disto. irrupción. críptico. descritivo. percepción. optativo. escritorio. erupción. adscrito. Hai. exipcio. algunhas por seren xa antigas no idioma. corrupto. estreptomicina. descrito. corruptivo. descritor. proscrito. Exipto. rapsodia.ou -pt-. adoptivo. concepto. setentrión. óptimo. proscrición. Neptuno. eucalipto. e o mesmo ocorre cos derivados cultos da familia do latín SCRIPTUS. diferente do cultismo adoptar). subscrito. inscrito. captar. tríptico. adoptar. voluptuoso. anticonceptivo. catalepsia. existen no galego varios casos de vocalización da consoante implosiva: receita e receitar. cativar. inscrición. concepción. sinopse. imperceptible. catividade. hipnotizar. subscritor. transcrito. corruptor. escritor. hipnotismo. recepción. bautismo e bautizar. eruptivo. hipnose. + pt pérdese sempre a consoante intermedia -p.en galego: 37 . subscrición. inepto. unha serie de palabras que perden o primeiro elemento do grupo -pc. captura. hipnoterapia. manuscrito. tritongo. raptor. preceptor. ditongo. Consoante + pc. corrupción.13. Así: adscrición. conceptual. baptista. voluptuosidade. interrupción. 8. así e todo. escrito. cripta. susceptible. elipse. circunscrición. setembro. interceptar. + pc ou cons. escepticismo. prescrito. exipcíaco. cápsula. inepcia. adoitar (‘acostumar’. exceptuar. ditongar. eclipse. réptil. decepción. precepto. rapto. optar. hemoptise. optimista. cataléptico. interruptor. apto. nupcial. hepta-. escritura. prescrición. exiptoloxía. excepción. nupcias. circunscrito. aptitude. descrición. cativo. indescritible. optimismo. cetro. outras por teren hoxe un uso frecuente.

. psiquiatría. condescendencia. ciá38 . i simplificouse en c. ascensor.en palabras de entrada antiga: ciencia (e familia léxica). prescindir. psicoloxía.14. pterodáctilo. pneumoterapia. piscina. aprontar.medial Nas palabras cultas consérvase o grupo: adolescencia. asunción. suntuoso. 8. psiquiatra. consérvanse na lingua escrita. Grupo -sc. discernir. Grupo sc.e ptAparecen en posición inicial en palabras cultas e. psicometría. pterobranquiado. fluorescente. pseudónimo etc. pneumoscopio.. descender. plebiscito. suntuosidade. perención. psicodiagnóstico.. pneumonía. ascender. asunto. discípulo. discente. inflorescencia. psique. pseudo-. escultura. perentorio. rescisión. salmo e salmodiar. pneumopatía. delicuescencia. Xa non se escriben con p-: salterio. disciplina. rescindir. descendencia. inscultura. segundo a regra xeral.16. redentorista. ps. presunción. prontuario. etc. irredento. redentor. suscitar.inicial O grupo latino sc + e. escultor. condescender.15. pneumotórax etc. psíquico etc. 8. pseudociencia. psicanálise. psicanalista. consciencia (ao lado de conciencia). perentoriamente. psicopatoloxía. proscenio. incandescente. salmista. 8. Grupos pn-. pterópodo etc. adolescente. redención. delicuescente. escindir. a pesar de que na fala existe a tendencia a non pronunciar a primeira consoante: pneuma. imprescindible. pneumático. cetro.absorción. psicolóxico. exento. psicofísica.

Grupo -stEste grupo consonántico é frecuente nas palabras patrimoniais. escultura. escenario. escorpión.18. bt. pt. x [ks]. dm. cd. escepticismo. cn. e mesmo pode desaparecer.cando vai seguido dunha base que comeza por consoante (posclásico. cismático. Nas de entrada máis recente o grupo mantense apoiado nun e protético: escena. bm.17. etc. gm. 8. Algunhas observacións sobre a pronuncia dos grupos cultos A consoante implosiva dos grupos cultos consonánticos. escenografía. escéptico. mn. escindir. ct. etc. escrúpulo. 39 . mais nunca como aspirado. posguerra. Cando estes grupos consonánticos van precedidos das vogais e ou o. [O]: obxecto [oB"SEkto]. cn. bs. escola. O primeiro elemento dos grupos cultos gm e gn pronúnciase como velar sonoro (un g relaxado) ou mesmo como un ene velar [N]. bv. cirrose. u ou consoante: escándalo. úsase pos. escribir. estas realízanse sempre con timbre aberto [E]. bc. O mesmo ocorre sempre que ao grupo consonántico sigan a. etc. do tipo cc. e non adoita presentar problemas na escrita do galego. cirro. etc. pospoñer). o. escisión. cd. ct. ps. dn o primeiro elemento pronúnciase [k] ou [d]. Nos grupos cc. Un caso especial é a alternancia de formas do prefixo post-/pos-: escríbese post. pn. escintilar. Pero é incorrecta a pronunciación deste elemento como interdental [T]. e mesmo pode desaparecer. 8. cisma (e cismar. esciúrido.).tica. pronúnciase xeralmente relaxada.cando vai seguido dunha base que comeza por vogal (postelectoral. bx. con maior ou menor grao de relaxación. postoperatorio).

-cia. SUFIXOS E TERMINACIÓNS No referente a sufixos e terminacións. entre outros. elegancia. entre outros. incidencia. frecuencia. esixencia. que unhas veces son específicas e outras veces coinciden. conciencia. presidencia. ciencia. 9. grandilocuencia.9. aparencia. alternancia. influencia. fluencia. consciencia. en xeral. conveniencia. os substantivos abundancia. co portugués e. ascendencia. paciencia. arrogancia. coincide o galego co castelán e co portugués. obediencia. suficiencia. independencia. referencia. insuficiencia. substancia. descendencia. -iencia ou -uencia.1. omnisciencia. vixencia. inconsciencia. teñen -ancia. circunstancia. -uencia. adolescencia. -encia. petulancia. -za. indulxencia. delincuencia. subconsciencia. -ancia. ganancia. extravagancia. inconveniencia. vixilancia. ignorancia. deficiencia. A continuación faise referencia aos sufixos e terminacións que poden presentar algún problema. eficiencia. etc. proveniencia. experiencia. constancia. distancia. impaciencia. redundancia. incongruencia. repugnancia. en xeral as de entrada máis recente. exuberancia. etc. virulencia. diverxencia. sapiencia. inexperiencia. elocuencia. intelixencia. inconsecuencia. resonancia. reticencia. Teñen terminación -encia. procedencia. altilocuencia. desobediencia. audiencia. confluencia. inocencia. importancia. parcialmente. pois nos tres idiomas se conservan estas terminacións sen alteración na forma. 40 . urxencia. -iencia. anuencia. consecuencia. discordancia. -cio. efluencia. tolerancia. secuencia. residencia. o galego adopta solucións propias. afluencia. infancia. Así. -zo Nas palabras cultas. co castelán e con outras linguas románicas.

espazo (espazar. estanza (‘estrofa’). -za: andazo. negocio. perspicacia. farmacia. prexuízo). impericia. cobizoso etc. propicio. graza (desgraza). inmundicia. cansazo. entre outros. sentenza. e algunhas son préstamos que se incorporaron con esta solución (estanza. acacia. bulicio. desprezar). con significado diferente). terzo (terza. nacenza (renacenza). maleficio. xentilicio. perseveranza. postizo. necio. edificio. vicio. 9. malicia.). terzá. preguizoso). contumacia. habenza. ictericia. A maioría delas son formas xa amplamente documentadas desde antigo na nosa lingua. atención. licenza. sacerdocio. xuízo (axuizar. ficticio. avaricia. diferenza (indiferenza). voz lexítima galega. preguiza (preguiceiro. patricio. bendición (ao 41 . finanza (financeiro). orificio. cobiza (cobizar. crenza (descrenza). servizo (servizal). doenza. desperdicio. -sión Mantéñense os dous sufixos nas palabras cultas: acción. -ción. sacrificio. presenza. pertinacia. prezar. Entre estas palabras está Galicia. delicia. etc. amplamente documentada na época medieval. milicia. cilicio. querenza (benquerenza. noticia. prefacio. socio. beneficio. nuncio. finanza.2. audacia. Noutras palabras o galego conserva as formas con solución patrimonial -zo. divorcio. Galiza é tamén unha forma lexitimamente galega. oficio. pertenza (xunto ao cultismo pertinencia. palacio. menosprezo.. tenza (mantenza). cartapacio. silencio.Teñen terminación -cia. comercio. avinza. hospicio. suspicacia. inxustiza. admiración. pericia.). prezo (desprezo. novizo.. exercicio. malquerenza). eficacia. etc. Teñen terminación -cio formas coma anuncio. xusticeiro). precipicio. consorcio. espazoso). que foi recuperada no galego contemporáneo. falacia. aliteración. denominación oficial do país e maioritaria na expresión oral e escrita moderna. artificio. terzar). xustiza (axustizar.

ocasión. condenación. división. Só uns poucos verbos da terceira conxugación presentan unha forma nominal con vogal temática i: concluínte. Levan -zón palabras patrimoniais como doazón. traizón. oínte ou ouvinte. lección. contribuínte. incidente. nacente. reconstituínte. non presentan un resultado uniforme. etc. polo que presentan como vogal temática e ou ie: maldicente. escribente. no canto de se formaren sobre o verbo romance. Os que o fan sobre verbos da primeira e da segunda conxugacións manteñen inalterada a vogal temática correspondente: cantante. crente.3. pola contra.. constituínte. etc. producente. torzón. saliente. maledicente. proveniente. emoción. saínte. lucente. transixente. vivente. seguinte. manipulación. Os relacionados con verbos da terceira conxugación. admisión. edición.(como 42 . nación. -nte Esta terminación permite formar adxectivos ou substantivos sobre a base dun verbo. crecente. invasión. sazón. versión. vacación etc. interveniente. conseguinte.lado da forma patrimonial beizón). previsión. recipiente. etc. razón. Sobre os verbos durmir e servir os derivados esperados deberían presentar -ie. confesión. intransixente. televisión. confluente. constrinxente. camiñante. valente. indicación. etc. 9.(como cultismos) ou -i. supervivente. canción. restauración. Os máis deles son cultismos que se remontan á correspondente forma latina. concesión. consecuente. contraproducente. conveniente. relucente. sobresaliente. perturbación. excursión. subsecuente. composición. insurxente. reincidente. codificación. nutriente. disolución. ou expediente. evasión. emigración. afluente.. educación. lesión. revisión. influente. expansión.

crise. diátese.4. seguimento. elipse. revestimento. larinxite. osmose. perífrase. resentimento.). fase. éxtase. diérese. xénese. -mento Os substantivos formados con este sufixo manteñen en todos os casos a vogal temática do verbo que lles serve de base: acabamento. e por razóns similares. metamorfose. En lugar destas formas rexístranse como patrimoniais dormente (adx. diabete. paréntese. crase. Non pertencen a este grupo as palabras oasis e chasis. esclerose. encefalite. 9. 43 . narcose. 9. esexese. todas elas femininas: amigdalite. hidrólise. hepatite. e subst.derivados romances). base. -se As voces cultas con orixe nos nomes gregos en -sis adoptan a terminación -se e son todas do xénero feminino: análise. hemoptise. dose. diocese. farinxite. antítese. énfase. metástase. paráfrase. prolepse. arteriosclerose. fotosíntese. prótese. cirrose. -ite e -te En correspondencia coas palabras do grupo anterior. gastrite. conxuntivite. catequese.5. artrite. sentimento. esquecemento. tese. 9. prótase. diagnose.) e servente (subst. estomatite. neurose. apoteose.6. endocardite. coñecemento. electrólise. hipótese. colite. eclipse. tuberculose. sinopse. esta é tamén a adaptación das palabras coas terminacións gregas -itis e -tis. síntese. glote. cardite. sindérese. regulamento. hipnose. bronquite. enterite. simbiose. frase. psicose. catálise. apendicite.

nefrite. terrible. a todo -U latino lle 44 . miocardite. freo. indelébel. solúbel. indisolúbel. A secuencia -bil (pl. realizábel.meninxite. 9. infalible. téñase en conta que. realizable. núbil. amable. -biles) aparece en palabras como débil. indeleble. pleurite. 9. terríbel. Así. débese escribir establecer. soluble. infalíbel. -OEDUM. restablecer e restablecemento. receo.7. etc. -ELUM. -ble / -bel A solución moderna para as palabras cultas que teñen o sufixo latino -BILIS é -ble ou -bel (pl. Consecuentemente. perdurable. tamén femininas. otite. establecemento. xeneralizable. Esta secuencia tradicional en galego facilita que os cultismos procedentes de palabras rematadas en -EUM. bloqueo etc. etc. -ENUM (calquera que sexa o timbre da vogal tónica) e as formadas co sufixo -eo a partir de verbos en -ear: ceo. -eo. perdurábel. etc. apetecible. bebíbel. en xeral. apetecíbel. lábil. xeneralizábel. peritonite. psique e sintaxe. arqueo. estable. preferíbel. ou amábel.8. cute. variábel. praxe. hábil. se acomoden en -eo. ou ben estabelecer. De maneira similar. móbil. bebible. cheo. -eu e –ao. indisoluble. pancreatite.. estábel. Nótese que gratis non pertence a este grupo. necrópole. que se corresponden cunha diferenza fonética real. variable. -au Cómpre distinguir na escrita as terminacións -eo e -eu. restabelecer e restabelecemento. estabelecemento. esdrúxulas ou graves. feo. neurite. tendinite. epiderme. Rematan en -eo as palabras populares procedentes das latinas rematadas en -AELUM. preferible. metrópole. teñen -e palabras como acrópole. paralaxe. -bles ou -beis). veo.

sanguíneo. Esta mesma terminación figura en substantivos femininos.10. mausoleo. chapeu. morea. serea. ciclópeo. 9. vea. ralea. avea. lagoa. camafeo. atea. romeu. arbórea. europea. callao. peirao. momentáneo. Tamén os galicismos ou catalanismos fideo e manteo. corifeo. chea. urea. panacea. coetáneo. pronunciada ["oa] ou ["Oa] segundo a súa procedencia (boa. pétreo. reo. curvilíneo. pardao. crustáceo. corpóreo. pigmeo.9. fariseo. candea. sandía). purpúreo. hebrea. lei) ‘unidade monetaria de Romanía’. Rematan en –au: bacallau e pau. marmóreo. Rematan en -ao: arao. núcleo. cea. pronao. plebeo. Tamén nos galicismos cheminea. sandeu (fem. filisteo. terráqueo. museo. peritoneo. tao. marea. venéreo. linóleo. petróleo. trofeo. róseo. e as palabras deste grupo non fan excepción: aéreo. Rematan en -eu as seguintes palabras patrimoniais: eu. balea. europeo. espontáneo. manchea. liceo. lamprea. cetáceo. erróneo. térreo. áureo. é -ea: allea. arxénteo. cacao. xacobeo. Tamén ten esta terminación a voz leu (pl. óseo. avoa. contemporáneo. tónico ou átono. verborrea. vítreo. ateo. rea. diarrea. grao. arxéntea. hebreo. apoxeo. polea. himeneo. prea. 9. 45 . de orixe popular ou culta: aldea. óleo. librea. fea. seu. arbóreo. xudeu (fem. violáceo. xudía). correa. consanguíneo. teu. arameo. platea. -oa O galego coñece unha terminación -oa. meu. córneo. azotea. rectilíneo. -ea O feminino correspondente ás palabras que acaban en -eo. xubileu. mediterráneo. rea. vao. aérea. cutáneo. cadea. larínxeo. melopea. tea. nicolao. idea.corresponde en galego -o.

cartolina. soa -e soamente-. veciño etc. Venus. etc. bizantino. -UM: campus. escarlatina. codeína. cristalino. coralino. campesiño. cinefórum. etc.12. asasino. 9. cortina.). prodúcese redución a [O] en zonas da Galicia suroccidental (avó. Escríbense con -o as voces currículo. súmmum. felino. filloa. doutrina. menciña. casiña. esquina. presídium. teiroa. 46 . quórum. anilina. álbum. mariño. aspirina. memorando. humus. casino. moa. médium. ímpeto. anxina. espírito. ensino. canino. filloa. cocaína.).11. contínuum. que é tamén a forma xeral do diminutivo. corpus. desiderátum. Mesmo nestes casos debe ser escollida a solución tradicional e absolutamente maioritaria -oa (avoa. divino. clandestino. etc. -um. Así: andoriña. virus. brillantina. -us. 9. latinos ou non. Mentres que no caso de boa. capuchino. en avoa. buguina. ómnibus. feminino. aquilino. -iño /-iña e -ino /-ina Nas palabras patrimoniais a terminación latina -INUM/-INAM deu en galego -iño/-iña.filloa). estricnina. disciplina. filló. estudantina. factótum. bovino. mariña. bobina. comiño. Remata tamén en -iño mesquiño e pergamiño. Os préstamos. -o Hai algunhas palabras que escapan á regra xeral de acomodación de cultismos e manteñen as terminacións latinas -US. lagoa se manteñen sempre as dúas vogais en todo o territorio galego. referendo e tribo. En xeral son palabras que aínda se senten como non plenamente incorporadas ao idioma. bencina. cantina. carabina. destino. campiña. adoptan a terminación -ino/-ina: albino. parabéllum. pequeniño.

ultramarino. Masc. taurino. intestino. costume. etc. lume. xacobino. etc. nicotina. ondina. xerme. -ana Nas palabras populares. retina. vitamina.. a correspondente forma feminina -ANAM só ten dous resultados: -á/-án (irmá / irmán). vexame. margarina. mandolina. xenuíno. vitrina. gasolina. penicilina. nitroglicerina. glicerina. nume. pole. adóptanse tamén sen nasal final os cultismos: abdome. exame. interino.13. vaselina. 9.. lique. etc. supino. repentino. granadino. imaxe. -e Rematan en -e as palabras patrimoniais procedentes de étimos latinos en -INEM (home. -ano / fem. resina. -án / fem. ladino. 47 . turbina. porcino. sonatina.) e os galicismos en -axe (chantaxe ‘extorsión’. Deben mesmo escribirse sen -n as palabras glute. ruína. oficina.). matutino. muselina. pois non hai razón filolóxica ningunha para separalas das anteriores. viaxe. En troques. orde. latino. toxina. palatino. os continuadores dos neutros en -MEN (crime. réxime. exame. vespertino. guillotina. seme. ditame. 9. liñaxe. virxe. chantaxe ‘planta’. masculino. Exceptúanse o latinismo lumen (unidade da física do sistema internacional) e o bretonismo dolmen. parafina. morfina. plastilina. masc. De maneira análoga. proteína. homenaxe. sibilino. medicina. rabino. sacarina. piscina. feluxe). xelatina. heroína. peregrino.gabardina. a terminación latina -ANUM presenta tres solucións distintas no dominio lingüístico galego: -ao/-án/-á (irmao / irmán / irmá). propina. -á.14.

carnotá. salnesán. ponteareá. tecelán. especialmente. concidadán. artesá. va. curmá. Seguen este modelo afgán. redondelán. bergantiñán. cidadán. fisterrá. ribeirán. xa que logo: alazán. cidadá. gardián. bosquimá. hoxe unanimemente aceptado na lingua escrita: (meu) irmán (miña) irmá (meus) irmáns (miñas) irmás A este esquema incorpóranse tamén outras palabras co masculino acabado en –án. malsán. ourensán. musulmá. pagá. arzuán. castelá. ferrolán. coimbrán. temporán. irmá. vilá. alazá. ourensá. malsá. castelán. XIX os escritores veñen mostrando unha preferencia polo seguinte esquema. caldelá. cirurxiá. escribán. concidadá. gardiá. Teremos. barregán. carnotán. ermitá. fisterrán. pontecaldelá. cristián. insá. pagán. compostelá. afgá. muxiá. curmán. caldelán. tecelá. redondelá. arousán. catalán. aínda que este –án non proceda etimoloxicamente dun sufixo –ANU. aresá. nugallán. catalá. cortesá. bergantiñá. anciá. marrá. irmán. ullán. nugallá. capitá. ancián. marrán. salnesá. verán. cotiá. comarcá. barregá. temperá. alemán. sancristán. livián. arousá. cirurxián. louzá. os referidos a entidades de poboación galegas: aresán. alemá. sultá. aldeán. coimbrá. rufiá. aldeá. muradá. escribá. vilán. liviá. cotián. mariñán. muradán. insán. rufián. sa. capitán. san. comarcán. temporá. vilagarciá. pero desde o séc. Este é un dos sufixos produtivos con que conta o galego para a formación de xentilicios. musulmán. truán. chá. cortesán. compostelán. muxián. cristiá. artesán. sultán. ermitán. sancristá. pontecaldelán. gran e gra. bosquimán. van. louzán. arzuá. ullá. vilagarcián. truá.Estas formas pódense atopar na fala con distintas combinacións. ponteareán. e. temperán. chan. mariñá. ferrolá. ribeirá. 48 .

anglicano. luterano. dezao. arcano. aínda que doutra orixe. bímano. pondaliano. 9. italiano. 49 . dezá. . melidá. Como xa foi indicado (cf. lusitano. están as terminacións en -o de Cristovo e soto. -ana): africano. paisano. a terminación latina -ANUM . transmontano. hispano. Así. tirano. limiá. courelao. republicano. Pola mesma razón. franciscano. xermano. valenciano. As palabras cultas conservan o sufixo latino sen cambiar. ribeirao. inhumano. ultramontano.Algúns xentilicios galegos poden conservar a súa forma local –ao / -á: arnoiao. mahometano. etc. mariñao. admitirase tamén a forma feminina local –án en casos como unha carnotán. decano. unha muradán. masidá. ribeirá (do Ribeiro). cando esta terminación latina era átona. isto afecta tamén os vocábulos que teñen esta terminación. meirao. orgo. humano. cleptómano. Relacionadas con estas. oufano. gregoriano. soberano. ébano. miliciano. a evolución en palabras patrimoniais foi diferente e o resultado final en galego é -o/-a: Estevo. provinciano. urbano. colombiano. cubano. fulano. semana. cocainómano. unha fisterrán. vexetariano. diáfano. caldelao. ourego. boliviano. puritano. mariñá (da Mariña luguesa). bibliómano. arnoiá. profano. etc. etc. ravo (planta).13). burelao. romano. melidao. meirá. lancarao. saba. meridiano. Nas palabras cultas incorporadas con posterioridade á época en que deixou de operar a lei da caída do -nintervocálico. Levan esta terminación -ano (fem. masidao. caldelá (do Castro Caldelas). mundano. asturiano. courelá. australiano. diluviano. artesiano. burelá. limiao. orfo / orfa. bacteriano. peruano. lancará. veterano. rosaliano. aínda que a súa orixe non sexa latina. americano.ANAM foi adaptada conforme á norma xeral de acomodación de cultismos. metropolitano.

lorán. paspán. guedellana. pínfano. porcallán. canelana. barrigán. cacholana. carroulana. pailana. charlatana. barullán. balandrana. testán. cachamoulana. baleigán. buleirán. parvallana. ruán. baleigana. parvallán. zalapastrán. -ana A terminación –án / -ana aparece nunha serie de nomes. vergallana. cachán. tétano. plátano. testalán. pillabán. pelandrán. lacazán. cabezana. burrán. 50 . larpana. campión. paduana. cangallán. pastrán. barrigana. toleirán. -ona Forman o feminino en -oa unha serie de adxectivos e substantivos en que –ón non pode analizarse como sufixo: anfitrión. folgazana. lordana. lacazana.melómano. langrán. palafustrana. lorana. cachana. galbán. langrana. canelán. zampallán. paduán. campioa. galbana. paspana. pastrana. pailán. brutana. cornelana. porcallana. orellán. que xeralmente actúan como caracterizadores pexorativos: balandrán. burricana. substantivos e adxectivos. carallán. brután. barullana. carroulán.15. zampallana. orellana. vergallán. 9. tímpano. papana. barbuzán. cagana. charlatán. guedellán.16. morfinómano. cacholán. cangallana. leilán. ruana. bocalán. -oa. mentirán. leilana. buleirana. carcamana. testalana. carneirana. pertegana. larpán. burrana. loubana. farfallán. folgazán. anfitrioa. lerchana. cagán. lerchán. testana. tangueleirana. pillabana. chalana. farfallana. carcamán. mitómano. papán. palafustrán. Masc. Masc. pertegán. carneirán. chalán. cornelán. -ón / fem. burricán. -án / fem. loubán. cabezán. tangueleirán. folán. barbuzana. cachamoulán. bretón. órgano. bocalana. toleirana. folana. mentirana. carallana. 9. pelandrana. lordán. zalapastrana. bretoa.

saxoa. radon. tanto en palabras cultas coma populares. teutoa. facultade. rede. párkinson. alude. soidade. HEREDITATEM > herdade. calamidade. VIRGINITATEM > virxindade etc. TRINITATEM > trindade. ladroa (que tamén ten un feminino ladra). sede.ladrón. ataúde. acusona. preguntón. novidade. Rematan en –ón / -ona as palabras en que esta terminación é un sufixo aumentativo ou deverbal pexorativo: homón. patroa.). -dade. verdade. 9. O anglicismo nylon adáptase ao galego como nailon. taxon. LEGALITATEM > lealdade. virtude. león. leoa. faltona. A partir destas formas. Existe ademais un grupo de palabras cultas coa terminación -on átona: canon. maxestade. -tade O sufixo latino -TATEM resolveuse en –tade en posición posconsonántica (dificultade. –dade estendeuse a bases non sincopadas rematadas en r: liberdade. acusón. épsilon. saúde. 9. etc. cripton. casona. isquion. saxón. telson. teutón. newton. abusón. micron. colon. décathlon. epíploon. hóspede. potestade. céspede. CRUDELITATEM > crueldade. preguntona. abusona. vontade) e en –dade en posición posvocálica (enfermidade. realidade). etc. parede. Ás veces unha síncope vocálica antiga provocou que –dade poida aparecer en posición posconsonántica (BONITATEM > bondade. mullerona. VERITATEM > verdade. zapatón. corion. laúde. ípsilon. 51 . en vogal + -de: almude.17. ómicron. neon. -de A terminación latina vogal + TEM resólvese en galego. patrón. necton.18. faltón. tempestade. puberdade. MORTALITATEM > mortaldade. puridade.

charlatanaría. segundo se indicou en 9. variedade. novidade. peixaría. -dade / -edade / -idade No galego actual.. zapataría. Por iso debe dárselle preferencia a esta solución: armaría. bondade. bruxaría. trindade etc. secretario e testamentario. herdade.). carpintaría. solidariedade. lavandaría. enfermaría. as únicas produtivas no galego actual. -dade presenta tres alomorfos: -dade. carnizaría.. camisaría. -edade e –idade.. 52 . A forma –aría. gandaría. enxeñaría.. testamentaría. -aría /-ería Os substantivos formados con este sufixo referíanse orixinariamente a cousas e indicaban o lugar onde se fabricaban. onde se vendían ou onde había abundancia delas. tesouraría. As outras dúas variantes. tinturaría. probabilidade.19. reloxaría. As únicas excepcións a esta regra son necidade e sucidade.. 9. cervexaría. ferraría. cestaría. refinaría. derivados a partir de comisario. leprosaría. chocolataría. artillaría. perfumaría. maioritaria no galego medieval. secretaría. presentan distribución complementaria e aparecen en palabras introducidas por vía culta e mais en derivados romances: -edade combínase con bases adxectivas en –io (notoriedade.) e –idade nos casos restantes (capacidade. chancelaría. notario. infantaría. moblaría.18. pradaría. era o resultado fonético regular da correspondente latina -ARÍA. etc. respectivamente.). soidade.. a síncope da vogal precedente (verdade. papelaría..20. Con esta solución conflúen tamén aqueloutros vocábulos derivados co sufixo –ía sobre bases en –ario: comisaría. panadaría. libraría.9. pedraría. O primeiro aparece só nunha relación pechada de palabras populares que sufriron. notaría.

fíxose case xeral no galego moderno. 53 . galería ou mercería presentan unicamente a terminación –ería. En calquera caso. téñase en conta que algúns galicismos modernos. polo que se admite así mesmo como normativa. documentada tamén no galego medieval. como batería. galantería.A solución –ería.

cadrelo. cuadrienio. a semellanza do francés e en contra do que sucede en portugués e en castelán. cuadratura. cuartillo. Tamén as palabras cuáquero. Aparece cua.(cuantía -ao lado de contía-. Alternancia cua-/ca-/co-. calquera. cantidade. cuantitativo). cuadriplicar. cal. en xeral.nos cultismos e. cando. cuadrisílabo. cual. cuadrilátero.1. cuadrivio. cuadrícula. Un caso especial de evolución témolo nas formas corenta. escuadra). 54 . Aparece ca. cuadraxesimal. cuadr. cuadrimotor. cuartilla. cuarteto. cualitativo).(cuaternario). cuarzo. cuartel. En galego hai tamén zonas que manteñen o grupo orixinario. cuadriga. case.10. corentón e coresma. cartos ‘diñeiro’. cuartear. o mesmo ocorre en corta feira (ou cuarta feira) ‘mércores’. cuadrimestre. cuadraxésimo. cuadrilla. cuadrienal. pero demográfica e literariamente é moito máis usada a solución que perdeu o u. catorce. catrocentos. cuant. calidade. de aí que a escolla se resolva a favor deste resultado tanto nas palabras patrimoniais coma nas cultas máis popularizadas. cuantificar. cadro. cuadrante.(cualificar. cadrar.en caderna. Así. cadril. cuarto ‘1/4 parte’ ‘dependencia’) e cuater. gua-. que tenderon a conservalo. cuantioso. cuart. canto. onde o ditongo ua se reduciu a o.(cuadrangular. gua-/ga-/goNas palabras patrimoniais o galego mostrou sempre tendencia a eliminar o elemento labiovelar u dos grupos orixinarios qua-. caderno.(cuarta. OUTRAS PARTICULARIDADES 10. cuarteleiro. cuantificación. catro. cuarteirón. cadrado. cuádruplo. cuadriforme. corentena. cuasia e cuasina. nas palabras derivadas cultas. cuadrúpede. casemente. cuadrilleiro.

55 . garantir. garda. b) c) ORI + vogal. Noutras palabras aparece gua-: guante. moito.Hai outras formas que tiñan orixinariamente o grupo coa-. gardarroupa. gardarríos. gadaño. b) ui: luitar. gorida (tamén guarida). lavaduiro. calleira. a solución go. loita.). Por tanto. 10. muito. gardalama. varreduiro etc. U*CT. na franxa máis oriental do dominio lingüístico galego alternan dúas solucións: a) oi: noite. c) coiro. etc. como no grupo cua. Os derivados e compostos manteñen a evolución da palabra primitiva sobre a que se forman. agardar.aparece en gorir (tamén guarir). gornición (tamén guarnición). callar. etc. muito. guapo. c) ou: vasoura. gorecer (tamén guarecer). Tamén en préstamos como garantía. coagulante. etc.. loito. U@CT. garda mariña. que se reduciu a ca-. oito. callo ‘presoiro’. coágulo. garita. existen zonas reducidas en que se dan outros resultados: unha zona do occidente da Coruña presenta sempre ui (nuite. o sur de Pontevedra presenta tres resultados. segundo os casos: a) oi: noite. gardabarreira. galardón.2. Aparece ga.mantense nos cultismos: coagulable. O grupo coa. Con todo. b) ui: luitar. gadañeiro. finalmente. gornecer (tamén guarnecer). b) troita. froita. calleiro.en gadaña. URI + vogal na maior parte do territorio galego é oi: a) noite. coagular. U*LT. coagulación. luita. galdrapo. agoiro. guata. O@CT. callado. gadañar. Ditongo oi O ditongo resultante das secuencias latinas a) O*CT.xa citado: callada. vasoira. gardián. garda forestal. E. lavadoiro. gardar. etc.. garda civil.

souto. vasoira. secuela. congruencia. froita. Ditongos ie. ULT. etc. 10. suficiente. estupefaciente. ouro.5. delincuente. ciencia. etc.1 e 9. conciencia. troita. outro. experiencia. URI + vogal (oito. obediente. loita.. secuestro. dous).. conveniencia. vasoira etc. pouco. (cousa. troita. incipiente. tesouro. vide 10. touro. coitado etc. omnisciencia.en palabras cultas mantéñense en galego como ie e ue. en xeral. obediencia. a súa posición etimolóxica dentro da palabra. cliente. 10. enxoito. coita.2). elocuente. deficiente. couce. louro. eficiente. deficiencia. independentemente das síncopes vocá56 .muito —con puntos de u. congruente. loita. delincuencia. paciencia. ue As secuencias latinas -IE. metátese e epéntese de r O r mantén. 9. fouce. tesoira. 10. afluencia. coeficiente. ORI + vogal. coiro. varredoiro. inconveniente. etc. respectivamente: aliciente. c) oi: vasoira. sapiencia. lavadoiro. AL + cons. muto e mutio. moito. anuencia.3). moi. E así tamén en coidar. voitre. Disimilación. coiro. elocuencia. conveniente. expediente. afluente.e -UE. sobresaliente. ambiente. Adóptase como normativa a solución oi en todos os casos por ser maioritaria demográfica e xeograficamente e por ser a máis difundida na tradición literaria moderna: coitelo. eficiencia. agoiro. Ditongos ou/oi O galego mantén diferenciados os ditongos ou e oi.4. oi < OCT. etc. de acordo coas súas diferentes orixes: ou < AU. escutar e escutiar—. anuente. noite. UCT. moito.3. (cf.

licas: prado (< PRATUM). Preguntar é a forma máis documentada na Idade Media e maioritaria no galego moderno. e por iso temos hoxe arrastrar. rexistrar. Aínda que non se represente graficamente este fenómeno. preguiza (< PIGRITIAM). merla (< MERULAM). do lat. correspóndese ademais co étimo *PRAECUNCTARE. Esporadicamente algunhas palabras perderon o r interno por disimilación con outro r dentro da mesma palabra (arado. Debe ser. e nos casos de elisión optouse ou ben pola amálgama das dúas palabras (do. rexistro. por tanto. XX era frecuente o uso do apóstrofo para representar certas elisións vocálicas que se producen ao se encontraren a vogal final dunha palabra e a inicial da seguinte. xenro (< GENERUM). e mesmo o semicultismo propio. Encontros vocálicos Na lingua escrita do séc. XIX e da primeira metade do sec. as palabras que acaban en –e. padrasto.) ou ben pola grafía plena de cada unha delas (entre as árbores). 10.6. Fronte a estes casos de perda por disimilación. rastro. disfrazar. casos de metáteses xa consumadas: bradar (< BALATRARE). naquel etc. Hai. a normativa. venres (< VENERIS). madrasta. PROPRIUM. rodo. burgo (< BRUCHUM). rostro etc. Na ortografía actual non se utiliza o apóstrofo. deste. cabra (< CAPRAM). documentado maioritariamente sen o segundo r xa na época medieval). prebe (< PIPER). e derivados. labrar (< LABORARE). Carlos (< CAROLUS). perden na fala a vogal final cando van seguidas doutra palabra que comeza por vogal 57 . tenro (< TENERUM). especialmente as gramaticais. en xeral houbo unha tendencia á conservación da consoante. cando pertencen ao mesmo grupo fónico. frade. no. con todo.

(vide 6): desde América ["dezDa"mE|ika], dixo que andara moito ["diSokan"da|a"mojto], este amigo [es¡ta"miVo], preguntou se había traballo [preVun"tows¡a"Biatra"Ba¥o], sempre anda con contos ["s¡Em"prandakoN"kontos¡], deixoume alí [dej"Sowma"li].

58

11. FORMACIÓN DO PLURAL
11.1. Palabras rematadas en vogal ou en ditongo As palabras rematadas en vogal, tónica ou átona, ou en ditongo forman o plural engadindo -s: mesa, mesas; custo, custos; irmá, irmás; café, cafés; israelí, israelís; lei, leis; rei, reis; bocoi, bocois, etc. Os estranxeirismos acabados en vogal forman o plural engadindo -s ou ben respectando a forma de plural da lingua de orixe: spray, sprays; hippy, hippys ou hippies. 11.2. Palabras rematadas en -r e -z As rematadas en -r e -z engaden o morfema -es sobre o singular: mar, mares; calor, calores; luz, luces. Os estranxeirismos adecúanse á regra xeral (palier, palieres; somier, somieres; húsar, húsares; dólar, dólares...), a non ser algúns casos de palabras pouco integradas, que poden formar o plural engadindo -s: póster, pósteres ou pósters; gángster, gángsteres ou gángsters; júnior, júniores ou júniors. 11.3. Palabras rematadas en -s e -x [ks] As agudas acabadas en -s forman o plural engadindo -es: deus, deuses; compás, compases, a non ser as que rematan en grupo consonántico (incluíndo entre estas as acabadas en -x [ks]): luns, fax, lux, unisex, que permanecen invariables. As graves e esdrúxulas acabadas en -s ou -x [ks] son invariables e presentan, xa que logo, a mesma forma no
59

singular e no plural: choromicas, lapis, martes, oasis, xoves, mércores, bíceps, tórax, clímax, télex, etc. 11.4. Palabras rematadas en -n As rematadas en -n engaden -s: can, cans; lambón, lambóns; lacazán, lacazáns; dolmen, dolmens; mitin, mitins; xilin, xilins; etc. 11.5. Palabras rematadas en -l Os monosílabos rematados en -l engaden o morfema -es: cal, cales; el, eles; fel, feles; fol, foles; gol, goles; mal, males; mel, meles; mil, miles; mol, moles; pel, peles; ril, riles; rol, roles; sal, sales; sol, soles; tal, tales; til, tiles; val, vales; vil, viles; xel, xeles. Nas palabras agudas de máis dunha sílaba, o -l do singular substitúese polo morfema -is: animal, animais; aval, avais; papel, papeis; fiel, fieis; cruel, crueis; truel, trueis; civil, civís; español, españois; control, controis; azul, azuis. Téñase en conta que nos acabados en -il a secuencia antiga -íis se resolve en -ís (cadrís, non *cadríis). As palabras compostas en que o segundo elemento é algún dos monosílabos citados máis arriba fan o plural en -les (ollomoles, chuchameles, papasoles, mirasoles, Miravales...). O plural de aquel é aqueles, pola mesma razón indicada para el, eles. A pesar da súa aparencia, caracol e aerosol non son compostos de col e sol. Os seus plurais son, xa que logo, regulares: caracois e aerosois. As palabras graves rematadas en -l forman o plural engadindo o morfema -es: áxil, áxiles; difícil, difíciles; útil, útiles; túnel, túneles; cónsul, cónsules; etc. Exceptúase desta
60

frac. sprint. sketchs. tic. coñac. tests. sándwichs.4 e 11. slálom. clac. pub. álbum. clip. iceberg. sándwich. lords. trust. icebergs. talmud. crómlech. tótem. ring. rosbifs. búmerangs. anoraks. complot. rosbif. sláloms. lord. 61 . hándicaps. fagot.regra a terminación -bel. coñacs. Palabras rematadas noutras consoantes As voces acabadas en consoantes distintas das vistas en 11. mamuts. jeep. tándem. sprints. tótems. sticks. leitmotiv. réquiem. rings. snob. 11. crómlechs. búmerang. 11. boicot. clubs. anorak. sketch. fagots. hándicap. clips. talmuds.6. 11.7). trusts. robot. rounds.2. pubs. réquiems. smókings. stick. smóking. fracs. boicots. round. clacs. leitmotivs. jeeps. tándems. complots. snobs. test.3. e forman o plural engadindo -s: club. robots. mamut. tics.5 son as máis delas estranxeirismos ou cultismos. que fai o plural en -beis (vide 9. álbums.

mais lambón / lambona). hai algúns casos especiais. Con todo.15: folgazán / folgazana. danzarín / danzarina. Os acabados en -ín forman o feminino en -ina. que é invariable: bailarín / bailarina.12. cervún. común é invariable. pero un viño ruín / unha terra ruín. Os rematados en -ún difiren no seu comportamento: os adxectivos cabrún. 12. euscaldún engade –a: euscalduna. benxamín / benxamina. O único nome en -én susceptible de moción xenérica é invariable: un refén americano / unha refén americana. FORMACIÓN DO FEMININO O feminino dos substantivos e adxectivos fórmase comunmente coa terminación -a. avó / avoa.14: ancián / anciá. segundo o establecido en 9. coa excepción de ruín. Para o feminino dos rematados en -ón (león / leoa. vacúa. en troques. cervúa. galopín / galopina. vacún forman o feminino patrimonial cabrúa. rapaz / rapaza. conforme ao dito en 9. malandrín / malandrina. mentirán / mentirana. que se une directamente á forma do masculino se esta acaba en consoante ou vogal tónica (deus / deusa.16. presidente / presidenta). 62 .1. Nomes rematados en -n Os substantivos e adxectivos que acaban en -án (< ANUM) forman o feminino en -á. temperán / temperá. véxase 9. os caracterizadores despectivos rematados en -án fórmano en -ana. cru / crúa) ou substitúe a vogal final da forma do masculino se remata en vogal átona (sobriño / sobriña.

só e mao ‘ruín’ forman os femininos núa. nu. profeta / profetisa. crúa e recrúa. O mesmo ocorre con outros adxectivos. entre os adxectivos. 63 . soa e má: o peixe cru / a carne crúa. camoés / camoesa. romanés / romanesa. galo / galiña. Con todo.3. Formacións especiais Algunhas palabras de xénero feminino presentan terminacións especiais. actor / actriz. un só día / unha casa soa. chinés / chinesa. barón / baronesa. son invariables: estilo cortés / mirada cortés. en tanto que os adxectivos tenden a ser invariables: un avó somalí / unha avoa somalí. rei / raíña. portugués / portuguesa. Presentan características morfolóxicas especiais grou / grúa. sobre a mesma base léxica: heroe / heroína. tsar / tsarina. príncipe / princesa. cru e recrú. 12. canchés / canchesa.12. emperador / emperatriz. poeta / poetisa. Nomes rematados en -és Os xentilicios que acaban en -és presentan un feminino en -esa: cambadés / cambadesa. 12. o ollo mao / unha má ocasión. Nomes rematados en vogal ou ditongo tónicos Os substantivos rematados en vogal tónica tenden a engadir -a. coma burgués / burguesa. algúns substantivos son invariables: unha chimpancé adulta.2. sacerdote / sacerdotisa. abade / abadesa. algúns.4. etc. noruegués / norueguesa. en troques. montés / montesa e palmés / palmesa. xudeu / xudía e sandeu / sandía.

nobilísimo. peor. Para a formación de superlativos absolutos úsase o sufixo -ísimo: altísimo. como son celebérrimo. malo ou mao. sentido normalmente como propio dun rexistro elevado. estabilísimo. 64 . respectivamente. pulquérrimo. ás veces engádese á raíz culta da palabra e non á patrimonial: antigo. aos adxectivos célebre. libre. grande e pequeno os comparativos sintéticos mellor.13. Nos adxectivos rematados en -ble ou –bel este superlativo ten sempre a terminación -bilísimo: amable ou amábel. maior ou meirande e menor. nobre. COMPARATIVOS E SUPERLATIVOS Ao lado das formas analíticas. estable ou estábel. fidelísimo. En rexistros elevados aparecen os superlativos co sufixo -érrimo. que corresponden. fiel. amabilísimo. úsanse tamén para bo. mísero. libérrimo. Este sufixo. pobre e pulcro. misérrimo. grandísimo. antiquísimo. paupérrimo.

65 .14. cos seus femininos. Formas O artigo determinado presenta en galego as seguintes formas: MASCULINO SINGULAR PLURAL FEMININO o os a as Existe tamén unha variante alomórfica lo. quitóulle-las ganas de rir. los las nos seguintes contextos: a) Despois de infinitivo. pódense representar na escrita as variantes lo. collémo-lo saco. fixérono entrámbolos dous. los. vó-los sete. O artigo determinado 14. xa sábe-lo que pasou. la. la. dóuvo-la boneca. da conxunción copulativa (e) mais: ámbalas dúas. *ub) (u-lo libro?). estalle tralos montes de acolá. c) Despois de ambos. das formas verbais conxugadas que rematen en -r ou -s e dos pronomes enclíticos nos.1.1. ti e-lo demo. las. tomóuno-lo pelo. da preposición tras. vos e lles: vou colle-las laranxas. O ARTIGO 14. perdíche-los cartos. fomos eu e mailo fillo do señor Miguel. entrambos e todos. Ademais de nos casos mencionados. tódolos días e tódalas noites. que é de uso obrigatorio tras da preposición por (vai polo carreiro) e do adverbio u (ant.1. b) Despois dos pronomes tónicos nós e vós cando van seguidos dunha precisión numérica: nó-los dous.

66 . estou na Pobra do Caramiñal. Estas contraccións realízanse tamén cando o artigo dos topónimos vai precedido dunha destas preposicións: veño da Coruña. Contraccións coas preposicións As preposicións a. sexa cal for a súa representación. vou ao Carballiño. de e en contraen co artigo: ART. Mais non se realizan cando a preposición non rexe o substantivo determinado polo artigo: antes de os galos cantaren. A CON DE EN O A OS AS ao / ó co do no á coa da na aos / ós cos dos nos ás coas das nas O encontro da preposición a co artigo masculino o(s) resólvese graficamente como ao(s) ou ó(s). Aínda que non se represente graficamente. A pronuncia correcta.2. a única pronunciación recomendable é a que reproduce a segunda forma nos contextos sinalados: vender a casa [ben1"dela"kas¡a]. Contraccións 14.1.A asimilación indicada en a) e b) pode non darse se despois da palabra rematada en -r ou en -s hai unha pausa. que é a única que se rexistra en practicamente todo o dominio lingüístico galego.2. PREP. 14. con. é [O].1.1.

O artigo indeterminado 14.2. caeulle máis auga á nosa ca á deles. Consecuentemente. tampouco se representa a contracción cando a preposición vai contraída co artigo: quérolle ao meu fillo máis ca ao de ninguén. é máis novo do que o meu 14. Formas O artigo indeterminado presenta as seguintes formas: MASCULINO SINGULAR PLURAL FEMININO un uns unha unhas 67 . Betanzos é máis pequeno ca a / cá Coruña).14.1. cá(s) (é máis ruín ca o / có demo. aínda que de feito se realice na fala: quéreme máis a min ca a ti.2. aínda que a pronuncia xeral é [kO]. non ás de que. Cando a conxunción vai seguida da preposición a nunca se representa a contracción na lingua escrita. que non se representan nunca na lingua escrita. nin cando ten valor comparativo nin con calquera outro: sábeme mellor a laranxa que o limón.1. [kaÜ]. Encontro do artigo coa conxunción comparativa ca O encontro da conxunción comparativa ca co artigo determinado represéntase ca o(s).2. deilles aos meus nenos máis que aos de Felisa.2. ca a(s) ou có(s). díxome que o teu é peor. Cómpre sinalar que se está facendo referencia só ás contraccións da conxunción comparativa ca.

véxase 15.1.3 e 16. de e en contraen co artigo indeterminado: ART. salvaríalle a vida). Para a resolución dos encontros das preposicións con. Contraccións As preposicións con.2. de e en co numeral e indefinido un. non se realiza a contracción: de un médico estar alí. PREP.4.2.14. CON DE EN UN UNHA UNS UNHAS cun dun nun cunha dunha nunha cuns duns nuns cunhas dunhas nunhas Se a preposición non forma parte da mesma frase ca o artigo. salvaríalle a vida (= de estar alí un médico. 68 .

1. Persoais O paradigma dos pronomes persoais establécese como segue: 15. -as vós / vosoutros. EN DE EL ELA ELES ELAS nel del nela dela neles deles nelas delas 69 . PREP. respectivamente.15. LIGADAS NON REFL. SING.1. REFL. -as eles. segundo se indica no cadro seguinte: PRON. PRONOMES 15. que esixen verbo en terceira persoa de singular ou plural. Serie tónica FORMAS OBLICUAS NÚMERO PERSOA SUXEITO LIBRES NON REFL. As preposicións en e de contraen co pronome persoal de terceira persoa. REFL.1. ela si nós / nosoutros. elas si comigo contigo —— consigo connosco convosco —— consigo As formas de cortesía son vostede e vostedes. PLURAL 1ª 2ª 3ª 1ª 2ª 3ª eu min ti el.

lle PL. de maneira que cada unha delas aparece nuns contextos fonéticos específicos en que non poden aparecer as outras: lo úsase cando o pronome é enclítico dunha forma verbal (excluído o participio) ou pronominal rematada en -s ou -r (coller collelo. comeu .Estas contraccións non teñen lugar cando a preposición non rexe directamente o pronome: De eles chegaren en tempo. lo e no (cos correspondentes femininos e plurais) son variantes combinatorias. FEM.mal o vexo etc.fano. deixou . fan .non o vexo. A concorrencia dos pronomes en dativo co acusativo de terceira persoa resólvese como segue: 70 . o. NON REFLEXIVO PERSOA E XÉNERO DAT. mal vexo . en fin.deixouna). FEM.1. collín . imos xuntos. los. lles me te o. 15. colles . nos as. no úsase tras as formas verbais que acaban en ditongo (fai .deina. lo.comeuna. la. no a.2. las. Serie átona NÚM. nas se se As formas o.cólloo. SING. dei . feriu . non vexo .cóllelo) e tras o adverbio u (antes *ub: ulo?). na nos vos os. MASC.collino.).feriuno.faino. ACUS REFLEX. 1ª 2ª 3ª 1ª 2ª 3ª che MASC. úsase en todos os outros casos (collo .

pódense usar precedidas de de. 71 . 1ª SING. sen variación de xénero e número: temos tres casas de noso (‘da nosa propiedade’).ACUS. voso. seu. teu.2. PLURAL MASC. DAT. meu teu seu noso voso seu miña túa súa nosa vosa súa meus teus seus nosos vosos seus miñas túas súas nosas vosas súas 2ª 3ª 1ª PL. é boa de seu (‘en por si’). 2ª 3ª As formas do masculino singular meu. FEM. FEM. seu. noso. ME CHE LLE NOS VOS LLES O/LO A/LA OS/LOS AS/LAS mo cho llo nolo volo llelo ma cha lla nola vola llela mos chos llos nolos volos llelos mas chas llas nolas volas llelas 15. Posesivos O paradigma dos pronomes posesivos presenta en galego moderno unha única serie: PERSOA SINGULAR MASC.

SING. cadansúas: déronnos (a) cadanseu libro. compraron (a) cadanseus zapatos. Paradigma dos pronomes demostrativos O paradigma dos pronomes demostrativos establécese como segue: PROX. I NÚM.3. SING. e colleron (a) cadansúa peza de pan. 15.3.3. foron miña nai e mais ela. MASC. xa que só o segundo elemento admite morfemas de xénero e número: 72 . mi. III PL. que non presentan variación de forma en relación coa categoría de persoa: cadanseu. SING.Existe tamén un posesivo de respecto. Demostrativos 15. II PL.2. señor). FEM. cadanseus. padre. Combinación co indefinido outro O demostrativo combínase co indefinido outro. NEUTRO este estes ese eses aquela aqueles esta estas esa esas quela aquelas isto — iso — aquilo — 15.1. que acompaña a madre. PL. dando lugar en cada caso á formación dunha nova palabra. ocasionalmente a tío e aínda a outros substantivos de tratamento (amo. cadansúa. Hai ademais unhas formas de posesivo ligadas a un distributivo.

etc.1. algúns. algunha.3. destoutra. Estas contraccións non teñen lugar cando a preposición non rexe o substantivo modificado polo demostrativo: de estas razóns seren admitidas. nesoutra. 15. o pronome demostrativo contrae coas preposicións en e de: deste. I NÚM. Contraccións coas preposicións en e de O mesmo ca o pronome persoal tónico de terceira persoa. Cuantificadores e identificadores 15. Formas dos cuantificadores algún. SING. neste. FEM. PL. aquilo outro.4. Aínda que estas son as formas habituais para o masculino e o feminino. existen tamén as formas plenas. algunhas alguén algo ningún. 15. estoutro estoutros esoutro esoutros aqueloutro aqueloutros estoutra estoutras esoutra esoutras aqueloutra aqueloutras II PL. daquilo. SING. ningunhas 73 . III PL. que son as únicas posibles para o neutro: estes outros.PROX. daqueloutros. naquela. MASC. SING. ningúns.4.3. ningunha.

abonda. poucas bastante. entrambas 15. noutro. demasiadas máis menos tanto. unha. varias pouco. as máis certo.. tantas todo. a máis.4. demasiada.. 74 . todos. contraen coas preposicións en e de: nalgún..2. tantos. certa. propia.ninguén nada ren ou res un. todas cada. propias o demais. cos seus femininos e plurais. pouca. moitos. abondas moito. os máis. outros. tales mesmo.4. Con alguén e algo non se marca contracción na escrita. doutro.. bastantes abondo. noutra. os demais.. mesmos. Formas dos identificadores outro. abondos. uns. as demais o máis. certos. cadaquén ambos.. a demais. demasiados. determinadas 15. ambas. moita. determinados. moitas ben demasiado. dalgún.. quenquera tal. mesma. Contraccións Algún e outro.3. outras calquera. poucos. dalgunha. doutra.. propios. unhas varios. nalgunha. entrambos... outra. toda. certas determinado. tanta. determinada.. mesmas propio.

presenta as mesmas contraccións ca o artigo indeterminado (vide 14. O indefinido un(s). casou cun de Sarria. a(s) (uns cantos. nun(s). cando actúa como adxectivo. unha(s) ou por o(s). cantas). Cando se usa como pronominal xeralmente represéntase a contracción coas preposicións de e en. 75 .Se o cuantificador ou o identificador está iniciado por un(s). cada domingo ía ao teatro con unha. cales).2. interrogativos e exclamativos Para o relativo e interrogativo ou exclamativo o galego ten catro formas: dúas sen variación de xénero e número. cuxas).2): falounos duns problemas que non demos entendido. cantos. e outra que pode ter morfemas de xénero e número. cuxos. dando lugar ás formas dun(s). unha(s).2.).1. que presenta flexión de xénero e número (cuxa. un pouco.5. a resposta hai que buscala nun mesmo. nunca o viamos coa mesma rapaza. Existe ademais un relativo posesivo cuxo. non se representa na escrita a contracción coa preposición con: tanto se comprometía con un coma con outro. 15. nunha(s): están sempre a falar mal dun. dunha(s). e 14. canto (canta. por contra. outra que admite morfema de plural. Relativos.2. o demais. cal (pl. o máis).2. que e quen. as contraccións son as indicadas para os artigos (vide 14.

contraen na pronunciación a súa vogal final coa conxunción e nunha realización [E]: vinte e sete ["bintE"sEte]. trinta e dúas ["trintE"Duas]. decena. igual que ducia.. oitenta e catro [oj"tEntE"katro]. aínda que expresan número. etc. trinta. millón. trinta e unha. trillón.. centena. billón. corenta cincuenta sesenta setenta oitenta noventa cen cento un. NUMERAIS 16. quiñentos/ -as seiscentos / seiscentas setecentos / setecentas oitocentos / oitocentas novecentos / novecentas mil Cando os numerais vinte. douscentos / duascentas trescentos / trescentas catrocentos / catrocentas cincocentos / cincocentas. etc. funcionan como substantivos.16. 76 .. etc. noventa van seguidos da conxunción e. corenta. Cento. Cardinais cero un/unha dous/dúas tres catro cinco seis sete oito nove dez once doce trece catorce quince dezaseis dezasete dezaoito dezanove vinte vinte e un / vinte e unha vinte e dous / vinte e dúas. trinta trinta e un. cento unha.1.

Os numerais un, unha, cando son adxectivos, contraen con de, en e con, da mesma maneira ca os artigos indeterminados (vide 14.2.2). Pola contra, cando son pronominais, normalmente contraen coas preposicións en e de, pero non coa preposición con, da mesma maneira ca o indefinido un(s), unha(s): equivocouse nunha ou en dúas respostas; con unha xa me abonda. 16.2. Ordinais primeiro segundo terceiro cuarto quinto sexto sétimo oitavo noveno décimo undécimo / décimo primeiro duodécimo / décimo segundo décimo terceiro décimo cuarto décimo quinto décimo sexto décimo sétimo décimo oitavo décimo noveno vixésimo vixésimo primeiro vixésimo segundo, etc. trixésimo cuadraxésimo quincuaxésimo sesaxésimo septuaxésimo octoxésimo nonaxésimo centésimo milésimo millonésimo

Todas estas formas admiten morfemas de xénero e número, que nas formas compostas só se unen ao último elemento (décimo primeira).

77

16.3. Multiplicativos dobre; duplo, dupla triplo, tripla cuádruplo, cuádrupla quíntuplo, quíntupla séxtuplo, séxtupla séptuplo, séptupla óctuplo, óctupla nónuplo, nónupla décuplo, décupla céntuplo, céntupla

Os restantes fórmanse mediante o cardinal correspondente seguido da palabra veces. 16.4. Partitivos medio, -a terzo, -a cuarto, -a quinto, -a sexto, -a sétimo, -a oitavo, -a noveno, -a décimo, -a onceavo, -a doceavo, -a centésimo, -a milésimo, -a millonésimo, -a

Nótese que a partir de 1/11 (e exceptuados 1/100, 1/1000, 1/1.000.000) o partitivo faise engadindo ao cardinal o sufixo -avo: (1/16) un dezaseisavo, (2/29) dous vinte e noveavos, (7/345) sete trescentos corenta e cincoavos.

78

17. VERBO
17.1. Paradigmas regulares I Conxugación
ANDAR

II Conxugación
VARRER INDICATIVO

III Conxugación
PARTIR

PRESENTE

ando andas anda andamos andades andan
COPRETÉRITO

varro varres varre varremos varredes varren varría varrías varría varriamos varriades varrían varrín varriches varreu varremos varrestes varreron varrera varreras varrera varreramos varrerades varreran

parto partes parte partimos partides parten partía partías partía partiamos partiades partían partín partiches partiu partimos partistes partiron partira partiras partira partiramos partirades partiran
79

andaba andabas andaba andabamos andabades andaban
PRETÉRITO

andei andaches andou andamos andastes andaron
ANTEPRETÉRITO

andara andaras andara andaramos andarades andaran

FUTURO andarei andarás andará andaremos andaredes andarán POSPRETÉRITO varrerei varrerás varrerá varreremos varreredes varrerán varrería varrerías varrería varreriamos varreriades varrerían SUBXUNTIVO partirei partirás partirá partiremos partiredes partirán partiría partirías partiría partiriamos partiriades partirían andaría andarías andaría andariamos andariades andarían PRESENTE ande andes ande andemos andedes anden PRETÉRITO varra varras varra varramos varrades varran varrese varreses varrese varrésemos varrésedes varresen varrer varreres varrer varrermos varrerdes varreren parta partas parta partamos partades partan partise partises partise partísemos partísedes partisen partir partires partir partirmos partirdes partiren andase andases andase andásemos andásedes andasen FUTURO andar andares andar andarmos andardes andaren 80 .

1. erguía. o ou e. sacas / saque. Observacións 17. erga / ergue.2 e 1. g/gu e z/c alternan na representación gráfica da raíz do verbo segundo que a vogal que siga sexa a. segas / segue. (delinquir) delinco. (erguer) ergo.2. Alteracións gráficas Hai algunhas alteracións gráficas reguladas polas leis de distribución de grafemas expostas en 1.IMPERATIVO anda andade varre varrede INFINITIVO CONXUGADO parte partide andar andares andar andarmos andardes andaren varrer varreres varrer varrermos varrerdes varreren FORMAS NOMINAIS partir partires partir partirmos partirdes partiren INFINITIVO andar XERUNDIO varrer varrendo varrido partir partindo partido andando PARTICIPIO andado 17. delinquía.3: c/qu. 81 . i respectivamente: (sacar) saco.2. (segar) sego. delinca / delinque.

Verbos en -cer e -cir Os verbos en -cer (menos facer e derivados) e en -cir (menos dicir e derivados) son completamente regulares (a menos que teñan algunha das alternancias vocálicas de que se falará máis adiante en 17. coza / coce.2. 17. 17. (cocer) cozo.3. la. Cando a forma verbal remata en -n. cantas la > cántala. o -s e o -r: cantar lo > cantalo. las. cazas / cace. e a secuencia nn simplificouse: comeron las > coméronnas > coméronas. los.2. por asimilación total. elimínanse.2.(cazar) cazo. estas variantes convertéronse en no. cocía. Asimilacións A primeira persoa de plural perde o -s cando leva enclítico o pronome nos: vémonos. Por exemplo: 82 .5). Cando unha forma verbal rematada en -s ou en -r vai seguida polos pronomes lo. na.2. nos. nas.

NOMINAIS obedecerei obedecerás obedecerá obedeceremos obedeceredes obedecerán obedecería obedecerías obedecería obedeceriamos obedeceriades obedecerían obedecer obedeceres obedecer obedecermos obedecerdes obedeceren INF. obedecido 83 . CONX. obedecín obedeciches obedeceu obedecemos obedecestes obedeceron FUTURO obedecera obedeceras obedecera obedeceramos obedecerades obedeceran POSPRETÉRITO obedecese obedeceses obedecese obedecésemos obedecésedes obedecesen FUTURO obedecer obedeceres obedecer obedecermos obedecerdes obedeceren F. obedecendo PART. obedecer XER.INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO obedezo obedeces obedece obedecemos obedecedes obedecen PRETÉRITO obedecía obedecías obedecía obedeciamos obedeciades obedecían ANTEPRETÉRITO obedeza obedezas obedeza obedezamos obedezades obedezan PRETÉRITO obedece obedecede INF.

traducido 84 . traducín traduciches traduciu traducimos traducistes traduciron FUTURO traducira traduciras traducira traduciramos traducirades traduciran POSPRETÉRITO traducise traducises traducise traducísemos traducísedes traducisen FUTURO traducir traducires traducir traducirmos traducirdes traduciren F. traducir XER. traducindo PART. CONX.TRADUCIR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO traduzo traduces traduce traducimos traducides traducen PRETÉRITO traducía traducías traducía traduciamos traduciades traducían ANTEPRETÉRITO traduza traduzas traduza traduzamos traduzades traduzan PRETÉRITO traduce traducide INF. NOMINAIS traducirei traducirás traducirá traduciremos traduciredes traducirán traduciría traducirías traduciría traduciriamos traduciriades traducirían traducir traducires traducir traducirmos traducirdes traduciren INF.

-oar Son completamente regulares: NOMEAR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO nomeo nomeas nomea nomeamos nomeades nomean PRETÉRITO nomeaba nomeabas nomeaba nomeabamos nomeabades nomeaban ANTEPRETÉRITO nomee nomees nomee nomeemos nomeedes nomeen PRETÉRITO nomea nomeade INF. Verbos con radical acabado en vogal 17. nomeado 85 . Verbos acabados en -ear.2.4. nomear XER.2. nomeei nomeaches nomeou nomeamos nomeastes nomearon FUTURO nomeara nomearas nomeara nomearamos nomearades nomearan POSPRETÉRITO nomease nomeases nomease nomeásemos nomeásedes nomeasen FUTURO nomear nomeares nomear nomearmos nomeardes nomearen F.1. nomeando PART.17. NOMINAIS nomearei nomearás nomeará nomearemos nomearedes nomearán nomearía nomearías nomearía nomeariamos nomeariades nomearían nomear nomeares nomear nomearmos nomeardes nomearen INF. CONX.4.

ou acentúo. NOMINAIS amontoarei amontoarás amontoará amontoaremos amontoaredes amontoarán amontoaría amontoarías amontoaría amontoariamos amontoariades amontoarían amontoar amontoares amontoar amontoarmos amontoardes amontoaren INF. CONX. minguo. Verbos acabados en -iar. -uar. amontoando PART.2. mingua. uo.2. -uar Entre os acabados en -iar. acentúa. cambie. mingüe). afía.AMONTOAR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO amontoo amontoas amontoa amontoamos amontoades amontoan PRETÉRITO amontoaba amontoabas amontoaba amontoabamos amontoabades amontoaban ANTEPRETÉRITO amontoe amontoes amontoe amontoemos amontoedes amontoen PRETÉRITO amontoa amontoade INF. ie ou ua. ue son sempre ditongo (cambio. aínda que regulares sempre. e b) os que teñen aquelas secuencias conservadas como hiato (afío. amontoado 17. io. amontoei amontoaches amontoou amontoamos amontoastes amontoaron FUTURO amontoara amontoaras amontoara amontoaramos amontoarades amontoaran POSPRETÉRITO amontoase amontoases amontoase amontoásemos amontoásedes amontoasen FUTURO amontoar amontoares amontoar amontoarmos amontoardes amontoaren F. amontoar XER. afíe.4. e mesmo a-fi-ar. acentúe). cambia. cómpre distinguir: a) aqueles en que ia. 86 .

etc. Os do tipo a) constitúen o grupo maioritario. etc. a-fi-ar). chío.) e como hiatos nos do segundo tipo (a-fi-a-mos.). nomeadamente. PRES. PRES. os que se corresponden con substantivos en -io. espía. fío. agoniar. espiar. asubío.) (cf.a) CAMBIAR PRES. Os do tipo b) son menos abundantes. confiar. son. miar. cam-bia-ba. SUBX. -ía: adiar. avío. viciar. variar. IMPERATIVO b) AFIAR PRES. IMPERATIVO cambio cambias cambia cambiamos cambiades cambian cambie cambies cambie cambiemos cambiade cambiedes cambien cambia afío afías afía afiamos afiades afíana fíe afíes afíe afiemos afiedes afíen afía afiade No resto do paradigma non hai diferenza acentual. 87 . pero foneticamente as secuencias -ia-. IND. cam-biar etc. -ie. SUBX. a-fi-a-ba. vixía. porfiar. IND. (cf. cam-bia-rei. a-fi-a-rei. liar. oficiar. etc. fiar.pronúncianse como ditongo nos verbos do primeiro tipo cam-bia-mos. vicio. os substantivos día. guiar. cam-bie-des. -ia: cambiar. xunto con outros membros das mesmas familias léxicas (desafiar. agonía. chiar. oficio.). etc. os substantivos correspondentes: cambio. Conxúganse tamén conforme este modelo ansiar e paliar. desconfiar. cam-bia-des. asubiar. guía. arrefriar. frío. aviar. correspóndense case sempre cos substantivos en -ío. vixiar.

distraer. IMPERATIVO saio saes sae saímos saídes saen saía saías saía saïamos saïades saían saín saíches saíu saímos saístes saíron saia saias saia saiamos saiades saian sae saíde 88 . IMPERATIVO caio caes cae caemos caedes caen caía caías caía caïamos caïades caían caín caíches caeu caemos caestes caeron MOER caia caias caia caiamos caiades caian cae caede PRES..17. IMPERATIVO moio moes moe moemos moedes moen moía moías moía moïamos moïades moían moín moíches moeu moemos moestes moeron SAÍR moia moias moia moiamos moiades moian moe moede PRES. recaer). SUBX. -oír Caer (decaer.3. saír (sobresaír). pero intercalan un -i. Verbos acabados en -aer. moer (remoer). COPRETÉR. roer (corroer). -aír. COPRETÉR. son regulares.. proer. entreoír). etc. COPRETÉR.4. SUBX. oír (desoír. IND. -oer.sen valor morfolóxico entre a raíz e a desinencia. choer. IND. os derivados de traer (atraer. PRETÉRITO PRES. IND. SUBX.).2. PRETÉRITO PRES.. CAER PRES. doer (condoer). PRETÉRITO PRES. cando esta empeza por o ou por a.

. ler.. argüír. SUBX...4. 17.).3. Son regulares: INCLUÍR PRES. De todas as maneiras. reler. SUBX. -stituír (destituír. como crer. trasler.2.). destruír. -struír (construír. restituír. Verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir) Os verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir).OÍR PRES. COPRETÉR.4. IMPERATIVO inclúo inclúes inclúe incluímos incluídes inclúen incluía incluías incluía incluïamos incluïades incluían inclúa inclúas inclúa incluamos incluades inclúan inclúe incluíde 17.. ten outras irregularidades que se verán en 17. PRES. sorrir.. IND. diluír. IMPERATIVO oio oes oe oímos oídes oen oía oías oía oïamos oïades oían oín oíches oíu oímos oístes oíron oia oias oia oiamos oiades oian oe oíde Traer. Verbos en -uír Verbos en -uír: -tribuír (atribuír. sobreser e rir. Estes 89 .). son parcialmente irregulares. estatuír. contribuír. pero non os seus derivados. descrer. IND.. imbuír.). recluír.4.25.2. cómpre ter en conta algúns encontros vocálicos que na fala e na escrita (xa desde a época medieval) se resolven en contracción.. -cluír (concluír.5. COPRETÉR. PRETÉRITO PRES. fluír e derivados.

3.> -í. ler XER.27.> -é. .(lees > les). CONX.: leer > ler). -eí. -ií.lin liches leu lemos lestes leron FUTURO lera leras lera leramos lerades leran POSPRETÉRITO lese leses lese lésemos lésedes lesen FUTURO ler leres ler lermos lerdes leren F.(leïamos > liamos).> -í.> -i. -ée.(ríes > ris).(leía > lía).(riïamos > riamos).(riíches > riches).> -i. que en parte da súa conxugación habería que incluír nesta epígrafe.encontros son os seguintes: -eé. -eï. -iï. 90 .> é (ex.> -í. NOMINAIS lerei lerás lerá leremos leredes lerán lería lerías lería leriamos leriades lerían ler leres ler lermos lerdes leren INF. LER INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO leo les le lemos ledes len PRETÉRITO lía lías lía liamos liades lían ANTEPRETÉRITO lea leas lea leamos leades lean PRETÉRITO le lede INF. lendo PART. -íe. lido Para ver e derivados. vide 17.

2. 91 .Verbos en -er Os verbos en -er que teñen -e-. NOMINAIS rirei rirás rirá riremos riredes rirán riría rirías riría ririamos ririades rirían rir rires rir rirmos rirdes riren INF. En posición átona son sempre pechadas. rido 17.5.1. rir XER. ["O]/["o].5. ["o] no resto. rin riches riu rimos ristes riron FUTURO rira riras rira riramos rirades riran POSPRETÉRITO rise rises rise rísemos rísedes risen FUTURO rir rires rir rirmos rirdes riren F. cando son tónicas.como últimas vogais do lexema presentan unha alternancia ["E]/["e].RIR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO río ris ri rimos rides rin PRETÉRITO ría rías ría riamos riades rían ANTEPRETÉRITO ría rías ría riamos riades rían PRETÉRITO ri ride INF. CONX. rindo PART. -o. ["e]. Alternancias vocálicas no radical do verbo 17.2. ["O] na 2ª e 3ª persoas de singular e na 3ª de plural do presente de indicativo. segundo a seguinte distribución: ["E].

92 . [O]: poder). etc.BEBER PRES. invadir. SUBX. 17. esquecer. por razóns de clareza.) ou cando é i (finxir.1. incidir.2. PRES. en boa parte do territorio lingüístico galego. ler. ou sempre pechado ([e]: deber. transmitir. tamén os verbos rematados en -cer: parecer.2. así como os derivados de todos eles.). IMPERATIVO COMER PRES. SUBX. Para o modelo de paradigma véxase partir en 17. quecer. IND. e. corrixir. Unicamente as pode ter cando. queiramos diferenciar parellas homógrafas: (el) cóme / come (ti).). sen excepción ningunha. Alternancias vocálicas nos verbos en -ir A maioría dos verbos da terceira conxugación manteñen inalterada a última vogal do radical ao longo de todo o paradigma. cando é a (partir. Neste caso acentuarase graficamente a palabra en que apareza a vogal aberta. crer. etc. vivir. Ocorre isto. sobresaír. PRES. Esta alternancia non ten repercusións gráficas. IND. persuadir etc. dividir. IMPERATIVO bebo ["e] bebes ["E] bebe ["E] — — beben ["E] beba ["e] bebas ["e] bebe [e] beba ["e] — — — beban ["e] como ["o] coma ["o] comes ["O] comas ["o] come ["o] come ["O] coma ["o] — — — — — comen ["O] coman ["o] Queda excluída desta alternancia no presente de indicativo outra serie de verbos que por razóns históricas teñen vocalismo radical tónico.5. e sobreser. ou sempre aberto ([E]: querer.

PRES.5.) poden presentar dous tipos de alternancia: a) Hai un grupo que troca o e en i nas formas do presente de indicativo e imperativo en que a raíz é tónica e. IND. discernir.2. espelir. espir. 93 . investir. transferir. inserir. suxerir. repetir. divertir. revestir. conferir. preferir.17.2. proferir. reflectir. competir. inxerir. etc. dixerir. 3ª de singular e 3ª de plural do presente de indicativo e i na persoa 1ª de singular do presente de indicativo. SUBX. referir. Verbos con e como vogal final do lexema no infinitivo Estes verbos (advertir. IMPERATIVO advirto advirtes advirte advertimos advertides advirten advirta advirtas advirta advirtamos advirtades advirtan advirte advertide Conforme ao modelo anterior conxúganse os seguintes verbos: adherir. medir. inferir. pedir e derivados. concernir. agredir. servir.1. vestir. ademais. transgredir. b) Hai outro grupo que presenta unha variación tripla no vocalismo da raíz: en posición átona sempre e [e] (agás no presente de subxuntivo). diferir. advertir. en posición tónica hai e [E] nas persoas 2ª. na 2ª de singular do imperativo e en todo o presente de subxuntivo. en todo o presente de subxuntivo: ADVERTIR PRES.

17. incluír.). percutir. etc. cumprir ‘completar’. mentir. PRES.) poden presentar dúas posibilidades de conxugación: a) Verbos do tipo discutir Hai verbos en -u. etc. curtir. inducir. desmentir. atuír. repercutir.ir (discutir. -cluír (concluír. IMPERATIVO sirvo serves ["E] serve ["E] servimos [e] servides [e] serven ["E] sirva sirvas sirva sirvamos sirvades sirvan sirve servide O mesmo paradigma é o dos verbos ferir.. esculpir. sentir. escapulir. excluír. derruír.2.. conseguir. senón que se remontan á base latina -FERRE). 94 .). perseguir e proseguir (advírtase que conferir. reducir. embutir. -cutir (discutir. conducir.5. -ducir (aducir.1). non son derivados de ferir. seguir e dos seus derivados e compostos: malferir. Son os seguintes (a maioría deles de procedencia culta): argüír. diminuír. Verbos con u como vogal final do lexema no infinitivo Os verbos que teñen u como vogal final do lexema no infinitivo (discutir. asentir.SERVIR PRES. asumir. traducir. conducir. inferir. IND.. consentir. seducir.. etc. diluír. fuxir.. sucumbir.2..2.). resentir.) que son completamente regulares e seguen o modelo de partir (vide 17. recluír). deducir. -cumbir (incumbir.. SUBX..

eludir). instituír. -fundir (fundir ‘derreter’. PRES.estatuír. obstruír.. tremelucir).. desentupir). reunir). -stituír (constituír. bulir (e rebulir). menos numeroso.. sacudir. que presenta unha alternancia tradicional u/o: [O] nas persoas 2ª e 3ª de singular e 3ª de plural do presente de indicativo. influír. -struír (construír. ruxir. zurcir. substituír. [u] no resto do paradigma: FUXIR PRES. sufrir. insurxir.ir. suplir. imbuír. cubrir e derivados (descubrir. -tribuír (atribuír. difundir. gruñir. fulxir (e refulxir). fluír e derivados (afluír. cumprir ‘ser mester’. muxir. confundir. mulir. prostituír. reconstituír. lucir e derivados (deslucir. instruír... SUBX. sumir (e os seus derivados consumir e ensumir).. encubrir. entrelucir. fundir ‘render’. destituír. subir. reconstruír. restituír. tupir e derivados (entupir.. recubrir). fuxir. pulir. confluír. nutrir. ulir. retribuír. 95 . contribuír.. rustrir. -ludir (aludir.). IMPERATIVO fuxo foxes ["O] foxe ["O] fuximos fuxides foxen ["O] fuxa fuxas fuxa fuxamos fuxades fuxan fuxe fuxide Conforme a este modelo. urdir. tusir. distribuír.).. destruír. afundir. xurdir. engulir. cuspir. conxúganse tamén os seguintes verbos: acudir.. urxir.). xunguir. IND. durmir. refundir). infundir. b) Verbos do tipo fuxir Hai outro grupo de verbos en -u. unxir.). resumir. presumir. unir e derivados (desunir. refluír. relucir. translucir.

recibir e os restantes membros da familia léxica (véxase unha explicación máis detallada en dicir. interromper. render. discorrer.2. esparexer. pero advertir e divertir). prorromper) e verter (converter. así como aducir. toller. 17. recorrer. emerxer. elixir e derivados.4. dicir. erguer. perverter. vivir. Para caer e traer véxase 17.3. ferver. ocorrer. respectivamente.3 e 17. subverter.2. incorrer. correr (concorrer. decorrer. Produtividade da 2ª e 3ª conxugacións Mantéñense como verbos da segunda: converxer.6. rebater). irromper. combater.3. inverter.25. repeler.17. socorrer. romper (corromper. percorrer. escorrer. debater. transcorrer). 96 . escribir.5). fender. encher. Pasaron á terceira concibir. premer. reverter. xemer. rexer. Tamén se conservan como verbos da segunda os derivados de bater (abater.

CONX. couben coubeches coubo coubemos coubestes couberon FUTURO coubera couberas coubera couberamos couberades couberan POSPRETÉRITO coubese coubeses coubese coubésemos coubésedes coubesen FUTURO caber caberes caber cabermos caberdes caberen F. NOMINAIS caberei caberás caberá caberemos caberedes caberán cabería caberías cabería caberiamos caberiades caberían couber couberes couber coubermos couberdes couberen INF.3. caber XER. cabendo PART.17.3. Paradigmas dos verbos irregulares 17. cabido 97 . Caber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO caibo cabes cabe cabemos cabedes caben PRETÉRITO cabía cabías cabía cabiamos cabiades cabían ANTEPRETÉRITO caiba caibas caiba caibamos caibades caiban PRETÉRITO cabe cabede INF.1.

3) 17.4.2. NOMINAIS darei darás dará daremos daredes darán daría darías daría dariamos dariades darían der deres der dermos derdes deren INF.3. dado 98 .4. CONX. Caer (vide 17.3.17.2.3.3.5) 17. dei deches deu demos destes deron FUTURO dera deras dera deramos derades deran POSPRETÉRITO dese deses dese désemos désedes desen FUTURO dar dares dar darmos dardes daren F. dar XER. Dar INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO dou dás dá damos dades dan PRETÉRITO daba dabas daba dabamos dabades daban ANTEPRETÉRITO dea deas dea deamos deades dean PRETÉRITO dá dade INF. Crer (vide 17.2.4. dando PART.

dito Conxúganse tamén así os derivados de dicir: contradicir. predicir. bendicirá. CONX. Dicir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO digo dis di dicimos dicides din PRETÉRITO dicía dicías dicía diciamos diciades dicían ANTEPRETÉRITO diga digas diga digamos digades digan PRETÉRITO di dicide INF. No galego actual existe unha tendencia maioritaria a conxugar os verbos bendicir e maldicir de maneira totalmente regular (bendice.3. dicindo PART. desdicir. dixen dixeches dixo dixemos dixestes dixeron FUTURO dixera dixeras dixera dixeramos dixerades dixeran POSPRETÉRITO dixese dixeses dixese dixésemos dixésedes dixesen FUTURO dicir dicires dicir dicirmos dicirdes diciren F. a conxugación seguindo o modelo de dicir.17.). 99 . bendiciu. etc. NOMINAIS direi dirás dirá diremos diredes dirán diría dirías diría diriamos diriades dirían dixer dixeres dixer dixermos dixerdes dixeren INF. sobre todo no presente de indicativo e subxuntivo. bendiza.5. dicir XER. se ben tampouco parece condenable.

Doer (vide 17. obstar.3. estando PART.4. restaba. restei. estar XER..7. restar. prestar. NOMINAIS estarei estarás estará estaremos estaredes estarán estaría estarías estaría estariamos estariades estarían estiver estiveres estiver estivermos estiverdes estiveren INF. Estar INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO estou estás está estamos estades están PRETÉRITO estaba estabas estaba estabamos estabades estaban ANTEPRETÉRITO estea esteas estea esteamos esteades estean PRETÉRITO está estade INF.17.3. contrastar. por seren hoxe semanticamente opacos. son totalmente regulares: resto. estiven estiveches estivo estivemos estivestes estiveron FUTURO estivera estiveras estivera estiveramos estiverades estiveran POSPRETÉRITO estivese estiveses estivese estivésemos estivésedes estivesen FUTURO estar estares estar estarmos estardes estaren F. 100 .6. CONX.3) 17.2.. estado Os verbos arrestar. derivados latinos de STARE.

Facer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO fago fas fai facemos facedes fan PRETÉRITO facía facías facía faciamos faciades facían ANTEPRETÉRITO faga fagas faga fagamos fagades fagan PRETÉRITO fai facede INF. CONX. NOMINAIS farei farás fará faremos faredes farán faría farías faría fariamos fariades farían fixer fixeres fixer fixermos fixerdes fixeren INF. 101 . feito Conxúganse do mesmo xeito os derivados de facer (afacer.3. facendo PART.8. fixen fixeches fixo fixemos fixestes fixeron FUTURO fixera fixeras fixera fixeramos fixerades fixeran POSPRETÉRITO fixese fixeses fixese fixésemos fixésedes fixesen FUTURO facer faceres facer facermos facerdes faceren F. facer XER.17. refacer. satisfacer). desfacer.

3. habido 102 . houben houbeches houbo houbemos houbestes houberon FUTURO houbera houberas houbera houberamos houberades houberan POSPRETÉRITO houbese houbeses houbese houbésemos houbésedes houbesen FUTURO haber haberes haber habermos haberdes haberen F. CONX. haber XER.9. habendo PART.17. hai habemos habedes han PRETÉRITO había habías había habiamos habiades habían ANTEPRETÉRITO haxa haxas haxa haxamos haxades haxan PRETÉRITO —- —INF. Haber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO hei has ha. NOMINAIS haberei haberás haberá haberemos haberedes haberán habería haberías habería haberiamos haberiades haberían houber houberes houber houbermos houberdes houberen INF.

5.17. Ir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vou vas vai imos ides van PRETÉRITO ía ías ía iamos iades ían ANTEPRETÉRITO vaia vaias vaia vaiamos vaiades vaian PRETÉRITO vai vamos ide INF. 103 .2.10. CONX.1).2. e non como derivado de ir. indo PART. ir XER. fun fuches foi fomos fostes foron FUTURO fora foras fora foramos forades foran POSPRETÉRITO fose foses fose fósemos fósedes fosen FUTURO ir ires ir irmos irdes iren F. ido O verbo derivado latino preterir carece de motivación semántica. nas persoas en que non é defectivo conxúgase como advertir (17. NOMINAIS irei irás irá iremos iredes irán iría irías iría iriamos iriades irían for fores for formos fordes foren INF.3.

3.3. Ler (vide 17.2.3) INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO oio oes oe oímos oídes oen PRETÉRITO oía oías oía oïamos oïades oían ANTEPRETÉRITO oia oias oia oiamos oiades oian PRETÉRITO oe oíde INF. oíndo PART. CONX.11. oír XER.12. Moer (vide 17. oído 104 .4.2.13.5) 17. NOMINAIS oirei oirás oirá oiremos oiredes oirán oiría oirías oiría oiriamos oiriades oirían oír oíres oír oírmos oírdes oíren INF.3) 17.4.4.17.3.2. oín oíches oíu oímos oístes oíron FUTURO oíra oíras oíra oiramos oirades oíran POSPRETÉRITO oíse oíses oíse oísemos oísedes oísen FUTURO oír oíres oír oírmos oírdes oíren F.a) Oír (vide ademais 17.

ouvindo PART. NOMINAIS ouvirei ouvirás ouvirá ouviremos ouviredes ouvirán ouviría ouvirías ouviría ouviriamos ouviriades ouvirían ouvir ouvires ouvir ouvirmos ouvirdes ouviren INF. ouvir XER.3.13. CONX. ouvido 105 . ouvín ouviches ouviu ouvimos ouvistes ouviron FUTURO ouvira ouviras ouvira ouviramos ouvirades ouviran POSPRETÉRITO ouvise ouvises ouvise ouvísemos ouvísedes ouvisen FUTURO ouvir ouvires ouvir ouvirmos ouvirdes ouviren F.b) Ouvir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO ouzo ouves ouve ouvimos ouvides ouven PRETÉRITO ouvía ouvías ouvía ouviamos ouviades ouvían ANTEPRETÉRITO ouza ouzas ouza ouzamos ouzades ouzan PRETÉRITO ouve ouvide INF.17.

parir XER. parindo PART. NOMINAIS parirei parirás parirá pariremos pariredes parirán pariría parirías pariría paririamos paririades parirían parir parires parir parirmos parirdes pariren INF. parido 106 . Parir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO pairo pares pare parimos parides paren PRETÉRITO paría parías paría pariamos pariades parían ANTEPRETÉRITO paira pairas paira pairamos pairades pairan PRETÉRITO pare paride INF. CONX.3.17.14. parín pariches pariu parimos paristes pariron FUTURO parira pariras parira pariramos parirades pariran POSPRETÉRITO parise parises parise parísemos parísedes parisen FUTURO parir parires parir parirmos parirdes pariren F.

Poder INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO podo podes pode podemos podedes poden PRETÉRITO podía podías podía podiamos podiades podían ANTEPRETÉRITO poida poidas poida poidamos poidades poidan PRETÉRITO pode podede INF.17. puiden puideches puido puidemos puidestes puideron FUTURO puidera puideras puidera puideramos puiderades puideran POSPRETÉRITO puidese puideses puidese puidésemos puidésedes puidesen FUTURO poder poderes poder podermos poderdes poderen F. CONX. NOMINAIS poderei poderás poderá poderemos poderedes poderán podería poderías podería poderiamos poderiades poderían puider puideres puider puidermos puiderdes puideren INF.3.15. podendo PART. podido 107 . poder XER.

a) Poñer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO poño pos pon poñemos poñedes poñen PRETÉRITO poñía poñías poñía poñiamos poñiades poñían ANTEPRETÉRITO poña poñas poña poñamos poñades poñan PRETÉRITO pon poñede INF. CONX. puxen puxeches puxo puxemos puxestes puxeron FUTURO puxera puxeras puxera puxeramos puxerades puxeran POSPRETÉRITO puxese puxeses puxese puxésemos puxésedes puxesen FUTURO poñer poñeres poñer poñermos poñerdes poñeren F. poñendo PART. poñer XER. NOMINAIS poñerei poñerás poñerá poñeremos poñeredes poñerán poñería poñerías poñería poñeriamos poñeriades poñerían puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren INF. posto 108 .3.17.16.

Así. posto Conxúganse igual que poñer e pór os seus derivados. contra-. pondo PART. pro-. predis-. pór XER. o-. xusta-. im-. tras-. puxen puxeches puxo puxemos puxestes puxeron FUTURO puxera puxeras puxera puxeramos puxerades puxeran POSPRETÉRITO puxese puxeses puxese puxésemos puxésedes puxesen FUTURO pór pores pór pormos pordes poren F. tanto os formados con prefixos cultos coma cos populares. com-. CONX. b) Pór INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO poño pos pon pomos pondes pon PRETÉRITO puña puñas puña puñamos puñades puñan ANTEPRETÉRITO poña poñas poña poñamos poñades poñan PRETÉRITO pon ponde INF. super-. de-. descom-. os formados con ante-. a-. dis-. su-. re-. NOMINAIS porei porás porá poremos poredes porán poría porías poría poriamos poriades porían puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren INF.17. ex-. indis-. 109 .16. recom-. presu-.3.

prouguen prougueches prougo prouguemos prouguestes prougueron FUTURO prouguera prougueras prouguera prougueramos prouguerades prougueran POSPRETÉRITO prouguese prougueses prouguese prouguésemos prouguésedes prouguesen FUTURO pracer praceres pracer pracermos pracerdes praceren F. pracendo PART.3. CONX.17. pracido Os derivados apracer. 110 . pracer XER.17. compracer e despracer son regulares en todo o paradigma. Pracer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO prazo praces prace pracemos pracedes pracen PRETÉRITO pracía pracías pracía praciamos praciades pracían ANTEPRETÉRITO praza prazas praza prazamos prazades prazan PRETÉRITO prace pracede INF. NOMINAIS pracerei pracerás pracerá praceremos praceredes pracerán pracería pracerías pracería praceriamos praceriades pracerían prouguer prougueres prouguer prouguermos prouguerdes prougueren INF.

Querer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO quero queres quere queremos queredes queren PRETÉRITO quería querías quería queriamos queriades querían ANTEPRETÉRITO queira queiras queira queiramos queirades queiran PRETÉRITO quere querede INF.3.6). querendo PART. quixen quixeches quixo quixemos quixestes quixeron FUTURO quixera quixeras quixera quixeramos quixerades quixeran POSPRETÉRITO quixese quixeses quixese quixésemos quixésedes quixesen FUTURO querer quereres querer querermos quererdes quereren F. NOMINAIS quererei quererás quererá quereremos quereredes quererán querería quererías querería quereriamos quereriades quererían quixer quixeres quixer quixermos quixerdes quixeren INF. querido Os derivados cultos de querer (adquirir. 111 .2.18. requirir) son inmotivados semanticamente. querer XER. CONX. inquirir. seguen por tanto a lei xeral de incorporación de verbos cultos (vide 17.17.

Saber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO sei sabes sabe sabemos sabedes saben PRETÉRITO sabía sabías sabía sabiamos sabiades sabían ANTEPRETÉRITO saiba saibas saiba saibamos saibades saiban PRETÉRITO sabe sabede INF. CONX.3) 17. Rir (vide 17. souben soubeches soubo soubemos soubestes souberon FUTURO soubera souberas soubera souberamos souberades souberan POSPRETÉRITO soubese soubeses soubese soubésemos soubésedes soubesen FUTURO saber saberes saber sabermos saberdes saberen F. NOMINAIS saberei saberás saberá saberemos saberedes saberán sabería saberías sabería saberiamos saberiades saberían souber souberes souber soubermos souberdes souberen INF.17.5) 17. saber XER.4. sabendo PART.3.19.20.2.21.4.3.2. Roer (vide 17.3. sabido 112 .

4.5). 113 . é regular nos tempos e persoas en que se conxuga (vide 17. CONX. NOMINAIS serei serás será seremos seredes serán sería serías sería seriamos seriades serían for fores for formos fordes foren INF.1.3. Saír (vide 17.3 e 17.2. caberei) 17.22. ser XER.23. por ser inmotivado semanticamente.3.2.4. fun fuches foi fomos fostes foron FUTURO fora foras fora foramos forades foran POSPRETÉRITO fose foses fose fósemos fósedes fosen FUTURO ser seres ser sermos serdes seren F. sendo PART.17. sido O verbo defectivo sobreser. Ser INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO son es [E] é [E] somos sodes son PRETÉRITO era eras era eramos erades eran ANTEPRETÉRITO sexa sexas sexa sexamos sexades sexan PRETÉRITO sé sede INF.3.

NOMINAIS terei terás terá teremos teredes terán tería terías tería teriamos teriades terían tiver tiveres tiver tivermos tiverdes tiveren INF. ter XER. manter. reter e soster conxúganse igual que ter.3.24. tendo PART. 114 . ater. deter.17. conter. Ter INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO teño tes ten temos tendes / tedes teñen PRETÉRITO tiña tiñas tiña tiñamos tiñades tiñan ANTEPRETÉRITO teña teñas teña teñamos teñades teñan PRETÉRITO ten tende / tede INF. entreter. tido Os derivados abster. tiven tiveches tivo tivemos tivestes tiveron FUTURO tivera tiveras tivera tiveramos tiverades tiveran POSPRETÉRITO tivese tiveses tivese tivésemos tivésedes tivesen FUTURO ter teres ter termos terdes teren F. CONX.

distraía. extraer.17. trouxen trouxeches trouxo trouxemos trouxestes trouxeron FUTURO trouxera trouxeras trouxera trouxeramos trouxerades trouxeran POSPRETÉRITO trouxese trouxeses trouxese trouxésemos trouxésedes trouxesen FUTURO traer traeres traer traermos traerdes traeren F. atraer. son regulares en todos os tempos: distraio. por seren semanticamente inmotivados. contraer.25. 115 .4.2. distraín. CONX. Traer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO traio traes trae traemos traedes traen PRETÉRITO traía traías traía traïamos traïades traían ANTEPRETÉRITO traia traias traia traiamos traiades traian PRETÉRITO trae traede INF. traendo PART. distraese. distraer (vide 17. distraerei. distraera. retraer e subtraer. traer XER. traído Os derivados abstraer. distraer.3. distraería.3). NOMINAIS traerei traerás traerá traeremos traeredes traerán traería traerías traería traeriamos traeriades traerían trouxer trouxeres trouxer trouxermos trouxerdes trouxeren INF. distraia.

26.17. CONX. valín valiches valeu valemos valestes valero FUTURO nvalera valeras valera valeramos valerades valeran POSPRETÉRITO valese valeses valese valésemos valésedes valesen FUTURO valer valeres valer valermos valerdes valeren F. valer XER. Valer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vallo vales vale valemos valedes valen PRETÉRITO valía valías valía valiamos valiades valían ANTEPRETÉRITO valla vallas valla vallamos vallades vallan PRETÉRITO vale valede INF. NOMINAIS valerei valerás valerá valeremos valeredes valerán valería valerías valería valeriamos valeriades valerían valer valeres valer valermos valerdes valeren INF. valido Conxúgase da mesma maneira o derivado equivaler. valendo PART. 116 .3.

. proverei. Ver INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vexo ves ve vemos vedes ven PRETÉRITO vía vías vía viamos viades vían ANTEPRETÉRITO vexa vexas vexa vexamos vexades vexan PRETÉRITO ve vede INF.. etc.). etc. proviches. rever.3.. vendo PART. vin viches viu vimos vistes viron FUTURO vira viras vira viramos virades viran POSPRETÉRITO vise vises vise vísemos vísedes visen FUTURO ver veres ver vermos verdes veren F. provés. CONX.. provemos.. proveron.. provestes.. provía. prever. provera. visto Conxúganse igual os derivados motivados: entrever. Prover conxúgase como ver nos tempos do tema de presente e nas formas nominais (provexo..17. ver XER.. proveu. 117 . provese. etc.27. NOMINAIS verei verás verá veremos veredes verán vería verías vería veriamos veriades verían vir vires vir virmos virdes viren INF. mentres que nos tempos do tema de perfecto tende a facerse regular: provín.. prover.

desconvir. vin viñeches veu viñemos viñestes viñeron FUTURO viñera viñeras viñera viñeramos viñerades viñeran POSPRETÉRITO viñese viñeses viñese viñésemos viñésedes viñesen FUTURO vir vires vir virmos virdes viren F. 118 . CONX. en 17. vido Conxúganse igual os derivados de vir (advir. reconvir. vir XER. Vir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO veño vés vén vimos vindes / vides veñen PRETÉRITO viña viñas viña viñamos viñades viñan ANTEPRETÉRITO veña veñas veña veñamos veñades veñan PRETÉRITO ven vinde / vide INF. sobrevir). NOMINAIS virei virás virá viremos viredes virán viría virías viría viriamos viriades virían viñer viñeres viñer viñermos viñerdes viñeren INF.1). vindo PART.17. aínda que no tema de perfecto algúns deles tendan a conxugarse polo modelo regular (vide advertir. previr. contravir. desavir.3.2.5. provir. intervir. devir. convir.28.2.

ADVERBIOS E LOCUCIÓNS ADVERBIAIS 18. De tempo a cada canto a cada pouco a deshora a destempo a diario a miúdo a tempo acotío agora aínda antano antes antes de antonte antonte ao outro día / ó outro día ao pouco / ó pouco ao raro / ó raro aos poucos / ós poucos arestora arreo ás veces asemade 119 ao lado / ó lado ao pé / ó pé ao redor / ó redor aquén aquí arredor arriba atrás avante cerca debaixo dentro derredor detrás diante embaixo en fronte encima enriba fóra lonxe ningures onde preto u? velaí velaquí xalundes derriba . De lugar á beira a carón a contramán a rente(s) abaixo acá acó acolá adiante aí alá alén algures alí aló 18.18.1.2.

atrás axiña cando cedo cerca daquela de alí a pouco de aquí a pouco de camiño de cando en cando de cando en vez de momento de raro en raro de tempo en tempo de vez en cando decontado decontino decote decotío deica pouco deica un pouco deseguida deseguido despois detrás diante en diante en tempo endexamais endoutro día enseguida entón entrementres hogano hoxe hoxe en día inda logo mañá mentres namentres noutrora nunca o outro antonte onte outrora para o outro día pasadomañá por veces pouco a pouco pouco e pouco preto pronto seguido sempre tarde trasantonte xa xacando xamais 120 .

3.18. De cantidade e precisión a medias abondo algo apenas bastante ben canto case casemente dabondo de máis de menos de sobra de todo demasiado de vez logo máis malamente medio menos mesmamente mesmo moi moito nada por aí pouco só soamente talmente tan tanto xustamente xusto 18. De modo a correr a dereitas a eito a escape a feito á fin á mantenta á présa a propósito a treo adrede amodo ao cabo / ó cabo ao chou / ó chou ao dereito / ó dereito ao fin / ó fin ao xeito / ó xeito ás présas ás toas asemade así ben como de balde de face de golpe de pronto de propósito de repente de socate de socato de súpeto devagar en balde 121 .4.

5.7. De dúbida acaso ao mellor / ó mellor disque poida que quizabes de certo si paseniño peor secasí tamén xaora sequera tampouco quizais se cadra se callar seica talvez 122 . De afirmación abofé así mesmo 18.6. De negación nin non non xa 18.engorde gratis mal mellor 18.

19. PREPOSICIÓNS E LOCUCIÓNS PREPOSITIVAS
a á beira de a carón de a causa de a diferenza de a forza de a par de á parte de a pesar de a poder de a por de a prol de a rente(s) de a respecto de a son de a través de abaixo de acerca de ademais de aga agás alén de amais de ante antes de ao par de / ó par de ao pé de / ó pé de ao redor de / ó redor de após aquén de arredor de arriba de ata até atrás de baixo baixo de bardante bardante de beira de cabo cabo de canda canto a cara a cas cas de cerca de cima de co gallo de con con respecto a conforme (a) consonte contra contra de de de par de debaixo de deica dende dentro de
123

derredor de derriba de des desde despois de detrás de diante de durante en en canto a en favor de en fronte de en lugar de en par de en troques de en vez de encima de encol de enriba de entre excepto fóra fóra de fronte a lonxe de malia mediante menos no canto de onda para

perante por por ante por causa de por cousa de por culpa de por medio de por mor de preto de quitando respecto a respecto de riba de sacado sacando salvante salvo segundo sen senón so sobre sobre de tocante a tras tras de verbo de xunta xunto a xunto de

124

20. CONXUNCIÓNS E LOCUCIÓNS CONXUNTIVAS
20.1. Copulativas a mais e e mais mais nin

20.2. Disxuntivas e distributivas ben...ben cal...cal nin...nin ora...ora ou 20.3. Adversativas a menos que aga que agás que agora ben agora que aínda que así e todo bardante que con todo e iso que emporiso en troques excepto que fóra de que inda que mais menos que mentres (que) no entanto non obstante ora ben ora que pero porén por iso quitado que, quitando que sacado que, sacando que senón senón que só que
125

ou...ou (que)...que quer...quer volta...volta xa...xa

) que por máis que por moito que por pouco que en caso de que excepto que excepto se onda non quitado que quitado se quitando que quitando se sacado que sacado se sacando que sacando se salvo que salvo se se sempre que senón que dado que pois .6. Concesivas a pesar de que a pouco que aínda que así ben que inda que máis que mal que 20. Condicionais a menos que a nada que a non ser que a non ser se a pouco que aga que aga se agás que agás se bardante que cando caso de que catar se con que con tal de que con tal que de non ser que de non ser se 20.5.4. Causais como como queira que 126 malia que mesmo que nin que por (+ adx.20.

pois que por causa de que por cousa de que por culpa de que por mor de que 20.7.10. Temporais antes de que antes que ao que / ó que porque posto que que visto que xa que de xeito que entón logo polo tanto por conseguinte por tanto tan(to).8.. Locativas onde onde queira que 20. Consecutivas (así) pois (así) que conque daquela de aí que de forma que de maneira que de modo que 20. Finais a fin de que a que en favor de que 20..9. que xa que logo para que porque que apenas asemade así que 127 .

Completivas que se 128 en tanto entre tanto entrementres inda ben non logo que mal mentres mentres tanto namentres non ben (por) en canto sempre que tan presto tan pronto consonte de forma que de maneira que de modo que de xeito que mal como segundo sen que (tal) cal (tal) como tal e como como que .12.ata que até que axiña que cada vez que cando cando queira que decontado que deica que dende que des que desde que deseguida que despois de que despois que en canto 20. Comparativas ca coma 20.11. Modais (así) como ben como coma se como queira que como se conforme 20.13.

....... A ACENTUACIÓN .................. 1.................................... 1......... 2....... u en hiato ....................7............................... 2......................... 1................ 2.....................6........................ A grafía g .......... O n e o m implosivos .. 1.................1.. 1....... 2........2... 1........ O ALFABETO ..........3.................................. 2........ O acento diacrítico ............................................. 1....................... Palabras esdrúxulas ..................................... O verbo con pronome enclítico e cos alomorfos do artigo lo(s).......... 3.................. Palabras compostas ..... 1.. 2...... Os adverbios en -mente.5.............................................................9.............. O guión nas palabras compostas ........... 3............. Acentuación dos estranxeirismos ...................... 2...........1.. As grafías c..........4...............ÍNDICE Introdución .... la(s) .......................... A grafía nh .. O acento gráfico ..... Casos especiais de acentuación .... As grafías ll e ñ .7.. Palabras graves ...... 5 9 10 11 11 11 11 12 12 12 12 13 13 13 13 14 14 14 15 15 18 18 19 20 20 129 . O GUIÓN .2............................................... 2................6............8........2........... Outros casos .. 2........ Acentuación de i........................................................ A grafía b e v .............1...................... As grafías r e rr ................3. qu e z .........7..................... A grafía x .............1............4................3.... 1...................7.....7................................................. 2.......4....................................5.. 1.. A grafía h ............................ 2...... Palabras agudas .. 2......................7.........................

8............................................. Grupo bs + consoante ....e -gn.e -pt........................................ Grupo -cd................. -cio.... consoante + pt ......... 8... -za.............. Unha consoante en posición intervocálica 3..... bn............ 8....e -cc................3.............17.... 8......e -nm........... Algunhas observacións sobre a pronuncia dos grupos cultos .medial ........................... 9.... -ps........ 8............. -ancia.11..6.............. 130 21 21 21 22 22 23 23 24 25 26 27 28 29 30 30 30 33 33 33 34 34 35 36 36 37 38 38 38 39 39 40 40 ............... bd. tl ......14..4.. 3.............9............... 8....... 8..anteconsonántico .................... 7...... 8.... Grupo sc.2................... Máis de dúas consoantes . Máis de dúas vogais .............. Dúas vogais ... 3......................1............... 5........ gl................... -mn..................... -pn-............. Grupos mn-.1..2..... 8............ -zo . 3... 8........... O APÓSTROFO . -uencia......e -nn..............2... Grupos bl...... A DIÉRESE ...5........ Grupos -pc-.................. bt.................. 9....inicial ........ ps.. Grupo -st.. OS SIGNOS DE INTERROGACIÓN E DE ADMIRACIÓN .............. Grupos -mm... 8................ 6......... 8.................. 8.. bs........................ 8.......... bv e bx ... gn............. Grupos -ct..... -encia............. Consoante + pc...................12..6.........1.. Grupos bc....................................16......... 8............. 4................ cl.................... USO DAS MAIÚSCULAS .......7.............2... Dúas consoantes intervocálicas .e pt..............2.................. 3..................13.4... Grupo [ks] (grafía -x-) ..5......... Prefixos .........................2............2.... Grupos -sc. 3..... bm......10... Grupo -ns... Grupos -gm-..................15...8.3......... -cia............ Grupos pn-................... GRUPOS CONSONÁNTICOS ..... 8... SUFIXOS E TERMINACIÓNS ....... pl..18...... O guión en final de liña .... Grupo -cn.......3........................2........................... fl..........2...................... 8....... 8........ 8......

.....................4.4.... -ite e -te ............ -o ............... -dade / -edade / -idade ........ 10. 9...........13........5..............3.... Ditongos ou/oi ...... Disimulación..........16.. Palabras rematadas en -l .......... 9............ 9.1................ 9.......... -ble / -bel ... Masc -ón / fem.... 9.......................... 9........ ue .5....... 9................... Ditongo oi ....... 9. -eu e -ao.14.............. -ano / fem......... 11.................................... -án / fem....................................11.... FORMACIÓN DO PLURAL ....... -eo.... Masc........................... -nte ...................... -au ....... -dade........19...... -ona .... 9........... 9........................ Nomes rematados en vogal ou ditongo tónicos 41 42 43 43 43 44 44 45 45 46 46 47 47 50 50 51 51 52 52 54 54 55 56 56 56 57 59 59 59 59 60 60 61 62 62 63 131 .............. 10.. 10............. Palabras rematadas noutras consoantes ............... Masc........9.......20................................. 11..................... Palabras rematadas en -n ................................................... -sión .....2.. 9..............4............................................ gua-/ga-/go.......... -á.......17...... -mento ...... FORMACIÓN DO FEMININO .....12.................10...... masc..... Palabras rematadas en -s e -x [ks] .15............. metátese e epéntese de r ..............3... -tade .................................... 9.................. -aría / -ería ...... Palabras rematadas en vogal ou en ditongo ........7............................................ 12................................................ -de ..6..5............2......... -ana ......... 11....6.................... OUTRAS PARTICULARIDADES ...... -ea ...................... 11........... 11............ -um....6......... Palabras rematadas en -r e -z ....3........ -án / fem...... 9.. Alternancia cua-/ca-/co-......8... 10.................... Ditongos ie....................... 10........... 11......... -se .......... 9... 9..................... -e .....................1..................... -oa........ 10................................... Encontros vocálicos .............................. 12................18.............. 9...................................... Nomes rematados en -n .. -ana .....................9..................... -iño / -iña e -ino / -ina ........................ 9.................... 11..2. 12........... -ción...1.............2......... -oa .......... 10......................... 9..... -us.....

............... 15...4..........3..... PRONOMES .........................1.... 17....... Formas ......... Ordinais .....2......................... Contraccións ..... Cardinais ...... Formacións especiais .............................................. Contraccións coas preposición en e de 15........................... 16.................... Posesivos ............2....2.... 14.............1................3............................. 15................. Serie tónica ...... Formas ..2.......................... Relativos.......2........... 17. Formas dos identificadores ......... 13..... 12................................2....1..4..... 14.........12...... 16. 15...........3.. 15..3.............................2.... Demostrativos .......... Paradigmas regulares ... 14....................................5. Serie átona ..... Contraccións .... Encontro do artigo coa conxunción comparativa ca .....1................. Persoais ................................ Cuantificadores e identificadores .2................. Partitivos ....2........... 15. 132 63 63 64 65 65 65 66 66 67 67 67 68 69 69 69 70 71 72 72 72 73 73 73 74 74 75 76 76 77 78 78 79 79 ................................... O ARTIGO . 15... Combinación co indefinido outro .1...........................1.............2...1........1...................... Multiplicativos .........4..............1.. Nomes rematados en -és ..............4............. 15...................3............3............ Formas dos cuantificadores ...1............... 16..... 15............................................4........................1... 14......2. 16..................... 14.........1....... 16...........2........................................................ COMPARATIVOS E SUPERLATIVOS ......4..................................... 15........ Contraccións ... Paradigma dos pronomes demostrativos 15........................1........... 15................ interrogativos e exclamativos ...... 15. VERBO .... 15.....1..... O artigo indeterminado .3......3........... NUMERAIS ..1..... 14......... O artigo determinado ......................1.............. 14.... Contracción coas preposicións 14....2............................ 14.....................

..2.................................2...3..17.............4. Pracer ..................... a) Poñer ..................3........ Verbos acabados en -iar....10.......4......2.......... Crer .............. Ler ...13. 17.2... -aír. 17................ Verbos acabados en -aer. 17......................................................... 17......................3....15...... 17............. Caer .................4........................................6....... 17.....2...............3...................3..... 17...... Moer . Verbos acabados en -ear......4...........3.......2... 17..................................2.................. 17.......... Paradigmas dos verbos irregulares ................3..........17.................1..........3. 17. 17................. 17..... 17...........16................. 17...... Poder ................ -uar .... 17.................... Verbos con radical acabado en vogal . 17.... Verbos en -cer e -cir ..... Verbos con radical acabado en vogal ............. b) Pór .....9... Caber ..........2... -oír .........................5....16....2....3......3..... 17......... a) Oír ..3........13......3.... Dar .....3... Parir . 17.. Ir .....14.............. 17....6.. Verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir) ..........................................4....3.... Alteracións gráficas .... 17..............4.............4..............3........3.......... 17............1..3................3.............1......2..... Verbos en -er ........2.....1.....2......7............3........2....... 17........................ Querer ..... Produtividade da 2ª e 3ª conxugacións .......... 17.. b) Ouvir ....5.3......................5......2...................... 17............................5.......3..2.....11...... -oer... 17.......... 17.. 81 81 82 82 85 85 86 88 89 89 91 91 92 96 97 97 98 98 98 99 100 100 101 102 103 104 104 104 105 106 107 108 109 110 111 133 ........ Alternancias vocálicas nos verbos en -ir . Dicir ..2......................... Observacións .......... 17... Doer ........3...... Haber ....... 17................3........................ 17.........2..18..........4........... Asimilacións ............ 17....... 17...... Estar ...................5......................... Facer . 17. -oar ............................3.............................12......... 17....8.......................................2......................... Verbos en -uír ..... 17........................

....3.................1. 20. 19...............11............. 20......... Finais .. 18..............................3...........................3............. Traer ..3.3.................. De cantidade e precisión ............3..............................................................................23... Ter .......... 20....................13.... Causais ...........1. 134 .....3...... 20.............22............ Concesivas . 18.......24............... Copulativas ......4........... De negación ......... 20........ 17.................27............ 17.................7.....................................4............. 20.. 17....3..... Disxuntivas e distributivas ...... 17............5..................................6............... Saber . 20......................... 20............................................................ 17...................... Saír ............ Completivas ..... De lugar .. Condicionais ............28............................ De modo ..........17....8.....................................7.................................... Adversativas ............ 18......... Ser ..... 17..............................10............... Comparativas ....2...................................................... 20.............3.. Ver ....2..... 18.......5.......... Valer .....21......................................................3.. 112 112 112 113 113 114 115 116 117 118 119 119 119 121 121 122 122 122 123 125 125 125 125 126 126 126 127 127 127 127 128 128 128 18........................................... Roer ............... ADVERBIOS E LOCUCIÓNS ADVERBIAIS ................... 20..... Modais .....................................20........................................ 20.......25...........12........................... 17.......................3........................ 18................ 17.....................................9...26............. Temporais .......... 20.. 17...........................3............. 18............ De tempo ..................... 20......... 18....................................................... CONXUNCIÓNS E LOCUCIÓNS CONXUNTIVAS ... Consecutivas ....... De afirmación ......................................................... Rir ......................... De dúbida .........................19........................ PREPOSICIÓNS E LOCUCIÓNS PREPOSITIVAS ........... Vir ............. Locativas .. 20.6......

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful