NORMAS ORTOGRÁFICAS E MORFOLÓXICAS DO IDIOMA GALEGO
REAL ACADEMIA GALEGA INSTITUTO DA LINGUA GALEGA

Extracto do texto aprobado pola Real Academia Galega na sesión plenaria do día 12 de xullo de 2003. Parte normativa

Xunta de Galicia Presidencia Secretaría Xeral de Política Lingüística Santiago de Compostela, 2005

1.Conselleiro de Educación e Ordenación Universitaria: Celso Currás Fernández Secretaria Xeral de Política Lingüística: María Sol López Martínez Subdirectora Xeral de Promoción e Ensino da Lingua Galega: Cristina Rubal González © Real Academia Galega © da edición: Xunta de Galicia ISBN 84-453-4042-5 Depósito Legal: C.171-2005 .

establecida sen sometementos nin dependencias.INTRODUCIÓN A elaboración das presentes Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego fíxose atendendo aos seguintes principios: 1. 5 . 2. Agora ben. O galego normativo ten que ser o vehículo expresivo común e válido para todo o pobo galego. tanto artísticas coma utilitarias. para que estas bases sexan efectivamente sólidas. supradialectal e lograr que o maior número posible de falantes galegos se identifiquen coas solucións acordadas. Consecuentemente. voz apta e dispoñible para as súas manifestacións tanto escritas coma orais. senón que debe prestar atención preferentemente á extensión xeográfica e demográfica das formas para seleccionar as normativas. a fin de enraizar sobre bases seguras e vivas. a norma debe acoller un galego fiel a si mesmo e limpo de canto de alleo innecesario hai incrustado na fala viva pola presión do castelán. É dicir. con atención escrupulosa á estrutura e características lingüísticas do galego. e por tanto ha de ser necesariamente continuadora da lingua falada pola comunidade e ha de achegarse canto sexa posible a ela. a lingua común debe ser o máis galega posible. pois. o galego común non pode basearse nun único dialecto. A lingua normativa ten que estar ao servizo da cultura dun pobo real e concreto. Ha de ser.

sempre que esta adopción non for contraria ás características estruturais do galego. Excluír o diferencialismo radical porque. aínda querendo ser unha postura de defensa fronte ao castelán. As escollas normativas deben ser harmónicas coas das outras linguas. de xeito que as formas tradicionais sexan preferidas ás máis innovadoras e evolucionadas. Unha lingua común asentada na fala. Debe recoñecer tamén a súa propia literatura e cultura máis recentes. a fin de que o galego común non resulte arbitrario e incongruente. solucións diferencialistas que só sexan falsas analoxías e vulgarismos. O galego común debe seguir as boas tradicións da antiga lingua galega que sexan compatibles coa maneira de ser moderna da lingua. nomeadamente no referido aos ámbitos científico e técnico. con maior razón.3. supradialectal. esixe: 1. o portugués será considerado recurso fundamental. 4. Para o arrequecemento do léxico culto. 6 . Excluír tamén a evasión cara á lingua medieval: formas definitivamente mortas e arcaicas non deben suplantar outras vivas e galegas. enraizada na tradición. especialmente coas romances en xeral e coa portuguesa en particular. mais depurada de castelanismos. coherente e harmónica coas demais linguas de cultura. emparentando así con todos os escritores anteriores e aceptando solucións xa consagradas polo uso. 2. evitando que o galego adopte solucións insolidarias e unilaterais naqueles aspectos comúns a todas elas. manifesta de feito unha posición dependente e dominada con respecto a esta lingua. As escollas deben decidirse de acordo cun criterio de coherencia interna. Han de excluírse.

mais excluír solucións que. Valorar a contribución do portugués peninsular e brasileiro. Estas notas tratan de explicar as razóns que motivan as propostas normativas. que se apoian. independentemente de que estas estean na fala ou en usos escritos ou sexan xa de uso xeral. por outra parte. ofrécese provisoriamente a posibilidade de optar entre unha ou outra proposta normativa. de entre as dobres alternativas. As propias Normas foron redactadas escollendo. nos principios anteriormente expostos de maneira xerárquica. debido á presenza forte e tradicional de certas solucións. Nalgún caso moi concreto. o texto destas Normas vai acompañado de notas. *** Para aqueles casos en que se ofrecen varias posibilidades. aínda sendo apropiadas para esa lingua. por máis que unha das alternativas apareza presentada como prioritaria. sexan contrarias á estrutura lingüística do galego. impresas en letra máis miúda.3. aquelas opcións que pareceron máis recomendables. O punto de partida e de chegada en calquera escolla normativa ha de ser sempre o galego. 7 .

.

1. [ks] [T] (ou [s]) 9 . [E] [f ] [g] (ou [h]) (cero) [i] [l] [m] [n] [≠] [o]. [r] [s] [t] [u] [b] [S]. [O] [p] [k] [|]. xunto coa letra e co nome dáse a pronuncia máis representativa: LETRA NOME PRONUNCIA a b c d e f g h i l m n ñ o p q r s t u v x z a be ce de e efe gue hache i ele eme ene eñe o pe que erre ese te u uve xe zeta [a] [b] [T] (ou [s]). [k] [d] [e]. O ALFABETO O alfabeto galego moderno componse das seguintes letras.

besta. Nestas linguas a grafía actual depende da pronuncia: escríbese b cando é bilabial (port.) coma. boire.Na ortografía galega moderna utilízanse tamén os seguintes dígrafos que representan un único fonema: DÍGRAFO NOME PRONUNCIA ch gu ll nh qu rr ce hache gue u ele dobre ene hache que u erre dobre [tS] [g] (ou [©]) [¶¥] (ou [Ô]) [N] [k] [r] Ademais destas letras úsanse tamén outros signos. saber. bidueiro. vinho.. nalgúns casos. como teñen o francés ou o portugués. Kant. receber. voda. covarde. branco. vin. bico. vasoira. fr. 10 . O galego non ten un son labiodental fricativo [v]. branco. móbil. bec. verza. deber. cheval). A grafía b e v O b e o v representan un son único. que aparecen tanto en palabras tomadas doutros idiomas (Jefferson. bala. billa.). automóbil. distinto de [b] e [B]. goberno. devoir. darwinismo. cavalo. kantiano. marabilla. voire.. bolboreta. cabalo. gravar. pero viño. wagneriano. povo. pobo. w (uve dobre) ou y (y grego). ribeira. como j (iota). recibir. cantabamos. Eça de Queirós. fr. esvelto. en textos galegos medievais. vivre. vulto. Darwin. como non hai distinción fonolóxica. avó. ç (cedilla). varrer. bête.. avoa. blanc) e v cando é labiodental (port.1.. viver. vala. gabián. téndese á distinción gráfica conforme á etimoloxía (saber. besta. 1. avogado. vivir. bico.. No galego moderno. byroniano etc. k (ka). dever.

ah). Mantense o h en haber. herba. i úsase gu (guerra. oh. u (caro. tecido). zoco. óso ou ovo. pequeno. tanto en posición inicial coma en interior ou final de palabra (horta. contra. cazo. por ll e ñ. qu para representar [k] ante e.2. gume. ignorar. qui. bicudo) e de [T] (ou [s] no galego seseante) ante e. macaco. Polo tanto. 1. ce. azul). ermo. o. Úsase z para representar [T] (ou [s] no galego seseante) ante a. coa excepción dalgúns casos de non reposición como España ou Xoán. u (zapato. zo. A grafía h O h é un signo ortográfico sen valor fonético. 11 . as grafías son: ca. home. qu e z As grafías c. irmán. cazar. que. 1. quilo. i (cento. pouco. co. guiso). cunca. cinco. zu. tuareg). A grafía g As grafías g e gu son complementarias: ante e. harmonía e en cantas palabras o tivesen etimoloxicamente. zurrichar. horta. ola (interx. Esta fidelidade á etimoloxía mantense tanto co h inicial coma co medial. escríbense sen h palabras como ermida. ci. en troques. prohibir.1. o.5. As grafías ll e ñ As consoantes palatais /¥/ e /≠/ represéntanse. que non o tiñan en latín.4. no resto dos casos úsase g (gando. gomo. pero mantense na grafía. glosa. cu e za. orfo. qu e z presentan usos específicos. cocer. c co valor de [k] ante a. ombro. As grafías c. máquina). grolo. 1.). respectivamente.3. i (queixo.

campo. comunmente. hai que duplicar a consoante: rítmico / monorrítmico. en posición final de sílaba e cando segue a outra consoante (rei. xaneiro). inverno. convén. O n e o m implosivos Cando unha consoante nasal está en posición implosiva. tres. románico / iberorrománico. 1. pero non bebe. madeixa. fero / ferro). tempo. ningunha. rogativa / prerrogativa. redor / arredor. gráfase como m se lle segue b ou p dentro da mesma palabra. xenro. honra). Cando a unha palabra que comeza por r se lle antepón outra ou un prefixo rematados en vogal. A grafía nh O dígrafo nh representa a consoante nasal velar en posición interior antevocálica: unha.9. que se traduce graficamente por r/rr (caro / carro. ambos. A grafía x O grafema x ten máis dun valor en galego moderno: nas palabras patrimoniais pronúnciase prepalatal fricativo xordo (eixe.6. nin pode. e como n en todos os demais casos: camba.7. amnesia. condenada. outro. algunha. rei / vicerrei. En cultismos e préstamos o m pode aparecer tamén en posición final e diante doutras consoantes: álbum. As grafías r e rr Escríbese sempre r en posición inicial de palabra. 1. cortar. 1. non separados dela por guión. nos cultismos con12 . ensinar.1.8. alguén etc. inmigrante. xente. En posición intervocálica hai oposición /|/ e /r/.

externo). Pero a tendencia normal da lingua é pronunciar nestes casos [s] (aproximar.serva o valor latino de [ks] (sexo.7. 13 . éxito etc. especialmente cando vai en posición implosiva (exterior. Para a adaptación gráfica de palabras cultas con x [ks]. taxativo). vide 8.). exame.

véxase 2. seguiu. fun. tres. 2. comúns. o agudo (´). alí. españois.1. irmáns. Tamén se acentúan as 14 . tirizó. cantar. len. amou. No galego só se usa un tipo de acento gráfico. capitais. algún. cafés. colleu. ninguén. tirizós. Non se acentúan cando son monosílabas nin cando acaban en ditongo decrecente (seguido ou non de n ou s) ou noutra consoante que non sexa -n ou -s. din. amei. latíns. café.5. azuis. calacú. capital. ademais. Así: móbil. Félix. cu. ser facilmente memorizables e esixir un uso mínimo de acentos gráficos. latín. carácter. u en hiato.2. Palabras agudas As palabras agudas ou oxítonas acentúanse graficamente cando son polisílabas e rematan en vogal. si. irmán. corazóns.2. alguén. mazás. don. fe. recibiu. arroz. en vogal + s ou en vogal + ns: mazá. 2. Palabras graves Levan acento gráfico as palabras graves ou paroxítonas cando rematan en consoante distinta de -n ou -s e en grupos consonánticos distintos de -ns.3. algúns. papel. en vogal + n. reféns. di. bíceps. O acento gráfico Unhas regras de acentuación deben permitir recoñecer a sílaba tónica en todos os casos. calacús. corazón. Para a acentuación de i. Xan. fórceps. A ACENTUACIÓN 2. clímax. Así: xa. cadrís. nariz. papeis. la. ningún. alférez. can.

cantaras. En consecuencia. tépedo.5. mágoa. canons. Así: canta. cantas.palabras graves con ditongo decrecente na última sílaba: amábeis. túnica. as vogais i. raíz. moía. non se acentúan as palabras graves rematadas en vogal. 2. véxase 2. cantaran. u tónicas non se acentúan graficamente cando entre estas e a átona aparece o grafema h: prohibo. túa. Acentuación dos estranxeirismos As palabras estranxeiras de circulación corrente. vogal + n. 2. raíña. cantara. egoísmo. colons. Así: acentúo. as vogais i. 2. baúl. para indicar que ambas as vogais pertencen a sílabas distintas e que. xuízo. tónico.5. roía. u en hiato Con independencia do establecido nas epígrafes precedentes. seguen as regras de acentuación enunciadas anteriormente. polo tanto. Acentuación de i. Así: 15 .6. cantan. non forman ditongo. u tónicas acentúanse graficamente cando van inmediatamente antes ou despois dunha vogal átona. prexuízo. etc. caída. saín.4. Para a acentuación de i. Para os efectos de indicar que non forman ditongo coa anterior. súa. u en hiato. miúdo. constituíu. dolmens. Coímbra. aínda que non estean plenamente adaptadas ao galego. traía. vogal + s ou vogal + ns. saía. aínda. saír. lapis. Palabras esdrúxulas As palabras esdrúxulas ou proparoxítonas levan sempre acento gráfico: bárbaro. ruído.

hábitat. búmerang. neste caso pónselle sempre acento gráfico á palabra que ten vogal aberta ou á que é tónica. autocar. purés. rugby. As palabras rematadas graficamente en -y teñen o mesmo tratamento ca as rematadas en -i: playboy. déficit. samurai). cénit. Así: 16 . zombi. autostop. iglú. Outras veces pode haber confusións e por iso cómpre poñerlle acento a unha das dúas formas homógrafas. superávit. pero que se diferencian porque a vogal tónica ten distinto timbre ou porque unha palabra é tónica e a outra átona (póla/pola. whisky. hobby. dá/da). hándicap. penalti.1. párkinson. macádam. relax. xampús. magníficat. ravioli. boicot. pelotari. Palabras graves: accésit. harakiri. iceberg. líder. spray (coma convoi. porque o significado das palabras resulta claro ao apareceren en contextos diferentes: el colle (o aberto). lapilli. neceser. quórum. ídem. béisbol. popurrí. mete ti (e pechado). médium. vermú. tándem. réquiem.7. ioga. etc. 2. xampú. En moitos casos non é necesario facer diferenzas gráficas. Neste tipo de palabras pódese prescindir do acento gráfico correspondente e manter integramente a grafía propia da lingua de que proceden cando exista conciencia clara de que son estranxeirismos. O acento diacrítico Utilízase o acento gráfico con función diacrítica para distinguir dúas palabras que teñen a mesma forma na escrita.7. cárdigan. iglús. colle ti (o pechado). fagot. álbum. aerosol. Casos especiais de acentuación 2. télex. pizza. Palabras esdrúxulas: bádminton.Palabras agudas: autobús. hóckey. organdí. ínterim. ballet. puré. quimono. karaoke. anorak. coñac. leitmotiv. tótem. argot. mitin. tabú. hippy. obús. smóking. ralentí. el mete (e aberto). voleibol.

en + os) o (artigo. tónico. subst. ‘presada’) se (conx. de nó) ó (a + o) ós (a + os) óso (do corpo) pé (parte do corpo) póla (‘rama’) pór (‘poñer’) présa (‘apuro’) sé (‘sede eclesiástica’.) bóla (‘esfera’) cá (ca + a) cás (ca + as) chá (‘plana’) chás (‘planas’) có (ca + o) cós (ca + os.) bola (peza de pan) ca (conx.) cómpre (‘é mester’) cómpren (‘son mester’) dá (pres.) ás (a + as artigo. imp. pl.) so (prep... pron.) as (artigo. pron. de dar) dás (pres. e imp. letra) ven (pres. de ser e ir) ma (me + a) mas (me + as) mais (conx.) te (pron.) cas (prep.) nó (subst. pron. de dar) dó (‘compaixón’) é (pres. de ver. prep. de vir) vós (pron.) cha (che + a) chas (che + as) co (con + o) cos (con + os) compre (‘merque’) compren (‘merquen’) da (de + a) das (de + as) do (de + o) e (conx. átono) 17 . de ser) fóra (adv. de ser) só (adv. de vir) ves (pres. de ver) vos (pron.) presa (‘prendida’.) no (en + o) nos (pron. imp. subst. e adx. subst. tónico) a (artigo.) má (‘ruín’) más (‘ruíns’) máis (adv.) fora (antepret.) os (artigo. pron.) té (‘infusión’) vén (pres. de vir) vés (pres. por + a) por (prep.á (a + a artigo.. pron.) oso (animal) pe (letra) pola (‘galiña’. e pron. átono.) nós (pron.

fixéronllelo. vélo comprar? 2. No caso de apareceren varios adverbios en -mente coordinados. Por iso debemos escribir comicamente. rapidamente. bebéra-la auga / bebera-la auga. esta terminación só aparece no derradeiro. As formas verbais que levan acento diacrítico mantéñeno cando van seguidas dunha forma átona do pronome: é / élle / éa.4. la(s) Cando os verbos levan pronomes enclíticos. acentúase tamén coma se fose unha única palabra: cóme-lo caldo / come-lo caldo. meteuse... Para os interrogativos e exclamativos véxase 2. méteseche.Noutros casos o acento só se utilizará en contextos ambiguos e marcando sempre graficamente a palabra con vogal aberta: (el) tén / ten (ti).7. utilmente.7. recibirá / recibira. Por iso escribimos cantará / cantara. ti dálo á forza / dáslle. cantárana / cantarana. cantaraa / cantáraa. resulta innecesario o acento gráfico nos adverbios en -mente. finxidamente. beberaa / bebéraa. Os adverbios en -mente. tómao.3. etc. friamente. recibiraa / recibíraa. 18 . Palabras compostas Por se tratar de palabras graves rematadas en vogal.2. habilmente. e os anteriores manteñen o seu acento: cómoda e facilmente. bebérala / beberala. beberá / bebera. dificilmente.7. metéusenos. no tocante á acentuación gráfica compórtanse coma se fosen unha soa palabra. rexamente. 2. O verbo con pronome enclítico e cos alomorfos do artigo lo(s). comunmente. Se se utiliza a combinación verbo + variante alomórfica –lo do artigo. métese. dáo / dáme / dálle. etc.

canto queres?.7. que desgraza! Tampouco se acentúan as formas do interrogativo e exclamativo cando introducen interrogativas indirectas (pregúntalle cando volve. etc. quen cho deu?. non se acentúan en ningún caso nin os demostrativos nin o indefinido e numeral un: esta mesa. canto. un can. Por outra parte. como che vai?. en función adxectiva. onde está?. onde. ese. supoñería a introdución dun novo criterio non xustificado. quero esta. pregúntalle onde está. polo que o seu uso para diferenciar. en función substantiva. De acordo con isto.Tampouco mantén o acento gráfico o primeiro termo das palabras compostas xa soldadas: Riotorto. preguntoulle cal quería). dáme un. xa sabes qué hai? / xa sabes que hai?. un deles. aquel etc. Outros casos A utilización de recursos gráficos para distinguir entre as funcións gramaticais que pode ter unha mesma palabra debe reducirse a aqueles casos que poidan causar problemas de interpretación do texto escrito. cando vés?. o acento diacrítico utilízase unicamente para diferenciar palabras en principio homógrafas mais non homófonas. vichelocrego. aquel etc. de este. por exemplo. / dille que queres. etc.4. que e quen non se acentúan en interrogativas e exclamativas directas: cal queres?. xa sabes cánto lle custou / xa sabes canto lle custou. Cal. fervellasverzas. como. mira esa. 19 . 2. que queres?. agás cando for preciso para evitar posibles anfiboloxías: dille qué queres. colle aquela. cando. este. ese.

para separar os dous membros en certas palabras compostas e para unir a variante alomórfica –lo do artigo ao adverbio u: dicionario galego-inglés. lusquefusques. 3. terza feira. porcos bravos. reirrei. malhumor. socioeconómico. benvidas. benvida. De se realizar a flexión de xénero ou número nas dúas bases. cartafoles. mediodía. branquiazuis. piso piloto. lusquefusque. O guión nas palabras compostas A grafía das palabras compostas que son substantivos ou adxectivos está en relación coa súa composición e morfoloxía.1): tráiovo-lo libro mañá. cabodano. vagalume. terzas feiras. branquiazul. sapoconchos.1. reirreis. sapoconcho. 14. non-proliferación. únese tamén con guión (cfr. socioeconómica. sofás cama. limpachemineas. Escríbense con guión as palabras en que o primeiro elemento é non (non-intervención.3. gardarríos. fervellasverzas. vacalouras. vagalumes. pisos piloto. O mesmo ocorre se a moción afecta ao primeiro elemento: moble bar. picafollas. xordomudo. mediodías. non-fumadores). xordomuda. sofá cama. malpocado. malhumores. estas escríbense de forma separada: garda civil. u-la navalla? De se usar o alomorfo –lo do artigo tras unha forma verbal ou pronominal rematada en –s ou en –r. mobles bar. non-aliñados. a unión entre os seus compoñentes prodúcese directamente: cartafol. asociacións ocasionais non 20 . gardas civís. vacaloura. porca brava. cabodanos. O GUIÓN O guión úsase para partir unha palabra ao final de liña. malpocada. Se a flexión se realiza só no último elemento ou se a palabra composta é invariable. porco bravo.

etc. ningu-/nha. cle-/ro. cómpre repetilo ao comezo da liña seguinte: dicionario galego-/-inglés. maníaco-depresiva. 3. na maior parte dos casos a primeira fai sílaba coa vogal ante21 .2. Cando un guión que separa dúas palabras ou dous membros dunha palabra complexa coincide en final de liña. algunhas palabras estranxeiras: foie-gras. oés-noroeste. exa-/me. sa-/quei.2.2. nor-nordeste. e 16. por constituíren a representación dun son único: ce-/rra-/lleiro. sei-/xo. fei-/xe. ou. 3. sou-/to. fox-terrier. Para a grafía particular dos numerais. catalano-aragonesas). Dúas consoantes intervocálicas Nas secuencias de dúas consoantes intervocálicas. esta é sempre comezo silábico: cla-/ri-/da-/de. condicións político-económicas. oés-suroeste. esta división só pode facerse mantendo íntegras as sílabas dos dous segmentos. nor-noroeste. palabras complexas como les-nordeste. pre-/rrogativa. les-sueste.1.2. strip-tease. estudos xurídico-económicos. algu-/nha. tse-tse.fixadas na lingua (dicionario alemán-galego. ma-/chada. Os dous elementos dun dígrafo non se poden separar. finalmente. wáter-polo. O guión en final de liña Emprégase o guión para partir palabras a final de liña. 3. Unha consoante en posición intervocálica Cando hai só unha consoante intervocálica.1. véxase 16. co-/rromper. épico-líricos.2. Por razóns estéticas adoita evitarse deixar orfa unha vogal a final ou a principio de liña.

ac-/ción. recoméndase facer a partición da palabra ao final de liña entre o prefixo e a base: bis-/avó. des-/viar.2. rit-/mo. trans-/posición. en palabras derivadas por prefixación en que aínda non se perdese a conciencia do prefixo. subs-/tituír. et-/nografía. ec-/cema. 3. ad-/mitir. inter-/académico. cons-/piración. in-/clinación. super-/abundante. ca-/tro. re-/flexión. Neste caso.1.2. se-/gredo. se o grupo termina en l ou r. comun-/mente. ab-/dominal. excep-/ción. Prefixos A pesar do dito en 3. supers-/tición. pl. naqueles casos en que a silabación habitual así o permita. Non obstante. pac-/tar. tl. sub-/rogar. ad-/herir. amíg-/dala. fl e fr intervocálicas forman unha unidade e non se poden separar ao final da liña: pro-/blema.. des-/abrigar. ins-/truír. ob-/xec-/to. gl. sols-/ticio. trans-/oceánico. ad-/ligar etc. om-/nipotente. subs-/trato. sub-/leñoso. ex-/tremo. xen-/ro. Máis de dúas consoantes Cando hai máis de dúas consoantes. pro-/clamar. ad-/renal. sig-/nificado.2. re-/fresco. En todos os demais casos faise a separación antes da última consoante: pers-/picacia.rior. gr. se-/creto. do-/brado. subs-/crición.3. supe-/rabundante. br. 22 . ins-/titución. non se considera incorrecta a partición sen ter en conta os elementos mórficos da palabra: tran-/soceánico. desa-/plicar. 3. em-/blema. As secuencias bl. e 3.4. abs-/temio. sub-/título. cr. de-/glutir. bi-/savó. pr. sub-/xec-/tivo. adap-/tar. ca-/dro. cl. a separación silábica faise entre as dúas consoantes: ac-/to. a consoante que as precede forma sempre sílaba con elas: en-/trar. dr. tr. in-/glés. transa-/tlántico. su-/plantar.

Ma-/nuel. ensa-/iou.3. ambi-/guo. alde-/án. pa-/io-/lo. 3. bilin-/güe. sou-/to. conclú-/es.6. che-/os. conti-/nuo. mi-/údo. delin-/cuen-/te. la-/bial. co-/ordinar. cien-/cia. non se poden separar cando forman ditongo crecente ou decrecente: fei-/xe. perdo-/amos.2.5. lin-/gua. cor-/diais. Dúas vogais No caso de haber dúas vogais xuntas. ra-/íña. te-/nue. sei-/xo. mo-/ia-/mos.2. ru-/bio. re-/alidade. alu-/arada. are-/ei-/ra. are-/al . afi-/ei. ro-/eu. retribu-/íu. exi-/mia. ani-/mais. ensa-/iei. so-/ciais. conclú-/as. mu-/íño. bo-/iei-/ro. balu-/arte. ca-/ótico. parti-/amos. espe-/cie. Máis de dúas vogais Se hai tres ou máis vogais xuntas pode separarse a primeira sempre que non forme parte dun ditongo ou dun tritongo: ensa-/iar. xesu-/íta. Poden separarse cando constitúen hiato: dí-/as. afi-/uzar. ambi-/gua. delin-/quiu. clare-/ou. viu. gra-/údo. la-/ión. 23 . sue-/co. xo-/ia.

. de punto e á parte e doutros signos (admiración. Dª. Cooperativa Vitivinícola do Baixo Miño. USO DAS MAIÚSCULAS Escríbese inicial maiúscula nos seguintes casos: a) Ao comezo do escrito. Tribunal Superior de Xustiza de Galicia. e) En todos os substantivos e adxectivos dos nomes de institucións. d) Na primeira palabra dos títulos de obras literarias e artísticas: A tecedeira de Bonaval. Xocas. Consello da Cultura Galega. empresas e outras entidades formalmente constituídas: Xunta de Galicia. Cando unha palabra con maiúscula inicial comece por un dígrafo. o Foguetes. só se escribe en maiúscula o primeiro elemento deste: China. b) Nos nomes propios: Lucía. Xúpiter. Debe terse en conta que a utilización de caracteres maiúsculos non exime do uso do acento gráfico nos casos prescritos no capítulo 2. Guillade. DOG..4. Lugo. Follas novas. senón tamén nas restantes do título que teñan relevancia semántica: A Nosa Terra. c) Nas formas abreviadas de tratamento: Dra. despois de punto e seguido. organismos. Os alcumes reciben o mesmo tratamento: a Galochas. O Correo Galego. Seoane.. Vedra. interrogación e puntos suspensivos) cando equivalen a punto. O Tío Marcos da Portela. 24 . Quintela. Vde. Dr. As siglas escríbense normalmente en caracteres maiúsculos: ONU. As publicacións periódicas adoitan levar maiúscula non só na primeira palabra inicial.

moer.5. recaer. contraer. doer. doïamos. remoer). decaer. A DIÉRESE Úsase coa letra u para indicar que se pronuncia esta vogal nas sílabas güe. traïades etc. A razón de colocar esta diérese é que o i forma sílaba en por si (ca-i-a-mos). argüír. -aír (saír. ungüento etc. 25 . doïades. Consecuentemente. sobresaír) e -oír (oír): caïamos. moïades. lingüística. aínda que neles non haxa posibilidade de homonimia co presente de subxuntivo: argüïamos. oïamos. saïades. ca-ia-des). fronte a gue. atraer. caïades. corroer. Desta maneira distínguense estas formas das do presente de subxuntivo. extraer). tamén levan diérese os copretéritos de indicativo dos verbos en -uír. traer. aínda que é átono. güi. bilingüe. argüían. Úsase tamén coa letra i na primeira e segunda persoas de plural dos copretéritos de indicativo dos verbos rematados en -aer (caer. saïamos. moïamos. distraer. caiades (ca-ia-mos. constituïamos. mingüedes. traïamos. constituïades. -oer (roer. oïades. en que o i forma ditongo: caiamos. gui: antigüidade. lingüista.

6. Poderá usarse tamén na citación de títulos ou cabeceiras de publicacións cando o artigo inicial se integra coas preposicións de ou en: o argumento d’A Esmorga. n’o fixen. iso está n’Os Eoas. O APÓSTROFO No galego moderno non se utiliza habitualmente o apóstrofo (’). aínda que se admite o seu uso cando se pretende reproducir fielmente a prosodia do galego oral ou dialectal: n’é verdade. ont’á noite. 26 .

por que non calas?. Vaia.7. Miraches ben?. OS SIGNOS DE INTERROGACIÓN E DE ADMIRACIÓN A entoación interrogativa ou exclamativa márcase ao final do enunciado por medio dos signos ? e !. Mira que non o fagas! Para facilitar a lectura e evitar ambigüidades poderase indicar o inicio destas entoacións cos signos ¿ e ¡. En todas as linguas as normas de uso do signo de admiración seguen as dadas para o de interrogación. Vaiche boa!. respectivamente. respectivamente: Por que non llelo preguntas ti?. Tomé. 27 .

cominar (< COMMINARE). Debe terse en conta. connatural. a adaptación gráfica dos cultismos e dos préstamos faise de acordo cos criterios xerais seguintes: a) Mantense a grafía -cc. ennobrecer. ennobelar. himno. e de aí que presenten problemas de adaptación. connotar. Téñase en conta que existen formas populares como connosco. innovar. que hai préstamos sen apenas acomodación e con pronuncias particulares. innervar. collerannos. 28 . sempre coa pronuncia [Nn]. acción. con todo. gama ‘serie’.8. GRUPOS CONSONÁNTICOS As palabras patrimoniais establecen cal é a estrutura silábica normal do noso idioma. mesmo de grafías existentes con outro valor en galego: allegro [a"lEV|o]. coma en acceso. micción etc. sempre que non se trate dunha consoante dobre: obxecto. innomeable.nos cultismos cando corresponde á pronuncia [kT]. víronnos. razzia. isto é. kappa. gamma ‘letra grega’. máximo [ks]. casete (< cassette). No tocante ás agrupacións de consoantes. innecesario. administrar. magma. innegable. acusativo (< ACCUSATIVUM). hippy ["hipi]. b) Mantéñense os grupos formados por dúas consoantes que pertencen a sílabas distintas. innato. pizza. atmosfera. ademais das secuencias verbo + pronome persoal átono do tipo chámannos. ennegrecer. innumerable. enneasílabo. Pero os préstamos e mais as palabras cultas con frecuencia teñen unha estrutura silábica diferente. ‘abano’ (< gamma). coma súmmum. innobre. Deste comportamento exceptúanse algunhas palabras de circulación restrinxida ou aínda non plenamente adaptadas. que forman grupo heterosilábico. apto. nafta. así coma os derivados formados por un prefixo rematado en -n e unha base produtiva iniciada por n-: circunnavegar.

polo menos graficamente: zinc. clan. bloqueo. kirsch. oblata. ablución. clarín. cravo. glaciar. As palabras latinas semicultas e algúns préstamos antigos doutros idiomas mudaron o l en r: aprazar.c) Tamén se manteñen en xeral os grupos de dúas consoantes explosivas: ctenóforos. ARCTICUM). branco. bíceps. mnemotécnico. clasificar. proclamar. perplexo etc. folk. circunstancia. claro. flexión. plátano. 29 . Nos demais casos normalmente pérdese a segunda consoante do grupo: ártico (lat. clarividente. oblongo. construír. templo. pluma. iceberg. flan. flamante. pl. sprint. fl. d) En posición implosiva normalmente non se admiten grupos de dúas consoantes. pterodáctilo. pneuma. obliterar. clamar. plaxio. gloria. placa. cámping. exemplo. búmerang. oblación. ínclito. subliñar. compracer. salvo cando a segunda é s: obsceno. incluír. golf. clarificar. Da mesma maneira. Con todo. algúns préstamos estranxeiros manteñen excepcionalmente as dúas consoantes en final de sílaba. adscribir. atlas. TINCTURAM). PUNCTIONEM). sublingual. fluxo. cravar. plural. glosa. club. globo. gnomo. Grupos bl. plástico. ablegado. problema. reflexión. oblicuo. subliminar. brancura. troglodita. platino. round. 8. lord. perspectiva. sketch. hínterland. tintura (lat. blindar. psicópata. escríbense con consoante dobre final palabras como full ou jazz. test. externo [ks]. relax [ks]. tl Estes grupos mantéñense inalterados nos cultismos e nos préstamos ou formacións recentes: ablativo. atleta. gladiador. atlas. cl. plenario. clima. gl. glándula. clemencia. windsurf. cloro. claridade. público.1. atlántico. publicar. influír. bloque. plano. punción (lat. cláusula. plasma. blasfemar. explicar. plumaxe. bloquear. clase. flor. planta. glicerina. aclarar. clero. brando. proclítico. brasón.

obxectivo. dobrar. obter. bv e bx Mantéñense sempre sen alteración: abdicación. subscritor. absoluto. na escrita débese manter a solución culta con conservación do grupo: abstemio.3. substitución. absolver. fraqueza. preamar. praga. Grupo bs + consoante Aínda que existe a tendencia popular a eliminar a primeira consoante nas palabras con moito uso. obcecar. substantivación. 8. prata. bd. abdome. insubmisión. obxecto. subconsciente. absorción. subxectivo. obvio. subdirector.2. nobre. bm. bs. fraco. absolutismo. substrato. obsequio. emprazar. observar. absurdo. subscrición. abxurar. obxectividade. empregar. submersión. cumprir. súbdito. ábsida. substantivo.cravuñar. obrigar. sutilmente. abdicar. subsidio. abstracto. obstruír. absentismo. subsumir. e. bt. fretar. sutilizar) perderon o b desde as orixes do idioma. abstracción. pregar. abstinencia. subcomisión. obxección. frauta.e -ccOs grupos ct e cc mantéñense nos vocábulos cultos cando os preceden as vogais a. obsesión. Grupos -ct. frouxo. 30 . abnegar. absorto. abstención. preito. praza. o: abstracción. obturar. subsección. prazo. substancia. abnegación. obsequiar. substantivar. subxugar. abstraer. substancial. obstinado. recruta. 8. igrexa. obstáculo. obsceno. substituto. obsoleto. obviar. absterse. obtuso. subtítulo. substituír. abdominal. subscrito. singradura etc. absorber. absterxente. 8. subsistir. frota. prato.4. Grupos bc. subministrar. pracer. obnubilar. abstracto. escravo. frecha. Sutil e a súa familia léxica (sutileza. praia. sutilidade. bn.

lector. detractor. Perderon o c as palabras catarata. ecléctico. inspector. proxectar. confección. distracción. dirección. adutor. condución. fracción. elección. contrición. actual. insecto. electricista. inxección. pacto. redacción.abxección. reactivo. táctil. octosílabo. autóctono. perfección. impacto. lectura. recto. olfactivo. exacto. incorrección. circunspección. detectar. accionar. aspecto. desinfección. predilecto. insurrecto. vector. retrospección. manufactura. redactor. construción. acto. imperfección. acción. intelecto. obxectivo. prospecto. estupefacción. contratar. afectar. extracto. respectar. infección. practicar. néctar. construtor. contacto. perfecto. protección. reflector. arquitectura. infectar. conxecturar. selectivo. tumefacto. incorrecto. conduta. traxecto. extracción. intersección. caracterizar. tacto. intacto. corrección. actor. satisfacción. arquitecto. protector. actualidade. trato. dilecto. olfacto. sintáctico. didáctico. actuar. afecto. rectitude. circunspecto. calefacción. putrefacto. lectivo. cocción. conduto. noctámbulo. nocturno. insurrección. exacción. dedución. facción. respecto. afectivo. selección. directo. Suprímese a primeira consoante nos dous grupos cando os preceden as vogais i e u: abdución. contradición. aflición. compacto. tracción. adución. reacción. colectivo. inxectar. tratar. colección. lección. lactante. condutor. acta. constrición. dedu31 . tractor. abdutor. corrector. tratamento. putrefacción. resurrección. táctica. constritivo. cacto. defectivo. sector. adxectivo. occidente. atracción. afección. exactitude. insecticida. práctica. artefacto. traxectoria. abxecto. inspección. detección. proxecto. obxección. conflito. perspectiva. aflito. carácter. calefactor. tratado. dilección. director. lácteo. construtivo. refracción. octaedro. equinoccio. conxectura. obxecto. dialecto. coacción. colecta. desinfectar. proxector. equinoccial. indirecto. contracción. electricidade. contrato. eclecticismo. sección. activo. contratación. estupefacto.

edicto. xuntura etc. apodíctico. produtivo. ductilidade. redución. conxunción. ducto. convicto. reitor. adicto. frutuoso. ao lado destas formas existe a culta correspondente. vitorioso. por exemplo.). reconstrución. lutuoso. esfínter. succión. funcionar. Antártida. lictor. restritivo. frutificar. adxunto. etc. nictalope. redutor. obstrución. friccionar. obstrucionismo. dicción. amicto. ficción. ditame. ictérico. vindicta. Perderon sistematicamente o c as palabras que tiñan en latín cons. indutor. evicción. coartada. estrutura. flutuación. non se debe esquecer que hai algúns semicultismos con vocalización da consoante implosiva en u ou en i: doutor. adxunción. extinto. 32 . tradutor. indicción. Son voces como adicción. función. ditado. fricción. ictiomancia (e outras formas con ictio-). micción. frutífero. autorizar. punción. flictena. conxunto. flutuar. deíctico. reitoría. introdutorio. antártico. dicterio. conxuntura. pictórico (e outras formas con picto-). destrución. distrito. convicción. + ct. estrito. nictalopía. pictografía. obstrucionista. ictioloxía. Porén. coartar. reduto. cun significado menos restrinxido. Vítor. vítima. introdutor. succionar. doutrina. ditadura. dicionario. delito. reprodución. en pauto / pacto. reitorado.tivo. A mesma redución afectou tamén a autor e aos seus derivados (autoridade. reprodutor. ictericia. veredicto. xurisdición. produtor. dúctil. Ás veces. seita (pero sectario. indución. restrición. conxuntivo. produción. destrutor. anfictión. ditar. defunto. obstrutivo. como ocorre. ictiografía. sectarismo). Ártico. instinto. Con respecto a estes grupos cultos. convén manter esta primeira consoante nalgunhas palabras pertencentes a linguaxes especializadas. anfictionia. distinto. suxeitar e suxeito. de escasa presenza na fala ou para evitar homonimias. invicto. vitoria. produto. ficticio. reitoral. doutoramento. ricto. como acupuntura.

arácnido. explosión. extremidade. escavar. radiotécnico. Un caso especial dáse cando na mesma palabra. éxodo. galaxia. cnitosporídeos. estrañeza. estrañar. reflexionar. excelente. escavadora. extensor). zootécnico. cnidarios. extremoso). técnica. Grupo -cnConsérvase en todos os casos: acne. estraño. estrema. estremo ‘linde’ (pero extremar. 8. exilio. 8.8. Grupo -cdMantense o grupo en todos os casos: anécdota. esexético. estranxeiría. nexo. axila. léxico. así como os seus derivados. documentadas xa deste modo en textos medievais. estrañamento. laxo. tórax. estranxeirismo. anecdótico. elixir. axilar. estranxeiro. hexágono. esixencia. extremismo. tóxico. anecdotario. exceder. tecnocracia. tecnicismo. exclamar. maxilar. axioma. sexo. picnómetro. a primeira vez co valor de [ks] e a segunda co de [S]. estender (pero extensión. escavación. sexto. 33 . extenso. téxtil. exceso. convexo. pirotécnico. asfixia. esaxerar. sinécdoque. extremo. extensivo. politécnico. Con todo. eximir. bórax.6. Grupo [ks] (grafía -x-) Mantense sempre na grafía como x: aproximar. exacto. aparece dúas veces x en posición intervocálica. estremar ‘derregar’. sintaxe. sílex. exótico. texto. picnose.7.5. pícnico. tecnoloxía. Nestas palabras pódese optar por substituír o primeiro x por s (esaxeración. non composta. deben escribirse con s: escava. esaxero. extra. esexese. algunhas voces moi populares. exame.

Grupos -gm-. inmaterial. Grupos mn-. dignar. himno. significado. ignoto. segmento. magnífico. inmanencia. amnesia. inmanente. indemne. ensino. gnoseoloxía. anamnese. cognitivo.esixente. gnose. lexicoloxía. gnómico. 8. fragmento. sinalar. gnomólogo. alumno. columnata. apotegma. prognóstico. cognoscitivo. persignar. consignación.8. 8. esixir etc. magnolia. gnosticismo. expugnar. agnóstico. exexese. dogma. diagnóstico. pigmeo. amnistía. exaxerar. 34 . inmaculado. toxicoloxía etc. inmediato. dogmático. autumnal. exixente.9. gnomo. insignificante. diafragma. pragmática. sino ‘campá’ e outras palabras da mesma familia léxica. gnomoloxía. gn. consignatario. consignar. digno. ignorar. en que só cabe manter o grupo: expunxir. diagnosticar. Esta posibilidade de elección non afecta aos prefixos do tipo ex. pugna. exixir. impregnar. pigmentar. resignar. sinatura. bregma.e -nmMantéñense as dúas consoantes nos cultismos: alumnado. inmemorial. -mn. magnesio. indignar. exaxero. pigmento. calumnia. Por seren semicultismos presentan só -n.asinar. benigno. ígneo. prognose. damnificar. ignorante. designar. gnóstico. inmaturo. repugnar. ignominia.seguidos de consoante nin ás palabras compostas. significar.) ou ben por manter inalterado o grupo etimolóxico (exaxeración. ensinar. signo. exixencia. columna. lignito. indemnizar. dogmatismo. ensinanza. impugnar. indigno. incógnito. exexético.e -gnMantéñense sempre nos cultismos: agnosticismo. sigma.). dignidade. repugnante. flegmón. estigma. benignidade. etc.

cuadrienio.e -nnO grupo -MM. cominar. inmodificable. solemnidade. ómnibus. O grupo latino -NN. solemne. inmóbil. enneágono.10. 8. ximnasio. Un tratamento á parte merecen as palabras derivadas mediante un prefixo rematado en -n. omnívoro. cominación.algúns vocábulos cultos de circulación moi restrinxida: connubio. mnemónica. convén escribir con -nn. consérvase o grupo -nn-: circunnavegar (circun + navegar). inmigrar. esta sexa transparente por existiren outras palabras da mesma familia ou ben por haber derivados con outros prefixos sobre a mesma base: 35 . conectar. inmersión. inmerso. inmobilizar. inmorredoiro. cando existe no galego a palabra base. ximnástico. decenio. conexión. Neste caso. omnipotente. CANNAM > cana). que se une a unha base que comeza tamén por n-. sexenio.inmensidade. xema. inmoral. innobre (in + nobre). o nome da letra grega gamma debe escribirse con -mm-. Grupos -mm. inmortal. O mesmo sucede cando. mnemonizar. omnipresente. inmolar. etc. trienio. inmiscirse. omnímodo. inmoderado. inmune.etimolóxico: bienio. Tamén se adaptaron ao galego con -n.as palabras cultas que tiñan -NN. cominatorio.simplificouse historicamente en -m-: coma. Con todo. aniversario. connatural (con + natural). milenio. mnemónico. etc. xemación. mnemotécnica. inminente. etc. inmenso.nas voces patrimoniais do galego (lat. Con todo. etc. inmigración. gama. inmerecido. quinquenio.simplificouse en -n. aínda non estando viva a forma primitiva. comendatario. ximnasta. ximnospermas. inmensurable. comisario. ximnocarpo. inmigrante. inmodestia. xemíparo. por ser unha voz fixada na terminoloxía internacional da física e da astronomía. perenne.

innovar (non existe *novar. transvasar. inocencia. institución. instalación. Cando se une trans. construír. instalar. instrución. circunspección. instante. constipado. e ademais hai outros derivados como anovar. transferir. construción.11. transferencia. pero si novo. constelación. aceptar. instar. transcendental. traspasar. transcrición. 8. constitución. adepto. acepción.e -ptComo norma xeral mantéñense estes grupos nos cultismos: abrupto. conspiración. renovar. -ps. inspector. instituto. transcendente. transmitir. instruír. transcender. translación.mantén o grupo ns cando a base é un cultismo: transbordar.a unha palabra que comeza por s. inspiración. prodúcese a simplificación en -n-: inocuo. Este sufixo reduciuse a tras. adaptar. trastornar.). transmisor. circunstancial. circunstancia. O prefixo trans. transporte.anteconsonántico Nas palabras cultas mantense sen reducir: circunscrición. transvasamento. transpirar. -pn-. instrumento. conspirar. constante. 8. constar. consternar. inconsciente. Grupo -ns. trasladar. instrutor.en palabras populares como: trasfegar. instancia. Cando non é transparente a base sobre a que se formou o derivado. conspirador. conspicuo. instituír. transformar. transformación. inspirar. Grupos -pc-. instaurar.12. circunspecto. transubstanciación. consciente.hai simplificación das dúas consoantes sibilantes: transecular. etc. construtor. transcribir. trasnoitar. trasler. constituír. transiberiano. constancia. adop36 . traspoñer. inspección.

interrupción. cápsula.en galego: 37 . optimista. exceptuar. cataléptico. outras por teren hoxe un uso frecuente. ditongo. escrito. tritongo. Consoante + pc. óptica. baptista. estreptomicina. descritivo. escepticismo. inepcia. rapto. prescrito. proscrito. subscrito. descrito. hemoptise. Exipto. irrupción. descritor. manuscrito. inscrición. eruptivo. recepción. corruptivo. cetro. e o mesmo ocorre cos derivados cultos da familia do latín SCRIPTUS. circunscrito. algunhas por seren xa antigas no idioma. eucalipto. setembro. ditongar. adoptar. anticonceptivo. descrición. escritor. imperceptible. subscritor.ción. percepción. Así: adscrición. unha serie de palabras que perden o primeiro elemento do grupo -pc. conceptual. concepción. susceptible. adoitar (‘acostumar’. excepción. circunscrición. subscrición. escritura. consoante + pt Cando se trata dos grupos latinos cons. excepto. cativo. raptor. 8. ruptura. réptil. adscrito. nupcias. transcrito. decepción. eclipse. transcrición. Amais disto. indescritible. optimismo. interceptar. exipcíaco. epiléptico. concepto. catividade. apto. captar. captura. diferente do cultismo adoptar). voluptuoso. copto. tríptico. setentrión. + pt pérdese sempre a consoante intermedia -p. + pc ou cons. escritorio. corrupción. nupcial. rapsodia. cativar. optar. cripta. catalepsia. sinopse. interruptor. críptico. existen no galego varios casos de vocalización da consoante implosiva: receita e receitar. inscrito. Neptuno. exipcio. inepto. hipnose. así e todo. adoptivo. corruptor. setentrional. corrupto. coleóptero. prescrición. bautismo e bautizar. opción. hipnotizar. hipnoterapia. erupción. aptitude. preceptor. exiptoloxía. óptimo. hipnotismo. proscrición. voluptuosidade. precepto. hepta-. optativo. Hai. elipse.13.ou -pt-. receptor.

incandescente. salmo e salmodiar. perentorio. adolescente. pterodáctilo. discernir. proscenio. psicofísica.. suscitar.16.absorción.. ciá38 .. pseudónimo etc. psicanálise. condescender. Grupos pn-. delicuescente. rescindir. asunción.inicial O grupo latino sc + e. ascensor. ps. disciplina. Grupo sc. descender. delicuescencia. pneumoterapia. imprescindible. pneumoscopio. psique. pterópodo etc. consérvanse na lingua escrita. discípulo. psicometría. perentoriamente.medial Nas palabras cultas consérvase o grupo: adolescencia. i simplificouse en c. Xa non se escriben con p-: salterio. pneumonía.en palabras de entrada antiga: ciencia (e familia léxica). pseudociencia. salmista. pneumático. perención. 8. etc. a pesar de que na fala existe a tendencia a non pronunciar a primeira consoante: pneuma. pterobranquiado. psicolóxico. psiquiatra. piscina. psiquiatría. ascender. escultor.14. suntuoso. cetro. prontuario. suntuosidade.15. fluorescente. plebiscito. inscultura. redentorista. redención. rescisión. redentor. pneumopatía. aprontar. psicoloxía. irredento. presunción. psíquico etc. 8. psicodiagnóstico.e ptAparecen en posición inicial en palabras cultas e. pneumotórax etc. prescindir. escultura. asunto. segundo a regra xeral. descendencia. exento. psicopatoloxía. 8. Grupo -sc. psicanalista. inflorescencia. pseudo-. discente. condescendencia. consciencia (ao lado de conciencia). escindir.

[O]: obxecto [oB"SEkto]. O primeiro elemento dos grupos cultos gm e gn pronúnciase como velar sonoro (un g relaxado) ou mesmo como un ene velar [N]. escisión.cando vai seguido dunha base que comeza por consoante (posclásico. cd. escola. escribir. etc. úsase pos. estas realízanse sempre con timbre aberto [E]. escrúpulo. e mesmo pode desaparecer. O mesmo ocorre sempre que ao grupo consonántico sigan a. bm. escéptico. e mesmo pode desaparecer. escintilar. 39 . cismático. Algunhas observacións sobre a pronuncia dos grupos cultos A consoante implosiva dos grupos cultos consonánticos. x [ks]. cd. cirrose. con maior ou menor grao de relaxación. escenario. posguerra. esciúrido. escenografía. pospoñer). ct. cisma (e cismar.tica. gm. etc. Nos grupos cc. pt. 8. escorpión. mn. Grupo -stEste grupo consonántico é frecuente nas palabras patrimoniais. do tipo cc. o. escultura. 8. ct. bx. postoperatorio). u ou consoante: escándalo. Nas de entrada máis recente o grupo mantense apoiado nun e protético: escena. bv.18. etc. cirro. pronúnciase xeralmente relaxada.). Pero é incorrecta a pronunciación deste elemento como interdental [T]. bt. dn o primeiro elemento pronúnciase [k] ou [d]. bs. escindir. Cando estes grupos consonánticos van precedidos das vogais e ou o. dm. escepticismo.17. etc. cn. Un caso especial é a alternancia de formas do prefixo post-/pos-: escríbese post. e non adoita presentar problemas na escrita do galego. pn.cando vai seguido dunha base que comeza por vogal (postelectoral. cn. mais nunca como aspirado. bc. ps.

obediencia. insuficiencia. -zo Nas palabras cultas. suficiencia. indulxencia. ascendencia. arrogancia. circunstancia. desobediencia. teñen -ancia. urxencia. 40 . coincide o galego co castelán e co portugués. -cia. virulencia. inexperiencia. influencia. redundancia. tolerancia. conciencia. confluencia. descendencia. distancia. diverxencia. subconsciencia. incongruencia. co portugués e. vixencia. SUFIXOS E TERMINACIÓNS No referente a sufixos e terminacións. inconveniencia. adolescencia. deficiencia. substancia. eficiencia. elegancia. constancia. omnisciencia. repugnancia. experiencia. pois nos tres idiomas se conservan estas terminacións sen alteración na forma. vixilancia. ciencia. -iencia ou -uencia. en xeral as de entrada máis recente. -encia. -uencia. inocencia. conveniencia. o galego adopta solucións propias. ganancia. Teñen terminación -encia. proveniencia. exuberancia. entre outros. inconsecuencia. -za. intelixencia. efluencia. en xeral. delincuencia. esixencia. entre outros. alternancia. grandilocuencia. fluencia. consecuencia. infancia. co castelán e con outras linguas románicas. ignorancia. referencia. -ancia. afluencia. que unhas veces son específicas e outras veces coinciden. paciencia. independencia.9. frecuencia. audiencia. aparencia. petulancia. incidencia. impaciencia. Así. resonancia. inconsciencia. extravagancia. -iencia. consciencia. parcialmente. anuencia. procedencia. elocuencia. 9. presidencia.1. secuencia. A continuación faise referencia aos sufixos e terminacións que poden presentar algún problema. sapiencia. residencia. etc. importancia. altilocuencia. reticencia. -cio. etc. os substantivos abundancia. discordancia.

desprezar).. malquerenza). eficacia. terzar). contumacia. impericia. comercio. avinza. patricio. bulicio. -ción. Galiza é tamén unha forma lexitimamente galega. etc. sacerdocio. ficticio. inmundicia. doenza. audacia. beneficio. nacenza (renacenza). denominación oficial do país e maioritaria na expresión oral e escrita moderna. etc. edificio. falacia. -za: andazo. finanza (financeiro). entre outros. nuncio. prezar.2. con significado diferente). palacio. admiración. silencio. xusticeiro). e algunhas son préstamos que se incorporaron con esta solución (estanza. licenza.. precipicio. hospicio. inxustiza. aliteración. suspicacia. negocio. presenza. postizo. oficio. vicio. maleficio. terzo (terza. desperdicio.). bendición (ao 41 . -sión Mantéñense os dous sufixos nas palabras cultas: acción. pericia. espazo (espazar. habenza. divorcio. perseveranza. milicia. voz lexítima galega. espazoso). delicia. prexuízo). crenza (descrenza). sentenza. A maioría delas son formas xa amplamente documentadas desde antigo na nosa lingua. necio. prefacio. exercicio. terzá. socio. avaricia. artificio. xentilicio. que foi recuperada no galego contemporáneo. 9. acacia. querenza (benquerenza. atención. ictericia. sacrificio. novizo. cobizoso etc. xuízo (axuizar. malicia. propicio. Teñen terminación -cio formas coma anuncio. estanza (‘estrofa’). noticia. menosprezo. tenza (mantenza). diferenza (indiferenza). amplamente documentada na época medieval. xustiza (axustizar. graza (desgraza). preguizoso).). farmacia. cilicio. orificio. cansazo. cartapacio. Entre estas palabras está Galicia. prezo (desprezo. servizo (servizal). consorcio. perspicacia. cobiza (cobizar. pertenza (xunto ao cultismo pertinencia. finanza.Teñen terminación -cia. preguiza (preguiceiro. Noutras palabras o galego conserva as formas con solución patrimonial -zo. pertinacia.

disolución. Os máis deles son cultismos que se remontan á correspondente forma latina. insurxente. Levan -zón palabras patrimoniais como doazón. lesión. Só uns poucos verbos da terceira conxugación presentan unha forma nominal con vogal temática i: concluínte. sobresaliente. condenación. versión. seguinte. división. vacación etc. evasión.. torzón. pola contra. crente. admisión. no canto de se formaren sobre o verbo romance. concesión. confluente. lección. non presentan un resultado uniforme. saínte. vivente. supervivente. reincidente. nación.3.. constituínte. polo que presentan como vogal temática e ou ie: maldicente. educación. saliente. conveniente. contraproducente.(como cultismos) ou -i.lado da forma patrimonial beizón). crecente. constrinxente. composición. Sobre os verbos durmir e servir os derivados esperados deberían presentar -ie. invasión. transixente. edición. reconstituínte. canción. razón. contribuínte. 9. previsión. manipulación. perturbación. ocasión. intransixente.(como 42 . relucente. incidente. conseguinte. indicación. camiñante. recipiente. nacente. maledicente. producente. Os que o fan sobre verbos da primeira e da segunda conxugacións manteñen inalterada a vogal temática correspondente: cantante. oínte ou ouvinte. revisión. valente. excursión. etc. consecuente. afluente. influente. sazón. expansión. televisión. proveniente. etc. escribente. nutriente. -nte Esta terminación permite formar adxectivos ou substantivos sobre a base dun verbo. confesión. subsecuente. emigración. traizón. Os relacionados con verbos da terceira conxugación. ou expediente. etc. emoción. lucente. restauración. interveniente. etc. codificación.

encefalite. narcose. crise.derivados romances). todas elas femininas: amigdalite. base. simbiose. sindérese. neurose. tuberculose. artrite. paréntese. -mento Os substantivos formados con este sufixo manteñen en todos os casos a vogal temática do verbo que lles serve de base: acabamento. xénese. elipse. endocardite. regulamento. esclerose. apendicite. hidrólise. En lugar destas formas rexístranse como patrimoniais dormente (adx. hipótese. prolepse. fase. colite. diabete. 43 . tese.4. cardite. hemoptise. énfase.6. sinopse. seguimento. prótase. metamorfose. gastrite. hepatite. prótese. diagnose. 9. revestimento.5. estomatite. esquecemento. catálise. crase. paráfrase. -ite e -te En correspondencia coas palabras do grupo anterior. 9. esexese. antítese. hipnose. perífrase. psicose.) e servente (subst. electrólise. -se As voces cultas con orixe nos nomes gregos en -sis adoptan a terminación -se e son todas do xénero feminino: análise. apoteose. coñecemento. bronquite. enterite. eclipse. e por razóns similares. diocese. 9. cirrose. diérese. síntese. esta é tamén a adaptación das palabras coas terminacións gregas -itis e -tis. fotosíntese. osmose. larinxite. frase. sentimento. conxuntivite. dose. metástase. Non pertencen a este grupo as palabras oasis e chasis. farinxite.). glote. catequese. resentimento. diátese. e subst. éxtase. arteriosclerose.

preferible. -eo. realizable. en xeral. terríbel. miocardite. realizábel. téñase en conta que. estable. variable. se acomoden en -eo. cute. indelébel. Rematan en -eo as palabras populares procedentes das latinas rematadas en -AELUM. bebible. De maneira similar. bloqueo etc. etc.7. infalíbel. establecemento. preferíbel. infalible. A secuencia -bil (pl. perdurable. metrópole. veo. variábel. 9. necrópole. lábil.meninxite. indisoluble. xeneralizable. Nótese que gratis non pertence a este grupo. xeneralizábel. nefrite. peritonite. ou ben estabelecer. estabelecemento. solúbel. epiderme. ou amábel. pancreatite. estábel. esdrúxulas ou graves. terrible. 9. freo. cheo. que se corresponden cunha diferenza fonética real. móbil. apetecible. apetecíbel. tendinite. neurite. praxe. pleurite. Esta secuencia tradicional en galego facilita que os cultismos procedentes de palabras rematadas en -EUM. restablecer e restablecemento. hábil. -ELUM. -OEDUM. bebíbel. arqueo. etc. teñen -e palabras como acrópole. perdurábel. paralaxe. otite. -biles) aparece en palabras como débil. amable. débese escribir establecer. Consecuentemente.. feo.8. -au Cómpre distinguir na escrita as terminacións -eo e -eu. tamén femininas. -ble / -bel A solución moderna para as palabras cultas que teñen o sufixo latino -BILIS é -ble ou -bel (pl. restabelecer e restabelecemento. -bles ou -beis). indisolúbel. núbil. a todo -U latino lle 44 . indeleble. receo. psique e sintaxe. etc. -ENUM (calquera que sexa o timbre da vogal tónica) e as formadas co sufixo -eo a partir de verbos en -ear: ceo. soluble. -eu e –ao. Así.

chea. verborrea. rea. lei) ‘unidade monetaria de Romanía’. xudía). linóleo. cadea. tónico ou átono. xubileu. pronao. europeo. purpúreo. arxéntea. peritoneo.corresponde en galego -o. coetáneo. petróleo. -oa O galego coñece unha terminación -oa. azotea. cea. vítreo. lagoa. urea.9. callao. Rematan en -eu as seguintes palabras patrimoniais: eu. peirao. contemporáneo. cacao. pronunciada ["oa] ou ["Oa] segundo a súa procedencia (boa. Tamén nos galicismos cheminea. sandía). balea. romeu. róseo. panacea. erróneo. de orixe popular ou culta: aldea. violáceo. terráqueo. trofeo. curvilíneo. chapeu. arxénteo. corpóreo. sanguíneo. ciclópeo. morea. fariseo. xudeu (fem. prea. corifeo. plebeo. Rematan en -ao: arao. himeneo. camafeo. idea. pardao. diarrea. cetáceo. larínxeo. vao. filisteo. lamprea. sandeu (fem. avoa. aérea. nicolao. e as palabras deste grupo non fan excepción: aéreo. europea. rea. núcleo. vea. ateo. 9. áureo. avea. manchea. reo. córneo. melopea. marmóreo. crustáceo. arbóreo. arbórea. meu. óleo. cutáneo. ralea. Rematan en –au: bacallau e pau. teu. liceo. polea. espontáneo. pétreo. serea. hebrea. mediterráneo. librea. correa. mausoleo. térreo. fea.10. platea. Tamén ten esta terminación a voz leu (pl. consanguíneo. Esta mesma terminación figura en substantivos femininos. marea. -ea O feminino correspondente ás palabras que acaban en -eo. candea. é -ea: allea. museo. tea. xacobeo. atea. rectilíneo. hebreo. pigmeo. tao. seu. momentáneo. arameo. Tamén os galicismos ou catalanismos fideo e manteo. 45 . 9. venéreo. grao. apoxeo. óseo.

etc. desiderátum. filló. asasino. codeína. capuchino. contínuum. menciña. etc. espírito. cartolina. Venus. carabina. presídium. bencina. que é tamén a forma xeral do diminutivo. etc. brillantina.12. En xeral son palabras que aínda se senten como non plenamente incorporadas ao idioma. canino. Escríbense con -o as voces currículo. doutrina. divino. cinefórum. cortina. casiña. 9. aquilino. virus. súmmum. pequeniño. bovino. prodúcese redución a [O] en zonas da Galicia suroccidental (avó. álbum. referendo e tribo. esquina. comiño. campesiño. mariña. estudantina. ensino. -o Hai algunhas palabras que escapan á regra xeral de acomodación de cultismos e manteñen as terminacións latinas -US. -UM: campus. en avoa. 46 . médium. Os préstamos. adoptan a terminación -ino/-ina: albino.11. coralino. lagoa se manteñen sempre as dúas vogais en todo o territorio galego. felino. cristalino. ímpeto. destino. anxina. filloa. soa -e soamente-. estricnina. cantina. feminino. -iño /-iña e -ino /-ina Nas palabras patrimoniais a terminación latina -INUM/-INAM deu en galego -iño/-iña. mariño. -um. cocaína. moa. bobina. quórum.). 9. aspirina. casino. filloa.). veciño etc. escarlatina. Mentres que no caso de boa. disciplina. clandestino.filloa). memorando. -us. bizantino. buguina. corpus. parabéllum. Así: andoriña. factótum. teiroa. humus. anilina. ómnibus. campiña. latinos ou non. Mesmo nestes casos debe ser escollida a solución tradicional e absolutamente maioritaria -oa (avoa. Remata tamén en -iño mesquiño e pergamiño.

repentino. propina. -ana Nas palabras populares. exame. vespertino. liñaxe.14. matutino. feluxe). lume. margarina. costume. penicilina. nitroglicerina. etc. Masc. vitamina. palatino. viaxe. -ano / fem.. heroína. ruína. retina. etc. vitrina.gabardina. vexame. Deben mesmo escribirse sen -n as palabras glute.) e os galicismos en -axe (chantaxe ‘extorsión’. nume. -á. orde. masculino. porcino. adóptanse tamén sen nasal final os cultismos: abdome. toxina. morfina. sibilino. latino. réxime. sonatina. resina. 9. peregrino.. virxe. Exceptúanse o latinismo lumen (unidade da física do sistema internacional) e o bretonismo dolmen. De maneira análoga. xacobino. gasolina. a terminación latina -ANUM presenta tres solucións distintas no dominio lingüístico galego: -ao/-án/-á (irmao / irmán / irmá). chantaxe ‘planta’. -e Rematan en -e as palabras patrimoniais procedentes de étimos latinos en -INEM (home. a correspondente forma feminina -ANAM só ten dous resultados: -á/-án (irmá / irmán). guillotina. ultramarino. xelatina. -án / fem. xenuíno. En troques. mandolina. plastilina. piscina. imaxe. proteína. taurino. interino.). ditame. 47 . granadino. supino. os continuadores dos neutros en -MEN (crime. sacarina. intestino. vaselina. etc. ondina. ladino. masc. lique. pois non hai razón filolóxica ningunha para separalas das anteriores. glicerina. 9. xerme. seme. turbina. parafina. muselina. nicotina. oficina. medicina.13. homenaxe. rabino. pole. exame.

temporán. arzuá. ullán. rufiá. gran e gra. artesá. alazá. alemán. ermitá. xa que logo: alazán. castelán. ferrolán. va. cristiá. bosquimán. cortesán. comarcá. curmá. cotián. e. Seguen este modelo afgán. ermitán. caldelán. Este é un dos sufixos produtivos con que conta o galego para a formación de xentilicios. pagán.Estas formas pódense atopar na fala con distintas combinacións. muxián. carnotán. verán. salnesán. truá. os referidos a entidades de poboación galegas: aresán. louzán. sancristán. compostelá. cristián. nugallá. carnotá. cirurxián. ponteareán. insá. redondelán. ancián. vilá. vilagarciá. pontecaldelán. fisterrá. louzá. san. rufián. cidadán. afgá. mariñán. salnesá. barregán. capitá. temporá. bosquimá. aresá. ferrolá. pero desde o séc. muxiá. arousán. temperá. coimbrá. muradán. tecelá. escribá. aldeán. van. ponteareá. redondelá. pontecaldelá. insán. pagá. ribeirán. sancristá. aínda que este –án non proceda etimoloxicamente dun sufixo –ANU. marrá. musulmá. aldeá. chá. artesán. especialmente. bergantiñá. compostelán. malsán. arzuán. capitán. nugallán. catalá. chan. tecelán. sultán. castelá. catalán. cortesá. anciá. caldelá. barregá. irmán. irmá. Teremos. gardián. escribán. cirurxiá. ourensán. sultá. gardiá. concidadán. hoxe unanimemente aceptado na lingua escrita: (meu) irmán (miña) irmá (meus) irmáns (miñas) irmás A este esquema incorpóranse tamén outras palabras co masculino acabado en –án. alemá. liviá. sa. bergantiñán. temperán. marrán. fisterrán. truán. mariñá. arousá. 48 . muradá. cidadá. comarcán. ribeirá. XIX os escritores veñen mostrando unha preferencia polo seguinte esquema. musulmán. livián. ourensá. concidadá. ullá. coimbrán. cotiá. malsá. curmán. vilagarcián. vilán.

veterano. urbano. unha fisterrán. republicano. 49 . etc. a terminación latina -ANUM . Pola mesma razón. fulano. isto afecta tamén os vocábulos que teñen esta terminación.13). burelá. etc. arcano. aínda que a súa orixe non sexa latina. caldelá (do Castro Caldelas). americano.ANAM foi adaptada conforme á norma xeral de acomodación de cultismos. peruano. dezá. australiano. anglicano. limiá. -ana): africano. courelao. soberano. paisano. inhumano. hispano. ébano. masidá. pondaliano. Relacionadas con estas. valenciano. burelao. unha muradán. tirano. ribeirá (do Ribeiro). Levan esta terminación -ano (fem. romano. bibliómano. luterano. franciscano. lusitano. dezao. Como xa foi indicado (cf. mariñao. miliciano. caldelao. vexetariano. As palabras cultas conservan o sufixo latino sen cambiar. orfo / orfa. gregoriano. meirá. admitirase tamén a forma feminina local –án en casos como unha carnotán. ultramontano. mahometano. cleptómano. bímano. están as terminacións en -o de Cristovo e soto. courelá. limiao. melidá. a evolución en palabras patrimoniais foi diferente e o resultado final en galego é -o/-a: Estevo. arnoiá. masidao. mundano. rosaliano. diáfano. colombiano.Algúns xentilicios galegos poden conservar a súa forma local –ao / -á: arnoiao. ravo (planta). aínda que doutra orixe. cocainómano. meirao. transmontano. boliviano. oufano. xermano. bacteriano. cubano. Así. lancarao. Nas palabras cultas incorporadas con posterioridade á época en que deixou de operar a lei da caída do -nintervocálico. mariñá (da Mariña luguesa). meridiano. decano. semana. . humano. ourego. lancará. asturiano. etc. orgo. melidao. cando esta terminación latina era átona. ribeirao. profano. provinciano. italiano. artesiano. diluviano. puritano. saba. 9. metropolitano.

carneirán. mentirán. vergallán. paduana. bocalana. lerchán. guedellán.15. vergallana. órgano. parvallana. cornelán. plátano. campioa. pelandrana. -ón / fem. cagán. cacholana. brután. pelandrán. barbuzán. -ona Forman o feminino en -oa unha serie de adxectivos e substantivos en que –ón non pode analizarse como sufixo: anfitrión. balandrana. papán. cangallán. burrán. orellán. barullana. zalapastrán. Masc. bretoa. -án / fem. palafustrán. toleirana. barullán. pastrana. pailán. tétano. cacholán. 9. lacazana. ruán. testana. buleirana. pastrán. brutana. ruana. baleigana. buleirán. baleigán. pillabana. larpana. carallana. paduán. mitómano. pailana. larpán. bretón. pínfano. barrigán. -oa. charlatana. zampallán. paspán. lordán. anfitrioa. pertegán. guedellana. pillabán. lacazán. tangueleirán. zampallana. galbana. leilana. lorán. carcamana. paspana. charlatán. chalana. Masc. zalapastrana. farfallana. folgazana. farfallán. cagana. pertegana. cachana. mentirana.16. burricana. que xeralmente actúan como caracterizadores pexorativos: balandrán. porcallán. folán. tangueleirana. chalán. toleirán. 9. bocalán. langrana. canelana. -ana A terminación –án / -ana aparece nunha serie de nomes. testán. barrigana. papana. orellana. canelán. carroulán. carcamán. palafustrana. galbán.melómano. carneirana. cangallana. lordana. carroulana. substantivos e adxectivos. folana. cornelana. folgazán. cabezán. tímpano. porcallana. leilán. testalana. loubán. cachamoulana. cachamoulán. 50 . lorana. morfinómano. barbuzana. loubana. parvallán. langrán. testalán. burrana. lerchana. campión. burricán. carallán. cachán. cabezana.

taxon. micron. zapatón. LEGALITATEM > lealdade. facultade. VERITATEM > verdade. A partir destas formas. Ás veces unha síncope vocálica antiga provocou que –dade poida aparecer en posición posconsonántica (BONITATEM > bondade. décathlon.). 51 . vontade) e en –dade en posición posvocálica (enfermidade. ómicron. épsilon. neon. preguntona. faltón. colon. Rematan en –ón / -ona as palabras en que esta terminación é un sufixo aumentativo ou deverbal pexorativo: homón. céspede. CRUDELITATEM > crueldade.ladrón. MORTALITATEM > mortaldade.17. isquion. HEREDITATEM > herdade. –dade estendeuse a bases non sincopadas rematadas en r: liberdade. acusona. casona. alude. laúde. calamidade. en vogal + -de: almude. patroa. VIRGINITATEM > virxindade etc. novidade. -dade. necton. corion. verdade. 9. abusona. potestade. león. radon. rede. teutón. acusón. teutoa. tempestade. patrón. saúde. saxón. TRINITATEM > trindade. ataúde. mullerona. soidade. 9. ípsilon. abusón. faltona. newton. etc. leoa. parede. puberdade. -de A terminación latina vogal + TEM resólvese en galego. sede. realidade). hóspede. ladroa (que tamén ten un feminino ladra). O anglicismo nylon adáptase ao galego como nailon. etc. saxoa. virtude. maxestade.18. párkinson. tanto en palabras cultas coma populares. Existe ademais un grupo de palabras cultas coa terminación -on átona: canon. puridade. epíploon. preguntón. telson. -tade O sufixo latino -TATEM resolveuse en –tade en posición posconsonántica (dificultade. cripton.

probabilidade. soidade. testamentaría. -dade / -edade / -idade No galego actual. bondade. Por iso debe dárselle preferencia a esta solución: armaría. segundo se indicou en 9. peixaría.. derivados a partir de comisario.. artillaría. etc.18. perfumaría. respectivamente. -dade presenta tres alomorfos: -dade. ferraría.19. zapataría.). panadaría. presentan distribución complementaria e aparecen en palabras introducidas por vía culta e mais en derivados romances: -edade combínase con bases adxectivas en –io (notoriedade. -edade e –idade. infantaría. pedraría. lavandaría.. refinaría. chancelaría. leprosaría. notaría.) e –idade nos casos restantes (capacidade. a síncope da vogal precedente (verdade. As únicas excepcións a esta regra son necidade e sucidade. notario. bruxaría. solidariedade. enfermaría. A forma –aría. 52 . pradaría.). reloxaría. camisaría... herdade. trindade etc.. -aría /-ería Os substantivos formados con este sufixo referíanse orixinariamente a cousas e indicaban o lugar onde se fabricaban. libraría. as únicas produtivas no galego actual. onde se vendían ou onde había abundancia delas. papelaría. maioritaria no galego medieval. As outras dúas variantes. variedade. tesouraría. tinturaría. carnizaría. secretario e testamentario.20.. enxeñaría. secretaría. gandaría. charlatanaría. cervexaría. carpintaría. moblaría. era o resultado fonético regular da correspondente latina -ARÍA. O primeiro aparece só nunha relación pechada de palabras populares que sufriron. novidade. 9. chocolataría.9. Con esta solución conflúen tamén aqueloutros vocábulos derivados co sufixo –ía sobre bases en –ario: comisaría. cestaría.

A solución –ería. fíxose case xeral no galego moderno. polo que se admite así mesmo como normativa. galantería. documentada tamén no galego medieval. como batería. En calquera caso. téñase en conta que algúns galicismos modernos. 53 . galería ou mercería presentan unicamente a terminación –ería.

cuadr. cuart. cuarzo. canto. OUTRAS PARTICULARIDADES 10. cuartel.(cuantía -ao lado de contía-. cuadriforme. cuadraxésimo.10. cuadrúpede.(cuarta. cuasia e cuasina. cuadriga. cando. Un caso especial de evolución témolo nas formas corenta. cadril. catro. corentón e coresma. gua-. cuádruplo. cuadrienio. cuadrilleiro. cuant. En galego hai tamén zonas que manteñen o grupo orixinario. de aí que a escolla se resolva a favor deste resultado tanto nas palabras patrimoniais coma nas cultas máis popularizadas. catorce. cuantitativo). Alternancia cua-/ca-/co-. cuadrimestre. que tenderon a conservalo. cuadrisílabo. Tamén as palabras cuáquero. onde o ditongo ua se reduciu a o. caderno. escuadra). gua-/ga-/goNas palabras patrimoniais o galego mostrou sempre tendencia a eliminar o elemento labiovelar u dos grupos orixinarios qua-. cuadrícula. cuadriplicar.(cualificar. casemente. cadrado. cadrar. cuadrienal.nos cultismos e. corentena. cuartilla. pero demográfica e literariamente é moito máis usada a solución que perdeu o u. Aparece ca. cuartear. cartos ‘diñeiro’. 54 . cuantioso. cuadrante. cuantificación. cantidade. case. cadro. cuadraxesimal. Así. cuadrilátero. cuadrivio. calidade. cuadrimotor. cuartillo. cuantificar.en caderna. a semellanza do francés e en contra do que sucede en portugués e en castelán. catrocentos. cuarto ‘1/4 parte’ ‘dependencia’) e cuater. cuadratura. o mesmo ocorre en corta feira (ou cuarta feira) ‘mércores’. cuadrilla.(cuaternario). cuarteto. cal. cuarteirón. Aparece cua. cuarteleiro. cadrelo. nas palabras derivadas cultas. cual. cualitativo).1. en xeral.(cuadrangular. calquera.

gardián. Noutras palabras aparece gua-: guante. gornición (tamén guarnición). gorida (tamén guarida). coágulo. gardar. Ditongo oi O ditongo resultante das secuencias latinas a) O*CT. loita.en gadaña. na franxa máis oriental do dominio lingüístico galego alternan dúas solucións: a) oi: noite. Aparece ga. luita. como no grupo cua. gardalama. que se reduciu a ca-.xa citado: callada. segundo os casos: a) oi: noite. moito. gadañeiro.Hai outras formas que tiñan orixinariamente o grupo coa-.. O@CT. b) c) ORI + vogal. froita. Tamén en préstamos como garantía. etc. coagulación. galdrapo. gardarríos. vasoira. loito. garantir. lavadoiro. E. gardabarreira. etc. etc. agoiro. varreduiro etc. gornecer (tamén guarnecer). U*LT.mantense nos cultismos: coagulable. c) ou: vasoura. coagular. a solución go. b) troita. muito. O grupo coa. garda mariña. Os derivados e compostos manteñen a evolución da palabra primitiva sobre a que se forman. garda forestal. guapo. gardarroupa. o sur de Pontevedra presenta tres resultados. finalmente.. garda civil. muito. lavaduiro. gadaño. guata. calleira. c) coiro. garda. etc.2. Con todo. URI + vogal na maior parte do territorio galego é oi: a) noite. 55 . galardón. oito. garita. U@CT. callar. coagulante.). existen zonas reducidas en que se dan outros resultados: unha zona do occidente da Coruña presenta sempre ui (nuite. gorecer (tamén guarecer). agardar. calleiro. callo ‘presoiro’. Por tanto. b) ui: luitar. U*CT. b) ui: luitar.aparece en gorir (tamén guarir). 10. gadañar. callado.

agoiro. elocuente. vasoira. cliente. coeficiente. secuestro. noite. secuela. delincuencia. AL + cons. omnisciencia. 10. troita. vide 10.e -UE. E así tamén en coidar. coiro. loita. suficiente. ue As secuencias latinas -IE. expediente. touro. sobresaliente. etc. outro.3. muto e mutio.3). froita. afluente. voitre. ouro. pouco. conciencia.5. oi < OCT. souto. 10. independentemente das síncopes vocá56 . experiencia. UCT.. sapiencia. anuente. coiro. eficiente. paciencia. moi. conveniencia. respectivamente: aliciente. obediente. elocuencia. coitado etc. enxoito. etc. dous). lavadoiro. etc. obediencia. moito. etc. congruente. c) oi: vasoira. ULT. fouce. tesoira. vasoira etc.en palabras cultas mantéñense en galego como ie e ue. 10. ORI + vogal. anuencia. incipiente. Ditongos ie. estupefaciente. eficiencia. ciencia. moito. (cf. de acordo coas súas diferentes orixes: ou < AU. escutar e escutiar—. louro. ambiente. congruencia. couce. URI + vogal (oito. metátese e epéntese de r O r mantén. coita. (cousa.muito —con puntos de u..4. tesouro. a súa posición etimolóxica dentro da palabra. deficiencia. deficiente. 9. troita. varredoiro. Disimilación.2). afluencia. loita. en xeral. delincuente. conveniente.1 e 9. Ditongos ou/oi O galego mantén diferenciados os ditongos ou e oi. inconveniente. Adóptase como normativa a solución oi en todos os casos por ser maioritaria demográfica e xeograficamente e por ser a máis difundida na tradición literaria moderna: coitelo.

merla (< MERULAM). Hai. especialmente as gramaticais. tenro (< TENERUM). e derivados. burgo (< BRUCHUM). Esporadicamente algunhas palabras perderon o r interno por disimilación con outro r dentro da mesma palabra (arado. 10. disfrazar. correspóndese ademais co étimo *PRAECUNCTARE.) ou ben pola grafía plena de cada unha delas (entre as árbores). labrar (< LABORARE). naquel etc. Debe ser. e por iso temos hoxe arrastrar. venres (< VENERIS). rexistro. no. do lat. PROPRIUM. Encontros vocálicos Na lingua escrita do séc. XX era frecuente o uso do apóstrofo para representar certas elisións vocálicas que se producen ao se encontraren a vogal final dunha palabra e a inicial da seguinte. en xeral houbo unha tendencia á conservación da consoante.licas: prado (< PRATUM). perden na fala a vogal final cando van seguidas doutra palabra que comeza por vogal 57 . cabra (< CAPRAM). rodo.6. con todo. as palabras que acaban en –e. frade. xenro (< GENERUM). Na ortografía actual non se utiliza o apóstrofo. padrasto. por tanto. rexistrar. Carlos (< CAROLUS). documentado maioritariamente sen o segundo r xa na época medieval). madrasta. prebe (< PIPER). preguiza (< PIGRITIAM). deste. cando pertencen ao mesmo grupo fónico. e mesmo o semicultismo propio. XIX e da primeira metade do sec. Preguntar é a forma máis documentada na Idade Media e maioritaria no galego moderno. rostro etc. a normativa. Fronte a estes casos de perda por disimilación. e nos casos de elisión optouse ou ben pola amálgama das dúas palabras (do. casos de metáteses xa consumadas: bradar (< BALATRARE). Aínda que non se represente graficamente este fenómeno. rastro.

(vide 6): desde América ["dezDa"mE|ika], dixo que andara moito ["diSokan"da|a"mojto], este amigo [es¡ta"miVo], preguntou se había traballo [preVun"tows¡a"Biatra"Ba¥o], sempre anda con contos ["s¡Em"prandakoN"kontos¡], deixoume alí [dej"Sowma"li].

58

11. FORMACIÓN DO PLURAL
11.1. Palabras rematadas en vogal ou en ditongo As palabras rematadas en vogal, tónica ou átona, ou en ditongo forman o plural engadindo -s: mesa, mesas; custo, custos; irmá, irmás; café, cafés; israelí, israelís; lei, leis; rei, reis; bocoi, bocois, etc. Os estranxeirismos acabados en vogal forman o plural engadindo -s ou ben respectando a forma de plural da lingua de orixe: spray, sprays; hippy, hippys ou hippies. 11.2. Palabras rematadas en -r e -z As rematadas en -r e -z engaden o morfema -es sobre o singular: mar, mares; calor, calores; luz, luces. Os estranxeirismos adecúanse á regra xeral (palier, palieres; somier, somieres; húsar, húsares; dólar, dólares...), a non ser algúns casos de palabras pouco integradas, que poden formar o plural engadindo -s: póster, pósteres ou pósters; gángster, gángsteres ou gángsters; júnior, júniores ou júniors. 11.3. Palabras rematadas en -s e -x [ks] As agudas acabadas en -s forman o plural engadindo -es: deus, deuses; compás, compases, a non ser as que rematan en grupo consonántico (incluíndo entre estas as acabadas en -x [ks]): luns, fax, lux, unisex, que permanecen invariables. As graves e esdrúxulas acabadas en -s ou -x [ks] son invariables e presentan, xa que logo, a mesma forma no
59

singular e no plural: choromicas, lapis, martes, oasis, xoves, mércores, bíceps, tórax, clímax, télex, etc. 11.4. Palabras rematadas en -n As rematadas en -n engaden -s: can, cans; lambón, lambóns; lacazán, lacazáns; dolmen, dolmens; mitin, mitins; xilin, xilins; etc. 11.5. Palabras rematadas en -l Os monosílabos rematados en -l engaden o morfema -es: cal, cales; el, eles; fel, feles; fol, foles; gol, goles; mal, males; mel, meles; mil, miles; mol, moles; pel, peles; ril, riles; rol, roles; sal, sales; sol, soles; tal, tales; til, tiles; val, vales; vil, viles; xel, xeles. Nas palabras agudas de máis dunha sílaba, o -l do singular substitúese polo morfema -is: animal, animais; aval, avais; papel, papeis; fiel, fieis; cruel, crueis; truel, trueis; civil, civís; español, españois; control, controis; azul, azuis. Téñase en conta que nos acabados en -il a secuencia antiga -íis se resolve en -ís (cadrís, non *cadríis). As palabras compostas en que o segundo elemento é algún dos monosílabos citados máis arriba fan o plural en -les (ollomoles, chuchameles, papasoles, mirasoles, Miravales...). O plural de aquel é aqueles, pola mesma razón indicada para el, eles. A pesar da súa aparencia, caracol e aerosol non son compostos de col e sol. Os seus plurais son, xa que logo, regulares: caracois e aerosois. As palabras graves rematadas en -l forman o plural engadindo o morfema -es: áxil, áxiles; difícil, difíciles; útil, útiles; túnel, túneles; cónsul, cónsules; etc. Exceptúase desta
60

7). sprint. mamut. clips.3. búmerangs. rosbifs. tests. boicot.6. coñacs. clubs. leitmotivs. 61 . 11. tics. que fai o plural en -beis (vide 9. 11. álbum. talmuds. búmerang. smóking. robots. tótems. frac. clacs. snob. crómlechs. anorak. réquiems. smókings. hándicap. ring. anoraks. Palabras rematadas noutras consoantes As voces acabadas en consoantes distintas das vistas en 11. pub. sándwich. tándem. pubs. robot. réquiem. trust. test. álbums. lords. crómlech. jeep. coñac. hándicaps. tótem. iceberg. complot. round. snobs. rosbif. tic. trusts. tándems. fagot. sticks. boicots. rings. slálom. lord. sándwichs. mamuts. leitmotiv. sprints. e forman o plural engadindo -s: club. clac. talmud.regra a terminación -bel. sláloms. complots.5 son as máis delas estranxeirismos ou cultismos. fracs. fagots. sketch.4 e 11. stick. 11. rounds. jeeps. clip. sketchs. icebergs.2.

malandrín / malandrina. FORMACIÓN DO FEMININO O feminino dos substantivos e adxectivos fórmase comunmente coa terminación -a. presidente / presidenta). Os acabados en -ín forman o feminino en -ina. véxase 9. O único nome en -én susceptible de moción xenérica é invariable: un refén americano / unha refén americana.15: folgazán / folgazana. coa excepción de ruín. galopín / galopina. común é invariable. avó / avoa. Con todo.16. en troques. segundo o establecido en 9. hai algúns casos especiais. vacúa. 62 . cervúa. rapaz / rapaza. pero un viño ruín / unha terra ruín. Nomes rematados en -n Os substantivos e adxectivos que acaban en -án (< ANUM) forman o feminino en -á.1. cervún. que se une directamente á forma do masculino se esta acaba en consoante ou vogal tónica (deus / deusa.12. danzarín / danzarina. Os rematados en -ún difiren no seu comportamento: os adxectivos cabrún. temperán / temperá.14: ancián / anciá. benxamín / benxamina. cru / crúa) ou substitúe a vogal final da forma do masculino se remata en vogal átona (sobriño / sobriña. mais lambón / lambona). mentirán / mentirana. os caracterizadores despectivos rematados en -án fórmano en -ana. euscaldún engade –a: euscalduna. que é invariable: bailarín / bailarina. vacún forman o feminino patrimonial cabrúa. 12. conforme ao dito en 9. Para o feminino dos rematados en -ón (león / leoa.

o ollo mao / unha má ocasión. en troques. 12. montés / montesa e palmés / palmesa. sacerdote / sacerdotisa. chinés / chinesa. un só día / unha casa soa. só e mao ‘ruín’ forman os femininos núa. barón / baronesa. crúa e recrúa. actor / actriz.3. Formacións especiais Algunhas palabras de xénero feminino presentan terminacións especiais. tsar / tsarina. príncipe / princesa. algúns substantivos son invariables: unha chimpancé adulta. entre os adxectivos. portugués / portuguesa. son invariables: estilo cortés / mirada cortés. Nomes rematados en vogal ou ditongo tónicos Os substantivos rematados en vogal tónica tenden a engadir -a. camoés / camoesa. nu. Presentan características morfolóxicas especiais grou / grúa. xudeu / xudía e sandeu / sandía.2. Con todo. 63 . profeta / profetisa. en tanto que os adxectivos tenden a ser invariables: un avó somalí / unha avoa somalí.12. etc. sobre a mesma base léxica: heroe / heroína. canchés / canchesa. O mesmo ocorre con outros adxectivos.4. romanés / romanesa. galo / galiña. cru e recrú. rei / raíña. 12. poeta / poetisa. soa e má: o peixe cru / a carne crúa. emperador / emperatriz. algúns. Nomes rematados en -és Os xentilicios que acaban en -és presentan un feminino en -esa: cambadés / cambadesa. coma burgués / burguesa. noruegués / norueguesa. abade / abadesa.

estable ou estábel. malo ou mao. fidelísimo. respectivamente. estabilísimo.13. úsanse tamén para bo. pobre e pulcro. Para a formación de superlativos absolutos úsase o sufixo -ísimo: altísimo. aos adxectivos célebre. En rexistros elevados aparecen os superlativos co sufixo -érrimo. amabilísimo. pulquérrimo. nobilísimo. antiquísimo. nobre. maior ou meirande e menor. grande e pequeno os comparativos sintéticos mellor. 64 . misérrimo. grandísimo. como son celebérrimo. Este sufixo. libérrimo. que corresponden. libre. mísero. fiel. ás veces engádese á raíz culta da palabra e non á patrimonial: antigo. sentido normalmente como propio dun rexistro elevado. peor. Nos adxectivos rematados en -ble ou –bel este superlativo ten sempre a terminación -bilísimo: amable ou amábel. paupérrimo. COMPARATIVOS E SUPERLATIVOS Ao lado das formas analíticas.

dóuvo-la boneca. c) Despois de ambos. tomóuno-lo pelo. fixérono entrámbolos dous. *ub) (u-lo libro?). perdíche-los cartos.14. vos e lles: vou colle-las laranxas. quitóulle-las ganas de rir. los las nos seguintes contextos: a) Despois de infinitivo. pódense representar na escrita as variantes lo. tódolos días e tódalas noites. da preposición tras. Ademais de nos casos mencionados. ti e-lo demo. da conxunción copulativa (e) mais: ámbalas dúas. entrambos e todos. das formas verbais conxugadas que rematen en -r ou -s e dos pronomes enclíticos nos. O artigo determinado 14. la. cos seus femininos.1. fomos eu e mailo fillo do señor Miguel. que é de uso obrigatorio tras da preposición por (vai polo carreiro) e do adverbio u (ant. vó-los sete. Formas O artigo determinado presenta en galego as seguintes formas: MASCULINO SINGULAR PLURAL FEMININO o os a as Existe tamén unha variante alomórfica lo. 65 . xa sábe-lo que pasou. los. O ARTIGO 14.1. collémo-lo saco. b) Despois dos pronomes tónicos nós e vós cando van seguidos dunha precisión numérica: nó-los dous. estalle tralos montes de acolá.1. las. la.

que é a única que se rexistra en practicamente todo o dominio lingüístico galego. Contraccións 14. sexa cal for a súa representación. 66 .2. a única pronunciación recomendable é a que reproduce a segunda forma nos contextos sinalados: vender a casa [ben1"dela"kas¡a].A asimilación indicada en a) e b) pode non darse se despois da palabra rematada en -r ou en -s hai unha pausa. vou ao Carballiño. con. de e en contraen co artigo: ART. Contraccións coas preposicións As preposicións a. PREP.2.1. estou na Pobra do Caramiñal. A CON DE EN O A OS AS ao / ó co do no á coa da na aos / ós cos dos nos ás coas das nas O encontro da preposición a co artigo masculino o(s) resólvese graficamente como ao(s) ou ó(s). Aínda que non se represente graficamente.1. 14. A pronuncia correcta. é [O]. Mais non se realizan cando a preposición non rexe o substantivo determinado polo artigo: antes de os galos cantaren.1. Estas contraccións realízanse tamén cando o artigo dos topónimos vai precedido dunha destas preposicións: veño da Coruña.

O artigo indeterminado 14. Encontro do artigo coa conxunción comparativa ca O encontro da conxunción comparativa ca co artigo determinado represéntase ca o(s).2. díxome que o teu é peor. [kaÜ]. aínda que de feito se realice na fala: quéreme máis a min ca a ti. cá(s) (é máis ruín ca o / có demo.1. Betanzos é máis pequeno ca a / cá Coruña).1.14.2.2. Consecuentemente. Formas O artigo indeterminado presenta as seguintes formas: MASCULINO SINGULAR PLURAL FEMININO un uns unha unhas 67 . ca a(s) ou có(s). que non se representan nunca na lingua escrita. caeulle máis auga á nosa ca á deles. Cómpre sinalar que se está facendo referencia só ás contraccións da conxunción comparativa ca. nin cando ten valor comparativo nin con calquera outro: sábeme mellor a laranxa que o limón. non ás de que. tampouco se representa a contracción cando a preposición vai contraída co artigo: quérolle ao meu fillo máis ca ao de ninguén. aínda que a pronuncia xeral é [kO].2. deilles aos meus nenos máis que aos de Felisa. Cando a conxunción vai seguida da preposición a nunca se representa a contracción na lingua escrita. é máis novo do que o meu 14.

CON DE EN UN UNHA UNS UNHAS cun dun nun cunha dunha nunha cuns duns nuns cunhas dunhas nunhas Se a preposición non forma parte da mesma frase ca o artigo.1. Para a resolución dos encontros das preposicións con. véxase 15.3 e 16. de e en co numeral e indefinido un. de e en contraen co artigo indeterminado: ART.2.4.14. salvaríalle a vida). Contraccións As preposicións con.2. salvaríalle a vida (= de estar alí un médico. non se realiza a contracción: de un médico estar alí. PREP. 68 .

elas si comigo contigo —— consigo connosco convosco —— consigo As formas de cortesía son vostede e vostedes. As preposicións en e de contraen co pronome persoal de terceira persoa.15. segundo se indica no cadro seguinte: PRON. PRONOMES 15.1. PLURAL 1ª 2ª 3ª 1ª 2ª 3ª eu min ti el.1.1. Persoais O paradigma dos pronomes persoais establécese como segue: 15. Serie tónica FORMAS OBLICUAS NÚMERO PERSOA SUXEITO LIBRES NON REFL. que esixen verbo en terceira persoa de singular ou plural. LIGADAS NON REFL. REFL. EN DE EL ELA ELES ELAS nel del nela dela neles deles nelas delas 69 . PREP. -as vós / vosoutros. REFL. respectivamente. SING. -as eles. ela si nós / nosoutros.

faino. de maneira que cada unha delas aparece nuns contextos fonéticos específicos en que non poden aparecer as outras: lo úsase cando o pronome é enclítico dunha forma verbal (excluído o participio) ou pronominal rematada en -s ou -r (coller collelo. A concorrencia dos pronomes en dativo co acusativo de terceira persoa resólvese como segue: 70 . lo e no (cos correspondentes femininos e plurais) son variantes combinatorias.fano. no úsase tras as formas verbais que acaban en ditongo (fai . colles . úsase en todos os outros casos (collo . feriu . NON REFLEXIVO PERSOA E XÉNERO DAT.cóllelo) e tras o adverbio u (antes *ub: ulo?).deixouna). imos xuntos.1. 1ª 2ª 3ª 1ª 2ª 3ª che MASC. las. Serie átona NÚM. 15. la.collino.mal o vexo etc. nas se se As formas o. o. no a. deixou . MASC.). lo. non vexo .comeuna. ACUS REFLEX.cólloo. en fin. FEM. na nos vos os. lles me te o.deina. FEM. lle PL.non o vexo. collín . dei . mal vexo . nos as. comeu .Estas contraccións non teñen lugar cando a preposición non rexe directamente o pronome: De eles chegaren en tempo. SING. fan .2.feriuno. los.

voso. é boa de seu (‘en por si’). sen variación de xénero e número: temos tres casas de noso (‘da nosa propiedade’). pódense usar precedidas de de.ACUS. PLURAL MASC. FEM. FEM. DAT. teu. meu teu seu noso voso seu miña túa súa nosa vosa súa meus teus seus nosos vosos seus miñas túas súas nosas vosas súas 2ª 3ª 1ª PL. seu. Posesivos O paradigma dos pronomes posesivos presenta en galego moderno unha única serie: PERSOA SINGULAR MASC. seu. noso. ME CHE LLE NOS VOS LLES O/LO A/LA OS/LOS AS/LAS mo cho llo nolo volo llelo ma cha lla nola vola llela mos chos llos nolos volos llelos mas chas llas nolas volas llelas 15. 71 . 1ª SING. 2ª 3ª As formas do masculino singular meu.2.

SING. xa que só o segundo elemento admite morfemas de xénero e número: 72 . Combinación co indefinido outro O demostrativo combínase co indefinido outro. señor). dando lugar en cada caso á formación dunha nova palabra. cadansúas: déronnos (a) cadanseu libro.2. Demostrativos 15. mi. NEUTRO este estes ese eses aquela aqueles esta estas esa esas quela aquelas isto — iso — aquilo — 15.3. III PL.3. II PL. que acompaña a madre. ocasionalmente a tío e aínda a outros substantivos de tratamento (amo. PL. e colleron (a) cadansúa peza de pan. cadanseus. FEM. SING. cadansúa. Hai ademais unhas formas de posesivo ligadas a un distributivo. foron miña nai e mais ela. padre. que non presentan variación de forma en relación coa categoría de persoa: cadanseu. 15. MASC. compraron (a) cadanseus zapatos.Existe tamén un posesivo de respecto. I NÚM.1.3. SING. Paradigma dos pronomes demostrativos O paradigma dos pronomes demostrativos establécese como segue: PROX.

etc. neste. ningúns.3. FEM.4. SING. III PL. ningunha. daqueloutros. Contraccións coas preposicións en e de O mesmo ca o pronome persoal tónico de terceira persoa. que son as únicas posibles para o neutro: estes outros. algunhas alguén algo ningún. existen tamén as formas plenas. ningunhas 73 . I NÚM.PROX. Formas dos cuantificadores algún. Aínda que estas son as formas habituais para o masculino e o feminino. algúns. nesoutra. naquela. SING. 15. aquilo outro. SING. daquilo. MASC. algunha. 15.1. destoutra. o pronome demostrativo contrae coas preposicións en e de: deste. estoutro estoutros esoutro esoutros aqueloutro aqueloutros estoutra estoutras esoutra esoutras aqueloutra aqueloutras II PL. Cuantificadores e identificadores 15. Estas contraccións non teñen lugar cando a preposición non rexe o substantivo modificado polo demostrativo: de estas razóns seren admitidas.4. PL.3.

poucas bastante.ninguén nada ren ou res un. tanta. a máis. os máis. tantas todo. a demais. entrambas 15. poucos. dalgún. mesmos. uns. Formas dos identificadores outro. toda. nalgunha. outros. dalgunha.. as demais o máis. moitas ben demasiado. cadaquén ambos. noutra.. propias o demais. doutro. 74 . moita. demasiados. certa. determinada. unhas varios. mesmas propio.4. abonda. cos seus femininos e plurais... pouca.. quenquera tal. noutro.... propia. determinadas 15.. tales mesmo. propios. outra. mesma. os demais. entrambos. todos.3. varias pouco. bastantes abondo. ambas. Contraccións Algún e outro. demasiada. unha. moitos..4. doutra.2. determinados. abondos. demasiadas máis menos tanto. certos. as máis certo. abondas moito.. outras calquera. Con alguén e algo non se marca contracción na escrita. certas determinado. contraen coas preposicións en e de: nalgún. tantos. todas cada.

nunha(s): están sempre a falar mal dun. nunca o viamos coa mesma rapaza. Cando se usa como pronominal xeralmente represéntase a contracción coas preposicións de e en. interrogativos e exclamativos Para o relativo e interrogativo ou exclamativo o galego ten catro formas: dúas sen variación de xénero e número. cuxos. que presenta flexión de xénero e número (cuxa. casou cun de Sarria. 75 .2. unha(s) ou por o(s). non se representa na escrita a contracción coa preposición con: tanto se comprometía con un coma con outro. Existe ademais un relativo posesivo cuxo. o máis).). as contraccións son as indicadas para os artigos (vide 14. cantas). Relativos. un pouco. cando actúa como adxectivo. cal (pl. a resposta hai que buscala nun mesmo.2.5. outra que admite morfema de plural. por contra. unha(s). e outra que pode ter morfemas de xénero e número. nun(s). o demais. cales). presenta as mesmas contraccións ca o artigo indeterminado (vide 14. cantos.2. que e quen. 15.2. cada domingo ía ao teatro con unha. e 14. cuxas).2): falounos duns problemas que non demos entendido. a(s) (uns cantos.Se o cuantificador ou o identificador está iniciado por un(s). dunha(s). dando lugar ás formas dun(s). O indefinido un(s). canto (canta.1.

trillón. trinta trinta e un. NUMERAIS 16. billón. decena. 76 . douscentos / duascentas trescentos / trescentas catrocentos / catrocentas cincocentos / cincocentas. noventa van seguidos da conxunción e.. trinta e unha. trinta. etc. igual que ducia. contraen na pronunciación a súa vogal final coa conxunción e nunha realización [E]: vinte e sete ["bintE"sEte]. Cardinais cero un/unha dous/dúas tres catro cinco seis sete oito nove dez once doce trece catorce quince dezaseis dezasete dezaoito dezanove vinte vinte e un / vinte e unha vinte e dous / vinte e dúas. trinta e dúas ["trintE"Duas]..1. funcionan como substantivos. Cento. centena. cento unha. oitenta e catro [oj"tEntE"katro]. quiñentos/ -as seiscentos / seiscentas setecentos / setecentas oitocentos / oitocentas novecentos / novecentas mil Cando os numerais vinte. aínda que expresan número. millón. etc. etc. corenta cincuenta sesenta setenta oitenta noventa cen cento un.16.. corenta.

Os numerais un, unha, cando son adxectivos, contraen con de, en e con, da mesma maneira ca os artigos indeterminados (vide 14.2.2). Pola contra, cando son pronominais, normalmente contraen coas preposicións en e de, pero non coa preposición con, da mesma maneira ca o indefinido un(s), unha(s): equivocouse nunha ou en dúas respostas; con unha xa me abonda. 16.2. Ordinais primeiro segundo terceiro cuarto quinto sexto sétimo oitavo noveno décimo undécimo / décimo primeiro duodécimo / décimo segundo décimo terceiro décimo cuarto décimo quinto décimo sexto décimo sétimo décimo oitavo décimo noveno vixésimo vixésimo primeiro vixésimo segundo, etc. trixésimo cuadraxésimo quincuaxésimo sesaxésimo septuaxésimo octoxésimo nonaxésimo centésimo milésimo millonésimo

Todas estas formas admiten morfemas de xénero e número, que nas formas compostas só se unen ao último elemento (décimo primeira).

77

16.3. Multiplicativos dobre; duplo, dupla triplo, tripla cuádruplo, cuádrupla quíntuplo, quíntupla séxtuplo, séxtupla séptuplo, séptupla óctuplo, óctupla nónuplo, nónupla décuplo, décupla céntuplo, céntupla

Os restantes fórmanse mediante o cardinal correspondente seguido da palabra veces. 16.4. Partitivos medio, -a terzo, -a cuarto, -a quinto, -a sexto, -a sétimo, -a oitavo, -a noveno, -a décimo, -a onceavo, -a doceavo, -a centésimo, -a milésimo, -a millonésimo, -a

Nótese que a partir de 1/11 (e exceptuados 1/100, 1/1000, 1/1.000.000) o partitivo faise engadindo ao cardinal o sufixo -avo: (1/16) un dezaseisavo, (2/29) dous vinte e noveavos, (7/345) sete trescentos corenta e cincoavos.

78

17. VERBO
17.1. Paradigmas regulares I Conxugación
ANDAR

II Conxugación
VARRER INDICATIVO

III Conxugación
PARTIR

PRESENTE

ando andas anda andamos andades andan
COPRETÉRITO

varro varres varre varremos varredes varren varría varrías varría varriamos varriades varrían varrín varriches varreu varremos varrestes varreron varrera varreras varrera varreramos varrerades varreran

parto partes parte partimos partides parten partía partías partía partiamos partiades partían partín partiches partiu partimos partistes partiron partira partiras partira partiramos partirades partiran
79

andaba andabas andaba andabamos andabades andaban
PRETÉRITO

andei andaches andou andamos andastes andaron
ANTEPRETÉRITO

andara andaras andara andaramos andarades andaran

FUTURO andarei andarás andará andaremos andaredes andarán POSPRETÉRITO varrerei varrerás varrerá varreremos varreredes varrerán varrería varrerías varrería varreriamos varreriades varrerían SUBXUNTIVO partirei partirás partirá partiremos partiredes partirán partiría partirías partiría partiriamos partiriades partirían andaría andarías andaría andariamos andariades andarían PRESENTE ande andes ande andemos andedes anden PRETÉRITO varra varras varra varramos varrades varran varrese varreses varrese varrésemos varrésedes varresen varrer varreres varrer varrermos varrerdes varreren parta partas parta partamos partades partan partise partises partise partísemos partísedes partisen partir partires partir partirmos partirdes partiren andase andases andase andásemos andásedes andasen FUTURO andar andares andar andarmos andardes andaren 80 .

i respectivamente: (sacar) saco. (segar) sego. segas / segue. 81 . delinquía. erguía.1. (delinquir) delinco.IMPERATIVO anda andade varre varrede INFINITIVO CONXUGADO parte partide andar andares andar andarmos andardes andaren varrer varreres varrer varrermos varrerdes varreren FORMAS NOMINAIS partir partires partir partirmos partirdes partiren INFINITIVO andar XERUNDIO varrer varrendo varrido partir partindo partido andando PARTICIPIO andado 17.2 e 1. g/gu e z/c alternan na representación gráfica da raíz do verbo segundo que a vogal que siga sexa a.3: c/qu.2. o ou e. sacas / saque. erga / ergue. delinca / delinque. (erguer) ergo.2. Observacións 17. Alteracións gráficas Hai algunhas alteracións gráficas reguladas polas leis de distribución de grafemas expostas en 1.

elimínanse. estas variantes convertéronse en no. Cando unha forma verbal rematada en -s ou en -r vai seguida polos pronomes lo. na. cazas / cace.3. Asimilacións A primeira persoa de plural perde o -s cando leva enclítico o pronome nos: vémonos. las. nos.2. coza / coce.(cazar) cazo. la. 17. Cando a forma verbal remata en -n. (cocer) cozo. Verbos en -cer e -cir Os verbos en -cer (menos facer e derivados) e en -cir (menos dicir e derivados) son completamente regulares (a menos que teñan algunha das alternancias vocálicas de que se falará máis adiante en 17.2. e a secuencia nn simplificouse: comeron las > coméronnas > coméronas. Por exemplo: 82 . nas. por asimilación total.5). cocía.2. cantas la > cántala. 17. o -s e o -r: cantar lo > cantalo.2. los.

INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO obedezo obedeces obedece obedecemos obedecedes obedecen PRETÉRITO obedecía obedecías obedecía obedeciamos obedeciades obedecían ANTEPRETÉRITO obedeza obedezas obedeza obedezamos obedezades obedezan PRETÉRITO obedece obedecede INF. obedecín obedeciches obedeceu obedecemos obedecestes obedeceron FUTURO obedecera obedeceras obedecera obedeceramos obedecerades obedeceran POSPRETÉRITO obedecese obedeceses obedecese obedecésemos obedecésedes obedecesen FUTURO obedecer obedeceres obedecer obedecermos obedecerdes obedeceren F. CONX. obedecendo PART. obedecido 83 . obedecer XER. NOMINAIS obedecerei obedecerás obedecerá obedeceremos obedeceredes obedecerán obedecería obedecerías obedecería obedeceriamos obedeceriades obedecerían obedecer obedeceres obedecer obedecermos obedecerdes obedeceren INF.

traducín traduciches traduciu traducimos traducistes traduciron FUTURO traducira traduciras traducira traduciramos traducirades traduciran POSPRETÉRITO traducise traducises traducise traducísemos traducísedes traducisen FUTURO traducir traducires traducir traducirmos traducirdes traduciren F. CONX. traducido 84 . NOMINAIS traducirei traducirás traducirá traduciremos traduciredes traducirán traduciría traducirías traduciría traduciriamos traduciriades traducirían traducir traducires traducir traducirmos traducirdes traduciren INF.TRADUCIR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO traduzo traduces traduce traducimos traducides traducen PRETÉRITO traducía traducías traducía traduciamos traduciades traducían ANTEPRETÉRITO traduza traduzas traduza traduzamos traduzades traduzan PRETÉRITO traduce traducide INF. traducindo PART. traducir XER.

nomeei nomeaches nomeou nomeamos nomeastes nomearon FUTURO nomeara nomearas nomeara nomearamos nomearades nomearan POSPRETÉRITO nomease nomeases nomease nomeásemos nomeásedes nomeasen FUTURO nomear nomeares nomear nomearmos nomeardes nomearen F. -oar Son completamente regulares: NOMEAR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO nomeo nomeas nomea nomeamos nomeades nomean PRETÉRITO nomeaba nomeabas nomeaba nomeabamos nomeabades nomeaban ANTEPRETÉRITO nomee nomees nomee nomeemos nomeedes nomeen PRETÉRITO nomea nomeade INF. nomeado 85 . nomear XER. NOMINAIS nomearei nomearás nomeará nomearemos nomearedes nomearán nomearía nomearías nomearía nomeariamos nomeariades nomearían nomear nomeares nomear nomearmos nomeardes nomearen INF.2. CONX.4.1. nomeando PART.4. Verbos acabados en -ear.17. Verbos con radical acabado en vogal 17.2.

afía. mingüe). 86 .AMONTOAR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO amontoo amontoas amontoa amontoamos amontoades amontoan PRETÉRITO amontoaba amontoabas amontoaba amontoabamos amontoabades amontoaban ANTEPRETÉRITO amontoe amontoes amontoe amontoemos amontoedes amontoen PRETÉRITO amontoa amontoade INF. -uar Entre os acabados en -iar. amontoando PART.4. acentúa. amontoei amontoaches amontoou amontoamos amontoastes amontoaron FUTURO amontoara amontoaras amontoara amontoaramos amontoarades amontoaran POSPRETÉRITO amontoase amontoases amontoase amontoásemos amontoásedes amontoasen FUTURO amontoar amontoares amontoar amontoarmos amontoardes amontoaren F. uo. aínda que regulares sempre. e mesmo a-fi-ar. CONX. -uar. NOMINAIS amontoarei amontoarás amontoará amontoaremos amontoaredes amontoarán amontoaría amontoarías amontoaría amontoariamos amontoariades amontoarían amontoar amontoares amontoar amontoarmos amontoardes amontoaren INF. ue son sempre ditongo (cambio. minguo. e b) os que teñen aquelas secuencias conservadas como hiato (afío.2. ou acentúo. io.2. afíe. cambie. mingua. cambia. ie ou ua. amontoar XER. Verbos acabados en -iar. acentúe). amontoado 17. cómpre distinguir: a) aqueles en que ia.

-ía: adiar. 87 . os substantivos correspondentes: cambio. guía. etc. IMPERATIVO b) AFIAR PRES.). aviar. a-fi-a-ba.pronúncianse como ditongo nos verbos do primeiro tipo cam-bia-mos.) e como hiatos nos do segundo tipo (a-fi-a-mos. asubiar. avío. oficiar. espía. chío. -ie. espiar. cam-bie-des.).a) CAMBIAR PRES. etc. variar. frío. pero foneticamente as secuencias -ia-. fío. Os do tipo a) constitúen o grupo maioritario. liar. arrefriar. nomeadamente. IND. miar. son. porfiar. etc. cam-bia-ba. desconfiar. agonía. PRES. etc. oficio. cam-bia-rei. vixiar.) (cf. IND. a-fi-ar). -ia: cambiar. a-fi-a-rei. SUBX. chiar. SUBX. os substantivos día. IMPERATIVO cambio cambias cambia cambiamos cambiades cambian cambie cambies cambie cambiemos cambiade cambiedes cambien cambia afío afías afía afiamos afiades afíana fíe afíes afíe afiemos afiedes afíen afía afiade No resto do paradigma non hai diferenza acentual. vicio. PRES. agoniar. Conxúganse tamén conforme este modelo ansiar e paliar. correspóndense case sempre cos substantivos en -ío. cam-biar etc. cam-bia-des. os que se corresponden con substantivos en -io. viciar. vixía. guiar. Os do tipo b) son menos abundantes. fiar. xunto con outros membros das mesmas familias léxicas (desafiar. confiar. asubío. (cf.

.). recaer).4. IMPERATIVO moio moes moe moemos moedes moen moía moías moía moïamos moïades moían moín moíches moeu moemos moestes moeron SAÍR moia moias moia moiamos moiades moian moe moede PRES. COPRETÉR..3. IMPERATIVO caio caes cae caemos caedes caen caía caías caía caïamos caïades caían caín caíches caeu caemos caestes caeron MOER caia caias caia caiamos caiades caian cae caede PRES. IND. CAER PRES. PRETÉRITO PRES. moer (remoer). oír (desoír.2. distraer. PRETÉRITO PRES. roer (corroer). -aír. IND. IND. doer (condoer). son regulares. COPRETÉR. SUBX. cando esta empeza por o ou por a. etc.. os derivados de traer (atraer. saír (sobresaír). IMPERATIVO saio saes sae saímos saídes saen saía saías saía saïamos saïades saían saín saíches saíu saímos saístes saíron saia saias saia saiamos saiades saian sae saíde 88 . SUBX.sen valor morfolóxico entre a raíz e a desinencia. COPRETÉR. pero intercalan un -i. -oer. -oír Caer (decaer. PRETÉRITO PRES. entreoír). Verbos acabados en -aer. SUBX.17. choer. proer.

Verbos en -uír Verbos en -uír: -tribuír (atribuír..). De todas as maneiras.). IND.3. son parcialmente irregulares. sobreser e rir. reler. -struír (construír. imbuír. -stituír (destituír. -cluír (concluír. restituír..5.OÍR PRES. contribuír.4. COPRETÉR. estatuír. recluír. trasler... argüír. IMPERATIVO inclúo inclúes inclúe incluímos incluídes inclúen incluía incluías incluía incluïamos incluïades incluían inclúa inclúas inclúa incluamos incluades inclúan inclúe incluíde 17. PRETÉRITO PRES. cómpre ter en conta algúns encontros vocálicos que na fala e na escrita (xa desde a época medieval) se resolven en contracción. Estes 89 . 17.).. destruír..). COPRETÉR. fluír e derivados. como crer. pero non os seus derivados. IMPERATIVO oio oes oe oímos oídes oen oía oías oía oïamos oïades oían oín oíches oíu oímos oístes oíron oia oias oia oiamos oiades oian oe oíde Traer. diluír.2. ler..4. Verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir) Os verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir).4.2. descrer. PRES. ten outras irregularidades que se verán en 17. sorrir. Son regulares: INCLUÍR PRES. IND. SUBX. SUBX..25.

lendo PART.(leïamos > liamos).encontros son os seguintes: -eé. vide 17. -eí. que en parte da súa conxugación habería que incluír nesta epígrafe.> -í. -eï.lin liches leu lemos lestes leron FUTURO lera leras lera leramos lerades leran POSPRETÉRITO lese leses lese lésemos lésedes lesen FUTURO ler leres ler lermos lerdes leren F. -ií.> -í. lido Para ver e derivados.> é (ex. .(lees > les).27.(leía > lía). 90 . -íe. -ée.: leer > ler). LER INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO leo les le lemos ledes len PRETÉRITO lía lías lía liamos liades lían ANTEPRETÉRITO lea leas lea leamos leades lean PRETÉRITO le lede INF.> -i.3. CONX.(riïamos > riamos). -iï.(ríes > ris).(riíches > riches).> -i. ler XER. NOMINAIS lerei lerás lerá leremos leredes lerán lería lerías lería leriamos leriades lerían ler leres ler lermos lerdes leren INF.> -é.> -í.

91 .como últimas vogais do lexema presentan unha alternancia ["E]/["e].5. Alternancias vocálicas no radical do verbo 17.RIR INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO río ris ri rimos rides rin PRETÉRITO ría rías ría riamos riades rían ANTEPRETÉRITO ría rías ría riamos riades rían PRETÉRITO ri ride INF. ["o] no resto.Verbos en -er Os verbos en -er que teñen -e-. rir XER. En posición átona son sempre pechadas.2.5. ["O] na 2ª e 3ª persoas de singular e na 3ª de plural do presente de indicativo. NOMINAIS rirei rirás rirá riremos riredes rirán riría rirías riría ririamos ririades rirían rir rires rir rirmos rirdes riren INF. segundo a seguinte distribución: ["E]. CONX. ["e]. rin riches riu rimos ristes riron FUTURO rira riras rira riramos rirades riran POSPRETÉRITO rise rises rise rísemos rísedes risen FUTURO rir rires rir rirmos rirdes riren F. rido 17. cando son tónicas. rindo PART.2. -o. ["O]/["o].1.

). crer. tamén os verbos rematados en -cer: parecer. PRES. etc. SUBX. etc. Neste caso acentuarase graficamente a palabra en que apareza a vogal aberta. Unicamente as pode ter cando. transmitir. sen excepción ningunha.1. en boa parte do territorio lingüístico galego. 17. ou sempre pechado ([e]: deber. esquecer. por razóns de clareza. incidir. IMPERATIVO COMER PRES. Esta alternancia non ten repercusións gráficas. sobresaír.BEBER PRES. e. así como os derivados de todos eles. 92 . PRES. cando é a (partir. IND. vivir. SUBX. IND. ler. quecer. IMPERATIVO bebo ["e] bebes ["E] bebe ["E] — — beben ["E] beba ["e] bebas ["e] bebe [e] beba ["e] — — — beban ["e] como ["o] coma ["o] comes ["O] comas ["o] come ["o] come ["O] coma ["o] — — — — — comen ["O] coman ["o] Queda excluída desta alternancia no presente de indicativo outra serie de verbos que por razóns históricas teñen vocalismo radical tónico.2. Alternancias vocálicas nos verbos en -ir A maioría dos verbos da terceira conxugación manteñen inalterada a última vogal do radical ao longo de todo o paradigma. [O]: poder). e sobreser. Para o modelo de paradigma véxase partir en 17. invadir. Ocorre isto. ou sempre aberto ([E]: querer.) ou cando é i (finxir.). dividir. persuadir etc.2. queiramos diferenciar parellas homógrafas: (el) cóme / come (ti). corrixir.5.

17. revestir. IMPERATIVO advirto advirtes advirte advertimos advertides advirten advirta advirtas advirta advirtamos advirtades advirtan advirte advertide Conforme ao modelo anterior conxúganse os seguintes verbos: adherir. conferir. repetir. divertir. suxerir. en todo o presente de subxuntivo: ADVERTIR PRES. transferir.2. servir. proferir. medir. IND. SUBX. dixerir.1. competir. investir.5. inxerir. diferir. inserir. agredir. PRES.) poden presentar dous tipos de alternancia: a) Hai un grupo que troca o e en i nas formas do presente de indicativo e imperativo en que a raíz é tónica e. vestir. ademais. discernir. espir.2. en posición tónica hai e [E] nas persoas 2ª. reflectir. espelir. na 2ª de singular do imperativo e en todo o presente de subxuntivo. 93 . transgredir. 3ª de singular e 3ª de plural do presente de indicativo e i na persoa 1ª de singular do presente de indicativo. referir. preferir. pedir e derivados. advertir. etc. concernir. Verbos con e como vogal final do lexema no infinitivo Estes verbos (advertir. inferir. b) Hai outro grupo que presenta unha variación tripla no vocalismo da raíz: en posición átona sempre e [e] (agás no presente de subxuntivo).

Son os seguintes (a maioría deles de procedencia culta): argüír.. fuxir. curtir. incluír. reducir. atuír. seguir e dos seus derivados e compostos: malferir. escapulir. PRES. traducir. -cluír (concluír.. asumir. IMPERATIVO sirvo serves ["E] serve ["E] servimos [e] servides [e] serven ["E] sirva sirvas sirva sirvamos sirvades sirvan sirve servide O mesmo paradigma é o dos verbos ferir.SERVIR PRES.).. -cumbir (incumbir. seducir. sentir. conseguir. etc. deducir. etc. embutir. perseguir e proseguir (advírtase que conferir. esculpir. Verbos con u como vogal final do lexema no infinitivo Os verbos que teñen u como vogal final do lexema no infinitivo (discutir. senón que se remontan á base latina -FERRE). inducir. diminuír. cumprir ‘completar’.2. diluír.) que son completamente regulares e seguen o modelo de partir (vide 17. -cutir (discutir. SUBX. 94 .2.ir (discutir.. asentir. percutir..)..)..1). -ducir (aducir. non son derivados de ferir.2. 17. conducir.5.) poden presentar dúas posibilidades de conxugación: a) Verbos do tipo discutir Hai verbos en -u. desmentir. sucumbir. mentir. inferir. resentir. consentir. repercutir. conducir. recluír). IND. excluír. derruír.. etc.

). menos numeroso. nutrir. entrelucir. fulxir (e refulxir). ulir. SUBX. unxir. rustrir.). tupir e derivados (entupir. resumir. 95 . urxir. insurxir. influír. -tribuír (atribuír. instituír. pulir. xunguir.. confundir. infundir. mulir. -stituír (constituír. ruxir. lucir e derivados (deslucir. engulir. confluír. zurcir. subir. recubrir). fuxir. relucir. cubrir e derivados (descubrir. tusir. -ludir (aludir.. instruír. contribuír. fluír e derivados (afluír... obstruír... urdir. b) Verbos do tipo fuxir Hai outro grupo de verbos en -u.ir. prostituír. destruír. refluír.estatuír. restituír.). destituír. sumir (e os seus derivados consumir e ensumir). encubrir. que presenta unha alternancia tradicional u/o: [O] nas persoas 2ª e 3ª de singular e 3ª de plural do presente de indicativo. PRES. distribuír. desentupir). presumir. conxúganse tamén os seguintes verbos: acudir. durmir. reunir). IND. reconstituír.. fundir ‘render’. reconstruír. tremelucir). muxir. imbuír. xurdir. refundir). sufrir. suplir. gruñir. cuspir. translucir.. retribuír. IMPERATIVO fuxo foxes ["O] foxe ["O] fuximos fuxides foxen ["O] fuxa fuxas fuxa fuxamos fuxades fuxan fuxe fuxide Conforme a este modelo. unir e derivados (desunir. cumprir ‘ser mester’. [u] no resto do paradigma: FUXIR PRES. -struír (construír. eludir). -fundir (fundir ‘derreter’. sacudir.). substituír. bulir (e rebulir)... afundir. difundir.

pero advertir e divertir). fender. recibir e os restantes membros da familia léxica (véxase unha explicación máis detallada en dicir. rebater). elixir e derivados. inverter.6. render. ferver. vivir.3 e 17. irromper. xemer.17. toller. ocorrer. reverter.2. encher. romper (corromper. rexer. dicir.3.5). Pasaron á terceira concibir. repeler. escribir. escorrer. transcorrer). premer. 96 . Tamén se conservan como verbos da segunda os derivados de bater (abater. correr (concorrer. esparexer. 17. interromper. emerxer. percorrer. perverter. Produtividade da 2ª e 3ª conxugacións Mantéñense como verbos da segunda: converxer. subverter.2. decorrer. incorrer. discorrer. así como aducir. erguer. Para caer e traer véxase 17. debater.4. prorromper) e verter (converter. recorrer. respectivamente.25.3. socorrer. combater.

caber XER. Paradigmas dos verbos irregulares 17.17.3. cabendo PART.3. NOMINAIS caberei caberás caberá caberemos caberedes caberán cabería caberías cabería caberiamos caberiades caberían couber couberes couber coubermos couberdes couberen INF.1. Caber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO caibo cabes cabe cabemos cabedes caben PRETÉRITO cabía cabías cabía cabiamos cabiades cabían ANTEPRETÉRITO caiba caibas caiba caibamos caibades caiban PRETÉRITO cabe cabede INF. CONX. cabido 97 . couben coubeches coubo coubemos coubestes couberon FUTURO coubera couberas coubera couberamos couberades couberan POSPRETÉRITO coubese coubeses coubese coubésemos coubésedes coubesen FUTURO caber caberes caber cabermos caberdes caberen F.

4.2. dando PART.3) 17. NOMINAIS darei darás dará daremos daredes darán daría darías daría dariamos dariades darían der deres der dermos derdes deren INF. dei deches deu demos destes deron FUTURO dera deras dera deramos derades deran POSPRETÉRITO dese deses dese désemos désedes desen FUTURO dar dares dar darmos dardes daren F.17.2.3.4. dar XER.3.5) 17.3. dado 98 .4. CONX.2. Crer (vide 17.3. Caer (vide 17. Dar INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO dou dás dá damos dades dan PRETÉRITO daba dabas daba dabamos dabades daban ANTEPRETÉRITO dea deas dea deamos deades dean PRETÉRITO dá dade INF.

sobre todo no presente de indicativo e subxuntivo. Dicir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO digo dis di dicimos dicides din PRETÉRITO dicía dicías dicía diciamos diciades dicían ANTEPRETÉRITO diga digas diga digamos digades digan PRETÉRITO di dicide INF. dixen dixeches dixo dixemos dixestes dixeron FUTURO dixera dixeras dixera dixeramos dixerades dixeran POSPRETÉRITO dixese dixeses dixese dixésemos dixésedes dixesen FUTURO dicir dicires dicir dicirmos dicirdes diciren F.5. a conxugación seguindo o modelo de dicir. bendicirá. predicir.17. 99 . No galego actual existe unha tendencia maioritaria a conxugar os verbos bendicir e maldicir de maneira totalmente regular (bendice. dicir XER. bendiciu. bendiza. NOMINAIS direi dirás dirá diremos diredes dirán diría dirías diría diriamos diriades dirían dixer dixeres dixer dixermos dixerdes dixeren INF. etc. dito Conxúganse tamén así os derivados de dicir: contradicir. CONX.3. se ben tampouco parece condenable. dicindo PART.). desdicir.

2.3) 17. estiven estiveches estivo estivemos estivestes estiveron FUTURO estivera estiveras estivera estiveramos estiverades estiveran POSPRETÉRITO estivese estiveses estivese estivésemos estivésedes estivesen FUTURO estar estares estar estarmos estardes estaren F.. derivados latinos de STARE. obstar. Estar INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO estou estás está estamos estades están PRETÉRITO estaba estabas estaba estabamos estabades estaban ANTEPRETÉRITO estea esteas estea esteamos esteades estean PRETÉRITO está estade INF.. restei. contrastar. NOMINAIS estarei estarás estará estaremos estaredes estarán estaría estarías estaría estariamos estariades estarían estiver estiveres estiver estivermos estiverdes estiveren INF.17.3. estando PART. estar XER. restaba.4. son totalmente regulares: resto. CONX. 100 . prestar. estado Os verbos arrestar. por seren hoxe semanticamente opacos. Doer (vide 17.6.3. restar.7.

CONX. Facer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO fago fas fai facemos facedes fan PRETÉRITO facía facías facía faciamos faciades facían ANTEPRETÉRITO faga fagas faga fagamos fagades fagan PRETÉRITO fai facede INF. facer XER. NOMINAIS farei farás fará faremos faredes farán faría farías faría fariamos fariades farían fixer fixeres fixer fixermos fixerdes fixeren INF.17.3. 101 . fixen fixeches fixo fixemos fixestes fixeron FUTURO fixera fixeras fixera fixeramos fixerades fixeran POSPRETÉRITO fixese fixeses fixese fixésemos fixésedes fixesen FUTURO facer faceres facer facermos facerdes faceren F. facendo PART. desfacer. satisfacer).8. feito Conxúganse do mesmo xeito os derivados de facer (afacer. refacer.

haber XER. hai habemos habedes han PRETÉRITO había habías había habiamos habiades habían ANTEPRETÉRITO haxa haxas haxa haxamos haxades haxan PRETÉRITO —- —INF. NOMINAIS haberei haberás haberá haberemos haberedes haberán habería haberías habería haberiamos haberiades haberían houber houberes houber houbermos houberdes houberen INF. habido 102 .9. habendo PART.17. CONX. houben houbeches houbo houbemos houbestes houberon FUTURO houbera houberas houbera houberamos houberades houberan POSPRETÉRITO houbese houbeses houbese houbésemos houbésedes houbesen FUTURO haber haberes haber habermos haberdes haberen F. Haber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO hei has ha.3.

10. e non como derivado de ir. indo PART.5.17.2.2. ido O verbo derivado latino preterir carece de motivación semántica. Ir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vou vas vai imos ides van PRETÉRITO ía ías ía iamos iades ían ANTEPRETÉRITO vaia vaias vaia vaiamos vaiades vaian PRETÉRITO vai vamos ide INF. NOMINAIS irei irás irá iremos iredes irán iría irías iría iriamos iriades irían for fores for formos fordes foren INF. ir XER. 103 . nas persoas en que non é defectivo conxúgase como advertir (17.1).3. fun fuches foi fomos fostes foron FUTURO fora foras fora foramos forades foran POSPRETÉRITO fose foses fose fósemos fósedes fosen FUTURO ir ires ir irmos irdes iren F. CONX.

3.a) Oír (vide ademais 17.4. oír XER. CONX.13.5) 17. oíndo PART.11. NOMINAIS oirei oirás oirá oiremos oiredes oirán oiría oirías oiría oiriamos oiriades oirían oír oíres oír oírmos oírdes oíren INF.12.3) INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO oio oes oe oímos oídes oen PRETÉRITO oía oías oía oïamos oïades oían ANTEPRETÉRITO oia oias oia oiamos oiades oian PRETÉRITO oe oíde INF. oído 104 .3.3) 17.3.2. Ler (vide 17.4.17.2. oín oíches oíu oímos oístes oíron FUTURO oíra oíras oíra oiramos oirades oíran POSPRETÉRITO oíse oíses oíse oísemos oísedes oísen FUTURO oír oíres oír oírmos oírdes oíren F.2.4. Moer (vide 17.

ouvín ouviches ouviu ouvimos ouvistes ouviron FUTURO ouvira ouviras ouvira ouviramos ouvirades ouviran POSPRETÉRITO ouvise ouvises ouvise ouvísemos ouvísedes ouvisen FUTURO ouvir ouvires ouvir ouvirmos ouvirdes ouviren F.17. NOMINAIS ouvirei ouvirás ouvirá ouviremos ouviredes ouvirán ouviría ouvirías ouviría ouviriamos ouviriades ouvirían ouvir ouvires ouvir ouvirmos ouvirdes ouviren INF. ouvido 105 . CONX.3.b) Ouvir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO ouzo ouves ouve ouvimos ouvides ouven PRETÉRITO ouvía ouvías ouvía ouviamos ouviades ouvían ANTEPRETÉRITO ouza ouzas ouza ouzamos ouzades ouzan PRETÉRITO ouve ouvide INF. ouvir XER.13. ouvindo PART.

3. CONX. parindo PART. NOMINAIS parirei parirás parirá pariremos pariredes parirán pariría parirías pariría paririamos paririades parirían parir parires parir parirmos parirdes pariren INF. Parir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO pairo pares pare parimos parides paren PRETÉRITO paría parías paría pariamos pariades parían ANTEPRETÉRITO paira pairas paira pairamos pairades pairan PRETÉRITO pare paride INF.17. parido 106 . parir XER.14. parín pariches pariu parimos paristes pariron FUTURO parira pariras parira pariramos parirades pariran POSPRETÉRITO parise parises parise parísemos parísedes parisen FUTURO parir parires parir parirmos parirdes pariren F.

podido 107 . poder XER.15.17. NOMINAIS poderei poderás poderá poderemos poderedes poderán podería poderías podería poderiamos poderiades poderían puider puideres puider puidermos puiderdes puideren INF. Poder INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO podo podes pode podemos podedes poden PRETÉRITO podía podías podía podiamos podiades podían ANTEPRETÉRITO poida poidas poida poidamos poidades poidan PRETÉRITO pode podede INF. CONX.3. puiden puideches puido puidemos puidestes puideron FUTURO puidera puideras puidera puideramos puiderades puideran POSPRETÉRITO puidese puideses puidese puidésemos puidésedes puidesen FUTURO poder poderes poder podermos poderdes poderen F. podendo PART.

NOMINAIS poñerei poñerás poñerá poñeremos poñeredes poñerán poñería poñerías poñería poñeriamos poñeriades poñerían puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren INF. puxen puxeches puxo puxemos puxestes puxeron FUTURO puxera puxeras puxera puxeramos puxerades puxeran POSPRETÉRITO puxese puxeses puxese puxésemos puxésedes puxesen FUTURO poñer poñeres poñer poñermos poñerdes poñeren F. poñendo PART. poñer XER. CONX.17. posto 108 . a) Poñer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO poño pos pon poñemos poñedes poñen PRETÉRITO poñía poñías poñía poñiamos poñiades poñían ANTEPRETÉRITO poña poñas poña poñamos poñades poñan PRETÉRITO pon poñede INF.3.16.

posto Conxúganse igual que poñer e pór os seus derivados. pro-.17. recom-. o-. CONX. super-. predis-. b) Pór INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO poño pos pon pomos pondes pon PRETÉRITO puña puñas puña puñamos puñades puñan ANTEPRETÉRITO poña poñas poña poñamos poñades poñan PRETÉRITO pon ponde INF.16. ex-. tanto os formados con prefixos cultos coma cos populares. puxen puxeches puxo puxemos puxestes puxeron FUTURO puxera puxeras puxera puxeramos puxerades puxeran POSPRETÉRITO puxese puxeses puxese puxésemos puxésedes puxesen FUTURO pór pores pór pormos pordes poren F. presu-. im-. contra-. 109 . com-. descom-. indis-. re-. NOMINAIS porei porás porá poremos poredes porán poría porías poría poriamos poriades porían puxer puxeres puxer puxermos puxerdes puxeren INF. de-. su-. pondo PART. xusta-. pór XER. Así. a-. tras-. os formados con ante-. dis-.3.

Pracer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO prazo praces prace pracemos pracedes pracen PRETÉRITO pracía pracías pracía praciamos praciades pracían ANTEPRETÉRITO praza prazas praza prazamos prazades prazan PRETÉRITO prace pracede INF. pracendo PART. 110 . CONX. pracer XER.17.3.17. pracido Os derivados apracer. compracer e despracer son regulares en todo o paradigma. prouguen prougueches prougo prouguemos prouguestes prougueron FUTURO prouguera prougueras prouguera prougueramos prouguerades prougueran POSPRETÉRITO prouguese prougueses prouguese prouguésemos prouguésedes prouguesen FUTURO pracer praceres pracer pracermos pracerdes praceren F. NOMINAIS pracerei pracerás pracerá praceremos praceredes pracerán pracería pracerías pracería praceriamos praceriades pracerían prouguer prougueres prouguer prouguermos prouguerdes prougueren INF.

querido Os derivados cultos de querer (adquirir. seguen por tanto a lei xeral de incorporación de verbos cultos (vide 17. NOMINAIS quererei quererás quererá quereremos quereredes quererán querería quererías querería quereriamos quereriades quererían quixer quixeres quixer quixermos quixerdes quixeren INF.2. querer XER. quixen quixeches quixo quixemos quixestes quixeron FUTURO quixera quixeras quixera quixeramos quixerades quixeran POSPRETÉRITO quixese quixeses quixese quixésemos quixésedes quixesen FUTURO querer quereres querer querermos quererdes quereren F.3. 111 . querendo PART. CONX. Querer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO quero queres quere queremos queredes queren PRETÉRITO quería querías quería queriamos queriades querían ANTEPRETÉRITO queira queiras queira queiramos queirades queiran PRETÉRITO quere querede INF.6).18. inquirir. requirir) son inmotivados semanticamente.17.

21. Rir (vide 17. souben soubeches soubo soubemos soubestes souberon FUTURO soubera souberas soubera souberamos souberades souberan POSPRETÉRITO soubese soubeses soubese soubésemos soubésedes soubesen FUTURO saber saberes saber sabermos saberdes saberen F. NOMINAIS saberei saberás saberá saberemos saberedes saberán sabería saberías sabería saberiamos saberiades saberían souber souberes souber soubermos souberdes souberen INF.19. sabido 112 .17. sabendo PART.2.3.5) 17.4. Saber INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO sei sabes sabe sabemos sabedes saben PRETÉRITO sabía sabías sabía sabiamos sabiades sabían ANTEPRETÉRITO saiba saibas saiba saibamos saibades saiban PRETÉRITO sabe sabede INF.3) 17.4. saber XER. CONX.2.20.3.3. Roer (vide 17.

3. Saír (vide 17. 113 .3 e 17.2. CONX. caberei) 17. Ser INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO son es [E] é [E] somos sodes son PRETÉRITO era eras era eramos erades eran ANTEPRETÉRITO sexa sexas sexa sexamos sexades sexan PRETÉRITO sé sede INF. por ser inmotivado semanticamente.3. ser XER.2.17.1.5). sendo PART.23. sido O verbo defectivo sobreser.3. é regular nos tempos e persoas en que se conxuga (vide 17.22. NOMINAIS serei serás será seremos seredes serán sería serías sería seriamos seriades serían for fores for formos fordes foren INF. fun fuches foi fomos fostes foron FUTURO fora foras fora foramos forades foran POSPRETÉRITO fose foses fose fósemos fósedes fosen FUTURO ser seres ser sermos serdes seren F.4.4.

tido Os derivados abster. manter. ter XER. conter.3. tiven tiveches tivo tivemos tivestes tiveron FUTURO tivera tiveras tivera tiveramos tiverades tiveran POSPRETÉRITO tivese tiveses tivese tivésemos tivésedes tivesen FUTURO ter teres ter termos terdes teren F. reter e soster conxúganse igual que ter. CONX. 114 . NOMINAIS terei terás terá teremos teredes terán tería terías tería teriamos teriades terían tiver tiveres tiver tivermos tiverdes tiveren INF.17.24. ater. deter. entreter. tendo PART. Ter INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO teño tes ten temos tendes / tedes teñen PRETÉRITO tiña tiñas tiña tiñamos tiñades tiñan ANTEPRETÉRITO teña teñas teña teñamos teñades teñan PRETÉRITO ten tende / tede INF.

distraer. distraía. Traer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO traio traes trae traemos traedes traen PRETÉRITO traía traías traía traïamos traïades traían ANTEPRETÉRITO traia traias traia traiamos traiades traian PRETÉRITO trae traede INF.3). NOMINAIS traerei traerás traerá traeremos traeredes traerán traería traerías traería traeriamos traeriades traerían trouxer trouxeres trouxer trouxermos trouxerdes trouxeren INF. trouxen trouxeches trouxo trouxemos trouxestes trouxeron FUTURO trouxera trouxeras trouxera trouxeramos trouxerades trouxeran POSPRETÉRITO trouxese trouxeses trouxese trouxésemos trouxésedes trouxesen FUTURO traer traeres traer traermos traerdes traeren F. distraera. distraín. distraería. CONX. distraese. distraerei.4. 115 . por seren semanticamente inmotivados.2. extraer. distraia. atraer. distraer (vide 17.17. traendo PART. retraer e subtraer.25. traído Os derivados abstraer. son regulares en todos os tempos: distraio. traer XER. contraer.3.

NOMINAIS valerei valerás valerá valeremos valeredes valerán valería valerías valería valeriamos valeriades valerían valer valeres valer valermos valerdes valeren INF. valín valiches valeu valemos valestes valero FUTURO nvalera valeras valera valeramos valerades valeran POSPRETÉRITO valese valeses valese valésemos valésedes valesen FUTURO valer valeres valer valermos valerdes valeren F. valido Conxúgase da mesma maneira o derivado equivaler.17. CONX. 116 .26. valendo PART. valer XER.3. Valer INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vallo vales vale valemos valedes valen PRETÉRITO valía valías valía valiamos valiades valían ANTEPRETÉRITO valla vallas valla vallamos vallades vallan PRETÉRITO vale valede INF.

.). proveu.3. provés. proverei. provemos. visto Conxúganse igual os derivados motivados: entrever. NOMINAIS verei verás verá veremos veredes verán vería verías vería veriamos veriades verían vir vires vir virmos virdes viren INF... provía. rever. vendo PART. provestes.17. vin viches viu vimos vistes viron FUTURO vira viras vira viramos virades viran POSPRETÉRITO vise vises vise vísemos vísedes visen FUTURO ver veres ver vermos verdes veren F. prover. proviches. provese. provera.. proveron... mentres que nos tempos do tema de perfecto tende a facerse regular: provín. ver XER.. etc. CONX.. etc. 117 . prever. etc. Ver INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO vexo ves ve vemos vedes ven PRETÉRITO vía vías vía viamos viades vían ANTEPRETÉRITO vexa vexas vexa vexamos vexades vexan PRETÉRITO ve vede INF.27. Prover conxúgase como ver nos tempos do tema de presente e nas formas nominais (provexo...

vido Conxúganse igual os derivados de vir (advir.2. sobrevir). en 17. vindo PART. devir.3.1). previr. convir. vir XER. provir. intervir. desavir. aínda que no tema de perfecto algúns deles tendan a conxugarse polo modelo regular (vide advertir. contravir.5. NOMINAIS virei virás virá viremos viredes virán viría virías viría viriamos viriades virían viñer viñeres viñer viñermos viñerdes viñeren INF.17. 118 . CONX. vin viñeches veu viñemos viñestes viñeron FUTURO viñera viñeras viñera viñeramos viñerades viñeran POSPRETÉRITO viñese viñeses viñese viñésemos viñésedes viñesen FUTURO vir vires vir virmos virdes viren F. desconvir.28.2. reconvir. Vir INDICATIVO PRESENTE COPRETÉRITO SUBXUNTIVO PRESENTE IMPERATIVO veño vés vén vimos vindes / vides veñen PRETÉRITO viña viñas viña viñamos viñades viñan ANTEPRETÉRITO veña veñas veña veñamos veñades veñan PRETÉRITO ven vinde / vide INF.

2. De tempo a cada canto a cada pouco a deshora a destempo a diario a miúdo a tempo acotío agora aínda antano antes antes de antonte antonte ao outro día / ó outro día ao pouco / ó pouco ao raro / ó raro aos poucos / ós poucos arestora arreo ás veces asemade 119 ao lado / ó lado ao pé / ó pé ao redor / ó redor aquén aquí arredor arriba atrás avante cerca debaixo dentro derredor detrás diante embaixo en fronte encima enriba fóra lonxe ningures onde preto u? velaí velaquí xalundes derriba . De lugar á beira a carón a contramán a rente(s) abaixo acá acó acolá adiante aí alá alén algures alí aló 18.18. ADVERBIOS E LOCUCIÓNS ADVERBIAIS 18.1.

atrás axiña cando cedo cerca daquela de alí a pouco de aquí a pouco de camiño de cando en cando de cando en vez de momento de raro en raro de tempo en tempo de vez en cando decontado decontino decote decotío deica pouco deica un pouco deseguida deseguido despois detrás diante en diante en tempo endexamais endoutro día enseguida entón entrementres hogano hoxe hoxe en día inda logo mañá mentres namentres noutrora nunca o outro antonte onte outrora para o outro día pasadomañá por veces pouco a pouco pouco e pouco preto pronto seguido sempre tarde trasantonte xa xacando xamais 120 .

4. De cantidade e precisión a medias abondo algo apenas bastante ben canto case casemente dabondo de máis de menos de sobra de todo demasiado de vez logo máis malamente medio menos mesmamente mesmo moi moito nada por aí pouco só soamente talmente tan tanto xustamente xusto 18.18.3. De modo a correr a dereitas a eito a escape a feito á fin á mantenta á présa a propósito a treo adrede amodo ao cabo / ó cabo ao chou / ó chou ao dereito / ó dereito ao fin / ó fin ao xeito / ó xeito ás présas ás toas asemade así ben como de balde de face de golpe de pronto de propósito de repente de socate de socato de súpeto devagar en balde 121 .

De afirmación abofé así mesmo 18.engorde gratis mal mellor 18.7.5. De dúbida acaso ao mellor / ó mellor disque poida que quizabes de certo si paseniño peor secasí tamén xaora sequera tampouco quizais se cadra se callar seica talvez 122 . De negación nin non non xa 18.6.

19. PREPOSICIÓNS E LOCUCIÓNS PREPOSITIVAS
a á beira de a carón de a causa de a diferenza de a forza de a par de á parte de a pesar de a poder de a por de a prol de a rente(s) de a respecto de a son de a través de abaixo de acerca de ademais de aga agás alén de amais de ante antes de ao par de / ó par de ao pé de / ó pé de ao redor de / ó redor de após aquén de arredor de arriba de ata até atrás de baixo baixo de bardante bardante de beira de cabo cabo de canda canto a cara a cas cas de cerca de cima de co gallo de con con respecto a conforme (a) consonte contra contra de de de par de debaixo de deica dende dentro de
123

derredor de derriba de des desde despois de detrás de diante de durante en en canto a en favor de en fronte de en lugar de en par de en troques de en vez de encima de encol de enriba de entre excepto fóra fóra de fronte a lonxe de malia mediante menos no canto de onda para

perante por por ante por causa de por cousa de por culpa de por medio de por mor de preto de quitando respecto a respecto de riba de sacado sacando salvante salvo segundo sen senón so sobre sobre de tocante a tras tras de verbo de xunta xunto a xunto de

124

20. CONXUNCIÓNS E LOCUCIÓNS CONXUNTIVAS
20.1. Copulativas a mais e e mais mais nin

20.2. Disxuntivas e distributivas ben...ben cal...cal nin...nin ora...ora ou 20.3. Adversativas a menos que aga que agás que agora ben agora que aínda que así e todo bardante que con todo e iso que emporiso en troques excepto que fóra de que inda que mais menos que mentres (que) no entanto non obstante ora ben ora que pero porén por iso quitado que, quitando que sacado que, sacando que senón senón que só que
125

ou...ou (que)...que quer...quer volta...volta xa...xa

6.4.20.) que por máis que por moito que por pouco que en caso de que excepto que excepto se onda non quitado que quitado se quitando que quitando se sacado que sacado se sacando que sacando se salvo que salvo se se sempre que senón que dado que pois . Concesivas a pesar de que a pouco que aínda que así ben que inda que máis que mal que 20.5. Condicionais a menos que a nada que a non ser que a non ser se a pouco que aga que aga se agás que agás se bardante que cando caso de que catar se con que con tal de que con tal que de non ser que de non ser se 20. Causais como como queira que 126 malia que mesmo que nin que por (+ adx.

que xa que logo para que porque que apenas asemade así que 127 . Finais a fin de que a que en favor de que 20. Consecutivas (así) pois (así) que conque daquela de aí que de forma que de maneira que de modo que 20.10.pois que por causa de que por cousa de que por culpa de que por mor de que 20.8.9. Temporais antes de que antes que ao que / ó que porque posto que que visto que xa que de xeito que entón logo polo tanto por conseguinte por tanto tan(to)... Locativas onde onde queira que 20.7.

Comparativas ca coma 20. Completivas que se 128 en tanto entre tanto entrementres inda ben non logo que mal mentres mentres tanto namentres non ben (por) en canto sempre que tan presto tan pronto consonte de forma que de maneira que de modo que de xeito que mal como segundo sen que (tal) cal (tal) como tal e como como que .12.13.11. Modais (así) como ben como coma se como queira que como se conforme 20.ata que até que axiña que cada vez que cando cando queira que decontado que deica que dende que des que desde que deseguida que despois de que despois que en canto 20.

........................................................2.............................................. 1........................ O acento gráfico .... 2......... 1...... As grafías ll e ñ ........... 1.............. 2.........6.................. Palabras esdrúxulas ................ 1..........................7........... Palabras compostas .... qu e z ........1...7.. 1... 2.. 2..... 2. Palabras graves ............................ 3....................4............. O acento diacrítico . As grafías c...... Outros casos ......... O verbo con pronome enclítico e cos alomorfos do artigo lo(s)............... Os adverbios en -mente......... u en hiato .. Casos especiais de acentuación ... 2............................................ O guión nas palabras compostas ............................ 2....................8.......3............................................. 1..........................1..................................................................................4................. A grafía g .. O ALFABETO ........... 1.........3....... 1. A grafía nh .......2......5.............................. A grafía h ........................................... As grafías r e rr .... 2................................ 2...6... O n e o m implosivos ............... A grafía x . 1...... O GUIÓN .... Acentuación dos estranxeirismos ......................7............................ 2............................ A ACENTUACIÓN ....................................1.. la(s) .3............................7..................................... 5 9 10 11 11 11 11 12 12 12 12 13 13 13 13 14 14 14 15 15 18 18 19 20 20 129 ............7.......7........... 2. 1....................... 2..4....... Palabras agudas ..........1.............. A grafía b e v .. Acentuación de i.......9...ÍNDICE Introdución ..........................5.....................2..... 3.

..... -pn-.2..........e -gn..... bm................e -cc.... O guión en final de liña ...3.......7. 130 21 21 21 22 22 23 23 24 25 26 27 28 29 30 30 30 33 33 33 34 34 35 36 36 37 38 38 38 39 39 40 40 .............12............................................. 8. gl....... 3.............. bs................. Grupos -pc-. Grupos bl...... Grupo -ns......... Dúas consoantes intervocálicas ...........................inicial ... 8....... Grupo -st.......5....... Grupos bc........... 8.e -nm.. 3.......4..11...................14. Grupos mn-...................................... Máis de dúas vogais .... fl............... consoante + pt ................16.........................3..................... 3... 9.1.....2....9......... 8............ Grupo sc.................................. 8..................... GRUPOS CONSONÁNTICOS . 6... 8...1... Prefixos .. 8...2............medial .................. 8............ 8.......17.....4... 8... 4......13..... bv e bx .............. -encia........... ps. 8...... pl.. -za.......................... -zo ...... 5................. Grupos -sc.. A DIÉRESE ..................... -ancia..........e -nn..... cl............................. 3.. O APÓSTROFO .. 8................... OS SIGNOS DE INTERROGACIÓN E DE ADMIRACIÓN .........5. 3............... -ps.... Grupo -cn. -cio...e -pt................e pt.. Dúas vogais .......... 7.....2..............8........... Grupos -gm-... -uencia.. tl ... gn...............18........... 8...........15..... 8.2.......... 8.. Máis de dúas consoantes ......2........ Algunhas observacións sobre a pronuncia dos grupos cultos ........... 8.............1...... bn..... Grupo -cd........................................ -mn.... bt. bd........3.................. SUFIXOS E TERMINACIÓNS .....6.......6.................... Unha consoante en posición intervocálica 3....... 9.............. Grupo bs + consoante ......anteconsonántico .10... 8. Consoante + pc....................... -cia.........2. Grupos pn-. 8...............2................ Grupo [ks] (grafía -x-) ......... Grupos -ct....... USO DAS MAIÚSCULAS ............ Grupos -mm......................................................... 8.........2................

.2....... 12....................... -án / fem.. Nomes rematados en vogal ou ditongo tónicos 41 42 43 43 43 44 44 45 45 46 46 47 47 50 50 51 51 52 52 54 54 55 56 56 56 57 59 59 59 59 60 60 61 62 62 63 131 . -dade.. Alternancia cua-/ca-/co-.............. -ano / fem....... -ite e -te .......................4..... -ana . -eu e -ao.........17......... -dade / -edade / -idade .........5......6....... 11...................... FORMACIÓN DO PLURAL .................. 9. 9.. 9.... -au .................................................. Palabras rematadas en -s e -x [ks] ... 9. Ditongos ie......................................... Ditongos ou/oi .............. gua-/ga-/go.............. Palabras rematadas noutras consoantes ........ 11.... 9................. 10......................................... Masc... 9............... masc........................................................ Palabras rematadas en -n ..... -oa................ OUTRAS PARTICULARIDADES ...... 11..................3.................................2... 9.............. 10......... -aría / -ería .. 12............20............ 10......6. -sión ................ -um........4....................1.... -ción............... 9... -us..................... 9.............3....6. 10......... -tade ..... -e ...15...........14... 10....12.............. 9.............4...................... -ble / -bel ....... 11....... -nte ................... 9............... FORMACIÓN DO FEMININO ... 9...............................5.....9...................................... 9....8.. ue ...... Ditongo oi ..18.......................... Palabras rematadas en vogal ou en ditongo ...........9............. -eo.........19.... 9..... -ea ..13. -se ...........1..........................................................................................10. Palabras rematadas en -r e -z ................. -ana ................................................ -á................... -ona ....1.......... Palabras rematadas en -l ................. 9.. -mento . -án / fem........ 9............... -de ......... metátese e epéntese de r .............................................................................. Nomes rematados en -n .2.......... Masc............ Masc -ón / fem.... -oa ......... Disimulación......2... 9..............7.............. -o ....................................................... 10.... 11...16.......... 10....... 11................... 9..................11............3..... 12.........5..... 11... Encontros vocálicos ....... -iño / -iña e -ino / -ina ...........

1......... 15..1.....3.......1..1.....................2...................1. Paradigmas regulares .. 16......1............................. 15............3............4.................3......................2......... 15..............4...........2..... Cardinais ......................... interrogativos e exclamativos ..................1... 15.............2.. Formas ..... 16................... 15. Serie átona . Relativos....... Contracción coas preposicións 14... 14....... Formacións especiais .............. Ordinais .5..3.......1............ Partitivos .2. Encontro do artigo coa conxunción comparativa ca ...... Paradigma dos pronomes demostrativos 15..2......................3.3.4.....................................4.....2................3.. 132 63 63 64 65 65 65 66 66 67 67 67 68 69 69 69 70 71 72 72 72 73 73 73 74 74 75 76 76 77 78 78 79 79 ... Combinación co indefinido outro ................ Posesivos ................... O ARTIGO ...................... O artigo indeterminado .. 15........... Nomes rematados en -és ......... Formas dos identificadores ........... Multiplicativos ........ 13...................2.....2........... PRONOMES .... 15.................1....2............1.............................. 15........... O artigo determinado ........... 15.................1...................................1..... Serie tónica .1...............................................2....... 12..................................................... Cuantificadores e identificadores .........4....... 15............. Formas ................................... 15............................. 14....................... Contraccións .........2...................................... 17...... Formas dos cuantificadores .............. Demostrativos ............... 15............ 14................................ 14..... 14........................... Contraccións coas preposición en e de 15...........3....... VERBO ....... 14...... NUMERAIS ...12...... COMPARATIVOS E SUPERLATIVOS .......... Contraccións .............. 16........1.. 14........................1.......... Persoais ............. 16.......... 16.....1......4.... 17.................2................ Contraccións .......... 14..

... -oír ............. 17..................4. 17.........13.2......... 17......13.....17....................... 17.............. 17.....3..... 17................3......14.. Querer ...... 17............ 17............ 17..... 17..........3... 17........................ 17..3...........3. -uar . -oar .... 17..... 17....2...17............8................ Verbos acabados en -iar.......4.............. Dicir ................ 17................ -oer............. Verbos con radical acabado en vogal ..............15..... Alternancias vocálicas nos verbos en -ir ....3....... 17. 17......... 17.............................. 17........... Verbos con radical acabado en vogal ..................3..5..........2........................................3.............16............... 17.....2........................ a) Oír ..4...... Verbos acabados en -ear....5........................ 17........11............2.16.6...................... Verbos en -cer e -cir .................................... Verbos acabados en -aer..................4..18.. Asimilacións ............1............. Paradigmas dos verbos irregulares ....................... Dar ... 17........2.2.....5.7............. b) Ouvir .......2.................... Verbos en -er (< -eer) e -ir (< -iir) . Caer ...................3...........3.... 81 81 82 82 85 85 86 88 89 89 91 91 92 96 97 97 98 98 98 99 100 100 101 102 103 104 104 104 105 106 107 108 109 110 111 133 ..4...................3.................................12...2.....1.............1............. Haber ........................................4.. 17....10.................... Alteracións gráficas ...... Doer ... -aír....... Verbos en -uír .. Moer .....................2.........3..3.2..1.......3............................................................ Pracer .............................. 17.....3..........3.........3............ Facer .......... 17..............................6.....4...... Estar ..... 17..... 17. 17.3.4.............3........ Crer .2. Produtividade da 2ª e 3ª conxugacións .2........3........................2............2..... a) Poñer ..........3.................3....... 17. 17.......................9.2.................... Verbos en -er ................ Poder ............ 17... Ler ....2............................3..... 17.....5.....................3........... 17........ Caber ...... Parir .2............. b) Pór ..... 17.5....... Observacións ......... Ir ....

..... 112 112 112 113 113 114 115 116 117 118 119 119 119 121 121 122 122 122 123 125 125 125 125 126 126 126 127 127 127 127 128 128 128 18.24............... Causais ...............7......11....... Saber ...... Modais ..3.................. De modo ....... Consecutivas ..........3............ 20..9......3........................ 18.................................25...................................... 18.................3......................... De lugar ............ ADVERBIOS E LOCUCIÓNS ADVERBIAIS .............22................3...... 17..... De dúbida ... CONXUNCIÓNS E LOCUCIÓNS CONXUNTIVAS ......... De cantidade e precisión ....................3.......................... Ver .... 20.. 20.28.............2......7..........................3......3.................................................................. De tempo ....... 20.....10................................3... Disxuntivas e distributivas .................. 17........................20.............. 134 .......... 20... 20...........26............ 17......................................................................... Ser ............................................... De afirmación .................................... 20....... Traer ...12................ Locativas ....17......................................5..................................19........ Finais .............................5..........1...................... Adversativas ..... 17. 19...4........................................ 17........... 20...........................................................6....... Comparativas ..........27.............. 18....................... Valer ....8........................................ 17........................ Copulativas ...... 20......... Vir ..... 18............. Roer ....6............ Concesivas ... Completivas ............21..... 20.. Rir ... 20.....23............... 20...... 20............... De negación . 18......................... 20. PREPOSICIÓNS E LOCUCIÓNS PREPOSITIVAS ..........1..........3................................4................................... 18..................3.................................................................. Temporais ...................2............................ Condicionais ......................................................... 17.................. 18............ 17............3...13........... Ter .......... 17...... Saír ........

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful