45

ปฏิบัติการที ่ 7 เครือ
่ งแลกเปลีย
่ นความร้อน (Heat
Exchanger)
วัตถุประสงค์

1.เพือ
่ ศึกษาหลักการทำางานของเครือ
่ งแลกเปลีย
่ นความ

ร้อนแบบท่อ 2 ชัน
้ เมือ
่ เป็ นการไหลแบบทางเดียวกัน (cocurrent flow) และไหลสวนทางกัน (countercurrent flow)
2.เพือ
่ ศึกษาผลของอัตราการไหลของของไหลร้อนต่อ
การทำางานของเครือ
่ งแลกเปลีย
่ นความร้อน
ทฤษฎี
เครือ
่ งแลกเปลีย
่ นความร้อนแบบท่อ 2 ชัน
้ มีท่อแลก
เปลีย
่ นความร้อนเป็ นรูปตัว U ผิวด้านนอกเป็ นฉนวนกัน
ความร้อน ท่อด้านในเป็ นท่อของของไหลร้อน ท่อด้านนอก
เป็ นท่อสำาหรับของไหลเย็น มี control valve เป็ นตัวกำาหนด
Cold fluid in

Hot fluid out

Hot fluid in

Cold fluid out

ทิศทางการไหลของของไหล flow meter สำาหรับวัดอัตรา
การไหลและเทอร์โมมิเตอร์สำาหรับวัดอุณหภูมิทัง้ ของไหลร้อน
และของไหลเย็น มีลก
ั ษณะการถ่ายเทความร้อนเป็ นดังรูป 1

46 A: ลักษณะการไหลของของเหลว Insulation wall Cold fluid Hot fluid B : ทิศทางการถ่ายเทความร้อนของ ของเหลว รูปที ่ 1 ทิศทางการไหลของของไหลและลักษณะการกระ จายความร้อนภายในเครือ ่ งแลกเปลีย ่ น ความร้อน รูปที ่ 1A เป็ นรูปทีแ ่ สดงการไหลของของเหลวร้อนและ ของเหลวเย็น โดยของเหลวร้อนจะไหลภายในท่อเล็กข้างใน ส่วนของเหลวเย็นจะไหลภายในท่อภายนอกของซึง่ เหลวทัง้ สองจะมีทิศทางการไหลทีส ่ วนทางกันทัง้ นีเ้ พือ ่ ให้อัตราการ ถ่ายเทความร้อนสมำ่าเสมอ สำาหรับรูปที ่ 1B เป็ นรูปทีแ ่ สดงทิศทางการถ่ายเทความ ร้อนของของเหลวร้อน จากรูปความร้อนจะถ่ายเทจาก ภายในผ่านผนังท่อด้านในโดยวิธีการนำาความร้อน และ ถ่ายเทต่อให้ของเหลวเย็นโดยวิธก ี ารพาความร้อน จากนัน ้ ก็ ถ่ายเทโดยวิธีการนำาไปยังผนังท่อภายนอกและฉนวนตาม ลำาดับ .

47 สำาหรับนำา ้ ร้อนทีใ่ ช้ในการทดลองจะมีถังเก็บอยู่ทางด้าน หลังของตัวเครือ ่ ง ประกอบด้วยตัวถังเก็บ heater และเครือ ่ ง ควบคุมอุณหภูมิ ซึง่ สามารถควบคุมอุณหภูมิให้คงที ่ 1°C การหมุนเวียนนำา ้ จากถังเก็บไปยังเครือ ่ งแลกเปลีย ่ นใช้ปั๊ม นำา ้ ร้อนทีผ ่ ่านระบบมาแล้วจะหมุนเวียนมาสู่ถังเก็บเพือ ่ ให้ความ ร้อนอีกครัง้ ส่วนนำา ้ เย็นใช้นำา ้ เย็นจากแหล่งนำา ้ เย็นของห้อง ปฏิบัติการ ลักษณะและส่วนประกอบของเครือ ่ งแสดงดังรูปที ่ 2 และ 3 รูปที ่ 2 ส่วน ประกอบของ เครือ ่ งแลก เปลีย ่ นความ ร้อน (ด้าน หลัง) .

48 .

49 รูปที ่ 3 ส่วนประกอบของเครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อน (ด้าน หน้า) เครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อนเป็ นของบริษัท Armfield รุ่น HT4 รายละเอียดส่วนประกอบของเครือ ่ งมี ดังนี ้ (1) ถังเก็บนำา ้ (สำาหรับนำา ้ ร้อน) (2) heater (3) แผ่นกัน ้ ในถังเก็บนำา ้ (4) sensor ของอุณหภูมินำา ้ ร้อน (5) ทางออกจากถังนำา ้ ร้อน (6) ปั ๊ มนำา ้ (7) ฝาปิ ดถังเก็บนำา ้ (8) (9) ตัวควบคุมอุณหภูมิ (10) เทอร์โมมิเตอร์ แสดงอุณหภูมินำา ้ ร้อนทีจ ่ ุด กึง่ กลางของวงจร (11) air bleed valve มี 2 อันสำาหรับนำา ้ ร้อนและ นำา ้ เย็น (12) เทอร์โมมิเตอร์ แสดงอุณหภูมินำา ้ เย็นทีจ ่ ุด กึง่ กลางของวงจร (13) ท่อ 2 ชัน ้ สำาหรับแลกเปลีย ่ นความร้อน .

50 (14) เทอร์โมมิเตอร์สำาหรับแสดงอุณหภูมินำา ้ เย็น(มี 2 อัน) (15) เทอร์โมมิเตอร์ แสดงอุณหภูมินำา ้ ร้อนเข้า เครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อน (16) selector valve สำาหรับปรับทิศทางการไหลให้ เป็ นการไหลแบบทางเดียวกัน หรือสวนทางกัน (17) เทอร์โมมิเตอร์ แสดงอุณหภูมินำา ้ ร้อนออกจาก เครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อน (18) control valve ของนำา ้ ร้อน (19) flow meter ของนำา ้ ร้อน (20) control valve ของนำา ้ เย็น (21) ทางเข้าของนำา ้ เย็น (22) ทางออกของนำา ้ เย็น (23) flow meter ของนำา ้ เย็น (24) drain valve ของถังเก็บนำา ้ (25) drain tap ทีท ่ างออกของปั ๊ ม (26) drain tap ใต้ control valve ของนำา ้ เย็น (27) main isolator (28) RCCD (29) และ (30) beaker วัสดุอุปกรณ์ .

HT4) การคำานวณ Heat transfer rate .51 เครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อนแบบท่อ 2 ชัน ้ (concentric tube heat exchanger.heat power absorbed (4) Efficiency .THout = QCρ CCPC( TCin . η = (5) heatpowerabsorbed heatpoweremitted × 100 Log mean temperature difference ∆ Tm = (6) Overall heat transfer coefficient U heat power absorbed heat transmissionareax∆Tm เมือ ่ • q ∆T1 − ∆T2 ∆T ln 1 ∆T2 = (7) คือ อัตราการถ่ายเทความร้อน (W) 2 A คือ พืน ้ ทีผ ่ ิวของท่อทีค ่ วามร้อนถ่ายเท (m ) 2 o U คือ สัมประสิทธิการถ่ายเทความร้อน (W/m C) QH 3 คือ อัตราการไหลของของเหลวร้อน (m /s) .TCout = heat power emitted (2) Heat power absorbed ) (3) Heat power lost . • q= UA ∆ Tm (1) Heat power emitted ) = QHρ HCPH( THin .

การติดตั้งระบบทำางานของเครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อน 1. ต่อท่อนำา ้ เย็นเข้ากับแหล่งนำา ้ เย็น และต่อท่อนำา ้ (นำา ้ เย็น ออก)ทิง้ .52 ρ o 3 คือ ความหนาแน่นของของเหลวร้อน (kg/m ) H CpH คือ ความจุความร้อนจำาเพาะของของเหลวร้อน (J/kg C) THin o คือ อุณหภูมิของเหลวร้อนขาเข้า ( C) o THout คือ อุณหภูมิของเหลวร้อนขาออก ( C) o 3 QC คือ อัตราการไหลของของเหลวเย็น (m /s) ρ คือ ความหนาแน่นของของเหลวเย็น (kg/m ) C CPC 3 คือ ความจุความร้อนจำาเพาะของของเหลวเย็น (J/kg C) o TCin คือ อุณหภูมิของเหลวเย็นขาเข้า ( C) TCout คือ อุณหภูมิของเหลวเย็นขาออก ( C) o o ∆ Tm คือ Log mean temperature difference( C) ∆ T1 คือ อุณหภูมิของเหลวร้อนขาเข้า-อุณหภูมิ o ของเหลวเย็นขาเข้า ( C) ∆ T2 คือ อุณหภูมิของเหลวร้อนขาออก-อุณหภูมิ o ของเหลวเย็นขาออก ( C) วิธีทดลอง 1.

เปิ ดฝา (7) เติมนำา ้ สะอาดลงในถังเก็บนำา ้ 6. ตรวจสอบว่า Service valve ของปั ๊ มนำา ้ เปิ ดอยู่ (slot ขนานกับท่อ) 3. กด set point membrane key และ LOWER key เพือ ่ ตัง้ ค่าอุณหภูมิให้สูงกว่าอุณหภูมิห้อง(เพือ ่ ให้ heater ทำางาน) 11. ปิ ด air bleed valve (11) 5. เปิ ดสวิตซ์ main isolator(27) และ beaker (29) และ (30) ตรวจสอบว่าปั ๊ มสูบนำา ้ และตัวควบคุมอุณหภูมิ ทำางานหรือไม่ 10. เปิ ด control valve (18) และ vent valve(11) ของ ระบบนำา ้ ร้อน ( air bleed valve ตัวบนสุด) เปิ ด-ปิ ด . ตรวจสอบว่า selector switch ทีม ่ อเตอร์ของปั ๊ มนำา ้ (6) อยู่ที ่ " maximum" 8. ตรวจระบบไฟ เปิ ดสวิตซ์ RCCD (28) ทีด ่ ้านหลังเครือ ่ ง กดป่ ุม TEST เพือ ่ ทดสอบว่า RCCD ทำางานตามปกติ หรือไม่ ถ้าไม่ ให้เรียกช่างไฟฟ้ามาตรวจเสียก่อน ถ้า ทำางานปกติ เปิ ดสวิตซ์ RCCD 9. ปิ ด drain valve (24) drain tap(25) และ drain tap (26) 4.53 2. ปิ ด control valve (18) ของระบบนำา ้ ร้อน 7.

ปรับ control valve ของนำา ้ ร้อน ให้อัตราการไหลที ่ flow meter (19) เท่ากับ 2000 cc/min 2. การทดลอง ตอนที ่ 1 ศึกษาการทำางานของเครือ ่ ง เมือ ่ เปลีย ่ น ทิศทางการไหล 1.) การไหลแบบทางเดียวกัน 1. ถ้าปั ๊ มนำา ้ ไม่สูบนำา ้ ให้ต่อสายยางเข้ากับ drain tap (25) ทีท ่ างออกของปั ๊ ม ปลายข้างหนึง่ ของสายยางให้ จุ่มในนำา ้ ในถังนำา ้ (1) ขณะทีป ่ ั ๊ มทำางาน เปิ ด drain valve จนปั ๊ มสูบนำา ้ แล้วจึงปิ ด drain valve และเอาท่อออก 13.54 control valve (18) จนนำา ้ เข้าระบบ ปิ ด vent valve (11) ทันทีทีน ่ ำา ้ ออก 12. ตรวจดูว่านำา ้ ในถัง (1) เพียงพอ ปิ ดฝา (7) 2. ตัง้ selector valve (16) ให้เป็ นการไหลแบบทาง เดียวกัน เปิ ดให้นำา ้ ไหลเข้าเครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อน จนการไหลอยู่ในสภาวะคงที ่ .

ปรับ control valve (20) ของนำา ้ เย็น ให้อัตราการไหลที ่ flow meter (23) เท่ากับ 1000 cc/min 4. ตัง้ set point ของ temperature controller ให้อยู่ที ่ อุณหภูมิ 60 °C โดยกด set point membrane key และ RAISE key . ∆ Tm 2 (°C) และค่า U(W/m °C) และเขียนกราฟแสดง temperature profile 2.55 3. ตัง้ selector valve (16) ให้เป็ นการไหลแบบสวนทางกัน เปิ ดให้นำา ้ ไหลเข้าเครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อนจนการ ไหลอยู่ในสภาวะคงที ่ 3. power absorbed (W) . ปรับ control valve (20) ของนำา ้ เย็น ให้อัตราการไหลที ่ flow meter (23) เท่ากับ 1000 cc/min 4. บันทึกอุณหภูมิของนำา ้ ร้อนและนำา ้ เย็นทีท ่ างเข้า จุด กึง่ กลาง และทางออกของเครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อน 6.) การไหลแบบสวนทางกัน 1. คำานวณค่า power emitted(W) . ตัง้ set point ของ temperature controller ให้อยู่ที ่ อุณหภูมิ 60 °C โดยกด set point membrane key และ RAISE key 5. ปรับ control valve ของนำา ้ ร้อน ให้อัตราการไหลที ่ flow meter (19) เท่ากับ 2000 cc/min 2.%Efficiency. power loss (W) .

power loss (W) . ตัง้ set point ของ temperature controller ให้อยู่ที ่ อุณหภูมิ 60 °C โดยกด set point membrane key และ RAISE key . 2 และค่า U(W/m ∆ Tm (°C) °C) และเขียนกราฟแสดง temperature profile ตอนที ่ 2 ศึกษาการทำางานของเครือ ่ ง เมือ ่ เปลีย ่ นแปลง อัตราการไหล 1. บันทึกอุณหภูมิของนำา ้ ร้อนและนำา ้ เย็นทีท ่ างเข้า จุด กึง่ กลาง และทางออกของเครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อน 6. คำานวณค่า power emitted(W) .56 5.%Efficiency. ปรับ control valve ของนำา ้ ร้อน ให้อัตราการไหลที ่ flow meter (19) เท่ากับ 1000 cc/min 2. ตัง้ selector valve (16) ให้เป็ นการไหลแบบทาง เดียวกัน เปิ ดให้นำา ้ ไหลเข้าเครือ ่ งแลกเปลีย ่ น ความ ร้อนจนการไหลอยู่ในสภาวะคงที ่ 3. power absorbed (W) . ปรับ control valve (20) ของนำา ้ เย็น ให้อัตราการไหลที ่ flow meter (23) เท่ากับ 1000 cc/min 4.

ทำาซำา ้ ข้อ 1-5 แต่เปลีย ่ นอัตราการไหลที ่ flow meter (19) เป็ น 2000 .%Efficiency.1 ตารางแสดงอุณหภูมิทีจ ่ ุดต่างๆของเครือ ่ งแลก เปลีย ่ นความร้อน เมือ ่ เป็ นการไหลแบบทาง เดียวกันและแบบสวนทางกัน การไหล แบบทาง เดียวกัน TH in TH mid TH out TC in ( T Cmid TC out (°C) (°C) (°C) °C) (°C) (°C) .57 5.4000 cc/min ตามลำาดับ 7.3000 . คำานวณค่า power emitted(W) . Tm(°C) และค่า 2 U(W/m °C) และเขียนกราฟแสดง temperature profile 8. power loss (W) . บันทึกอุณหภูมิของนำา ้ ร้อนและนำา ้ เย็นทีท ่ างเข้า จุด กึง่ กลาง และทางออกของเครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อน 6. power absorbed (W) . ตัง้ selector valve (16) ให้เป็ นการไหลแบบสวนทางกัน ทำาซำา ้ จากข้อ 1-7 อีกครัง้ ผลการทดลอง ตอนที ่ 1 ศึกษาการทำางานของเครือ ่ ง เมือ ่ เปลีย ่ นแปลง ทิศทางการไหล 1.

2 ไหลแบบ ทาง เดียวกัน ไหลแบบ สวนทาง กัน ตารางแสดงผลการคำานวณ Power Power Power Efficie ∆ Tm U emitte absorb lost ncy °C W /m W % d ed W W °C 2 .58 การไหล แบบสวน ทางกัน 1.

1.2 การไหลแบบสวนทางกัน อัตราการ ไหล (cc/min) 1000 TH in TH mid TH out TC in ( T Cmid TC out (°C) (°C) (°C) °C) (°C) (°C) .1 ตารางแสดงอุณหภูมิทีจ ่ ุดต่างๆ ของเครือ ่ งแลก เปลีย ่ นความร้อน เมือ ่ ทำาการเปลีย ่ นแปลงอัตราการ ไหล 2.2 การไหลแบบทางเดียวกัน อัตราการ ไหล TH in TH mid TH out TC in ( T Cmid TC out (°C) (°C) (°C) °C) (°C) (°C) (cc/min) 1000 2000 3000 4000 2.59 ตอนที ่ 2 ศึกษาการทำางานของเครือ ่ ง เมือ ่ เปลีย ่ นแปลง อัตราการไหล 2.1.

60 2000 3000 4000 2.2 ตารางแสดงผลการคำานวณ อัตราการ Power ไหล W ไหล แบบ ทาง 1000 2000 3000 4000 เดียว กัน การ ไหล 1000 2000 3000 Powe Efficie ed lost % emitte absorb d การ Power W r W ncy ∆ Tm °C U W / 2 m °C .

61 แบบ 4000 สวน ทาง กัน คำาถาม 1.อัตราการไหลมีผลต่อสัมประสิทธิก ์ ารถ่ายเทความ ร้อนหรือไม่ 4.ให้วจ ิ ารณ์ผลว่าทิศทางการไหลมีผลต่ออัตราการ ถ่ายเทความร้อนอย่างไร 3.ให้เขียนไดอะแกรมระหว่างอุณหภูมิกับระยะทางที ่ ของเหลวเคลือ ่ นทีภ ่ ายในเครือ ่ งแลกเปลีย ่ นความร้อน แบบทัง้ สองชิน ้ ทัง้ แบบไหลทางเดียวกัน และไหลสวน ทางกัน 2. issue 10 . 1995. November 1995.ปั จจัยทีท ่ ำาให้ค่า Heat power emitted และ Heat power absorbed ต่างกัน เอกสารอ้างอิงและแหล่งวิทยาการ Armfield. Instruction Manual : Concentric Tube Heat Exchanger(HT4).

62 .

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.