P. 1
Tu_hoc_su_dung_Linux

Tu_hoc_su_dung_Linux

|Views: 48|Likes:
Published by tungoctan

More info:

Published by: tungoctan on Mar 14, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/14/2011

pdf

text

original

Sections

  • L i m đ u
  • HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i
  • 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX
  • 1.1.2 M t chút v l ch s
  • 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux
  • 1.2 B n phân ph i Linux
  • 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính
  • 1.4 L y Linux đâu?
  • Cài đ t h đi u hành Linux
  • 2.1 Chu n b cài đ t
  • 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên
  • 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17
  • 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng
  • 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa”
  • 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa
  • 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft
  • B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính
  • 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n
  • 2.4 L a ch n trình kh i đ ng
  • 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB
  • 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO
  • 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác
  • 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 27
  • 2.4.4 Các phương án kh i đ ng
  • 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa
  • 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng
  • B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH
  • 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa
  • 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31
  • 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader
  • 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB
  • 2.7.1 Cài đ t GRUB
  • 2.7.2 C u hình GRUB
  • 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO
  • 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO
  • 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux
  • 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS
  • Kh i đ ng Linux l n đ u
  • 3.1 Kh i đ ng HĐH Linux
  • 3.2 Đăng nh p vào h th ng
  • B ng 3.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux
  • 3.3 Console, terminal o và shell
  • 3.4 So n th o dòng l nh. L ch s l nh
  • B ng 3.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh
  • 3.5 Ng ng làm vi c v i Linux
  • B ng 3.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh
  • 3.6 Tr giúp khi dùng Linux
  • 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp
  • 3.6.2 Các trang tr giúp man
  • B ng 3.4: Các ph n chính c a tr giúp man
  • B ng 3.5: Phím s d ng đ xem trang man
  • 3.6.3 Câu l nh info
  • 3.6.4 Câu l nh help
  • 3.6.6 Câu l nh xman
  • 3.6.7 Câu l nh helptool
  • 3.6.8 Sách và Internet
  • Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs
  • 4.1 T p tin và tên c a chúng
  • 4.2 Thư m c
  • 4.3 Công d ng c a các thư m c chính
  • B ng 4.1: C u trúc thư m c c a Linux
  • 4.4 D ng t p tin
  • • các t p tin thi t b
  • 4.4.1 Các t p tin thi t b
  • B ng 4.2: Nh ng t p tin thi t b chính
  • 4.4.2 Các ng có tên (pipes)
  • 4.4.3 Các socket
  • 4.4.4 Liên k t m m
  • 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c
  • 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 79
  • 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c
  • 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp
  • 4.6.2 Câu l nh mkdir
  • 4.6.3 Câu l nh cat
  • 4.6.4 Câu l nh cp
  • B ng 4.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp
  • 4.6.5 Câu l nh mv
  • 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir
  • 4.6.7 Câu l nh more và less
  • 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin
  • B ng 4.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find
  • 4.6.9 Câu l nh split
  • 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch
  • 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin
  • 4.7.1 Chương trình tar
  • B ng 4.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar
  • 4.7.2 Chương trình gzip
  • B ng 4.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip
  • 4.7.3 Chương trình bzip2
  • 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2
  • B ng 4.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2
  • 4.8 T o và g n các h th ng t p tin
  • B ng 4.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount
  • 5.1 H v là gì?
  • 5.2 Các ký t đ c bi t
  • 5.3 Th c thi các câu l nh
  • 5.3.1 Thao tác ;
  • 5.3.2 Thao tác &
  • 5.3.3 Thao tác && và ||
  • 5.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n
  • 5.4.1 Dòng d li u vào – ra
  • 5.4.2 L nh echo
  • 5.4.3 L nh cat
  • 5.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra, đư ng ng và b l c
  • 5.5.1 S d ng >, < và >>
  • 5.5.2 S d ng |
  • 5.5.3 B l c
  • 5.6 Tham bi n và các bi n s . Môi trư ng c a h v
  • 5.6.1 Các d ng tham bi n khác nhau
  • B ng 5.2: Thay th các tham bi n đ c bi t
  • 5.6.2 D u nh c c a h v
  • B ng 5.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c
  • 5.6.3 Bi n môi trư ng PATH
  • 5.6.4 Bi n môi trư ng IFS
  • 5.6.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân
  • 5.6.6 Câu l nh export
  • 5.7 Khai tri n bi u th c
  • 5.7.1 Khai tri n d u ngo c
  • 5.7.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion)
  • 5.7.3 Phép th các tham bi n và bi n s
  • 5.7.4 Phép th các câu l nh
  • 5.7.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion)
  • 5.7.6 Phân chia t (word splitting)
  • 5.7.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5
  • 5.7.8 Xóa các ký t đ c bi t
  • 5.8 Shell m t ngôn ng l p trình
  • 5.8.1 Toán t if và test (ho c [ ])
  • 5.8.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c
  • 5.8.3 Toán t case
  • 5.8.4 Toán t select
  • 5.8.5 Toán t for
  • 5.8.6 Toán t while và until
  • 5.8.7 Các hàm s
  • 5.8.8 Tham s
  • 5.8.9 Bi n n i b (local)
  • 5.9 Script c a h v và l nh source
  • 5.10 Câu l nh sh
  • S d ng Midnight Commander
  • 6.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander
  • 6.2 V ngoài c a màn hình Midnight Comman- der
  • B ng 6.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung
  • 6.3 Tr giúp
  • B ng 6.2: Di chuy n trong trình xem t p tin
  • B ng 6.3: Di chuy n khi xem tr giúp
  • 6.4 S d ng chu t
  • 6.5 Đi u khi n các b ng
  • 6.5.1 D ng danh sách t p tin
  • Hình 6.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th
  • 6.5.2 Nh ng ch đ hi n th khác
  • 6.5.3 Các t h p phím đi u khi n b ng
  • 6.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin
  • 6.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên
  • 6.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin
  • 6.9 Dòng l nh c a h v
  • Hình 6.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP
  • 6.10 Trình đơn Câu l nh
  • B ng 6.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào
  • Hình 6.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m
  • Hình 6.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng
  • Hình 6.16: Đi u khi n công vi c n n sau
  • 6.11 C u hình Midnight Commander
  • Hình 6.17: C u hình Midnight Commander
  • Hình 6.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander
  • Hình 6.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng
  • Hình 6.21: Th và c u hình các phím
  • 6.12 K t n i t i máy xa
  • 6.12.1 K t n i FTP
  • 6.12.2 K t n i Shell
  • Giao di n đ ho
  • 7.1 X.Org
  • 7.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167
  • 7.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính
  • 7.3 C u hình chương trình ch X
  • 7.3.1 Thu th p thông tin c n thi t
  • 7.3.2 C u trúc c a t p tin c u hình X
  • Hình 7.2: C u hình X.org qua xorgcfg
  • 7.3.3 Th c u hình /etc/X11/xorg.conf
  • Hình 7.3: Chương trình xvidtune
  • 7.4 Kh i đ ng h th ng X Window
  • 7.4.1 L a ch n trình qu n lý c a s
  • 7.4.2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME
  • 7.4.3 Môi trư ng làm vi c Xfce
  • 7.4.4 S d ng trình qu n lý màn hình
  • Làm vi c trong môi trư ng KDE
  • 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE
  • 8.1.1 Đăng nh p vào KDE
  • Hình 8.1: Màn hình đăng nh p KDM
  • 8.1.2 V ngoài c a KDE
  • 8.1.3 Trình đơn KMenu
  • Hình 8.5: Trình đơn chính c a KDE
  • 8.1.4 Trung tâm đi u khi n KDE
  • Hình 8.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE
  • Hình 8.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE
  • 8.1.5 Thay đ i v ngoài
  • Hình 8.12: Trình đơn c a thanh panel
  • 8.1.6 Đi u khi n phiên làm vi c1

T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . 5. . . . . . . .7 Khai tri n bi u th c . . . . . .3. .5 Toán t for .7. 125 . . 109 .3 B l c . . . . . . . . .1 Dòng d li u vào – ra . .6 Tham bi n và các bi n s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7.6. . . . . . . . 5.6 Phân chia t (word splitting) . . . . 5. . . . . . . . . . . . 117 . . . . . . 104 . . . . . .2 D u nh c c a h v . . . . . . . . 5. .8. . 5. . . . . . . . . . . . . 105 . . . . . . . 115 . 5. . . . . . . . . 124 . . . . . . . . . . . 5.9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . 5. . . . . . . < và >> . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . 5. . . . . 124 . 5. . . . . . . .3 Th c thi các câu l nh . 110 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . .4 Phép th các câu l nh . 105 . . . . . . . . . . 104 .6 Câu l nh export . . . . . .8.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . .3 L nh cat . 104 . . . . . . . . .3 Toán t case . . . 101 . . . . . . . . . .1 S d ng >. . . . . . . . . . . . . . . . 118 . . 114 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6. .6. . . . . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . . . . .2 S d ng | . . .7. . . . . .8. . . . . . . . . . . . . . . .8. . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . . . .6. . . . . . 5. . . . . . . . .4 Toán t select . . . . . . . . . . . . . . . 5. .3 Thao tác && và || . . . . . . . 5. . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . .5. . .7. . . . . .8. . 5. . . đư ng ng và b l c . . 5. . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6. . .M CL C 5 Bash 5. . . . . 106 . . . . . . . . . . . . . . . . 5. 118 . . . . . . 5. . . . . . . .7 Các hàm s . . . . . . . 5. . 122 . . . . . . . . . . . . 125 . . . . . . . 5. . . . . . .10 Câu l nh sh . . . . 5. . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 . . . . . 126 . . 116 . . . . . . . . . . . . . . . . 126 . . . 5. . . . . .3. . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . Môi trư ng c a h v . . . . . . . 108 . 119 . . . . . . . . . . . . . . . .8. . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 113 . . . . .7. . . 5. . . . . . . . 123 . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . .8. . . . . . . . . v 101 . . . . . 5. . . . 116 . . . 116 . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . 5. . . . . . . . . . . . .1 H v là gì? .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . 115 . 117 .7. . . . . . . . . 104 .9 Bi n n i b (local) .4 Bi n môi trư ng IFS . . . 118 . . . . . .8 Tham s . 5. . . .1 Thao tác . . 112 . . . . . . . . . . . .6 Toán t while và until . . . . . . . . . . 113 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . 5. . .5. . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . . . . . . 5. . . . . . .8. 122 . . . 114 . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . .4. . . . . . . . . . . 5. . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.6. . . . 5. . . 114 . . . . .3. . . . . . . . . . 5. . .4. . . . . . .2 Các ký t đ c bi t . . . . . 5. . . . . . 5. . 103 .3 Bi n môi trư ng PATH . . . . . . .8. . . . . . . 5. . . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình .4. . . . . . . . . . . . 5. . 106 . . 103 . . . .2 Thao tác & . . . . . . . 102 .2 L nh echo . . . . . . . . . . . . . . . .7.

. . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . .3.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . . 7. . . . 191 . . . . 190 . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . 6. . . . . . . . . . 8. . . . 6. . . . .4. .11 C u hình Midnight Commander . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . 8. . . . . . . . . 201 . . 7. . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . .1. .5. . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . .4 S d ng chu t . . . . . . . . . . .Org . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu .1 Thu th p thông tin c n thi t . . 6. . . . . . . . 6. . . 6. . . . . .4. . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . . . . . . . 8. . . . . 6.2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . 195 . . 190 . . . . . . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . 6. . . . . . . . . . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . .1. 8. . . . . . . . . . . . .2 K t n i Shell . . . . .conf . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . .1 K t n i FTP . . . . . . .1. . 6. . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . . . . . . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . .1. . . . . . . 194 . . . . . . . . . . . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . .3 Tr giúp . . 198 . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . .12. . . 6. . 6. . . . . . . . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. .1. . . 7. . 7. . . . . . . . . . . .12. .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . . . . . . . . . .1 X. . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . .7 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . C a s yêu c u . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m .13 6. . . . . . . . . . . . . .6 6. . . . . . . . H p tho i s p x p . . . . . . . . . .12 6. . . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . .22 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . .17 6. . . .5 6. . H p tho i đ i tên t p tin .1 8. C u hình X. . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . .1 7. . . . . .8 6. . . . . . . . . . . . . . .16 6. . Đi u khi n công vi c n n sau . Th và c u hình các phím . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . .5 8. . . . . . . . . . . . 43 6. . .4 7. . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C as h il i.14 6. . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . . . .3 8. . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 6. . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . nh . . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . . .2 6. . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . .2 8. . . . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 8. . . . . . . . . .19 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 6. . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . . Đang tìm ki m . . . . . . . . .21 6. .20 6. . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . . . . . . . .3 7. . . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . .10 6. . . . . . . . . . . . . . . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 7. . u” ch nh hình . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. .11 6. H th ng đ ho X Window . .18 6. .3 6. . .

. . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . .viii 8. . . . . . . .9 8. . . . . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 8. . . . . . . . . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . Trình đơn b i c nh c a nút . .15 8. . . trình đơn. . . Thay đ i màn hình . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . .10 8. . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 8. . . Ch n phông ch . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 8. . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . .14 8. . .

12 2. . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 3. . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . . . . . . . . . .8 5. . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . . . . . . .3 4. . . . . . . .6 4. . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3. . . . . . . . .7 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . t . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 5. . . . .1 3. . . . .1 5. .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 6. . . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . . . 20 2. . . . . . . . . . .2 4. . . . . . . . . .1 4. . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . Các câu l nh b l c . . . . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . Phím s d ng đ xem trang man . .4 6. . . . .4 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 6.5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . .5 4. . . . . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 3. .1 6. . . . . . . .2 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 3. . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . .

.

như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. nhóm thư. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n.v.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. nhóm tin t c. d a trên s c ng tác. bài báo. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. các trang web cung c p tin t c. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. thu n ti n. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. N u không . Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. . V i k t n i m ng Internet. Đ i v i Linus Torvalds. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. . Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. sách v Linux. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). . M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. . Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. Linux là h đi u hành phát tri n m nh.

V. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice.5 (http://creativecommons.5/) . Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. . và có khi không đư c c p nh t c năm. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. ”.org. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX.chat. Nghe nh c b ng Amarok. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. . Released under Creative Commons Public License 2. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. . M i đ ngh s a đ i.5 (http://creativecommons. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.org/licenses/by/2. Xin c m ơn Kostromin A. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss.org. cu n sách này đư c t o ra. OpenSUSE. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. thông báo l i chính t . đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). so n th o tài li u. Như v y. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. (http://linux-ve.org/licenses/by/2. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. Mandriva. s a đ i.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce.0 kho ng 4 năm trư c đây.v. . Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . Ngành chính c a tôi là Hoá h c. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. v.5/). cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. đó là Fedora. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này.

Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. V t lý.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. khái ni m b n phân ph i Linux.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. không hi u là đ làm gì. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . 1 . GNU và FSF.1 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. Ken Thompson và Brian Kernighan. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux.1. 1. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này.

minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.fi) PS. I’ve currently ported bash(1. and is starting to get ready. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). and things seem to work.helsinki. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). This implies that I’ll get something practical within a few months. Any suggestions are welcome.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. and it probably never will support anything other than AT-harddisks.Helsinki.os. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.1.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. trong đó có BSD. as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things).os. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. H đi u hành dòng UNIX.40). and I’d like to know what features most people would want.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. as that’s all I have :-(.205708.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay).9541@klaava. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. and it has a multi-threaded fs.Helsinki. Yes — it’s free of any minix code. This has been brewing since april. 1. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. It is NOT portable (uses 386 task switching etc). Linus Torvalds.08) and gcc(1.

Note the lack of announcement for 0.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t.01: I wasn’t too proud of it.01: tôi không t hào l m v nó.org.gnu. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao.kernel. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i.fsf. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. 0. b o v nó b ng các b ng sáng ch .org.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++).org/linuxhistory. các d u hi u b o v quy n tác gi .12 theo đ a ch trên. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.php.01.” (“Như tôi đã nói trư c đây. hãy xem RELNOTES-0.02 ra đ i. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. s a đ i. sao chép.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. nghiên c u chương trình ng d ng. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. 3 . Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www.12.kernel. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux.1. ví d ftp://ftp. 0. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like.li.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. V b n quy n này.

org/ gnu/manifesto. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. . Nói như các nhà sáng l p ra FSF. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. Trong “Manifesto GNU” (http://www. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). .v. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL).html.net). mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng.openoffice. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. unikey (http://unikey.html. do đó không còn t do). còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u.org) và pdfLaTeX (http://www. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. 5 . N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng.org/gplv.gnu. DVD ho c k t n i Internet). s a đ i.gnu. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i.org). chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. v. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. d y cách s d ng. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay.sf.tug.org/copyleft/gpl.

3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. 2. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. 3. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. thì Linux s ph c h i chúng t . nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. 1. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành.1. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c.1. 4. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. u b nh đ y. 1. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. Linux có t t c các kh năng. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình.

1. đó là m t b các th t c ngôn ng C. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. 6. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. 9. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. 7. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. 10. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. 8. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. đ s d ng tín hi u và b nh chung. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 .1. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix.1. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . 5. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003.

vmware... bochs. Windows 3. Windows. MIPS. c u trúc (h th ng) t p tin. H tr t t c các d ch v Unix. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. DEC Alpha. làm vi c trong các m ng TCP/IP. ssh). H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin.org) 8 7 . n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). .1. và c các h th ng t p tin m i. bao g m Networked File System (NFS). Windows 95 và Wine. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . rlogin. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. HFS. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. FreeBSD và OS/2. 12. . SUN Sparc. . Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. Ngoài ra. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . . M68000 (Atari và Amiga). Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. 1. k t n i t xa (telnet. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác.v. . như AMD. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. như reiserfs. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. debian. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. 14. trong đó có chia s (dùng chung. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. NetWare và Windows. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. 13.1. pearpc. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. bao g m DOS. .v. .2 B n phân ph i Linux 9 11. bao g m c các b x lý 64bit.

Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. t c là nhân. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. Tuy v y. h th ng t p tin.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. h v shell và các ti n ích. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. linuxhq. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Như đã nói trên.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). Ngoài ra. . Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. Ngoài ra. Slackware và Debian. nòng c t c a HĐH. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do.

Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t.org). ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. Ubuntu và Mandriva.6.16.13. m t Vi t ki u M duy trì. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.opensuse. t c là Linux phiên b n 2. b n phân ph i openSuSE Linux 10. L a ch n th nh t. th hai. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n.13. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. 9 . C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. .2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. t đi n ti ng Vi t. phân cách nhau b i d u ch m. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây.. Ví d . nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t .6. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. Không s trư ng h p “đem con b ch ”.16.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. . Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t.6. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. T 2.1.

N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. nhưng không b n v ng.. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. Xin đ ng lo l ng. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này.v. DX v. . làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. B ng 1. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p.6. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen.16. .13) đư c coi là làm vi c n đ nh. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). OpenOffice. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. fluxbox. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. nhưng đi u này không . Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình.5. trên đó không th ch y n i Windows. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. windowmaker. B ng 1. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. 2. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. emacs. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. 1. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. . Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2.org). . T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i.

Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. ). Như đã nói trên. Ch c n vào đ a ch http://shipit..org. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. DVD là t t nh t. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). 1. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. StarDict (chương trình t đi n). 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng .1 v i môi trư ng làm vi c KDE.1. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. b nh 256Mb (+256Mb swap). Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. KBabel. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. . càng nhi u b nh . thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen.ubuntu. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. Novell Desktop. c ng càng r ng thì càng t t. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. GIMP.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. ph n còn l i dành cho d li u. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. Konqueror.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). . Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. Không có gì là th a thãi.

1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. đ ng th i. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Slackware. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. Fedora.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này.. Như th . cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. Chính vì v y trong cu n sách này. V nđ ch . it’s good when it’s free” — Linus Torvalds.. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. cho m i tình hu ng s d ng. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. Chính vì th . trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. . Mandrake. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. m t cách t nhiên. Windows 2000 và Windows XP. 2. . Ngoài ra.

đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính.v. • Chu t: – lo i chu t (serial. Trư c khi b t đ u cài đ t. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. • BIOS: – nhà s n xu t. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. . cũng như SCSI . • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. ). N u như b n không th y thông tin nào đó. ch n l nh Properties. – s nút. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. Logitech.2. • C c màn hình . SCSI. MouseMan. . PS/2. v. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . thì c n tìm ki m theo các cách khác. Đ giúp b n đ c. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). hay bus mouse). – giao th c (Microsoft. hay giao di n khác).nhà s n xu t và s m u mã. – s hi u phiên b n.

c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. Và th ba. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. đ u tiên. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. CD) cài đ t cho h th ng cũ. chu n b các t p tin (đĩa m m. – đ a ch IP c a mình. – đ a ch IP c a gateway. Th hai. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). Windows không hi n th nh ng giá tr này. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a).16 – nhà s n xu t. – tên c a máy tính trong m ng. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. Bây gi thì tác gi đã .2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). – tên mi n c a công ty b n đ c. – m t n m ng con (subnet mask). Chính vì v y.

NFS. Tuy nhiên. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. Như đã nói trên. Th nh t. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng.1. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i.2. Samba).1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. • Hãy đ c tài li u. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. Đ m truy c p này. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. và có . tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. M i rãnh l i chia thành các sector. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. Đ c bi t trong các trư ng h p. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). và t đ ng nh n lên nút Next.3 2.3. N u như có gì đó không làm vi c. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. 2. ftp.

3. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. /* }.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows).4 Gbyte. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. 24 bit lo i phân vùng (ví d . cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. /* int start. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. 0x80: phân vùng kích ho t. /* int length. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . /* char end[3]. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. 83 -. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn).LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. Đ làm đư c đi u này. /* char type. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). 2. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. Đĩa c ng là các thi t b kh i. ví d . s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. /* char begin[3]. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). c n đ t đ u đĩa đúng v trí. Chương trình cfdisk.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. Như v y. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector.4 Gbyte. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình.2.. và theo đó. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. Fedora. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. mà s d ng driver riêng c a mình. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). Các b n phân ph i Linux l n (Debian.S).1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. . vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. h th ng ph i đư c n p. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0.4. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích.H. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. 2. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. Ngoài ra. SuSE. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS.4 2. “LBA”. . vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. M t l n n a mu n nh c l i r ng. Trong các controller c a đĩa SCSI.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t .

t c là c ng th nh t. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. và các t p tin ph c v : . Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. đĩa c ng. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. S ‘0’ ch ra s th t c a . đ m b t đ u t 0. 386BSD. Windows 95/98. Ví d 3: (hd0.4. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. 2. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. SCO UNIX.v. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. Unixware v.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). Ph n fd có nghĩa là đĩa m m.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. . . OS/2. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . Windows NT/2000/XP. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. DR DOS. Ví d 2: (hd0.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . thì không c n đ n không gian swap. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . Ví d . Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình.2. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. Ví d . Như v y trong trư ng h p này.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. hay cài b ng phương pháp khác. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Theo tác gi th y. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. thì phân vùng này có th không c n thi t. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. Nói chung. Tuy nhiên. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Ngoài ra. T t nhiên. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . Như đã nói trên. Nhân ti n. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i.

Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. còn trong /usr – chương trình s cài đ t).5. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. Tuy nhiên. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. N u như b n đ c có 2. v i đ nh d ng FAT16 (DOS).powerquest. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. ph c v cho phân chia đĩa. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. 2. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). Nhưng không nên đ phân vùng này l n. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. Th hai. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. . b n đ c ch có m t đĩa c ng. n u như phân chia đĩa tr ng. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. Th nh t. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. trong đó có Linux. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn).2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. T t nhiên. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. Windows NT/2000/XP. không ch a b t ký d li u nào. kích thư c kho ng 1 Gbyte. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips.com) và s d ng chương trình này. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý.

sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Tác gi cho r ng. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. có th b nó ra kh i . Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. 2. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. make a BOOT DISK” (hay tương t th . N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. 3. Khi này.2. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. 2. ntdetect. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories).6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. Tuy nhiên . Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. T c là c n tr l i “Yes. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. Th hai. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. Ngoài ra. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16).com và boot.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình.

Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không.lnx3 6.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. thì đây là kh năng duy nh t). t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. thì có th t o t p tin bootsect. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. V n đ ch . Sau khi cài đ t xong. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. • th hai. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. 3 . thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. thì không ph i m i th đã h ng h t. 4. 5.

r i ch n ch đ Command mode. nên Windows NT s kh i đ ng. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. 7. 3. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux.lnx="LINUX" (t t nhiên. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. MBR). Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). ch không mu n dùng LILO.conf. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. trong ví d này là /dev/hda3 . Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. CoolEdit c a Midnight Commander. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. 2. S d ng câu l nh fdisk /mbr. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. Tác gi dùng l nh này thành công. 4. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover.) 8.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot.2. 1. /dev/hda. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. 5. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. Sau đó tìm t p tin boot. ví d . thì c n ghi cái đó. T p tin bootsect. N u ch n LINUX. ví d . n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra.

2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. Đ dùng đư c trình đơn đó.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. 7. 2. # Modified by YaST2. Đây chính là đi u chúng ta c n.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. M t s b n phân ph i. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n.7. D dàng đoán ra r ng. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu.7. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. và ph c h i MBR c a Windows. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. 2. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). 2.

7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options).YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. ph n th hai – “Windows”.0)/initrd ###Don’t change this comment .YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.2. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.3).0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn.v. Trong trư ng h p này là sau 8 giây.3”. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . . nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau.3 kernel (hd0.gz dom0_mem=196608 module (hd0. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0. v. Khác v i trư ng h p LILO. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9. Như b n th y trong t p tin c u hình trên. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. Hãy nh l i. .0)/xen. .

2. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO.5. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. 1. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. 5 .4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. Cách chia đĩa đã nói trên. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. vì th chúng ta s không xem xét đ n. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH.4. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. 3.8. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm.conf và câu l nh /sbin/lilo.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT.3 và 2.5 4. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. 2. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. C n nh r ng.8 2. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). Trong trư ng h p đó /etc/lilo.

và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. Câu l nh này (trong tài li u . Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. LILO. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. Tuy nhiên.) Đ ng quên r ng. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. Trong m i ph n như v y có m t dòng label.dos label = win trong đó bootsect. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).ini b ng không.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). Trong ví d này. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). Windows NT và Windows 98. t c là thay đ i bi n table.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra.conf theo ý mu n.conf: other = /boot/bootsect. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng.1 giây).conf. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. thì hãy thêm 5. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng.2. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label.

. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. và cách kh c ph c (n u có th ). ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. t c là ch ch y th c u hình m i.NNNN. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. nó đưa ra màn hình t “LILO”. . N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng.v. và b ng phân chia đĩa. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). thì nó không b ghi đè lên. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. N u t p tin này đã có trên đĩa. ví d . 0800 – /dev/sda. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. b n ghi sector kh i đ ng. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. tr vi c thay đ i t p tin map. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng.NNNN. Khi LILO đư c n p. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. N u cho thêm tùy ch n -v. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. Ho c LILO không đư c cài đ t. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . T p tin /boot/boot. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. 6. 0300 – tương ng /dev/hda.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . . v. Nhưng c n bi t r ng. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên).

và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. r i ch y /sbin/lilo. Như th . • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng.8. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y.8. và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. . Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. ho c t p tin boot/boot.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). thì v n đ thư ng d gi i quy t. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. N u LILO không d ng l i đây. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). thì Linux s không th kh i đ ng. nhưng không ch y đư c nó.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). 2. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính).2. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. • LIL.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. 2.

Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.exe. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. Vi c s d ng loadlin. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. Như v y. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows.de) vi t.exe không yêu c u ph i cài đ t.6 c a loadlin. thì ph i kh i đ ng l i máy tính. bzImage)7 .40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. “không vào hang c p sao b t đư c c p”.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO.fgan. t o trong đó m t thư m c (ví d . c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. thông thư ng ghi t p tin loadlin. /dos/linux).exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. ví d .conf.exe.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. Chương trình loadlin. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. b ng câu l nh reboot. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . Phiên b n 1.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. do đó. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). Tuy nhiên. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . 2. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS.3. do Hans Lermen (lermen@elserv. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.6 Loadlin.ffm. Kh năng này bi n loadlin. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage.

Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia.4.TXT.exe 41 • Chương trình loadlin. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.TGZ vào đó. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). 3.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux. 1. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS).exe đ kh i đ ng.22.. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.4. N u b n ch y loadlin. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98.PAR.TGZ.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS).conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=.exe.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. t p tin tham s ví d DOC\TEST.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.4. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. Sao chép t p tin vmlinuz-2.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1.5) 2.2. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows.

V n đ ch . Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. c n nh p câu l nh C:\> win).SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). . Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98.bat).exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. và khi ch y t p tin này.unc. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i.anu. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. (Đ ch y giao di n đ h a. n u như có hi n th bi u tư ng Windows.html và http://rsphy1. linux.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . C n nói thêm r ng. sau đó thì ch y Linux. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ).html.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO.

thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3. ng i nhìn. 3.. Hình 3.1. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng.. B t máy tính lên. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB .Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. đ i h th ng kh i đ ng xong và .

Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. d ng h th ng v. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. th m chí làm h ng h th ng. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. ví d SuSE Linux. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. có th thêm. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. đây là m t kh u c a root. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. . 1 . Phím này thư ng là <Esc>. Sau khi nh p đúng m t kh u. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. Trong trư ng h p đó. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. . xóa nh ng ngư i dùng khác.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. 3. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính.v. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p).44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. có s d ng màn hình flash. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u.

thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. k c ki u ch . c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng.3. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. N u b n đã nh p đúng t t c . Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Sau khi nh p xong. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. . “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. cũng nh n phím <Enter>. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. ví d . c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng.

Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. Ví d . man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Th hai. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. và phím tr ng. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. 3. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. <PageDown>. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Vì th nh t.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng).46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. B ng 3. Chúng ta s còn g p . ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3.3 Console. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa.

L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. Tuy nhiên. đư c g i là console. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. Debian. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Do đó. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser).3 Console. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. Như v y r t thu n ti n cho s d ng.. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. . Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. . Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. Nhân ti n cũng c n nói luôn. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. thư ng g m màn hình và bàn phím. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Theo m c đ nh. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. B n s quay l i màn hình ban đ u. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat.3. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. SuSE. t c là vào h th ng dư i tên ngư i .

Trong khi đó. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. nhưng theo m c đ nh s ch y bash.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. Nhưng như đã nói trên. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. hãy thoát kh i h v và b n . B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. có m t lo t các thao tác. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. ví d : help cd. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. ví d g n h th ng t p tin.

B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào.4 So n th o dòng l nh. panel . thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . <←>. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. <End>.4 So n th o dòng l nh. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng.2. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. . Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. đ c thư. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình.3. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng.. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. 3. <Home>. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3.2. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . .

C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. <Ctrl>+<F> <←>. B t đ u th c hi n câu l nh. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Thoát ra kh i h v bash. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó).50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Di chuy n sang trái m t t . Di chuy n v đ u dòng l nh. <Ctrl>+<E> <Del>. S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Di chuy n sang trái m t ký t . ngư i dùng không k p th y chúng. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). Di chuy n v cu i dòng l nh. Di chuy n sang ph i m t t . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Xóa ký t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . <Ctrl>+<A> <End>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Xóa ký t n m t i v trí con tr . D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr .

Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. Đây đư c g i là l ch s l nh. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. 4 environment variable . Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/.3. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. 3.3. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin.bash_history). thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. thì có hai kh năng x y ra. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng.

vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. đây là /sbin/shutdown. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. ví d qua sudo.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. <->. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. Ví d .52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. . Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t .

Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. 3. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. 3. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n.3. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn.6. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. tldp. .

V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. B ng 3. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c.4.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. v đ nh d ng t p tin.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). ví d man(7). groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào.4. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.6. và v các g i h th ng (system call).

Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. . 3. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng.6. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. dòng ký t . c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. thì cũng gi ng như man. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. whatis và apropos làm vi c.3. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

gi ng như m t cái đĩa ăn. đĩa t .1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. v. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. .v. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. . đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. M i h th ng t p tin. mà ngư i dùng không th y. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. M t còn l i. . Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. DVD. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. Vì th . ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. có hai m t. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. CD. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. chúng ta t m g i nó là m t trư c.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. 4. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. chúng ta t m g i là m t sau. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin.

tar.gz và L4U-0. chúng ta s đ c p đ n sau.tar. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. .3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. Ví d . ví d xvnkb-0. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin.tar. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c.tar. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y.2. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : .gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ).gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. t c là ph i l p l i d u này hai l n). Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích.9.gz. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai.9. ví d . qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. “hai” và “ba”. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin.2. Vì th l4u-0.9.4.2. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.

pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.2. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây.9.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này).62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. .2. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin.2. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau).9. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t .9.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll.pdf. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). Bây gi có th dùng ~/l4u. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.pdf ~/l4u. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c.

m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . ví d t p tin văn b n (text file).v. đó là l nh pwd. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t.4. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). . Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. v. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. . Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên.v. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . còn t p tin – là các “lá”. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. v.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). thay đ i quy n truy c p đ n chúng. . . Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. . phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. 63 4. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình.

ho c “cháu”. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. thì ph c t p hơn m t chút. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”).. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này.. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. Như đã nói trên. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i.’). thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin.. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. . Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i./. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. nó ch đ n thư m c m . Ví d . t c là n m trong m t thư m c con. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. Khi ngư i dùng vào h th ng. Ví d : /home/nhimlui. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘.. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. . N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c..

v. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. và . Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng.. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files.v. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. .tex ChangeLog ext3fs. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows.tex gioithieu.4.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau).tex images l4u. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c.. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch .3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. 4. tên ch s h u t p tin. .tex caidat.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i .

B ng 4.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên.conf).com/fhs/. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. trong đó có nhân (kernel). /etc/rc. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng.pathname. B ng 4. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình.com/fhs/.pathname.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. và t p tin ngư i dùng passwd. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. . Ví d . trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. xorg. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính.

shutdown. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. DVD. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found.4. Vì thư m c m b m t.v. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. flash.*. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. reboot. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). mkfs. halt. đĩa c ng ngoài. Đây là h th ng t p tin o. v.*. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. mkswap. . Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. v nhân. CD. arp. . Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. fsck. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. swapoff. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. . .v. . vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng.v. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. swapon. v các thi t b tính. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. route. ifconfig. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. fdisk. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu.

• /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. ng d ng. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. . Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. m t s chương trình không th g i tr c ti p. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. các t p tin tài li u. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. bao g m: • /usr/local/bin. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n).68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. các thư vi n đ ng (dynamic library). Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung.

v. ví d i386. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. khóa locking. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). . Alpha.4. ng d ng. spool. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). /var/adm /var/lock /var/log . . . Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. Các t p tin b n ghi (log). M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. . Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên.v. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. • /usr/share/man – các trang tr giúp man.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. • /usr/share/misc (đã nói trên). Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. Các t p tin thu c v h th ng X Window. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. các t p tin t m th i. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng.

4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. máy in. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. . môđem. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. terminal. /var/spool 4. /var/tmp Các t p tin t m th i. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. máy scan. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. tháo r i.4. bàn phím.v. Ví d . • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. v. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. chu t.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). ) đ u là các t p tin. . Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. 4. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). Như đã nói.

T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. Ví d các c ng. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. Đ i v i các t p tin thi t b . S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. đĩa /dev/hda. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. thì s thu đư c m t chu i các s 0. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”.4. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). B ng 4. đ u tiên là /dev/fd0.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . t c là đĩa Primary Master. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. Ví d thi t b d ng này là terminal. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. tb t là tb ts . S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . th hai là /dev/fd1. /dev/cua Các t p tin cho môđem. B ng 4. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b .

N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. 4. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. thì ng có th không có tên. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. . đư ng ng). N u t p tin ban đ u b xóa.4. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng.4. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. Sau khi đã t o ra k t n i. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu).3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). ví d b ng chương trình mkfifo. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. ho c th m chí trên m t máy tính khác. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau.4.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. Khác v i liên k t c ng. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. 4. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. hay b đ m FIFO (First In – First Out).2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. h th ng in và h th ng syslog. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window.

trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin.4. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng.pdf ~/l4u. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. mà “.9. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. 4. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. Nhưng khi t o liên k t m m.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. hãy h n ch s d ng “.2. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). Ngoài ra. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. .2. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác.. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i.9.. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m.pdf -> projects/l4u/l4u-0.pdf. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác.

Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. . Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). w. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Cùng lúc v i ch s h u. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. Nhân ti n. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. nhóm s h u – root. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x).74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root.

w ho c x). B n th y không. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. thì có quy n đó. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. m i nhóm 3 bit. Ví d . ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. w. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. perl. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. . tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. ví d more. ho c b ng các trình so n th o văn b n. Quy n ghi cũng d hi u. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. 9 bit này chia thành ba nhóm. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. Khi có quy n này. . ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này.4. ) thì không th g i t p tin. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. . Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau.

Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. ghi và g i) không. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. ch X là m t trong các ký t sau: . n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). N u ch đưa ra quy n g i. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. ch nh hư ng đi). thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. N u ch s h u không có quy n nào đó. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. thì ngư i dùng có th vào thư m c. Có hai cách s d ng l nh này. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. N u có quy n truy c p đó. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này.

[user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. x – s 1. Ví d . t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau.4. [user]$ chmod u=rwx. ghi. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i).go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. w – s 2. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). ghi và g i (th c hi n). thì dùng l nh sau: . thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. g i).

vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. 9 . Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. không trùng l p. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Ý nghĩa c a bit này như sau. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Trong mô t inode. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. ID c a ngư i dùng là duy nh t. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Ví d : Identificator. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. Thông thư ng. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này.

b ng ký t T. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. cd.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. ln. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). Như v y. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. đó là pwd. thì thay th x b ng ch cái S l n. ls. n u ngư c l i.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). . chmod. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u.4.

N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . m c dù có th s d ng l nh touch.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . Đ t o ra thư m c con. Đ có quy n thay đ i nhóm.6. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. (liên k t đ n thư m c m ). Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i.. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u.6.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó.6.

6. B ng 4. R t nên dùng tùy ch n này. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích.. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. 4. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. thư m c con) n m trong nó.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . . Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n.. do v y khi sao chép c n ph i c n th n.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p.3.4. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4.

đây là thư m c).82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. do đó không xem xét chúng. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. Hơn n a. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa.6. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên.6. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin.doc *. th m chí c khi v a xóa xong10 . và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. N u ch y l nh rm *. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh .5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. thì có th s d ng câu l nh mv. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs.odt s không làm vi c. 10 .tldp. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. Các thư m c con không b đ ng t i.org này trong trư ng h p kh n c p. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. mv đã k trên). l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. 4. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. Đ s d ng nh ng câu l nh này.

Hãy nh l i. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. trong đó có th có các thư m c m ng . t c là dùng đ “c ng” các t p tin. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. theo kích thư c. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. <PgUp>. <Home>. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. 4. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. <↓>.6. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. <←>. <→>. Ví d . Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. N u tìm th y t khóa trong t p tin. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n.4. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m.6. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. và có thêm m t vài s m r ng khác.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. <End>.

84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). Trong ví d này. c. cat. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. chown. -path ’ . H. cp. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. N u không ch ra m t thư m c nào. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. chgrp. J. vì th taptin?. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. mà t p tin có th n m trong./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. “(”. rm. đ thay th cho thư m c g c.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. 5. 7. • “. mv).) ho c cu i cùng. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. 6.” ho c “!”. “)”. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. b. taptin2. K. “. • “*. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. 4.”). Ví d . taptin9. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên.” và thư m c m “.txt. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”.. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. I. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. • “*a*” tương ng v i May và march.txt.txt. câu l nh: [user]$ find . T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . Có th làm s kh i lư ng công vi c.

–mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên.tex. thì có th b đi d u ngo c. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. ho c l (liên k t m m). charater).tex -or -name *. d (thư m c). thì coi như dùng and. . ch không ph i theo kh i.4. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. Ví d . n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. p ( ng có tên pipe). Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\).tex -and -name *. Ví d . n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *.odt) ho c (-name *.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. N u không ch ra phép lôgíc c th .odt).odt và . Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. c (thi t b ký t ). D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin.4. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ).odt). còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss.tex -name *.org/pub. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4.tex. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. f (t p tin thư ng).

D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.6.2GB. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. kho ng 1. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. [user]$ find ~/projects -name *. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . 4. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. ch -exec có th dùng -ok. Ví d .tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}.

6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau.9. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. v. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). ‘xad’ v. t p tin nào quan tr ng hơn.v. . Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. 4. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên.4. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). ‘ab’. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim.6. . . T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . phimab. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó.9. phiên b n 0. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. ‘xac’. . phimab) lên hai đĩa CD-R(W). ‘ad’. ‘ac’. phiên b n 0. N u không đưa ra ph n đ u.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. ‘xab’.v. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’.

ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.c xvnkb. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.2.2. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”.2. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.c.diff. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .c > xvnkb. phiên b n 0.2.9.c. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.c và xvnkb.2. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc. N u hai c t có cùng s th t khác nhau. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t. 4. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.9.9. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.c.2.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.c. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).8. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C. phiên b n 0.2. Đã có xvnkb-0. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.9.8.9.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.9.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.9.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.c.8.c s thu đư c t p tin xvnkb-0.2.c.8.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.2.c xvnkb-0. Bài toán này là do patch gi i quy t.c.c. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.diff > xvnkb-0. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.diff.

thì nh t đ nh ph i dùng . --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh).5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet.5). --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. -c. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. -x. --create T o kho m i.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver.v. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. 4. . Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). -t. pkzip. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. B ng 4.7. --extract. -r. sau đó ch ra tên t p tin. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). --append Thêm t p tin vào cu i kho. GNOME.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. rar v. --catenate. --diff. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho).4. -d. lha. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). . N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. -u. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào.

ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). Như v y s có ích hơn trong th i gian này. . . Ví d . . N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c./. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho.tar trong thư m c hi n th i.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. Ví d . Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. f. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. Chúng ta s th y ví d t i đây. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. gi s projects. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects.

. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. ftp. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. . Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD.7. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung..2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin.4. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . ). hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. ch không t o m t t p tin chung. nhưng như đã nói trên. flash. DVD.

92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. -1. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. -t. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c.6. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra.7.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. -v. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. -q. ch còn l i t p tin bình thư ng. -9. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). --quiet B đi nh ng c nh báo. -l. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. Theo .suf. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. 4. -n. -V. ch còn l i t p tin đã nén. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. đưa vào” m t kho. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -r. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). -L. -N.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. --best M c đ nén m nh hơn. –S . t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. .

9. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2.tar. nhưng thêm vào ph n cu i là . hay gi i nén m t t p tin. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2.bz2.sj -.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.5%.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin. Ví d : [user]$ bzip2 -. 4.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.gz.7.2.tar • tên_t p_tin. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: . Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.using 2. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn.out.bz2 2. ví d xvnkb-0.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip.sj. trong đó có các t p tin nén. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4. T p tin nén có th i gian s a đ i.tbz thay th b ng tên_t p_tin. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.4.7.

9.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). -z. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . -v. . Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.9.tar).tar.2. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.2. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. -s. -k. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2.9.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên).tar.gz. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. [user]$ gzip -d xvnkb-0. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén.2. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.tar. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. --force Ghi chèn lên t p tin đã có.tar. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. -t. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. –V.9. -q. –L.2. -f.gz vào tên c a t p tin thu đư c. —-version Gi ng như --L. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .

chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”.zip hay *. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. tôi mu n nói thêm r ng. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. mount).tar. gzip và bzip2.4. ví d đĩa c ng. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình.tar. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. T c là. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. xác đ nh quy n truy c p. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này.

N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. mkfs. b xóa. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. 14 13 . s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC.ext3 và các câu l nh tương t . Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. N i dung cũ c a thư m c không b hu . m t b ng các mô t inode. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. vì v y đ ng xóa nó. Ví d . mà ch t m th i b gi u đi. và các kh i d li u. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a.ext2. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. n u ghi nh m b n s b m t d li u. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o.

Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. nfs. ncpfs16 . Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. ext. ext3. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). Có th có các giá tr khác. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. • Đi m g n. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). • Các tuỳ ch n g n. • M c đ dump. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ).8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. • D ng h th ng t p tin. xia. nhưng đi u đó là không nh t thi t. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. smb.1). Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. sysv. msdos. hãy xem trang man c a dump. n u không – s 0. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. proc. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. . như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. iso9660. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. vfat. hãy xem b ng 4. ext2.4. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. hpfs. Ví d .). umsdos.

thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user.user. t c là đ c và ghi). more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. Ví d . ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. CD. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. v. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. . Zip. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn.98 [root]# mount -a -t nosmb. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto.v. DVD. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. T c là h th ng t p tin không đư c b n. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. . Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m.

Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. M t s b n phân ph i (Debian. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. exec. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. Ví d . suid. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. nouser. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . nosuid. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. M t còn l i. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. n u b n có m t đĩa m m. ti p đĩa th hai. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t.4. dev. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. auto.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). nodev. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. m t sau (c u trúc bên trong). async. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a.

100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. . Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.

Tuy nhiên. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. C n nói ngay r ng. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). cũng như qua giao di n đ h a. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . Đi u này không hoàn toàn đúng. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. vì đã có giao di n đ h a. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a.h v . vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. D . b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Nói ngoài l m t chút. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. 5. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. vi t t t c a shell. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. hay shell. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. hay còn đư c g i là console ho c terminal. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. Nhưng m t khác. Sau đó. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. vi t b i Steve Bourne. g i là sh.

Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . – và . ho c đ bi u th các thao tác nào đó. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. ho c đ bi n đ i bi u th c. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). 5. <Ctrl>+<D>. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. vì th dư i khi nói đ n h v . h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. Tuy nhiên các ký t _.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. (d u g ch dư i. Trong tên t p tin ch d u ch m (. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. xem http: //www.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. <Tab> và các phím có mũi tên. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. t c là “l i là h v c a Bourne”. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . hoán đ i v trí) các tham s l nh. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai.[ ] { } : . vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. Ngoài ra. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell.gnu. xin ng m hi u đó là bash.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Trư c khi b t đ u ph n này. Nhưng tính ch t chính c a h v . b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. đ ra). Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”.

thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $.. ch l nh hoàn thành. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d .3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau.3. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. . nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh..3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . Tuy nhiên. ch cho l nh đó hoàn thành. nói riêng. ’ và \ (d u đô la. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. Như v y. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . và &. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. . có th nói.1 Thao tác . . Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. gi ng như trong các văn b n.5. ngo c đơn và d u g ch ngư c). sách báo. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. 5. H v . thông thư ng. đ ng ngay sau \. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. Ví d . sau đó ch y command2. khi c n s d ng đ n. . M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. 5.

Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. h v ph i tìm mã (code) chương trình. theo nguyên t c. 5. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n.3. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. Bư c đ u tiên . 5. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. thì h v ch y câu l nh command1.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. M t cách tương t . nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. Ví d .104 Bash 5. Ch có th nói ng n g n r ng.3. N u trên dòng l nh là command1 && command2. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c.4 5. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). ngay l p t c ch y l nh command2. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. t c là l nh đó th c hi n thành công. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). .4. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. n p mã đó vào b nh .tìm ki m câu l nh.

Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. Có th ti p t c nh p các ký t . Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn.5. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. và hơn n a có v như không có gì x y ra. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. 5. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. 5. Như v y. Tuy nhiên. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. Hãy nh p b t kỳ ký t nào.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . hãy ch y l nh cat không có tham s . mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. và t t c nh ng thông báo l i. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y.4. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. Nói cách khác. đư c đưa ra c a s terminal.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Trong trư ng h p này. Tuy nhiên. n u không k t qu có th s khác. vì th n u b n nh n phím <Enter>.4. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. chúng ta s th y dư i. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. 1 gi ng liên k t hóa h c . vào t p tin). đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c.

khi này n u t p tin ls. “<” và “>>”.5. s d ng các ký hi u “>”. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y).5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. đư ng ng và b l c M c dù.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n.txt không t n t i. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). Ví d . B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra.1 S d ng >. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. máy in).106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. 5. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. n u t p tin đã có. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. thì nó s đư c t o ra. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. m t cơ ch r t có ích c a h v . 5. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d .txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c.txt. d nhìn. như đã nói trên.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n.

có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. kênh thông báo l i stderr . Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. 1 n u dùng >. t c là đ u vào tiêu chu n. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. như th không th . “l m t” hơn. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. đây ch là m t ví d minh h a. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím.txt như sau (chú ý. Như th . Khi này. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. 1. B i vì các ký hi u <. N và M . T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. mà còn các kênh khác. t chúng (không có m t l nh nào. còn < s đư c biên d ch là 0 <. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. thư ng dùng. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. có th đ m s t trong t p tin ls.5. vì vào ch còn thi u s đ t. ho c 0 n u dùng <. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. theo m c đ nh. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. Ví d . kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. đ u ra tiêu chu n stdout . > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra.s c a kênh tiêu chu n (0. > s đư c biên d ch là 1 >. và 2) ho c tên t p tin.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script.s 2. Ví d . chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. khi không có s nào ch ra. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . ví d . t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. mà còn có th theo cách khác.s 1. t c là đ u ra tiêu chu n. Đ làm đư c đi u này. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó.

k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. Đ n lư t mình. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc.5.. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này.108 Bash L nh này có nghĩa là. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. Cũng y như v y. Trư c m i d u ch m ph y. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. cũng như d u ch p ph y . mà tính s nh ng dòng thu đư c. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. Ví d . s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. Ví d . Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. v a ghi chúng vào t p tin. C n chú ý r ng. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. Hai hay vài câu l nh. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. c n dùng l nh 2>&1. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. . T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. và sao chép t i kênh có s M. t c là n i dung t p tin ls. ho c băng chuy n).txt. d ng bên ph i so v i |. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo.

d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. wc. fgrep.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. cho phép. M t b l c đ c bi t. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. Vì v y. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. Các câu l nh . D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . b l c chương trình.5.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. nhân đôi d li u đ u vào. mà ti p nh n d li u vào.6 Tham bi n và các bi n s . hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. ví d . Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.1. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . đó là. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. more. diff. câu l nh tee. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. B ng 5. ch s . N u mu n. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). sed Trình so n th o t p tin theo dòng.5. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. Môi trư ng c a h v 109 5. B l c – đó là l nh (hay chương trình). Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. cmp. less.6 Tham bi n và các bi n s . 5.

đư c li t kê b ng trên. và c nh ng ký t sau: . Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0).) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. Bi n môi trư ng. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. name . #. . Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh.tên c a bi n. . tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. đó là các tham bi n đư c đ t tên. có nhi u bi n). tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . . N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. v. 0. Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. Như v y.(g ch ngang). có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng.6. . không th gán các giá tr cho các tham bi n này. còn value . có th s d ng l nh echo: . (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . . còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). $. 5. nhìn t phía h v .v.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. n u môi trư ng l n. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. _ (g ch dư i). Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng.110 Bash t này không đư c là ch s ). ). tham s th hai tham bi n 2. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset.2: Các tham bi n đ c bi t. mà s thay th (phép th . Chúng ta nói r ng. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. . Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó.

. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . N u không có tham bi n v trí. . – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . . Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). b t đ u t tham bi n th nh t. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . ”. trong đó c . có nh ng bi n r t thú v . N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. bi n RANDOM. b t đ u t tham bi n th nh t. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. c n thay name b i tên bi n (như v y. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s .6 Tham bi n và các bi n s . thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. N u giá tr c a IFS tr ng. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. ho c không đư c xác đ nh giá tr . b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem).32 768.5. Trong s các bi n. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. . N u thay th th c hi n trong ngo c kép. Xin hãy chú ý đ n. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. ví d .process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. flag. @ Thay th b i tham bi n v trí. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . trong trư ng h p này. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. T c là.

Dec. xác đ nh b i bi n PS3. D u nh c th hai. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này.gõ l nh “man bash”). xác đ nh b i bi n PS2. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. 26. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. Tên máy đ y đ . sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. N u có mong mu n. xác đ nh b i bi n PS4. tháng. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . s d ng trong l nh select. và ký t $.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. B ng 5. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. D u nh c. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. Giá tr theo m c đ nh — “+”.112 Bash 5. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! .phanthinh. ngày”.6. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. M t ví d khác .3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c).l nh ftp.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . D u nh c. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. ví d .2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. Sun. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. ví d teppi.

tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m).5.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). ký hi u . Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. Tuy nhiên. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. /usr/bin. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). . Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. N u th gõ l nh “echo $IFS”. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s .6. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. và s chia t (word splitting). và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root).6 Tham bi n và các bi n s . Ví d . /usr/X11R6/bin. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. 5. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó.6. tên máy. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). Đ thêm thư m c vào danh sách này. M t chú ý nh . Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. tên ngư i dùng. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. /bin. 5. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên.). b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. d u đóng ngo c vuông. trong các bi u th c s h c. kho ng tr ng. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra.

6.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. phân tích ch ng . M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). . • Phép chia t (word splitting). • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). 5. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . v ng ). • Thay th d u ngã (tilde expansion). Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y.6. 5. Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. qua Midnight Commander). nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion).6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. ví d .114 Bash 5. • Phép th các câu l nh. ghi trong bi n HOME. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. ch y ti n trình đã cho.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. • Phép th các tham bi n và bi n s . Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion).

và bugs. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.dist. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. mà đã ch y h v .? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. Gi thi t. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name). trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d . N u như t . Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.edit}. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME.c.7. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. 5. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.new. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.5.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.dist.7.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.lib/{ex?.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’).7 Khai tri n bi u th c 115 5. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh.how_ex} Trong trư ng h p đ u. M t ví d khác: dòng a{d. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã).?*. Trong trư ng h p th hai.new. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.

tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. D u ngo c ch c n thi t. nhưng r t ti n. s khai tri n tham bi n và bi n s . thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. phép th các câu l nh. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). không nh t thi t. phép th các bi u th c s h c.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . 5. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. c n đ t bi u th c d ng $parameter. . ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. 5. N u như s d ng d ng $(command). nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. ‘. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. N u như sau d u ngã là ‘+’. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. hay m t \. 5. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. tr trư ng h p. S phân chia t không x y ra.7.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD).7. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. thì t không b thay đ i. Như v y. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n.7.

7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên).jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. ví d . thì t s b xóa kh i dòng l nh. bash s đưa ra thông báo l i.7. th l nh.4. 5. tương ng v i m u này. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. thì phân chia t cũng không x y ra. N u như bi n này đư c xác đ nh. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. và th các bi u th c s h c. Ví d . mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). thì vi c phân chia t s không x y ra. jpeg. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng.v. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. . tương ng v i m u này. N u bi u th c không chính xác. thì t này s đư c xem như m t m u. v. . Sau khi phân chia t . trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. và bi n nullglob không đư c đưa ra.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. ?.5. t p tin hình nh. phim v i d ng gif. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. 5. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. . thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . và [. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. thì t s không thay đ i. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5.7. Thao tác này n m ch .6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. avi.

N u trong danh sách có vài câu l nh. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1.else và case.. C p ký t .8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên.txt. ví d c-f. list1. và filea. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. theo t đi n. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. bi u th m t dãy. Ví d . và list3 là các chu i câu l nh.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. file2. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào. N u giá tr này b ng 0. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.txt s đư c thay th b i vnoss. 5.118 Bash Ký t * ? [.txt và vntex.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .. vnlinux. Ngoài ra. và *... Giá tr . b t ký ký t nào.txt thì không.txt (n u các t p tin này t n t i).. k c dòng r ng. 5.txt.. không đư c ch ra trong ngo c. m u file?. còn n u giá tr này khác không. file3. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t .1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó.] B ng 5. H v bash h tr các toán t l a ch n if. các ký t \. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1.then.txt. 5. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). Ví d . nhưng file23. n m gi a hai ký t này. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. v*. thì s th c hi n các l nh t list2.8. while. list2. cũng như các toán t vòng l p for.7. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. phân cách nhau b i d u tr (-). until.txt (n u chúng t n t i). phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i.txt.

. Đ k t thúc m c này. và 1 trong trư ng h p ngư c l i.8. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. ngo c vuông. và tr l i giá tr 0. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. • -c file Đúng n u file t n t i. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t.. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng.. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. n u bi u th c là đúng.]) c n đi sâu hơn. s d ng trong toán t test. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. nh ng gì n m trong nó. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. • -b file Đúng n u file t n t i. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình.. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. 5. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra..2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t.5. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). không nh t thi t ph i có).

• -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -S file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -G file Đúng. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -0 file Đúng. • -N file Đúng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). . • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i.

• file1 -ef file2 Đúng. n u đ dài c a chu i khác không. . • -z string Đúng. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. • -n string Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • string1 < string2 Đúng. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng.5. 121 • file1 -ot file2 Đúng. n u đ dài c a chu i string b ng không. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. n u hai chu i không trùng nhau. -lt (nh hơn). n u chu i string1. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. -le (nh hơn ho c b ng). • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. không b ng). • string1 == string2 Đúng. theo t đi n. • string1 > string2 Đúng. -gt (l n hơn). Có th thay hai == b ng m t =. Chi ti t xin xem trên trang man bash. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). • string1 !== string2 Đúng. n u bi u th c sai. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. -ge (l n hơn ho c b ng). n u chu i string1. -ne (khác. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. Đúng. • -o optname Đúng. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). n u hai chu i trùng nhau. theo t đi n. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t.

done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. thì bi n name s nh n giá tr b ng không.8. đư c ghi l i trong bi n REPLY. N u nh p vào m t dòng r ng.122 Bash 5. . 5.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng.. . Nó có d ng sau: select name [ in word. Giá tr tr l i b i toán t này. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. ] do list. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra.. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t .c p th hai. Trong trư ng h p ngư c l i. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. ) list . và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. d u nh c PS3 đư c đưa ra. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc... N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. ] . N u chu i nh p vào có ch a s .3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. Chu i mà ngư i dùng nh p vào. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". n u không tìm th y s trùng nhau nào. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. nh n giá tr no ho c false . CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)".. thì s th c hi n c p l nh th nh t. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. Sau đó.d/rc. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t .8... b ng 0.

Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. Ví d .sh).5. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này.sh). và fu3: for a in 1 2 3 .5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. và ch y (. fu2. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d .8. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. select. N u b n nh p 4 (nh n c 5.sh). done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. Script sau t o các t p tin fu1. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). k t qu thu đư c tương t script./select. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. v i .8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". ] do list . N u không có “in word”. chmod 755 select.

Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. t c là list2 th c hi n.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .124 Bash Trên Linux có chương trình seq. 5. . Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v .. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) .. 5. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng).SEPARATOR -.8.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } .8.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . do ls -l directory >> logfile echo -. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . “fu10”.

done. do { echo -n "$I ".8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). Khi th c hi n xong hàm s . các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. Chúng đư c đ t các tên như $n. 5. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. như v y $1 là tham s đ u tiên.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. có th s d ng t khóa local. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. while [ $2 != $I ]. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. Dư i đây là m t ví d hàm s . I=$(( $I + 1 )) }. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng.5. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters.8.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. Vi c đánh s b t đ u t 1. n m gi a { và }. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó.8. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). 5. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script).

” (đ ng nghĩa c a source). và phép th các câu l nh. thì đư ng d n. trùng v i giá tr . Đi u này có nghĩa là. N u filename không ch a d u g ch chéo. và tr l i giá tr . Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. 5. N u có các tham s (đưa ra arguments. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. Giá tr (tr ng thái). m t ví d c a hàm đ qui. N u không có tham s . then echo 1. thì tr ng thái thoát b ng 0. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. xem đ nh d ng câu l nh trên).126 if [ $1 = 0 ]. thì tham bi n v trí không thay đ i. 5. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). N u trong thư m c.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. khi chúng ta g i script đ th c hi n . b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. Như v y. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. li t kê trong bi n s PATH. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. ho c không tìm th y t p tin filename. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. mà l nh source tr l i. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. hay m t d u ch m “. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. li t kê trong PATH. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. không tìm th y t p tin c n.1 )) ) )) }. c n s d ng câu l nh source.

5. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. ví d “# ls”. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. mô t v thư vi n readline. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl.v. . ví d . còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. Ví d .10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. l ch s câu l nh. qu n lý ti n trình. tín hi u. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). T t nhiên. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. v. . .

N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. Nói cách khác. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. . vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). . rm.6. cd. ls. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch .Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. . v. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác.v. mkdir.1-pre3. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. 6. . Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). more v. m t trình qu n lý t p tin m nh. rmdir. cp. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . Ghi chú: 1. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. mv. . Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. Trong trư ng h p này. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. như pwd. 2. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. ví d xterm. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. rxvt.v . . cat. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. hay còn g i là giao di n text.

1 6. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. 2 panel 1 . và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. Sau khi ch y chương trình. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. Hình 6. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. tgz . Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. deb. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). trên máy tác gi là /usr/bin/mc. ví d . b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6.2. Nhưng các gói (rpm. . N u ng d ng không ch y. .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn).6.

có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). Vi c hi n th các nút có th t t đi. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). Th nh t. M i b ng g m ph n đ u. thì cũng đ ng bu n. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. kích thư c t p tin và quy n truy c p). . Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. S ti t ki m có hai lý do.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). ngo i tr <F1> và <F9>.2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Th hai. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. Dòng dư i cùng là dãy các nút. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal).

Chương trình xem t p tin n i trú. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n.6. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . B ng 6. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi).1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6.1.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Tương t . t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander.

Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). N u như có h tr chu t (xem ph n 6. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. B ng 6. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6.jpg. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. 6. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. Nh n .jpg. thì có th s d ng chu t đ di chuy n.3). Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài.4). Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet.jpg trông ra sao. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. rlogin hay ssh).

thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. (Listing mode. 6. Hình 6. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). đưa con tr đ n nơi c n dán. b n c n nh n và gi phím <Shift>. Đ làm đư c đi u này..5.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. Thu g n (Brief). Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i.. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng.. 6.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. . M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User)..1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). sau đó th phím <Shift> ra.6.

ng) – cho các t p tin d ng FIFO. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. . • size – kích thư c t p tin. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. = (gi u b ng) – cho các sockets. • owner – ch s h u t p tin. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. • bsize – kích thư c d ng khác. | (pipe. / (slash) – cho thư m c. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID).134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. .(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. Khi t đưa ra đ nh d ng. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. @ (at-sign) – cho liên k t (links). Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. • ctime – th i gian t o t p tin.

space. owner. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i.. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. size. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. space. • inode – ch m c inode c a t p tin.|.|.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. c n thêm d u hai ch m ‘:’.type.|. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). space.|. • | – chèn đư ng th ng đ ng. space. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. Ví d .size. space. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. mtime.size:7. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). nlink.name. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. group.. . • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này.6.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. space. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng.

136 S d ng Midnight Commander Hình 6..gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng.gz). Câu l nh L c t p tin.. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. (Filter. Ví d trên hình 6.. 6. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.5. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng)..5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh... Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command).. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*.. • Ch đ Cây thư m c (Tree). như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình.tar. (Configuration. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info). Trong ch đ này (hình 6. .6). • Ch đ Xem nhanh (Quick View).) th c đơn C u hình (Option).

xin hãy xem tr giúp c a mc. (FTP link.6.. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem..3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên. 6.5.. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n.. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh . vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh.. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6.2. nh ng phím li t kê trong b ng 6. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>. ví d ..).1 và b ng 6.. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . (Shell link.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc.. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i. • Ch đ K t n i FTP. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng.) và K t n i Shell. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). • <Alt>+<T>.

• <Alt>+<U>. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. • <Ctrl>+<PageUp>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. <Ctrl>+<PageDown>. • <Alt>+<Y>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. . • <Alt>+<O>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>.. • <Ctrl>+<\>.

Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng).6.7: Ch đ xem nhanh 6.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. Xin đưa ra m t b ng 6. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6.4 hay l nh trong trình đơn. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. Khi này tên c a t p tin s có màu khác.4 t ng h p nh ng thao tác này. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.

Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. Còn n u t t tùy ch n này. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. t c là b n s . đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. Cũng gi ng như khi sao chép. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed).4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . Khi này trong quá trình nh p ký t .

<O>). • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). • chmod (<Ctrl>+<X>. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. • chown nâng cao. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. • chown (<Ctrl>+<X>. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. Như đã nói t trư c. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. Do đó. So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn.<S>). B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). 6. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Như b n đã th y. • cd nhanh (<Alt>+<C>). ví d . Đ th c . Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng).<L>). di chuy n hay xóa. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>.<C>).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. sao chép. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown.6. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n.

. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. N u tùy ch n b t. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. Hình 6. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID.. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra.8). các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). . Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. g i là m u đích). Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n.. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). Tùy ch n Vào thư m c con. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. bao g m: quy n truy c p. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c.

tgz”. Ví d 3.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.tar. đ “file. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích.tar.6.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.file”. còn m u đích s là “\2.\1”. M u ngu n – ‘ˆ\(.tgz” và n m trong thư m c “/two”. . Ví d 2.tar\.file”.tgz”.gz”.gz”. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. Ví d .c” tr thành “c.v. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t.tar. còn m u đích có ‘\L\u*’. \)’. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v.\1”. Đ hi n th quá trình làm vi c. còn m u đích – “/two/*. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. . Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. . 6. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). di chuy n hay xóa t p tin. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. M u ngu n s c n có d ng ‘*.v. Ví d 4.gz”. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào.. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’.gz$”. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. còn l i là ch thư ng.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. . đ “file.*\)\. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. thì k t qu s là “/two/foo. Tương t . tính theo . nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào.. .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk).c” tr thành “c. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(.\(.*’. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . Ví d 1. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. Khì tùy ch n này b t. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn.*\)$’.. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. N u m u ngu n là “*. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. còn m u đích s là “\2. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. Cách này m m d o hơn. .*\)\.

ph n dư i c a h p tho i này có hai nút.. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. c a nh ng t p tin đã đánh d u.. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) .9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d .144 S d ng Midnight Commander t ng cái. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. b ng trình l nh terminal khác). 1.9. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. Hình 6. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). 2. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . Phương án th ba là Th l i.).

s v n đư c đánh d u như cũ. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. Nh ng t p tin b b qua. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>.6. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. Không đ không xóa thư m c này.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. t c là không thao tác. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. Không đ b qua. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. không h i l i. Hình 6. thì s th c hi n sao chép). ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . 3. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. 6.

. • <Ctrl>+<X>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. tên câu l nh. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. N u trong t p tin mc. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. • <Alt>+<P>. sau đó gõ phím <Enter>.<P>. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh).146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. <Ctrl>+<P>. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. v. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. • <Ctrl>+<Q>. <Ctrl>+<T>. • <Ctrl>+<X>.ext. 4 autocompletion . t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i.v. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. <T>. danh sách câu l nh. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. • <Ctrl>+<Enter>. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. • <Alt>+<Tab>. • <Ctrl>+<X>. Cũng như <Alt>+<Enter>. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). . đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . • <Ctrl>+<X>. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. • <Alt>+<Enter>.

5. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. “ch t”.. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. Hình 6. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. Trong b t kỳ trư ng h p nào. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). Có hai ch đ hi n th cây thư m c.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6.6. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). 147 • <Alt>+<H>. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>.. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c.11 (câu l nh K t n i FTP. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. không hi n th các thư m c “cháu”. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào.

Xóa ký t n m t i ch con tr . Xóa ký t n m bên trái con tr . Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Di chuy n con tr sang ph i m t t .1 • <Enter>. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Di chuy n con tr sang trái m t t . refresh).148 S d ng Midnight Commander B ng 6. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . • <F3>. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. . Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. tên câu l nh. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. tên ngư i dùng hay tên máy. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Di chuy n con tr t i cu i dòng. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m).

di chuy n. xóa. • <F8>. Ví d . Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6.6. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. v. • <B t kỳ ký t nào khác>. . Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng.13). ). n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c .v. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. • <F7>. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. • <F5>. Di chuy n thư m c. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). . tên t p tin mu n tìm (xem hình 6.12). T o thư m c con trong thư m c hi n th i. nh n vào nút Đ ng ý. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. M u tìm ki m s đư c hi có). Đ b t đ u tìm ki m. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. • <F6>. Ngoài ra. sao chép. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . n u mu n tìm dòng “strcmp (”. N u không có thư m c đó. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”.

150 S d ng Midnight Commander Hình 6. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i.12: B t đ u tìm ki m Hình 6. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux.mc/ini.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. Có ba phương pháp so sánh.

trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. .10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. Ví d .. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte).14. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2).14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. Hình 6. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. -type l -print như trong hình 6. sao chép. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. di chuy n.6. . Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa.

Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. <H>). Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. Đ th c hi n vi c này. Hình 6.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t.16).mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6.<J> b n có th d ng.15).

• Nhãn di chuy n xu ng. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. Trong vùng “C u hình b ng”.. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. Câu l nh đ u tiên là C u hình. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. N u tùy ch n này đư c dùng. “T m ng ng sau khi ch y. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. • Đ y xu ng trình đơn. • Hi n th t p tin n.menu.17. có th là /usr/share/mc/mc. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a).. 6. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n).6. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng.” và “C u hình khác”.

thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. Trong trư ng h p ngư c l i.v. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . quy n truy c p ho c ch s h u v. Ví d . t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. . • Tr n l n t t c t p tin. . Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. . Vùng T m ng ng sau khi ch y. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>.. N u dùng tùy ch n này.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). N u b n b t dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. b n mu n m trình đơn T p tin. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>.. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin.. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. • N p nhanh thư m c. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>.

Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. N u tùy ch n này không đư c dùng. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. • Tính t ng kích thư c (Compute totals).6. • M u d ng shell (Shell Patterns). N u dùng tùy ch n này. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. • Trình đơn t đ ng. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. N u dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n này. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. thay th ‘?’ b ng ‘. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. Tùy ch n này không làm vi c.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. N u tùy ch n này đư c dùng. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. • S d ng so n th o n i b .mc/ini. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). di chuy n và xóa. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. • Luôn luôn.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. di chuy n. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). • T đ ng ghi nh c u hình. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. N u không dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n này.*’ (không ho c vài ký t ). Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. . • Trình xem n i b .

N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c.mc/ini. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. . Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. N u dùng tùy ch n này. các t p tin core (dump c a b nh ).v. thì trong ph n dư i .18). Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. . • cd theo liên k t. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. N u dùng tùy ch n. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. • Di chuy n gi ng trong Lynx. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. thì l nh cd . Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. • Xóa m t cách an toàn. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. gi ng như khi dùng l nh cd. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này.. • Cái ch quay. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. Câu l nh th hai là V ngoài. các t p tin th c hi n v. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. N u dùng tùy ch n này. dòng l nh. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c .

B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6.19). Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t .18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. ví d .20).6. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. Dùng các phím mũi tên lên. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. Hình 6. thông tin trong các t p tin. <Home>. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. <End>). trong trư ng h p hình 6. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). ghi chèn và ch y chương trình.

N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. Khi .158 S d ng Midnight Commander Hình 6. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). <l> – sang ph i).20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. Ví d . các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. N u có phím nào đó không làm vi c. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. Tương t đ i v i các phím mũi tên. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). <j> – xu ng dư i. Hình 6.21). B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. <k> – lên trên.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng.

và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím.6. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình.netrc. ch c n thi t n u có thành ph n user. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.22). N u ngư i dùng đưa ra user. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP.12. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. port và remote-dir là không b t bu c.12 6. Hình 6. 6. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.

vnoss. N u ngư i dùng đưa ra user.168.vnoss. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.vnoss.10. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.168. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:). Đ s d ng tính năng này. oc a 6.128/linux/SuSE people.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.128/linux/SuSE /#ftp:people. Ví d : 192.10. Ví d : .org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.11. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. Ví d : /#ftp:192. Đ k t n i t i máy xa.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).12.vnoss.22). hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy.org/public/wiki teppi@people. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.vnoss. options và remote-dir là không b t bu c.vnoss. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).org/public/wiki /#ftp:!people.vnoss. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.org/public/wiki !people.vnoss. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. Đ s d ng FTP proxy.org/public/wiki /#ftp:teppi@people.

Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.168.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.vnoss. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander. .org (t p tin bantin-so3-092006.pdf). Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.128:r/linux/SuSE /#sh:people.savannah.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.po.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.vnoss.10.gnu.6. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.

7. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. ký hi u ng n g n là X11R7. đó là giao di n đ ho . B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. KDE. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. t c là X11R6. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu).x.1 X. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình.Org Foundation (http://www. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX .Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows.org). Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. M i th đã có s n. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng.

0) đó là XOrg. 386BSD. ). H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay.Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group).4. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . chu t. • Leon Shiman (Shiman Associates). chuyên đi u khi n h th ng này.. XOrg do t ch c cùng tên X. Ph n l n các nhà phát tri n. . các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. Hi n th i X. v i các thi t b nh p vào (bàn phím.1 X. • Egbert Eich (SuSE).org. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình.Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. .Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. . • Kevin Martin (Red Hat).. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. ) và âm thanh. • Stuart Kreitman (SUN). FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86.org Foundation. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat.7. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ .Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium.org. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. • Keith Packard (HP). Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. • Jim Gettys (HP). XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. .

Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. konsole. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. các . Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. urxvt.164 Giao di n đ ho đ c bi t. . Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . . Hình 7. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. trình đơn (menu). các chương trình gi l p terminal như xterm.1). Khi m t ng d ng X kh i đ ng. chương trình đ ho GIMP. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào.. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . bao g m: v khung ngoài.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình.org Writer. nh n chu t) đ n các chương trình khách.

CDE. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). .1 X. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. xu ng và các thành ph n khác c a c a s .1 ch là tương đ i. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. thanh cu n lên. Xfce4. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c.v. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím.Org 165 bi u tư ng. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch .v. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. GNOME. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. t c là t dòng l nh. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Ví d . . Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. Chính vì th khi c u hình X. v. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. do đó có th ch y chương trình . v. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. mà ch m r ng và thêm vào. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib.7. . Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). GNUStep. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. t chương trình Midnight Commander. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. X. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. .org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình.

org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác.org). Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. Insert.fluxbox. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.org).org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. . v. • WindowMaker (http://www. đó là chương trình ch X. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. đ ng h .windowmaker. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. c c màn hình có nhi u b nh hay không). Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun.v. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. • enlightment (http://www.org/. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. • Fluxbox (http://www. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. đó là Xfce4 (http://www. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho .icewm. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www.xfce. . R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. và yêu c u công vi c.kde. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.enlightment. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.gnome. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. theo dõi m ng.

Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. . Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. v. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. 7. Chương trình cài đ t c a Debian Linux.7. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice.kde. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. trình qu n lý t p tin kfm.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p.qt. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. openSUSE Linux.org). N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. Fedora Core. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. . mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. t n s c p nh t) thích h p. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. đ phân gi i màn hình.xfce. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m .v. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). 4 .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. th nào là t n s .com). GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. Phiên b n 4.

Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. . . T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. lên cao. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n .168 Giao di n đ ho v. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh.v. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. tính theo s tín hi u trong m t giây. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). tia electron còn di chuy n quá sang trái. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. t cu i màn hình lên đ u màn hình. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. sang ph i. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. VS). vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. T n s đ ng b ngang. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). HSF. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. Như b n đ c bi t.

Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). Như v y. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. Trên các màn hình màu. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . 7. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. Chương này coi như b n đã cài đ t X. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . t c là 8 byte cho m i đi m.org. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. ho c không th vào ch đ đ ho . t c là c u hình giao di n c a Linux.org. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh .3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra.7. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa.

Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho .org/licenses/by/2. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. • D ng chu t và bàn phím. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b .org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. Hai tham s này là quan tr ng. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t.170 Giao di n đ ho trình. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. • Dung lư ng b nh c a c c hình. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. . Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. Ví d .3. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . 5/).5 (http://creativecommons. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows.

Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. đôi khi r t m nh. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . . Tuy nhiên. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg).org riêng sau khi cài đ t Linux. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X.conf.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. đó là xorgcfg. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho .2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg.3. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. Ngoài ra. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào.2). có nh ng chương trình. Trong X. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. t c là t i ∼/xorg. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. ti n ích chuyên dùng cho vi c này.conf t đ u. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg.7. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng.3 C u hình chương trình ch X 171 7. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. Trong XFree86 phiên b n th 4. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có).conf. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng.

1: # # # # # Version: 7.de>. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection . Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).berlios.2: C u hình X.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.conf.172 Giao di n đ ho Hình 7.

32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.7.

Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này.conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. T p tin xorg. m i ph n có c u trúc như sau: .174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác.

• ServerLayout – c u hình chung. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. Như v y.7. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Monitor – mô t màn hình. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. • Screen – c u hình màn hình. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). • Extensions – ph n c u hình m r ng. m i ph n cho m t thi t b . t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg.conf t đây. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch .3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. • Device – mô t c c hình (video card). Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. • Module – các môđun n p t đ ng. • Modes – mô t các ch đ hình nh. • DRI – c u hình DRI. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin.

Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . 15. "1024x768".6 Trong m i ph n con. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). ví d . Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. tên này n m ngay sau t Modeline. "800x600". đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. "1280x1024". xác đ nh trong ph n Monitor. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. 24. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Như v y. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. 16. 6 5 .

C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate).3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). Cũng nói luôn.7. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. x-unikey ho c scim. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. Các môi trư ng làm vi c như KDE. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. 90 124. Nh ng . 50–160. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. GNOME. Driver g c c a X. đ t l i giá tr c a các phím.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver.

thì nó s đưa ra c nh báo. Sau khi t o t p tin xorg. N u th y m t màn hình màu đen. do đó không nên th c u hình X. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). Cu i cùng. ho c màn hình nh p nháy. Câu l nh file fonts. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. có nhi u cách đ t o ra xorg.3. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. t c là c u hình v a t o có v n đ . Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 .dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch .dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. 7. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này.conf trên. do đó hãy nh nó.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). ph n Files c a t p tin xorg.dir cho bi t fonts. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không.conf.

• (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. (II) informational.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. N u không ch ra t p tin xprobe. (WW) warning.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg.org. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe.log". phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. (==) default setting.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. (++) from command line. nhưng trong đa s trư ng h p. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.0. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.log v a t o ra.conf" Trong t p tin xprobe. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .log.0.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg.conf.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg.0. (**) from config file.log: Markers: (--) probed. (EE) error.7. tên c a h đi u hành. ngày phát hành. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.conf).log. (NI) not implemented. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. (??) unknown. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.log còn có nhi u thông tin hơn. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. (!!) notice. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).0. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe.org.

có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. T t nhiên. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm).180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. Entry deleted from font path. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. không có l i tìm th y trong xprob. Entry deleted from font path. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. báo.log xem có còn l i nào không.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. Entry deleted from font path.. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. hư ng d n. sách.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. b n c n bi t r ng. Entry deleted from font path.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. .3. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. T i th i đi m này. . Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Entry deleted from font path.

Taller. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter.conf. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. Down — xu ng dư i. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. Up — lên trên.7. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i).3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.00 . tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.96.160. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Đ ch nh hình nh trên màn hình. r i nh n nút Apply.00 .3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7.00 vsync range 0: 50. Hình 7. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. ví d di chuy n sang ph i.4).

hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng.conf. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. N u vi c cài đ t và c u hình X.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . b n s chuy n vào ch đ đ ho . . có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. 7. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. th hai. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>.org bình thư ng. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux.conf. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg.

thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . N u không có t p tin . thì chương trình xinit s tìm t p tin .Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm .xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. . nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . thay đ i kích thư c. Do đó. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. Câu l nh xinit. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . ví d fluxbox. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). V i m c đích h c t p.xinitrc. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. v.v. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này.7. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. KDE và GNOME. Ví d .xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. . t c là ch y nh ng câu l nh có trong . dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. ) đư c v i c a s này. Xfce4. icewm.xinitrc đó.

• [user]$ xinit -e widgets -. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. Trong ví d trên.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0).xinitrc s không đư c th c hi n. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: .xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. n u không s ch ch y xterm. đ cho vi c ch y script không b k t thúc. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . Script . Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. • [user]$ xinit -. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). th c hi n script . Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets.xinitrc đ t t. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. Trong trư ng h p ngư c l i.xinitrc.).

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

.7. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. . Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. . t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. kh i đ ng l i..5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy.

Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. xem phim. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau.6. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4.6. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS).1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE.org. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. s d ng .1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE.1. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. . đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. cho môi trư ng đ ho c a Linux. trên n n t ng X. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE.0. . ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. KDE. 8.5. làm đ h a . nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. bi t cách c u hình nó theo ý mình. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. nghe nh c. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . cũng như các ng d ng c a nó. 8.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx.5.

2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . như kh i đ ng l i ho c t t máy. hình 8. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. m t kh u r i gõ <Enter>. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. 8.8. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE).1: Màn hình đăng nh p KDM v y. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. Ví d . ch c n nh p vào tên ngư i dùng.1 hi n ra.1. Như Hình 8. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE.

Như trên hình 8. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. . thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. digikam. dư i cùng. Trong trư ng h p c a mình. t c là trên cùng. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau.2. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. Như b n th y. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. ch nh s a m t chút. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. thư m c thư ng dùng. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. bên trái ho c bên ph i. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình.

Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i.3: H p tho i ch y chương trình . M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. Tuy nhiên. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. Thông thư ng.2. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. N u ch ng may có l i gì đó. và t p tin chương trình tương ng là kicker. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. KDE. Khi nh n vào nút này. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. thanh panel s b n đi. Trên hình 8.8. m c dù có th có màu sơn. trang trí khác nhau.

N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu).0 s p t i. 8. Hình 8. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. thì . Office. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Trên hình 8. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. t p tin m i m g n đây). c u hình nh n n.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. Ví d . Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. . Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. . Ví d v tooltips có trên hình 8.5 s hi n ra. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). đĩa. Graphics. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. Computer (nh ng thư m c. như Internet. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). History (nh ng ng d ng. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung.4. t c là mô t v nó.1. c p nh t. đư ng d n chính c a máy tính). Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. . Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Multimedia. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i.

M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m.8. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. Ngoài ng d ng.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. qua . Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu .6). B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”.1. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. 8.

(khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/.8. ki u dáng b ng Style. trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. .6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. vì s lư ng c a chúng l n. . t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. Th nh t. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . .fonts) ô bên trái. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào .196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. . . . N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8.7 hi n ra. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. r i tìm đ n t p tin ch a nó. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. . Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. Ví d .

ho c trên n n màn hình. . . Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. Quay l i v i môđun ch n phông ch . c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. và khi đó chương trình OpenOffice. đây có th thay đ i.v . chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác.8. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts).org Writer s ch y. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. . tương ng v i nó. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì.1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. . Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. Ho c trong chương trình Konqueror. Apply — áp d ng nh ng thay đ i.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). Discard — không áp d ng chúng. v. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác).11. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. đ m trình đơn chính. ví d hình ch nh t. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a.10. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. . cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . Ví d . . .

5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”.1. trình đơn. Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. . như trình theo dõi m ng. . trình đơn chính và các thanh panel. 8. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. d ch t ti ng Anh “context menu”). v Konqueror sau). .198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. vào thanh panel.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. đ ng h .9: Ch n phông ch dùng cho text. . Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. . — Thêm các trình nh có ích. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào .12). t c là thay đ i n n màn hình.

13. Menus và Appearance) . • Help — Tr giúp v panel. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. Có 4 th tab (Arrangement. . tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. Hiding. . Như đã nói trên. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. . . Khi ch n câu l nh này.10: Ch n phông ch Hình 8. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. khi ch n câu l nh Configure Panel . • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. Ngoài ra. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button .1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. • Configure Panel . như chúng ta có th th y trên hình 8. — C u hình thanh panel.14. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. Ví d .11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. .8. .

Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. . đ thêm bi u tư ng lên màn hình. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). . có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Câu l nh Configure Desktop . N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu).12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). ho c t t máy hoàn toàn. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. Tương t như các thanh panel. .15.16). Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. là l nh chúng ta quan tâm. Trên th Appearance. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. Cu i cùng. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). m c dù theo tôi là không th c s c n thi t.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor.

Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. như phông ch .15: Thay đ i màn hình 8. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng.14: C u hình các thanh panel Hình 8. màu và thi t l p chu t. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8.8. nh n n. như Konsole.1. Đ đi u khi n phiên làm vi c.org. Session .6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. • 1 ng d ng đang ch y. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). t đi n Stardict hay OpenOffice.

N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. 1. 2. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Đ m khóa màn hình. chương trình không h i l i). Khi khóa màn hình. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. 2 Screen Saver . 3. Lock — khóa màn hình c a b n.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. kh i đ ng l i. Ví d . chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->