Dipesh Chal(rabarty Historie mniejszosci

,

przeszlosci podrzedne

przeloiyta Ewa Domanska

L.nl.@yo..furo n Q ifCJleole nr r- 2" .c?WB

Toczone osratnio W dernokracjach zachodnich batalie i debary na temat spornego pOJC;;Cla wielokulturowosci pobudzaly tel. czesto dyskusje dotyczaca historii mniejszoscr. Poniewaz po drugrej wojnie swlatowej pisarstwo historyczne coral. bardziej wiktalo sie w tzw. polityke I produkcje tozsarnosci, we wszystkich dernokracjach pojawilo sie pytarue, czy do historii narodowych nalezy wlaczyc histone grup. ktore uprzednio byty 1. owe] historii wykluczane. W larach szescdziesratych lista wykluczonych zawierala nazwy takich grup I klas podrzednych jak: byli mewolnicy, klasy pracujace. skazaricy czy kobiety, Ten sposob pisarua tnstorii znany by! w latach siedemozresratych jako lusiona oddolna (history from belowi. Pod presja rosnacych zadari dernokratyzacji histonografii powyzsza lista w latach siederndziesiatych 1 osiemdziesiqtych ulegta poszerzeruu I znalazly SIt; na me] grupy etmczne, ludnosc tubylcza, dzieci 1 starcy. gc]e. lesbijki 1 inne mmejszosci. Wyrazenie "histone mniejszosci" zaCZt;1O odnosic do tych wyrmarow przeszloscr, 0 ktore walczyli demokratycznie nastawieni historycy. wypowiadaJqcy SIt:; przeciwko ich wykluczaruu i pomijaniu w obowiqzujacych historiach narodowych. W wielu krajach oredowrucy historii mrnejszosci zakwestionowali oficjalne czy obowiazujace podejscra do narodowej przeszlosci, Do zakwesuonowarua iych hornogerncznych OpOWlCSCl wykorzystano postmodermstycznu krytyke; .wielkich nurracji". Mozna powrcdziec, ze historic 11llllCjSZOSCI ucielesniaja

258

charakLcrystycZllc ccchy dernokrucj i przcdstuwrctelskich - wal kc (] WI,lczCIlIC i reprezentucje.

Histone mmcjszoscr jako tukie rue musza stuwruc zadnych fundamentalnych pytari dotyczacych historii jako dyscypliny. Praktykujqcvch hrstorykow akaderruckrch czesto bardzrej mteresuja rozrnce pormedzy dobryrm 1 ztymi historrarni niz rozwazarua problernu, kto jest wlascicrelern danego fragmcntu przeszloscr, Czasanu zaklada sre, ze z.le histone rodza zl,l polityke. W jednyrn 1. artykul6w Eric Hobsbawrn powrcdziat, ze "zla histona me Jest ruewmna. Jest grozna'". ,,00- bre histone" z kolei powinny wzbogacac przedmiot hrstorii I czynic J<l bardzrej reprezentatywna dla spoleczeristwa jake catoscr. .Historie mniejszosci", choc rozpoczeie w trybie opozycyjnym, mag'! skoriczyc jake przyklady .xlobrej hI5LOrii", Przeksztalcerue ruegdysiejszych opozycyjnych historii mmejszosci w .xlobrc histone" pokazuje, jak w dyscyplinie historii dziala mecharuzm inkorporacji.

Historic mnlejszoscl; asymilacja j opor

Na amerykariskrch umwersytetach proces uzysktwarua przez teksty statusu kanorucznego przebiega maczej w przypadku historii akademickrej, a inaczej w przypadku literatury (w instytutach literaturyj, Histona zwrazana Jest przede wszystkirn 1. tworzeruem narracji. Wszelka relacja 1. przeszlosci rnoze zostac wlaczona do gtownego nurtu dyskursu historycznego, a przez to rnoze go wzbogacic, jezeli tylko pozytywrne odpowie na dwa pytarua: czy dana histona moze zostac opowiedziana? I czy bierze pod uwage broniacy SiC racjonalnie punkt widzema lub perspektywe, kt6re pozwalaja na opowiedzenie dane] histcrii? Pytanie prcrwsze, dotyczace tworzenia opowiesci, przez dlugi czas wzbogucalo dyscypline. wymagajqc od historykow wyobrazni i kreatywnosci, zurowno jezeli chodzi 0 prowadzenie badari, jak I 0 stosowame strategii narracyjnych Jak opisywac histone grup tepresjonowanych? Jak tworzyc 0POWICSCI 0 grupach czy klasach, ktore rue pozostawily po sobie zrodel? Pytarua tego typu czesto styrnulowaty mnowacjc

, Eric Huhsbawm .. .ldcnutv Hislory IS NOI Enough". W lego/. 0" Historv. Wcikcnfcld and NicholSon. London 1997, s. 277. Niestety, Hobsbawm me dostrzcgn Iaktu. il' lH1wn7.yln~· unpcrrulizm europcjski w lndiach 1 na mnvch tercnach wyknrl.yslywal .,dnhq historu," do usprawrcdliwuuu: podporZ'ldkow,HlIa IU<1ZI, ktorzv wcdlug curopejskich mysliCicii rue pOS"'<lali I.l11yslu hiswrYLI' nego. ale .. muv'

259

\\ pr.rktyrc IlISllHVLlIIC_I. Niezw, k lc waZllaJl'SllaKte IHI/Vel" aurora. I--tora illllSI hn; racjonulrnc uzusadnronn. tl.loze (lila wpr,I\Hlzll' pdt.wll'n:IL'dlac Itbdogll;, wvbory ClYU.IlC, !il()zofit; polilvu.na. ale pula tych mov liwusc: jest ograIlIC/Ol1u. Na przyklad Ilarraqil xzalcnca nrc jest lustuna. Narr,Il:le «parte II;) llSOhlSlych prclcrcncjach I ngt)tlllC rrr·YI(;lych opuuach Illog" Z kolci motywowac iWurzenlt.:

Iikcji. all' nrc dostarczaJ,j racjon.ilnych uzasudnicri do rwnrzenru 11ISlllI"II. Z;wh. me uu spec)' Iiczncj rucjonalnusci I UU szczcg{ilnego rozunucrua .rcalnosci" sWlad. czv 1I I yrn. lC W oxratccznym ruchuuku dokonywane przcz h1S10nt; juku dYseyrli. lit; W\ I<lCI.'!I]IC rna charakter cpl~lcmologJl,:z!lv.

Rozwazmy przez chwile ctckry wluczcrua lin dysk ursu lustoryczncg» przeS/IOSl'l tak waznych grup, juk ]."a~y pracujacc I kohrery, Odkud Thompson I Hobsbawll1 chwvcil i za piora I pokazah, I.C k lusy pracujuce S;) \1 spnleczclist\\ IC wazny. 1111 uktoranu. Ilislona nrgdy JUZ 111<.' byla taka sarna. W C"!,!,!lI11SI<lIIlICh dwoch dckad krvrvku fcnumstvczna wvwark: mckwcsuonowanv wplyv, na wspolczcsnu \I·vobrai. flit; lustorvczna. ('IV WI;jCZCIlIC uwye!J radykalnvch pmulllt.;c do g!6wnq!o nurtu rozwuzan znucnilo !stolt; dyskursu lustoryczncgo? OczY·WiSCIl'. zc tak. ale oilpo\\'!cdi 11<1 PYW!l!c. ov takre wlucvctue spowodowulo kn1VS dvscyplinv, Jl'SI bar. dZ!~J skomplikowanc. OpalHlwlIJ'lC problem opowiadam« lustorii grup do 1<.'.1 porv pomijanvch - zwlaszczu IV przypadkach. guy I1IC ISlIlIC.!" iypowc archiwa - dyscyplina lustorii OUS\\'lcza SIC I powsla.!c soba. lnkluzja (Cg(l rodzaju histurii Iluwolujc SIt; h()W1Cm do ZI1lVStli dcmokracji, ktory zawszc wprawuil \\" ruch naszu dyscypline.

Na argument. zc nurracjc lustoryczne \\ymagaj.j chocby nil III mal llL'go za- 111 we sH\wa III a \\" raqonalnosc, zwroci lu ostauuo uwagc bl;)zka PlJll'll'ti:UT 1'/'(/11" de II lustorii: \V centrum rcj pracv. ktorej au tork a III I sa trz y 1l<l_!IVVhIInICjSZL' W SUI' nuch Zj<.'dnocwilych klllllllSIYCZIlC luxtorvczkr. lezy kwcsua rclacji ponucdzy posunodcrtuzmcm. lustorianu 1ll11lCjSZllSCI 1 powojcnnvmr dcmokracjanu. Aurorkt ;lkc<.'ptu.P! wplvw posunodcrnrzmu II iyle. n ilc WIUZ;! \\" 111111 potcncjal do mulunlikownma narracji I ll111zliwllSC! roznych sposobow rch 1 worzc 11 1<1. Jcdnak ;11'1;0' 1lll'llly Z;)CI.yn<lJ'I~H.,' kOlllplikllwac. krcdy autorkr na!vka.F! SII,; na zagadillelll<l. \\' kiorvch has!a niZlltlmdllo'scl nurracji wvkorzystywam: S'j do kwcsttonowmuu wszclkrch ide: prawdv czy iaklliw Jcze!i lustoric Illlllc.ISI.O.~Cl [lOS 1I W<I.I'I SIt;' tuk dalckll. rc prlCClwslaWI<lJ,j SII,' same.! ide: iakru elY dm\odu, III - pyla.F) autorki - pk \\" lYClL1 [luhliCl.I1Yl1llll11zlla !"Ol.strzyga( pouucdzv kunkururucynu OPII1I<lllli<)

. In,"cL' Appklw. (SOH I lunt , l\-Iar~iln·~ J~h,:nh. FOH·,{'(I.-!~T pru\I"dt; tI tnvrorii , pr/I.,.'1. Stt..'lali :\UhICl d;1I1b~1. Z", I S·l-a. 1'''/11'111 201)1)

260

1

C I.V w Swlla c h Zj .... dnoczonvch hrnk chocbv nnnunalu c gll purozunuctua \\' kwesrii 11.'~n. CO konsrvtuujc iakl I t!owm!. 11Il' doprowad/.ilhy do tragrnl'lllacji zycia poliIV~IIll'gu I CIS \\ ·kUllSl'kwl.'ltcji 1111.' oslahilobv 1(1 mozliwosct jl1ltkCj\lIHl\~"~ilia narndu Flku culosci }\111lH'kl prnpn11l1_!<1 pragnuuvcznu idee .. pruwd 1110zllwvch". kiorc opicratvbv Sl c IHI konseusualnvm I racjonalnym roZU1l1tCI1W laktow lustorycznych 1 Oowot!llw. Aby narud lll(ig_.! skutcczrnc tunkcjonowac, rczygnujac [cdnoczcsruc z roszczen dn wywyzSI.'lJi1cq gn .wrclkrej narracji". pruwdy lC musza bye zuchowanc. wrcdy bowicm mstylucjc I grupy ludzkre beda w stante dokonywac wyhorow puuncdzv sprzccznynu lustorianu I uuerpretacjanu.

Bez wzgkdu na swoJe rdeologrczue powH!Z<lnla lustorycy wYkaz~I:1'l ruezwvkla wprost zgoJllosc. wyS1GPUPC W obrorue przywurzarua mctodologii hIS10- ri i do ukrcsloneuo rozunucnra rucjonalnosci. Ostall1la ksiazka Georga lggersa na lema! dwudzrestowrccznej lustorrugrafii podkrcslu znaczcrue zwiazku p01111(;dzy iakt VCZI10SCI,! 1 rncjonalnoscra W okrcslnmu lego, co konstytuuje dowod lustoryczny. "Molin zdamcm - pIsze lggcrs - Peter Novic rna racJt;',lwtcrdzac. ze oblcktywnnsc jes: w lustorii mcosiugalna: lustoryk 11l11Ze jedyrue liczyc 11<1 prawdopodobrcnstwo. Oczywisc«; pruwdopodobierixtwo 111e zasadza slt;.na swobodnvrn tworzernu rcla c ji tustorycznej. all' na r a C J II 11 <1 In e J stratcgu orzekarua, co w isrocic JCSI pruwdcpodobne" '. Hohshawm DIS powtarza oprme wspolne din wrclu przedstawrctch lCJ profcsji: .Jvloda na to. ~'(l (przvnajmmej w anglo-umerykauskrm dyskursic naukowyrn I okrcslanc jest mcjasnyrn pOJ~cle111 «posunodernrzrnu». na sZCZCSClC nawct w Stunuch Zjednllczllnych nil' pozyskala solne tak wiclu zwoleunikow wsnld badaczy lustorii, juk wsrod badaczy literatury, kulturoznawcow I aruropnlngow spolccznych. I Pust modenuzm I podal w W,\lpliwosc roznicc p011l1G,UZY laktcm a Iikcja oraz obrcktywuu rzeczywrstoscra a dyskursern POJt;CIl)WYlll. JCSI on gh;boko rclut vwisiycznv'"

Od historii mrnejszosci do przesztosci podrzednych

Nie tylko retlnak 1,IKa opcJi1 jest moz liwa. Dvskusjc 11a (C111:11 lustorn rnnrejSZOSCI pozwalaju 11a odnucnnc rozunueruc samcgo pojccia "IlH1ICJ~7.()sci". Iak

: (;\."org Ig!.!t:r~. lIi.\10(1o::nl/JJrl 111 1111' "Iln't/fwllt Crntnrv. Fnnn .... ·£"/I'1I1ill(· O/lJ('I-(H'l/r 10 thr Posunodrr» n"dl,."gr·, Wc,]",,,n l lmvcrvtt v I'r"".llan(lVl"! ;md L""don ]'i'}7 .. ,. !-1'i lr"dkrc~k"re mOlcl. '1!(l]"I);i\\'flL .. hit-lilli' I l r-uu v". s. ~71

202

1

\

i

I

1

\\,ICI11\'. flllllCISZOSC I Wt<.,'k-'Zll.~l' rue sa naruraluvnu caloscunm. lccz kunstrukcju- 1111. Powszcchne mill nucrue slllw .. WI1,;ks/OSl'" I .. l1l1lICJSZ(lSC" jest stat vst YO.III'. ale rch pole ~CIll<lL11\'C/IlC zawrera ICI 111111.' znlozemc: hvcra .. nndrzednu't luh .. podrzcdnu" rigur<1 w Jall\,111 kontckscrc. Na przvklad Europcjczycv w rumach calcj ludzkoxci liczhowo st,1rHlW1i1 IllnlCJSZllSC I tuk bylo od dawna, a jednnk rch dzrc wrctnustowiecznv kolonralizm oprcral SIt; 11<1 spccyl'icznym rozunneruu wiekszosci I nuuejszoscr. Il;lk czesro zaklndauo. zc rch lustune zawrcraly przyklady norm. do ktorych asprrowtu; powinny pozosrulc ludzkic spolccznoscr, W porownamu do Europejczykow, Ifllli W('I,I7: byli .aucpefnulctni". krorynu oru, "starsi" tcgo swinlao pow 11111 1 SIt; opickowac. Jak wrdac. suma przcwaga liczebna me jest jeszczc gwarnntcm statusu nadrzcdnoscr. CI.aS<l1l11 rsuucje grupa liczmcjsza ud U011l111U+ jaccj. a f1111ll0 (ego J~J histone kwalifikujc Sl" jako .Justonc podrzedna/lustonc rnniejxzosci"

Problem lustorii I1UlICJSlOSt:1 sprowokuwal posrawrerue pytunra. co krYJL' StG pod okrcstcmcm .. l11flICJSZOSC" cz y podrzcdnosc poszczcgolnvch przcszloscr. Pewnc konxtrukcjc I doswrudczema przcszlosc: pozostaja .rnruejsze" w tyrn senSIC, zc rch wlaczetue do uarracj i lustorvczne] zunucmu Je na przeszlosc: .. mnleJ· szej rungi" wobec donunujaccgu vv prakt yCL' hrstori i protesjonalncj rozunucnui tegn. eo konstytuuje fakt I dowod (:I zutctu I wobcc ohowrazujaccj zasady racjonalnosc: J. .. M IlIl'JSZC" przcszlosc: !O t ak ic doswiadczcmu przeszlosci. ktorvm W proccsrc wyjasmaniu W jczyku lusrori i akudenuckrcj zawsze przyprsywano "gor· SZC" czy .margmalne" 1ll1t:jSCC. S,[ (0 przcsz losc), ktore, hy uzyc wyrazcnia Kanlao S;I. 1 nstancja III I ludzkicj .Juepelnolctnosci"; 10 przcszlosci, ktore rue przygoioWlIJ<I nas ant do dcmukrucji. <1111 do pruktyk obyw.uelskrch. POI11CW<IZ W zyciu puhlicznym nrc zasadzaja SiC na rozwuuctym rozumre'

MOJc rozunucmc slowa "l11111q~I.;I--1 w znuczeniu .. podrzedna" - E. D.lllIc pokrvwn SIt.; I. roznynu sposobanu Jcgo UI.VCI<1 W teorii litcratury. kiore rda iropcm uuerprcurcji Kalk: dokonancj przCI Deleuzcu I Guuttancgo, rucmruej ISllllCJ<I nne dzv lYl111 del'irucjam: pcwuc pudohicnstwa. Podobtuc jak w literaturzc, gdzrc .. nuucjszu" irnplikujc .. kryrvkc nurracji (ozsa1l1()scrowych" i .. 111e przcdstawiu ,1L1!Ono111IcZIll'l podlTllntnwosCI. co jcsr osuuccznvm cclcm wrcksze] narracji" tak tez I w nuum

~ Iuuuanucl K~IIH .. J·o to I\..'SI {) ... \.I.-rL·t:>.'lHl'-··· w: il'!.:Pf .. j'r.-r/'lt.c_t·;,_ahn {""":UII'j.; iuti:.kil'l /tiMo,-" , ~Ji III' I'nJiUl ltisf!lno·~(1lif.~Ht·. IH Id. ~·lHo··Ja~\ Zd~lfny. Irena Knlll··,k.iI. Adam Laudmun, CUllin. 'Iunm 1'i'L". s. 51 l II.

203

rill II II IIl'lIHI IHIII' .;: . . I

.,. '1·,/,1 111.1 11.1 n' II pUd;JllIL' II \1;,II)li\\"v \11,1 I' "I .. '

\\. . .... ~"" ·1.1 11;111.1\.111"

111"1111 UI';ULI tJI1ISUIL' OIl;1 1.\1 I;)I~I I Jlll.L'~/j,)"l·I:I, klOll' "r"q"II,,'!Il11~'" In~1

111'>["" J...1 r kou [Cc I"fHISCI 'IV " .,.., OU

, , . , ,. \.', III .. II II II ej"I.) IIlI ... gIJl".'>/1 1111 lUI W Ir;IJ.., IC I 'i'

LI]l k! dll"l,lIl1:J x.uuvch Iydl metod siaJl,' Sl~' .. llllT<lqullalllL''' 1\ 1lliliHI III ,,/' ~() t fl.'. III I'l/kl tc III \ITi" , . k 'I t'" S,I-

" '.' ',C<lJ,IJ.I (lllllCZ;I\.Csk!;IUlIIIL'\\arUIl"OI\,J..lon':Ullh,jll\\,, ,

1I.11l1 uh ISlllrYL'Zllr;JIl!C \V· 1" , J .. '" . . ' . ldN

. ':1 IZLt Z,,-].jl \111HI"kL ·'11I"OhUI" 11(11\'1/"" ,'11\ .1 J .

{ 11\\ '. , , . ~ "~',' lUll nOSei

II IIII lilt:] .Icdnll'.!K!J do Uhl.'>I()ryc/Ill<lflia lalCZ,j IV L'l1'CIC (ld ]L'J unu 'J 'Ill "

U,'/l' !ill '/ '11' . . , L C OSCI

., L.L 1.1 II 11lL'Il()WU/ytll\,ch zwrazk.rch I. llrZL'SlI .. I, .'... .

I .. , . - , . " .. ()~ll", "lUI!.: II !IlllJllCIlCle

1I II 'IIlI \ lI,lIll'IlJ:I'I;I.FI SIt; drU!!()r/.;dl1L:. Pisars! III 1 IlI.'lorn1llC 1:Jk!ad" pili!"' li

,p,,,,,h(lll hvcia II ~\\"JCCIC - ,I Inll

\i'VI. 1'1.1 Illy "11·l.' plldp"rz'ldkow'llll.' I. wiazk: Z IJrzl.'SI IlISl"I', 1117,'\;1 ,.

.. pudrJ ' ] I' .. , ( I / .. ),'.., ' ,~. mll.lllll 'kl <;,' \ nil .\/1;0 I( 1/1 '.' ID,:szlosCi tc S<I lll:Jrgllla! i,« )1\,111<.' IlIC l Y II.' J jlll\\"()UU

1·1 [e h\llldd()Jl1ydl 1I11l.'IlCjl_ ilc I.C wzg",;du na 1:,1\1. IL' przcd~!aWlal;1 \)111,: I _

JIlL'II!1 ,'/V !l1!CJSCI w kt J I·' t . no

, . .'" (Ir)"c 1 It;u;ICl.' ulucktcm hadun hlsillrvk:J arcluwa III • U' ,

SI';\I\kllr/VsIV\\"'I' I "1'., . .. . .' C "J.j

. .....• L l (l U 01\ lL~lllnl protcxjonalnc]. iunvnu slo\\\" sa ill nr -;

~/lo'l'1 UOfL' OJ11L'I""IJ' .• t ' -' • lIt:

......' • <I SIt; U 1ISIOr~'l'ZIlICI1!1l potiohlllL', jak w badanrach crnuura-

IIL/ll1ch !l1U!!;1 Z<11.,]IlIC!.: svtu: , , k " , . .' ~

," ,- . _ acjc, tore npl1.:r,lj.! SII.' IllUZliWO.'CI .. l'i!]()!!f,liow·l-

111.1 III IL'S! J1J"{1\I"ldl '11 - 1-.. I, 'C \\' ' '

. . ..L 1,1 pdl.m . 1ll0lJll !'O/UlllJl.'JlIU 1117 'SIll' . .r., I

Il'lio' \t '1" ,. '. ,L .• \ "1I pOuI/c'\ IlC Ille

" ." \ .~LZllll unr do grup xpoleczruc p\lJporl.adko\\";lJlvl.'h ezy nudrzcduvch ,1111 LCI do roZIlVC!1 ll/' 1 :" ,,- . • ~,

. ': I .. sun OSUO\\O 11l111l.'JSZUSl'l. (,fllpV donuuujuce Il.'iil\ ruwiucz

11lll~,j p(l"laua!.: j10dr/.;Jllc prZC.\ZlllSL'J wtakuu SL'IISll', 1.1.' UL'ZL'SIIlICZ<1 (\Ill.' II f.YCIU

\II loll< l\\ kturc IHlLljll11TIJk .. I." .

, .,' .•.. ,' .• owauc S,I .. WI';"; S/_IIII narrucjoru JIlslYlLJcji donunuja-

l IL l. (_JluslrUIt; I~' tcz 'lll7vkl' U' . I ' . . I' .. ,.. -I.,.,.J cru PI7L'SZ [)SL'i pl,dpllr/,;dkow;lIlcj, h!ll!"\ nocho-

" II ,I ,JlI\ kulu zalo/_Y!.:ll.'Ia ,)'II/1allt'f"II Studic» Gr(llll' - Rall~ljil;J Guhv" Pl';1JCWaz

11 It: III uczmcm znruwno Guhv ] uk t '<I .• ' I '. -

. ' . ,-,' I l;~(J Zl;~Pll u, prl'ZL'lllowanc 1ll{;1J till ;I!!.I 11',11\-

luI''; b,,,dllL'_! Jakll .uuorcf'lcksjc hadawcn Ilil J'lko krvt vkc 'I .. : ,"

. ." .. ' .. ~, II (lllll IdS Cl' L'lll Icst

/ru/unucurc. ('() rHOIl' -I 'I'" • " I ,. . .

'," C .l""ll Illt; mozc l O"OIl;ll' uhISlllrYl"z!l!L'llle P!"Il'VItJSCI

Od ll'~" l;Jslrl.l'lC!lJ;1 laC/ill; dulxzv \I"\'\I·tid. . ,

264

i

I I

.J.

Prze:-::l.iust"l plldr7.~'(hll': prnklad

Jak wiudorno. CeiL'1I1 SU/IIII/ern Suulics hylll wplsalllC prllwadltlllvc!1 w rch rarnach had;ui IV hlslont; nacjunnlizmu I narodu oral. walk.: z wxzc lk mn elitarny!l11 prclcrcncjanu IV prsarstwic hrsrorvcznvm, Uczymeme Z "podr/.;dllvch" (subaltern) salllolslncgo plIdnlHllll lustorii. wvsluchamc tch gloSI)\\". powaznc potraktowaulI: ich doswladczcn 1 mysl]. a rue rvlko ich mntcnnlnych warunkowto by!y zadama. ktore przcd sohu stawialismy. Te mtclcktualne arnlucjc I cll.;c ich spelnie1l1a nuaiv charakter polilvczny w :ym scnsie. rs: I.Wl<lZ,lIlC hvlv Z 1l001·OL"l.CSnyrn rozunucnrcm dcmokr.uyczncgo zycia puhliczncgo. Niekomcczmc wvuika!v z zycia samych k las podrzcduvch, a jcdnvrn Z cckiw. jak to nualo Il1ICISCC \V przvpadku angn;lskll.'j "hlslnrii oddolnej" bvln osadzcruc walk! n demokracj.; \\ ln diach II.' fukrach lustorii plltlrzt:;dncl, Patrzuc wstecz. dostrzcgam jcdnak prohlem tkwracv W j1Ollr/_t;unych przesz.lnscrach. ktore ud poczutku rzuculy crcri na studia nud grupal11l podporzadkowanyrni. Faktyczruc mozna powrcdzic«. ZL' tvm. eo rozru prujckt Subaltern Studies od starszcj tradycji .Instorii lldJlllncj"Il.'~! krytyczna nutorcflcksju obccna W prsarstwrc zwrazunych Z l<j grupa historvkow

Opuhlikowanv IV jednvm Z pierwszych numerow pcnodvku Sulial/erJ/ .)'/11 dies znakonury an vk ul Ranaj ita Guhy .. The Prose of Counter-Insurgcncv" lIZ1l<1· ny zosral zu klasvkc gatllllKtL Mvslt;_ ze IV przcdsrewzrccru. pkllllll.'S[ len tckst. obecny Jest paradok». ktorv wvnika wlasnic Z czvmonych przcz hl~lnl"\'ka usilowan wrnuntowarua lustori i k I;IS podrzcdnych do glownego nurtu dvskurxu historycznego. Nnjwazrucjszvm cclern artykulu Guill' byln wykorzvst ;UHC POWS! .uun Santalow z lX55 roku UO ukazumu glowllq zasadv historii podrzcuncj. a Iwln ilia uczyrueme I.C ~1\'lau011l0Sc! rehcliantu rdzcnia nurracji na icmut Il.'gll pO\I'Slanl<l (Sanralowie 10 g:rupy plcnucnne zanueszkujncc Bengal i Bihar. ktorc \1' IX55 rnku wzniecily powstaruc zarowno przcciwko BrvtY_lL'zykolll, jak ! ll;lpl\"WllWVIll Hilldusorn), Guha PISZI' II tym slowanu oddajucynu ducha wczesnvch pr:lC :;1I/10/11'r1l STUdies:

W lucraun zc pr/<:dlllHJIU SWladolllllsc IUl'I.L'SITlll'l.ilccgll II" j111WSWTlII! L"illo· pal cicszvla ,,<,' nik lvm /'I1IH<:r<:Sll\\"ilnlt:m. ]jislofillgraria lad;l\\al~i1a ~!<: ujccrc 111 r<:hd I<Llll': kieg" chlopu Icd \"[11<: pkn jcdnustk 1 Sl at vsi 1\'/IIL'j 1\1" Ie'l

cd I'll "a k la-,v, ;1 111>.:1;11;" hvtu, kturcuo Willa I ruzum twurz v!v pr.iktvkc

llKrt"slana uuancru .,I'''\\,SI;\l1Iil--! ,,1. lnxurckvj« llzrr;JWanii Il'st fa l'O' ,,'.

76 - i.. )

W 11 <; I r r. i1 C!! 0 WlllwL' ~\\'1i1d1l11l(>SL'1 chh'p;l. it r. I'rz\,L'I\'I1V rolu SIt; ZiI· Sl<,'PUFIC\' Ruzrun I.uuom. 1(1!!ik<,' lei sWlad,l!110Sl'I"

W,I/,IlVIll stunuulowiuucm jcst uuaj .. lugiku swuulomosci" wskazuje (Jrl:t bowicrn 11<1 aualitvcznv dvstans. 1);1 kHlry Guha-hrstorvk musial SIi.; zdobyc wobec przed- 1ll10(LJ h.;d'l1i"cz~li wobec samcj swrudomosc». Badal'IC hISIOfH'; powstarua Santahiw w 1855 roku, naiknal SIt; Oil na zjawisko powszcchne w zvciu chlopow: wiare w spfawcw~c by tow nadludzkich. Przywodcv POWSlalHU rlumaczyli wybuch rehclii w kateuonach zjuwrs]; nadprzyrodz()llycl1 - jako akt dokonany na zadarue bogu Sal11al6w Thakt;ra, Gulla LWraGI llwagt; na dowody ! podkrcsla wage, J<I~q 1<1 wlusnic sWladllnms0 nuala dla samych j1O\\'S\;lI1C('iw. Przywodcy powsturua, SIdhu I Kanu, twierdz ili, I,C Thakur obrccal 1111. Ii. kule Brvtyjczykow me zrarua wrcrnych mu rebcliantow. Gulla staranmc 11ll1lja wszclkre mstrumerualne I elitarvstyczne odczytamc tego stwicrdzcmu. PiSlC un:

Nic bvlv III nuhlicznc oswuulczcmu. maJi!l'C 11<1 cclu wvwolarne wruzcruu nil zwotcnnikach, 1",1 To nyly stowa WI<,'/.I1I"I\\' SHlF!L'Yl'h W ohliczu CgLC' kucji. Skll~rowallc do wrngll:h skdcz\'ch Sl'ICJlHlUJ.!cy.:h w ohozuch wOJskowych juko propaganda Iwty bczuzvtcczuc. CiIOSZOrH: przcz czlonkow ph:rt1ICIH<1. klorzy wcdlc wszelkrch dauych lCSl<.:ZC I1IC nauczvli SII.; kla- 111ac, Lila wypowladaJ'lcych J<: s!alwwily prawdt; I rvlko prawdc"

W analizrc Guhy uJawrll<l sl~ ISlnICj<lL'C w projckcie Subcltcrn Studies napiecte. Jego zwrot .Jogika swiadomosci" oruz konccpcju prawdy, kiora hyla prawda tylko dla osob J<l wypowradajacych, sa aktauu zukladajacynu kryryczny dystans, ktory sumowi punk! wyjscra dla sposobu rozunucnru lustorvka. Lucralrue rzeez bruruc. powvzszc st wrcrdzeruc chlopskicgo powsuuica ukazuje go jako Jednos:kG podporzndkowuna. ktora od mawiu sobse podnuotuwusc: I 1I1oe), sprawczej. M?~l Oil: ,.w/.!lIccikm pnwstanic. porucwaz ukuzal nu SIC Thakur 1 kazal nu to Zro~IC Kolomalny sckrcturz przckazal Jcgo wluxnc ~I<lwa w ten sposrih .. Kunu i SIdhu rue walczu, Thakur sam h..;d/.II': walcz yl". Zuicm we wlasnym lIJ<,'CllI podporzadkowanv ruckomcczmc Jest podnnotcrn swoJCJ lustori i, ale zdccydowame pWI SIt< [uko rakr W historii Su/J{/{{erH Sill dies ezy w dC1110Kra!yeZllle zoricntowanej hlSlO-

" 1'- - "1 ("111" ""1" Pro,.: "I' C"lII11CI·II1'lIr~c!lCV" v, -,,,,,,,'t"'! SU/'"/tr'm Slur/if'S, Ranajil Gui1a

'·'",111 ." ',,, ~ - '.. .. . . . 7

8: {j"y;ltn Chakr;I\'ony Spivak Ired I. (hl,,,,1 UIII\C",l\, I're " , New YOlk IIJXX. x. .1(,-1,

II. Tnmvc. '-i, XI)

200

1

I'll. Co SII,' z.ucrn OI.IC.lC. krcdv l. jedncj slrllny powazruc trukuncmy pcrspcklyWt; podporzndkowanvch j podpofl,,!dkllW<lny przyprsujc wvwulame puwsiaruu jukre- 1llUS bns!w\1 f. ,I Z druglCj przYj1lsulelllv mu mOL' sprawcza ! p(ld1l110((1\\'(1.~C, ktoru ncguju Jcgo wlnsne slowu?

Guha rozwrazujc [en problem w nasicpujacy -,pos6b: jcgo pierwszc posu- 111..;nc skrcrowune Jest przccrwko praktvkoru swrcckrc] i 111arksIS!()WSKlCJ lusiortografii, Plllega 0110 rWIYIll, ze autor odrzuca nualizy, ujmujuce rcligu; juku prosIc przcruesrcruc Iudzkrch relacji. ktorc same w suhre S,l swrcck«; (klasllwosc, wladzn. gospodarka nd.). na hyly nrcludzku-. Gulla Jcst xwiadumy. u: rue jest 10 zwykle CWICI.CI1IC w dcnustyfikacji:

Wcdlll!! relacji. rcilgiJllOSL' hvla dlu 11(1(1/1 powsuuua i ~WCSl1~1 zasadllll'q, I'OJ~CIC wladzv, ktore Ie napt;dzaJo 1 .. ,1 1 nualu 1 chamktcrjcdnoznnczmc rcligijnv. Wlad"a IlIC bvlu 1UIaJ IrCSL'I<1 uzulcznrona ott rcllgii p~o IC.! rcwncrrzncj lonny. I" 1 Sl'ltl przypl~\'\\al1le pnwsla111a I1IC puc zucru krzvwdv. al.: /,jdaI111l hlisrwu; stud tel odpruwuuuc rytualuw zarowno przcd (CL!rCfl10111C blagulne majqce OUSlll1'jC apokalipst; Prudawncgu weza 1 .. ,11. IJk ! w czassc powxtutuu (rnodlv do boglill Durgi. rytualue kqprclc w Gange, SIC ud.j: swd ICI tworzcnrc I rozprzcstrzenuuue 11l111l1.iI P(111Hlq .!cgo chao raktcrvstvczncgo nosniku. l<lkll1\ J<:~I p"g1<lsk,l"

;\111110 jcdnak uucncji Guhy, aby PUW<1/JlIe wstucluwac SIr.; w glos powstunca. Icgo analizy rue lllog:1 przyprsac Thak urow: takicj moe)' sprawczcj, jaku duje hugu npowlcsC 0 powstamu przckazuna PrI.I'Z Santakiw. I3n)lH,]Gl Sl~ rucjonalme slr,ltegla narraeYJna nowozytncgo rozunucma zYL'l<1 publiczncgo me rnozc OpICrae SiC nil zwiazku. ktorv przyplsuJC hogorn alho 1110C[lm nadprzvrodzonvm he fposredlll;1 mgcrcncjc W sprawy SWI,II,L Saruulowscv WOdZllWIC rchclii !lIL' rc prL'I.CIllUj;1 takrcgo rozunucma powstum.r, kton: uznuc mozna l.<l lustorvcznq przy- 0\11r.; dcmok rucji. obywarelstwa e/.y 11.'1 suqalizlllll. Rozunuenrc to Il1USl z(1stac pmldanc reuucrprctucji. Historvcy prl.Yl.n;!j'l xilum nadludzkun nucjscc W pew- 11\'111 systcnue rcligijuvm czy iv rytunlnvch pruktykuch. ale przyprsamc I III rcalncj IIltle)' spruwczej Ill<1JaCCj wplyw 11<1 wydarzcruu h rstnrvcznc bvlohy wystqprcrucm prz ccrwl«: zasadorn ustulama lnkrow, k"lre Iworz'l dla dyskufSU lusiorvczucgu pruL'cdury rcgulujucc dyskusjc na lema! prZL'S/,t()SCI.

l.unzc. "', 7x

267

{',t'kaWll: II;! ten tcnuu pisul prutestunck: IC()J(I~ hvrtucncut« Rudolf Hul], nuuui: ",kdnu l. lahW,:li mctudy lustor ycznc] slallow J. II..' lu-turiu JCSI l,;al(l~CI;1 w sensrc zamkllll,'lCgo cantuunnn skutkow, W ktrirym jcdno-.t kowe wYllarzClHa PUWI<IZ;UIC s,l zc soha laricuchcm prxyczynuwo-skutkowym" Hultrnanu me utozsaunn jcduak nauk hrstorycznych z mecharustycznyrn rozunucrucm swratu I wy.FI~!lIa S\~\~IC twicrdzerue W nustepujacy spos6h:

NI': I.I1<1CZY ill, zc proccs lustorycznv delerl1lll1(]w;H!YJ':~1 przt:! pruwa fluyL"/\'lHl\\<: I ze me ISII1ICji, woJI1C dccvzjc 11lLlzk1C, ktorvch dZI;iI;lIllil [)krl'~;lalil hlcg zdar/.cri hrstnrycznvch. NawCI jednak wulne tkcYI.Jt" rue fStnICI" b~/ przvczvu. hcz rnotywnw, if z;IUal1)CI11 hrstorvka _J<:SI pO/llamc owyrh rnotvwnw dz ralari. Wszelk«: fl).llywv I wxzclktc d/lillanlil Illa,l;' swoJc przvOYIl\' I skutk i: metoda lusroryczn« zuklada. zc rnnzlim.: IL'Sl Z:IflJ\VIlO ujawnrcruc motvwow, jak I rsuuejqcych mrcdzy 1lI1ll! zwrazkow. co prowadzi do zrozunucma proccsu lusturvczncgo jako zumkruere] (;tIOSel.

Bultrnunn wyciaga wmosek ulTloz!iwlaJ,jcy nam dostrzezcme Iukr, ktora oduzlclac must wvkorzystywany przez hrstorykn UO wyjasnrcma powsnuua Sarualow zestaw regul ckxplanacyjnych od rcgul, ktore stosuJ,J sanu Sarualowrc (nuwct jczcli zulozymv. ze nrcktore z mch mogu hvc wspolnc). ivlysk. zc wmusk: Bulunanna znaJuuJ<j Z<l~IOS(lWalliC w naszej dyxkusji na rcmat podrzcdnych przexzlosci.

Zall1klHt;l:le [zalozonn "l.aml;lIlt;la cains," PI'OCCSlI ll!storycl!1cgoi 1.11'" crs . ze ('OIJll/1U1I1II zdarzcn lustorvcznvch 111t: IIHlZL' hv( oiwurtc I1U mgt' ft'IlCjt: xil nadludzkrch. transccndcnrne mucc I IV t vm scnsic "cud" !lIC ISinrcjc. Cud iak i hyiby wydurzemem. khirt.:go przvczvna lezv poza hlslon;l. Na przyklud, choc Now)' Tcsuuncnt Il1tiWI (l mgcrencji Bug" w !1ISlOrH:. 10 1100uka hrstorycznu lilt: moze ukazuc wl;lcgo hmldcgu aktu. 1110Z(; jcdvnic \\'s~al"t', I.C dzrahuuc takrc IsllllCjC tlla tvch. klorn \\ nrc wicrza. OCZYWI' Sl'It'. podobmc jak 10 SIt; robl w nauce hIS!<lrWZIICj. !lIC trzcha twicnlzi,'. rs: laka wiara ,1esl zludzeurcm I zc B6g !lit: oddlJ;J!UIL' fla IlISlOf'U;, jcdnak rue moznu uznawac takrcgo akru I opicrnc SIt; nil III Ill: IllOZI1:! I vlko pOzo· ,slawic czfowickow. wulnu wok. lw tell sam zadccvdowul, cr» w zdarzc mu lusrorvcznyrn. kiorc smnu w soblc ruzunuanc jC~1 W kurcgunnch unmuncmnvch histurycznych przyczvn. chce dOSlrZL'l' n;KI,' Boga"

Hud,,11 Bullm'"lll, .. b E,~<!g<!"s Withuut Pre'''!'I''''II'[}I'' I'[}"il>k"'" w: Ttu- 1-1")'111<'111"'111'.' R,.". .lcr: -';'.\/.\ ollh~' {;~'nHril1 "/i°(ICJi/lolI/rOll} Ihc' l:'l1lig/Hnllrwl11 10 th« /Jrr.1j'ill. Kun ~\111t'lIcr-VtlUJ11(,1

,["<'d, J, l'1I1l1"HlIII1L Nl',," Y"lh I'IS~" 2·1.1

268

Zallllll stwrcrdvcruc Suntuluw. ze glownYlIl nucjatorcm powsuuua h\ I bog. u/ yska nuejsce w narrucji hrstoryczncj. nalezy jc poddac illllropologll.aCjI, 10 ZIH1Cl.Y WHenie' na rehgijnc przcswrudczcmc ulho nil przcdnuot anulizv all!ropologlt,znej. Postawa Guhy wohcc rozunucmu zdarzcma prczcntowancgu pUl'l. Santalow byla kombrnacra antrupologrcznej uprzcjmosci L.szallll,lG waszc \\'1 crzcru a. ale rch me podzrcl.un") 1 rnurksrstowskrcj (czy nowozyrncj i tendcncji do rozunucnra

relizii" jako iurrny wyalicnowancj ely przemcsronej swradomoscr .Biorac [(1

n C • -

wszystko pOU uwag:; - pl~lC Gulla - (} powstaruu mozna mowic w 1 \111 przypadk u

tylko w kategonach swradomosci rcligijnej", ale szvbko dodaje: .. hvla 10 masowa demonslracp autoul icnacj i (hy POSlllZYC SII; markxowskun okrcslcmvm rstoty rcligijnosci l. krora sklonila rebcliantow do postrzczcma swojego planu Flko efektu dzralari woli IIIIICJ rnz ich wlusna"!'

Oto przvklad tego, co okrcsl i ICIll nuanern przcszlosci podrzcdnych: przcSZIOSC1, ktore nrgdy !lIC moglyby wejsc do historii akudenuckicj jako przyprsane do wlasnej posrawv hrstorvku, Ohecme rnozcmy zastosowac strategic wrcloglosowych lustorii. dzreki kuirym glosy podporzadkowanych sta}J SIt.; bardziej vcvrazne niz we wczcsnej fane Subaltern Studies. Mozna nawct powsirzvmac SIG od wplecenia I ych wrelu glosow do jcdnego 1 pozostawic narracjc otwurta (wk. jak to zrobil Shalud Amm w kSI<IZl'C Events. 11,1('11101'\', Afl'ltlplwr) 1,1 Chodzr jednak o to. ze hrstorvk. lakn lusrorvk. a me jako Sanral. wyjaxniajac I OpISUF!C wydarzeilia, rue moze powolywac SlI; na sily ponadludzkrc.

Politvka podrzednvch przcszlosci

Zwycrcski pocluid historii 1l11lIC.lSZOSCl zuowocowul odkrycicm podrzednych przcszlosci I powolamcm do ZVCl<! hrxtorycznoscr, kuiru pozwula nam dostrzcc granice istmejacvch w prakt vkuch historii dvscypl inarnc: sposohow wulzcui.: rrl.cszlcsci. Diaczcgo') Bowicm dyscypliua histuri i - lak rwrcrdz: wiclu. " osuuruo Greg Denmg I David Cohen - jest tylko jcdnym Z wiclu SPOSOhl)\\ pannctamu

"Sdcl'l"" ",,/J,,/(,''''' Studtr». {;uh" 8: SI""ak ,r,'d,,, :. 7s

" Sh"hid Anu», 1-:""'1/,1, ;\1<'1)(01"1,111'((11'/"'" Uruvcrvuv "r (';1"""''''', I'r~", Hl'Ihln and I.", Augclc~ r(}9~

269

II pr/t:S/,toscil' W .utvk ulc ( iuhv. Ilj1(ir .. dmvuLiu hIS!ilrYC/!1C)!Il" wobcc odczvuuu., [lrJCSftUSCI przCI. lusroryka 'alll.liski hllg. Thakur. klOf\ sllll ponucdzv dcmokrutycznym. marksrsrowsk un lusrorvkrcm a Sanralunu. jukhv hyl lustorvcznym podnuotcm - powolu.lc do ZYCI;I 1111l1t.:JSZC cl.y 10 pmlr7.t;ollc przcszloscr w proccsic tworzerua nowozytnvch narracji lustorycznych. Podrzcdne przcszlosc: S,I [ak I ward" suply, krore wyslajill zlll"bzlaicu,FI glaukllulkan'l po« rcrzcluue matcnnlu. Kic dv \V rumach dClllllkralYCll1q!ll projcktu wluczuruu ws/vslklch grup I jcdnosick do ulowncuo nurtu lustorii IlISI.l'IllY hismne llllllelSZosCI, zarowno slysl.VIl1Y. jak I al~r()pllh~glzU1CIlI\ gins S;lIHalti\~. Nit: lllOZCIllY' jcdnuk plsa': historii I. uwcw- 11t;lr/.llHHlcJ prlCl, II<lS perspcktywy religijncj Santalow. I'ruduku]l'lllY l.atclll .. dobrc" 11Icpodpnrzadkuw<ln" IW,IOfiC. ktore m!pllWWU<ll'l r~gulU11l dvscyplinv,

PoSlaWICl1lL' 1\.'1::0 pftlhlclllU doprowadzilo do pruh uprawumut hrstorii \\ odnucnny Spos\',h ! do przyzwolcrua nn pewua r6wnosc ponucdzy h rsionunu hlstoryk6w ! mnynu ujccrunn przeszloscr. Bnduczc puddajacy ohcctuc rewrzji grantee lusrori i Jak'l dvscypliny mOIH 10 W rt)zllY sposob: fikl'_lllnalizlI.1'1 prI.Cs7.l11sc, \\. ramach nowvch hudan kulturuwvch zujmuju src HllL'.ISC<1I11l wsp61nYllli tilmu 1 historii. skUF"I}1 sit; bardzrcj na badaruu purrucci !l11. lustorii, pnihuFl roznych 101'111 pisursktch I uinych spos()hnw przcdstawiamn" Rodzaj dyseyplinarncgu C()IlSCIlSllSll dOL YC/ilecgo IllC1UU lusiorvcznych. kiory klcdys. \V lal <JL'1l SZCSCdZlt.:,1.11 yell, reprczcntowany by! (przynujnuncj na uczclniach allglo-alllCfykanskKh 1 przc!. kursy Ill<.'[(,dol()gii I tcorii lnstorii, surndardowo prczcntujucc Collingwooda. Carra czv Hlucha jako glliwnc postucic. zaczul hvc kwcsuonownnv. przvn'lIlll!l!l'_l przcz rvch. ktorzv plsali histone grup Ill<lrglll,Jiiz{lW<lllych czv spolccz-

(~fit.'!1 D ... 'mn';! .. .Thc P~!l'~I:(~ or 1;I-..llU-v·· w 1.:g_ll!. l~n/'J"i"mO"t'I',~~ \klhLmrlll'~ i\-lclhiHHn'L' llmvcr "'11\ -Prt..·:--- .... 1:)t){l, .... ~.':;-flJ: D~I\i·d CphL'U. Flu' Cl1l11"Ui~ (~r/JlSrnn. l 'ruvcr ... uv prCIHI.:;I~O. (_"hH:~I' 1..:0 P}lf.l: "\sh~" ~aHt!\' ..• I-li~tol'\ -, FOr~nllL·11 Double ... ·· ... Hi~lnr\' .uul Thvor v". I. ,-l 1l)q5.~.-l-l (1(1: Klau:-;. N('IHH;IIlH. NOI tlu: \rrn· II NndJ\" \\-'11.\': COrIsrruclllf.l! "Ii.,irH Pust. lhuvcr-u v llf HawaIi PfC:-':-'. l lonutulu IlJ{).2: ChriS Heal". I-"r011l flu- Ruu.» of CflJ0I110h_\nI: lIi.\101'1' il.' .'lo~'I(}1 l\Jt'mor1-. l';1I11hl'l"~e 1.'1lI\L'1",,· I'r,~', ~klh"lIrlH: 1l),}7: SIL'l'lk'U MlIcck, "The SaHeL! 111 11,,)111\" .Hum.unuc- 'Rc"':1rl:h'~ I. I. 1')l)'I, ,~ 27-17; Ann Cuuhovs 1 John n""kc!. .Tunc. E!clIlIlv, Truth. :1Il" Death' 111,1"", :" '-\l1cg"r\'~', ,.lllllll"lIlill" R c sc.uch". i. 1. 1"')'1, '. 'i~,26

PI'{lbklll ahclll~'1i\ \\ nvch pI"1C~/fn ... l.·' Il"dkn:~lall\ I{._· -, ' w ll~t·'Ill.;pUI~ll'\~h pr~'l,~H.:h 11~' tcnuu in"lnrll lndu :\111111. tin'!., _\/nWH'\. ,'/i·(lil'/wr: ;\.I~'" _S"-aH~L ll vbri»! lIn/PIII"- !-(IJ·C\/,\. rrol!/lI"n. nut! \rddll~',H If! \\~·\i~·nl Inditt. <hiunl trw\'cr:'-Il) Pf'L· ......... nCHH I~Jll-q S-;~lIr~lhh Duh-c (:/J!pUdH/hk /JIf~t.\ 1\·dH .. 'I('~/_ 1,/,c'llJ!r. nllt! Jl,JoII·(TltfWmg 11 ('nand fndillll (",tPll!lIIHllY 17,\'rJ I~!i{). Sl~ll~ pmH·' ..... 'I\ I~r Nt,'\\ YClJk Pit· ... ,. :\1harn I(}IIS (HI/lit:=; -;, Xl.

270

T

i

I

I

i

,

~

nw';cl mecuroncjxk rch. N!~' lI/,nOlL'/;! 10 !HcludologIC/.IlCj unarch i I I dH1C Illt.:kt(lf/\ poczul i SIt.; l,agrUI.t.:111 JU! ~;1I11'1 11llliJiw(1sCI<I ~IC.I zalsIIlICIlI'I). el. V 10,. rs: ('ollll1gwood I .IClllll podobrn stali ~It; 111~'lstot!ll, Znaczy (() jednuk , 1,1.:. pvtume zad.uie przcz E,H. Carra "CZYIll JCSI luxtonu?" IIlUSI zosurc ponuwruc posrawionc na pntrzeby naszvch cznsow" NilClSkl l;lW(!r!ego w jezykach I W lnstorii IlHl1 C.l SZOSL' I plurulizmu doprowadzilv dlllllCtudologlCZllCgo I CPISICl1llllogl(.:ZIlCgO zukwcxuunowanra zusad IS!IlICnla pISars(w'l lusroryczncgo.

Prl.\'szlosc pokazc, jak problemy IC zostan,1 rozwrazanc, jcdnak PCWIlC JCSI jedno: wlaczcnrc hrstorii I1llllqs!Osel do lusturii narudowcj okazal« SIt.,: prohlcmcm ZnaC7.IlIC banlzrej ztOI.0I1\'111 Ilil. prosra opcracju zusuisowaruu rsuucjacych metod do badari nowvch zluoro-v arcluwulnych I dodaruu rch rCZUIWI()\\ do Isll1lQaccl zbrorowej madrosci hIS(Ofiograill, 1.,tial1lato SH'; pndcjS(IC do WICU/\ jako pOSIt;pUJ<lccj kumulacji odkryc, OIW;lrLC I.'IS pOl.usla}c pytame: ezy istmeja takrc pmlcjsCI<I do przcszlosci. ktore I1IC fl1l1~,1 l.usl:lC uchwyconc przcz mciody lusiori i albo ktore uJaWJ1laJ,! JC.l ogrumczema? Obawv. ze rakre pytama moga doprowudzic do wvhuchu irracjonalizrnu. 7.C Jakis rodzaJ pOllo\VOI.:.ZCS!1cgo szalenstwu ugurmc Historiolandie. wydaja Sil': przesadu. bowicm dvscyplina ciaglc hCZPICCZIlIC przywiuzuna Jest do pozvrvwisrvcznych sil nowozytnej brurokracji . xqdowtuctwa I aparatow rzadowych. Hohsbawm. na przvklad. dosrarcza dowodow bliskrch zwrazkow lustori i z prawcm I rnnynu I 11 stvtuc] <I 1111 sprawowumu wladzy. Piszc on: .• proccdurv pruwa sadowego. ktore \V rownvm SIOPlllU opreraja SIt;: na dowodach, jak 11:1 upi mach hudaczy lustorii. pokazuja, I.C rozrucc pouuedzy fuktcm lustorycznym I, kl.unstwcm me sa rdeologicznc.. K icdv IlICWIIl!]a osoba oskarzona jest \1 mordcrstwo ! probujc dOW1CSC SWCJ mewumosci. wvmaganc S'I. mctody 11IC "plH10Wn(ZCsncgoH tcorctyka, ale tradycyjncgo lustorvka?" Dlarcgn tCI. Hobsbuwm zgnLil.ilhv SIt;. rs: lusionc mruejszoso IllUSZ'1 zustosow.«; SIt; do las ad .. dohrcj hisrorii". bowicm IHSlona la przemawra du lurm dcrnokru .... iI przcdstawtcrclskre] I sprawrcdl iw()~C! spolcc I.I1q, z ktorynu zaznajomilv nas, ,FI~ko!WICk kazdv na sw{ij splls(\h. libcralizrn : marksrzm.

Jednak IllSIOfiC Illl1ll'_1Sl.llSl'! Slat.: nu Wlt;CCJ. Pud nucrxktcm p(lg!t;hlaFlct.:.1 SIt:: walk: 0 dcmokracjc, eel IWOfZCIlI<l lustorii .umucjszusci" SI<ljC SIt; POdWliJllY, Ujme to w nastt;[1u.l'IC\' Spp?>,'l!r "dohra" lnxtorra I1lIlIC!VllSC! dmvczv /\\It;ksI.L'

"Chmill" kl,"'C/.I1;1 ~";Iik<; 1:.1";,,,1;1] L ('"n: .. IlhullS 11",/,,1'1' 11'I(d I," \d;"I!C 1',,1,.,,' 1'..1";11<1 H, Carr. 1/"1('1'111, C~Wllr"', 1'11.-1 1''''11 1\1IL', Z\',k ! S·k;!. ]'''''''''' 1(11)') II'!" I' Iluill'

1.Ii Hoh~ha\\I11 ... ilk-IlI!I\ Hi:-.lon 'c "'7'"

271

ilia zaSIt;gu spruwrcdliwoxcr SpUkCl,l1CJ I dcmuk rucji przcdstnwicrclxkrc], ale z drugrej stronv ll)(iWII.!nIC o "gral1lcach Iwaon I" zwiazane Jcst z prowadzon, czesto po omucku walk" o rnectntystvcznc furrnv dcmokracji. ktorych hadz IO.lCS7.czc rue umremy zrozunuec, h"ui. tez nawct snhrc wyobraz ic. OZICJC Sl~ tak, dlatego zc nasze uwrazliwicmc na ,,1ll111C.lSZOSCIIlWV" charakter podrzednych przesztosci kaze num poprzcsiac na konstatucji ro:i'.norodnosci I odstapic od poszukiwamn nadrzcdncj zasady scalajacej. Nie 111<1 zadncg» !fZCcICgO gt05U. ktory wchlonalby odrebne glosy Gully I Santulowskrcgoprzvwodcv: jcsresmy skuzaru na !lIC I na luke rmedzy 111 III 1 , ktora ujawma mercdukowalna roznorodnosc w naszych wlasnych doswradczcruach Iustoryczuoscs.

Zywc i martwe przeszloscl

Chcralbym teraz zbadac problem roznorodnosci tak, jak go widze. Jak to zazwyczaj robirny W prsarstwrc lustorycznym, mozemy potraktowac dzicwretnasrowiecznego Santala dawkunu historyzmu I antropologii. Innyrrn 510wv. rnozeIlly potraktowac go jako .. znaczace" (,I'lglli(iu/J/) inncgo rruejsca I czasu. W takirn przypadku ponuedzv historvkrcm a dowodcrn utrzyrnany zostaje zwiazek podnuotowo-przednuotowy: przcszlosc pozostajc martwu. historyk zas, opowiadaNC histone. przywraca .Fl do zvcia'" Jcdnukzc Santal ze SWOIIll stwierdzeruern: .. zrohilem, jak rni kuzal hog". stuwrn nas w obliczu specyficznego bycta \V swieCIC I prowokuje do postawrema pytarua: .ctv ow sposob bycia stanowi potencjal takze naszcgo wlasncgo zycia I sposobu, W jak I okrcslamy naszu tcrazruejszosc? Czy Sunral pornuga narn zrozunucc zasade. wedlug krorej I my W pewnych okolicznoscruch zyjcmy? Pytaruu tc am rue hISIOI'VZUJ'I. aru tez rue antropologrzuja Santala. bowrern ilustracyjna moe Santala jako przykladu mozliwej terazmejszoSCI rue jest deteruunownna przcz jego 1Il1l0SC. W tym przypadku Santaljawt SiC jako nam wspolczesny, a zwiazck podrmotowo-przcduuotowy, kiory zazwyczaj okresla stosunek lustorvka do jego arcluwum. rozmvwa Sic W tym gescic. Zableg

, .. lun .. :\sh" Nandv ... Ffllill Ouls!d c the lmpcrunn" \\ 1C)!l>1.. Tnuliuans. TnwJJII' "",I Ur"l'w: 1:,\,w\'.I' III 11r,. Politu» pi ;\"'0,.,.,,,,.\.1. Oxlord UIlI\'c,,,IV Press. Delhi I\H!7. s, [-I7-I-1S , rnoH <h',kll'!~ l.ilW<lrI,! W artvkulc .. .Th ... ~t<ll!crtl Imliilll Inldkcllwl and the Pronlem 01 ih~ Pa~l: :\11 En~"g~IlI~11l Wilh !h~ Th"lI!,!I1!~ "I ,\,hh Nalld,''', .. EIII~r!,!t."":t.'~ ... l. 71~. 1 ')l))-I)(, , , IflX-177

272

T

ten przyponuna POSUlllt;CIC Kicrkcg;,arda krvtykll.l'lccgll odczyuuua biblijnej historii Abrahama P[)swu.;cal'lccgo swcg» syna lzaaka. ktore albo uznuja, ZC zaslugUJe ana na historvcznc ! pxychologrcznc WY.PISIlICIllC, albo traktuja J<I jako metatore czy alegonc. ale rugdy rue przedstawraju JCJ jako opcji diu zyjaccgo we wspolczcsnyrn swrecre wrcrncgo, "Nic warto panuctac 0 takiej przcxzlosc: - PISZC Kierkeguard - ktora rue rnozc SIC stuc terazrucjsznscut"?"

Pozostac wicrnvm hctcrogcmcznosci w momcncre, kredy historyk spotyka dziewretnastowreczncgo chlopa. to pozostac z rdzlllG] porruedzy dworna wskazanymi wyzeJ posuruccrarru. Jednvrn jest ulustorvcznrenie Santala dokonanc w interesre hrstorii spruwrcdliwosci spolecznej I demokracji. a drugun jest odrzucerue tego uhistorvczmerua t ujrzernc Santala jako posiacr wskazujaccj nn porencjal terazruejszego zycia, Owe dwa poslInleCla WZle!C razern umozliwmja nam kontakt z roznY1111 sposobami bycia. ktorc wspoltworza nasza terazruejszosc. ArChlWU pozwalaja narn zarern dostrzcc pekmeta rstote kazdego .aeraz" w ktoryrn mozemy SIt; znalezc: taka Jest wlasrue Iunkcja podrzednych przeszlosci.

Mnogosc naszego bycia stanowi podstawowc zalozerue kazdego rozurrueilia tego, co wydaje SH;: inne. Trutrne ujal It; kwesue Wilhelm von Humboldt w przedstawionyrn w 1811 roku w Berliriskicj Akadernii Nauk wykladzie ,,0 zadaniu hisionogrutu". .. Tam, gdzre glcboka przepasc rozdziela dwie istory, IlIC rna miedzy rurm zadncj mCI porozunuenru, Aby Sit: wiec zrczunuec. nalezy SIt:; uprzed- 1110 zrozurruec w pewnym mnvrn SCllSIC":'. Nie jcstcsmy tacy, jak dziewretnastowieczny Santa!' <Ion sam rue moze bye c;lIkoWICIC zrozunuany dzrck: przytoczonyrn tu zdamorn. Ernpiryczni i lustoryczru Sumulowie rmeliby ponadto tnne relacjc z nowozytnoscia ! kapualizmem. ktorych I1IC wzralem unaj pod uwage. Z latwoscia mozna tez srwrerdzic, ze dZISlCJSI Santalowic znuczrue rozniliby SIt:; od tych dziewietnastowiccznych I ze postawrcni by hyli w ohliczu calkowicie rnnych okolicznosc: spolecznvch. Moglihy nawct wvdac prutcsjonalnych hrstorykow, Nikt rue zakwcsuonowalby tych lustorycznych zrruan. Jcdnak dztcwretnastowreczny Santat - a jezcli mam racje, 10 rowrncz wszvscy ludzrc zY.liICY W mnych czasach ( rruejscach - w pewnym sensie zawszc S,I narn wspolczcsrn: musuny przyjuc

'" Soren Kierkcgaard ... Bopill 1 drzenic" W I~):(l/. /lOI,,:'A I (Ir~r·II"'. CIr"mi>(I WI .,,,,,,'IL przc].

Jarusluw iW;lSl.kicWK1_. PWN, \\',11'/""',1 Illi';:. , ~7

" Wilhelm \,0(1 Humboldt. ,,0 zudamu hJSillf1U!;rar,," w: tJl'",,.,,,,lm'H'iIi.Hom u /fI"IIIIC1'kin n'· (Ieks;i ll'orCln':lIl1ll1.\/nrn-:,uC'j I Iitt'ralllrl~~I1c1I\'I':r" od o.nnri'(,lIrl/ elp w.\P!j/f·~~!·.\110\("lr \\'VhllL rrl.ckl. 1 "p,al', klIY K"I'liIlY. \\\·dawIllcl\\(1 1'''1''''!1'~'l', ['<"!lall 200,1., 7-1

273

rakrc lalpl.L'lllC IHlLI.;pkU\\C,1U,dl \\ ng(ik chccmv rch zrozuuucc. I'lsarslwo historvcznc IllliSI z.ucru laUad,ll' zarowno lll!lOgOSC czusow, kturc i~ sobu wsp6lislIlIC_l')' lak I lIdl;)cl.L'IlIC SIt; {cral.lllL'IS/[)SCI od slL'btL' same]. O\\'<) dvsjunkcje pozwa];l_I:j n;lI11 dOSlrl.l'C wiasnlL' podrzcdnc pfI,l'SI.IOSCL

Argumcn: tell slallllWI W lslnCII: rdzcn nowozytnej htslOrtograill. Na przyk lad IlHlZlla SIWlcrdl.l(, rc PIS,lIl1L' lustorii SreUIlI(lWtCCZIlI'.! zasudza SIt;' na zalozoIle.! wsp{ikzI'SllnsC! srcdmowrccz« lub ICZ na mcwspcilczcsnosc: ICr;IZI1!I'JSlO,~CI wobcc Sll'hlC s.uncj, co 11<1 lL'dno wychodzi. SrI'UnIOWIl'L'ZC w Europie czcsto wraII.' SIt.' r. xilanu nadprzvrmlzonvnu i magra. all' jcgll ulustorvczmcnic jest mozliwe, hOW1C!ll jlnds!awpwt: cechv srcdmowicczu nil' S;l dla I.Y,FIl'\"Ch obccme zupelIlIC ohcc I dl\ ll' dub lila I \ "II'; lusiorvcznc znuunv, ktorc nudzlciuF! uhic epoku, Hisrorycv ~rCdnHl\\'!eU,,1 rzadko swuulonuc zwracnja na to u\\"ag~, <lie meuudno dosirzcc dzralatuc leg(] 1.,110ZL'I1I<I w It.'11 mcuxlzrc. Nu przyklad w prncuch Arona Gurcwicz« IlIlWOI.V\IlIlSC zuwicra pakt zc sredmowicczern. poslugujac SIC antropnlogq, [ti [l'st wvkorzvstujac wspolczcsne zrodlu antropologrcznc pochodzace spozu Emory do naduwauru ZllaCZCIHa przcszlosc: Europy, \V ohhczu globalnej wspolczesnosc: zaWtL'SZCI1IlI ulcga calkowuc tcmporalnc odscparowarue sredruowiccznu od nowozvtnosct. Pell'!" Burke wypowrada St~ na tcmat IC~(l rntelcktuulncgo Zapt;1 1L'111<1 ponncdzv SrCUI11OWICCZn<l Europa a wspolczesnvnu zrodlanu antropologwznvuu w ~W(llill wprowadzemu du Ks!:!zkl Gurewrcza. . ..1 LIZ W laiach szcscdzic-aatvch - PISZl' Burke - Gurcwicz lllog1 bye okreslunv juko antropolog h istorii I lukt vczruc czerpul nil msprracjc z antropologi i, a zwlaszcza Z gospodarczc: antropotogii Bromxluwa Malinowskicgo I Marcela Maussu, krorv SW(~j slynny tckst (l darze rozpocz,,1 od cvuuu z pocmatow sknndynawskrej i:'d(/\'''!!

Pudnhnc podwojnc posumccrc uhtstorvcznrcma sredruowiccza t: jednej strunv I !L'g" uwspulczcsurctuu I. drugrcj, mozua dostrzcc w nastt;pUFlcych slowach Jacque a Le Goltu. kturv j1IlS111ku1C wyjasmcrua europerxkrcj wrnzhwosc: srcdmowiccvner: .. Wsj1liiL'Zt's!l\ czlowrek. uawet ICIl, ktory lasl~'ga porud jasnowili/.ow I \\ni/l'i-;, \\"\"w(lIU1<' duchv przv krccacym S!q stoliku 1 uczcxuuczy w czarnych IIlV.lch ,Icst xwrudurn \\'\TaZIlCI grailicy I11tt;uZV tY111. co widzmlnc. ;J Iyl11, co Illl'\\ldl.l;,!nl'. nucd/v IVIlI. L'() naturulne. a 1\'111. co ponadn.uur.rlnc. Jcdnakl.l' 1111..' hvlu 1;lk \\' przypadku U.lO\\ Ick" w wrckach srcdruch, NiL' 1\ lko I", co widzial-

Pt:LI.,"f HOI~I.: ".Ldrl~II~~d j'a-LIL-I..·-· 10 !\IUU {iun,,'\'H.:hT .Hnlin,-ul I~(tlwltll I flll.llI' ,II,-o/}/nus {~f Ifr/rd (l{J,! I', 'l'iPl1uH. (-~lIllhIHI!.!L.· ~ 1111\'C,·"LL\" Prl'~"'. (':lIuhndJ.!l' I·}~}O . ., \. V~~

274

lit', hy!o Lila !lll'fil IldhlCIClil IL'!.!" , L'n lHl'\\ Id/,t:ll!lC, Icc I, I 10. l'(I p(lIl;ldll~llllr;llllc, siak uuerwcruowalu \\ Llldl.!l'llIl\'1l1 IYUU .... 'Ii] xkomplikowanv I ra!!1l1L'fl!. hl/ur. nrc dotycxy Il'go, Ul dill''' srl'lhllllWll'C/l' ud IHI\\OIYtnUSl'1. Ta f(11.1l1:" Icdll;l~ l'/\' III o: sl"ClhIlO\\k'C/;! II Il'l'/IIll' h!iIlC_l;IC'1 potl'!lCI;i!llosl', kuira przcnika !H1\\\l/\'llIl' praktvki. I Il'/c!i 1\lkl' h\ lihvsur, \\ ,j,lIlIl' lapl]llllllL'l' 11 .. grallll'\" p(lllll~'d/\ \\ I. dJ.lalm'IH I IlIC\\ld/l;i!1l\ III \\ "Phil' l.c (,(lIb. [" fllalL'ilih\,SIl1\ SIL' pn .!L'I drll~IL'1 strunre. Ludzic. k!ol"/\ kOIHakn,,;1 SIt; dZls,,!_! I. jusnowidzanu. S<I IlO\\'OZ\111t \\h;c\\ sohic. ho numo rc ;1I1g;vul,1 ,\1<.' 0111 \\' SreU!11ilWICCl.lll' .. praktvki". III IlIL' ";,1 W Slanll' przekroczyc 1lU\\ilZ\ IIlYl'il nawyknv; Unlll'SI.C;':OIlC na poczatku (VIall! Od\\o!allll' do wsp6lczcsnegll l'Ilu\\ld:a sugl'nl_ll' I.dZIWII.'!llt.', ktorc odczuwa stt; wobL'c anachroruzmu tych prakivk wk. jakbv sallHl ich Is!lllCIlIC utwreraln luke \\" cant uunun icruznrcjszosc: przl'I. wjlnmadl.l'lllL' wnra Cl.l'go:o., co jest srCdnlll\\'tL'CZlI j1udohllL', a jcduak nun nrc Il'Si. LL' croll oe,ll" lL'raZllll'_lSI.OSc. twrcrdzuc. ZL' nawet \\ prakrvkach tych Iudz: Ih\'1 cos mercdukowalme nowozytucgo, <I 1lll<!IlOWIC1C dostrzeZOll;! przcz mch J'()ZI1ICI puuncdzv \\'lulla!IlVIllI IlIL'WIUZlalnYIll, Jcduak la nizlIlL'a isuue jc jcdvnre jako gralllc;l. kiora dcfi ruujc r(lzIlICL' ponucdzy srcdruowrcczcm I flOW(l' ZylllllSCl<I. A P(lIlIC\\";!l, rnzrucn zawxzc ZI1<1Il1I(1!lUJC relacje. ho - podoluuc lak uramea - tylez sumo tlddZ!da, ilc !;!l'Z\, !l101.11<1 \\,YSIlUC wmosck, ZL' sredlll;I\\I:CZl' must trwuc f<l1.L'111 Z k'railllc_lsZ(lscta CI.V n(\\\'OI.\'lIlOSCI<I. chochy tylko jaku krcx 0\ graruca praktyk I dv-kursow. ktorc dcrilllll!<I 1l00\UZ\'I!lOSC,

Podrzcdne prl.cszlo-"ct S,! znak.uur 1l'J gramcy, Wraz Z 1111111 dorvk.nnv II' I1HI6w dyskursu 1l1S111ni, Jak pIS<l!cm wvzc]. dZIl'IC src tak. pomcwaz podrzcdnc przeszlosci nrc !lmbuwaFI hrxtorvkowi zadncgn pryncypuun narrucji. kturc I1mniloby SIG racjonalrue W publicznvm zycru nowozvtnvrn. Posuwajac 'sa; dale]. Z(\haczYIllY, ze I.asada r<lCJOl1all1(lSCI \\,skaZUll' z kulci 11<1 glcbok: zwuizck ixt 11 ICJ<lCl Pl)!~lIcdzy nOWO/\'1I1YIll 1\\'O('I.CI1!l'l11 !yeta puhliczncg« a projekrcm spr;l\\lL'db. WOSCI spolccznc] \IC dI.IWI1l'g_(L /l' 1ll;lrksISlo\\,sh haducz Frcdnc .ialllt.'S<l1l ruzpoczyna swo.l" kS"I/k~' Tlu: !'"lillr'ol UnCOnSCI(lIIS ud zaleccma: .. Z;i\\'V~' III1IS111' rVCZIlJ;lj1llY'" N;I/.\ \\a llll 1L'1l ,IOg,HI .. JCdYIlYIll ahso!u!llYl1l, ;1 nuwct 11101.1];1 PO\\'ll'til.lCC ,. trallsh h;ll!"vcznY"l .. uupcr.u \ wciu w cule] cl ialcklVl'/,lll'l 1l1\';Ii"" Jczcli 1l11']j wvwo.i JL',j "luSZflV, ttl prohlcru.uvczn., jest w tym zalccemu !llc' kwc

'I J~I·ncl_IH:'''' Le (iun_ -_{ -/1,~\\~ •• .'k 'n .. ·d~1IIm1l·l.-cJa·· \\" ( ~/jili'/r'k \fl,dl1um"U""iL ppd Il,·d_ 1.ll.q~,fI-'" a 1.1 , (Hl~fa. prld, ~tln.1 ~~:jd-tl/\'\,_'k~1 P~lniL-IH \'lIlmt~L"n ~ \t!rahuL \\'~IP';I;IW;I--(;dall..,.t l~}ll(1 " -1. .... -l.; ); Frednc JallH_· ... lHl ! 'Il"! ,~t'" \\ h'.-!.!!!/, lh,' "(lIIlI. 11"1 {'/If (11/ \,·lU/J.\· Nill'l'din·(· ,I' .1 \"1 .,ill, \\~li/r,'

11(- .. 11 J_ ('ufndl I ~!~~\t·I.!I\ I'lL· ........ , ilh;h.! IIISI " 'I

~11;l ulliSlUrYCI.l1lCl1la, ;dc slllW(L . .zuwszc". I'olllc\\,al j1odrzL;dnc przcsztllS( I Kwe· Slllllll1J<! l.alo/ClllC (l n;11! tv Ill, jcdll\lwunylll, wrcczruc hll~I!Il'ICYlll czaSlt'. kturv UJ1lLli.llWl<l wyobruzctuc sobic owcg« .. zawszc" powllduJ,j tcz. rs: lerainlcJSl.()SC - Flk j1ISZC Dcrndu - .. WyChlld/l Z to[I111''''-'

Suply CZ<lSU j pisarxtwo hisioryczne

UhISIOI")CZI1ICllla 11l"/1l;! dukonac 0 lyle. o i It: akccptuje SIC spos()h hVCI<l W swtccic. kuuv lldpowlada tkwiacej II podstuw nauk spolccznych 7;lsaUZle .. odczaruwarua SWI<lW" (olli,'I/!l1alll IUla_! wredze od pruktyku". Ale .xidc/uruwa. me" nrc ll'st jcdvna lasat!,!. fa POIllOC<I ktorej .. czyn lilly zrenuc swuucm. RZl:CZV nadprzvrodzonc !l]()g;1 IsHII<.'( W mnych spoxohach hycra, I 10 rue z awxzc jako clcki swradornvch przckonuri lub «lcr. Zagadrucmc {n ilustruje ancgdotu II poecie \V. B. Yetusrc. kiorcgo z.untcrcsowatuc wrozkarni i 1Il1J\'1ll! nadprzyrodzonvmi istoranu r. lriandzKlcil podari ludnwvc]: .Jcst dobrzc znune. Prz\,[O(ZL; lL; IllSli1rLC tak, lak uslvszalcm 1,1 (Ill I1Hl.l':gll przyjactelu Davida Llovda:

f\''''llI:gn dura. ;1 hvlo i" II C:/a~ll' mtensvwnvch budun prowati!(ln\'ch 11;)" Iriand/J.11I1 Iulk hucm \\ rolnrcz vrn rcpoll1c Cunucmaru. William BUller Yc,l1~ odkrvlxk arh. Sk.irbc m I \ III hvla I1H:pb I'alll COI1Il(lllY. kuiru dv,!'"IlOW,!!;1 l1al" ,p;lIl1ah/vlll rcpcruurrem naslll. l'r,c" c t1zlat II' .IeJ rualvm domk II c.ilv lInell. ,lllch"_Hc I {;IPISll.l'IC op(l\\lad;mc prl.ef 1lL;! IH,IIlrLc'. I'rt\'slll\\1;] I Illadrll,c'l Kicdv llaLls/ .e dl WIt:CIIJr. {ao.,11 l.oll,'rac: SII; till \\\'1;,1;] Il-li!.t'i<: "'/lllll!11I(lIl\·lVIll. co uslvxznl. "sl,ll. P;lIJi Cllllllllll\' Il'gn;d;; gil II dr/wlil,h. a ~ rcd v d"s/cdl do brarnv, (ldwf(lcil SH; I p"wlcdllal ,I" IlICJ c rch«: . ..Il'/dllll,,~,.l·hclillh\lll '-ildac Pani Il'S/(,-e .Iedll(l pylalll1,': 0\ \\leI1" ['alll \\ le' 1\T,"ihl"" !',II11 Connollv odr/llciia do ivtu glll\\"<; I rP/c -uuala 'I~' .. Och rue. l'alll( YC;]ls. wcalc rue 11"1"'1'/<;" 'I\:;IIS l.ilmilkl. Ild

.I~h,:qlll..·"" l rcrrulu. S"O"WI"; ill .lIul"I rill> .\Iah' (~{ thr IJd;J, rh~< Hi"J !Ii .\/nllrnfll.l.,'. S lhc" ,VC'll" tntrrnnnonul. prl-s:L Pl"~~~~ K .. UHUI. H{JHlkd~l". New York ~lI1d London I (j;IJ.t ,

I '1\\\~I.F!l_' po 1",'1".' 1:1 •• IHk'/:uP\\;lIln,.·" II Ii"." lapr/l.T/;UIl ll'I1HI. I._''' powll,:d!l~lIln n;! h_"ll1al ._IIl~I!.:n hl\\~IUH\ 1.'/\ Il :m;n!II".·/lIH_-h ~t""p'l'h~;~ ... h -..;un\.'1 Ihnl,'u/\'HIII:-.-t.:L \;1111 l"\\-I'C.'f'I..I/,t;. I>:' tl\\_ HP\\lli\'IIW 1111~/I.' lw , Jara'/_'.:111 I 1Ut,_'H1n\ll/\;IlI".', Knt\(/Il~1 d\'~kw",It; na tcrnat .Jllk/ar{man~a·- HH~/rI~1 /.u;~h:ic \\ j~lnlll\.·"'" 1{~lHc~l·r(' ... Th.._' .-\td~l·\lIlHI!J(,.'nl Turn" w: n'tlf1rl n~'JUrtlJllIl ~lIUII"I> I u-nuuu!-; II/ /11.\[0- r v . 'l!l:h:td P Sh.'Hlho!.! ~rl'lLI ('lIfudl1'l1l\l"'-"U\ Pre ....... Hh~ll._·~1 ;uH-1 Lnndull i~)'jh.,_ ~-~- _!O

276

I

.

~

\\ !lll'd "1<; 1 lllbl.t:dll·I<;l:kllll "n,kll'IlL U"I\""d Il'dll;d, P"d'I';I}!L\ 1.<1 nun gill' I'am (·ol1l1(1lh ... AIe (1110.' !"llIlt:N. Pall!'" '1'''''11-. olle hIIlIO:I'I'"

Jak UOSkIHl,li<.' wlCU!.!<Ib star;! P,lIIl Connolly, a II CHill (I:I;S(ll ';IP0Il1IIl<lj<1 badaczc SPOkL·flll. IslIH<.'!lI1.: hogliw I duchow me l.aklY ol! ludzkLL''! wlary. Do zvcra 1ll1\\uIU1,1 1<.' hUWICIll naxzc pruktvki '", Sa one CklllCI1WIl1L wzon.:uw roznych spo~llhtlw ;Sl;li<.'lllil, JZI\;kl kuirym lWllrl.yllly tuk f(l/.lll<lll;llcrai.llI<.'.1sI.llSc: lu wlasme dysjunkcjc w lerai.mt.::r;zosci pozwalaja nam r: tvnu ruznvnu spllso~aLllI bycia wspolisuucc. T ... mne sposoby hycin lL'/. rue sa pozbawronc problernow wladzy I sprawrcdliwosc: - Jo tcgo stoprua. I):; nowozytnc msrytucje publiczne robia un nuejsce. POIlICW<LZ przenikuja Slo.; OIlC wzajcnuue - ale stawranc S<j W kategoriach mnych nil. polilyczno-nowozytlle.

Chcialbym znkoriczyc. zwrucajac uwuge na Jeszcze jcdnu kWCSlL<~: otoz rclacja ponucdzy tym, co okresl i lcrn nuancm podrzednych przcszlosct, a praktyku ulusrorvcznrcnra rue oplCra su: na wzajemnvm wykluczaruu. DZ1Cje SIt::. tak dlaicgo. 1.<: rnamy JUZ doswradczeruu tcgo, co czym tcruzruejszosc mewspolczesna I. sama suha, a co mozemy uhistorycznic. Tyrn, co pozwala lnstorykorn na ulustoryczrueruc srcdmowiecza ezy srarozyinosct. jest lukt. ze ~wlaty tc rngdy rue Sot calkowicre stracone. Zanueszkujcruy u.h Iragmcnty nawct. jczcli zaliczarny Sl~ do ludzi nowozymych I SWICCkH:h. Zyjcmy bowiem w suplach czusu, ktore prohujemy rozplaiac. jakby byty one CZc;SL' 1<1 III I wcz] a l W istocrc. W ten wtasrue sposob rnozerny postrzegac chronologie l:"

W moun jezyku mowi SiC. zc Gas unuejscawra nus w strukturze grantlu, stud bcnaalskie okrcslenie shomov-grantlu, gdzic S/WIIlO\' znaczv .czus", a grantln oduosi SLt; do roznego rodzaju lucznikow, od zlozonych stawow kosinych w palcach. do zluczy w lodygach hambusa. Dlatcgo tez mozcmy nuec dwojakiego rodzaju zwrazck z Samalanu. Po prerwszc. mozcmy SIt; okrcslic jako nowozytnc podnuoty, ktore traktuja styl ZVCI:I Santalow jako przcdnnot budari 111510- rycznvch. Mozcmy jednak dostrzcc W sposobic byciu Suntalow pewnq propozycje

" Pn'watll;t rozrnnwa z Davidcm Lluvdcm

"SW'Cl!1C ,Imli:. nad .. my';I'! arrykilll,k'I" l{1lh'ilil llurtuna tlcli!lIl1l'l .. n:liI!H;" w k;l1cgtlfl<lch hardzo cur"po:J,ll"1!tI CI.V nuwct proicsi"IKkicg" I" 'I,Cla "prtc.,wl"dczC111"" I/",fj,'/' RotHn Horton. PmlenD (1,- rlu~rr.~ltl HI A,-nnr and tlu: \\/"(r.\1. (·;l.Il1hridg-: Umvcr ... Hy Prc-:-.". C~lnlhndg-t: 1l}l)5.

"l Ranajii (iuha prZYPllllHHal UH tI Ile':lI!.."al·.J.!{H okn:";'1L'mu ·diPI1/0\··grrrutlu. 01 litcraluEI': t.naCZY .. supt:1 .... r~I.""lI·· {/Jl1U,·bu1f).

278

Lila 1I<\szcgu wlasncgo ~lY!U IWI'L. Jczcli moj wywod jesr sluszuy, to tu druga rclacja jest nadrzcdna wohcc j1LerWSZCJ. lsuueme drugicj warunkowane JCS! przcz r-uueiuc pierwszej.

Podrzcdnc przcszlosc: tUl1kcJOIlUJ<! zatcm jako suplementy przeS7.IOSCl tworzonych przcz lustorykn, S,I one sup I cment a III I \V sensre dcrridiariskrm - UIllOZ. liwlaN lustorii jako dyscyplime bYCLe 11'111. czy JCSt. a zarazem p0ll1agaJ'1 wskaznc na JCj ograniczema. Zwracajqc uwage nil gran Ice uhrsioryczruarua, pornagaju nam zuySlansowac SIt: Lio autorytarnych zapedow dyscypliny - do rdei, ze \\'.~ I Y s tk () mozna ulustorycznic ezy iez. ze Zit w S z e powinnismy 10 robic. Dobrze k icdys lIjal te kwesue przy okazji dyskusj i nad fi lozofia Heideggcra Gadaruer, k iory srwrerdzit: . .1~). co mogtibvsmy nazwac :; WI a d o III 0 SCI a his t or \ c Z 11 a, tylko W mcwrclkun stopnru obejmuje nuxze doswuidczcmc 11lSHlni"'" Podrzcdne przcszlosci przyponunaja nurn. rc JeJIl()eZCSIlOSC nre-nowozytnosc:

I nowozytnoscr, UWO dzielone 1 Slate .rcruz". krorc wyraza SIt; w planie hrsiorvcznvm, ale ktoregn charakter JCSI oruologrczny. pozwala ujawnic SIt; czasowi luxtorvcznernu. To ontologiczne .Jeruz" poprzedza hrstoryczna luke. ktorej isuucme ponucdzy .Jam-r-wtedy" oraz .ru-r-tcraz" zakladaja mctodv lustoryczne. Tak wiec podstuwe lUISZej zdolncsci do ulustorycznunua stanowi 10. co zarazeru jC LLIlICmuz.l iwia. Przcjscic w czus bostw I duchow - czusy, ktore wydaja SIt; tak odnuen- 11<: od pustego. swrcckrcgo.jednorodnego cznsu Illstorii = ulatwtu nam lakt. zc rue S<l num one zupelme obce: nalezaloby jUZ na samyrn poczatku stwierdzic. zc JC za 1111 esz kU.!CIll1'.

Jak w 1821 roku twicrdzil Humboldt. hcrmcncutyka lustoryczna wylania SIt; 7. milczaco przyjetej przcslanki 0 rdentyfik acji, ktora nustepnie wyparta zosraJC przez zwiazek podnuotowo-przednuorowv. To, co nuzwalcm przeszloscianu podrzcdnynu, moze bye rozunuane jako W,LKJ wsp6lnego, mcpoddajucego SIt; ulusrorvczmcm U ontologicznego .. teraz". Iak probowulcm wykuzac, own .,lcraz" zahurzu porzadck czasu Il1slorycznegn I powoduje. ts: kazdy moment lustorvcznc.! terazmejszosc: .. wychodzi z Iormy"

l" JI;H1:-.-(;corg (j~ldaH~LI. .. Kant anu 111-;.' IlenHI.-"Hc:U!lt;id Turn" W IL'!!D/., lIt'ith·+~g('r.~ \\·~In. pr zcl. luhu W. SI:ll1!o:\,. SI;lIc U111\'~r'ILv "r No:w y",~ P'c" ,",w Y\l1k 1'1'14. >. 5X. PnJkr6k'lll' <l'yg" H;dnc .

]79

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful