TUBERKULOSIS

ISANG PAGSUSURI ISANG PAMANAHONG PAPEL
na iniharap kay Gng. Flordeliza Peria Guro sa Filipino

Bilang Bahaging Katuparan sa asignaturang Filipino Ika-unang Taon Paaralang Sekundarya

Ni Jonathan T. Visda BSHRM-IB, Bataan, Peninsula, State, University Orani, Bataan Ika-21 ng Marso, 2011

Panimula II. Sandigan ng Pag-aaral at mga Kaugnay na Literatura VII. Kahalagahan ng Pag-aaral IV. Mga Tiyak Na Layunin III.Talahanayan ng Nilalaman I. Saklaw at Delimitasyon ng Pag-aaral V. Paglalagom at Kongklusyon X. Istratehiyang Ginamit at Pinagkunan ng Datos VIII. Pagbibigay ng Rekomendasyon XI. Katuturan ng mga Katawagang Ginamit VI.Paglalahad IX. Bibliograpiya .

Bilang isang manunulat sa Pamanahong Papel na ito. Kaya naman alam kong makatutulong ito upang makapag-bigay kaalaman at maibahagi ko ang aking natutunan sa masusing pagsasaliksik.Panimula Ang tuberculosis ay nananatiling malalang sakit na siyang malaking suliranin sa Pilipinas. Dinadapuan ng sakit na ito maging bata man o matanda. . Ang tuberculosis ay makukuha mula sa kumakalat na mikrobyo nitong dala ng hangin. higit diyan. kinakailangan ding kumilos ang mga pamilya at pamayanan upang mabawasan ang pagkakasakit a pagkamatay ng mga bata at matanda mula sa TB. Hindi rin nalalayo ang nalalapit nilang kamatayan sa pagdapo ng sakit na ito sa kailang katawan. ay nais kong maibahagi sa mga mambabasa ang bunga ng aking pananaliksik ukol sa paksang ito. na sa pamamagitan ng kanilang pag-ubo ay lumalaganap ang mikrobyo ng TB. Araw-araw. Ang mga napakamamahal na gamot para sa TB ang labis na TB. mayroong dalawang batang wala pang limang taong gulang ang nagkakasakit ng tuberculosis. Nakatawag sa aking pansin ang lumalaganap na sakit na ito kung kaya⽌t isa ako sa mga naalarma sa pagkalat nito. sa kabila ng kamahalan ng gamot na kinakailangan upang malunasan at maiwasan ito. Lubos akong naliwanagan nang malaman ko ang bawat detalye ukol sa sakit na ito. TB. Ang limang pangunahing mensahe sa kabanatang ito ay makatutulong sa mga pamilya at pamayanan upang malaman na ang tuberculosis ay maiiwasan. nagpapahirap sa mga pamilya. Nagmumula ang mga mikrobyong ito sa mga taong may sakit sa pulmon.

Layunin din ng aking pagsasaliksik at pag-aaral ukol sa paksangtatalakayin na maibahagi ang aking kaalaman na bunga ng mausisang pananaliksik at pag-aaral ukol sa sakit na lumalaganap na sa iba⽌t-ibang parte ng bansa at nang buong mundo. . mga sintomas at mga maaaring lunas dahil ang tuberculosis ay isang laganap na nakamamatay na sakit. maibahagi at malaman ang mga dahilan nang pagkakaroon ng ganitong uri ng sakit. mga sanhi nito.Mga Tiyak na Layunin Isa sa mga layunin ng Pamanahong Papel na ito ay malaman kung gaano kalala ang isang sakit na tinatawag na tuberculosis. Maaari itong maging gabay sa pagtahak ng ibang mga mananaliksik tungo sa pag-aaral nila ng mga paksang may kaugnayan dito. Nakatutulong din ito sa pag-aaral ng isang magaaral na nais makapagtapos ng isang kurso ukol sa pag-aaral sa mga sakit gaya ng medisina. Ito rin ay nakatutulong upang tuberculosis.

Nagbibigay din ito ng karagadang kaalaman tungkol sa sakit na ito. masasabi ko na napili ko ang ganitong paksa sapagkat naglalayon ito na matalakay ang mga suliranin at mga dahilan ng pagkakaroon ng sakit na tuberculosis. . Makatutulong ito sa mga taong dumaranas ng sakit na ito. Natatalakay dito ang mga lunas na maaring maibigay sa mga may sakit na tuberculosis at kung paano ito maiiwasan.Kahalagahan ng Pagaaral Bilang manunulat at tagapagsaliksik ng Pamanahong Papel na ito. Tumutulong din ang paksang ito sa iba pang mga mag-aaral at mananaliksik na palawigin pa ang kaalaman ukol sa nasabing paksa. Nais kong ipaalam na ang sakit na ito ay hindi lang nagpaalarma sa tuberculosis. ating bansa kundi sa buong mundo.

Maari itong mapag-aralan ng mga kabataan at ng mga pamilya na batid at may kamalayan sa sakit na tuberculosis. paraan ng pag-iwas. STD. ang sintomas ng tuberculosis ang mga yugto ng TB. ang sakit na tuberculosis ang nakakuha ng aking atensiyon upang bigyang-linaw at pansin sa pamamagitan ng masusing pagaaral. . pangunahing lunas o paggagamot. Makatutulong ang pagtalakay sa isyung ito upang mabuksan ang kamalayan ng bawat isa sa nakamamatay na sakit na ito. Ang pagpapakilala sa sakit na ito. asthma.Saklaw at Delimitasyon ng Pag-aaral Sa dinami-rami ng sakit na kumakalat sa buong bansa at sa buong mundo gaya ng cancer. AIDS. hepatitis. at mga mensahe ukol sa sakit na ito na suliranin ng mga mamamayan ang nilalaman ng pananaliksik na ito. mga TB. dengue at iba pang nakamamatay na sakit. malaria. Sa aking pag-aaral na ito ay nais kong ipaalam at ibahagi ang aking natutunan ukol sa paksang tinalakay.

epektibo at madaling inumin. Kapag ang pasyente o may sakit ay hindi makainom ng regimen. ang siyam na buwan na regimen ng Isoniazid at Rifampin ay Pyrazinamide.Katuturan ng mga Katawagang Ginamit Ang tuberculosis ay isang sakit na maari naming maiwasan. Mura. Pyrazinamide. Ang mga gamot na Isoniazid at Rifampin (RIF)ay susi o klabe sa (RIF)ay panggagamot. . kaya nitong sawatain ang karamihan sa sakit na TB. sapagkat ang mga ito ay nagpapalakas ng resistensiya. inirerekomenda. subalit nagiging sanhi ng paghihirap at pagkamatay ng maraming bata. alinman sa dalawa ng Pyrazinamide at Streptomycin Sulfate o Ethambutol HCL ay idinadagdag sa regimen. Mahalagang mabigyan ng proteksiyon ang ating mga anak laban sa TB Ang Isoniazid (INH) ay isa sa mga pinaka kilalang gamot upang malunasan ang tinatawag na active tuberculosis.

At sa ganitong pagkakataon. But their immune systems have combated it successfully on their initial infection and it basically stays submerged within your body.com. ang pinaka www. you could have transmission and retransmission between each other. And there is some thought that when this emerged in the New York City prison system in the mid '90s. and that's what happened in Russia. stress. it might got to you. . you will have it for [your] entire life. hindi masasabing www.Sandigan ng Pag-aaral at mga Kaugnay na Literatura Ayon sa isang web article ng www. episentro ng sakit na tuberculosis ay sa mga kulungan sa bansang Russia. yes when they put people who are infected with multidrug tuberculosis in the same ward together. maraming mga tao ang nagsisiksikan sa masikip na piitan. 2008 na podcast nila ni Steve Mirsky na aking nakuha sa Scientific American at www. nagbalik na ang nakamamatay na sakit na tuberculosis. There is a very large Russian population in New York and that some of those people ended up in the prison system and just as it spread a plague in Siberia it spread it in New York City. nagsisimula na silang dumanas ng matinding stress. Ang mga ito ay naisulat ng isang veteran journalist na si Merrill Goozner. sort of like a colony for breeding. The pioneering work of who is now the Health Commissioner Tom Frieden was very successful in stamping out and showing that you can in fact treat tuberculosis and some of the techniques that he used there were later transferred back to Russia by some of the NGOs that we visited there and so it's on the one hand you could say. mula naman sa August 27. Ayon pa kay Merrill Goozner. If you have it. wound up in New York. Siya ang Chief Asia Correspondent at Chief Economics Correspondent para sa Goozner. the Center for Science in the Public Interest.SciAm.com. bagkus. that it in fact had been introduced there by some of the Russian population that had left the former Soviet Union.com. Isang matinding pagtaas ng TB sa isang multidrug-resistant form sa bansang Russia. itong starting point ng sakit. But what happens is that if you're under tremendous stress. Lalo lamang itong lumalala at pagkatapos ay papatay na ng ilang-daang mamamayan.americanchemistry. hindi naman ito umaalis. you know.americanchemistry.com. poor nutrition. At siya na ngayon ang Director of the Integrity in Science Project at Tribune.SciAm. people don't realize is that a third of the world's population has what's called latent TB in them. Aniya. The Chicago Tribune. they isolate him from everybody else but they are all in there together you said. Masasabi daw Russia. your immune system becomes weakened and it can emerge again and become a virulent infection.

.Ang tangi niyang payo sa mga mambabasa ay habang maaga pa ay alamin na ang mga nararamdaman upang hindi na ito lumala pa. Simulan ito sa mga bata na nararapat lang mapabakunahan ng tinatawag na BCG.

Nagbigay-daan ito sa aking isip na hindi lamang ang mga malalaking isyu ang dapat na bigyang-linaw. nakatulong ito ng malaki sapagkat naibahagi ko ang mga pag-aaral ko tungkol sa nakamamatay na sakit na tuberculosis na siyang pumukaw sa aking atensiyon upang mabuksan ang ating kamalayan sa sakit na ito na hindi lamang kumitil ng buhay sa ibang bansa kundi sa ating bansa mismo. bagkus. Ang estratehiyang ito ay lubos na nakapagpaunlad sa aking kaisipan. simulan natin sa mga bagay na nagbabantang lumaganap at magsanhi ng malaking suliranin sa ating bansa. Sa internet ko din nahanap ang bawat detalye ukol sa aking paksang tinalakay. ang paggamit sa internet ang pinagmulan ng aking pananaliksik at ang mga datos na aking nakuha.Istratehiyang Ginamit at Pinagkunan ng Datos Sa tulong ng makabagong teknolohiya. . Isa pa ay nakatulong din ito upang malaman ko ang mga pangyayari sa ibang bansa tungkol sa paksang ito.

sumigaw. ngunit kapag lamang isinagawa ang ganap na TB. the genitourinary system. Ang mga tao na may TB ay bibihirang nagpupunta sa ospital para magamot bagaman maari silang tanggapin sa ospital nang talagang pamamadalian upang makumpirma ang pagkakatuklas at maumpisahan ang kanilang paggamot. Kapag siya ay umubo. Ito ay nakakahawang sakit na kumakalat sa hangin katulad ng mikrobyo na tinatawag na bacilli. ang mga tao na may TB ay kailangang dapat na masubaybayan nang matinde ng isang nars sa klinika ng dibdib (chest clinic nurse) sa kabuuan ng nurse) paggamot sa kanila. bagkus. mga buto. Ang isa sa sampu o 1 of 10 ng mga may sakit na Tuberculosis ay lalala pa sa isa pang aktibong sakit. pinaka apektado nito bagamat maari ding makaapekto sa ibang ng katawan tulad ng lymphatic system. the circulatory system. Ang TB kumakalat sa pamamagitan ng malapit na kontak sa isang maysakit nito. joints at kahit ang balat. ang mga taong nasa paligid niya ay maaring makalanghap ng maliit na patak o tilansik na may kasamang bakterya. panggamot ayon sa inireseta sa loob ng hindi bababa sa anim na buwan. Ito ay nauunot sa kaloob-looban ng baga kung saan nagmumula ang impeksyon. bibigyang linaw natin ang mga katanungang pumapaloob sa paksang ito. upang matiyak na tinatanggap nang wasto ang paggamot at upang maisaayos ang anumang mga problema sa lalong madaling panahon upang hindi magambala ang paggamot. ng populasyon ng mundo. Ang batayang paggamot para sa TB ay isdang kumbinasyon ng tatlo o apat na mga antibiotics sa loob ng karagdagang apat na buwan.Paglalahad Simulan natin ang paglalahad ng aking pagsasaliksik o pag-aaral ukol sa paksang ito sa isang maikling pagpapakilala kung ano nga ba ang sakit na tuberculosis o mas kilala bilang TB. ang di-kitang sakit na walang sintomas ay maaaring mangyari. Ano nga ba ang Tuberculosis o TB? Ang TB ay impeksyong sanhi ng TB? bakteryang Mycobaterium tuberculosis. maaaring kamatayan ang kahahantungan. Ang lahat ng apektado at hindi naglilinang ng sakit. May mga lunas ba o gamot sa may sakit ng TB? Sa halos bawat kaso ay maaring magamot ang TB. balat. Anu-ano nga ba ang mga yugto ng TB? Ano TB? ang paraan upang maiwasan? May paraan ba upang malunasan ang sakit na ito? Sa kabanatang ito. Apektado ang one-third buto. Subalit. Karamihan sa mga pasyenteng may sakit na TB ay nagagamot ngunit hindi sila maaaring uminim ng kaunti o tumigil hanggang wala pa sa itinkdang . Ang baga ang bacilli. central nervous system. At kung hindi agad malulunasan. bumahing o nagsalita.

> isang positive tuberculin skin test reaction at isang abnormal chest xray na kinakailangan ng inactive TB. mliban na lamang kung active. Kadalasang ang mga tao sa umuunlad na mundo ay hindi alam kung saan makakahanap ng gamot. lilitaw ang mga palatandaan ng active TB. Hindi lalala ito. RIFAMPICIN. Anu-ano ba ang mga yugto ng TB? Ang ipeksyong sanihi ng bakteryang TB? nagbibigay ng TB ay nagmula sa baga. inirerekomenda. sapagkat ang mga ito ay nagpapalakas ng resistensiya. Ang mga ISONIAZID. PYRAZINAMIDE at ETHAMBUTOL. Sa ganitong pangyayari. Mura. ito ay palaging inirreseta nang magkakatambal upang mabawasan ang peligro na magkroon ng kakayahan ang bakterya na hindi matablan ng isa o higit pa sa mga gamot. hihina ang ummune system. > isang positive skin test reaction at isang espesyal na medical condition (halimbawa. Ang mga kasalukuyang gamot sa TB ay ang mga sumusunod: Isoniazid (INH) Rifampin (RIF) Ethambutol (HCL) Pyrazinamide Ang apat na mga pangunahing antibiotics para sa paggamot sa TB ay tinatawag na ISONIAZID. reaction. Kadalasan itong TB. ang TB ay sinasabing ng latent o in active. AIDS o HIV infection o diabetes) o ang mga diabetes) sumasailalim ng corticosteroid therapy positive skin test reaction. nito ang latent TB. Dahil dito. > isang tuberculin skin test na nagbago mula negative to positive sa loob ng nakaraang dalawang taon. Ang Isoniazid (INH) ay isa sa mga pinaka kilalang gamot upang malunasan ang tinatawag na active tuberculosis. Ang mga gamot na Isoniazid at Rifampin (RIF)ay susi o klabe sa (RIF)ay panggagamot. Sa latent TB. ang tanging palatandaan ng impeksyon ay positive skin test. Madalas na kamatayan ang kanilang kinahahantungan. Kapag ang pasyente o may sakit ay hindi makainom ng regimen. epektibo at madaling inumin. TB. dito ang lagnat. ang siyam na buwan na regimen ng Isoniazid at Rifampin ay Pyrazinamide. alinman sa dalawa ng Pyrazinamide at Streptomycin Sulfate o Ethambutol HCL ay idinadagdag sa regimen. inirerekomenda sa mga taong may: > taong may malapit na kontak sa isang maysakit. kahit masasabing none of the above risk factors (ang mga pababa ng 35). Pyrazinamide.panahon ng pag-inom ng gamot. pangiginaw. ETHAMBUTOL. kaya nitong sawatain ang karamihan sa sakit na TB. Kasama TB. Ang mga taong may latent TB ay hindi masugpo test. Ang normal at maayos na immune system kadalasa⽌y nakakayang masugpo ang impeksyon. . RIFAMPICIN.

depende sa bahagi ng katawan na apektado. maari din silang umubo ng dugo kapag napinsalang daluyan ng dugo. ang mga bata laban sa TB sa pamamagitan ng pagbabakuna ng BCG na dapat maibigay pagka panganak o sa loob ng isang buwan na maisilang ang sanggol. Mabibigyan ng proteksiyon TB. na patuloy nalalala sa loob ng ilang lingo o buwan. Sapagkat ang TB ay maaring makaapekto sa halos anumang bahagi ng katawan. Ang natitirang 10% ng mga . > Ay mayroong lagnat. Maiiwasan ba ang nakahahawang sakit na TB? Ang pinkamahalaga at TB? pinakamabisang paraan upang maiwasan ang pagkalat ng TB sa bansang ito ay ang matuklasan ang mga tao na taglay ang karamdaman sa lalong madaling panahon at siguraduhin na matatanggap nila ang ganap at wastong pangagamot. ngunit hindi kailangan ito naging lubhang matagupay sa Kingdom. Kahit na TB. maaring makaranas ng ibang sintomas. Kung ang impeksyon ay kumakalat sa ibang bahagi ng katawan. pagkontrol ng karamdaman. > Magkakaroon ng makulit na ubo. Ang patakaran ay naging mas aktibo na ngayon. > Magpapalabas ng plema. pamamayat. Ang pinaka-karaniwang anyo ng TB ay ang pulmonary TB.pamamawis sa gabi. Ito ang dahilan kung bakit napakahalagang mapagalaman ang tungkol sa karamadaman. Ang taong may active TB ay makakahawa ng iba. Gaano kahirap Mahawaan ng TB? Medyo mahirap mahawaan ng TB at TB? karaniwan ay kailangan ng matagal at paulit-ulit na pagkakausap sa isang tao na may nakakahwang TB. (Ang karamihan humigit-kumulang siyam sa bawat sampu) ng mga kung hindi sana ay malusog na mga tao na nadapuan ng bakterya at hindi siya mgakakaroon ng sakit. kadalasan ay sa gabi. at naghahandog ng proteksyon sa mga kumakaharap sa mas mataas na panganib. tulad ng pakikisama sa kanya sa iisang bahay. lao na ang mga bagong panganak na sanggol na mas naganganib kung ihahabing sa pangkalahatang populasyon sa nahaharap sa TB. > Ay di-pangkariniwang hapong-hapo. Ang isang tao na may TB sa baga ay karaniwang: > Mawawalan ng gana at mababawasan ng timbang. hindi lahat na naimpeksyunan ng bakterya na sanhi ng TB ay magkakaroon ng sakit na TB. ganoon. Ang BCG ay dating inihandog nang paulit-ulit sa mga tinedyer sa UK o United Kingdom. na maaring magdulot ng matitinding pagpapawis sa gabi. pag-ubo na may kasamang plema o dugo at paghihingal. may mga ibat-ibang mga sintomas nito.

naimpeksyon na taong naharap sa TB ay magkakaroon ng sakit. ngunit hindi naman palaging agaran. mga malulubhang karamdaman tulad ng HIV o buhat ng di magandang kundisyon ng pamumuhay sa pangkalahatan. ito ay sapagkat ang bakterya na sanhi ng TB ay maaring man at buhay sa loob ng katawan sa loob ng maraming mga taon sa isang di-aktibong katayuan nang hindi nagdudulot ng TB sa paglaon ng buhay. ilang mga panggamot na pang-medikal. kundi ay sa ibang panohon ng kanilang buhay minsan ay makalipas ang ilang mga dekada. karandaan. .

Ito ay mahalaga sa pagkat ito ay pangunahing sakit dito sa Pilipinas na kailangan ng mga mag-aaral ng medisina upang gayumpaman ay magiging mapagmasid tayo sa ating kapaligiran lalung-lalo na sa ating kalusugan na siyang pangunahing mahahawaan ng sakit na ito. Dahil dito. Ang pagiingat ay makatutulong sa mga taong nais magkaroon ng malusog na pangangatawan. Higit na matibay ang resistensiya sa TB ng mga batang may wastong pagkain. Kakailanganin ang napakamahal na pagpapagamot sa ospital ng mga kapus-palad na batang ito. kailangan ng bawat isa sa ating bansa ang maigting na pag-iingat sa ating mga kalusugan sapagkat hindi natin alam na kumakalat na ang mga mikrobyong hindi nakikita n gating mga mata. dapat lumayo TB. Hangga⽌t maari. . 2. sila sa mga bata upang hindi sila makahawa 3.Paglalagom at Kongklusyon Ang aking konklusyon dito sa aking nagawang pamanahong papel ay masasabi kong dapat nating malaman kung ano ba talaga ang Tuberculosis at paano ito maiiwasan. paninigarilyo at paggamit ng nakamamatay na bawal na gamot o ipinagbabawal na droga. Sa aking pagsasaliksik. Ilan sa mga napatunayan sa aking pag-aaral at pananaliksik ukol sa paksang ito ay ang mga sumusunod: 1. Dapat magamot ang mga matatandang may TB. Ang tuberculosis ay nakaksira sa ating malusog na pangangatawan kaya dapat tayong umiwas sa mga pangunahing dahilan nito tulad ng pag-iinom ng alak. Mahahawa ang mga bata sa mga matatandang may sakit na nagkakalat ng mikrobyo ng TB sa pamamagitan ng kanilang pag-ubo. at naghahandog ng proteksyon sa mga kumakaharap sa mas mataas na panganib. lao na ang mga bagong panganak na sanggol na mas naganganib kung ihahabing sa pangkalahatang populasyon sa nahaharap sa TB. ang patakaran ay naging mas aktibo na ngayon. Sa ganong paraan ay magiging liwanag ang ating isipan at hind na tyo dapat mabahala sa ganitong pangyayari. Ang malalang TB sa bata ay TB meningitis at TB sa buto.

Makatutulong ang pananaliksik na ito na makaiwas sa nagbabantang sakit na ito at mababatid ng bawat isa sa atin ang kakahantungan ng ng isang taong kulang sa kaalaman ukol sa sakit na ito. Naway makalinang ito sa mga pag-aaral at pagpapahalaga sa ating kalusugan sapagkat makatutulong ito sa ating mundong ginagalawan. Ang kamulatan ng ating mga kamalayan ang naway magsilbing daan sa pagbibigay-importansiya pag-aalaga sa ating kalusugan.Pagbibigay ng Rekomendasyon Sa mga lahat ng mambabasa. Ang aking pag-aaral ay maaaring gamitin ng ilang mga mag-aaral na nais magkaroon kaalaman ukol sa sakit na lumalaganap na sa iba⽌t-ibang bansa at sa ating bansa na rin. Lubos kong inirerekomenda ko sa inyong lahat na mabasa o basahin itong aking pananaliksik tungkol sa tuberculosis sapagkat sa paksa na ito ay malalaman ang mga detalye at kasagutan sa mga katanungan tungkol sa sakit na tuberculosis. . nais kong irekomenda ang aking masusing pananaliksik at pag-aaral ukol sa paksang tuberculosis. Bagaman na hindi nabigyang linaw ang ilan sa inyong mga katanungan. naway nagbigyan ko naman kayo ng kaalaman tungkol sa nakahahawa at nakamamatay na sakit na ito.

com/goozner .Bibliograpiya > http://www.com > http://www.snipurl.gooznews.americanchemistry.com/articles/cure-for-tuberculosis.buzzle.html > http://www.SciAm.com > http://www.com > http://www.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful