KOU T.E.F.

PLC KURS NOTU

1. Giriş .............................................................................................................................. 3 2. PLC Yapısı ................................................................................................................... 4 2.1. Merkezi İşlem Birimi (CPU) ................................................................................. 5 2.2. Giriş Çıkış Ara Birimleri ....................................................................................... 6 2.2.1. Ayrık I/O ........................................................................................................ 6 3. PLC ile Röle Sistemi Arasındaki Fark ......................................................................... 8 Kumanda Sistemi Analizi................................................................................................. 8 4. PLC Seçim Ölçütleri..................................................................................................... 8 5. S7-200 PLC ve Genel Özellikleri................................................................................. 9 6. İşletim Sistemi ............................................................................................................ 10 7. PLC Programlanması................................................................................................. 10 7.1.Ladder (Merdiven) Programlama dili.................................................................. 11 7.2. Boolean (Deyimsel) Programlama dili ................................................................ 11 7.3. S7-200 PLC Programlanması .............................................................................. 11 7.4. PLC Kumanda Komutları.................................................................................... 12 7.5. Komutların Yürütülmesi ve Lojik Yığın ............................................................. 12 8. Zamanlayıcılar ve Sayıcılar........................................................................................ 13 8.1. Giriş ..................................................................................................................... 13 8.2. Zamanlayıcılar ..................................................................................................... 13 8.2.1. Gecikmeli Çalışan Zamanlayıcı ................................................................... 13 8.2.2. Kalıcı Gecikmeli Çalışan Zamanlayıcı......................................................... 15 NOT : Açıklama ..................................................................................................... 15 8.2.3 İki Zaman Rölesi Tipi Arasındaki Fark......................................................... 16 8.3. Sayıcılar............................................................................................................... 16 8.3.1. İleri Sayıcılar ................................................................................................ 16 8.3.2. İleri - Geri Sayıcılar..................................................................................... 18 9. Matematiksel İşlemler ................................................................................................ 20 9.1. Tam Sayı Toplama............................................................................................... 20 9.2. Tam Sayı Çıkarma ............................................................................................... 20 9.3. Tam Sayı Çarpma ................................................................................................ 21 9.4. Tam Sayı Bölme .................................................................................................. 21 9.5. Baytı Arttır........................................................................................................... 22 9.6. Baytı Azalt........................................................................................................... 22 10. Program Akış Denetim Komutları........................................................................... 23 Son .......................................................................................................................... 23 Dur .......................................................................................................................... 23 Gözetleyiciyi Resetle.............................................................................................. 23 Sıçra ........................................................................................................................ 24 Etiket....................................................................................................................... 24 Çağır ....................................................................................................................... 25 Altprogram ............................................................................................................. 25 Geri Dön ................................................................................................................. 25 For........................................................................................................................... 26 Next ........................................................................................................................ 26 İşlem Yok ............................................................................................................... 26 TAŞI/DOLDUR/TABLO ....................................................................................... 27 1

KOU T.E.F. PLC KURS NOTU

Bayt Taşı................................................................................................................. 27 Bayt Blok Taşı ........................................................................................................ 27 Baytı Sağa Kaydır................................................................................................... 28 Baytı Sağa Döndür ................................................................................................. 28 Shift Register Bit .................................................................................................... 29 Hafızayı Doldur ...................................................................................................... 29 İNTERRUPT .............................................................................................................. 30 Interrupt İlişkilendir ............................................................................................... 30 Interrupt İlişkisini Kaldır........................................................................................ 30 Interrupt Altprogramı ............................................................................................. 31 Interruptlara İzin Ver.............................................................................................. 31 Interrupt İznini Kaldır............................................................................................. 31 Interrupttan Dönüş.................................................................................................. 32 V. UYGULAMA ÖRNEKLERİ .................................................................................... 33 UYGULAMA 1-A...................................................................................................... 33 UYGULAMA 1-B...................................................................................................... 35 UYGULAMA - 2........................................................................................................ 37 UYGULAMA - 3........................................................................................................ 39 UYGULAMA - 5........................................................................................................ 44 UYGULAMA - 6........................................................................................................ 48 UYGULAMA - 7........................................................................................................ 49 UYGULAMA - 8........................................................................................................ 50 UYGULAMA - 9........................................................................................................ 52 UYGULAMA - 10...................................................................................................... 56 UYGULAMA - 11...................................................................................................... 58 UYGULAMA - 12...................................................................................................... 61 UYGULAMA - 13...................................................................................................... 64 UYGULAMA - 14...................................................................................................... 67

.

2

KOU T.E.F. PLC KURS NOTU

1. Giriş Endüstriyel otomasyon sistemleri, her geçen gün, artan bir hızla gelişmekte ve üretim sürecindeki işlevleri artmaktadır. Otomasyon sistemlerinin tasarımı ve etkin kullanımı için gerekli olan temel unsur bilgi ve bilgiye erişim hızıdır. Günümüzde, en iyi, en hızlı ve en verimli üretimi sağlamanın temel çözümü olan endüstriyel otomasyon, bütün dünyada büyük bir hızla gelişmekte ve yaygınlaşmaktadır. Bu durum, bu konuda her geçen gün yetişmiş insan gücüne olan gereksinimi arttırmaktadır. Ülkemizde de üretimi dünyadaki gelişmiş ülkeler seviyesine yükseltmek için endüstriyel otomasyona önem verilmeli ve "üretim nasıl arttırılmalı?" sorusuna cevap aranmalıdır. İşte bu soruya verilen cevaplardan biriside seri üretim ve seri üretim bantlarının kontrolüdür. Bant sistemlerinin yerinden ve yeni gelişen teknoloji sayesinde internet aracılığı ile bir merkezden kontrolü ve bu işlem için hangi yöntemin kullanılacağının tespitidir. İşte PLC (Programmable Logic Controller: Programlanabilir Lojik Denetleyici) bize bu isteklerimize cevap verebilecek bir otomasyon cihazıdır. Günümüzde endüstriyel otomasyon cihazları denilince ilk akla gelen cihaz PLC’dir. Teknolojinin gelişmesine bağlı olarak da PLC’ ler de gelişmiş ve ilk PLC’lere göre epey gelişmeye uğramıştır. Teknik gelişmeler ile PLC’ lere eklenen yeni özellikle ise; • PID denetin kontrolünü yapabilmesi , • Denetim yerinden farklı mesafelerden PLC’lere internet aracılığı ile kontrol verilerinin üretici firma tarafından belirlenen belirli protokoller aracılığı ile aktarılabiliyor olması, • Step motor denetiminin ayrı sürücü sistemlerine ihtiyaç duyulmada PLC’ye ilave edilecek ilave modüller aracılığıyla direkt olarak yapılabiliyor olması, • Termokupl gibi sıcaklık algılayıcılarının ilave modüller aracılığıyla PLC’ye doğrudan bağlanabilmesi, • Hızlı darbe üreten sensörlerin, yaklaşım anahtarları v.b. gibi cihazların ürettikleri darbeleri algılamak için geliştirilen modüller, • Ve en önemlisi ise PLC’nin endüstriyel otomasyonda yaygınlığının artması için firmalar tarafından hazırlanan paket yazılım programlarının teknik elemanların daha kolay anlayabileceği ve kullanabileceği hale getirilmesi. İşte bu gelişmeler sayesinde PLC’ler otomasyon sistemlerinde diğer sistemlere karşı ciddi bir rakip olarak, teknolojik evrimini sürdürmektedirler. PLC’ler çeşitli sanayi kuruluşlarının denetim ihtiyaçları düşünülerek, özel bilgisayar kontrol sistemi olarak geliştirilmiştir. Bu yöntem kullanılarak kontrol işlemi oldukça basitleştirilmiştir. PLC’ler sanayinin kumanda ihtiyacının duyulduğu her bölümde kullanılabilmektedir. PLC’ler giriş ve çıkış terminalleri bulunan basit bir kutu görünümündedir. Bunun yanında bir programlama ünitesi ve ihtiyaca göre giriş ve çıkışların sayısını arttırmak için ilave modüller bulunabilmektedir. 3

analog giriş-çıkış birimi. Merkezi işlem birimi. PLC’nin çalışmasını düzenleyen aritmetik ve lojik işlemleri gerçekleyen. kontrol algoritmasının gerçekleşmesi için matematik işlem komutları ve kontrol algoritmasının ön görülen örnekleme zamanlarında işletilmesini sağlayan ek özellikler aranır. doğru akımda transistörlü. Her PLC üreticisi firma. PLC KURS NOTU Günümüzde endüstriyel otomasyon sistemlerinin önemli bir alanını oluşturan kumanda ve geri beslemeli kontrol sistemleri programlanabilir lojik denetleyici (PLC) veya Programlanabilir Denetleyici (PCs) olarak adlandırılan aygıtlar ile gerçekleştirilir. seviye. enerji kesilmeleri durumunda PLC ’yi besleyen yedek güç kaynağı gibi birimler de bulunur. zamanlama ve sayma gibi işlevleri sağlayan yazılım özellikleri ve kumanda işaretlerinin dönüştürmesini sağlayan giriş-çıkış birimleri kullanılır. Her bir PLC. Ayrıca. Programlayıcı birimi.F. Çıkış birimi röle. kontrol edilen sistemle ilgili algılama ve kumanda elemanlarından gelen elektriksel işaretleri PLC ’de işlenecek lojik gerilim seviyelerine dönüştüren birimdir. 200V-240V doğru veya alternatif akım olabilir. 100V120V. özellikle kumanda devreleri ile ilgili kişilerin çok hızlı ve kolay uyum sağlayabilecekleri programlama yazılımları geliştirmişlerdir. programı yedeklemek yada başka bir PLC ’ye aktarmak için ayrılabilir bir EEPROM belleği.E.KOU T. Giriş birimi işaret seviyesi değerleri 24V. kumanda devresine ilişkin programın yazılması. kontrol edilen sistemdeki kontaktör. bu bellek alanları farklı işlevler için kullanılır. Bellek birimi. kumanda düğmeleri sınır ve yakınlık anahtarı gibi elemanlardan gelen iki değerli işaretler (var-yok . program belleği gibi kısımlara ayrılmış olup. giriş-çıkış sayısını artırmak için ayrık genişleme birimi. bir programlayıcı birimi ile programlanır. Geri beslemeli kontrol sistemlerinde ise analog giriş-çıkış birimleri. sayma gibi işlevleri sağlayan en önemli birimdir. Kumanda sistemlerinin gerçekleşmesinde. röle. veri belleği. lojik anahtarlama. selenoid gibi kumanda elemanlarını sürmeye uygun elektriksel işaretlere dönüştüren birimdir. 2. zamanlama. 48V. PLC. 1 veya 0) giriş birimi üzerinden alınır. Yüksek hızlı açma ve kapama gerektiren durumlarda. triyak yada transistörlü devrelerden oluşabilir. PLC Yapısı 4 . PLC ’de hesaplanan çıkış noktalarına ilişkin lojik gerilim seviyelerini. bellek birimi ve giriş-çıkış birimlerinden oluşur. Kontrol edilen sisteme ilişkin basınç. bu tür sistemlerin uygulanması için gerekli yazılım ve donanım özelliklerini taşır. Bir PLC. PLC ’ye aktarılması yada PLC ’deki programın alınması ve yeniden düzenlenmesi gibi amaçlar için kullanılan bir el programlayıcısı yada kişisel bilgisayarlarda çalışan bir programlama yazılımı olabilir. sıcaklık algılayıcıları. Giriş birimi. alternatif akımda triyaklı çıkış birimleri diğer durumlarda genellikle röleli çıkış birimleri kullanılır. Çıkış birimi. diğer sayısal veri işleme makineleri gibi merkezi işlem birimi. Giriş görüntü belleği.

1) Merkezi İşlem Birimi ( CPU ) 2) Bellek Birimi ( RAM. ) 3) Giriş Birimi ( IN ) 4) Çıkış Birimi ( OUT ) 2.KOU T.ROM. İşletim sistemi diyagnostik prosedürleri de içerir.. Bellek elemanı olarak RAM. Bu prosedürler genelde ilk başlangıçta kendinden çalışan veya kullanıcı tarafından çalıştırılan olmak üzere iki genel türe ayrılırlar. mantık ve veri işleme gibi operasyonlar bu birimde gerçekleştirilir. ROM PROM.F. bellekle birlikte bir PLC’ye zeka veren kısım olup bellekte saklı programın gerektirdiği bütün aritmetik. fakat değişik işletim sistemleri nedeni ile sonuç PLC’ lerin yetenekleri farklı olabilir. Temelinde mikroişlemci denilen. genelde. Birinci tür diyagnostikler. A – Giriş Elemanı B – Kontrol Ünitesi C – Çıkış Elemanı PLC’leri dört temel bölümden oluşmaktadır. Anahtarlar Butonlar Sensörler Kontrol Sinyalleri Giriş Elemanı LCD program layıcı Giriş terminalleri PLC Çıkış birimleri GÖSTERGE Çıkış Elemanları Motor Selenoid Sürücü Elemanlar Yükler PLC Kumanda Sisteminin Yapısı PLC kumanda sistemi üç ana kısımdan oluşur. çok yüksek oranda tümleşik devre teknolojisinin bir ürünü yer alır. 5 . sadece işletim sisteminin kullandığı belleği test ederler. klasik bir yöntem olan tuş takımı kullanılarak veya bilgisayar (PC) ile RS 232 üzerinden aktarılabilir. İşletim sistemi yapımcı tarafından hazırlanmış olup genelde PLC kullanıcısına açık değildir.1. PLC KURS NOTU PLC’nin içinde bir mikroişlemci vardır. PROM vb. PLC’ ye programlar teknolojideki gelişmelere bağlı olarak FAX-MODEM kullanılarak telefon hattından. EPROM veya EEPROM kullanılır. Yapılacak işlemler bir program haline getirilip bellekte saklanır. İki ayrı yapımcı aynı mikroişlemciyi kullanabilir.Kullanıcı tarafından geliştirilen diyagnostikler ise bütün belleği ve iletişim kapıları gibi diğer unsurları teste tabi tutarlar.E. Bellekte saklanılan program mikroişlemci tarafından okunarak işleme konur. Merkezi İşlem Birimi (CPU) CPU.

operatörle etkileşim gibi daha karmaşık hesap ve veri işlemlerini yapar.KOU T. Bu yaklaşımda (multi-processing) her-bir mikroişlemcinin belirli görevleri vardır. Diğeri ise zamanlama. 2. birer örnek olarak gösterilebilir. v. Giriş Çıkış Ara Birimleri 2. Şekil 2.b. Giriş/çıkış elemanlarının çeşitli düzeyde gerilimlerle beslenmesi gerekebileceğinden I/O arabirimlerinin nominal gerilimi (A.A.2’de ise çıkış elemanlarının arabağa bağlantılarının tipik olarak nasıl yapıldığını açıklamaktadır. Denetim mikroişlemcisi denetim çevirimindeki denklemleri. veya D.2. limit anahtarları. motor kontaktör veya röle kontakları.1.A. mantık ve sayma gibi işlemlerle birlikte uygulama programının taramasını gerçekleştirir. PLC KURS NOTU CPU İ Ş L E T İ M I/O işleme Diagnostikler Denetim prog.F. Şekil 2. besleme gerektiren giriş elemanları ile TTL düzeyde çıkış veren elemanların arabağ bağlantı şekli gösterilmiştir. çalıştırılması Denetim Uygulama Programı Yukarıda belirtilen bütün operasyonlar bazı PC’lerde bir tek mikroişlemci ile gerçekleştirilir.2. fotoelektrik gözler sayılabilir. düzey anahtarları.A. seçici anahtarlar.) değerleri de çeşitlilik gösterir. Ayrık I/O arabirim ile denetlenebilecek çıkış elemanları için ise alarmlar.1’ de A. Ayrık I/O En yaygın olarak kullanılan arabirim türü ayrık I/O arabirim olup CPU’ nun “1” veya “0” türü çıkışı olan giriş elemanları veya “1” veya “0” türlü bir çıkışla denetlenebilecek anahtarları. selenoidler. Böyle akıllı bir modüle örnek olarak PID (Proportional –Integral – Derivative ) denetim modülü gösterilebilir. denetim röleleri. 6 . motor starterleri. Günümüzde daha yaygın olan yaklaşım işletim sisteminin görevlerini birkaç mikroişlemci arasında bölmektir. fanlar. Bu I/O’ların bir mikroişlemcisi ve belleği ve de uygulama programına bağlı olmayan bir mini işletim programı vardır. Yaygın olarak kullanılan çift mikro-işlemcili yaklaşımda mikroişlemcilerden biri denetim diğeri ise mantık işlemlerini üstlenir.A.E. Son yıllarda ortaya çıkan yeni bir gelişme de akıllı I/O arabağlarıdır. veya D. Programın bir yerinde kendi yeteneğinin üstüne çıkan bir işlemle karşılaşırsa bunu denetim mikroişlemcisine aktarır ve taramaya devam eder.

A.A.A.2 Çıkış elemanı için bağlantı şekli. A. veya D.KOU T. besleme gerektiren elemanlar b. a. veya D. besleme 1 2 3 V 1 2 C -V Şekil 2. a. besleme L1 1 2 +V 1 2 C -V Şekil 2. TTL düzeyde giriş gerektiren elemanlar 7 .A.E.A.A.1 Giriş elemanı için bağlantı şekli. besleme gerektiren elemanlar b. A. veya D. PLC KURS NOTU A.A.A. veya D. TTL düzeyde çıkış gerektiren elemanlar A.F.

Röleli sistemler ile yapılacak kontrol işlemleri röle bağlantıları ile sınırlıdır. . .Program ve veri belleği kapasitesi. PLC ile Röle Sistemi Arasındaki Fark Röle sistemlerinde her türlü kumanda işlemleri rölelerle yapılırken. Karmaşık işlemlerde kullanılan röle sayısının artması sebebiyle kontrol işleminin hacmi büyümüş olur. .İki seviyeli kumanda işaretlerinin bağlandığı ayrık (lojik. 4. shift register. . . PLC sisteminde kontrol ünitesinin yapabileceği işlem miktarı PLC içindeki mikroişlemci ve bellek kapasitesine bağlı olarak değişir. dijital) giriş-çıkış noktası sayısı ve elektriksel özellikleri. 8 .E. elemanlar kontrol ünitesi tasarımını kolaylaştırır.Program yedekleme olanağı. . zamanlayıcı.KOU T. PLC sistemlerinde röleli sistemlerde bulunmayan sayıcı. PLC KURS NOTU 3. . . PLC Seçim Ölçütleri Bir kumanda sistemi için PLC seçiminde göz önüne alınması gereken özellikler şu şekilde sıralanabilir. flip-flop vb. Bir kumanda sistemini analiz edersek. Ayrıca mevcut sitemde bir değişiklik yapmak oldukça zordur.Kesme işletim yeteneği.Zamanlayıcı ve sayıcı sayısı.İletişim olanakları. PLC sisteminde ise bu işlem mikroişlemci ve bellekten oluşan bir elektronik devre ile yapılmaktadır.Komut işleme hızı. PLC’ de bu işlemler mikroişlemci tarafından gerçekleştirilmektedir.F.Gerçek-zaman saati. kumanda eden elemanlar arasındaki kontrol bölümü (kontrol ünitesi) 3) kumanda edilecek elemanlar (çıkış elemanları) Kumanda Edecek Elemanlar Kontrol Bölümü Kumanda Edilecek Elemanlar Kumanda Sistemi Analizi Röleli sistemlerde kontrol bölümü röle bağlantıları ile yapılır. temel elemanlar şunlardır: 1) kumanda edecek elemanlar (giriş elemanları) 2) kumanda edilecek elemanla. Mikroişlemcinin bir entegre olduğu düşünülürse kapladığı alan ve kullanım kolaylığı açısından röleli sistemlerden çok üstün olduğu görülmektedir.

F. CPU-214. Diğer modeller hem kumanda devreleri hem de geri beslemeli kontrol devrelerinin gerçekleşmesi için kullanılabilir. genişletilebilir üniteleri. PLC ’nin geri beslemeli kontrol sistemlerinde kullanımı için ayrıca analog giriş-çıkış sayısı. Özellik CPU 212 Giriş/Çıkış 8 Giriş Sayısı 6 Çıkış Genişletme 2 modül ünitesi(max) Lojik komut 1. CPU-216 modellerinde ise endüstriyel kontrol sistemlerinde yaygın olarak kullanılan PID denetleyici işlevini doğrudan gerçekleyen PID fonksiyon komutu bulunur. CPU-215. Optimum tasarımı.KOU T.2µ sn işleme hızı Sayıcı/zamanla 64/64 yıcı Dahili hafıza 128 biti CPU 214 14 Giriş 10 Çıkış 7 modül 0. CPU-214.8µ sn 128/128 256 256 CPU 215 14 Giriş 10 Çıkış 7 modül 0. S7-200 PLC ve Genel Özellikleri SIMATIC S7-200 ailesi programlanabilir denetleyicileri.E. S7-200 serisi birçok otomasyon uygulamalarını çözebilecek şekilde üretilmiş ve kendi içinde farklı CPU’lar (Central Processing Unit = Merkezi İşleme Ünitesi) ihtiva eden çok kullanışlı bir PLC’dir. 4 analog çıkış noktası gerektiren geri beslemeli kontrol devrelerinin gerçekleşmesi için geliştirilmiş bir otomasyon aygıtıdır. S7-200 serisinin CPU-210. Tablo 1. matematik işlem yeteneği ve komutların işlenme hızları gibi özellikler de aranır. Ancak. birbirinden farklı olan CPU üniteleri genel olarak verilmiştir. CPU215 ve CPU-216 modellerinde gerçek sayılar üzerinde matematiksel işlem yapabilme olanağı sağlayan komutlar bulunduğundan geri beslemeli kontrol algoritmaları veya sayısal filtre yazılımları daha kolay gerçekleşebilir. S7-200 CPU özellikleri. 5. çok küçük boyutlu basit kumanda devrelerinin gerçekleşmesinde kullanılır. S7-200 ailesi kullanıcılara geniş bir CPU yelpazesi sunmaktadır. 64 çıkış noktası bulunan küçük boyutlu otomasyon sistemlerinin kumanda devreleri ve 12 analog giriş.8µ sn 256/256 9 . fiyat avantajı ve güçlü komut seti ile S7-200 geniş uygulamalarda çok iyi sonuçlar vermektedir.8µ sn 256/256 256 CPU 216 24 Giriş 16 Çıkış 7 modül 0.Şifre koruması. CPU-212. PLC KURS NOTU . CPU-215.. CPU-216 olarak beş ayrı modeli vardır. CPU-210 modeli. maksimum 64 giriş. Tablo 1’de S7-200 ailesinin kapasiteleri.

Programlama teknikleri yazılış biçimine göre.KOU T. Alt program kullanılması durumunda. Yapısal programlamada ise program blokları biçiminde yapılar kullanılır. İşletim Sistemi Kalıcı ve yalnız okunabilir bir bellek alanına üretici firma tarafından yazılmış olan işletim sistemi programı. birinci komuttan. Kesme ile işletilen alt programlar kesme koşulları sağlandığı anda. Denetleyici. 1 – Ladder ( Merdiven ) Programlama dili. doğrusal programlama ve yapısal programlama olarak iki gruba ayrılabilir. çevre birimleri ve bellek durumlarının incelenmesi 5. alt programın işletilmesine ilişkin koşullar sağlandığında program akışı alt programa geçer. İlk iki programlama dili temel programlama dili olup en çok kullanılan PLC programlama dilleridir. Bunlar.İşlemci. PLC Programlanması PLC programlama yöntemleri genel olarak dört temel başlık altında toplanabilir. Genel olarak bir işletim sistemi programı. çalıştırıldıktan (RUN) sonra durma (STOP) moduna alınıncaya kadar bu işlemler sürekli tekrarlanır ve bu bir tarama çevrimi (scan) olarak adlandırılır.E. 4 – İngilizce Bildirimler ile Programlama. PLC KURS NOTU 6. alt programa yazılan komutlar sırayla işlendikten sonra tekrar ana programa dönülür. Programın yürütülmesi.Çıkış görüntü belleğindeki değerlerin çıkış birimine aktarılması gibi işlevleri yerine getirir. Her iki programlama tekniğinde de işlem 10 .Giriş noktalarındaki işaret durumlarının giriş görüntü belleğine yazılması 2. Doğrusal programlamada bütün komutlar ardarda yazılır ve yazılış sırasına göre yürütülür. son komuta kadar (END) bütün komutların sırayla işlenmesi biçiminde olur.Haberleşme isteklerinin gerçekleştirilmesi 4. 7. 1.F. 3 – İşlevsel Bloklar ( Lojik Kapılar ) ile Programlama. PLC’nin çalışmasını düzenler ve kullanıcı programının yürütülmesini sağlar.Programın yürütülmesi 3. 2 – Boolean ( Deyimsel ) Programlama dili. program tarama çevriminin herhangi bir yerinde işletilebilir. Program tarama süresinden hızlı değişen işaretlerin değerlendirilmesi ve belirli kumanda işaretlerinin işletilmesi için yüksek hız sayıcıları veya dış (donanım) kesme işaretleri ile işletilen kesme alt programları kullanılır.

7. Merdiven diyagramı biçiminde programlama. Bu programlama tekniğinde komutlar yerine normalde açık kontak. programın işleyişini gözlemek. Simatic S-7 ile programlama yapılırken dikkat edilmesi gereken önemli bir özellik ise her network içinde sadece bir temel akış diyagramının olmasıdır.KOU T. Kullanıcı programı veri bolluğu ve denetleyiciye ilişkin konfigirasyon verilerini denetleyiciye yüklenmesi için programlama yazılımı editör menüsünden ‘DOWNLOAD’ . Fakat röle diyagramlarında bulunmayan birçok ilave fonksiyonlar ve işlevsel bloklar bu yöntemde bulunmaktadır. Bu dilin uygulamasının güç olmasına karşın tercih edilmesinin en önemli sebebi PLC terminalinin yanında PC bulunmamasıdır. S7 serisi PLC ’lerde DOS ortamında çalışan STEP 7-MICRO/DOS ve Windows ortamında çalışan MICROWIN/WINDOWS programlama yazılımları ile hem komut listesi (STL) hem de merdiven diyagramı (LAD) tekniği kullanılarak programlama yapılabilir. röle bobini. hatlar. Boolean (Deyimsel) Programlama dili Bu programlama dilinde. 7. Programlama için kullanılan yazılımlar programlama dışında.LAD) programlama teknikleri bulunan programlama yazılımları kullanılır.1.2. zamanlayıcı ve sayıcı gibi elemanları simgeleyen kutular kullanılır. matamatiksel işlevler ve PID gibi üst düzey otomasyon komutları. Bu yüzden teknik elemanların bir çoğu programlamada bu metodu kullanmayı tercih etmektedir. STL) hem de merdiven diyagramı (ladder diyagram. sayıcı. 11 . 7. kontaklı kumanda devrelerinin ANSI standartları devre simgeleri ile gösterilişine benzeyen bu grafiksel programlama yöntemi olup program girişi grafiksel olarak yapılır. Daha sonra uygun deyimsel komutlar kullanılarak program boolean diline çevrilir. değiştirmek gibi amaçlarla da kullanılabilir.3. Örneğin zamanlayıcı.F. En büyük dezavantajı ise her PLC markasında boolean dilindeki komut karşılıklarının farklı olmasıdır. S7-200 PLC Programlanması S7-200 serisi denetleyicilerini programlamak için hem komut (deyim) listesi (statement list. normalde kapalı kontak. denetim uygulama programı ilk olarak röleli sistem olarak tasarlanır. Bu yüzden PLC programlama aracı olarak kullanılan tuş takımı ile programlamada genelde bu programlama dili kullanılır.E. PLC KURS NOTU komutları ile programlanan ve merdiven diyagramı ile programlama biçimleri kullanılabilir.Ladder (Merdiven) Programlama dili Röleli kumanda sisteminde sistemin dizaynında kullanılan röleli kontrol diyagramına çok benzer. denetleyici RAM belleğinde bulunan programı editöre alınması için ‘UPLOAD’ seçeneği kullanılır. veri alanındaki çeşitli adreslerin içeriğini gözlemek.

sayıcı ve karşılaştırma işlevlerini yerine getiren komutlar kullanılarak. 12 . 7. VEYA (OR) ve DEĞİL (NOT) gibi lojik işlem komutları kullanılarak gerçeklenebilir. her türlü geleneksel kumanda devresi PLC ile gerçeklenebilir.F. CPU-215 ve CPU-216 modellerinde 190 saate kadar korunabilir. röle kontaklarından oluşan lojik anahtarlama devreleri olup. zamanlayıcı. RAM belleğindeki bütün veriler CPU-212 modelinde 50 saat ve CPU-214. KOMUT ADI Yükle (LOAD) Tümleyenini Yükle (LOAD NOT) VE (AND) İşlemi Tümleyenine VE (AND NOT) İşlemi VEYA (OR) İşlemi Tümleyenine Veya (OR NOT) İşlemi Lojik Tümleyen (NOT) Çıkışa Atama Kurma (SET) Silme (RESET) VE Blok (AND BLOCK) VEYA Blok (OR BLOCK) Program Sonu KOMUT SİMGESİ (S7-200) LD LDN A AN O ON NOT = S R ALD OLD MEND Bu komutlara ek olarak.KOU T. koşullu işletilen ve koşulsuz işletilen komutlar olarak iki gruba ayrılır.4. Böylece. işlem sırası geldiğinde yığının birinci seviyesinin içeriği bir ise yürütülür. Komutların Yürütülmesi ve Lojik Yığın S7-200 PLC’de komutlar. Denetleyici RAM belleği.E. konfigürasyon bilgileri ve kalıcı veri alanı korunur. konfigürasyon verileri ve veri bloğunda kalıcı (retentive) olarak tanımlanan alanlar. Bu tür komutlar. denetleyicinin uzun süreli enerjisiz kalması durumunda kullanıcı programı. 7. Kalıcı veri alanları (retentive range) programlama yazılımı ile tanımlanır. Şimdi bu komutları ayrıntılı olarak inceleyelim. Koşullu işletilen komutlar ise. sıfır ise yürütülmez. PLC KURS NOTU RAM belleğe yüklenen kullanıcı programı. yüksek kapasiteli bir kondansatör ile beslendiğinden. Koşulsuz işletilen komutlar işlem sırası geldiğinde hiçbir koşula bağlı olmadan yürütülen komutlardır. lojik yığın belleğinin birinci seviyesindeki değere bakılarak yürütülen komutlardır. Aşağıdaki çizelgede anahtarlama devrelerinin gerçekleşmesine ilişkin komutlar verilmiştir. PLC Kumanda Komutları Röleli geleneksel kumanda devreleri. bu tür devreler VE (AND).5. aynı zamanda EEPROM belleğine aktarılır.

zamanlayıcı kaydedicisi. Bu komutun etkin olması (işletilmesi) için yığın belleği birinci seviyesindeki değerin 1 olması gerekir.. T.2. Giriş Programlanabilir denetleyiciler ile gerçekleştirilen kumanda devrelerinde geleneksel kumanda devrelerindeki zaman rölelerinin işlevi zamanlayıcılar ile elektro-mekanik veya elektronik sayıcıların işlevi ise sayıcılar ile gerçeklenir.delay timer) ve kalıcı gecikmeli çalışan zamanlayıcı (retentive on-delay timer). Zamanlayıcılar ve Sayıcılar 8.. PT istenen gecikme süresine bağlı olarak 1 ile 32767 arasında herhangi bir tamsayı ya da 16 bitlik bir veri adresi (VW..PT Gecikmeli çalışan zamanlayıcı yukarıdaki komut ile programlanır. Zamanlayıcılar S7-200 PLC’de iki tür zamanlayıcı vardır. Bilindiği gibi zamanlayıcılar zamana bağlı. 8....T33.T255) (CPU-215 ve CPU-216) Zamanlayıcı adresleri kullanılır. 1 bitlik işlem yapan komutlar yürütüldüğünde zamanlayıcı biti. T96~T255 (T32. Gecikmeli çalışan (on.. C.) olabilir.KOU T. Txxx yerine. 13 . .T63) ( CPU-212) (T96.T127) (CPU-214) (T96. Zamanlayıcı içeriği 16 bitlik bir veri alanında tutulur ve zamanlayıcı durumu aynı simgelerle adreslenen 1 bitlik bir veri alanında bulunur. PLC KURS NOTU 8. T97. QW. IW. .2.E. 8. sayıcılar ise olay sayılarına bağlı kumanda işaretlerinin üretilmesinde kullanılır. Bu bölümde zamanlayıcı ve sayıcı komutları tanıtılacaktır. T96~T127 Txxx:T32~T63. Txxx:T32~T63 Txxx:T32~T63. T97.. Zamanlayıcı kaydedicisi içeriği. Zamanlayıcı komutu koşullu işletilen bir komut olduğundan. . Gecikmeli Çalışan Zamanlayıcı TON Txxx.F. Örneğin... Txxx>=PT olduğunda zamanlayıcı biti Txxx=1 olur.1. 16 bitlik işlem yapan komutlar yürütüldüğünde zamanlayıcı kaydedicisi içeriği (16 bit) ile ilgili işlem yapılır.1. .. Zamanlayıcı adresleri ile ilgili bir işlem yapılırken uygulanan komuta bağlı olarak zamanlayıcı içeriği yada zamanlayıcı biti kullanılır. Komut işletildiğinde Txxx adresindeki zamanlayıcı içeriği belirli zaman aralıkları ile artar. yığın belleğinin birinci seviyesindeki değer 1 ise etkin duruma geçer ve içeriği belirli zaman değerleri ile artar.

KOU T. T. sonra çıkışı 1 olacaktır. Örneğin T32 için PT= 10000 ise. çıkış biti T set edilir. PLC KURS NOTU Çözünürlük 1 ms 10 ms 100 ms Maksimum Zaman 32.767 sn 327.F. Durum tablosunda. C. 215. AIW. tetikleyen giriş (IN) geldiğinde maksimum zaman değerine kadar çalışır. Sayma esnasında IN girişi 0 olursa sayma durur ve röle sıfırlanır.67 sn 3276.T96 T33-T36 T97-T100 T37-T63 T101-T255 Operandlar: Txxx (word): CPU 212: 32-63 CPU 214: 32-63.000 x 1 ms= 10 sn'ye karşılık gelir. 96-255 PDS 210: Tx: T0 .7 sn (yakl.E.T3 PT (word): VW. MW. bu 10. 14 . T96 T33-T36 T97-T100 T37-T63 T101-T127 CPU 215/216 T32. AC. SMW. Sabit. Word olarak izlediğinizde anlık değer görüntülenir.7 sn CPU 212 T32 T33-T36 T37-T63 CPU 214 T32. SW. 214. Zaman rölesinin ayarı PT değeri ile bu kademenin çarpılmasıyla oluşur. Bir başka deyişle bir zaman rölesini en fazla 3276. 54 dakika)'ye ayarlayabilirsiniz. Bit olarak izlediğinizde çıkış durumu (açık veya kapalı) görüntülenir. IW. *VD. Yani zaman rölesi IN girişi geldiği sürece 10 sn bekleyecek (ama bu esnada 1 ms'lik kademeler halinde sayacak). Eğer Txxx >= Ayar Değeri (PT) ise. Aşağıdaki tabloda CPU 'lardaki zaman rölesi numarasına göre sayma kademesi (veya çözünürlük) görülmektedir. QW. 96-127 CPU 215/216: 32-63. zaman rölesi ve sayıcı değerlerini bit veya word olarak izleyebilirsiniz. *AC PT: 0 NOT : CPU 212. Sayma her durumda maksimum değere ulaşılınca durur ki bu da PT değerinin alabileceği en yüksek değerdir (32767). 216 için Açıklama: Gecikmeli çalışan zaman rölesi (TON) kutusu.

yani IN girişi gelince saymaya kaldığı yerden devam eder.. AC. Sayma esnasında IN girişi 0 olursa sayma durur ancak röle sıfırlanmaz.T64~T95 (T64. tetikleyen giriş (IN) geldiğinde maksimum zaman değerine kadar çalışır. SW. Zaman rölesinin ayarı PT değeri ile bu kademenin çarpılmasıyla oluşur.F. . Kalıcı Gecikmeli Çalışan Zamanlayıcı TONR Txxx. PLC KURS NOTU 8. Aşağıdaki tabloda CPU 'lardaki zaman rölesi numarasına göre sayma kademesi (veya çözünürlük) görülmektedir.PT Kalıcı gecikmeli çalışan zamanlayıcı yukarıdaki komut ile programlanır. Çözünürlük 1 ms 10 ms 100 ms Maksimum Zaman 32. 1 ile 32767 değerleri arasında herhangi bir tamsayı yada 16 bitlik veri adresi ve Txxx ise. Txxx:T0~T31 (T0. T. T65. IW.KOU T. sonra çıkışı 1 olacaktır. 64-95 PT (word): VW.. çıkış biti T set edilir.. *VD..67 sn 3276. C.T64~T95 (T64. T95) CPU-215 ve CPU-216 için. Burada PT. Yani zaman rölesi IN girişi geldiği sürece 10 sn bekleyecek (ama bu esnada 1 ms'lik kademeler halinde sayacak).000 x 1 ms= 10 sn'ye karşılık gelir. MW.. bu 10. SMW. Sabit.2. T65..767 sn 327. T31) CPU-214 için. Eğer Txxx >= Ayar Değeri (PT) ise.E. 15 .. Txxx:T0~T31. T95) Adresleri ile erişilen zamanlayıcı veri alanlarıdır. Txxx:T0~T31. Bu zamanlayıcıda kaydedici içeriği. T1.. QW. . CPU-212 için. AIW.2..7 sn CPU 212/214 T0 T1-T4 T5-T31 CPU 214/215/216 T64 T65-T68 T69-T95 Operandlar: Txxx (word): CPU 212: 0-31 CPU 214/215/216: 0-31. Örneğin T0 için PT= 10000 ise.. *AC NOT : Açıklama Gecikmeli çalışan zaman rölesi (TON) kutusu.

Her sayıcı veri alanı aynı simge ile gösterilen iki kısımdan oluşur: Birinci kısım sayıcı kaydedicisi içeriğin bulunduğu 16 bitlik alan ve ikinci kısım 1 bitlik sayıcı biti alanıdır. Örneğin.3. Bit olarak izlediğinizde çıkış durumu (açık veya kapalı) görüntülenir. PLC KURS NOTU Sayma her durumda maksimum değere ulaşılınca durur ki bu da PT değerinin alabileceği en yüksek değerdir (32767). TON zaman rölesi tek bir aralığın zaman kontrolu için uygunken. Durum tablosunda.KOU T. 8. TONR zaman rölesi tekrar enerjilendiğinde (enable) önceki sayma değerinin üzerine ekleyerek çalışır.3 İki Zaman Rölesi Tipi Arasındaki Fark S7-200 iki ayrı zaman rölesi sunar: Gecikmeli çalışan (TON) ve alıcı gecikmeli çalışan (TONR). Yığın belleğinin birinci seviyesindeki değer 1 olduğunda sayıcı içeriği ve sayıcı biti sıfırlanır. İki zaman rölesi de giriş yokken saymaz. 8. TONR birden çok aralığın zaman kontroluna daha yatkındır.E. yürütülen komutla belirlenir. zamanlayıcılarda olduğu gibi.2.F. O halde. Sayıcı içeriği PV (preset value ) değerine eşit ve büyük olduğunda sayıcı biti bir değerini alır. İki zaman rölesi tipi arasında girişe verilen tepkiye göre farklılık vardır. Her iki zaman rölesi de giriş varken sayar. İleri sayıcıda (CTU). Oysa. yığın belleğinin ikinci seviyesindeki verinin 0’dan 1 değerine her geçişinde sayıcı kaydedicisi içeriği 1 artar. kelime işlemi yapan komutlar yürütüldüğünde sayıcı içeriği (16 bit) işlenir.1. 54 dakika)'ye ayarlayabilirsiniz. Bir başka deyişle bir zaman rölesini en fazla 3276. daha önce saydığı sayma (veya zaman) değerini saklar. bit işlemi yapan komutlar yürütüldüğünde sayıcı biti. S7-200 CPU-212 modelinde toplam 64 sayıcı (C0~C63) S7-200 CPU-214 modelinde toplam 128 sayıcı (C0~C128) S7-200 CPU-215 ve S7-200 CPU-216 modellerinde ise toplam 256 sayıcı (C0~C256) bulunur. TONR sıfırlanmaz. Word olarak izlediğinizde anlık değer görüntülenir. Giriş gittiğinde TON sıfırlanır. zaman rölesi ve sayıcı değerlerini bit veya word olarak izleyebilirsiniz. Sayıcı kaydedicisi 16 .3.7 sn (yakl. Sayıcılar 8. Herhangi bir işlem yapılırken hangi verinin kullanılacağı. İleri Sayıcılar S7-200 denetleyicisinde ileri sayma için CTU ve ileri/geri sayma için CTUD komutları kullanılır.

5 //C0 ileri sayıcısı PV=5 17 . Bit olarak izlediğinizde çıkış durumu (açık veya kapalı) görüntülenir. Eğer Cxxx >= Ayar Değeri (PV) ise. Reset (R) girişi gelirse sıfırlanır. Word olarak izlediğinizde anlık değer görüntülenir.1 //sayıcı içeriğini silme CTU C0.F. çıkış biti set edilir. LD I0. PLC KURS NOTU içeriğinin geçerli en büyük değeri 32767 olup bu değere ulaşıldığında. CU girişinin her pozitif yükselen kenarında (0'dan 1'e dönüşünde) sayar. Maksimum sayma ve ayar değeri 32767'dir. sayıcı içeriğindeki artış durur.0 //ileri sayma LD I0. zaman rölesi ve sayıcı değerlerini bit veya word olarak izleyebilirsiniz.E. Yukarı Sayıcı (CTU) kutusu.KOU T. Durum tablosunda.

yığın belleğinin üçüncü seviyesindeki değerin 0’dan 1’e her geçişinde..0 //ileri sayma LD I0.0 girişine uygulanan işaretin her yükselen kenarı ile C48 sayıcı kaydedicisi içeriği bir artar.3. Sayıcı PV değeri için 16 bitlik herhangi bir veri adresi de kullanılabilir.. LD I0.2 //sıfırlama CTUD C48.3 //C48 sayıcısı PV=3 biçiminde programlanır. sayıcı kaydedicisinin içeriği 1 artar.1 girişine uygulanan 18 . en büyük 32767 değerlerini alabilir. -32766. Sayıcı ileri sayımda iken.0. yığın belleğinin ikinci seviyesindeki değerin 0’dan 1 değerine her geçişinde sayıcı içeriği 1 azalır.. 8.. Bir İleri – geri sayıcı.+32765.. en küçük işaretli tam sayı olan –32767 değeridir. -32765. +32767) değişir. I0. 32767 ve 32767 değerleri arasında değişebilir. ileri sayıcıdan farklı olarak.. Sayıcı kaydedicisi içeriği en küçük -32767. İleri – geri sayıcı komutu kullanıldığında sayıcı içeriği. İleri .. Sayıcı içeriği PV (preset value) değerine eşit ve büyük olduğunda sayıcı biti 1 değerini alır. PLC KURS NOTU Biçiminde veya merdiven diyagramı programlama tekniği ile aşağıdaki gibi programlanır. Bu program yürütüldüğünde I0. +32766.1 //geri sayma LD I0.E.F. Bu değerden sonra sayıcı içeriği artarak (-32767. en büyük işaretli tam sayı olan +32767 değerine ulaşıldıktan sonra sayıcı içeriğinin alacağı değer.. CTUD komutu ile . Yığın belleğinin birinci seviyesindeki değer 1 olduğunda sayıcı içeriği ve sayıcı biti sıfırlanır.2.Geri Sayıcılar İleri – geri sayıcıda (CTUD). Sayıcı geri sayımda iken. -32768 değeri aşıldığında sayıcı içeriği en büyük işaretli tam sayı olan 32767 değerini alır ve bu değerden sonra azalarak değişir.KOU T.

768) ulaşınca durur. Aşağı say (CD) girişinin her pozitif yükselen kenarında aşağı sayar. CPU 212.2 girişine işaret uygulandığında (I0. İleri – geri sayıcının merdiven diyagramı programlama tekniği aşağıdaki şekilde görüldüğü gibidir. PLC KURS NOTU işaretin her yükselen kenarı ile 1 azalır.767).767) yapar. çıkış biti set edilir. Maksimum sayma ve ayar değeri 32767'dir. 19 . Bit olarak izlediğinizde çıkış durumu (açık veya kapalı) görüntülenir. Yukarı sayma maksimum değere (32. . 215. Word olarak izlediğinizde anlık değer görüntülenir. Reset (R) girişi gelirse sıfırlanır. yukarı say (CU) girişinin her pozitif yükselen kenarında (0'dan 1'e dönüşünde) yukarı sayar. Yukarı/Aşağı Sayıcı (CTUD) kutusu.E. I0. Durum tablosunda.KOU T. zaman rölesi ve sayıcı değerlerini bit veya word olarak izleyebilirsiniz.2=1) sayıcı içeriği ve sayıcı biti sıfırlanır. CPU 210: Maksimum sayma değerine ulaştıktan sonra gelecek bir yukarı say girişi sayma değerini minimum (-32.768) yapar.F. Minimum sayma değerine ulaştıktan sonra gelecek aşağı say girişi sayma değerini maksimum (32. aşağı sayma minimum değere (-32. 214. 216: Eğer Cxxx >= Ayar Değeri (PV) ise.

Bu kutu.E.2. yani: IN1 . OUT (word): Sonuç burada belirtilen adreste saklanır. Matematiksel İşlemler 9. IN2 (word): Bu iki değer çıkarılacak olan tamsayı değerleridir. Bu değerler sabit sayı olduğu gibi bir word adresinden de atama yapılabilir. toplar ve sonucu 16 bit olarak çıkışa (OUT) yazar. Tam Sayı Toplama Sembol: ADD_I EN IN1 IN2 Operandlar: IN1.F.1. Açıklama: Bu kutu.IN2 = OUT 20 OUT OUT . iki tane 16 bit tam sayıyı (IN1. double word ve gerçel sayı toplama işlemlerinde de kullanılır. PLC KURS NOTU 9. IN2 (word): Bu iki değer toplanacak olan tamsayı değerleridir. Tam Sayı Çıkarma Sembol: SUB_I EN IN1 IN2 Operandlar: IN1. iki tane 16 bit tam sayıyı (IN1. Bu değerler sabit sayı olduğu gibi adresten de atama yapılabilir. IN2). yani: IN1 + IN2 = OUT Not: ADD komutu tam sayı.KOU T. IN2) çıkarır ve sonucu 16 bit olarak çıkışa (OUT) yazar. OUT (word): Sonuç burada belirtilen adreste saklanır. 9.

Bu değerler sabit sayı olduğu gibi adresden de atama yapılabilir. IN2 (word): Bu iki değer çarpılacak olan tamsayı değerleridir. IN2 (word): Bu iki değer bölünecek olan tamsayı değerleridir. OUT (word): Sonuç burada belirtilen adreste saklanır. iki tane 16 bit tam sayıyı (IN1. Not: SUB komutu tam sayı. PLC KURS NOTU Not: OUT negatif olursa SM 1. Açıklama: Bu kutu. 9. IN2) çarpar ve sonucu 32 bit olarak çıkışa (OUT) yazar. double word ve gerçel sayı toplama işlemlerinde kullanılır. 9.2 (negatif) biti set edilir. Bu değerler sabit sayı olduğu gibi adresden de atama yapılabilir.4. OUT (word): Sonuç burada belirtilen adreste saklanır.E.3.KOU T. Tam Sayı Çarpma Sembol: EN IN1 IN2 Operandlar: IN1. Tam Sayı Bölme Sembol: EN IN1 IN2 Operandlar: IN1. yani: IN1 * IN2 = OUT Not:Çıkış ve giriş operandları arasındaki çakışmalar komutu geçersiz kılar.F. Açıklama: OUT DIV OUT MUL 21 .

giriş bayt değerinden (IN) 1 çıkartır ve çıkış baytına (OUT) yazar. IN . 9. 9. OUT (byte): Sonuç burada belirtilen adrese atanır. Not:Çıkış ve giriş operandları arasındaki bazı çakışmalar komutu geçersiz kılar. 32 bit sonuç (OUT) ikinci girişle (IN2) aynı adrese sahip olamaz. Açıklama: Bu komut. OUT double word'ünün küçük word'ü kalanı. Baytı Azalt Sembol: DEC_B EN IN Operandlar: IN (byte): Değeri azaltılacak olan sayı değeri sabit olarak veya bir adresten atanabilir.E. word ve double word işlemleri içinde gerçekleştirebilir.6. word ve double word işlemleri içinde gerçekleştirilebilir. Yani. büyük word'ü bölümü içerir. Açıklama: Bu kutu.1 = OUT Not: Bu komut bayt . Yani. IN2) böler ve sonuç ve kalanı 32 bit olarak OUT'a yazar. yani IN1/IN2=OUT. iki 16 bit tam sayıyı (IN1. OUT 22 . PLC KURS NOTU Bu kutu.5. giriş bayt değerine (IN) 1 ilave eder ve çıkış baytına (OUT) yazar. IN + 1 = OUT Not: Bu komut bayt .F. OUT (byte): Sonuç burada belirtilen adrese atanır. Baytı Arttır Sembol: INC_B EN IN Operandlar: OUT IN (byte): Değeri arttırılacak olan sayı değeri sabit olarak veya bir adresten atanabilir.KOU T.

Not: CPU'nun tekrar RUN konumuna geçirilmesi elle (programlama paketinden ya da CPU'nun üzerindeki anahtardan) yapılacağı için çok dikkatli kullanılmalıdır. Gözetleyiciyi Resetle Sembol: WDR Açıklama: Program tarama süresinin belli bir süreyi (300 milisaniye) aşması durumunda dahili Gözetleyici devreye girer ve CPU'yu STOP konumuna sokar. Program Akış Denetim Komutları Son Semboller: END Koşullu Son END Koşulsuz Son Açıklama: Koşullu Son. Gözetleyicinin saydığı süreyi sıfırlayarak program tarama süresinin uzatılmasını sağlar. Eğer STOP komutu bir interrupt alt programı içersinde çalıştırılırsa. PLC KURS NOTU 10. ancak mutlaka ve yalnızca bir adet Koşulsuz Son bulunmalıdır. Koşulsuz Son.F. 23 . Ana program sonuna kadar icra edilir ve o tarama sonunda RUN’dan STOP’a geçilir. Dur Sembol: STOP Açıklama: CPU'yu STOP konumuna getirerek program akışını keser. alt program anında sonlandırılır.E. kullanıcı programını bitirmek için kullanılır. bütün diğer bekleyen interruptlar ihmal edilir. Gözetleyiciyi Resetle. önceki mantığa göre (bobine enerji geliyorsa) programı bitirir.KOU T. Her zaman için ana programın (alt programlar hariç) son devresini oluşturur. Bir programda Koşullu Son (END) bulunmayabilir veya birden çok bulunabilir.

E. SM5 ila SM29 güncellenmez) Runtime hataları teşhisi 25 saniyeyi geçen tarama süreleri için 10 ms ve 100 ms’lik zaman röleleri düzgün çalışmaz Interrupt alt programı içersindeki STOP komutu Not: CPU üzerindeki anahtarın STOP konumuna alınması STOP konumuna 1.F. Etiket Sembol: n LBL Etiket. PLC KURS NOTU Not: Bir döngü içerisine yerleştirilecek Anında Giriş Kontağı ve Gözetleyiciyi Resetle çıkışıyla CPU'nun hiçbir işlem yapmadan o girişi beklemesi sağlanabilir. Program taramasının 300 msn’yi aşmasını ya da bir interrupt olgusunun ana programa dönüşü 300 msn’den daha çok geciktireceğini düşünüyorsanız bu komutu kullanabilirsiniz.KOU T. Uyarı: Tarama süresinin hiç gözetlenmeden sınırsız olarak uzatılmasına izin verilmesi girişlerin geç okunmasına ya da hiç okunmamasına neden olabilir. . program içersinde belirtilen etikete (n) atlama sağlar. 24 . programın bir döngüye sokulması bu işlemleri engelleyecektir: İletişim (freeport modu hariç) Giriş/Çıkış güncelleme (anında giriş/çıkışlar hariç) Forse güncelleme SM bitleri güncelleme (SM0. Aşağıdaki işlemler taramanın sonunda yapıldığından.4 saniye içinde geçilmesiyle sonuçlanacaktır. Bu da hayati ya da maddi tehlike yaratabilir. Atla (JMP) komutuyla yapılacak atlamanın hedefini (n) gösterir. Sıçra Sembol: n JMP Bu komut.

E. Her zaman için alt programın son devresini oluşturur. 25 .KOU T. PLC KURS NOTU Çağır Sembol: n CALL Program akış kontrolunu n numaralı alt programa aktarır. Geri Dön Semboller: RET Alt programdan koşullu dön Alt programdan koşulsuz dön RET Açıklama: Koşullu Geri Dön. Koşulsuz Geri Dön. .F. alt programını bitirmek için kullanılır. Altprogram Sembol: n SBR n numaralı alt programın başlangıcını gösterir. Bir alt programda Koşullu Geri Dön bulunmayabilir veya birden çok bulunabilir. önceki mantığa göre (komuta enerji geliyorsa) alt programı bitirir. ancak mutlaka ve yalnızca bir adet Koşulsuz Geri Dön bulunmalıdır.

. ikisi arasında yer alan komutların döngüsünü sağlar. Bu durumda. Başlangıç değeri. PLC KURS NOTU For Sembol: FOR EN INDEX INITIAL FINAL Açıklama: NEXT kutusuyla birlikte kullanılan bu kutu. FOR/NEXT döngülerini 8 kademeye kadar dallandırabilirsiniz (Döngü içersinde bir başka FOR/NEXT döngüsü). INDEX değerini bir arttırır. Başlangıç değeri (INITIAL) ile son değer (FINAL) arasındaki fark kadar döngü tekrarlanır. INITIAL değeri 1. son değerden büyükse komut icra edilmez. Next Sembol: NEXT FOR ile tanımlanan döngünün sonunu gösterir.F. Örneğin. FINAL değeri 32766'dan büyük olamaz.10 şeklinde arttırılır. INDEX değeri FINAL değerinden büyük olduğu anda döngü sona erer.KOU T.. FINAL değeri 10 olsun. Döngünün her icrasında kutu. Her FOR komutu bir NEXT’i gerektirir.E.. program tarama süresinin uzamasına ve CPU'nun Gözetleyici tarafından STOP konumuna sokulmasıyla sonuçlanabilir. İşlem Yok Sembol: n NOP Açıklama: 26 . FOR ve NEXT kutuları arasındaki komut(lar) 10 defa icra edilir ve her döngüde INDEX değeri 1. Çok fazla sayıda döngü.2.

taşımadan etkilenmez. TAŞI/DOLDUR/TABLO Bayt Taşı Sembol: MOV_B EN IN Operandlar: IN (bayt): OUT (bayt): OUT Taşınacak olan değer sabit veya adresi burada bildirilir. 1 ila 255 arasında olabilir. Bayt Blok Taşı Sembol: BLKMOV_B EN IN N OUT Açıklama: Bu kutu. Açıklama: Bu kutu. giriş baytını (IN) çıkış baytına (OUT) taşır. 27 .F. Taşınılacak olan adres burada bildirilir.KOU T.E. PLC KURS NOTU Kullanıcı programının icrası üzerinde hiçbir etkisi yoktur. word. Giriş. n sayısı 1 ila 255 arasında olabilir. IN baytından başlayan N adet baytı OUT adresinden başlayan bölgeye yazar. N. Not: bu işlem bayt. word. . double word ve gerçel sayılar için gerçekleştirilebilir. Not: bu işlem bayt. double word ve gerçel sayılar için gerçekleştirilebilir. Giriş baytı taşımadan etkilenmez.

sonuç çıkış baytına (OUT) yazılır. endirekt adres pointer'ının bir baytını kapsayan bir direkt adresse.1 (taşma) = 1 dışarı kaydırılan son bit = 1 Not: IN ¹ OUT iken: Eğer N endirekt bir adresse ve OUT. komut geçersizdir. bayt değerini (IN) sağa doğru N bit kadar döndürür (dışarı atılacak bitler diğer başa yazılır) ve sonuç çıkış baytına (OUT) yazılır. N.F.0 (sıfır) = 1 eğer OUT = 0 OUT SHR_B SM1. Eğer N. Eğer N ve OUT endirekt adres pointer'larıysa ve pointer'lar eşitse. 8’e eşit veya büyükse.0 (sıfır) = 1 eğer OUT = 0 SM1. PLC KURS NOTU Baytı Sağa Kaydır Sembol: EN IN N Açıklama: Bu kutu. komut geçersizdir. bayt değerini (IN) N adet bit kadar sağa kaydırır.KOU T. komut geçersizdir. endirekt adres pointer'ının bir baytını kapsayan bir direkt adresse. SM1. Sonuç değeri üzerinden döndürme yapılır. komut geçersizdir. Baytı Sağa Döndür Sembol: ROR_B EN IN N OUT Açıklama: Bu kutu. N’in 8‘li modu alınır. Taşıma alanının dışında kalan bitler sıfırlanır. 8’den büyük olsa bile kaydırma işlemi 8 bitle sınırlandırılır.E. Eğer N ve OUT endirekt adres pointer'larıysa ve pointer'lar eşitse. 28 .1 (taşma) = 1 döndürülen son bit = 1 Not: IN ¹ OUT iken: Eğer N endirekt bir adresse ve OUT. SM1.

29 . başlangıç adresi OUT ile tanımlanan bölgeye IN word'ündeki değer N word kere yazılır.3'tür. S_BIT= V100. N ise bit olarak uzunluğunu tanımlar. PLC KURS NOTU Shift Register Bit Sembol: SHRB EN DATA S_BIT N Açıklama: Malzeme ve veri akış kontrolu için büyük kolaylık sağlayan bu komut. Örneğin. Shift register’in maksimum değeri pozitif veya negatif 64’dür.0.F. Bu iki adres arasındaki bitlerin durumuna göre örneğin dört sensörden geçen bir bant hattındaki malzemelerin takibi yapılabilir. kütüğün başlangıç adresini. bir bit (DATA) değerini N ve S_BIT ile tanımlanan kütüğe (register) yazar ve kaydırır. Bir taramada en fazla bir kaydırma yapılabilir. .N'dir ve hareket yönü terstir. N pozitif olursa kütüğün son biti S_BIT + N'dir ve DATA(lar)'ın hareket yönü küçük adresten büyüğe doğrudur.KOU T. Hafızayı Doldur Sembol: FILL_N EN IN Açıklama: N OUT Bu komut. Bu durumda kütüğün ilk adresi (DATA'nın yazılacağı yer) V100. N'in değeri 1 ila 255 arasında olabilir.0 ve N=4 olsun. N negatif olursa kütüğün son biti S_BIT . ve son adresi de V100.E. S_BIT.

12 30 . interrupt görevi taşma özel hafıza biti set edilir. 1.F. Bir anda sadece bir interrupt aktif olabilir. 1. Bir taşma oluşmadan. Interruptlar öncelik grubuna göre CPU tarafından “ilk gelen ilk hizmet alır” prensibiyle işlenir. 8-10.KOU T. bir interrupt olgusunu (EVENT) bir interrupt altprogramıyla (INT) ilişkilendirir ve interrupt olgusuna izin verir. 8-10. Interrupt Tipi CPU 212 CPU 214 CPU 215 CPU 216 İletişim 4 4 4 8 Giriş/Çıkış 4 16 16 16 Zaman kontrollu 2 4 8 8 Interrupt İlişkisini Kaldır Sembol: DTCH EN EVEN Operandlar: EVENT (bayt): CPU 214: 0-20 CPU 212: 0. Bir interrupt çalışırken başka biri oluşursa (önceliği olsa bile) sonraki sıraya alınır (kaybolmaz). PLC KURS NOTU İNTERRUPT Interrupt İlişkilendir Sembol: ATCH EN INT Operandlar: INT (bayt): EVENT (bayt): EVEN CPU 212: 0-31 CPU 214/215/216: 0-127 CPU 212: 0. görev için aşağıdaki sayıda interrupt bekleyebilir. Görev alanı boşalınca ve program akış kontrolu ana programa dönünce bu bit resetlenir. Eğer sistemin taşıyacağından daha fazla sayıda interrupt oluşursa. 12 CPU 214: 0-20 CPU 215: 0-23 CPU 216: 0-26 Açıklama: Bu komut.E.

F. PLC KURS NOTU CPU 215: 0-23 CPU 216: 0-26 Açıklama: Bu komut. bir interrupt olgusunun (EVENT) bütün interrupt altprogramlarıyla ilişkisini keser ve interrupt olgusunu engeller.KOU T. Interruptlara İzin Ver Sembol: ENI Bu bobin.E. 31 . Interrupt İznini Kaldır Sembol: DISI Açıklama: Bütün interruptların işlenmesini engeller. Interrupt Altprogramı Sembol: n INT Operandlar: n (word): CPU 212: 0-31 CPU 214/215/216: 0-127 Açıklama: Interrupt altprogramı (n) başlangıcını gösterir. ilişkilendirilmiş bütün interrupt olgularının işlenmesine izin verir.

F. öncesindeki mantık 1 ise interrupt altprogramını sona erdirir. Koşullu Geri Dön Koşulsuz Geri Dön 32 . PLC KURS NOTU Interrupttan Dönüş Sembol: RET I RET I Açıklama: Koşullu dön bobini.) Koşulsuz geri dön bobini her interrupt programının son devresi olarak bulunmalıdır. (CPU 210 tarafından desteklenmez.KOU T.E.

Motor bir yöne doğru dönerken. motorun enerjisi kesilmeden diğer yöne döndürülmeye çalışılması motorlara zarar vermektedir. UYGULAMA ÖRNEKLERİ UYGULAMA 1-A UYGULAMA : KONTAK EMNİYETLİ ASENKRON MOTORLARIN İKİ YÖNDE ÇALIŞTIRILMASI Teorik Bilgi . Bu nedenle kontak emniyetli çalıştırma kullanılır. PLC üzerinde Q0. PLC KURS NOTU V. Q0.0 çıkışı ileri kontaktörüne. Yukarıdaki şekilden de anlaşılacağı gibi. iki fazın yerlerinin değiştirilmesi ile olmaktadır.E.1 çıkışı geri kontaktörüne bağlanır. Uygulamanın Yapılışı . Üç fazlı asenkron motorların devir yönlerinin değiştirilmesi.KOU T. Bu çözüm ile motorun enerjisinin kesilmeden diğer yönde çalıştırılması engellenmiş olur.2 geri yön start butonunun NA kontağı 33 . I0. I0. merdiven diyagramı (LADDER) veya boolean dili (STATEMENT LIST – STL) kullanılarak program yazılır.1ileri yön start butonunun NA kontağı üzerine bağlanır. Programın Yazılması ( LADDER VE STL ) .F.

34 .E. I0.KOU T. I0. stop butonlarının NK kontakları üzerinden bağlanıyor olmalarıdır.0 stop girişidir ve stop butonunun NK kontağı üzerinden bağlanır.0 Q0.1 I0. PLC KURS NOTU üzerine bağlanır.0 I0.1 STOP BUTONU İLERİ YÖN BUTONU GERİ YÖN BUTONU İLERİ YÖN ÇIKIŞI GERİ YÖN ÇIKIŞI .F. Stop butonlarının PLC yazılımında NA kontak olarak gösterilmelerinin sebebi. Program PLC ‘ye gönderilerek (Download edilerek) programın çalışması PLC ‘ye bağlı kontaktörlerin çalışmalarından takip edilir.2 Q0.

E. Programın Yazılması (LADDER VE STL) . Ani olarak dönüş yönünün değiştirilmesi. geri dönüş kontaktörünün akımı da (ileri) butonunun üst kontaklarından devresini tamamlar. (STOP) butonuna basmadan motorun dönüş yönü değiştirilebilir. buton kilitleme denir. İki yollu butonlar arasında yapılan bağlantıya.KOU T. Aksi takdirde motor şebekeden çok büyük akım çeker. Buton kilitlemeli bir bağlantıda. . güç yol alan motorlara uygulanmaz. Böyle bir devrede ileri dönüş kontaktörünün akımı (geri) butonunun üst kontaklarından. Yalnız bu durumda motorun dönüş yönü ani olarak değişir. 35 .F. PLC KURS NOTU UYGULAMA 1-B UYGULAMA ADI : BUTON EMNİYETLİ ASENKRON MOTORLARIN İKİ YÖNDE ÇALIŞTIRILMALARI Teorik Bilgi .

I0. stop butonlarının NK kontakları üzerinden bağlanıyor olmalarıdır. Yukarıdaki şekilden de anlaşılacağı gibi. Program PLC ‘ye gönderilerek (Download edilerek) programın çalışması PLC ‘ye bağlı kontaktörlerin çalışmalarından takip edilir. merdiven diyagramı (LADDER) veya boolean dili (STATEMENT LIST – STL) kullanılarak program yazılır. I0.1 çıkışı geri kontaktörüne bağlanır.0 çıkışı ileri kontaktörüne. Stop butonlarının PLC yazılımında NA kontak olarak gösterilmelerinin sebebi. I0. PLC KURS NOTU Uygulama Yapılışı .E.KOU T.1 I0.0 stop girişidir ve stop butonunun NK kontağı üzerinden bağlanır.2 Q0.F. I0.0 Q0.1ileri yön start butonunun NA kontağı üzerine bağlanır.2 geri yön start butonunun NA kontağı üzerine bağlanır.2 butonunun kapalısı ile Q0.1 butonunun kapalısı ile Q0. I0.0 I0.1 STOP BUTONU İLERİ YÖN BUTONU GERİ YÖN BUTONU İLERİ YÖN ÇIKIŞI GERİ YÖN ÇIKIŞI . PLC üzerinde I0. 36 .

F. Bu dezavantajdan kurtulmak için. Motor belli bir süre çalıştıktan sonra (3 sn-5 sn arası uygundur) bir zaman rölesi ile üçgen çalışmaya otomatik olarak alınır.KOU T.ÜÇGEN YOL VERME Teorik Bilgi . motor ilk önce yıldız çalıştırılır. Böylece motor sargılarına daha düşük gerilim uygulanmış olur( Anma gerilimi 380V olan bir motor için 220V olur). PLC KURS NOTU UYGULAMA .E. 37 .2 UYGULAMA ADI : ASENKRON MOTORA YILDIZ . Böylece motora yol verilirken daha az akım çekmesi sağlanmış olur. Özellikle büyük güçlü motorların kalkınma anında çektikleri akım oldukça yüksektir (Yaklaşık nominal akımın 3 katı yüksek akım çekerler). Programın Yazılması (LADDER VE STL) .

TIMER’ ın nasıl kullanıldığını hatırlamak için zamanlayıcılar konusunu tekrar gözden geçirebilirsiniz. PLC KURS NOTU Uygulama Yapılışı .1 //YARDIMCI KONTAKTÖR ÇIKIŞI (K1) Q0.E. Devrede program çalıştığı zaman motor Yıldız yol alacak ve Timer’a bağlı olarak ayarlamış olduğunuz zaman gereği 5sn sonra motor üçgen yol alıp çalışmasına devam edecektir.1 //START Q0. I0.0 //STOP I0. 38 .0 //YILDIZ KONTAKTÖR ÇIKIŞI (K3) Q0.KOU T.2 //ÜÇGEN KONTAKTÖR ÇIKIŞI (K2) Güç Devresi . Yukarıdaki şekilden yararlanarak LADDER veya STATEMEN LIST’ ten yararlanarak programın yazılımını yapınız.F.

Dolayısı ile Q0.T34’ün enerjilenmesi sırasında T35 ‘i de devreye alarak enerjilenip saymaya başlamasını sağlar. Dolayısıyla Q0.4 çıkışı etkin olarak kontakları konum değiştirir ve T39’un enerjisini keserek.F. T39 45’inci saniye sonunda M4 kontaktörünü devreye alır. Stop butonuna basıldığı zaman. I0.3 çıkışı da devreye girerek kontakları konum değiştirir ve devrenin çalışma noktası sağlanmış olur.0 çıkışının da kontakları yer değiştirir ve T37 zamanlayıcısı devreye girer ve saymaya başlar.1 çıkışı da devreye girerek kontakları konum değiştirir ve T38 zamanlayıcısı devreye girerek saymaya başlar. Bu anda T38 devreden çıkıp ilk andaki konuma gelen kontakları nedeni ile M3 motorunun da enerjisi kesilmiş olur. Böylece çevrim tamamlanmış olur ve sistemin görevini yerine getirdiği görülür.0 //M1 KONTAKTÖR ÇIKIŞI 39 . Start butonuna basıldığında M1 motoru devreye girerek yol almaktadır. T39 ‘un kontakları tekrar eski konumuna döner ve M4 motorunun enerjisini keserek motoru devreden çıkartır. M2. T38 zamanlayıcısının enerjisiz kalmasını sağlar. M1.4 çıkışı aynı zamanda T33 zamanlayıcısını devreye alarak saymaya başlamasını sağlar. M4 motorları 3’er Saniye aralıklarla devreden çıkmaktadır. T33 3’üncü saniye sonunda kontakları konum değiştirerek T34 zamanlayıcısını devreye alıp T38 zamanlayıcısına bağlı kontağını açarak.2 çıkışı da devreye girerek kontakları konum değiştirir ve T39 zamanlayıcısı devreye girerek saymaya başlar. Dolayısıyla Q0. Dolayısı ile Q0.E. T38 30’uncu saniye sonunda M3 kontaktörünü çalıştırır.3 UYGULAMA ADI : ZAMANLAYICILARIN ÖĞRENİLMESİNE İLİŞKİN BİR KUMANDA DEVRESİ ÇÖZÜMÜ Problem . PLC KURS NOTU UYGULAMA .0 //START BUTONU I0. Start butonuna basılması ile M1 kontaktörü çalışmaktadır. Q0. M2 bağlandıktan 30 Sn sonra M3 motoru. M1 bağlandıktan 15 Sn sonra M2 motoru. M3. T34 zamanlayıcısı da 3’üncü saniye sonunda kontakları konum değiştireceği için T37 zamanlayıcısının enerjisi kesilir ve T37 kontakları ilk konumlarına dönerken M2 motorunun da enerjisi kesilmiş olur ve devreden çıkar. T35 zamanlayıcısı 3’üncü saniye sonunda kontakları konum değiştirir ve M1 motorunun enerjisiz kalmasına. M3 bağlandıktan 45 Sn sonra M4 motoru devreye girmektedir. Dolayısıyla Q0. Stop butonuna basılmasıyla yardımcı kontaktör devreye girer.KOU T. 15’inci saniyede T37 kontakları konum değiştirir ve M2 kontaktörü çalışır. dolayısı ile M1’in de devreden çıkmasını sağlamış olur. Böylece M3 motoru devreden çıkmış olur.1 //STOP BUTONU Q0. Sistemin Çalışması .

E.2 Q0.1 Q0.3 Q0.F.4 // M2 KONTAKTÖR ÇIKIŞI // M3 KONTAKTÖR ÇIKIŞI // M4 KONTAKTÖR ÇIKIŞI //YARDIMCI KONTAKTÖR ÇIKIŞI Programın Yazılması (LADDER VE STL) .KOU T. PLC KURS NOTU Q0. 40 .

F.E. PLC KURS NOTU 41 .KOU T.

F. PLC KURS NOTU 42 .KOU T.E.

KOU T. Counter ilk konumuna dönmüş olur. M2. aynı anda kendini de resetleyerek sistemi ve tüm motorları durdurmuş olur.0 : M1 MOTORU KONTAKTÖR ÇIKIŞI Q0. M1. M1 kontaktörünün kontakları konum değiştirir.2 : M3 MOTORU KONTAKTÖR ÇIKIŞI Programın Yazılması (LADDER VE STL) .1 : M2 MOTORU KONTAKTÖR ÇIKIŞI Q0. Sistemin Çalışması . Bu işlemlerden sonra yine aynı sırayla aynı olay tekrarlanacaktır. T36 zamanlayıcısı 10’uncu saniye sonunda kontaklarının yer değiştirmesi ile M3 kontaktörünün devreye girmesini sağlamış olur. T37 zamanlayıcısının 10 Sn sonra kontakları konum değiştirerek M2 kontaktörü devreye girer. Beşinci (5) çevrim sonunda sistem kendiliğinden duracaktır. M3 motorları 10’ar saniye aralıklarla devreye girecektir. Aynı anda T35. PLC KURS NOTU UYGULAMA .F.E. T32 zamanlayıcısının da devreye girmesini sağlamış oldu. T35 zamanlayıcısını devreden çıkarttı. T35 : RESETLEME BUTONU I0. 43 . T32 zamanlayıcısı 10 saniye saydıktan sonra kontaklarının konumlarını değiştirerek. Counter’in önünde bulunan T35 zamanlayıcısının NA kontağı. dolayısıyla T37 zamanlayıcısı devreye girmiş olur. Sonra üçü birden on saniye süreyle duracaktır.0 : START BUTONU Q0. Start butonuna basılması ile M1 kontaktörü enerjilenir. Devre 1 ‘de bulunan NA kontağı üzerinden sistemi yeniden başlattı. Sistemin tekrar çalışması için resetleme yapılacaktır. ayarlanan 5’inci çevrimi tamamladığı zaman devre 1’de bulunan C1 kontağını açarak. Aynı anda (M3 devreye girdiği anda) T35 zamanlayıcısı da devreye girmiş olur ve 10’uncu saniye sonunda kontakları konum değiştirerek üç motoru da devreden çıkarmış olur. Üçü birden 10 saniye süreyle çalışacaktır. M2 kontaktörünün kontakları konum değiştirerek T36 zamanlayıcısını devreye alır.4 UYGULAMAİN ADI : SAYICI VE ZAMANLAYICI TEMELİNDE ÇALIŞAN KUMANDA DEVRESİNİN PROGRAMLANMASI Problem . Böylece motorların hepsini 10’ar saniye aralıklarla devreye almış olduk. T35 her aktif olduğunda Counter up’ı 1 artırarak.

KOU T. PLC KURS NOTU UYGULAMA .F.E.5 44 .

Network çalışabilmeleri gibi avantajlarla tüm şehrin trafik ışığı düzenleri bir merkezden yapılabilmektedir.0 Q0. PLC ’ler ve Flip-Flop devreleri yaygınlaşmadan önce trafik lambası sistemleri klasik otomatik kumanda yöntemleri ile yapılmaktaydı. aynı anda T37 çalışmaya başlar. PLC ‘ler . Bilindiği gibi bu çıkışın kontakları PLC içinde mevcuttur.KOU T. Bugün teknoloji devi haline gelen birçok ülkede PLC ‘lerin. T37’nin devreden çıkması ile yeşil lamba söner.1 yardımcı kontaktörü ucu boş bırakılır. hem de işçilik açısından. Böylece PLC ’li ve Flip-Flop ‘lu devreler ortaya çıkmıştır. aynı anda devre 1’deki T37 NK kontağı açılarak kırmızı lambayı söndürür. PLC KURS NOTU UYGULAMA ADI : ZAMAN RÖLELİ TRAFİK LAMBASI KUMANDASININ PLC İLE DENETİMİ Teorik Bilgi . birbirlerine bağlanabilmeleri. T39 20’nci saniye sonunda T37’yi devreden çıkarır. Bu uygulamada Q0.0 I0. Aynı anda sarı lambayı söndürür ve T39 devreye girmiştir. Bu yöntemde kontaktörler ve sıra zaman röleleri kullanılmaktaydı. 20’nci saniye sonunda T37 kontakları konum değiştirerek sarı lamba yanar.1 Q0.F. T38’ide enerjilendirmiştir. Bu sırada T37. Aynı anda devre 1’de bulunan T37’nin NK kontağı ilk konuma gelerek enerjinin geçmesine izin verir ve böylece çevrim tekrar başlamış olur. Eğer çıkışlarımız yeterli olmasa idi. Bu yöntem hem maliyet.E. I0. çıkışlarının direk 220V’a bağlanabilmesi.3 : STOP BUTONU : START BUTONU : YARDIMCI KONTAKTÖR : KIRMIZI LAMBA : SARI LAMBA : YEŞİL LAMBA 45 . Sistemin Çalışması : Start butonuna basılması ile birlikte sistem çalışmaya başlar.2 Q0. bu çıkışı FLAG’lara atayabilirdik.1 Q0. zaman rölelerini kendi içinde bulundurabilmesi nedeniyle çok pratik çözümler üretmiş ve kullanımı yaygınlaşmıştır. hem de hantal görünümü nedeni ile yeni arayışlara yol açtı. T38 20’nci saniye sonunda kontakları konum değiştirir ve yeşil lambayı yakar. İlk olarak kırmızı lamba yanar.

F.E. 46 .KOU T. PLC KURS NOTU Programın Yazılması (LADDER VE STL) .

KOU T.E. PLC KURS NOTU 47 .F.

E. Bu çalışma sisteminde butona ilk basışımız start. PLC KURS NOTU UYGULAMA . : BİR KUMANDA BUTONU İLE ÇALIŞTIRIP 48 . Programın Yazılması (LADDER VE STL) .KOU T.6 UYGULAMA ADI DURDURMA Teorik Bilgi : Bu uygulamada bir butonun hem start hem de stop butonu olarak kullanılması öğrenilecektir.F. Bağlanacak buton NA kontağı üzerinden start butonuymuş gibi bağlanacaktır. ikinci basışımız stop olarak değerlendirilir.

kontaklarının konumlarını değiştirir. Set’e giriş yapılması ile bobin kurulmuş olur.1 Q0.0 Q0.1 çıkışını keser. bir çok özel işlemler yapan çeşitli bobinler de bulunur. PLC KURS NOTU UYGULAMA .1 çıkışını aktif yapar. Programın Yazılması (LADDER VE STL) .7 UYGULAMA ADI : SET-RESET KOMUTLARININ İNCELENMESİ Teorik Bilgi . SET-RESET bobinleri de bunlardan biridir.F. PLC ‘lerde normal bobin çıkışlarının yanı sıra. Reset ‘e giriş yapılması ile bobin yeniden ilk durumuna döndürülmüş olur.E. Set butonuna basılması ile Set-Reset bobini enerjilenir ve Q0. Sistemin Çalışması .KOU T.1 : SET BUTONU : RESET BUTONU : SET-RESET BOBİNİ : ÇIKIŞ KONTAKTÖRÜ 49 . I0. Reset butonuna basılması ile Set-Reset bobini ilk halini alır ve Q0.0 I0.

bir adet sıcaklık sensörü.KOU T. Yalnız basın sensöründen sinyal gelmesi ile kırmızı ve yeşil lamba yanıp söner.2 I0.3 Q0. Yalnız sıcaklık sensöründen sinyal gelmesi durumunda sarı ve yeşil lamba beraber yanıp söner. Birbirine seri bağlı sıcaklık ve basınç sensörü ancak ikisinin birden aktif olması ile enerjiyi geçirir ve kırmızı lamba yanıp sönmesini sağlar.0 Q0. Hem basınç hem de sıcaklık sensörünün her ikisinden sinyal gelmesi halinde kırmızı lamba 1 sn aralıklarla yanıp sönmektedir. üç ayrı lamba. Son satırda yapılan paralel bağlantı ile sıcaklık veya basınç sensörlerinden herhangi birinden sinyal gelmesi durumunda enerji geçişine izin verir ve yeşil lambanın yanmasını sağlar.1 I0.F.3 Q0. lambanın zamanlayıcıların süresi ile eş zamanlı olarak yanıp söndüğünü gösterir. Starta basıldığında M1 ve M2 motorları çalışmaya başlıyor. I0. Start butonuna basılması ile her iki motorun kontaktörü enerjilenir ve motorlar kalkınır.4 : STOP BUTONU : START BUTONU : SICAKLIK SENSÖRÜ : BASINÇ SENSÖRÜ : M1 MOTORU KONTAKTÖRÜ ÇIKIŞI : M2 MOTORU KONTAKTÖRÜ ÇIKIŞI : SARI LAMBA ÇIKIŞI : KIRMIZI LAMBA ÇIKIŞI : YEŞİL LAMBA ÇIKIŞI 50 . Bunlardan ayrı olarak devre akış şemasına göre her iki sensörden (sıcaklık ve basınç sensörleri) sinyal gelmesi durumunda her üç lamba yanıp söner. Bunların herhangi birinin. Programdan anlaşıldığı gibi sıcaklık sensörünün aktif olması ile sarı lamba yanıp söner. bu. herhangi bir kontağı lamba önüne bağlanırsa. Devrede NA push-start.1 Q0.8 UYGULAMA ADI : DEĞİŞİK GİRİŞ ELEMANLARI İLE MOTORLARA YOL VERME Problem . NK push-stop.E.2 Q0. Bu bağlantı iki zamanlayıcının birbirini 1 Sn aralıklarla devreye girip çıkarmasını sağlar.0 I0. PLC KURS NOTU UYGULAMA . Sıcaklık sensöründen sinyal geldiğinde sarı lamba 1 Sn aralıklarla yanıp sönmektedir. Sıcaklık ve basınç sensörlerinden herhangi birinden sinyal gelmesi durumunda ise yeşil lamba 1 Sn aralıklarla yanıp sönmektedir. Devre 1 ve Devre 2 bloğunda görülen T37 ve T38 zamanlayıcılarından (timer) oluşan blok standarttır ve bir çeşit Flip-Flop görevi yapmaktadır. bir adet basınç sensörü. iki adet motor bulunmaktadır. Sistemin Çalışması .

51 .F. PLC KURS NOTU Programın Yazılması (LADDER VE STL) .E.KOU T.

KOU T.1 Q0. döner anahtarlarla motoru kumanda edilen bir kapının otomasyonu gösterilmektedir. aşağıda da görüldüğü gibi daha iyi anlaşılacaktır. Bu program örneğinde. Kapının açık veya kapalı olduğunu göstermek üzere iki ayrı anahtar kullanılmıştır. 52 .0 I0.3 I0.0 Q0. Gerçekleştirilmesi Gereken Kontroller . ACİL KAPANMA düğmesine basıldığı takdirde bütün CPU çıkışları sıfırlanır motorlar durdurulur. Acil kapanma düğmesi ise sistemi her durumda kapatır.4 Q0. İÇ KİLİT .4 Q0.F.2 I0. Bu anahtarlardan ve kumanda anahtarlarından gelen sinyallere göre kapı kumanda edilir.1 I0.E. -Kapı kapalı olduğu halde kapanma komutu verilirse motor çalıştırılmaz -Kapı açık olduğu halde açma komutu verilirse motor çalıştırılmaz. I0.3 Q0. PLC KURS NOTU UYGULAMA .5 : Kapıyı kapa sinyali-döner anahtar sola getirildiğinde : Kapıyı açma sinyali-döner anahtar sağa getirildiğinde : Kapanma pozisyonunu gösteren anahtar : Kapının açıldığını gösteren BERO yaklaşım anahtarı : ACİL KAPANMA anahtarı : Motora kapatma işlemi komutu : Motora açma işlemi komutu : Kapının hareket halinde olduğunu gösteren 1 Sn aralıklı Flaşör : Kapı kapalı lambası çıkışı : Kapı açık lambası çıkışı ve AYRI POZİSYONA SAHİP DÖNER KUMANDA EDİLEN BİR KAPININ Programın Algoritması .9 UYGULAMA ADI : ÜÇ ANAHTARLARLA MOTORU OTOMASYONU Teorik Bilgi . Yukarda da açıklandığı üzere kapının çalışma ve başvurduğu kontrol ünitelerini algoritma akış diyagramı. üç ayrı pozisyona sahip. ACİL KAPANMA .

Çıkış Q0.1’i sıfırla falaşörü durdur Çıkış Q0. Çıkış Q0. 53 END . Kapı Kapandı mı? Motoru Açma Yönünde Çalıştır.F. Eğer Q0.1’i sıfırla flaşörü durdur Çıkış Q0.5’i 1 yap Programın Yazılması (LADDER VE STL) .E.4=1 ise Flaşörü Resetle. PLC KURS NOTU Program Başlangıcı Dönmeli Anahtarı Aç veya Kapat Pozisyona Getirildi mi? END İç Kilit Çalıştırıldı mı? END Döner Anahtar KAPAT Pozisyonunda mı? Döner Anahtar AÇMA Pozisyonunda mı? MotoruKapanma Yönünde Çalıştır.KOU T.3’ü çalıştır.5=1 ise Flaşörü Resetle.3’ü çalıştır.1 ‘ı 1 Yap Flaşör Q0. Motoru Kapat Çıkış Q0.0 ‘ı 1 Yap Flaşör Q0.4’ü 1 yap END Kapı Açıldı mı? Motoru Kapat Çıkış Q0. Eğer Q0.

KOU T.E.F. PLC KURS NOTU

54

KOU T.E.F. PLC KURS NOTU

55

KOU T.E.F. PLC KURS NOTU

UYGULAMA - 10 UYGULAMA ADI : MERDİVEN AYDINLATMA SİSTEMİNİN PLC İLE DENETİMİ Teorik Bilgi ; Bu program örneği merdiven aydınlatma sistemlerini ele almaktadır. Katlardaki ON (AÇIK) düğmeleri, kontrol ünitesinin I0.0 girişine bağlanmıştır. ON (AÇIK) push butonuna basıldıktan sonra, ışıklandırma, 30 saniye süreyle yakılır (Q0.0). Bu süre içerisinde ON (AÇIK) push butonuna tekrar basılırsa, 30 saniyelik süre yeniden başlatılır ve böylece ışıklar, ışıkların yakıldığı ilk andan itibaren 30 saniye sonra sönmez. Sistemin Çalışması ; Giriş I0.0 ‘a, ON (AÇIK) işareti uygulandığında (I0.0=lojik’1’), zamanlayıcı biti T37 resetlenir, böylece T37 zamanlayıcısı, sıfırlanır ve aynı zamanda, çıkış Q0.0 ‘1’ ise yapılır. 30 saniye geçtikten sonra, zamanlayıcı biti T37 ‘yi de ‘1’ yapar ve bu da çıkış Q0.0 ‘ı resetler (0 yapar). Programın Algoritması ;
Ana Programı Başlat

Süre Doldu mu? ON Butonuna Basıldı mı?

Işıkları Söndür

Işık Zamanlayıcısını Tekrar Çalıştır. END Zamanlayıcıya İzin Ver

56

E. PLC KURS NOTU Programın Yazılması (LADDER VE STL) .F. 57 .KOU T.

: Yayalara YEŞİL ışık. PLC KURS NOTU UYGULAMA . Tasarlayacağımız sistemde.F.11 UYGULAMA ADI .0 Q0. 10 Sn bekledikten sonra YEŞİL ışık yakılır. araçlar için KIRMIZI-SARI-YEŞİL lambalar ve yayalar için KIRMIZI-YEŞİL olmak üzere toplam 5 lamba ile bunların yanında yayaların karşıdan karşıya geçmek istediklerini iletmek için bir düğmeye ihtiyaç vardır. : Yayalara KIRMIZI ışık 58 . Yayalar karşıdan karşıya geçmek istediklerinde düğmeye basarak komut verip. : Araçlara KIRMIZI ışık. Yayalara 30 Sn YEŞİL ışık yakılır.3 Q0.KOU T. I0. Bu programda. araçlar için YEŞİL yanan trafik lambası. Normalde. YAYA GEÇİDİ OLAN BİR YOLDAKİ TRAFİK IŞIKLARININ PLC İLE DENETİMİ Teorik Bilgi . Kullandığımız giriş ve çıkışları listelersek.0 Q0.2 Q0. Daha detaylı olarak incelersek eğer.4 : Yayaların karşıya geçmek için bastığı düğme. Araçlara 30 Sn KIRMIZI ışık yakılır. Yayalara KIRMIZI ışık yakılır. : Araçlara YEŞİL ışık. Araçlara 10 Sn SARI ışık yakılır. araçlara yanan ışığın sırayla YEŞİL-SARI-KIRMIZI yanmasını sağlarlar. Yayalar düğmeye basarlar. : Araçlara SARI ışık. bir yaya geçidinde trafik ışıklarının uygulanmasını göreceğiz.E.1 Q0. yayalar için ise doğal olarak KIRMIZI ‘dır.

F.E. 59 . PLC KURS NOTU Programın Yazılması (LADDER VE STL) .KOU T.

KOU T.F.E. PLC KURS NOTU 60 .

2 Q0. Lambaları sırayla yakma işlemi. İşlemi Sona Erdirme .F.5 Q0.3 Q0. Start girişinin enerjisi kesildikten sonra lambaların yanma sırası tamamlanır ve daha sonra bütün işlem kesilir. Sembol B1 L1 L2 L3 L4 L5 L6 L7 Operatör I0.0 Q0. PLC KURS NOTU UYGULAMA .6 T41-T47 Açıklama Anahtar “S” “I” “M” “A” “T” “I” “C” Zamanlayıcılar 61 .4 Q0.KOU T.1 Q0.E.12 UYGULAMA ADI : BİR REKLAM PANOSUNDAKİ LAMBALARI SIRAYLA YAKMAK İşleme Başlama . start düğmesine basılması ile başlar.0 Q0.

62 .KOU T.E. PLC KURS NOTU Programın Yazılması (LADDER VE STL) .F.

KOU T. PLC KURS NOTU 63 .E.F.

Sıkıştırma kafası. Sıkıştırma kafasını ve presi aşağıya inerken durdurmak .2 I0. Tasarlayacağımız presin çalışma prensiplerini aşağıdaki gibi listelersek eğer. Sembol S8 S1 S2 S3 S6 S7 M Operatör I0. BİR PRESİN PLC İLE DENETİMİ Teorik Bilgi . Eğer sıkıştırma kafası en alt pozisyona geldiyse. Makinenin çalışma çevrimi Presin sıkıştırma kafası en yukarıya çıkınca sona erer.5 Q2. Güvenlik limit anahtarlarından 1’incisi. İki tanesinin birden çalışma sırasında basılması gereken anahtarlardan (S1 ve S2) herhangi birinin bırakılması.0 M1. PLC KURS NOTU UYGULAMA .1 I0.4 I0. S1 ve S2 anahtarlarının ikisinin birden aktif hale getirilmesi. Programda kullanılan elemanların sembolik tablosu . bir presin kullanıcıyı korumak üzere birçok güvenlik metodu ile aynı anda yönetildiği bir sistemi göreceğiz.1 M1. 64 .2 Açıklama Pres kafasının en yüksek pozisyonda olduğunu gösteren limit anahtar. Güvenlik ekranının açılması.E. Presin aşağıya indiğini gösteren indikatör.3 I0. Biraz evvel açık olan güvenlik anahtarlarının (S6 veya S7 limit anahtarları) ikisinin birlikte kapanmış olması.13 UYGULAMA ADI . Presin yukarıya çıktığını gösteren indikatör. Presin en tepe pozisyonda bulunması yani S8 limit anahtarının aktif edilmiş olduğu pozisyon. ekzantrik sürücü tarafından yukarıya kaldırılır. Bu süre zarfında güvenlik ekranının açılması işlemi durdurmaz. Sıkıştırma kafasını aşağıya indirmek . Bu örnekte.0 I0. Presin bir devrini tamamladığını gösteren indikatör. İki elle basılması gereken anahtarlardan 1‘ncisi İki elle basılması gereken anahtarlardan 2‘ncisi Pres kafasının en alt pozisyonda olduğunu gösteren limit anahtar.0 M1.KOU T. Sıkıştırma kafasını yukarıya çekme . Güvenlik limit anahtarlarından 2’incisi. Pres duruyorken. Motor sürücüsü.F.

65 .KOU T.F.E. PLC KURS NOTU Presin Çalışma Sistemi (Basitçe) .

PLC KURS NOTU Programın Yazılması (LADDER VE STL) .F. 66 .KOU T.E.

CPU çıkışlarından Q0. PLC KURS NOTU UYGULAMA . KAPI KUMANDA SİSTEMİ Teorik Bilgi .E. Motoru dişlilerle kapıyı döndürebilecek şekilde monte ettikten sonra CPU ile bağlantılarını yapın. Bir kapı. Bu sistemi gerçekleştirmek için gerekenler. 67 . Motorun kapıyı döndürebilmesi için gerekli dişliler. Kapı kapandığında. Programın Yazılması (LADDER VE STL) . Kapıyı döndürmek için bir düğme.0 çıkışını ve CPU ‘nun nötr ucunu motora bağlamamız gerekir. Bütün bu bağlantıları dikkatli bir şekilde yaptıktan sonra kontrol edip.14 UYGULAMA ADI .0 ‘a bağlamayı unutmayalım. Bir kapının herhangi bir şekilde açıldıktan sonra 10 Sn içinde otomatik olarak kapamayı istediğimizi düşünelim. Q0. kapının kapandığını CPU ‘ya bildiren.0 ‘ı motoru kumanda etmek için kullanırsak eğer. Kapı kapanınca basılarak elektrik geçmesine sebep olacak düğme. Uygun miktarda kablo.F. (özellikle kapı açık-kapı kapalı sinyali veren düğmelerin bağlantıları doğru yapılmalıdır) programın yazılması ve CPU ‘nun Run edilmesi sistemin çalışmasını başlatacaktır.KOU T. yani CPU ‘ya 24V kapandı sinyalinin gelmesine sebep olan düğmeyi de CPU ‘nun girişlerinden I0.

KOU T.E. PLC KURS NOTU 68 .F.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful