You are on page 1of 16

NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

Bab1: TEORI MEMBUAT CORAK DAN REKAAN 3. Susunan batu-bata


Definisi Corak Moti disusun berurutan pada baris/lajur yg sama.
-susunan motif sama ada secara teratur, terancang atau secara bebas. 2 Motif seterusnya disusun antara pertemuan
jenis corak - Corak Terancang dan Corak Tidak Terancang. dua motif yang sebelumnya
Juga bole terbentuk drpd X motif secara bebas / Corak x Terancang. 4. Susunan bertimbal
Motif diwujudkan secara cerminan.
Motif Motif kelihatan dlm posisi yang bertentangan.
-sama ada rupa/bentuk asas dalam rekaan/gubahan. 5. Susunan bertindih
-Ia drpd motif,flora,fauna,geometrical & organik. Motif yg sama disusun bertindih/bertindan sehingga mbentuk corak yg
menarik.
Corak Tradisi 6. Susunan beralun
-corak yg mempunyai motifnya tersendiri dan mempunyai nama2 tertentu Motif kelihatan berombak dlm bentuk garisan yg sekata/tidak.
yg berunsur tradisi. Cth:Corak bunga buluh , Corak pucuk rebung, Corak Motif terdiri drpd motif yg sama/berbeza.
bunga kiambang. 7. Susunan berpusat
-2 cara mendapatkan corak:- Motif berpunca drpd satu titik tengah yg dikembangkan.
1. Corak Terancang Motif dihasilkan dlm btk bulatan,segi4,hexagon,octagon dll
2. Corak Tidak Terancang atau bebas

Corak Terancang JENIS-JENIS MOTIF DALAM MEMBUAT CORAK DAN REKAAN


- guna motif yg disusun dgn teratur & dlm susunan tertentu. Motif boleh didapati drpd:-
- motif menghasilkan corak yg ada pelbagai jenis susunan,spt:- i. Rupa atau bentuk daripada alam ciptaan Ilahi
i. penggunaan garisan grid dlm penghasilan corak. Cth, Buah mangga ,Daun Siti Fatimah, Bunga teratai, Bunga mawar
ii. Bentuk asas spt persegi, bulat,bujur, segitiga & geometri.
Corak Tidak Terancang iii. Bentuk dari bahan buatan manusia
-dihasilkan secara bebas tanpa mpunyai motif tertentu. iv. Rupa atau bentuk angka dan huruf
-dihasilkan dgn cara, merenjis,meniup, mengayak,menggolek dll v. Rupa atau bentuk kraf tradisional spt corak pd wau, batik.
- cth, Corak teknik cerminan , Corak teknik pualaman, Corak cetakan tali,
Cetakan daun, Corak TUJUAN MEMBUAT CORAK DAN REKAAN
tiupan Corak stensilan Perlakuan
1. Memilih serta menyesuaikan warna untuk tujuan tertentu.
JENIS-JENIS SUSUNAN DALAM CORAK DAN REKAAN 2. Mengenal & mbezakan pelbagai bentuk asas.
1. Susunan ulang sekata 3. Msuaikan jenis garisan dlm mhasilkan ciptaan.
Motif diulang berurutan dlm baris & lajur yg sama- mhasilkan corak yg 4. Memilih & mdapatkan benda2 utk dijadikan bhn mhasilkan
menarik. gubahan seni.
Ia mgunakan garisan grid sbgai panduan. 5. Mlukis mikut sifat semulaja sesuatu benda
2. Susunan berselang seli 6. Mmilih jenis bhn yg diperlukan dlm kegiatan pdidikan seni.
Motif disusun berselang-seli antara motif ruangan kosong. 7. M’olah, mubahsuai &mgunakan bahan.
Garisan grid membantu mhasilkan corak yg menarik & teratur. 8. Mgenal unsur corak yg tdapat di persekitaran.

1
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

9. Mbezakan jenis corak tertentu. KEPENTINGAN MEMBUAT CORAK &REKAAN


10. Mggunakan baneka jenis bhn & alat utk mbuat corak. 1. Mencantikkan bahagian atau permukaan luar sesuatu objek
11. Mengatur corak. 2. Corak sebagai elemen hiasan
12. Mencipta sesuatu karya seni yg digemari. 3. Corak sebagai nilai estetik
13. Mbuat penerokaan & ekperimentasi motif & warna dlm mcorak.
14. Mpunyai pengamatan yg tajam & meningkatkan daya koordinasi Mata & RUMUSAN
tangan yg baik utk mhasilkan karya seni. 1. Reka corak didefinisikan sebagai suatu bentuk kreativiti artistik yg
15. Mlatih kebiasaan utk mcipta dgn teratur & mberi phatian terperinci dapat mmenuhi kperluan
ciptaan tersebut. domain kognitif, psikomotor & afektif
2. Reka corak terancang & tidak terancang mewujudkan kesan tampak yg
Persepsi berbeza tetapi
1. Myedari prinsip seni reka spt imbangan, harmoni, kadar banding memerlukan kemahiran, kesedaran & pengetahuan seni utk
penegasan, kepelbagaian, menghasilkannya.
kesatuan,kontras dlm�pghasilan corak 3. Mcipta reka corak melibatkan proses latihan bfikir yg berhbg dgn asas
2. Mtingkatkan daya kreativiti dlm aktiviti mbuat corak & rekaan. rekaan & prinsip rekaan.
3. Mmahami & myedari corak alam sekitar 4. Reka corak terdapat dlm seni bina, hiasan dalaman, lanskap, kraf dll
4. Mmahami konsep penyusunan motif dlm mcorak
5. Myedari adanya corak dlm palatan kegunaan harian BAB2 : CETAKAN
6. Myedari adanya pkaitan antara warna &corak DEFINISI CETAKAN
7. Mperkukuhkan cita rasa terhadap unsur2 seni dlm rekaan yg baik -Cetakan ialah proses terapan blok/plat. Proses melibatkan penciptaan plat
8. Menyedari adanya corak tertentu pada sesuatu bahan mhasilkan pelbagai imej. Kesan permukaan yg dicetakdilakukan ke atas
9. Myedari adanya pelbagai jalinan dlm mbuat corak bahan2 spt:- linoleum, styrofoam, logam, kadbod dll.
10. Myedari adanya perkaitan warna & rekaan corak -Blok/plat cetakan disediakan dgn memotong, mengguris, etching & melukis.
11. Mrujuk alam semulajadi sebagai sumber idea. -Dakwat diletakkan ke atas blok/plat tersebut dgn pelbagai teknik.
12. Myedari & mhargai keadaan psekitaran dlm suasana seni & kaitannya -Kertas dicetak dgn cara menekap keatas blok melalui gosokan tangan /
dgn kehidupan mereka. mgunakan mesin� cetak. -Cetakan mempunyai keistimewaan keana dapat
13. Myedari ptalian ciri2 seni yg tdpt dlm a/sekitar & mhasilkan karya yg menghasilkan beberapa keping hasilan yg sama disebut edisi.
bharmoni & bmakna.
14. Mberikan pertimbangan estetika terhadap karya seni. Sejarah Cetakan
Bermula pada 3000 SM apabila cetakan timbul telah dihasilkan oleh org
Pengetahuan Budaya Sumeria dgn salinan imej kulit kerang di atas tanah liat yg bbtk 4 segi.
1. Mgenal & mbuatcorak2 tradisional yg mudah Teknik cetakan kayu paling awal muncul di Negara China pd kurun ke 8.
2. Mgenal, molah, mubahsuai & mgunakan unsur2 corak kraf tradisional Cetakan bkembang di Eropah thn 1418 utk mencetak rekaan pd kain.
3. Mgenal & mbuat corak2 yg mpunyai unsur tradisional pd alat kgunaan Cetakan dikembangkan utk kegunaan pendidikan, keagamaan,propaganda &
harian tekstil utk pakaian. Cetakan berwarna diperkenalkan pda kurun ke-15
4. Mgenal & mbuat pelbagai corak yg bunsurkan pelbagai corak kraf Masihi Di Malaysia, cetakan bermula dgn mencetak kain batik sarung.
tradisional
5. Mhargai, mgembangkan & mgekalkan unsur2 kebudayaan kebangsaan.

2
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

Umumnya, cetakan dibahagikan kpd :- Cetakan Lithografi / Planograf / Cetakan datar


cetakan timbulan, benaman, cetakan planograf dan cetakan stensil, -Cetakan ini mgunakan blok batu kapur sebagai blok persembahan imej.
saringrafi/Sutera Saring. Cetakan blok kayu buatan tangan muncul pada Teknik yg digunakan ialah teknik penolakkan minyak dgn air.
abad ke7 Masihi Industri cetakan mono blok kayu buatan tgn berkembang -Kekalisan antara air & minyak mhasilkan cetakan seakan lukisan pensil.
di Barat abad-14 Di Malaysia, cetakan kayu diguna utk mencetak kain Cetakan dibuat mgunakan mesen cetak.
sarung (kain terap hitam) sebelum kaedah lilin dari Jawa diperkenalkan.
Kini, Industri cetakan yg mgabungkan teknik canggih melalui pembantuan Cetakan Benaman ( Intaglio )
perisian komputer . Cetakan benaman dakwat atau warnanya didalam ukiran turisan yg akan
menjadi imej. Merupakan proses membuat cetakan melalui cara mengukir
TOKOH CETAKAN pd plat Logam/kayu & meletakkan dakwat/warna ke dlm hasil turisan.
Edvard Munch (1863 – 1944) Contoh ialah:-
Edvard Munch dilahirkan di Loten, Norway pada 1863. a) Kaedah Turisan, b) Kaedah Gurisan Asid , c) Kaedah Akuantin
Beliau pelukis catan aliran ekspresionisme. Karyanya lebih berfokus kpd d) Kaedah Mesotin
figura manusia. Hasil karya beliau, The Kiss (1902), The SickChild’
(1886), The Frieze of Life’(1892), The Blue Raider. Cetakan Gurisan Asid
Cetakan asid pertama kali awal kurun 16 . Selepas asid diketahui boleh
Redza Piyadasa (1939) digunakan utk mengguris imej ke dlm kepingan logam. Rembrandt Van Rijn,
Dilahirkan Kuantan, Pahang 1939. Tahun 1958 mdapat pendidikan seni d Francisco Goya dan Pablo Picasso adalah antara artis yg menggunakan
Maktab� Perguruan Brinsford Lodge, England. Tahun 1962 di MPerguruan teknik ini. Corak gurisan yg dihasilkan diatas permukaan logam yg telah
Ilmu Khas, KualaLumpur. Pd 1963 – 1967 melanjutkan pengajian Hornesy disapu dgn sejenis bahan yg kalis asid. Gurisan dibuat dgn jarum etching
College of Art,London. Pd 1975–1977 Menuntut University of Hawaii, diatas permukaan logam. Mesin digunakan utk menghasilkan cetakan jenis
Amerika Syarikat. Pensyarah seni Universiti Sains Malaysia, Pulau Pinang. ini.
“Keluarga Baba” merupakan salah satu karyanya yg agung.
JENIS-JENIS CETAKAN Cetakan Kayu
Cetakan Timbulan (Relief) -Kaedah yg paling awal. Muncul d China kurun ke8. Berkembang ke Eropah
-Proses mbuat cetakan dgn meletakkan dakwat atau warna pada 1418 Masihi, utk mencetak rekaan pd kain. Kemudian, dikembangkan utk
permukaan tapak cetakan yg biasanya terdiri drpd blok kayu/lino. kegunaan pendidikan, keagamaan, propaganda & tekstil utk pakaian. Cetakan
-Hasil permukaan acuan mrupakan imej yg terhasil di permukaan kertas. berwarna diperkenalkan kurun15M.
Contoh cetakan ialah: Manakala kurun16, cetakan muncul & mencapai status sebagai satu bentuk
a) Cetakan Kayu , b) Cetakan Lino, c) Cetakan Kolograf d. Cetakan Kolaj seni yg penting dgn pghasilan karya Albrecht Durer &karyawan Eropah.
-Di Malaysia,cetakan bermula dgn mencetak kain sarung mudah & murah.
Cetakan Stensil atau Skrin Cara & teknik sama dgn cetakan lino. Perbezaannya hanya cetakan Kayu
-Cetakan memerlukan kain sutera yg direnggangkan diatas pemidang kayu. mgunakan kayu yg kesan cetakannya berair manakala cetakan lino mgunakan
Cetakan Sutera Saring/Stensil ada beberapa kaedah iaitu:- lino kesannya yg licin. Permukaan kayu yg berira ini membawa kesan yg
a) Kaedah Potongan Kertas Pendua, b) Kaedah Filem Leker tersendiri yg menarik.
c) Kaedah Skrin Foto

3
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

Langkah2 : Potong & keluarkan bhgn2 yg hendak didakwatkan /diwarnakan


Cetakan Lino dgn pisau pemotong NT. Filem leker ini mpunyai dua lapisan. Satu lapisan
Kaedah & proses sama dgn cetakan kayu iaitu kaedah cetakan timbul. berlilin & satu lapisan kertas biasa.
Bezanya hanya imej yg hendak dicetak diukir dgn pahat pengukir di atas Bahagian yg dipotong ialah bahagian yg berlilin.
lino manakala kaedah cetakan kayu ukiran dibuat diatas blok kayu. Langkah3 : Setelah selesai mgeluarkan bhgian yg ditembusi
dakwat/warna, kertas filem leker itu diletakkan dibawah pemidang yg telah
Cetakan Lithografi tersedia dgn kain sutera. Kemudian, digosok dgn seterika elektrik yg
Cetakan dicipta pd 1798 oleh Aloys Senefelder. Pada 1890an,cetakan ini sederhana panas. Semasa mggosok, bhgian yg berlilin (leker) akan melekat
telah muncul dlm karya yg penuh artistik, iaitu dlm btk warna oleh Piere pada pemidang, sementara kertas biasa(lutsinar) bolehlah ditarik keluar.
Bonnard & Henri de Toulouse Leutrec. Juga dikenali sebagai Kerja ini hendaklah dilakukan dgn berhati2 hati.
cetakan�Plonografi Cetakan datar mgunakan blok batu kapur sbgi blok Langkah4 : Kemudian,gamkan bhagian tepi leker dgn pepenjuru
persembahan imej. Teknik yg digunakan teknik penolakan minyak dgn air. kertas.Setelah selesai, pemidang filem leker boleh digunakan utk
Kekalisan antara air & minyak dpt mhasilkancetakanseakan lukisan pensil. mencetak.
Cetakan dibuat mgunakan mesin cetak.
PROSES MENCETAK CETAKAN LINO
Cetakan Sutera Saring ALAT & BAHAN UNTUK CETAKAN KAYU & LINO
Juga dikenali sebagai cetakan stensil & sarigrafi. Ia memerlukan kain a) Warna lino, b) Kertas, c) Sudu, d) Berus, e) Blok Kayu, f) Lino, g)
sutera (organdi) yg diregangkan pada pemidang. Imejnya dihasilkan melalui Penahan h) Pahat, i) Penggelek
keratan kertas pendua, filem leker/skrin foto. Ia mgunakan sekuji utk Kertas keras, papan lapis, pisau pemotong, pembaris, gam digunakan untuk
menyapu dakwat/warna diatas pmukaan kertas. Beberapa kaedah ialah: membuat alasuntuk cetakan.Bahan ini sangat penting dalam proses
a) Kaedah potongan kertas pendua, b) Kaedah Filem leker mencetak kerana ia dapat Mbantu & memudahkan kita membuat tindihan
c) Kaedah Lilin, d) Kaedah Sutera Saring warna yg kedua.

Cetakan Stensil Kaedah Potongan Kertas Pendua LANGKAH1 : Membuat lakaran & mengukir diatas lino.
-Kaedah yg paling ringkas & mudah. Sediakan sebuah pemidang skrin. Lukis Pastikan bahagian yg dibuang tidak akan menerima warna
& gunting imej atas kertas pendua. Semasa mencetak, letakkan imej yg
telah dipotong diatas kertas permukaan dasar yg hendak dicetak. Pemidang LANGKAH2 : Blok lino disapu dgn dakwat lino. Pastikan sapuan warna rata
skrin diletakkan diatasnya sebelum dituangkan dakwat/warna. utk mdapatkan kualiti cetakan yg bmutu & kemas. Warna cerah digunakan
-Gunakan sekuji utk mratakan warna diatas pemidang skrin. Angkat utk lapisan pertama.
perlahan pemidang skrin.
-Biasanya imej yg dipotong terlekat pada belakang pemidang skrin. LANGKAH3 : Blok lino diletakan di atas penahan kemudian letakkan
-Cetakan tidak boleh mhasilkan edisi yg banyak kerana kertas pendua yg kertas diatasnya. Pastikan arah & kedudukan yg betul mengikut sukatan yg
dipotong itu akan lembap & menyebabkan dakwat/warna terkeluar. ditelah dibuat pada penahan. Ini ntuk memudahkan proses tindihan warna
yg seterusnya disamping menjaga mutu &kekemasan hasil cetakan. Dengan
Cetakan Stensil Kaedah Filem Laker mgunakan sudu gosok berhati2 hati diatas kertas tadi. Gosokan hendaklah
Langkah1 : Sediakan lakaran imej. Kemudian lukis imej pd muka belakang rata dan tidak terlalu kuat.
filem leker

4
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

LANGKAH4(TINDIHAN WARNA KEDUA) : Blok Lino dicuci kemudian Tokoh2 Batik


diukir semula Ulang langkah dua, & tiga. Chuah Thean Teng berasal dari Fukien, China &berhijrah ke Malaya pd
Pastikan kedudukan kertas diatas blok lino sama dgn corak pertama. tahun 1932 &menetap di Pulau Pinang sejak 1936. Kecenderungan beliau
Warna yg lebih gelap digunakan utk tindihan kedua. thadap batik lukis merupakan satu proses asimilasi seni budaya yg
dialaminya. eliau merupakan generasi pertama & pelopor catan batik di
LANGKAH5 : Hasil cetakan digantung utk mengeringkannya Malaysia Contoh karya beliau, Malaysia Life Batik dan Two Women And
The Cow.
CETAKAN MGUNAKAN BAHAN ALAM (CETAKAN KENTANG)
Bahan:Kentang, warna air dan kertas Penjenisan Kain Batik di Malayisa:- Batik terbahagi kpd 3 jenis:
Alatan:Gunting,pisau,berus dan span Batik Blok - Kain putih akan diterapkan dengan corak batik yang
Langkah1 : Potong kentang kepada dua bhgian. Bentuk corak di menggunakan blok corak. Blok corak diperbuat daripada kayu atau logam.
permukaannya dgn mgunakan pisau. Sapukan warna dipermukaan kentang yg Proses ini dilakukan berulang-ulang dengan mengikut susunan yang tertentu
telah siap dibentuk coraknya. Bentukkan aliran corak yg sesuai dgn sehinggalah selesai. Di mana blok itu telah dicelupkan terlebih dahulu ke
mencetak dipermukaan kertas. Corak yg telah siap digunakan sebagai dalam pewarna sebelum ditekapkan di atas kain tersebut.
penghias baling dan sebagainya Batik Conteng - Alat canting digunakan bagi melakar corak batik dengan
lilin panas di atas kain putih. Setelah kerja-kerja melakar selesai, proses
Bab 3 Resis mewarna mengikut kesesuaian corak dilakukan dengan menggunakan berus
Definisi resis cat, dimana bahagian-bahagian yang terkena lilin itu tidak akan
Resis ialah teknik menghasilkan lukisan atau reka corak dengan mgunakan meninggalkan kesan warna apabila proses mematikan warna di lakukan. Lilin
bahan2 yg tidak bercampur antara satu sama lain seperti cat air dan cat akan cair dan tanggal menjadikan bahagian-bahagian ini berwarna putih
minyak, cat air dan lilin & sebagainya yg boleh dikatakan sebagai proses sebagai benteng.
penolakan warna.
Batik Skrin - Batik skrin ini tidak kurang hebatnya jika dibandingkan
SEJARAH AWAL BATIK dengan batik blok dan conteng. Hanya kaedah melakar corak dan cara
menerapkan warna sahaja yang berbeza. Corak batik dibentuk di atas skrin
-Sejarah munculnya industri batik tidak dpt dipastikan dgn tepat. Ia yang diperbuat daripada kain polyster yang berpengidang. Skrin dilekapkan
mrupakan hasil seni yang telah lama wujud. Sebagai buktinya artifak di atas kain putih, proses pewarnaan dengan melalukan warna di atas corak
batik berusia lebih 2000 tahun pernah ditemui di beberapa tempat diAsia tadi dengan menggunakan sekuji. Cara begini akan diulang beberapa kali
dan Timur Tengah. Penggunaan batik didapati telah tersebar dgn meluas dengan corak yang berlainan untuk mendapatkan corak batik yang lengkap.
dikepulauan Jawa, Indonesia sbg hobi kaum wanita. Perkataan batik Ini disebabkan satu skrin untuk satu warna sahaja.
(sebutan bateek) dikatakan terbit dari perkataan Jawa
-Di Malaysia batek dipercayai bermula pada abad ke 15 Masihi. RESIS MENGGUNAKAN BATIK TULIS
Lukisan batik di klagan masyarakat Melayu dikatakan bermula dgn Kaedah membatik ini mggunakan alat canting yg diisikan dgn lilin cair utk
penggunaan ubi kentang sebagai alat pengecap. melukis atau mcanting di atas kain. Cara mewarnanya mggunakan berus spti
-Pada tahun 1920an, penggunaan lilin telah diperkenalkan oleh pengusaha- kaedah melukis cat air. Batik ini biasanya digunakan utk membuat
pengusaha batik di Kelantan dan Terengganu pakaian,catan, alat2 hiasan & sebagainya.
-Ianya merupakan perintis kpd sejarahperkembangan batik negara.

5
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

ALAT DAN BAHAN Langkah 5 : setelah siap mencanting, proses mewarna dilakukan dgn
1.Lilin 2.Resin 3.Pewarna menggunakan berus halus utk mewarna motif dahulu.
4.Soda Ash 5.Sodium Silikat 6.Canting Latarbelakang kain diwarnakan menggunakan berus yg besar.
Tunggu hingga kering.
1. Canting mempunyai pelbagai rupa & bentuk samada mpunyai satu corong Langkah 6:Setelah kering, kain tersebut handaklah disapu atau dicelup dgn
atau banyak corong. Perbezaan saiz adalah untuk fungsi2 tertentu. pemati warna (sodium silikat) selama 8-12 jam utk memastikan
Corong halus untuk melilinkan isen, sementara corong besar utk mbentuk warna tidak luntur.
pola asas corak. Langkah 7 : Setelah cukup masa, kain dibasuh dgn air panas yg dicampur
2. Pemidang kayu untuk meregangkan kain. dgn sedikit soda ash utk menghilangkan kesan lilin dan soda ash.
3. Berus Pelbagai saiz utk menyapu warna, sodium silikat atau lilin. Langkah 8 : Setelah bersih, jemur kain sehingga kering.
4.Periuk / kuali digunakan utk memasak lilin.
5. Dapur Kemasan :
6. Tempat mencelup kain & merebus kain. 1. Garisan lili kemas dan tidak putus-putus.
7. Jemuran 2.Aliran corak yg dihasilkan berharmoni.
8. Bahan Campuran Lilin: lemak binatang digunakan utk melembutkan lilin 3.Sambungan garisan tidak ketara.
supaya aliran lilin tidak tersekat & tidak pecah. 4.Tidak ada kesan lilin
9. Pewarna reaktif & campuran remazol/primazin (pewarna reaktif) 5.Motif bersesuaian dgn warna tanah yg bertelau-telau
Urea/soda ash.
10. Bahan pemati warna –sodium silikat. RESIS MENGGUNAKAN KRAYON
11. Bahan pencuci–sodaasli,serbuk sabun/soda ash. Alat dan bahan:
12.Kain–jenis kain yg sesuai kain kapas,poplin,rayon,drill,lawan Cotton 1. Berus warna 4. Kertas lukisan
shirting, lawan Unitika danvoile. 2.Span 5. Air
3.Krayon
PROSES MENGHASILKAN RESIS
MENGGUNAKAN CANTING Langkah- langkah mghasilkan krayon resis:
Langkah 1: Lukis rupa bentuk mengikut kreativiti sendiri, mggunakan
Langkah 1 : Kain putih direbus dgn serbuk sabun sehingga hilang kanji dan krayon.
seterusnya dijemur hingga kering. Langkah 2: Sapukan warna yg muda terlebih dahulu.
Langkah 2 : Proses melakar motif atau corak ke atas kain. Kemudian kain Langkah 3:Lukiskan lagi bentuk di atas pemukaan berwarna, mggunakan
yg telah dilakarkan dgn motif, diregangkan pada pemidang utk krayon.
menyenangkan proses mencanting. Langkah 4: Sapukan warna seterusnya dan ulang langkah 3 & 4 mengikut
Langkah 3 : Corak batik dilakar terlebih dahulu dgn ‘water colour pencil’ jumlah warna yg dikehendaki sehingga memperolehi corak yg
utk menghasilkan byk (mass production) di atas meja surih dikehendaki.
(tracing table). Langkah 5 : Corak yang terhasil mengikut teknik resis.
Langkah 4 : Panaskan campuran lilin hingga cair. Ceduk campuran lilin
menggunakan canting. Sapukan muncung canting dgn kain perca
utk mengelakkan lilin cair menitik. Seterusnya proses mencanting
mengikut motif yg dilakarkan.

6
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

BAB 4 : IKATAN DAN CELUPAN 2.Tali, benang, gelang getah,


Proses mencorak kain dengan mengikat bahagian tertentu dan dicelupkan di 3.Batu, guli, duit syiling, kayu dn sbgnya utk mendapatkan corak yg
dlm pewarna. Jenis ikatan yg selalu digunakan ialah cara simpulan, ikatan, beraneka
lipatan dan jahitan. Celupan terlalu dlm, corak yg terhasil adalah besar. 4. warna / dye 5. Garam
Celupan cetek, corak yg terhasil adalah kecil. 6. Sudu, kayu pengacau
7. Apron, sarung tgn, kain lap, bekas utk pewrnaan.
SEJARAH CORAK IKATAN DAN CELUPAN. 8. Sodium silikat
Corak ikatan & celupan dlm bentuk primitif diketahui sejak 2000 tahun yg
lalu di Parsi dan Mesir. Di negara China dan Jepun, kain bercorak begini Penghasilan Corak Ikatan dan Celupan.
mula digunakan sejak abad ke 7 & ke 8. Di Tanah Melayu, kain bercorak Langkah 1 : Penyediaan kain
begini mula diperkenalkan sejak abad ke 15 Masihi iaitu zaman 1. Sediakan beberapa helai kain putih yg menyerap warna dgn baik.
pemerintahan Parameswara di Melaka. Pd tahun 1770-an batik pelangi telah 2.Ikat kain tersebut dgn kemas mengikut kreativiti utk mendapatkan corak
diperkenalkan di kepulauan Melayu. Sejarah tekstil Malaysia mula diketahui yg menarik.
pd abad ke 18, apabila Batik Minah Pelangi memulakan perusahaan batik di 3.Gunakan tali/ benang atau gelang getah utk mengikat.
terengganu. Dlm tahun 1911, Hj, Che Su bin Hj, Ishak memulakan 4.Gunakan objek spt batu, duit syiling dan sbgnya yg diletakkan di bhgian
perusahaan kain batik di kg. Lorong Gajah Mati, Kota Bharu, Kelantan. Pd dlm kain bg mendapatkan corak yg pelbagai.
masa itu, teknik pembuatan batik hanyalah menggunakan teknik ikat dan 5.Lipatan dan simpulan juga boleh digunakan utk mendapatkan corak yg
celup dan dikenali sbg ‘batik pelangi’. Pd masa itu kain diimport dari menarik.
Thailand jenis ‘kain Pereir’. Sementara itu warna dibuat sendiri
menggunakan pewarna buah dan kulit kayu. Warna kain batik pelangi hanya Langkah 2 : Penyediaan warna
warna biru dan hitam shj. 1. Bancuh serbuk warna dgn air panas.
2.Masukkan sesudu garam utk membantu proses penyerapan.
Tokoh Batik Malaysia 3.Tuangkan warna dlm bekas tertentu dan tambah air sejuk.
Hj, Che Su bin Hj, Ishak adalah tokoh batik negeri Kelantan. Dilahirkan pd 4.Kacau cermat dgn pengacau
tahun 1817. Belaiu membuka perusahaan batik pd tahun 1911 di Kg. Lorong 5.Pastikan tidak terlalu cair.
Gajah Mati, Kota Bharu Kelantan. Beliau pengasas batik dan bermula dgn
batik pelangi dan batik blok yg menggunakan umbut pisang dan blok kayu. Langkah 3 : Proses Memcelup Kain.
1. Kain yg siap diikat harus dilembabkan dahulu bg membantu memudahkan
Teknik corak ikatan dan celupan proses penyerapan warna.
Dikenali sbg batik pelangi. Teknik ini hanya membuat ikatan pada kain 2.Celup kain ke dlm pewarna
mengikut kreativiti sendiri dan dicelup ke dlm pewarna. Corak yg dihasilkan 3.Keringkan kain
menarik dan kos penghasilan adalah rendah. 4.Ulangi mencelup dgn warna yg lebih gelap

Jenis ikatan – jahitan, ikatan yg diisikan dgn pelbagai objek, lipatan dan Langkah 4 : Membuka ikatan kain
ikatan, simpulan. 1. Setelah kering, buka ikatan kain tersebut
2.Keluarkan semua objek yg digunakan
Bahan dan alatan – 3. Cuci kain tadi dgn ‘washing soda’ dan pemati warna
1. Kain sebaiknya kain kapas 4.Jemur kain hingga kering.

7
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

Jenis Ikatan dan Celupan Lukisan tanpa warna mggunakan pensel, arang, pen dan dakwat, pen teknikal
1. Jahitan dsbgnya. Lukisan berwarna mggunakan pensel warna, krayon, pastel
Langkah 1 : Sedia alat dan bahan spt penutup botol, bola pingpong, benang, dsbgnya. Lukisan mggunakan arang, pensel, pastel dan krayon disapu atau di
jarum, pensel, gelang getah, kain serta pewarna. sembur dgn pemati (fixative) spy kesan lukisan tidak akan hilang apabila
Langkah 2 : Kain yg menyerap warna spt kain kapas, sutera atau organza. disentuh. Salah satu jenis pemati – ‘spray clear’
Langkah 3 : bola pingpong diikat di bhgian tgh kain dan kain dijahit secara
bulatan seberapa baris yg dikehendaki. SEJARAH SENI LUKIS
Langkah 4 : Benang ditarik dgn kemas dan dikat dgn kuat Sej seni lukis dunia bermula dan berkembang sejak zaman pra sejarah.
Langkah 5 : Kain dicelup dgn pewarna yg lembut spt kuning dan di jemur Terdpt 3 peringkat perkembangan :
sehingga kering. Kemudian dicelup dgn warna yg lebih gelap • Zaman Paleolitik
• Zaman Mesolitik
2. Ikatan yg diisikan dgn objek tertentu • Zaman Neolitik
Langkah 1 : Sedia alat dan bahan spt biji getah, duit syiling, kain, getah dan
pewarna Zaman Paleolitik – bermula pd tahun 2500 SM hingga 1500 SM. Pd zaman
Langkah 2 : Biji getah dimasukkan ke dlm kain dan diikat dengan kemas ini org Paleolitik tinggal di dlm gua-gua batu pd musim sejuk. Mrk
menggunakan gelang getah menghabiskan masa dgn meniru cakaran yg dibuat oleh beruang pd dinding
Langkah 3 : Duit syiling diikat berselang dgn biji getah mengikut susunan gua semasa menajamkan kuku. Mrk melukis garisan2 selari dan berbelok-
berbaris belok dgn menekankan jari dan alat2 yg tajam di bhgian dinding yg lembut.
Langkah 4 : Hasilan dicelup ke dlm pewarna lembut dahulu spt warna Cetakan berwarna dibuat dgn mggunakan tapak tgn atau melukis garisan
kuning. Keringkan dan diulang celup ke dlm warna yg lebih gelap luar tgn mrk dgn warna merah dan hitam.
secara bergilir-gilir Lukisan yg dibuat pd zaman batu byk meggunakan imej binatang spt rusa,
beruang, seladang, babi hutan, & kuda. Setiap gambaran mencerminkan
3. Simpulan semangat binatang yg luar biasa. Binatang itu digambarkan dgn pelbagai
Langkah 1 : Sedia alat dan bahan spt gunting, beneng, tali, kain dan pewarna gerak laku spt lemah-lembut, kegagahan, kedamaian dan keikhlasan.
Langkah 2 : Ikat kain dgn tali sehingga ketat dan kemas Lukisan ada juga menunjukkan figura org memburu atau berlawan. Figura
Langkah 3 : Celup ke dlm pewarna yg cerah, keringkan, dan celup ke dlm dilukis spt org lidi atau ‘stick figures’
warna yg gelap
4. Beberapa contoh corak yg terhasil rujuk modul ms 61-62 Zaman Mesolitik – bermula pd tahun 15000 SM hingga 10000 SM. Pd
zaman Paleolitik telah mengalami glasier, manusia primitif telah
BAB 5 – LUKISAN meninggalkan gua2 yg mrk diami dan berpindah utk mencari tanah-tanih yg
Proses melukis dgn mggunakan teknik lorekan ton, melakar garisan dan subur utk bercucuk tanam. Peralatan batu dihalusi, Beberapa lukisan yg
gosokan mggunakan alat tulis yg kering ke atas sesuatu permukaan. Alat ditemui wujud kebudayaan di Utara Afrika dan Timur Sepanyol.
spt pensel, arang, pen, pensel warna, kertas dan kanvas. Lukisan terhasil -Lukisan pd zaman ini kelihatan lebih detail drpd zaman Paleolitik. Pd zaman
melalui 2 cara : ini lukisan lebih berbentuk manusia drpd bentuk binatang. Lukisan diliukis
• Lukisan tanpa warna menggambarkan kehidupan masy samada sewaktu berburu, berlawan dan
• Lukisan berwarna upacara istiadat. Lukisan mementingkan gerakan drpd bentuk.
-Lukisan menunjukkan pergerakan rentak binatang dan manusia. Tumpuan
pd pergerakan utk menunjukkan bentuk semulajadi binatang. Terdpt jg

8
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

bentuk yg digayakan melambangkan perasaan mrk. Mesej yg disampaikan diperolehi drpd batu kapur. Lukisan Neolitik byk ditemui di gua2 di
adalah tentang pemburuan dan pengumpulan binatang di samping adat dan Perancis dan sepanyol. Gua2 yg terkenal terdpt kesan2 spt ini ialah gua
kehidupan kaum mrk. Altamira dan Lascaux.
-Lukisan jg dibuat agar mendapat satu kuasa ghaib atau luar biasa dlm
pemburuan mrk. Karya2 mula memperlihatkan corak2 utk menambah lagi TOKOH-TOKOH SENI LUKIS
kesan2 kuasa ghaib. Pd zaman ini mrk mggunakan pelbagai bahan semulajadi
di sekitar mrk utk mghasilkan bahan catan. Utk mendapat warna merah, 1. Leornado da Vinci – merupakan simbol unggul bg zaman
mrk menggunakan darah, warna hitam diperolehi drpd biji-bijian yg Renaissance di Itali. Beliau bukan shj seorg saintis tetapi jg pelukis
dihancurkan, warna hijau, tumbuh-tumbuhan dan lemak haiwan telah agung yg meninggalkan ribuan lukisan dan buku2 catatan yg mengandungi
digunakan. idea2 dan pelan2 rekaannya. Antaranya sebuah helikopter dan kapal
selam. -Beliau jg mempelajari anatomi, kaedah penerbangan, menyelam di
Zaman Neolitik – bermula sekitar tahun 7000 SM hingga 1500 SM. lautan dlm dan kejuruteraan. Lukisannya yg terkenal ialah Monalisa dan
Tumpuan penduduk di kawasan yg subur. Terdpt sistem buruh dan sistem The Last Supper. Krn minat dan kemahirannnya yg luas, Leornado menjadi
perdagangan. Akt. Kehidupan mengikut peredaran musim. Mrk berfahaman simbol bg zaman keagungan kesenian dan pengetahuan di Itali yg dikenali
animisma. Pd masa ini, wujud perkampungan dan perbandaran dan sbg Zaman Renaissance. Beliau seorg saintis dan pelukis yg percaya
kehidupan berpindah randah mula berkurangan. bahawa utk melukis sesuatu, setiap pelukis mesti tahu bagaimana ia
berfungsi.
-Binatang2 menjadi objek lukisan mrk ialah lembu, rusa, seladang, dan -Dilahirkan pd tahun 1452 di Vinci, Tuscany, Itali. Semasa kecil, beliau
singa. Lukisan pd zaman ini ada yg digayakan dan ada dlm bentuk simbolik. suka kpd binatang, pakaian dan gemar mempersendakan org. Semasa
Senirupa Neolitik adalah karya yg dibuat secara realisma yg semulajadi. berusia 15 tahun, beliau bekerja dgn seorg pelukis, Andrea del
Mrk mggunakan tgn utk membentuk garisan tebal dan nipis, manakala Verrocchio di Florence. Di bengkel Verrocchio, Leornado sibuk melukis
lorekan hitam digunakan di bhgian2 yg terdapat nilai ton. Karya yg dibuat potret, membuat ukiran, brg kemas, dan pakaian. Beliau mengkaji karya2
bertujuan persembahan kpd semangat dan roh datuk nenek moyang mrk, yg telah menjadi permulaan zaman baru bg kesenian Itali spt pintu
menunjukkan ilmu sihir ketika memburu binatang, mendapat semangat tembaga yg dibuat oleh Ghiberti utk gereja Baptistry dan patung David
haiwan spt keberanian, kepantasan, dan ketangkasan. oleh Donatello. Leornado menjadi pelukis yg sangat mahir. Menurut
kisahnya, Verrocchio tidak lagi melukis apabila melihat pelajarnya yg
-Mrk menganggap karya yg dihasilkan dpt menentukan nasib pemburu dan masih muda melukis bidadari dgn baik di sebelah kiri lukisan yg dilukis
menyakitkan musuh, memperolehi kesaktian ketika memburu, bersama iaitu Baptistry of Christ.
menggambarkan corak hidup dan nilai budaya kaum mrk. -Tahun 1472, Leornado menjadi guru di Painters’ Guild, St Luke. Karya
-Pd zaman ini, mrk mggunakan darah utk menghasilkan warna merah awalnya potret Ginevra de’ Benci (1474) dan Adoration of the Kings yg
manakala warna hitam diperolehi drpd manganam oksid, jelaga lemak atau dijadikan sbg lukisan gereja St Donato di Florence. Pd Tahun 1482,
arang. Warna coklat dan jingga diperolehi drpd biji-bijian yg dihancurkan beliau bekerja dgn Ludivico Sforza, iaitu Duke of Milan dan
dgn batu dan dicampur dgn darah haiwan, madu tumbuh-tumbuhan dan memperkenalkan dirinya sbg pakar dan pencipta peralatan perang. Beliau
lemak haiwan. menyiapkan karyanya yg terkenal, The Last Supper di biara

-Warna2 yg dgunakan dikategori sbg ‘earth colour’ spt perang, kuning, 2. Vincent Van Gogh - dilahirkan di Holland pd tahun 1853, anak
merah, hitam, dsbgnya yg dicampur dgn lemak haiwan. Warna ungu hitam seorg paderi. Semasa berumur 16 tahun, beliau bekerja dgn syarikat
diperolehi drpd oksid manganam yg terdpt dlm tanah liat. Warna putih pengedar lukisan milik keluarga Goupil, yg berpusat di The Hague. Spjg

9
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

tahun 1870-an, beliau bekerja dgn syarikat itu di London dan Paris. • Pensel jenis keras (H – 8H) semakin besar nilai H, semakin keras
Berpeluang melawat muzium dan pameran seni. kesan pensel, garisan yg dilakar tajam dan kurang gelap.
-Tahun 1876, beliau mengikut jejak langkah ayahnya dan menjalani • Pensel jenis lembut (B – 9B), semakin besar nilai B, semakin lembut
latihan utk menjadi paderi. Van Gogh dihantar sbg mubaligh pelatih ke kesan pensel iaitu lorekan yg dhasilkan semakin lembut & gelap. Garisan
kaw lombong d daerah Borinage, Belgium. Beliau membuat lakaran pensel dpengaruhi oleh 3 Faktor : gred pensel (keras / lembut),
landskap Borinage dan kehidupan para pelombang yg hidup susah. tekanan pensel dan kelajuan pensel semasa melukis. Dlm lukisan pensel,
Karyanya “Potato Eaters” mgambarkan pekerja2 itu. ton merupakan kegelapan secara beransur2, Kgelapan pensel
-Tahun 1886, Van Gogh mngikut abangnya Theo mjual lukisan d Paris. bertambah beransur2 dr pensel jenis H ke jenis B.
Beliau mlihat lukisan impressionis dan bertemu dgn pelukis spt Degas, 2. Arang – (charcoal) sangat popular dgunakan oleh pelukis pd abad
Pisarro, Toulouse-Lautrec, Paul Gaugin dsbgnya.Thn 1888, beliau ke 17 & ke 18. Pdmulanya, arang dgunakan oleh org gua utk melukis haiwan
berpindah ke Arles Selatan Perancis. Beliau mnyertai Paul Gaugin. & pemburu pd dinding gua. Keistimewaan arang ialah
Pertentangan pdpt mnyebabkan Van Gogh mmotong telinga kirinya. • Mpunyai kupayaan utk menunjukkan kesan tekstur permukaan yg
-Tahun 1889, beliau mngalami gangguan mental & dtempatkan d hospital dilukis.
Arles. Beliau dipindahkan ke St Remy. Beliau terus melukis dgn lukisan • Menunjukkan jalinan dan ton yg baik
cara ganas dgn gerakan berus yg kuat mgunakan warna2 yg terang. 1890, • Dpt menimbulkan kesan kelembutan yg tinggi.
beliau dipindahkan ke Auvers di Utara & dlletakkan dibawah jagaan Dr, • Kesan kegelapan yg tinggi
Gachet. Ketika berusia 37 tahun, beliau menembak diri sendiri & • Kesan tekstur yg amat menarik
meninggal 3 hari kemudian.Lukisannya yg agung ialah Sun Flowers dan • Dpt mhasilkan garisan yg tajam dan tepat.
Irises. • Berupaya melukis kaw yg luas dlm masa yg singkat
• Dpt dihalusi dgn menyapu air ke atasnya mgunakan berus.
Teknik Melukis : Arang masa kini dbuat dlm bentuk rod yg panjang atau dlm bentuk pensel.
1. Teknik Garisan silang – himpunan garisan yang bersilang Sama spt pensel arang berbeza kekerasannya. Bahan yg dgunaka utk
menghasilkan kesan ton. mmadam arang ialah sekeping roti segar / pemadam pensel jenis lembut.
2. Teknik titik – hanya titik shj yg dgunakan utk mhasilkan bentuk &
ton Langkah-langkah Penghasilan Corak Teknik Lukisan:
3. Teknik lorekan – teknik yg biasa dgunakan dgn melorek kaw objek Langkah 1 : Lakarkan bentuk geometri terlebih dahulu.
yg gelap utk menunjukkan ton. Langkah 2 : Melakar bentuk harimau berdasarkan bentuk geometri
4. Teknik gosokan – meletakkan kertas lukisan d atas permukaan yg Langkah 3 : Gelapkan kawasan tertentu mgunakan arang
mpunyai jalinan yg diingini & mgosokannya mgunakan alat melukis Langkah 4 : Mgosok arang utk mnampakkan ton
5. Teknik campuran – lukisan dhasilkan dgn mgunakan campuran alat/ Langkah 5 : Corak kulit harimau yg terhasil mgunakan arang.
media melukis & teknik2 yg berlainan.

Media dan Teknik Melukis :


1. Pensel - dicipta oleh Nicolas Jacques Conte pd thn 1795, Dperbuat
drp arang & tanah liat. Pensel jenis keras, H sesuai dgunakan utk melakar
garisan yg tajam. Pensel jenis lembut, B sesuai dgunakan utk membuat
lorekan / ton.

10
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

7. Corak selang seli


8. Corak Berdiri
BAB 6 : ANYAMAN 9. Corak Serong
Anyaman bermaksud satu proses menjalin helaian atau jaluran daun, 10. Corak Ketapang Gilir Kacang
lidi,rotan,akar,buluh dan beberapa jenis tumbuhan lain dengan cara 11. Corak Malaysia
menyusun dan menyusupkannya antara satu sama lain.
1. Kelarai bermotifkan tumbuh-tumbuhan - Tampuk pinang, Tampuk pinang SULAMAN ANYAMAN – Bunga pecah empat, bunga pecah lapan, bunga
berantai, Tampuk jantung, Tampuk manggis, Pucuk rebung, Pucuk di dalam, pecah 12, potong wajik, susun pucuk rebung, susun empat persegi.
Berakar Proses anyaman
2. Kelarai bentuk bunga - pecah lapan, berembang, bunga cina, bunga a. Lagang – Lagang merupakan ‘tulang’ kepada sesuatu penciptaan dan rupa
durian, bunga cempaka, bunga tanjung, bunga cengkih, bunga cengkih bentuk anyaman. Ukuran panjang sesuatu tikar bergantung kepada ukuran
beranak, bunga melur, bunga mempelas, bunga ator, bunga gedung, bunga lagang yang dibuat.Tiap tiap satu bilah pandan/mengkuang dibuat bentuk
kundur, bunga rumput. ’v’ di bahagian tengah di tempat sesuatu anyaman bermula.
3. Kelarai motif haiwan – jari kedidi, mata ketitir, mata pinai, anak ikan, b. Anyaman – Ketika ini anyaman tikar dalam bentuk empat persegi. Untuk
tulang ikan, sisik kelah, pusat beranak, kepala lalat, belalang cucuk, kepala mendapatkan berbagai warna dan corak, anyaman jenis sulaman
gajah, tapak anjing, tapak harimau, buntut siput, mata berkait, berhati. digunakan.
4. Kelarai dgn nama pereka dan tempat - Cik Kedah, Cik Ku Daud, c. Lepih – Dikenali juga sebgai ‘anyaman mati’ pada tepi tikar sebagai
Makmek, Sambas, Sambas di dalam. mengakhiri kerja anyaman.
5. Kelarai Bentuk Bebas - Belah ketupat, kisar mengiri, beras patah, d. Sisip - Guna alat ‘penyisip’ bagi merenggangkan bahagian anyaman untuk
swastika, tumbu gila, madu manis, memudahkan lebihan daun bilah atau lebihan helaian daun yang telah
direncungkan (ditajamkan) masuk. Tujuannya untuk Menghindarkan
CORAK ANYAMAN – corak lebih menekankan kpd pggunaan susunan warna anyaman dari terburai.
pd sesuatu anyaman biasa atau ghadas. Corak terjalin secara selang seli e. Kerat - Lebihan atau baki bilah anyaman dipotong menggunakan pisau
hingga meninggalkan kesan geometri asli. 13 corak anyaman iaitu : supaya anyaman nampak kemas dan menarik.
1. Corak tapak catur – dianyam dlm 2 atau 3 warna dgn mncantum
warna cerah dan gelap. RUPA BENTUK ANYAMAN - Dua dimensi dan Tiga dimensi.
2. Corak mata bilis – Dua warna dipilih iaitu terang & gelap. Kedua2 Dua dimensi – ialah tikar, yg paling besar ialah berukuran 4X4 meter
warna timbul spt mata bilis. berfungsi sbg tikar tamu. Diletakkan dibhgian depan rumah dan
3. Corak beras patah – Hampir sama dgn mata bilis. Warna cerah dibentangkan ketika tamu datang. Saiz tikar tamu berbeza bergantung kpd
dianyam tiga mata diselangi dgn satu mata gelap. Gambarannya seakan jumlah tetamu yg hadir. Ada jg tikar dianyam utk kegunaan lain spt
beras patah. sejadah, alas almari, alas dulang, alas pinggan dll. Anyaman kipas berbentuk
4. Corak Palembang – asal dr Palembang. Petak 4 segi biru atau biji bulat, bujur sesuai utk kegunaannya.
kundang dianyam dgn warna hijau dan dikelilingi dgn jalur2 warna Tiga Dimensi – ialah bekas simpanan barang spt bakul, kampit, tudung saji,
merah & putih. kembal (bakul pakaian) dll.
5. Corak Bugis – Asal dr Bugis. Pggunaan 2 warna berdekatan iaitu
hijau dan putih, petak-petaknya lebih kecil dr corak muar. Ia jg Kelarai – gubahan bentuk yg dijalin utk mghasilkan sesuatu gaya atau
dianyam dlm bentuk berdiri atau serong. ragamhias yg menarik sbg motif utama. Kelarai digubah samada disusun
6. Corak Muar –
11
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

tunggal atau disusun dlm ruang tertentu sehingga mghasilkan gaya atau cincin ini. Warna yang terapung ini kemudiannya dimanupulasikan dengan
ragamhias yg tertentu. berhati-hati dengan menggunakan teknik tiupan secara terus atau
menggunakan straw dan boleh juga menggunakan rambut bagi ,membentuk
Membuat Corak dgn Teknik Anyaman corak yang menarik.
Alatan – gunting, pisau, pembaris, pen, -Pada abad ke 19, Tokutaro Yagi seorang guru di Kyoto telah mencipta
Bahan – 2 jenis kertas warna yg kontras kaedah penggunaan bilah-bilah buluh bagi membentuk warna dan hasilnya
Langkah 1 : Lukiskan garisan lurus pd kertas warna yg dijadikan sebagai terbentuklah corak lingkaran yang sangat indah. Akhir sekali sehelai kertas
tapak washi dimasukkan ke dalam bekas tadi untuk memerangkap corak yang
Langkah 2 : Potong garisan tadi tetapi jgn sampai putus. terapung.
Langkah 3 : Pd kertas yg lain potong garisan memanjang
Langkah 4 : Potong garisan tadi menjadi jalur2 PENYEDIAAN PUALAMAN RINGKAS
Langkah 5 : Jalinkan jalur2 kertas tadi mengikut selang yg sesuai. 10x15x6 baldi atau besen
Langkah 6 : Kem menjalin akan mghasilkan corak anyaman yg menarik Sudu makan
dipanggil kelarai. 6 sudu makan lumut Carragheen
3 gelen air
BAB 7 : PUALAMAN 7 batang berus halus
Pualaman adalah satu penghasilan corak teknik cetakan mono di mana warna Hempedu lembu dan penitis mata
dimendapkan dr cairan yg bergelatin dan melekit. Pualaman dlm PSV sek Pemangkin dan span
rendah sbg pualaman yg dihasilkan di atas kertas serta kaedah yg Bekas bertutup untuk pemangkin
melibatkan teknik mgunakan air ke atas permukaan sesuatu reka bentuk. lidi, sikat atau pencakar.
Bahan:
Sejarah pualaman di China dan Jepun. 100% kertas kapas (dicadangkan 5.5x8)
-Pualaman terawal dijumpai di negeri China dalam bentuk kompilasi yang 25% kertas kapas
bertajuk Wen Fang Si Puor. Kompilasi ini mengandungi maklumat tentang Kertas photostat
batang dakwat, batu dakwat, berus dakwat dan kertas di China. Ia 100% kain kapas putih atau warna krim.
menjelaskan maklumat tentang jenis kertas dekoratif yang dipanggil sha 50% cotton/50% kain polyster putih atau krim
jian yang bermakna drifting-sand . Kertas ini dihasilkan melalui tindakan Mentol kecil
menarik kertas di dalam tepung yang telah melalui proses penapaian yang Gelas atau cawan
dicampur dengan pelbagai warna. Ia menghasilkan corak yang bebas Warna: Cat air gouache
mempunyai corak kemarmaran. Penyediaan:
-Reka bentuk Yang paling mudah dan tertua pernah dihasilkan di Jepun dan Lumut Carragheen mengambil masa selama dua belas jam untuk menjadi
dikenali sebagai suminagashi; iaitu sebuah bekas yang diisi dengan air dan kental. Adunkan Carragheen dalam bekas besar atau tempat mandi.
dicampurkan dengan dakwat sumi sebagai dye magenta dan beni iaitu warna Campurkan 2 sudu makan bahan ini dalam setiap 1 gelen air. Taburkan
yang dihasilkan daripada Safflower. Ia kemudian digunakan dengan teliti adunan ini di atas air dan kacau Selepas dibiarkan selama 12 jam dalam
menggunakan berus dakwat. Pelbagai bahan kimia digunakan untuk keadaan suhu bilik aktiviti membuat pualaman sudah dapat dijalankan.
membantu mengapungkan dakwat. Beberapa titisan air dijatuhkan keatas Penyediaan carragheen mentah adalah berbeza. Dalam penyediaan ini,
permukaan campuran tadi yang akan membentuk warna seperti cincin. serbuk carragheen yang telah siap diproses digunakan.
Proses ini diulang sehingga semua permukaan air dipenuhi oleh warna warna
12
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

Penyediaan pemangkin ialah mcampurkan aluminium sulphate, potassium penting ialah ’Rumah Atap di Tepi Pantai’, media cat air 1960, Tema:
aluminium suphate atau ammonium aluminium sulphate dlm kuantiti 50 gram Mgambarkan suasana rumah Melayu yg terletak di tepi pantai. Gaya:
dlm satu per lapan gelen air, kemudiannya di panaskan hingga mendidih dan teknik ’wash’ dan lut sinar gaya ’victoria’ dgn kem mgunakn bahan. Nilai:
dibiarkan sejuk. Ia harus disimpan dlm jar yg bertutup. Jika dibiarkan dlm mgambarkn suasana tempatan yg damai.
beberapa hari ia akan bertukar menjadi kristal. 2. Tokoh Cat Minyak - Vincent Van Gogh (rujuk ms 6)
3. Leornardo Da Vinci (rujuk ms 5)
BAB 8 : CATAN
-Catan ialah hasil bahantara pigmen warna pd permukaan rata spt kertas, Teknik-teknik Cat Minyak
kanvas, dinding, plat, papan board dll. a. Titik (Pointilisme) - Dihasilkan dengan menggunakan berus dengan
-Catan merupakan suatu medium yg membolehkan pelukis meluahkan sapuan secara menegak dan bersistematik di atas kanvas putih. Proses
perasaannya, membuat interpretasi pandangannya atau merakam gambaran yang rumit dan memerlukan kesabaran dan ketekunan serta disiplin yang
yg dirasai atau dilihat dlm bentuk imej visual. tinggi untuk menyiapkannya.
b. Glazing - Teknik ini digunakan untuk menampakkan kilauan dan
Sejarah Catan menggunakan teknik Sapuan berus yang bersahaja tanpa tekanan yang
Sejarah seni catan bermula sejak zaman Yunani Purba. Media yg digunakan kuat. Dibentuk dengan sapuan Berus lapis demi lapis untuk menimbulkan
pd masa itu adalah fresco dan mozek. Subjek catan kebanyakannya kesan yang lembut dan licin seolah Olah menampakkan kilauan. Teknik
menggambarkan peristiwa berkaitan dgn adat istiadat dan agama. Pelukis catan rumit kerana warna disapu selapisan Dan dibiarkan kering,
Yunani yg terkenal ialah Polyguotos, Zeuxis, Protogenis dan Apelles. kemudian disapu pula lapisan kedua dan seterusnya Hingga menampakkan
Zaman Renaisance dikenali sbg zaman kelahiran semula merupakan zaman suatu filem warna yang lutsinar.
kemuncak seni lukis di Eropah. Zaman ini Dibhagi kpd 3 pringkat iaitu: c.Impasto - Teknik ini menggunakan warna terus daripada tiub dan disapu
1. Renaisance Peringkat awal – (1378 – 1500 TM) dengan pisau palet. Biasanya hasil catan ini mempunyai warna yang tebal
2.Renaisance Peringkat kemuncak – (1500 TM – 1530 TM) dan legap. Tidak banyak menggunakan warna linsid. Menimbulkan kesan
3.Renaisance Peringkat akhir – (1530 TM – 1600 TM) jalinan tampak yang menarik
Media catan yg popular pd masa itu ialah fresko, cat minyak, cat tempera d. Scambling - Penggunaan berus yang terkawal dan secara lembut
dan cat air. Subjek catan kebanyakannya mggambarkan peristiwa kitab suci penggunaan satu lapisan nipis warna legap secara kasar di atas warna
agama kristian, potret dan peperangan. Gaya catan pd zaman itu semuanya latar. Ia menimbulkan kesan lutsinar pada warna latar dan kelihatan
dlm bentuk realistik. Pelukis yg termasyhur ialah Tammaso di Giovanni seolah-olah menerusi sehelai kain halus. Teknik ini diguna untuk
Masaccio (1401 – 1428), Leornardo Da Vinci (Itali 1452 – 1513), Albrecht mendapatkan kesan yang kusam dan bertekstur.
Durer (Jerman 1471 – 1538), Vincent Van Gogh (Belanda 1853 – 1890). e. Alla Prima - Teknik ini dilakukan dengan menyapu cat minyak hanya
sekali iaitu terus dari tiub dan melukis. Banyak tempelan cat perlu disapu
TOKOH CATAN hingga warna yang dikehendaki diperolehi.
1. Yong Mun Sen – dilahirkan pd 10 Januari 1896 di Kuching,
Sarawak. Menerima pend formal di Tai-Pu, Kwangtung di China. Pd 1922, Teknik2 cat air
Beliau membuka sebuah studio seni Tai Koon di Singapura. Peringkat awal 1. Basah atas basah - Teknik yg melbatkan sapuan warna yg cair keatas
menceburi bidang fotografi dan arca. Pd tahun 1930, beliau berpindah ke permukaan yg basah. Ia menghasilkan kesan lutsinar. Teknik basah atas
Pulau Pinang dan membuka studio Mun Sen di Penang Road. Beliau telah basah merupakan teknik paling dramatic bagi media cat air dan yg paling
mengasaskan Kelab Seni Lukis Pulau Pinang pd tahun 1936 – 1937. sukar dikawal sapuannya.Pelukis harus membiarkan warna terdahulu masih
Kebanyakan karyanya adalah menggunakan media cat air. Contoh karya yg lembab dan sapuan warna berikutnya lebih air dan pewarna. Jika tidak

13
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

warna kan berbau dan hasilnya nampak kotor. -Sejarah penggunaan mozek dikatakan bermula seawal 4,000 tahun atau
2. Basah atas kering. - Melibatkan sapuan warna basah atas permukaan lebih dengan penggunaan bata merah bagi menghiasi latar belakang sesuatu
kering untuk menghasilkan kesan legap.Teknik ini banyak digunakan kerana kawasan. Pada abad ke lapan sebelum mesehi, terdapat batu-batu kerikil
sesuai dgn beberapa jenis media dan agak senang dikawal sapuan warna. digunakan disusun di lorong-lorong dengan menggunakan pelbagai saiz dan
Teknik ini juga boleh menggunakan warna yang basah dan disapukan keatas warna. Rakyat Greece telah mengubah keadaan ini dengan memperkenalkan
lapisan warna yang telah kering bagi mendapatkan kesan lut sinar. satu bentuk seni baru dengan menghasilkan bentuk-bentuk geometri yang
3. Kering atas basah - Teknik yg melibatkan sapuan warna daripada tiub lebih tersusun dan teratur
teus disapu ke atas lapisan warna yang cair atas permukaan kertas yang -Pada zaman kuno mozek telah digunakan untus hiasan dalam rumah,
telah dibasahkan. sebelum abad 4 masihi mozek dijumpai diistana Macedonisdi bandar
4. Renjisan - Teknik yang menggunakan berus, semburan atau berus gigi Aegeen. Mozek Villa Romana del Casale di bandar di bandar Sicily
yang melibatkan renjisan warna cair ke atas permukaan untuk menghasilkan merupakan koleksi terbesar mozek zaman akhir roman dan telah diwrtakan
kesan yang menarik. sebagai tapak warisan dunia oleh UNESCO.

Langkah2 Penghasilan Corak Teknik Catan i. Zaman Byzantine


Langkah 1: Tekankan span dlm warna - Mozek merupakan budaya masyarakat Byzantine yang paling menonjol
Langkah 2: Sapukan warna yg muda terlebih dahulu •Mozek Byzantine
Langkah 3: Kemudian warna yg lebih gelap ditambah •Hiasan dalaman gereja
Langkah 4: Langkah yg sama diteruskan. •Rom-seni mozek-lebih realistik
Langlah 5: Corak yg terhasil mempunyai pelbagai warna yg menarik. • bermotifkan bunga2an Basilica
•Itali- Pengaruh ketimuran di Sicily dan Venise
BAB 9 : MOZEK •Teknik pembuatan mozek-masih dipengaruhi gaya zaman pertengahan

Mozek dari segi konsep seni hiasan . ii. Zaman Pertengahan Itali
-Mozek adalah seni hiasan dengan menggunakan kepingan kecil kaca, batu •Zaman pertengahan Itali
dan Pelbagai bahan yang berwarna. Ia merupakan salah satu teknik •di Florence-terdapat dalam hiasan di 'dome' Battistero-mozek terawal
membuat dekorasi dalam reka bentuk hiasan dalaman yang ada -dibina oleh pandai tukang Venetina yang tidak dikenali
hubungkaitnya dengan kebudayaan dan kepercayaan seperti yang banyak •bermula pada tahun 1225
dilihat terdapat di dewan – dewan sembahyang di dalam gereja. Jubin atau •Dome tidak dapat disiapkan hingga abad ke 14
kepingan seramik yang dikenali sebagai “tesserae” atau kaca berwarna atau •mozek juga digunakan sebagai perhiasan di bahagian hadapan sesuatu
lut sinar dengan bersalutkan besi digunakan bagi menghasilkan corak pada bangunan cth : banguanan St. Mark's di Venice,Cathedral Orvieto dgan
gambar. mozek keemasan & Basilica San Frediano
-Mozek dalam pendidikan seni sekolah rendah pula didefinisikan sebagai
susunan bahan kutipan yang ditampal di atas sesuatu permukaan kertas, iii. Zaman Renaissance dan Baroque
kad atau permukaan lain secara sebelah – menyebelah dan tidak • Artis terkenal Renaissance masih meneruskan teknik lama mgunakn mozek
bertindihan antara satu sama lain. sbg bahan dlm karya seni spt yg dlakukn oleh Raffaello pd ’dome’ Chigi
Chapel di Santa Maria.
SEJARAH AWAL MOZEK • Dlm abad ke 17, St. Peter’s Basilica dihiasi dgn mozek. Bahan Fresceos atau
kanvas digunakan dlm gua Basilica.
14
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

Seni Mozek Islam


Arkitektur Islam mgunakn teknik mozek dalam konsep reka bentuk BAB 10 : RENJISAN DAN PERCIKAN
geometrik dan matematik yang rumit. Ia dikenali sebagai ’zillij’ dan Definasi Renjisan dan percikan- Teknik yang menggunakan berus,
’qashani’ di Afrika Utara. Contoh yang terbaik dalam seni mozek islam telah semburan atau berus gigi yang melibatkan renjisan dan percikan secara
dihasilkan di Moorish, Sepanyol dan masih wujud di istana Alhambra. sengaja menggunakan warna cair, cat atau cairan yang dapat meninggalkan
Contoh2 lain boleh dilihat di Masjid Besar di Cordoba. Di negara2 Arab kesan ke atas permukaan sesuatu bahan seperti kertas dan kain utk
satu gaya berhias yang tersendiri bernama zillij yang dibuat dengan mghasilkan kesan yg spontan dan menarik
membentuk seramik serentak dengan mozek untuk meliputi satu permukaan
digunakan. Sejarah Awal Renjisan dan Percikan
Teknik dan gaya hasilan dr karya ini bermula selepas perang dunia ke 2 dan
Tokoh Mozek – Sonia King sgt terkenal di Amerika Syarikat. Karya dr teknik ini mgambarkn luahan
Sonia King terkenal dgn ciptaan mozek. Beliau menerima Ijazah Sarjana perasaan yg sebenar melalui pgunaan berus, warna, renjisan serta percikan
Muda Seni Halus (BFA) drp California College Arts dan Sarjana Pengurusan warna dgn gaya artis yg bebas dikenali sbg Aliran Abstrak
Perniagaan (MBA) drp Southern Methodist University. Beliau mgusahakan Ekspressionisme. Pelbagai alatan digunakan dlm penghasilan karya ini spt
ciptaan mozek hasil drp satu tafsiran semasa kebudayaan lama. Mozek alat semburan. Artis hanya mementingkan kespontanan, intuitif dan
mjadi sbg satu ciptaan seni halus yg sederhana. Mozek Kontemporari hasi pemikiran bebas drp perancangan dlm berkarya. Karya Jackson Pollock
ciptaan Sonia terdapat di galeri, pd seni bina dan rumah-rumah. Mozek seni bertajuk ’Autumn Rhythm’ dihasilkan dgn cara mencurah, merenjis serta
halus mgunakn bahan2 paling halus spt emas, marmar, kaca, seramik menyapu cat dgn pergerakan keseluruhan anggota badan hingga memenuhi
dsbgnya. Beliau menyiapkan 4 mozek dinding yg besar utk ’Children Medical keseluruhan kanvas. Karya ini memperlihatkan warna yg dimanipulasikn bg
Centre’ di Dallas. Hasil karya ini memenangi anugerah spectrum penghasilan garisan dan jalinan yg mgambarkn pergerakan yg dinamik.
Antarabangsa yg menjadi hiasan dlm majalah ‘Healthcare Design’ Sonia Karya yg bertajuk ’Women 1’ oleh Wiliam de Kooning mgunakn sapuan berus
menerima anugerah dan menang dlm pameran di peringkat kebangsaan dan yg pantas dan laju bg mghasilkn garisan dan rupa yg bertindih. Oleh sebab
antarabangsa. karya ini memerlukan pergerakan badan dan aksi utk mghasilkannya, maka
de Kooning mengistilahkan karyanya sbg aliran ’action painting’
Langkah2 mghasilkan Mozek kertas.
Alatan dan bahan: gunting, berus, kertas, kertas warna, pen dan gam. Tokoh Seni Renjisan dan Percikan
Langkah 1: Buat lakaran di atas kertas -Paul Jackson Pollock dilahirkan di Cody, Wyoming di28 Januari 1912. Dia
Langkah 2: Gunting kertas warna mengikut bentuk yg disukai adalah anak kelima dan merupakan anak bongsu kpd pasangan McCoy Pollock
Langkah 3:Tampal kertas guntingan pada lakaran yg telah dibuat. Pastikan dan Stella MCClure Pollock. Ketika berusia setahun beliau telah dibawa
tampalan tidak bertindihan antara satu sama lain. berpindah ke Arizona dan California kerana masalah perniagaan pertanian
Langkah 4: Contoh mozek yg telah siap. bapanya yang telah gagal. Bapanya menjadi seorang juruukur jalan di Grand
Canyon dan di tempat lain dalam wilayah Southwest. Pollock, yang
kadangkala mengikut bapanya bekerja mengaitkan panorama menarik
pemandangan yang dilihatnya sebagai satu idea estetik yang membentuk
beliau menjadi artis.

15
NOTA PADAT HBAE2103 MEMBUAT CORAK DAN REKAAN_____________________________________________________

-Dalam 1930 Pollock pergi ke timur dan didaftarkan oleh pelukis Bahan yang diperlukan : warna air, kertas warna, berus lukisan,span, sikat
Regionalist Thomas Hart Benton di Art Students League. Di bawah tunjuk dan berus gigi
ajar Benton, Pollock belajar menganalisa lukisan-lukisan lama dan ilmu Langkah 1 - Bancuhkan warna yang dikehendaki
mengenai asas-asas lukisan dan komposisi. Dia juga belajar melukis lukisan Langkah 2 - Celup berus gigi ke dalam warna dan gosok pada sikat. Percikan
dinding bersama Benton. Pengalaman Pollock yang pertama menghasilkan warna akan terhasil memenuhi ruangan kertas lukisan.
lukisan dinding yang kontemporari telah menyemarakkan lagi semangat Langkah 3 - Tukarkan warna lain dengan menggunakan aktiviti yang sama.
beliau bagi menghasilkan lukisan yang berskala besar. Albert Pinkham Warna akan bertindih dan membentuk corak menarik. Ulang dengan
Ryder merupakan tokoh yang amat dikagumi oleh Pollock. Karya-karya seberapa banyak warna yang disukai.
Polock juga dipengaruhi oleh kebudayaan masyarakat asli Amerika.

Corak Renjisan dan Percikan pd langsir (Splatter Curtains)


Bahan:
1.Langsir ( jenis kain kosong tanpa corak)
2.Berus cat 3.Plastik pengalas
4.Jarum menjahit 5.Pin
6. Beberapa tin cat

Nota: Cat yang digunakan ialah Âlatex water based paintÊ. Warna akrilik
juga boleh digunakan dan boleh diperolehi di kedai alatan seni. Dye juga
boleh digunakan supaya tidak pudar apabila dicuci.
Langkah 1 - Ukur tingkap yang akan digunakan bagi memasangkan langsir
tadi. Ukuran tersebut mestilah ditambahkan 12 inci bagi membolehkan
pemasangan rod bagi menggantung langsir tersebut. Potong langsir supaya
sama panjangnya.
Langkah 2 - Pastikan langsir tersebut dipotong dan dijahit mengikut
ukuran yang telah dibuat tadi.
Langkah 3 - Ukur 4 inci di bawah langsir dan pinkan. Bahagian ini akan
digunakan bagi memasukkan rod bagi tujuan penggantungan langsir.
Langkah 4 - Bentangkan langsir yang akan mengadap ke dalam bilik di
bahagian atas. Cat akan disapukan di bahagian ini kerana ianya akan dilihat.
Bahagian luar dibiarkan begitu sahaja.
Langkah 5 - Celup berus ke dalam cat dan mulakan merenjis. Renjisan
adalah bebas dan biarkan ianya meleleh dan berderaian jatuh ke bahagian
bawah. Ia akan membentuk satu corak yang bebas dan menarik.
Langkah 6 - Setelah langsir siap dicorak, keringkan kemudian gantunglah
langsir tersebut di dalam bilik anda.

CORAK RENJISAN PADA KERTAS

16