P. 1
Mai - Patrum Nova Bibliotheca - Tomus IV

Mai - Patrum Nova Bibliotheca - Tomus IV

|Views: 61|Likes:
Novae patrum bibliothecae tomus quartus (1847)


Author: Mai, Angelo, 1782-1854
Volumes: 7
Subject: Christian literature, Early
Publisher: Romae : Typis Sacri Consilii Propagando Christiano Nomini
Language: Latin
Call number: ALF-7960
Digitizing sponsor: University of Toronto
Book contributor: Robarts - University of Toronto
Collection: robarts; toronto
Novae patrum bibliothecae tomus quartus (1847)


Author: Mai, Angelo, 1782-1854
Volumes: 7
Subject: Christian literature, Early
Publisher: Romae : Typis Sacri Consilii Propagando Christiano Nomini
Language: Latin
Call number: ALF-7960
Digitizing sponsor: University of Toronto
Book contributor: Robarts - University of Toronto
Collection: robarts; toronto

More info:

Published by: Patrologia Latina, Graeca et Orientalis on Mar 26, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/06/2014

pdf

text

original

i^^^k

:;':iiiSi|lli^:::^'^
i':n!'.i ;.!,'
::\:[::\hy I:,.,
::<
;:^
.-"A;
f f
I
(
Digitized by the Internet Archive
in 2011 with funding from
University of Toronto
http://www.archive.org/details/novaepatrumbibli04maia
PATRUM
NOVA
BIBLIOTHECA.
"ilL
iOIAi
PATRl MBlIOTHiai
TOMUS QUARTUS.
GRE60RII
mmm, EUSEBII CAESARIENSIS, DYDIMI ALEXANDRINl
lOHANNIS CHRYSOSTOIII
ET ALIORUM NOVA SCRIPTA.
ITEM
REFUTATIO CORANI AMPLISSIMA.
H I S T O R I A E T R E F U T A T I O 31 A N I C H A E O R l M.
BIALOGI ET ALIA SCRIPTA CONTRA EOSDEM MANICHAEOS.
""'
OMNIA CUM EDITORIS IINTERPRETATIONE PRAEFATIONIBUS
ET ADNOTATIONIBUS.' i
/'.'
ROiyfAE
TYPIS SACRI CONSILII PROPAGANDO CHRISTIANO NOMINI.
M.DCCC.XLVII.
IV
v^f
\y
\
U:
.
^2)2^^11^3^ s^siiiiiii^ii^ad)^
I. Xuit hoc complurium .auctorum veterum fatum , ut ipsorum libri in codi-
Nysspni opcrum
'
_
_
'
accessidiics.
cibus antea latentes, post inventos typos haud slatim inlegra edilione prodirent, sed
idemtidem el per intervalla, prout se singula opera quaerentibus obtulerunt. Certe
et magnus ille Gregorius Nyssae episcopus
,
post minuliores aliquot editiones , duobus
deraum tomis collectus ,
Parisiis anno 1615. splendidiore luce coruscus apparebat.
Sed ecce mox, sequente anno 1616, lacobus Gretserus lautam Nysseni mantissimam
ex Germanorum codicibus excitabat
;
quam tj-pographus parisiensis Morellus anno 1618.
raptim recusam, tomi sui posterioris appendicem fecit. Veri.m eatenus res non slelit,
etenim L. A. Zacagnius bibholhecae vaticanae praefectus, nova atque copiosa Nysseni
incrementa exhibuit in suo praeclaro collectaneorum volumine anno 1698. Romae
vulgato. Denique I. B. Caracciolus pisanus antecessor seplem ineditas Nysseni episto-
las, in mediceo codice inventas Florentiae typis tradidit. Nunc nos poslremi ad cu-
mulandas Nysseni editiones accedimus, duobus adhuc additis tanti patris tractalibus,
dogmatici generis, quos vaticanus codex 1906. bombycinus, vetus, amplus, et Nys-
seni operum pienus, nobis suppedilavit : quae duo scripta cum graece tantum festi-
nanterque, absque uila declaratione, sub finem nostri Scriptoruni velerum voluminis
superioribus annis impresserimus ; nunc codice rursus inspecto, mendis sublalis, par-
licuhs
suppletis, interpretatione nostra latina cum schohis aliquot addita, ss. bibho-
rum etiam testimoniis citalis, ex calce iilius veteris ad huius no^i voluminis caput
revocamus.
II. Ut autem semaonum horum iustani faciant lectores aestimationem , mentem
scrmo i. e\ cod.
vat.
quaeso convertant ad ea tempora, quibus vixit Gregorius, Arianorum aliorumque hae-
reticorum plenissima
, sub arianis imperatoribus Constantio alque Valente
,
qui ob
orthodoxiam profligandam haeresimque telerrimam stabiliendam vires propemodum
summi imperii exliauriebant. Tunc ad ceteras miserias accessit irnpius Macedonius,
qui bis occupata byzantina sede, virus suum praecipue adversus sancti Spiritus di-
vinam dignitatem effudit. Sed ecce magno Theodosio principe constantinopolitanum
primum celebratum fuit anno .381. generale concilium , sedenlibus ibi, inler alios, il-
lustrissimis ecclesiae patribus, et haereticorum sui temporis malleis, Cyrillo hiero-
solymitano, Gregorio nysseno, Gregorio nazianzeno, Amphilochio iconiensi. Circa illa
^idelicet tempora , sermones hi Nysseni , et poslerior praesertim, conscripli fuerunt.
Etenim
prior Trpoa^pojvyiTizcq
quidam videtur ad certum hominem missus , sive is
orthodoxus
fuerit sive in hostium castris constitutus, cui Filii divinitatem auctor sua-
det. Nam
propositis sibi Arii ac Sabellii, praesertimque Achillii Arianorum praecipui,
obiectionibus
ex evangelio Pauloque apostolo sumptis, dissolvit eas peracute, fidei-
que veritatem
quaque
versus communit. Atque hoc slatim prima in pagina nolabile
occurrit, quod Xyssenus ail a Sabellianis patrem dictum ulo7ra.TO^a, quia confun-
dentes Patrem cum Filio, illa
vocabulorum coniunctione unum eundemque patrem
VI EDITORIS
esse ac Filium denolabant. Neque a se dissentit Nyssenus in orat.
II, conlra Euno-
mium T. II.
p. 733, ubi ait: « qui vocabulum Filii non ad personam
sed ad natu-
» ram referrent, eos in haereticorum errorem incursuros qui dicuntur
hyopatores. »
Nimirum quia quum sit una Palris Filiique natura , iam distinctio
personarura
nulla
supererit. Clarius adhuc Cyrilhis in loh. cap. VIII.
p.
243: « ahus est Paler
a Fiho
» nec ut quihusdam inerudilis visum est haerelicis, hyopalor seu fiiiopater
inducendus
» est. Item canon VII. constantinopolitanus
Sabeliianos qui hyopatoiiam
docent
etc.
»
Denique Ammonius in catena ad lobum I. 1. « Sabellii, inquit , haeresim
per hoc
» everlit, Patris ac Filii hyposlasim designans; non enim hyopatoriam
ecclesia
a d-
» mitlit. » Refert haec omnia teslimonia, novo noslro excepto , Suicerus,
qui tamen
a Nysseno dissentit, ac faliilur, dum fiho potius, quam patri dalum
hyopatoris
no-
men a Sabellianis putal. Etenim praeter quam quod Nysseni auctorilas
perspicua
est-
Sabellianos Filium non admisisse, sed Palrem tantummodo, exploratum aliunde
est.
Verumlamen mullo gravius quam Suicerus faili mihi Allatius videlur
(
cuius
emen-
dandi causa, si iioc in lantum virum licet audere , superiora testimonia invocavi.
)
Is enim contra Creyglit. exercit.
\
in argumento
p. 1G5. definiendum sibi proponit
quae sit uioTraTopiag
haeresis. Tum
p.
180. ita scribit. « Sub Damasi papatu exorta
» haeresis est
,
sive ab Arianis disseminala , sive ab aliis enata
,
quae uti Patrem Fi-
» iii, ita Filium Spiritus sancti genitorem adseverabat : sicque duos Filios in Trinitate
» substituebat, Filium et Spiritum sanctum; et duos Patres, Patrem ac Filium. » Et
rursus
p.
187. « Auctores ergo vloTraro^iai;
generari Spiritum a Filio; ideoque Fi-
» lium
,
Spiritus patrem adserebanl : et hac re duos in Trinitate Patres , Patrem in-
» genitum, et Filium genitum introducebant ; el duos Filios, Filium scilicet et Spi-
» ritum sanctum. » Faili, inquam, mihi videtur Allalius; nam praediclis in teslimo-
niis numquam de Spiritu sancto agitur , numquam quaeritur ulrum Spiritus sanctus
Filii sit filius. Igitur hyopatoria non dicitur a praedictis sacris auctoribus de Filio
tamquani Spiritum sanclum gignente , sed tantum de errore Sabellii qni ut Filium
cum Patre confunderet , Patrem copulalis vocabulis vlondjopa nuncup.Tt)al. Quod si
haeresi a Damaso damnalae ( Labb. concil. T. II.
p.
895. et 001.) hyopatoriae no-
men imponere vult Allalius, is certe secundum Nysseni, Cyrilli, aliorumque mentem
non loquitur; apud quos hyopator est Pater cum Filio confusus , non Filius Spiritus
sancti pater. Verumtamen de hac vocabuli controversia , doctiorum esto iudicium.
tod"».-»/''
"
"'* Posterior prolixiorque Nysseni sermo Spirilus sancti maiestalem, et cum Patre
Filioque
aequalitatem, adversus Macedonianos tuetur; obiectis sibi refutatisque Pneu-
matomachorum
argumentis
, et insuper de suo additis gravis ponderis confirmatio-
nibus. lam vero secundi huius sermonis contigit mihi ut testimonia quoque antiquo-
rum nanciscerer, cjuae
p. 20. in scholio exposui. Et quod ad Allatium adlinet ibi
pariler a me laudalum, lectores moneo, testimonium idem ab eo repeti in synodi
' ephesinae vindiciis cap. 70. Atque ut septis nostris paulo excedamus , narrat etiam
Bandinius in catalogo Bib. Laur. gr. T. III.
p.
32't, narrat inquani, in mediceo co-
dice octavo, plut. 8(5, inler varia patrum excerpta legi etiam Gregorii nysseni frcig-
mentum ex oratione de SpiriUi sancto contra Macedonianos. Num id vero in cita-
tum ab aliis Graecis (ut in adn. noglra) incidat, an diversum sit, equidem
sine co-
dicis florentini inspectione definire nequeo. Sed eliamsi id forle nostris in
paginis
non legerelur, locus ei supercst in lacuna in quam valicani sermonis
finis dcmer-
gilur.
PRAEFATIO.
VII
IV. Quia vero Nysseni, praeter hos duos sermones, aliud quoque lacunae sup-
FraRnifnium
plementum reperi ( infra
p.
52-53.
)
terfii de oratione dominica sermonis, quod ex
^*'-
codicibus antiquissimis sumplum , praeclarissimum processioni Spirilus sancti etiam a
Filio testinionium dat, proplerea de fragmenlo illo peculiarcm institui disputationem,
in qua praeter notitiam historicam , vaticanos eius sermonis codices in quatuor clas-
ses dispescui, 1. quae particulam EK continet, 2. quae hanc particulam relinet qui-
dem, sed abrasam , 3. quae habet lacunae supplementum , sed sine parlicula EK
,
quia classis huius codices ex uno vel pluribus manarunt exemplaribus, in quibus
eam parliculam photiani homines deleverunt, 4, quae toto prorsus caret fragmento,
quia folium adamussim unum , facta supputatione , conslat a photianis fuisse detra-
ctum; cuiusmodi hiantem codicem Fronto Ducaeus reapse habuit, nec defectum sen-
sit , ideoque edilio eius a Morellio curata , totum illud , sine ullo lacunae indicio,
fragmentum desiderat. Atque hac capta occasione , multas alias schismaticorum ausu
corruptiones sacris Hbris inlatas recensui. Hactenus de parte minima voluminis nostri
disseruimus. Partes vero eius reliquae peculiaribus singulae praefationibus instructae
a nobis propriis in locis fuerunt : quare nihil iam superest , nisi ut omnium arlicu-
]orum catalogum singillatim perscribamus.
IN PAKTE PBIHA VOLUMISIS.
I. S. Gregorii nysseni sermo adversus Arium et Sabellium
p.
1.
II. Eiusdem sermo de Spiritu sancto adversus Macedonianos
p.
16.
III. Eiusdem fragmentum de processione Spiritus sancti etiam a Filio, cum prae-
via editoris dissertatione
p. iO.
IV. Eutychii patriarchae constantinopolitani sermo de paschate et de ss. eucha-
ristia
p.
55. Accedunt fragmentum Mcephori II. de oleo mortuorum, et Theophili
alex. particulae
duae
p. 61. 62. 63.
V. Ephraemii
patriarchae antiocheni fragmentum apologiae pro synodo chalce-
donensi et epistola S. Leonis PP.
p.
63.
VI. Eusebii caesariensis
continuatio commentariorum in psalmos a ps. CXIX. ad
finem psalterii
p. 65.
VII. Eiusdem pars ingens operis de Theophania p.
108. *
VIII. Eiusdem
commentarius in Lucae evangeliura
p. 160.
IX. Eiusdem fragmentum
commentarii in ep. ad Ilebr.
p.
207.
X. Eiusdem de sollemnitate paschali
p.
208.
XI. Eiusdem
quaestiones evangelicae ad Stephanum
p.
217.
XII. Eiusdem
quaestiones evangelicae ad Marinum
p.
255.
XIII. Supplementa ampliora ad Stephanum
p. 268.
Africani epislolae insigne supplementum
p. 273.
Eusebii
supplementa alia
p.
277.
Eiusdem
quaestionum partes ex codice syriaco
p.
279.
XI\.
Eiusdem
supplementa ampliora ad Marinum
p.
283.
XV.
Supplementa
minora ad eundem
p.
298.
XVI. SS.
Ambrosii
et Hieronj-mi excerpta ex Eusebii quaestionibus
p.
304.
XVII.
Eusebii de
Theophania
supplementum
p.
310.
XVIII. Eusebii
fragmentum
ex libro XV. deperdito demonslrationis evangelicae;
VIII
EDITORIS PRAEFATIO.
item ad Danihelem ; item ad Proverbia ; denique ex opere introductionis, et ex epi-
stola prima
p.
313.
XIX. De curis biblicis eiusdem Eusebii , cum tabula excusa ex antiquissimo co-
dice
p.
318.
IN PARTE SECDNDA VOLUMINIS.
XX. Nicetae byzantini confutalio Mohamedis seu Corani
p.
321.
XXI. Eiusdem confutalio prioris epistolae ab Agarenis missae ad Michaelem im-
peralorem Theophili fiHum
p.
409.
XXII. Eiusdem confutatio alterius
Agarenorum epistolae ad eundem imperato-
rem p.
418.
XXIII. Nicetae choniatae de superslitione
Agarenorum
p.
432.
XXIV. Eulhymii monachi disputatio de fide cum philosopho saraceno
p.
443.
XXV. Dialogi cum ismahelila fragmentum p.
454.
IN PARTE TERTIA VOLCMINIS.
XXVI. Petri siculi historia
Manichaeorum p.
1.
XXVII. Eiusdem sermp primus adversus
Manichaeos
p.
48.
XXVIII. Eiusdem sermo secundus contra eosdem
p.
66.
XXIX. Eiusdem sermo tertius contra eosdem
p.
77.
XXX. Disputatio I. christiani cum manichaeo sub lustino imp. habita
p.
80.
XXXI. Disputatio II.
p.
85.
XXXII. Disputatio III.
p.
88.
XXXIII. Disputatio IV.
p.
91.
XXXIV. Propositiones
chrislianae adversus Manichaeos p.
98.
XXXV. lohannis orthodoxi disputatio cum manichaeo p.
104.
XXXVI. Nicetae chonialae de Manichaeis
p.
110.
XXXVU. Didymi alexandrini
commentarius in
epistolam
Pauli secundam
ad Co-
rinthios p.
114.
XXXVIII. Eiusdem fragmenta ex
commentario
in lohannis
evangehum
p. 1
w.
XXXIX. S. lohannis chrysostomi
partes copiosae
commentarii
in
Salomonis
pro-
verbia
p.
153.
TABCLARnM IN AERE CUSARUM
DESCRIPTIO.
I. Huius tabulae particulae duae pertinent ad
praecedentes
tomos S.
Cyrilli,
id
est 1. et 6. Particulae vero ahae tres, id est 2. 4. et 5.
pertinent ad
Nyssem
scr-pta
hoc in tomo edita. Parlicula 8. est ex codice
catenae
Patrum in
psaltenum,
inler
quo
est Didymus. Particula 9. est ex alia catena,
ubi Eusebii
commentanorum
m
psa
-
mos continualio. Denique parlicula 3. est ex
praestante
item
catena,
ub.
inter a
auclorcs occurrit Nyssenus in psalmos. . . .
II. Adnotationes duae ad Isaiam et
Ezechielem
, ex
codice
miro
ant.quiss.
,
de quo nos loquimur
p.
318.
\/m
V. 2.
1i
h^
V
.t
^
ti
•3?
f 'I
1
J
4
S
TOY AnOY nATPOS Ili\LQN
rPHropioY EniiKonor nyiihi
A r 2
KATA APEIOT KAI 2ABEAAI0T.
SANCTI PATRIS NOSTRI
GREGORII EPISCOPI NYSSAE
S E R3I O
ADVERSUS ARIUM ET SABELLIUM,
«^B-
1. jCjructavit cor meum verbum bo- a!. ll,^yi»iv'^'3.T0 « Kcti^lct aa \oyov
num, nuper psalmista dixit. Hoc bonum dya-dov i
,,
apr'iu>i; o ^a.X^u)doi; 'iXiyi-
*
verbum , Arii et Achillii adseclae irreligio- tqvtoy t aya.^oy Aoyov t Biov ol (^iv
y^
sissimo effato ausi sunt creaturam faclu- "Apnov iCj A;;^(AAjov
'
j)
y
tIuj dui^i^aTUo
ramque praedicare, mullosque in errorem ^avfiv -sspoiiju^/joi
,
iroK^i\aa.v Kri<jfx.a, jCj
suum pertraxerunt. Sabelliani autem con- •aro/HjW.a Sp}.K-Ap{j^a.i ., j^
-zb-oAAoOs rri ictv-
traria his sentientes , liHi quidem perso- rcov i^iihKvactv TrXavn- o\
q y^
2:t/SsAAioi'
nam demcdio tollereconantur; ipsum vero rdvavria. Tovrcdv cpovoCvTSS, rtvcti^e/v (M.«V
patrem, unum duobus nominibus praedi- Ttn^covrai t v-jro^aa.v r vloii ^ avrov
j
r
tum putantes, hyiopatorem, id est hlium Trari^a ha ovra Svaiv 6v6fj.a(n
U^ai^ovra
simul patremque, appellant. Utraque qui-
oU/jSijoi, vloTraropa' 'Ji , wpoaayopivi^aiv
dem sententia, ceu duplex laqueus, a prae- cil J^' ix.aripai Sz^ai avrai 'coauip Trayi.-
dictis inlenditur ; media vero incedit angu- 5?? Svo r'.-&etvrai v-zs-o
'f/j 'ur^or\yopi£ifii-
sta quaedam et arcta via, quae ad vitam,
vwv Jisktj
j
^ss-j? t;5 cdoq g-ivr\ tu tsSAi^,-
ut ait evangelium, ducit; a qua multi ho-
jwsvn « dTrayHaa iig r i^caiiv
y^
ro ivay-
mines dcclinantes, in allera grassationem
^sAiov Tavrvii o/ ttoXKoI
t^j
dv^pco-uicj^v
patiunlur. Tu autem mihi videris in ulram-
ox^cAivovTfs , t^ iripaq Snoaiia yivovraf
(1) Hanc psalmi locutionem intellexeruut de Verbi aeterni generatione Athauasius in commentario,
nec non Cyrillus item in sua explanatione apud nos; denique et Ambrosius de virginibus lib. III. cap. 1.
Quia vero alii patres non de aeterno verbo,sed de prophetico, lieic cogitarunt, idcirco .\ugustinus in sua
psalmi huius -XLIV- enarratione ait: guis clicit? pater, an propheta^ Intellexerunt enim qiddum patris
personam dicentis: ervctarit elc. conmendantis nohis nativitatem (piandam inejjabilem. Nunc ad prio-
rem illam nobilioremque sententiam accedit noster Nyssenus. Sed cur ait: 'J^-ix; , id est tiuper, j^salmi-
sta dixit? Nempe quia Ihema veluti sermonis sui contra Arianos, hunc psalmi versiculum sumpsisse iVys-
senus videtur.
(2) Achillius, sive Achillas, diaconus alexandrinus, inter praecipuos et ferventiores Ariisodales atque
consectaneos , npud Socratem hist. I. ."?, et Tlieodoretum item hist. I. 4.
(3)
Adnotemus vocabulum sabelliaoum /iijiopator.
Ps. XLIV. 2.
S, GREGORII NYSSENI
ad Si
f^oi
SoK,ug
'
i) SiSoiKivcii Tug iKu-
que partcm lapsum timere, ideoque et ip-
Tipm ift.7rTU)(JHi^ K^ a.VTy\v dis-oc^eujiiv r
sam defugere veritatis viam, dum censes
dAn-dcicti odov^ oloiAfjOi
jM.M ^iiv TTipl Qilk nou oportere de Deo verba fieri. Cave igi-
Kiyov TrpoX^ipii^i^^'
opct TOtvvv
f^Y\
t« t
^uoiv TTAavA iv\ct(ioiiju^^^ dca^itcti ri-
fJLCdOiOLV &(pA«(7J(?- CtUTOi nC0TV\p TT^O Tr]q
loii. XIV. n.
dknijovi cdoii i(TTri>cci)i Kiicpctyi Ai^ycav
*
iycli) il[ti t\ 0^05 K^ « aA«'&fia.' ftri c/KKKi-
Vnq ili TCt Si^iO, « ih TCt diA^i^Ct
^
OTTCDg
IA,i]BiTiPCt CtVTjOV W^OdTVX^i' >^
OTctAlK' *
iyw ilfjct n ^u^ct T 7r^o^a.Tcov- 6
ftw
ilaicov
Idein X.
tur , ne dum in utraque via errorem me-
luis, irreligiositatis poenam incurras. Nam-
quc ipse Servator in verae viae capite con-
slitulus clamavit dicens: ego sum via et ve-
ritas: cave in dcxteram sinistramve par-
tem devies, ne forte in neutra consistas.
Et rursus: ego sum ostium ovium. Qui per
me non introierit , sed aliunde subierit
,

I.Cor.X\.-2i.
rt as.
J[i' iftov dXhct d^.Xcf)(^c-div dvctjicJivcov
,
fur est et latro, qui eliam laquco caplus
KAiTTTng
«V'
lij A»ifii5, 05 »9
vTTO 7ra,y'iSog peribil. Audiant ergo qui ad allerutrum
dKovgdTToKCiTctv dK>iiTU)Cictv TOivvv o\-n^og Arii vel Sabellii errorem mentem suam
T r iKdCTiocov TrKkvnv 'Qri^i^^ctvTigT vovv
,
converterunt, audianl, inquam, servato-
hog
yX
(pvaiv 6 aa!Tv\p m/^ 'ly\a-ovi Xe^ros rem nostrum lesum Cbristum naturalem
1^(05 Siov Wi Ti £j
7rpo(7ctyopiv!Tcti, Kcti Dei esse filium et appellari; non autem ceu
ov 'oirohftct cbv KctTct ^aiv ovofta^iTai, creaturam, abusionequadam, humano mo-
cocmi^ t\f,tilg, vlog- K^ oti ovk iyjjov d^yyw re fdium nominari: neque eum habuisse
aAAa ai^ior ^ict tovto jcj cv dTiKdjTv\TOig inilium, sed aeternum esse, ideoque per
ctlcocri KctT iSictv VTTO^acav cJVft^aGiKiva<l infinila saecula in propria hypostasi cum
patre regnaturum. TCp 57-afc/
/S'. AKK' 'iacog fiVof n? av ^av tq
avapyov, Kai dyivvv\Tov ctv iiy\' 'sscog o
viog iiKOTcog av Tr^oaayoPivoiTO avaoyog
,
ovvofjia \ft^aa[v dpyj^g 'iy^
;
01> KOH T
2. Alqui dicet fortasse aliquis: omne
quod initio caret , erit item ingenitum.
Quomodo ergo fihus recle dicetur esse abs-
cjue inilio , cuiilB vel ipsum nomen initium
v\og ya^ ioc tov yi^^nSiV.f covoftaGTai- demonstrat? Nam filius ex eo quod sit ge-
yiviaig Si oti vur' dpyri VTTo-zoi-z^TCOKiv
,
nilus nominatur. Quod autem generalio
ovK av rig dvrtvotno. Ei ovv v\og Tvyyk- notionem initii contineat, nemo negabit.
v^, ^«AoCTaj
rftiv
OK T)\g '^p/jvnoicog d^- Si ergo fihus est, iam nobis constat eum
X^^v
iiKn^cag- 'iacog Si Ka\ tsA©-'
j^^
, ii- ex generatione initium esse sorlitum. Et
•ziroi Tig av KaTct tov (fiAccrotpoK Koyov fortasse etiam finem e.sse habiturura, dicel
Kai 6 ff-aoaToA,^ 3s cpnai
*
vTxrorayn- aiiquis philosopliicam rationem secutus.
aia-^ai avTOv tco tz-a OTa^avTi avTco ra Quin adeo apostolus ail, ipsum fore subie-
•ziravTa
,
Ka\ 'sP^^a^anv avrov rrw Bct- ctum illi, qui eidem cuncta subiecit, patri-
aiKiiav Tft) T^aTPi Kat Bico- cog vuriiKn- que Deo regnum traditurum. Quamobrem
cp-dai avTOv ovK ovTa tt^o roD y^ova&cq
, arbilrari licet, ipsum haud extitisse ante
TraKiv iig ro
f^n
ilvat yoapnanv. AvdCn-di quam gignerelur , rursus(}ue in nihilum
ftoi i-sFi TM? dapaKovg 7ri^io)g
fA-n cujuctp-
fore dissolvendum. Agesis , mecum con-
'OFaaSvjg aawip (iiaict ts-voyi t«
t toioi;-
scende in tutam fidei arcem , ne quasi vio-
Twv KoyiafA^ «^-(Xtj?, ag ^.vov? ov cj<p/-
Jenlo flalu ab horum argumentorum frau-
"Sfri aviftQ^ , 6k rng anvng Ka) iv-
de abreplus, pulveris instar quem ventus
•Sfias o5ot; i-m ^apa^pa rr.g d-arcoKitag-
rapit , exlra angustam reclamque viam in
£» ya^ sretrn^ 'pp' oKcov dyivvnrog Ka\
pcrdilionisbarathra proiiciaris. Nam si uni-
(1) Loquitur Nyssenus cuin aliquo, cui petenli iioc tractatu respondet; vel potius dubitantem in re-
ligione liomiuem, aut oiiinino iiaei-etituin oliiuri^at.
ADVERSCS ARllM
versalis pater ingenitus est et aelernus
,
sapiens potensque; apostolus autem, dum
fidem erga lesum nunciat, ipsum omnibus
praedicat ceu Christum Dei \irtutem et Dei
sapientiam, quomodo audent temporis li-
raitibus concludere ciusdem gencrationem
,
neque aeternam et absque initio reputare?
Nam si secundum nonnullorum opinionem
spalio temporis Servaloris nostri generatio
cohibetur, violatur honor non filii tantuni-
modo verum etiam patris, iuxla ipsius filii
dictum: neque me scitis neque patrem. Qui
non honorificat filium, ne patrera quidem
honorificat ; videlicet quasi ille non exti-
terit ante quam gigneretur, vel quasi hic
virlutem sapientiamque non habuerit prius
quam filius ipsi esset. Porro consentaneum
erit ut hi existiment , ne Deum quidem ex-
titisse, ante quam fihi pater evaderet. Nam
quo pacto Deus fuerit , nisi virtutem ac sa-
pientiam possederit? larn vero si Deum ab
aeterno existentem divinae nobis scriptu-
rae testantur , is sapientiam semper atque
virtutem , id est Christum , secum habuisse
credendus est.
3. Memini autem me antea promittere,
fore ut patris imaginem atque filii tamquam
in speculo vobis demonstrarera
;
quando-
quidem humano sermoni res divinae natu-
rae non subiacent. Nam et ipse Deus haud
secundum propriam magnitudinis virtutem
nobiscum loquilur, sed suam humanis au-
ditibus vocem altemperat, quo fieri possit,
ut divinam vocem auribus percipiamus :
quemadmodum etiam immensam et incom-
prehensibilem magnitudinem suam huma-
nis accommodat visibus; et quum sit Deus,
homo apparuit: esinanivit enim semet ip-
sura, formam servi accipiens, ut possemus
homines Deum videre. Sicuti ergo credi-
mus Deura, etsi horao non sit, hominem
apparuisse
,
quaraquam suapte natura Deus
fuerit et sit
,
quia inraensurabilera suara
magnitudinem corpore circimiscripsit, at-
que in se ipso, tamquam in speculo, to-
tam nobis Dei magnitudinem ostendit ,
ut
ET SABELLIUM.
3
d'lSl@~' (TOfpO? TS Ka^ SvV^TOi, 6 cP' dTTO-
<7T0A@o Tviv ili ctVTOV oJtdTiv iCayyiM-
(fO/^y©-
Spi-K.W^LTTii TTciai XeKTTOK -SfoD
Suva.[ztv Y^ &£ov ao(fiittK
*,
ttw? clv toA-
fichaiv vsro ;^pvok ayiiv ctCTOv t«k yiv-
vnaiv, Kat ovx. diSiov ov
j
ava,p^ov utto-
\a.f^^aviiv
-^
il yap aciTa tv\v tivcov itsro-
A«^|,(V VTIO
^OVH IA,o1oaV '^iTncOKiV « T05
acoTtip^ H/t^ yiviaiq, rTif^a^rat «ti ov
fAGVov v'to<i, iWa >cai o 'uraTYfp
KaTcc
T tS vlov (pcavvw
*
, ovTt
ifjul o'iSaTe ovts
TOv 'zs-aTipa-
*
o fjcm Ttf*.ci)v ~ov \itov, ov
T//i2 r 'sraTipa- oc, fiiv , coq ovk ci)v "zs-oo
TOv
"^i^of 05 Si , W5 p« i^^ijv dvvafjciv
Kai (JopaY jrpo tov iivai (S)
viiv dx.0-
XovQcoq cT'
av vTroKaf*.&a.votiv oj TOioi^TOi
jwno; ^iov ilvat
(g)
zcraTJPo. "SiroTf, arpjv
5y;jc&a/ Tou viov' ixux; yao av 3iog, li
f^ri Jivvafiiv Kai aojiav o««xt«to; f/ Si
dii cov -^ioi OOTO '^ -Siitov
rfciv ypa^pav
TiQin^zstaTat, dii apa ao:p'iav Kai Svva-
fiir . TOVTi<^l tOV X&irOVj iX^V fX^
laVTOV
7rt<pi£/Ti&^.
y'
, M5M.vHjW.ai
q
vTroaxo i^oc; ifiTr^o-
a^iv cocuTio Si' la-OTrZa Sii^itv Vfuv t il-
Kova T TTipi T TraTipa
y^
t viov iTritTnp
dv^^pcoTTivco Xoycd Tct -/^ tUjj ^nav (pvatv
ovx vTTOTiTaKTaf OTTOTi ycip avTOi 6 Biog
ov ry T idiav t f^iyiyjni ovvafA,tv o tnhi-
KTai «jit/v, aAAa (rvfi.ftiZi~i r dvS^co^ii-
vatg dKoaig t iavTov {fwvnv, OTrcog oiot t=
o)/oS{j T dKoali T -Biiav Ocovriv VMoBi^a-
i&ctf. Rai yap toi
«j
to dvvTrOi^ov i^ dvri-
piXnTTTOv
f/iyiQ(Q^
avTCv aufJt.fji.iTpii r t
dv\tpco7ru>v o^^iat- Kj •9-c05 ojv ,
av^pcoTrQ^
TTScpnvf 6yx.ivcoai ycLP iavTOv ftop^riv ooi/A«
Kaficov, 'iva SvvnQcoju^ oi av-^^cOTrot &ia-
aa&wf ^iov- coaTTip ovv "wiTtriiaf^.i^a
oti
OVK 0)V avdpuOTTOq, TTi^tmi f^lV
aV^dpCOTTOi,
y^
(pvaiv
Q
dioi fiv Ti
y^
i<ri, to dizipt-
AnTTTOV fiiyi^dQ^
avTOv acofji.aTi ti^ypa-
^a^, itj Bi' iavTov , 'uxr-zs-t^ Bi' laoTrZov,
TO oAov nfjCiv fjt.iyi^@~. t Qtov Tritirivaq,
/v' 'coazTip Sio-m^^ct tovtco p^vis-a/i^vot., Kai
I. Cor. I. 2».
loli. VIII. I».
Iilim V. 23.
S. GREGORIl NYSSEM
Cul06. I. 15.
loh. XIV. 9.
'Prov.VIII.25.
TOt) Tza.Zoi dioLTal -^vcofA.i^&a.-
lUwv yap eo veluti conspicillo utentes, palris quo-
T dopaTn -deov kJ}
tov dixog-oAov
*
Tuy- que spectalores fieremus; (nam quum ima-
'/avwv upniciv' 6 ioopaKox; ii*e,icoi^a.x.s r
go Dei invisibilis sit, teste apostolo, dixit:
v-arepa-
*"
ovTCOi j^
Sia
t'^'
cu Tctig y^a.- qui vidit me, vidit patrem
;
) ita eliam per
i^xl^
y^
TO y-iTpov
T^p'
aKOcov ri^icov ilpn- ea quae in scripturis idonea quidem audi-
uivcov., ;u.M dpf^oFovToov Se i!roKKa.-)(]>i(, tv\ tui noslro dicunlur, quin tamen divinitati
•9sor«Ti cTj da^ivna.v Koyou ^ dva.Koym plerumque sint congrua, ob sermonis nos-
QeapuofjSfi ixviov T^\ SJ3-vo'ici- "(joa-aep yap tri infirmitatem,proportionalimodo ipsum
i)£05 fftijM.a.Ti 'Suip\ypa.'Si-T(Q~. nfjCtv co^oSTa.i mente intuemur. Nam sicut Deus corpore
dia Tcti 0vlsi5, ovTiOi £j
6 Koy@^ pnicpo- circumscriplus nostris se obtulit oblulibus,
TiplQ^ M Ka.Ta ^iov, x.ix.ripuKTcit Sia Tag ita etiam sermo
,
qui sane infra Dei digni-
dKoai.
tatem est, auribus nostris praedicatur.
S\ AiSiiKTa.1
5.=
,
loTixrip '^poicpn/j^j, 4. Demonstratum itaque est , ut iam di-
Sia TctvTnq 7^ ypctipyii cof dv^&^co-atvog Ko- ximus, scripluraehuius testimonio, huma-
y@-
biov Ti Kcti Ta ko-t' civtov ovk av num sermonem haud posse Deum resque
ivJli^a.iTo- i-TsetS^ yap ovy^ vsroKiKifzs-TO eius aequiperare. Nam quia nulla nobis
fjcipl^ Koyov To y.r\ivov -dw diBioTtjTct t suppetit pars sermonis, quae fifii aelerni-
vlov, T« ':zpo&iaii oia-osep alv'iyfjca.Ti a»- tatem denotet, verborumcircumloculione,
[.(.a'ivei au-y^ovov eiva.i tu -BoZi « ypa(^r\ proul sequitur , tamquam aenigmate signi-
Ps. cix. :i.
Kiyovact, rapo «wir(pcp« iyiVv»<Ta ai-
*
y^
ficat contemporalem esse patri fiHum scri-
zBpo •aavTCov ^pyj (^hvcov "^vva
fxi k^ iKa- ptura , dicens videHcet : ante luciferum ge-
TOv J«jLtiot;p^«p.aT05-
*
toDto to ftipQ~>
nui te. Nec non:anleomnescolles el quam-
rS Koyov 'zspoTi^dilaa. « ^a.(r>ti
^ ava,^'^ov libet creaturam gignit me. Hac adiecta ser-
avTOv diAio<pa'iVii- to yap 'si^ovzse^lBxTiKov monis partc , scriptura filium absque inilio
uidvTCov ov , >t) jw.aAi5-a oti ct^o
tJ:j
aico- esse declarat. Nam quod omnia excedit,
iu)v Kiyii, ih To d:'idiOV
£j
avap-y^ov '^e-ziei praeserlim quum et ante saecula esse di-
)jW.wv
r
vovv ascoi ovv Tio 7ra.Tpi avvaii
*
calur, id inciuam ad sempiternilatem, ini-
[>ca-&?]^0/M!y;©o to vlos elvai
y^
^f;)^K«- tiique negationem mentem nostram con-
<3t^
'fkiyiypcfSiTcti
^
itKovct aoi tovtcov 'apo- vertit. Quomodo igitur qui cum patre ae-
Teivco
.,
iiz-ii-^s-ip T Ky cpvaiv ov Kct-^iKVil- ternaiiter considet , filius et genitus titu-
Ta,i KoyQ~>^ t»v dKTivct vuso tS t\K'iov letur, exemplum tibi, quandoquidem rei
Z5-S)5 0'jK av (priaeiai TeTe^x^^&ai k^ t6 (pwj naturam sermo non adsequitur , in solis ra-
VTZO Tii Kv)^vovi dKK 'coa-ai^ ov zspGTipov dio propono. Quid ni eliam dicas partam
«A((^, i-ouiiTut. « dKui^ rtAA' afta Tcb esse a lucerna lucem? Sed sicuti non est
£;vai
«
yiyovivai tok mAiov, eW t? jtj yt- anlea sol
,
postea radius ; sed simul cum
^ovgv « dKTic- Kai af^ct
to) v-zsap^^ai
(^
substanlia naturaque solis, et esl et gigni-
Kv-)(ivov , v^aii^^e Kai to (poir joj to -^vco-
tur radius; et simul cum lucerna, lux quo-
[^ivov V130 tS Au;^voi;, ov ftiTa. Tiva
X^i- que exislil ; et quod a lucerna gignitur, non
vov dKKa avv avTco '^vcof^uov cpaiviTai-
post aliquod tempus, sed cum ipsa pariter
ovTcaq ov -z.ypcDTlQ^ •9'JOS, f*,iTtz3HTa Se r\ genitum apparet ; sic non antea Deus est,
aocpia avTOv, nKK' afta tu eivai t Qeov
postea vero sapientia eius ; sed una cum
T^!
oAwv, riv Si •sjavTOTS, riv apa x,ai «
existenle omnium Deo
,
qui semper extitit
,
(TO(p(a toJtsotiv Xe^TOi- Kt'i toi yevvco-
erat ulique etiam sapientia, id est Chrislus:
,M.fVH v-zzo TH diov, Kai yivvnfta eiKOTCog
quamquam reapse genita a Deo fuit, re-
•aj^o^ra^^-opftygrai « ao;pia toO S/3^SeiKvvfti- cteque genitura appellatur sapientia illius
vov avTrw to «/[? Ji-po 'oravTcov ^ovvuiv
qui ipsam ostendit. Verba autem « et ante
iU cod.
ADVERSUS ARICM ET SABELLIUM.
omnescollesgignitme»demonstrantpror-
yiyya,
fti^ ifA,(pa,'iYH T^ayTOTi
yivvce/i^oY
susgenitumhominibusapatreServatorem.
ro7s dv^d^do-aon v-zio t zsarpos
r acoTY.ax-
Tum et verba « hodie genui te » de iam kj to (TMf4.epoY yiyivvnKa ai , Ka.i toi ttpo-
genito et secum existente dicuntur: dum
yiyeYY»fji.ivov h} dil (Jvvoyto,, vtzo
x^^^<>^
tamen vocabulum hodie sub temporis con- ^spfi to lynfnpov aynGa, « yea.(pi] c!r\fji.a.\.
ditionem trahit scriptura, declarat semper yn, di) rolg Ka..&i^iii Tzpoiovaiv a.vTq) yiv-
illum, procedentibusexordinealiis.gigni,
ta^&ni/,
a.xpi<i ov t6
aYif».ipoY Ko.XilTa.i- ei
donec praedictum hodie pronunciabilur. ctots ^j t6 (7np-fpo>' ro)
Koaf^w tovtco
avfA,-
Si quando autem hodie mundi fme condu-
c^opi(i.dyi toU TiXiaiY . ovKiTt yiyvS.Ta.i,
delur, tunc haud diutius gignitur, sed se- dW a.7ra^ Tolg a.-zsa.(j,
yeyivvnf.i.ivQ.^ yu
mel cunclis iam genilus, et omnium iudex
a-ayTfflv
x^jt«s k^
5i/,ae-«s Kabia^nc, Fm-
arbiterque sedens vivorum ac morluoruni, -m Ka\ vikomy eh alwx (iaaiAivan avv
aeternaliter cum patre regnabit. to) 'aa.Tpi.
5. Quominusautem ea verba: « Domi- i'. ''\va 5s jm.« ko.] t6 Kv&tQ~. iKTiae
nus creavit me initium viarum suarum ad ue
dpxnv o^cav avTO~i ilq
hya. avTOv * ,
«prov. vm. j-
opera sua » raliocinia illorum conturbet qui si^^siroiyi Aoyiafxoui toTs cfltK^-dopiai tjW
mentem corruptam gerunt, ne id quidem SiaYOiaY , ovcf[i tovto 'srapiTiov o/ yap
praetereundum est. Etenim inlerpreles pa- iOf.t.t^yelg
(i^axy ti t^ ijBpaiS(^ dKetlii'ia(;
rum quid ab hebraicae scripturae accurato r^i ^a(pZ)Y eh -nW sAA«v;Ja. <:^Za7riv-
sensu, duni in graecum converterent , de- Tig iiTrov fAiY iKTiiri ( \ )
fA.i- ivooiq
5'
av
clinantes dixerunt « creavit: » sed reapse ^(^Yt^aaq, eOToiMCs ps' o^«s J]j Ka\ to
instituto examine « fecit » potius compe- 'iKTia'i
fj.e
dKptjiotig voov/jSfOV, ovSev dTra.-
ries. Quamquam diclio quoque « creavit Sov roi/ fVoinffj
fjt,e
Se'tKvvTaf ei yap kv-
me » si sedulo consideretur, haud differre ^ioi iKTta-'i
ft.i iipyiK<i fx,6vov , /HTijjM.a Ttat
a loculione « fecit me » videbitur. Nam xaTaAsAoi^fv iTn} Si 7rpoa'i^nKiv
dpxy^v
si dixissel lantummodo « Dominus creavit Oc^m avTov ilg ipya. avTov
, ffa^ws av
me » quaeslionem nonnullis iniecisset: sed yooIto ilptiKvla, Kvpt©-' i-n-o'itia'i
fx.e 'fh-
quia addidit « initium viarum suarum ad rdTTnv ^^ ipym avrov, Ka)
dfiX^v '7p
opera sua » perspicue inteliigitur dicere: o^^ji-v avrov oyixs'ipta'i fJi.oi- TroTe -y^
^ax^v
Dominusfecit mc,utpraesimoperibuseius, d^yriv oScov avTov 6 TraTn^:, m -aroTj ovk
et initium viarum suarum mihi commisit.
«v c*e^yrii- ri ara^a , Tii'©^ to dvvaiSm.^
Quandonam enim habuit initium viarum
Kai to ci/t^yelv iiAntpi ; to yap fji.n dii
suarum pater? Vel quando operator non
t» TravTa
'ix.nv Trap' lavTU), ifcrpavT ixov
fuit? vel aquonam potenliam et efficaciam 051 tov wap' aXKov T1VO5 slA«$ava( ,
«s
accepit? Nam si quis dicitur non omnia
iTipov tivo. ^iov Tr^ia^vri^ov avrov voil-
seraper apud se habuisse, ab aliquo alio <^nn'
rig Se 7rpo'iSaKi Ka) dYTa7roSo-&»-
accepisse cognoscitur; ila ut aliquis alter
aiTat avTO), (ptiatv t\ ^a^pti *; il "3 ^ra^' • Rom. ix. :is.
antiquior ipso Deus intelligatur. Quis au-
avToD Ta ^rafTa, ou^s 'mrOTe apa
dpxn
tem prior dedit, et retribuetur ei, inquit
'^^Siv at/TOt) Kai ipycov avTOu evpeQnae-
scriptura? lam si ab eo sunl omnia, pro- ^c-ti dXK' de) cne^yni- el Bi TrdvTa Sta
fecto initium viarum eius atque operum
toD viov yeyove, xai
^t^^p»?
ctvrov iye-
numquaminvenielur.sed oper<itoremsem-
viTO ovSi h, di} apa -nW ipyai^of(.iv!u/
pereumfuisseconstabit.Quodsiomnia per
(^o^/av ^ap' «avTM
'ix^.v
dva:pavS6v Sii-
filiumfactasunt,etsineipsofactumestni-
^vwTac h Jle det i^yd.'(eTai -z^aTnp,
(1)
Hebraicus textus
n3|5 , clialdaicus t<"i2 ,
vulgatus lat. possedit, itala vetus apud nos in speculo
T 1t t r
•S. Augustini creavit.
r
S. GREGORll NYSSENI
yu>m li ToD v/oS ollh
iipyaaTcLi,
f/.«'-
hil, semper ulique operalricem sapienliam
^Ji TO c^ri^f
v7reiAr<^ct<nY ,
t/rfpo»' ^ori
apud se habuisse prorsus apparet. lam etsi
SiSnuiovpyii^
/m
s^>a^«7a.- ciAAa ro
semper operatur pater
,
sine filio autem fa-
6X7-i(Tg iA,i dpx^v
oA^v
avTOu,
(7«^aiK^
ctumesl nihil
,
nequaquam ob dictionem
OTi 6piXfipi<^i
y-oi TCii oBovi
ctvTOv,'iY' « crcatum fuissc »
exisliment
,
idco postca
a^ffiv
VTTO THK
£>iiK
apx"'^" «?X"' ^«P
^*"
factumesse.utexinoperaretur.Sedlocutio
Art. 11. 30.
« creavit me imtium viarum suarum » signi-
XoviHMV
As^^,
aAAa tW Jc^ctTHTiKnv x.a(
•^(ip xj oj' tf5ro(7ToAoi
(pao-i oti xai xt^^iov
ficat,mihiviassuascommisisse, ut sub prin-
y,ai XpKJTOV
at^TOv eOT-ol«(3-er
*
il ^i to cipatu meo sint: principatum vero haud
gVoinffE, 7ro/Mii*tt
;c*UTi(T/xa (iVOiwci^oiTO
,
temporis dicit sed potenliae. Namque et
dvo av iliY TIV55 ous
ejToinffsv, STE^ov psv apostoH aiunt ipsum et dominum, a Deo
y.v9ioY ,
jTspov ^i XpiaTov XpKTTOs Si OTi factum esse, el Christum. Quod si « fecit »
^ctaiMvi
-srpofTxyopiviTO.i,
ovhvl tovto facturam et creationem denotare placueril,
ayvceaTOV
«AAa to jVoinae ayt(tct'tY<{ Svo duos sane fecerit, aherum quidem domi-
dpxai
lyKiX^^-i^^^
'"^tS) Tra^ix toD ttcl- num, allerum Christum. Quod autem Chri-
Tpoc,, TMv |W.sv x.t;i3iax.HV , T*iv 5s /3a(TiA/- slus nuncupetur rex, nemo ignorat. Sed
x.«v «.aAAov
3
]W.lav
apX"^
^'^°'' '^po'^^^0- tamen « fecit » duas significat polestates a
piais
yiPctiPoy.iY!w
[«]
CTAsio^Tjv. "ExctTfpoj patre ilh traditas, dominicam scihcet et re-
Toivt;v
TriTrita-^coacLV o\ Tcuq inctTi^ccii c^n- galem, vel polius unam polestatem dua-
p^nuftivot
TrXavttic,, m
dil avv tw Trarpl bus vel pluribus appellationibus praedi-
i^jo? yiVYi\TOi ci^ct xaj avctpxoi
laTiv tam. Utrique igitur sibi pcrsuadeant, qui
avapv®^
H*'
t2) dit awjihcti tS) wctTpi
,
aherutro errore sunt irretiti, fihum sem-
•^vnTOi
Si TO)
(^
TTctTipct iGxy^x-^^vcti
TOt) pcr cum palre extitisse, genitum simul et
elvai-
Q)i i^^nfj^
sVj Toy Kvx^^ov
ilwov- absque initio. Nam sine initio reapse est,
OTJ aUi©^ f^iv
ctvTOi Tov
<!jiyyovc,
,
(juia cum patre ab aeterno cxtitit
;
genitus
loh. V. 17.
voe. tprcdinc
corruptum.
TiC,
loh. XIV. 2«.
ot; M.6VT01 'zs-poTipov Tov (^iyyovg
,
aAA autem
,
quia a patre ut essel , sortitus est.
ouoyeovQ^ Tvyx<^vet'
ovTCog x,ctl iU rov Velutidiximusdelucerna,quaecausasplen-
ajVijva j(TTai, xai ovBiTiOTi ^avaiTtti Cct- doris est, neque tamen ante splendorem
GiKivcov 'fhJir^Tsip ov J]}
Y\p^ctTO aAA' est sed contemporalis. Sic etiam in aeter-
dii ;rwtjnpynKct)i tu> Trctrpi icLVTOv awuift- nutn manebit, et numquam regnare desi-
(paivM, Sict Tov lipnKivcti
*, sra.rtfp jttH net
;
quandoqnidem haud incepit, sed se
««5 aoTj sp^ctATtti , Kayu) ipya^o^ai- cum patre semper operari declarat, cum
'fh^nTil \ TO 'icoi apTi, to
d(f'
ov- eV«3>i ait: paler meus usque modo operatur, et
To dip' ov
,
C4I ^OYCt) TvyxavH, 7rtt[p£j]s
*
ego operor. Sed quia locutio « ustjue modo »
to d(p' ov
1
TO 6«« apTi fjcovov
ii Trhv , a/i- ad alteram reforlur, nempe « ex quo; »
(pwvsv dii Ttt uTavTa avTO) (7vvnpya.Suj' quia « ex quo » in tempor© versalur; omis-
ioya'(^iTai ycip 'icog apTi (fvcov
,
IjMoyoYcaY
,
sa lesus locutione « ex quo » et usque modo
a'v^cov , TravTa YiYiOXJJov Koi ov S'i ttoti tanlum dicens, demonstravitse omnia sem-
TravcjiTai' ov yap dpitoan BsS) to dpyiiv
,
pcrcumpatreesseoperatum.Operaturenim
ot;^ drroicaftiiTai 'ioya^ofdf©"
'iva Traii- usquemodo producens,vivilicans,augens,
aY\T ai. cuncta gubcrnans: nec umquam desinet:
neque enim Dco convenit otium, neque las-
sabitur operans, ita ut ei requie opus sit.
5-'.
Ol^ai ftiv ovv Gau" dpno-TrKaviti
6. Opinor autem illos qui Arii errore
oicnTi^ imtnyof>'i(x, x,i;>^iiSzij tJj ivayyiKiKii
laborant, ceu palrocinio quodam uli evan-
(^covri Kiyovcrv}-
*
13 'a'i[t'^ai fti iti'i^a)v [tn
gelico testimonio dicente: qui misit me.
ADVERSrS ARICII ET SABELUUM.
maior me est; ex quo dicto arguunt Chri-
sV* (i
/
«?' 01^ icTi(7fx,ct Kj 7ro'ir)}JLct civtIv
slum esse crealuram atque facluram. In- V7r6t\t\^x<jr y^ro a.VTii7riiv Tcd^zoooaoi.tooiu-
super quia lesus ei a quo magister bonus aa.VTi ^i^actKa.Kov dyct&ov , ovSug dyet^og
fuerat appellatus responderit : ncmo bo- u t^yi iHc, 6 &iOi
*
, v7r6voia,v iftTsiTrottix.ivai
•Maiih. xix.
nus, iiisi solus Deus; hinc sibi opinionem ctvToli 'iv-dpco-i^ov cVt:*
,
x,ctTci-^t^(7TiKiiv
iniectam aiunt, illum quum homo esset, 7rP(a»yop'ia.v l(T;^«xsvai
(^
vliv. Ka/ to,
nonnisi abusivam filii appellalionem ha- oCSiii oiSi t (JvvTiMrDirv Yii/,'ipa.v yJj tIm
buisse. Item illud: nemo postremam dieni "oopctv ^ ot/J' o\ a.yyiKo\ r ov9a.vm , oi/Je l
horamve novit
,
ne angeli caelorum qui- viog, cv Tolg
y^
Ma^KOv ilpnf^ivoiq *,
ii

Mair. xni. m.
dem, neque filius, ut est apud Marcum,
^^
TrciTn? ^ov^., rtAAoTpiov 7^ 7rctTpi-
sed solus pater; id inquam alienum eum Ktig ov(s'tctg yiyovivcti t vlov vTrovoictv av-
fuisse a paterna substantia , ipsis creare sus- Tolg iftTroah ohj^ctt. Ol
')
k^ ^Ea^iKAtov
,
picionem arbitror. Sabelliani autem, dum iyco
y^
imctTrip iv iGftiv
*
y^
lyA ico-

loii. x. 3«.
locutiones: ego et pater unura sumus ; et pctx.log, 'icjopctKi
(^
'^zctTipcf
*
;^
tc, ct?

icipm xiv. 0.
aliam: qui me vidit, vidit et palrem; et G)^pt5.JS) t /Sao-iAfiar .&) ^rap iCj dio)-
* •
i.cor.xv.24.
denique aliam : quum tradiderit regnum ov (^it' aK&iSiiag Kp'iaicog dviyvcoKCTig.elg
palri Deo; has inquam dictiones dum sine t f,t,iy'iTiet/ 7^ dai^iiag oxTri^rTcoKctrn ^rXa-
accurato iudicio legerent, in maximum im- vLu ,
Oio/y.^yjoi Stu psv Af(7roTa?/av dvSpfjo-
pietatis errorem praecipitcs deciderunt
;
7ri'ivLu 7TpoiKt)Kv^'ivat
(^
vlov c/k t 7ra-
exislimanles, propter hominis a Deo de- rpog ^^otrKaipiog- av-dtg
q
/^
t Siip-dco-
fectionem, filium a palre processisse tem- aiv t dvSpcaTr^ivcov 77-A)i|«./-t;A>ijttaT«v dva-
poraliter: scd eundcm rursus post huma- AiKvKOTa aSvvat ri
y^ dvaftif/,'i')(jQai tco
norum peccatorum correctionem , rever- 7raTp'i. Ovk dviyvcoKag, co aaj2i\Kio(^pcov
,
sum celasse semet et cum patre commi-
j^
rcSi ro yjtipiov '^ dTroToAiKiig ^arpitg
scuisse. iVonne vero legisti, o sabelliane, 6 dvrf^aiti aov rri SoKria^; (p«<7( yap jiaG
hunc quoque apostolicae scripturae locum, iripa-
*
y^
rlw c*'ipyHav rov Kpdrag t>
* Kpius. i. 19.
qui opinioni luae contradicif? Ait enim post la)c^C-Q~j avrov, rw ci^t^oytiKiv cu rco Xpt-
alia: secundum operationem potenliae vir- rw, iyi^ipy.i avrov c«
viKpcov, kj Ka-diaag
tulis eius, quani oiieratus est in Chrislo, o- Si^ioi avroZ cv rjig inapav^iQtg VTnpava)
suscilans eum a morluis, constituensque ad 7rdang dpyjig v^ c^ovaiag Jt} dvvafticog
y^
dexteram suam in caelcslibus super om-
Kvotort\T@-
y^
-xavrog ovofta^ofiivov ,
ov
nem principatum ot poteslatem , virtutem- f/^ovov cv rco almi rovrq), rtAAa x} iv rto
que ac dominationera , ei omne nomen
,
ftiXKovrt. OvS t\ ivayfiKtKn (pcovti ai Trii-
quod nominatur non solum in hoc saecu-
•&</ ov ^s-^oaKat^ov ilvat t uiov, aAA ct(
lo, sed etiam in futuro. Xeque tibi evan-
'(a.} r iv rco f/,iKKovTt alcovi Kara TrdvTcov
gelica vox persuadet, non esse lempora-
^•'»"
iyKiyj-ptTai rco vIcj); 6 7-««
Trarti^,
lem filium, sed in futuro quoque saeculo
^^ai *,
Kp'iv<i ovB'iva- ritv
3
K^'tatv Traaav
• i„i, v.
•>>.
traditum esse iudicium de omnibus filio?
^iScoKi rcp via, "iva rif^Zsat t vlov Ka^cag
Nam patcr , inquil scriptura , non iudicat
rtftcaat t Traripa- £, iri^coQ'i ttov uTro-
quemquam , scd oinne iudicium dedit filio.
^oKQ^
*
iv rrt dTroKaKv^^a r
kv^ih 'iti-
• ii.The.ss.i. 7.
(1) S. Gaudentius brix. ep. totiini stribit sermonein suum •XIX- de hoc divini Senatoris dicto, aitque
sub initio: « iianc iiabent liaeretici Ariani faniosissimam quaestionem, qua Clium Dei ore sacrilego mi-
»
norem patre suo esse contendunt, ipsius testinioniuni proferentes, quoiiiam pater maior me esf. F.xcae-
.1 cavit eos nequitia cordis eorum etc. » IDe lioc item dicto habes apud nos Script. vet. T. IV. celcbratum
a graeca ecclesia coneilium. Et quidem locus est hic in vetere atque hodierna theolos,'ia apprime tritus;
de quo a me plura verba fieri supervncaneum est, priiesertini post ea quae scripsi olini ad ariaiia frag-
menta T. III.
8 S. GREGORII NYSSENI
MiMh. VII. 6.
I.Cor. XV.28.
aov , (pn(T;, dn-' ovpctvoii [Mt' ayy^hcov Su- Et alibi apostolus: in revelatione domini
va.iJi.icoq avTOv, h {pAo-j/f -zdu^os, ^iSot)? c/ic-
lesu, ait, de caelocumangelis virtutis eius,
^'iKMiv To'ii (W.« ilSoai ^iov Kcti Toh |"->i in flamma ignis, sumentis vindiclamdeiis,
ij7rax,oviiai t© iva.yyiA'iCf) t x.vp'tov r\juf^ qui non obediunl evangelio domini nostri
'Inaov Xpi^ov- opa, Trcoq o\ ju-m •jTrax.ovov- lesu Christi. Videsis quomodo contumaces
Tic, dtKlw TtGnfji , (^nai ,'6\iQpov aldoviov
^
perferent inquit poenas , exitium scilicet
CTav iA^Svi ivJlo^aa-dHvai iv Tolf dy'ioig sempiternum , cum venerit glorificari inter
avTQV' Tiaacn
3
tw vIq)
,
ov av fJortKiTi il- sanctossuos. Poenas,inquam,soIvent filio,
yai VTritAvtipaq. quem tu haud amplius existere opinaris.
^'.
E/
Q
^ovKii yvmai t» jtots
'^
"i. Si vero cognoscere aves, quid signi-
To OTay
©^.5(5« T ^aaihitav tu> 7ra''^i
f^
ficet diclio « quum Iradiderit regnum pa-
diZ)
(
1
y
, ovK dTTOKpvTTTiov aoi
,
il Xj Sva- tH Dco » iie hoc quidem te celabo, quam-
i7r'iSiKT0g
T^ (iAn-&jja? T£Tt;;;^>i;ca5' Kat ^oi quam haud facile veritalem recipis: mihi-
ooKit dvQi<ravai to) Trafa t XpJS"oi/ Trpoa- que quominus id -agam adversari videtur
Tayi^aTi
*
, f^ri
jSaAfTf cSir fiapyap'iTai efTatum illud: noHle proiicere margaritas
v/^^jj
'ifATrpoa-div T ^ot^MV aAAa -diov
f/^i-
vestras ante porcos. Sed tamen Deum imi-
fiiiaa/^ijoi, i?^7r'tSit>v ju.s-&s?« KaAMv , ovSi tans, spem bonam relinebo, et ne irreii-
To'ii Bvcxsil2'iatv d-MOKpv-i^aii t dXn^nav giosos quidem veritatem celabo. Pluit enim
^P-X^^
y^p
Oftoicoi,
y^
TO
(f)S)? T^ rftipag aeque Deus, diurnamque lucem aeque af-
/Vov c*;T5TaTa( BiKaion Koi dZ'iKotq- i]^' fundit iustis et iniustis. Tu vero caritatem
ovTco (^iKavQpco-ss-ovfjSp©^ ov 'zsfivari tyiv tantam expertus, verilatem non exquires?
aAn^iiav; ov^ v(T)'i^itq Tcig t vov dKoag
,
Non praebebis mentis auditum, ut persua-
ha TTiia^dyii [^nSoTiovv Tr^of iTi^ov ti
-^^
deri tibi possit, nullam scripturae partem
iv Talq ^a^ali i't^nf^'ivu>v 'ivavTiooatv ihai
,
alteri contradicere , sed omnia invicem con-
<jAAa avvc^Sov Kai avjA,(^a>vov to •roav tco
sona esse ct consenlanea? Ilaque non est
TravTtTvyxaviiv^ dioTri^ ov vonTiov KaTcc
ad sontentiae luae normam intelHgenda di-
ctio : « tunc ipse subiectus erit ei
,
qui subie-
cit sibi omnia. » Item: « et cum tradiderit
regnum patri et Deo. » Nam si in omnibus
factus est simiHs humano generi , et com-
jiuj anv v-uToAn \iv to
*
tots i.izoTayna-i-
Tai avToq tm VTroTa^avTi avTco tcc TravTa-
Kj OTav 'ZZh^^StSu)
r ^aaiXitav tw TraTpt
* V. 2i. lu Jici)-
*
li yap v^ 'wavTa o)fjio'icoTO tJj
ai&^coTTTOTnTi,
£;
auviTTa^dnai^r:^ t tt^o-
passus est , ut ait prophela: ipse iniquita-
• is. i.iii ir. (?ht/^ *,
a^TOS Tcii df^apuag Yi/u^p (p'ipei
,
tgs nostras porlat, et pro nobis dolet; et
T^TTipi^
tifx,u)v 63uvS.Tai,)^ avTOi Tag daQi-
languores nostros ipse excepit, et infirmi-
• V.
4.
viiag
nf^Z}vJ\a^e
kj Tag voanc; 'i^a^aae *
,
lates nostras ipse portavit
;
quandoquidem
iTTii
(t T hKTiKnv TOVTCov adpKa
'ah.(i'i-
capacem huiusmodi malorum carnem in-
^AnTai, Kai u-zsip
iifA,m (pnaiv
df^apTiav
duit , et pro nobis peccalum extitit , haud
iTrotnaiv^
*'
°y
'^«""0'"'''^« dW w« Tmroin-
equidem hoc experlus , sed spccie tenus
Kcoi,
Y
niA.ilf SiKaico^o)/^- }tj
'^^ofjSpog
peccator, ut nos iustificaremur; factusque
VTri^ n/j^ KaTa^a,lva
^
Karapag
nfLac,
est pro nobis maledictio, ut nos de ma-
^ayo^^aavi'* yt^ -fhKaTa^aTog wvoparai
,
lediclione redimeret ; el maledictus appel-
7
'^''P'^*Q^'V ^^«''t^P''^*/
niATiv iKo/^og-
Jatus est , compassione sua par noslro no-
f/ c yraai toi^toi?
^/jo^^os wf^^OM^n t«
men sponle adsumens. Atque ita his om-
civQpiCuT^OTnTi,
avjnv r /^opjtiv
? ^oi^Aa
nibus in sc receptis, humano generi simi-
rtvaA^/g^ov, f^r
a.'nog hounKccc
,
v-^^p t^
Hs faclus, ipsaque servi forma suscepta
,
(1)
I)e lioc Pauli dicto integram et prolixain scripsit orationem Nyssenus, quae extat in opp. T. I.
p.
838-853. Item Zeno veronensis tractatuni suurn sextum.
Il.C.r T. 21.
l.ix\. III. 13.
ADVERSUS AHICM ET SABELLIUM.
ceu ipse peccasset, proque humano genere
propriam ofTerens ultro personam, patrem
placavit atque ad misericordiam inflexit.
Sed quia non universum hominum genus
filio erat subiectum, ipse vero quamquam
reapse suhiectus, altamen popuH inobe-
dienliam videbalur et credebatur coram
patre sibi inscripsisse ; si omnia filio tan-
dem aliquando subiicientur (nondum enim
cuncta subiecta ei videmus
)
tunc dicet :
omnia mihi subiecta sunt. Cunctis vero ei
subiectis , tunc demum ipse videbitur ei
subiectus, qui omnia eidem subiecit. Nam
si nos omnes Christi cssemus, Christus quo-
que Dei esset , eique foret subiectus. Quod
si nos nondum Christi sumus, ne Christus
quidem adhuc Dei est
,
qui pro nobis dolet.
Cum ergo omnes Christi erimus, tunc et
Christus Dei erit
,
per semet cunctos subi'-
ciens patri quos antea ab eodem accepe-
rat, ut sit Deus omnia in omnibus. Inlerim
non videtur quodammodo palri subiectus,
propterea quod homines ei commissi, et
quorum gerit imaginem , nondum ei subie-
cti sunt. Sed quum denique omnia ei subie-
cta fuerint , tunc videbitur Deo palri reg-
num tradere. Porro regnum non est in-
telligenda dignitas sceptri : non enim paler
indiget ut regalem dignitatem a fiho acci-
piat
,
quam ei antea ad usum indulserit
,
postea vero revocarit. Hoc enim mihi in-
nuere videris. Insuper non adversus fihum
tantummodo impie agis, dum eius hypq-
slasim destruis, verum etiam adversus pa-
trem, quem regem esse negas; si quidem
ahquando regnumfiliotradidit,ab eoidem
deinde recepturus, ceu hac dignitale indi-
gens. Tradet autem ipsi non regni digni-
tatem, ut antea diximus, sed regnatos ab
se homines et sibi subiectos. Huiusmodi
regno exhibito tradiloque , dicet : haec re-
galis dignitas , hoc sacerdolium
,
gens san-
cta
,
populus adquisitionis meae. Nec non
:
ecce ego et pueri
,
quos mihi dedit Deus.
rtv-&pco7roTyiT(^ to '/5iov •arpcawTOK z.rpo-
^ctAAo/j^oi;, Cii^^cTri
r TrctTipa, ttooc i.Kiog
h7nKct\m- yS) ax; ovy^ inrOTiTO.-ATO to) viw
TToiTcL « a.vLo(i)-7roTv\i^ tCj ct-jTOg lov fJi-:v v^xo-
TlTCtyfX.'tvQ^ iSc>C<l Ti
(t
JlflAHTTTO T ivV-
jj^OTct^ia.)' T AaoO c* o-xj,^ r zs^ctZoq 'fh-
p(fa(5o/y.^(gL' il Si -TTOTi -urav^ VTrOTciy^-
^iij^ TU) vlqt , vvv yap ovJa^isrM? opw/uS^
z3a>'-&' v7iOTiTctyiJi.ivcL cfjTCd , Ipil •zsav^'
VTroTiTctKTcti [Moi' TravTcoy
q
ctVTOi) vttotcl-
yiVTCOV, TCTi a.VTOC, (pc/.VilfJiTCtl VTJOTiTCty-
f^iV!Q~> TCp VTl-QTiTCf^OTi CtVTcb TO. TraVTCf
il ycto TravTii tif^ilg iivt/uS^j X^is-oC,
«^ X^(-
o^TO^ ^iov ctv
yi
Ti Kj VTT OTa.-/(^^ i\v[- «/
</l^'
«//.5/5 f^r\7rco XpiaTOv, ovSiTra)
y^
Xpio-TO^
&iov , Ji' «jt*a$ o^JVcofjd^(Q^- OTctv ovv
ZS-aVTig XpifJTOV •^O-^fA.iQct ,
TOTS 'icjTCtl
<z
Xpi<^og ^iov,Si' isbVTOv csv' TraVTctq vtto-
TaTTCov TO) TTciZi
ovi TTpOTipoy 'srctp' ctv-
Tov iiAri^<l , "iva y\ 6 Gso^ tk zcaVTct. ov n-a.cyr
iiril
Q
Zoitii TTODi _M.M t;;TOT5Ta^9ai tIo TTCt-
'^i , T iyyvtt[A,ivcov vtt' avTov, r^ hov t £<-
>f.OVcL
(^ioi, fjl.t\Si7rC0 V^OTlTctyfJl.iVCOV CtVTCp
,
hsrOTi Si t;'Z3-0Ta^-&S()1 ctVTU» tci uyavTct,
TOTi (^ctVnCJiTCtl <Z&^^5l5o[/S T €ct<JlAilCtV TCO
TTctGi !tj Gfw
(
1 y- iSaaiAfiav
q
votniov ov t6
a^tcofA.ct 7* <JKt\-7rTii'X.'ict(; , ovSi yao iTi Sil-
Tcti. d^tlof/.ctrQ-j (ictcjtKfKOV zsctT^^^, 'ivct
•S^^^AajBri T vlov 6 TrpoTipov coi ilc, ;j^m-
atv avTCt) (JvyKi^^cop^i^Kcoi iTvy)(^a.vc tovto
avctKaKov/ut^^joq- toiovto yao aivtTTi<j-&ct'i
ftOl SoKlig- 'iTt fJiiV doi(Bil(; OV ItOVOV ili 7
ViOV dVdttpTbv CtVTQV T VTTOTCttJlV
,
dXKa Kj
ilS T TTCtTipct d-SrOjpaiCWV ttVTOV OVK OVTCt
^XGlKiCt MOTi GVyKi^^COpyiKOTCt TCp ViO) T
(ictCJiXilCtV , ilTOt, rtTTOAn |0/m!^OV TTcip' av-
TOU COq
S-DfjSfjOV T d^tlofiaTO<;- 'uP^ScO(J'(
3
a.VTCp ov TQ d^tcofta , cog ^pQi(pt\/u&(j , t^
(ia<jtXi'ia<;, dXXa C?U" (BaatX<^-3iVTai drr'
avT^ K^ vTTOTayiVTai avTci)- Tavrlw t €a-
(JiXi\<Jt.V TTPOCJiVtlVO-^Cai Kai 's^ctSi^toyt.coc,
,
ipir
*
TovTO j3a<j'iXeiQV , tovto U^aT^f^a
,
'i^voq ciytQV^ Xaoi ilf -©e/TTO/naiv jM-or
y^
loov iyco Kai ra siraiSia ct ftoi 'idooKiv o
Petr. U. i).
(1) Par sententia est apud sanctum Cyrillum in tliesauro T. Y. part. I. p. 256.
10
S. GREGORII NYSSENI
Hii,r. II 13.
deog-
*
avTog ya^ iSooKiv a.VTa,V7roTdla.i
IUe enim hos ei dedit, dum cunclas eidem
avTO) Travrot, tcc i-&vn- Scoau) ya^ aoi i-dvn gentes supposuit: dabo tibi genles heredi-
T nAnpovOfiictv an, }Cj T KaTdayjaiv aa tcc tatem tuara, et possessionem tuam termi-

ps. II. s. 'u.i^aTa TVi •>«?.
*
nos terrae,
>/. "lo-^j
5= x.a( TO, iylo )ca( o 'ssa- 8. Scito insuper, verba « ego et pater
TMo %v ia^iv
, f*M
dvaipilv TViY v-ssiaTaaiv unum sumus » nequaquam filii hypostasim
Tov vioii- iv ydp siai tyiv ovaiav ,
'iv to destruere: una est enim ipsorum substan-
d^iu)[A,a, iv ilai T>1K yva)[/,!w , 'iv tiai tmv tia, una sententia , una voluntas, non ta-
(ppoDKTiv
j
ov'^ 'iv Si TV\v vTToaTctaiv ^iix'
"^^" ^^^ hypostasis. Demonstrabilur au-
•dnaiTat Si x.ai 6y. tov aTroaTohov oti to temetiamex apostolo, vocabulum «unum»
h ov-A 'oh f.t'idg r^ tm? avTrig VTro^daiCDi, haud proprie dici de una eademque hy-
1. Cor. III. 8.
CDi TTOAAaJCi; TWTTeTai
*
,
«5 iTTl TOV <pv-
Ibidem.
Tit;0VT05 >Ctt; TOV TTOTIi(^OVT&^
I
I TOh r
C^fJl.iZf(^6/l^0V OVOf^a ^l^ll TYW VTTO^a-
aiv 'iKx<r'&^ Si r 'iSiov fna^Sov
A>).x},fTcti
xj T i'5ior Koiirov
*
o'vTO)q to iv ovk dvai-
piTiKov Tviq iTipag v^McaTdaicoi vTrdpxov
VlVOna^&CO- fjt.nSiTip0V TOIVVV TOVTCOV d-TTCL-
Z:-%v aAAi^XOK; dTroBiSei^^f^ivcetv , dAAcc
avf^-
lArKpctivnKiTCov 'siTpoi thk ivQiiav ixriaTiv,
poslasi, quod saepe evenit , veluli de plan-
tante et rigante. Nam distributivum potius
nomen revera personam dislinguit, veluti
:
unusquisque autem propriammercedem ac-
cipiet secundum suum laborem. Itaque vo-
cabulum « unum » non ita intelHgendum
est, ut hypostasim alteram perimat. Quum
ergo neutram ex his locutionem invicem
repugnare demonstratum sil , inimo vero
TTiTravao tcc l.a^iAAiov cppov^cov
^
iKKAivov utramque ad rectam fidem adserendam con-
aTro KaKOtp^oavvt]^^ Kai 'ssoinaov dya^ov spirare, omitte sabellianum errorem , de-
T« dAnQiict 'urnQoij^\Q^- i^avd aoi Kai cHna a prava sententia , et fac bonum, ve-
TOVTa [^ova srpoi dTxrcS^-i^iv tov (pccvAa
cppoveliv.
\f\ "iffO; jt*oi x} av d^noi^aviTlw 'A-^iA-
AiQv
'•>

TTi^iv
Q
Sv(^v^nKCi)i Ti n-OTi Ka-
TaAiTTCOV T ivQiiaV O^OV >'J}
T T^ dTtfA,',aq
T viov
feapdQp^jov iAnAaKaq, ^oinf^a av-
tov >tj dAAoZtov <?>
T &iov ovaiag vttoto-
TTnaac,;
ovy^ iKavd aoi Trpog dyrcS.-i^iv t£
yeyyjvncdw c.y. r iraT^oc, Kj ficva Ta ovo-
f/,aTa oTi ao(pia }Cj Suvaf^n ^ioi) •sirpod»-
ybp^Tai; aocpia kcci Svva^..ii '6ti d^eipo-
TtoinTOi
fA.iv Kj dKaraaKiva^-oi ovaat, dos-
Tai '^
-^^X^^ 'b '^'^^P
d-TTopopai vov v-nio-
ritati credens. Haec tibi vel sola sufficiant
ad demonstrandum te perverse sentire.
9. Nunc tu quoque mecum ariano ple-
num furore AchilHum cognosce. Cur tu a
fide infeliciler deficiens, recta via dereH-
cta, in barathra dedecoris contra filium in-
cidisti , facturam existimans ipsum et a Dei
substantia aHenuni? Nonnc tibi satis de-
monstrabant eum de patre esse genitum
,
vel sola nomina, quod nempe sapientia et
virtus Dei appellatur? Quod autem sapien-
tia et virtus neque manu neque alio inslru-
niento fiant , sed animae dotes sinl , et quasi
pil^^cof^iVci Tjj T^ aopiai ^Ad^n , Trdvrcog dv fructus mentis, in sapienliae stipite funda-
avveTrivivac-iai- il cT' iKTi^ai ^ KaTiaKiva-
tae, plane consenlies. Quod si creata fuit
arai
« ao(pia, c* tivi ;>^ov(», ai ftpn? , n
et fabricata sapientia aliquo tempore, ut
^avTog ;^6vii r^
Bnf^nipyrifA.aTOi Trpea^v-
ais, illa quae omni tempore creaturaque
TaTn, TOVTWiv 6 viof, 'cpa
fj,n f^oi
SoKoim,
vetustior esl, nempe filius ; cave ne forte
d^TTcx.Sov an T^ olnaeo)? aTro^aivm
to^x^- dissonum a tua sententia illud pronunciare
^ig avTi iyiviTO ovSe 'iv n el TavTiw c/kti-
videaris « et sine ipso factum est nihil. »
(1)
'O ifuTsuiiv ?£ xai' jroTi^av h siViv: qui autem plantat, et qui rigat, unum sunt.
(2) Ita cod. (]uarto in casu. Alioqui existiniasseni Nyssenum apostrophen ad Achilliuni facere.
ADVERSUS ARICM ET SABELLIUM.
11
Vel si hanc adoplivam pulas
,
nobis perspi- dicTC, ( i
)
'^a.itii
•, ^
tovto
yif^Hv dva.(pot.yBov
cue demonstrare nilitor, aliam quandam Sii^ttv 7ri-7riipa.cso o)? iTiox tiC, av ih ao-
esse hac antiquiorem
, a qua ista aUera for- (p/a TaiyT»? Trpio-^ivTipct,, Si
M
« SdiiTipot,
mata fuoril. Nam sine sapientia impossi- >ia.TicrKiici'^ci.r aydO yao GQ(r:icti dSvya.TCY
bile est aliquid fabricari. Idcirco apud pa- xaraffxi^C/oKT-S-Mvai ti- Sia tovto 7rcc.pa. to)
Iremsapientia primogenila fuil omnis crea- 7ra.'^i « crocpia. -.^ TrpojTOTOKog Trdar.i kt^-
turae, ut per eam cuncta efTicerentur. Et (tsoo;, ha. Si avTy\(, tci Trdvra. Ka.Taa-dja.-
quidem fihus vocabulo verbi appellatus a^n v^ X^yQ^ 5«
u^poatiyopdjTa.i l ujoj
est, ut genitus demonslrarctur , non autem na ^otHTOs d^ao^ay^y)
,
yJj (U-m KTt^oi vtto-
creatus existimaretur. Verbum enim pari- Ancp^d^' Xoyoq yap T/XTfrai, «AA ov Kri-
tur, non creatur; ore quidem prolatum, i^eTa;, ^icc ^iy.aTog
f^h
Trpo^^ipo/uSfjoi., c/x.
sed ex corde excitatum. Testis mihi pater KapZiac, \ kiyov/u&pi^- o 7ra.TY\p {j.a.pTVPil
qui ait: eructa\it cor meum verbum bo- |WOj Mywy
'
<l^i\piv'^a.j o n KapSia, ^fc; Ao-
num. Confitetur pariler fihus: ego ex ore ')/0k rt^a^oc" a-vvoi^cAoyil r^ 6 vl'jq- iylo
Altissimi prodivi. Quomodo ergo mens tua c/k <rofjia.T&^ 1^4'^^ cv^iiA^dov
*
i >.
, ttw?
tale tantumque audaciae pondus sustiuet, r-.viyKi an « 5ia.to(a t'o TrjAiKouTOv a;^-S^05
ut filium creaturam esse opinetur? t ToA(a>i|U.aT05 ., zsoiMf^a aJTov t/Tf<AM(pi^7a;
10. Audisli superiora de filio; audi iam /. AxHxoa;
r^'
'ss-poaXni^oTccv 'iz-ipi
sequentia ; nempe quod verbum « erat » im- toD vlov' a.Kov; Sy\ r^ tov vvy i^zs-iXQov-
perfecto tempore diclum, aeternitatis ha- roq^ ax; to riv ou •u^^a.TO.TiKCi} ^ovci) Kii-
bet significationem : in principio erat Ver- /J^ov diSiOTYiTi^
j^^
tyw anf^ocaiav cv
bum. Dei vero principium nuilum humana
^PXV
^'^ ^ Xoy@~>'
dpx^
^^ -diov dv^^oce-
mens imaginari potesl. Idcirco, ut in prae- 'zs-iivu) koyct) ov JcaTSiAnTTTac 5ja toDto
cedenlibus diximus, hanc sermonis parti- 3« coi cv toI^, if^-srpocr^dev i}p^Ka/t^.y o
culam a sacra scriptura adhibitam , nempe Sn Trore y-ip(^ Koyov Ti^nKiv r ^ct(py\
.,
« in principio » fac intelligas principium to c* dp^c)
yo<l
poi dp^^YW dnKYiv diStov
divinum quod aeternum sit. Idem vero ovaccv tclvtov Se zs-o-^iv aYift.a.VTiKOY kou
significari existima etiam a verbo « erat. » to i\v to Si 6 Ao^@o, t oij,o(jvaiOY vttc-
Denique vocabukun « Verbuni » consub- araaiv vrpoi
(^
Tra.Tipa. SiiKyvai- lyct Ss
slantialem patri hypostasim declarat. Ne jxyi Sokodjv^
(^
biov i]ya,i ttots oTi d(fct-
autemputemus, fiiium aliquando fuisseoc- vns «f ci/ tco yraTpi KpvTrTOfApi^,) Ka.i
cultum, ceu in patre lalentem; neque pro- "tvct [ji.y\ sirpoipopiKoy Aoyov Ka.1 ci^Sii^di-
latum Verbum, sed reconditum existime- tov v^-cAa^/Savw^'^- TOf yctp tovtov Ao-
mus; (namque eiusmodi Verbumquomodo yov h Tivi ilvat ;j^m cwoia, ti ci)
pfa^a-
cogitari queat aut describi, siquidem non f^aTt ^
Ka^^ ictVTOv vyrcaTaaiV oCk 'iyov-
habet per se hypostasini?) idcirco ait lo- Ta-., Sict TavTo, iUyiKi rSj 6 lcixxyyyii , ko,]
hannes: et Verbum erat, non in Deo, sed o Ao^^iQ^ hv ovk ch tco -Qicp, dKKa •zr^o?
apud Deum; propriam hypostasim descri-
(^
Qioy , ISiav uT.oaTctaiv 'fh^^ct^tcov tZ>
bens.quae in Verbo ex palerna substanlia hoyct) 6^ vrctT^iKiiq ovaictg vcpi^^ajaav tov
subsistit. Simili modo, ne artificialis sa- avTOv TpoTrov Kal "iyo.
f^n
vcoIto acctna «
pientia inlelligalur, quac existentiam suam TiXviTdjTi-KYi
^
i\ to itva,i 'iv rivi s;j^oi;a-a
in re aliquahabeat, sive homine sive crea- >i cc dvSat « c* Ka.TctaKivaai^a.Ti, ilpn-
lura alia, dixit « erat apud Deum » ut in-
kiv yiv -virpog tov ^sov^ hct von-dri diog
telligatur Deus ex Deo existens. Insuper ox diov vyrdpxcav Trpog
3,
r^ tyiv vr^oa-
(1) Ita cod. Quamquam in sequentibus adliuc de creata sapientia sermo esse videtur.
(2) En Ecclesiastici iibrum inter divina auctoritate pollentes citat Nyssenus.
Ps XLIV.
•Eccli.XXIV.5.
loll. XIV. 2K.
Prov. XXVII.
Marc. X. 17.
18.
ta. 'ivct
Q
7ri<rivc>>/iS{j ctVTOv v(^i<ra-
va,l •&£0v
,
a,vrOv ovra, c^ ia.urov
,
ifiop-
^coaiv a.VTOY dv&pcoTrivcog 6 7rci.rrp
,
Gctpx,i
12
S. GREGORII m'SSENI
r]ycp'iav ilMXi'
«^' &f^5 ^v o AoyQ^-
appellationem quoque sumpsit
,
videlicet
dioi
3
T( dpxyfv
ovy, 'dv
'iX°^'
^^^' ^'^'^ " ^' ^^"^ erat Verbum. » Deus esl autem,
dv ih -diog- 07ri,3 Qv {ji,6vov «/asT^ dh\a qui initium non habet; alioqui non esset
Ktti (piKoao^cov TraCih^ ^icax'i'(^>iGiV ^ m ov
Deus; quam rem haud nos tantummodo,
TzpoQniCi Oi rirTOvat, t KctTo. Qiov kiktH-
sed etiam philosophi ratam habent
;
quibus
(doj yvcoaiv.
non te decet deleriorem circa Deum ge-
rere scnlentiam.
1 1 . Ut autcm crederemus subsistentem
esse Dcum , eum scilicet de se natum, hu-
manam eidem figuram fecit pater, carne
a,vrov 'OEi^d-lag, ha, dv-QpctiTrivaii 0"\.i- circumscribens , ut humanis obtutibus fi-
(Tiv ijj!,(^av'iari vlov Ka) ^iov ovra ilJlcog Hum obiiceret. Nunc quum scias ipsum re-
v(pi(jrdvai,
f/,»
fjLOi (^avracjQni ivri^iari- vera subsistentem esse Deum , cave ima-
pov H f^iKpoTi^ov T t/jov, t2) i]^-/]Kivai *, gincris deteriorem esse aut minorem
,
quia
TTifji-^ai fjci
Trart^p fjciil^cov ju.8
jVjV 'iS^ is dixerit: qui misit me pater, maior me
^a^ avrov ovav^p^coizovvra ra'iz-:\v6^?o(Ji est. Namque decebat, ipsum hominem fa-
Koyoii if^^aivnv ro lavrov fA.iyi^Q^- av- ctum, modestis sermonibus magnitudinem
TO(i iipv\Ki
*
iwaiViiTco Gi TTiKai }tj
fj,i\
suam patefacere. Ipsemet enim dixerat
:
ro (jov arof^a- n yap ovk 'ij\^<( TaTunvo- laudet te proximus, et non os tuum. Et-
(^povovvra
^
virTOva t Traf^Oi lavrov diro- enim quidni oportebat humihter se dicere
^nKvvvai^ rov dfc^y^drrra }tj ra ndvra minorem patre incircumscripfo et omnia
-TTK-npovvrsQ^
,
(^
riccc, csapKi
t^knypcLC^o- complente, eum qui tunc erat carne cir-
fjS^jov Kj 0'\,i(Jiv dvQ^coTTivaiq
f^i^^ov/U^ov
;
cumscriplus, et humani visus modulo de-
ov
fj.v\v
dKKct -Kai to
(^
aVTiov toD iivai finitus? ^nsuper illum, qui sibi causa exi-
ft,ii'(^ova iavro'0 d7roKu,Kilv , ovk uKKo^^iov stendi fuisset, appellare maiorem , non ab-
dKy-diiag i • il
f/.v\ y^
-S-fOj , tto^v « (jo- horrebat a veritate. Nam nisi Deus exti-
<p<a; Kj ti fiv\ 6 7raTv\p, 7ro'v 6 vioi; opa tissel, ubinam sapientia? Et nisi pater fuis-
Sii
i^oi 7rdvTr\ Ka) ^rdvruog rov vTov TaTrn- set, ubinam filius? lam mecum observa,
vo(pjOKot)vTa, }Cj TO QiiKOv
fA.iyi^^
uf/^a fiHuni ubique prorsus modeste agenlem; el
ciSii-Kvv/yS/jov, TTjcbrov orav Kiyv\ tt^oc,
t tamen divinam magnitudinem simul osten-
V£a.vio-^oy dya$!Ov avrov ^rpoaayopiiiGav-
dentem
;
primo cum dixit adolescenli a quo
Ta'
*
r'i
fii
K'iynf dyaQov; ovSilg dya-
bonus fuerat appeilatus, cur me dicis bo-
•&05
,
ii f.LY\ £',i
i Qior Ka] liKGTCoi yi
num? nemo bonus, nisi unus Deus. El re-
TOVTO d7ri(^YivaT0- u>i yap dv^puiTroc, aoi
cle ita respondit : videtur enim dixisse: tibi
TTScpvii/a i">7roi civ
,
w vfawa, aii
j
cog ha
quidem , o adolescens, homo visus sum
;
^tj
ypaiA.u.'j.Ticov SiBdaKaKov
fci Trpoan-
tu vero lamquam unum de scribis magi-
Truiv, Trpoai^nKac; ro dya^ov ov^i\(, Jli strum me appeUasti , adieclo etiam boni
dv3p(07Ta)v dya-d^oi
,
f^ovco
3
^ioo oi-KHOv-
epitheto. Afcjui nulhis homo bonus est
,
Taj
11
pT^oaM-yopia- f.t.dTlw aoct wvcVatia?
sed Dei solius propria est hacc appellalio.
dy
a^ov T Ticoi av&piowiv aoi wi(j,y\voTa'
Temere igifur bonum nuncupasti, eum qui
oi/rco •>.o?;v dTTo^privdjL^oi, rrw
fA,iv rawn.
hacfenus homo tibi visus sum. lloc itaque
vo^ppoavvlw Tu> dvSp]
cviJ\i'ilaro iV^^cov
rcsponso , modesfiam suam homini demon-
{li Confer nostrum in sermone de fide, et in illo de deitate Filii et Spiritus sancti. Item praedictum
coneiliuin a nobis editum, praesertim actione quinta, in synodali patriarciiae Hierosolymoruni sententia.
Noanulli eiiim patres ita de Clio etiam tamquain I)eo locuti sunt, quatenus uempe pater auctor illi sub-
stantiae est. Sed legesis circa patrum meatem Petaviuin de Trin. lib. V. 4.
ADVERSCS ARIUM
stravit dicens: nemo illorum bonus est
,
quos tu putas. Quod autem addidil « nisi
unus Deus » ipse quidem et pater, unum
sunt ; sed mystice modesleque veritatem
exponens
,
participem se paternae bonita-
tis denionstravit. Igitur verba: ego et pater
unum sumus ; et illa: ego in palre, el pa-
ter in me est, aequalem eum patri demon-
strant. Necesse est enim perfectum esse
fdium, qui ex palre perfecto est.
12. Sed praelerea forlasse dices: si pa-
ler quum sit perfectus omnia implet
,
quid
superest filio perfecto similiter, quod con-
tineat? Atqui ego aio, ambos invicem esse
recipientes et continentes. Ego enim , in-
quit, in patre ; et pater, in me est. lam
qui invicem continent, pari erunt inter se
magnitudine. Quanam ergo ratione alter
in altero insint, cognoscere omnino stude.
Sane oportet [in humanis] altcrum ab al-
tero contineri: ergo contenlum in conti-
nente erit: continens aulem a contento vi-
cjssim non contincbitur. Porro cave in Deo
existimes quandam esse vacuitalem ,
ubi
contenlum recipiatur. Nam de homine hoc
potius existimandum est; neque enim al-
terius capaces sumus , neque in alterum
continendi transimus. Quod si transire-
mus, vacuo scilicet conlineremus, itemque
comprehenderemur. Verum enimvero de
Deo diversa ratione cogitandum est. Sicut
enini in hominis anima duae vel plures
scientiae, si simul sint , medica aut philo-
sophica , et quaevis aliae, invicem non an-
gustantur in menle animaeque sede, mul-
tae licetnumero, commode inhabitantcs et
mutuo omnia communicantes, quamquam
animam compleant , neque altera ex altera
recedat , ila ut unicam substantiae phanta-
siam acute etiam considerantibus viris prae-
beant, quoniam in una eademque mente
consistunt ; invicem autem differunt
,
qua-
tenus ahera quidem est scientia medica,
altera philosophica ; sic sane cliam paler
et filius eadem consislentes sede , et alte-
rulrum coutincntcs, atque unum efficien-
ET SABKLLIUM.
13
oCSilg dycL-dog, cov vtsruM(^a,q au' to 5s,
Ji
ftH fi5 ^lOg C3'pO(T-&c'/?, Ctt/TO?
j
KCti
TraTM^ ev uai^ fiv^iKcog apo. jM.STa Ta^rJi-
Yo:ppo<Jvvni riw d\r\'&ila,v Jj.ie^sAnAu-dws
,
(jJiJ.[jLiTO'^ov TCp n-a.Tpi rrig dya.^doTtiTQ.j
d-tz-iSiix.yve- TO ovv iyw ;ca< o 7ra.Ty\p
%v
''* \\>V,
^-
\vt
iQ^iV Ka,i tO^ lyu) cv tU) TraTPi y.a.i o
'sra.TTnp cv IjWOi *, Jaov d-zs-oJliinvvai rS)
7ra.Tpf oii yap (ivat Ti\iiov ok t TiAiia
TTof^og
(^
vlov.
i(6 . AAA' 'lactii ko} tovt' av u-z^ng'
it uTO.Tttp TiXiiQ~> Mv Tcc inavTa. a-An-
§o7, ^o7ov CTroXiiTmai tw vlo) TiAiici) ovti
ih To ^ct)p>iaai- rtAAcc dXAriAccv
{py\^] ye-
yoviva.1 cJ\iKTiKOvg Ka) ;;^ft)pnTi;cot;5- lyu)
yap cpr^aiv iv tU) uya.Tp]^ Kctl 6 zs-aTrip
iv i[/.oi 'cgiv 01 Si dhKnKovq ^copovVTig
,
laot av iiiv dWr\Aoig tu fA.iyi^(^-^'oB-u)g
ovv iv aAAnAoiS yivoivT' ccv , TrdvTiog «xS-
aat oD-ponp»<rai' Sft yap ro iTipov 'rSk/i-
"^icduj V-dS^O TOV iTipoV- TO ^Otiy t^M-^O-
/lS^JOV iV TO) 'WkiiX,OVTf TO J[s «ffi^lS^OV
OVK aV <Ztfe<5^0iTO TTUAtV VZu
T «GTt^f^O-
[A.ZVOV [/,i\ o'iov TOV &so>' >civcoy.d ts iyjiv
iV iaVTCt)
Cf>
v7ro3iSl>CTai T (a^i%0/J^OV
.
iTtl ya^ dv%^cj07rciov tovto vo/akttsoi" ovtj
yap iTipcov "xcopnTiKoi Tvy^dvof^.^ ovZ'
av y^CO^OV/iSp ih iTi^OV il
Q
>ca.i ^copoiij-
jcSf), KiVCO[A.a.Ti C^i^O[A.iV Ti Ka] 'ZZ^A»-
<P'&H(T:jM.£-&a* i7rt •&eoD 5s TOiovdi ti von-
Tiov coaTTip dv^sca-TTOv \v)(ri Svo 'o7n<^n-
[^'J.i
n 7tKiiovg (JvxiK^ovaai o^ov Tvyyd-
vui, laT&cKri Koci cpiKoaocpiKn, k} oaat a\-
Aaj, vzir' oAAwAoiv ot; aTivoy^co^ovvTai iv
vo)
y^
-^^X^^ X^^^ V
'"'
^oWa] Tov dot^S-
[^ov
ivpvx^9 ov/j&pai
y^
aAA^Aetis ivSiSoiai
TO •ZD"av, KaiTOiyi 'zrKnpovaai tmv
4^^^"*'
Kat [4,n vT^i^iovacti iTipa Trii iTipag
,
cog
pciav
*
oCaiag (pavTaaiav 'ZuapiyjcW Tolg
aKi^zuTiKCOTdTOii 'p^
dySpcov , isrit Ka^^'
iiog Ka] TaVTOV 'iS^vvTat vov , Siivnvoxa--
atv d\Kr\Kcov
^
Ka^OTi ccKKov (Aiv lacT^tKn
,
iTipov Si (piAoao(ptKy\- ovtco Sn Ka] 6 7ra-
TMo Ka] viog KaTcc tov avTOv Kixcopn-
KOTig Tozsov^ Kj dWriKoov BiKTiKOi yiyo-
VQTig^ Koi IV OVTif., COq [IIKOOV 'ZjpoaQiv
loll. X. w.
V. 38.
ita coil.
14 S. GREGORII NYSSENI
'i(pYi/uS{j^ jM-ovM VTroaranii k^) -virpoayiyopia, tes, ut paulo ante diximus, sola ipsorum
d-aTfpof d-ctTipks Biiviivoxiv, iv aWnkoiq persona atqne appellatione alter ab allero
J[i Tuyy^avovaiv ovric,- Kcti axT^uirip f/-vpov
distinguuntur , mutuo tamen alter in altero
oOcaSti aipt ivdicf^v^ilaa. nctTu rS avTOv sunt. Sicut cum unguenti odor per aerem
"^copiov T dix^poTiptt Tvy)(_a.vovrct^ tw So- diffundilur, quoniam eodem in loco lum
h.ih ftiv avvSfgt-KixvTa.i ,, KctT^ dXtiSintv S odor tum aer consistunt, specie quidem
ivprKJiii iTipov f^iv T aspa, aAAo Si tmv sunt confusi , re tamen vera alterum esse
oScoSriv hSn k Kai (pcog to cJ^. «Aiov ., Kai comperies aerem , alterum odorem. Insu-
5rvotti T dvifA.u)v , dKKy\Ku>v ^TSKpvKOTa^ per et lux de sole , et ventorum flatus, in-
ji^ TU) ZoKuv dvaf*.iftiyfj^iva., TroXXvw s^ssO'»
TYW Sjcj.t^opav' <t/wc, yap r^ avift.oi oC-^ r\Ki-
<ra dii<^r\KaniV dXKriXtjOV tovtoh d-TriiKa-
aOV TYW QiOTVITa
^i
Kal fiiii^OV Tl Ttfi Sla
gesti invicem , et in speciem mixti , mul-
tam tamcn habent diversitatem: nam lux
et venli non j)aruni inter se differunt. His
compara deitalem ; et simul maius quid
,
Koyov d-zs-oBei^icoi ifcf.vo>i-diii
.,
ivpoig av quam sermone declarari potest cogitans,
QfU" c/KaTipovc, iv Kar' ovaiav
;y OfjiO^po- invenies ambos unum substantia volunta-
lisque concordia ; et hoc unum , in patrem
ac filiiim, sicuti iam diximus, persona et
appellatione distinctum.
13. Omnino et aliam difficultatem mihi
avv'juu.y Kai
(^
iva.
m
Tranpa Kai v^ov
,
Ka-daTriP 7rpoi(ptiju&p .jV7ro<roi<J<l
}^
ttpogv]-
;„r^'i7cod:
yop'ici.^7r^
^-
.
•_. f^ivov.
ly . navTCog apa KivtiGiii fx,oi 'lU tSto-
si To, TravTa TriTrKiipcoKiv o tt aT ti
p
,
av^ic, obiicies. Si omnia replet pater , itemque
Oi jdj 6 uios, 'srolQ^ vTToKiiTriTai TOTT^ filius, quinam adversariae potestati relin-
Tw dvTiKiiftivt} Svvccf^ii
; f/.i-&'
lavTov yap quitur locus? Nam secum habere adver-
'iX^iv T ivavTiov., ovK av dpf^o^oi Qih- il sarium , haud Deum decet. Si aulem ubi
5'
095-«
Tvfxavoi K^ T^ KaKiai a^;ta)V, f/.ti malitiae princeps consistit
, ibidem forte
jcj diOi iiti ivraviiol, 'S^iypaTrTog aoa h^ non est Deus, sequilur ut circumscriptus
fAri^iKog dTTohiyJinaiTai o LiU- AKKa (ptifA,i et partibilis Deus sit. Atqui ego aio , et
'ifco fi TravTax^i ilvai, toj pM iivai otth ovk ubique esse Deum, nullumque locum Deo
Wi Ge05
,
i\ Y^o '^ KaKiag
apx^^v Tvyxavoi carere , etiamsi princeps malitiae alicubi sit.
7tH m- oii^i
^
ai t «A(« dKrivic^
-^ ^op- Nam neque solis radii in lutum tabumve
/3cpMv Y^ Kv^&^cov (pipo/j^vai fioKvvovTai, incidentes sordidanlur , sed ea purgant po-
aAAa ftaKKov d(pavi^iKai
tv^X"-^^'^'
*'-*"
''us calore siccanles. Sic eliam Deus nos-
Ttt^iipa(v«(7a( Tw Kavf^aTi- ovtco icj o bioi;
ter, ignis consumens dicilur. Et, ignis anle
H..br.xii.:!(..
«^3^0' srC^ KaTavaKitJKOv
*
zspo(jayo^ivi-
eum exardescet , ut dilcctis quidem lucer-
• Ps. xux 3. Tai- v^ -TTv^ ivavTiov avTOv Kav^tiaiTai-
*
na luxque sit, inimicis autem flamma de-
'iva Toh
f^iv TrpoaipiKiai
Kvxvog y^
cpcoi
«, vorans: inflammabil enim, inquit scriptu-
TOii
3
iX^polg vrZp KaTavaKiaKOV(pKofiii
ra , in circuilu inimicos eius. Quamobrem
P.S. XCVI. -J.
-v yapc^nai kvkKco Gsir
ix^povi avToiJ-
*
§io
'M.itlh.XIMl.
et malitiae princeps vilare volens ignea Dei
Sii
<i
o^'^ KaKicLc, aa;)/a)y
/3«AoV^Vo«
^V^fP^"^- tela, omnia loca circumit: ubique tamen
ynv TUi TTvp^po^aq t OeS /3oAa5
, TravTaTo-
Deum comperiens
, discurrit per universos
•3J0V
S;fcf.'^i'i-
*
CTavTttxS ^ ivpiaKcov t ^iov
,
homines: quos inter siquos spiritu ferven-
^iiiai -aacTfis dv-dpco^oTtno(; ilQ' ivpiay.u
tes nactus fuerit , horum quoque fugit ca-
Tivcti Tu> TTvjvf^aji ^iovTai .,d7xo(pivyii }C.
lorem. Compcrlo dcmum latibulo apud
T-mao'
avT^utvKavacA^va-KaTadvaiv^
ivi^wv
aliqucm Dei spirilu carentem , mundato
fi' Tivi |U.M 's^^ovTi -zcvivfia jiiZ
aiaapcof^ivtiv
scopis alque ornalo
, brevi tempore illic
iineod.
;'; KiKoaf^tiiA.ivtiv
,
i^^' oKiyov dvaziaiii *,
diversatus, una cum hospite suo peribit.
(7(;vavaA«G«ffSTai to) t^ao^fJ.-fusv&j
0,1*0/0)5
Aeque enim hostis \idebitur etiam hospes.
ADVERSUS ARIUM
qui Dei adversarium ad amiciliam rece-
perit.
14. Salis multa ad propositum demon-
strandum disseruisse videor. Verumtamen
ne lioc quidem obiivioso mihi excidat, vel
ad alia properanli , et violenla quasi pro-
cella abrepto: nempe quomodo filius et-
iam, aeque ac celeri homines, diem evtre-
mam ignoraverit, quamquam in se patrem
habebat , et ipse erat in patre? Verum enim-
vero id quoque modesliae eius excessum
ostendit. Oportebat enim Dei filium semet
maximopere humilitare,quoniam reliquam
vivendi humano more rationem apprime
susceperat- Dum ergo dixit se nescire, hu-
militatem suam audientibus patefecit. Ne
tamen mendax videretur, subdidit « nisi
solus pater: » ila verbo quidem negans se
scire , vi tamen aenigmalis conscium se ad-
firmaiis- Nam quam rem solus scit pater,
eam fihus quoque novit, qui unum cum
patre est. Duo vero hinc bona humano ge-
neri evenerunt, nempe et humilitatis fun-
damentmn, et mundanae finis ignoratio,
quae ad vitae rectitudinem summopere con-
ferl, Utrum porro difficlHor cognitu fue-
rit, dies mundi extrema, an ipse Deus pa-
ter? lam si filius patrem noverat, quia di-
xit: ut cognoscatis me, sicut cognoscit me
pater, et ego cognosco patrem; quomodo
diem illam nesciebat , cuius etiam creator
ipse extitil? Nam sine ipso faclum est nihiJ.
Quae quum ita breviter a nobis demon-
strala fuerint , nemo a recla fi^de tenenda'
irapediatur. Vos itaque Arii et Sabellii ad-
seclae
,
qui tantopere a nobis dissidetis
,
cognila omni ex dictis nostris verifate
,
mecum in concordiam convenite, et inter
ulrumque laqueum incedentes , veritatis
viam nanciscamini, qua gradientes, aeter-
nam vitam videbilis.
ET SABELLIUU.
15
T aVTcti^ovTa, TO) Sio> (piAov 'zooiov/i^l^.
iS\ 'iKctvuig
oif^di ZD-|3o? di>r6SH^iv }u
TOvToii i-^is^iivaf
1^«
Q
roDG' t/zroAfAf/(p9a>
U.OI AlAtl-^OTi
,
« K^ T>) -iZDOg TCC ttAAa OPjtA^
'Ss^^TsMvaa.vTi axjTs-ip (itctia, (rvvcoaQiVTi
zivoyf -zccoi avv Tolg a.7zat.aiv ov^ vioq o]Se
T yifA.:^CtV
*
5
iV idVTO) f^WV T -ZlCtTiPCt
^
yu
Marc.Xin.31
avTQ<; chv iv TO) Tzci^i \
f-,
"AAAa k^ toDto
Tci.-uriivo(^po(Jvvy]i v-zsiplBoAiig
(2) i[^(pa.(Tiv
'i^XJl'
'.Sei -p: Viiip^aWovTCioq t v\ov t S-jS
TaTSiivovv iavTOV^ iTSii z^ T aAAnt' zsoKi-
Tiiav Ko.^' v^osspCoAy^v KaAAi^a, SnSi^aTo-
nsioiv
Q
jM.)i iyvo)Kivat, t6
fji,iv
Ta^zsiivo^ppo-
nlv Toig (i>cpoo)f,i,iyoig ivi^priviv 'iva Si j^n
OOK^ ~j^<^Sy\g ilvai., il-unv il [>(.y\ 6 TraTyip
oiSi
fA^civoi
5 Tcf [^iv Aoyci) dvyivdi/iMpOi ilSi-
va.1, TYi
Q
oyca/*ei t aiviyf^aTOi ofAoAoyn-
(Jcti' ilSoTOg
y6
ftova T •23aSo5 , oiSiv aua kj
viog
,
iv "cov avTOf x^ 6 osaTyifi- Svo 5m c«
TOVTH KdTOP^COf^aTa (yVfl^iQviKi TYi ctV^PCt)-
'uTOTnTij v^zs-c-^ariq te Tcfzmivo^ppo^jvvng icj
(TvvTiAi'iag a.yvoia.^ ^i nv (Biog (Jv^KiKpo-
TviTai- Ti S av iin ^vaiT^iyvco^JTOiipov n
ni^ipct Tiig (JvyTiAilag^ n avTog -^iog rt^
ZBotTnp; i\
Q
TOV TxiaTipa iyvo) iiTzcov
.,
"iva.
yiVooGKnTi
fti .,
Ka^Qcog yiVO)(jKii
fjt.i isa.-
Tnp
.^
Kctyo) yivoxjKO) tov izaTipa
, Ts^cog

loij. x. is.
o-jk kv iyvco THv nftipav nanip ;Cj
oy\f4,iHp-
yog avTOg yiyove
; X^P'^
7^9
'"'^'^O''^ iyi-
ViTO ovZiv. Kaj toSto TO^ig (Spaxiai tov-
TOig d-^oSiS<ly[Ji,iv'Q^ 6 A6y(^ o^cog
ixi >
f^n
iftTTodoov Tivi yiyvoiTO jr^og t iv^iiav
TTi^iv Vf^.ilg ovv ol -KaTCL 2a/3sAA<ov ts v^
Apaov, 0/ o/ T-/iAiKa.vTri J^cpo^a ysyovo-
Tig
,
TTciCJCtV i/nyvCOKOTig CAC ^J i\pYlfl.iVC))V
Tnv dAn-dnav
.j
avvtTi [toi larpog (piA(av
,
Kai i\g TO fiiTaPv toIv dfA.<po\v iAnAvQo-
Tig n-ay'i^oiv
.)
ivpncriTi thv Tng aAnQfiag
O^OV
n
TTOp^^divTig^ 0-^ia-di TMV aiwvfov
(^«»'v.
(1) Confer sanctum Cyrillum in tliesauio p. 222. Passim enim catholici patres lias .4rianorum obie-
i^tiones dissoKerunt.
(.2) Cod. t>isi}^'.\r,'- Videbatur scribendum u.TfgiCoAvj; aut CjnfiSoXr/.^nv.
TOY AnOY rPHrOPIOY NYIIHi:
Aor I
nEPI TOY AFIOY IINEYlMATOi:
KATA MAKEAONIANQN TON nNEYMATOMAXQN.
SANCTI EIUSDEM GREGORII NYSSENI
ADVERSUS PNEUMATOMACHOS MACEDONIANOS.

«D-xB^
x,<j Toii pa.Taloi5 t Aoyiov to ^a^ ao(poY
T ^oAo^u^tQ~> Tra.payyiK^ct, Trpoi; tovto
iOlKi <pi^ity TO S^KiA^O/U^OV ]!*M d7rOX.p'l-
•Prov.xx\i.4.
vecSaf acppovi k^ tiui d(ppoavvlw avTOv-
*
aAA' K5^-' KivSuvog
^
/-6« Sia t^ t\jji.iT'ipa.g
aiyiii Ko.Tta^x^vayi t^ ttA«.&5ja? to ^j,fi/5o5,
.
y^
7roA\yiv n ctmtt-jJovwJms at/TH t^ aioiaiMg
yay^xiva. vo[Ji.r\Y
kJ
t^ aA«-96ia$ Aa,5oD-
ffa, T t/^faivovTa
7^'
Tr/VsftiS Ao'^ov ^.Ku)-
(iri(JttTa.i, dvayKaioY itpdvn ^oi
[Ji.i\
k^ T«y
d(ppoavvluj aVTUY dTroKpivuiSt^ t tcc TOtav-
Ta K^ T^ iiKJi^iiag 'z<rpoTfivojw.£Ka)V, aAA'
«zirj Siop-&ci)(r<l T
jM.o;t-&>if)Mv
J-aroAM^fwy
x^
^^
TO Trapoii^iw^a 7ra.piyyi\f^a SoKil
fji.01
jiAM (7i^>iv aAAa Jio^.&«o'iv t d^tpaivoY-
TCCY Traqiyyvav ux; Js7v Ta<i d^0Kp'i(7:^.g jLtJi
oxu/^^s^^MV Tri d(p^O(Tvvvt T t/;7-oA>J.,|,f&)v ava-
'^i-^HY Sl fJl.ci.WOY Tai dvOriTOVi aVTcbv }Cj
«TraTMjtAsvaj* Tnpi t SoyiJ(.<u.TCt)v ^s^aj.
/3 , Ti ovv iOTh 7r^O(p5^ot;(Tiv
«ft/V;
aOipilY aiTlCOYTai QJTT 5Tfp« T a')./« TTVJl/-
ftaroi iJi.iya\07rpi7riig i^^ovTac, i/;ToA«\|,fi5*
H^ b(Ta TOK T 7raTipu)Y iTrofj^^oi Soyfj.a.-
'^'vn \C5I / ^
(71V
0fA.0A0yHfjO^ TTipi T TTViVfJiaTOg , TaVTa
Trpog TO ^OKovv dxXa[Ji'(B(i.vovTti
^
d(popfji.i\v
1
.
Jr ortasse ne respondere quidem
oportet stultis sermonibus. Nam sapiens
Salomonis praeceptum huc spectare vide-
tur iubentis: ne stulto respondeatur iuxta
stultitiam eius. Sed quia periculum est, ne
silentii /lostri causa , mendacium veritati
praevaleat, multumque haec pulrida hae-
reseos gangraena incrementum capiens, sa-
nam fidei doctrinam corrumpat ; necessa-
rium mihi visum est , haud equidem secun-
dum illorum stuUiliam respondere, qui la-
lia adversus rectam religionem intendunt
,
sed pravarum apud eos opinionum emen-
dationem curare. Namque et proverbiale
praeceplum videlur mihi non ad silenlium
,
sed ad insipienlium correctionem adhor-
tari ; ita ut responsiones haud propositio-
num slultitiae consonenl , sed insanaspotius
et erroneas illorura circa dogmata opinio-
nes evertant.
2. Quid ergo nobis obiiciunt? Impie se
gerere causantur eos, qui de Spirilu sanclo
sublimiler sentiunt: et quaecumque nos,
patriim dogmatibus adhaerentes, de Spi-
rilu confitemur , haec isti pro suo libito
intelligentes , ansam inde capiunt ad dicam
S. GREGORII NYSSENl AUVERSCS MACEDOMANOS.
17
nobis irreligiositatis scribendam. Elenim ictvrolg -Tra.piX-^Gi kcl^'
y\^/^ ilg
d(7sfii'ia.g
nos Spiritum ciim patre ac filio eo gradu ^acpyjv rt/Jf^ ya^ TWjTiTayjdcti tZ) iraZi
ponendum profitemur, ut is nulla re dif- x^ tm vlo) to 7rYiv[*ct. to ci.yior OjA,o\oyovv-
ferat ex iis quae religiose de divina nalura tu>v^ cag ijuv\^i^\ctv ilvai ts^^A.Ka.friv c* uy!-
cogitantur atque dicuntur; excepto quod Sivi t Jvae/So)? ^?pj t -dilctv (^vgiv voaui-
hypostasim habere propriam sanclum Spi- vcov ts ;u ovOjU.a/ojU.2vwF, c^to? tS xa-9'
rilum contemphnmur; quia ex Deo est, et vttc^ckjiv I^Iovtcoc, Siu^pslJX to vviZu.ct.
Christi est , ut scriptum legimus
;
neque to ayiov
^
oti c/y. t ^iov '^^}Cj t^ Xoi-
item ut pater, est ingenitiis: neque ut fi- roS c2i , i<,a.-^lg yi^aiATTat , ovti
h^ to
Hus, unigenitus, ita ut cum iis possit con- dyiyvnTOV t« Tra'^}
., ovti
yH^ to «•ovcvsfsj
fundi. Itatjue ob aliquol pecuhares pro- tu) vlw avya.vaxiOfjSpov ^dWa TiTtv i^ai-
prietates ipse per se speetatus, in reliquis ^STOis ldia>y.a.aiv i(p' iavTov dicopov/j^ov,
omnibus , ut dixi, aequalilatem paritatem- c* toTs aAXotq ,7^0.01 x.a-^d7rip
i:^!uj to •
que ser\are a nobis credilur. Secus autem f^ivov tCj dwa.pdKXax.TOv iy^nv
of4.oAoyovv-
adversarii alienum ipsuni a palris fiHique twk, 0/ vwivavT'tot t^aah
dTrohvcoSzti uiy
naturalicommunionedicunt;etpropter na- avTOv Trpo?
t TraTSpa
}^
t viov -7^
cpucri^ciis
lurae diversitatem depressum minoremque >coivci)v'tai
^
jCj Sta to t^ (pvaicog
J^AActTTov
generatim esse
,
polenlia nimirum
,
gloria
,
CTrofBiBnKivut^
y^
nKaTTcoJ^ Tolg vraatv
dignilale, cunctisque, summatim tjuae Deo ci/ Svvdpi.(l
y^
Bi^rt
j^
d^ici)u.aTt k^ •araaiv
digna dicuntur, sive vocabulis, sive men- aTra^ Tolg diOTr^iTTcai Xiyo[A.ivot<, 6v6[Aaai
tis conceptibus : proptereaque maiestatis ts
i^
vonf.<.a(n- yt^ ^ia toSto Jo^ms psv
df^i-
non participem, atque indignum paritate to-)^ov
.^
dvd^tov
q
t^ crpo?
(^
waTipa tCj
honoris cum patre filioque pronunciant: viov 6[j.0Ti[.(.'iai (paa'f Svvd[.i.iu)i Si tocoD-
tantum vero potenliae ipsi inesse
,
quan- toi' [A,iT'i')(^c-iV ocrov iTrafKil avTU> Trpog dTro-
tum ei satis est ad deslinalas quasdam pe- TiTay[A.'ivag Tivai -^
[j.ipiKag c^/ipyitaq^ 7^
culiares operationes: verumtamen creandi dl SyiiA.iovpytKyii icy^v©-' "i^co 'ixavTdTraai
certe potentia prorsus esse aHenuni. Quae KaQi<rdvaf TaiiTng
H
KpaTOvang Trap' av-
quum praevaleat apud eos sententia, con- Tolg 7^ v^woAri-^icog^ ok t dKoKoii^a Ka-
sequenter concludunt, nihil in se habere TaaK/jd^iTat Trap' avrZv to ju.h5sf i^ety
Spiritum sanctum eorum c|uae de divina cn lavTU) to Trvivpca t Tnp] -^ ditag cpv-
natura praedicantur alque creduntur. aicog ivae/2cog Kiyo[.t.ivu)v ti (^ vonfiivoov.
3. Quid ergo nos dicimus? Nihil nos y'
. T/ ovv 6 y\[/iTip(Q~. Ao^jQo
; oudiv
novum , neque arbitralu nostro, his qui ta- ;ta(vov y\y..iig ov^i Tra^'
t\juf\iS
avTcov Tolg t«
Ha obiiciunt respondebimus , sed divinae TOiaDTa 7rpoKa\>i[ji.'ivoig d7xyoKptvcjV[Jt.iQa^
scripturae de sanctoSpiritu testimonio con- «AAa dTro^naofJi.i^da TJj 7^ Qitag ^a^^rig
tenti erimus, ex quo sanctum Spiritum et Tripi t dyta 7rviv[A.aTQ^ /^TW^ia., 3t'
rg
divinum esse et dici didicimus. Si ergo et diliov to Trvivfta to dytov ilvat ti kj A«-
isti in lioc consentiunt , neque divinitus in- y^Sit^ lAipi.aQyiKa/j^j- il ovv auVTi^divTai jCj
spiratis scripturis resislunt, dicant sane ii
,
avToi tqvtco, jcj /^m dvTi(ia'ivovai r ^io-
qui ad bellum conlra nos sunt alacres, cur Trviv^-otg ipcovalg, eiTraTwaav oi 7rp6g
(^
non polius adversus scripturam quam con-
Ka^&'
y\/^
7r'o\i[».ov iT0t[.t.0i., Ttvog 'iviKa
tra nos proelientur? Neque cnimnosquic- ov Trpog t ^p^acprw «AAa Tr^og y\[*.dg ^[^d-
quam praeter hanc adfirmamus. Porro di-
;:^^ovTai ; ov^i yi r[A.iig aAAo Tt Trapa tov-
vinae naturae, quam confilemur, nuUam
to ^a[^iv Snag Si (pvaicog 6[^okoyovvTig
cognoscimus necpie ex scripturarum magi-
ovdi[A.iav 'fhyivcoaKo/J^ ovTi cm. -^ t ^a-
slerio, neque ex comraunibus nolionibus
(pcov BiSaaKaAiag o'vts 6kt koivcov avotZv
18
S. GREGORII NYSSENI
kclt' ctuTo' TOUTO
Sfs^/popav
coTi //.ff4£^i^&a/
praedicta in re difFerentiam ; nempe quod
TTPoe ia,vTnv T di'ici.v ti t^ un-ip'ix^<^^v
(pt/- divina et excelsa nalm-a secum ipsa sit di-
aiv 5ic6 Tivoi 'fknaQioo^ « i;;pf(7s&)5 , Trapa visibilis per extensioncm aliquam aut con-
to ttKiov Ti Tu i\a.TTOV aCTYiY Trpoi iavTnv lractionem,et obmaiorem minoremvegra-
l-h.XKaTTV.rrav 'Sirt yccp rt/rAM h^ povoa^Ms dum a se ipsa difierat. Nam quia simplex
v^ davvdiTog ihcti Triwi^dC/Tai^y^ ovSi^'ia et uniformis alque incomposita creditur,
57-Ao>cM
7U
(Tvv&KJii c^ «fOjM-oiwv TTip] au- nullusquc cinnus aut dissimilium compo-
Tiiv diCioPiiTai., JiM
TO^UTO iSTii^av aTTa^ silio in ea cernilur, propterea postquam
•&r,iaF (piyffiv tyi
^'^XV
^^o-iiaoi/j^
^
to ch divinam naluram semel animo cogitaveri-
vavr] diOTrpiTrii yoripi.aTi Tih-.-iOv Sia tou mus , cuiuslibet Deo digni conceptus per-
ovo^aroi toCth av^^'j^Si^ai.i^iQa- to -^ feclionem hac Dei appellatione complecti-
•&£iOv c* TravTl TW K^ TO <iya'&ov Koycc to mur. Nam deilas universae rei bonae notio-
TsA:-;ov iy{- il
3
^ejVoj Tivi k^ vTipiiTai nem perfectissime continet. Quod si partim
KaTd Ti -z^
TfAftOTMT@j, K^ To sAAfrarov forle deficeret , aut parum quid perfectionis
Xt*>Kiva^ aa) Tnc, ^iOTy\T!Q~> AcyQ^- we desiderarel, ob hunc ipsum defectum ratio
fjt^ttHfiTi ^iiov cv c/ici'ivcf> TW t^ipc-i « ilvai deitalis claudicaret ; ita ut hac in parle dei-
« Xiye^tLj' zucag yao av TI5 tco aTiAii ytj tas necjue esset neque diceretur. Quomodo
iXKiiTTOVTi x,ai Trii iTipa>-Qiv -zs-poa-dytKtig enim quispiam rei imperfectae et mulilae
,
71-poaSio^iYCf) T "srpoanyopixY TauTlw dp- et alieno additamento indigenti , talem tan-
uoaHi:^ tamque appellationem accommodaret ?
5',
Kct^aTTSP H^ 5»a
T aa)iJi,aTi>co)y
jVj
4. Profecto corporalibus etiam exem-
T KoyoY 7n<^ci)aaiS^' h yap r Trvpog (pvaig pHs sermonem hunc confirmare licet. Nam-
i7r'ia»g wccat T0/5
avpi7rK>ipov<nv a-JTMv ,u.o- que ignis natura cunctis eiusdem conditio-
piav, T dipfA.aYTiariv aia^naiv Tolg aTTTO- nis rebus caHdum sensum, si modo ab his
[/.ivoig TrapiXJTcn- y^
ou to fi.iY Ti -7^
;j)Ao- tangalur ,-<ieque communicat : neque aha
j/os VTTipTiTapiivnv ., TO
3
v(piiyJivyiv \yii T quidem res vehementem flammam expe-
%iP^aa'iav aKK 'iu>g av
y)
ttD^, BAov Sio- ritur, alia veroremissioremsenlitcalorem:
Aoty TY\ TavTOTYiTi '^ cvipyi'iag dSid^aTOv sed quamdiu ignis est . totus universim pro-
Trpog iavTOv t 'ivcoaiV sp^ec il Si t» Kard pter efTicaciac paritalem firmiter sibi con-
Ti
fj^Apoi
aaTa^^vX'^'-'»^ ' o^x-^Ti ttv^
y^ to stat. Quod si ahquantum aliqua in parte
y.aTi^^vyyi.ivov ovofJcaa^naiTai ,
tJj •^7-^05 to frigescat, iam non vocabitur ignis id quod
c*avTJOv uTTaXKayvi
'^
d^i^fA.avTM^g cnip- friguit , mutato, cum cahdae efhcaciae in
/ ^ ^'^'/,*iK .'111
ynag avfA,jXiToi,7roiiii/AVov y^
t ovojttaT©»* contrarmm hypallage, etiam rei nomine.
coaavrcog k^ t uoaTog y^
t cnpog
y^
Trav- siminler et de aqua , aere , cunclisque ele-
TLOv T g-DiyncoScoi v'^o^iCAnfj.ivct)v i'iq Kj menlis singiliatira dicendum est, quin in-
auTOQ i<p' «K.ar« KoyQ^ , ov
'CB^^SiXoi^e- crementum ullum aut deminutio admitta-
vos ;7-AEovacjjt*ov « iKaTTCoaiv ovn ya^ to tur. Non enim in aquae natura plus vel
vScop jitaAAov n iAaTTOv Svyarai AiyiSrq- minus dici polest: nam quamdiu aeque hu-
icog ya^ dv ivicrng vy^ov «,
r^ n Tr^oanyo- mor est , aquae quoque appeihatio in eo
p<a T uSaTog eV auTOu dAn^iuiTai- il
q
vera est: sin in contrariam qualitatem ver-
[AiTa7rQin'&i'in Trpogr iiiavTiav TroiOTnTa^ tatur, nomen simul eius prorsus mutabi-
avvnAAoiio-^n 7rdvTCi)i Itt' atyTOi; Hj to ovo
lur. Item aeris molhlies et in allum elatio
jM.a-
y^
T d'ipog to [/^aAaKov ti Kj dvcixpi-
ac levilas, aeque in cunctis illius parlibus
plq )tj x,8{fov iTriang jrairi toIq ^op/o/s c*-
cernitur: contra vero densitas et gravitas
QicopilTai- t6
q
;ru>cvov k^ i[c(B&t-Qig k^ ilg
et in tellurem devexitas, ab aeris appel-
yiiv peov ^.qnuyn
to tCj dnp
6vof/,di^i£il' latione abhorrent. Sic divina quoque na-
ADVKRSUS MACEDONIANOS. 19
tura, quamdiu constanter ac religiose no- ovTcog yS, « Ssia. <pv(Tti, %cog
fA,h av 5»a Trav-
lionis conceptiisque sui perfectionem tue- roq t Tno] avTVW ivasjSiioi dicapsiA.iva vo«-
tur, verum obtinet nomen iu\ta bonitalis [^^a.Tog to TeAsioi'
iX^
> iTfaiXn^ivu t ^rpoffn-
suae perfectionem : sin forte aliquid detra- yooiav rii t dja-^ov TsAJiOTHTc n
j
vtto-
hatur eorum
,
quae ad perfectionem ipsius az7a-de.'n ti t auvTiivcYTcov ih t t^ tjAsic-
perliuent , iam talsa erit, quod ad eam par- T>iro5 Aoyov , '^ivfjiTa.i kclt' d^ilvo to ui-
tem, appeilatio deitatis, nequesubiecto suo pi^
to
ti
^jothtos ovofji.a., y^
ovx. espap-
congruet. Aeque enim, vel magis etiam
,
jM.o(7£i tw v7rox.ii^ivod' Idov ya^, r\ v^ uaX-
impossibile est Deum nominare id quod Aov Iri to dSvvaTOv., ^npti (Jcoua.Ti tyw t
perfectionis nolio non comitetur , quam v^aTOi i7ru)vv^'iav upucacti'
y^
vrvp Trpoa-
arido corpori aquae appeilationem altri- ayopiZaai to x.aTi-^vy^'ivoY cv t>] c^roio-
buere ; et ignem dicere, id cuius frigescat TYiTi- i^ ro 5"£poov i^ clvTiTVTrov dipa ilwtlv
qualilas; et aerem denique vocilarc rem h^ dilov cvoftacrai, o) ^yi avvvTraKcviTai h
duram ac resistenlem. t^ t^hotht^J^ ivvoia.
5. Si ergo vere et non nomine tenus i'. Ej ovv d^n-B^oi x.ai ov [^i^ii ovo-
Spiritus sanctus a scriptura patribusque ^aTQ.., ^ilov to Trviv^ia to ayiov v-iso t^
nostris Deus nuncupatur, quid iam dicere j^acpjf; v^ v-tto
^j
-uraTi^cov viju^ Trpoayi-
habent ii qui honori Spiritus adversantur? yoodjTai, tii; '«t< Xoy!^ i(n] toI^ dvTi-
Nam si Deus est, prorsus et bonus est et CTTaTovci tw Sa^ri t n-vivf^aT@~>: il yap
potens et sapiens , itemque gloriosus ac sem- Qilov , x.a] dya-dov TravTcog xal SvvaTOv
piternus est , et quicquid huiusmodi titu- x.al cro^pov hSo^ov Ti ^al didiov
.,
}ij irav-
lorum mentem nostram ad magnificenliam Tct o^a tov TOiovTCv yivovi; iUTiY ovc[u,a-
extollit. Porro haec nequaquam ex parti-
cipatione quadam eum habere , simpHcitas
eiusdcm contestatur; ne forte aHud quid-
dani existimetur eius natura , aHud vero ei
Ta
TTfOi
t6 [ji,iyaA07rpi7irii Tciq 0^oA«^|,fis
Y\f^
i7raipovTa' TavTa ovk cm f^iTao-iai
i^XiiV Y\ li^rAoTYig tov V7rOKii[*.hov ^jafMp-
Tvpirai, co<i aAAo ju.sv ti tw
tavTOv (^vcrii
accidere ob praedictarum quaHtatum prae-
v^ijrovoilv shai, 'iTi^ov S- ti ^i&zi^ ty\
sentiam. Est enim id proprium earum re-
ua^ovaict
"r^"
eipy\[A.ivcov '/5ia ya^ TavTa
rum, quae compositam naturam sortitae '^t^ avvdiTOV iIAyi^^^^ctcov t 'pvaiv d-srXcvv
sunt. SimpHcem autem esse sanctum Spi- Jl^
to 7rviv[A.a to uyiov 'sra^a xrravTuiv
rilum, uno cuncti ore, nemine contradi-
i7r'ia-i\<, crvvco[A,o\cyy\Tai, xa) o dvTiKiyuiv
cente, fatentur. Si ergo simplex est natu-
oi»^ «fJTj. E/ cvv clTrkovq o <^ ^vcricog av-
rae eius ralio, non habet adquisitam bo-
tov Xoy^, ovk isr^iKTYiTov
ixa
ro dya-
nitatcm, sed ipse qualis quantusque est,
•^ov, clAA avr^o o t'i TrOTi Ittj
,
dya^o-
bonilasesi, sapientia, potentia, sanctitas,
^«5 |(tt;\ doi^^ia.) Svvaua, dyiaafiog.,
Si-
iustitia , sempiternitas ,
incorruptibiHtas
,
KaioaCvtu, diSioTY\i, d^p^apGta, TrdvTa tu
excelsa omnia el supereminentia nomina ^4"-^^ '"'^^ ovoftaTwv k^ vTnoai^ovTa-
to
possidens. Talem ergo tantumque
,
qua
ovv TOiovTo
.^
6n 'moiag <5^.voia5 a^o^ov
mente confingunt non esse gloriosum ii qui
sTvai ;taTa(7x,c6ai^ou(7iv o» ,u.m (po^ovi^joi
diram blasphemantium in Spiritum dam-
ro yji.Ki-TroY '^ KaTo. t xvst/paT©-. /3Aa-
nationem non perhorrescunt ? Manifeste
C7(?«pa5 KaTaKSA\^a:
cja^pZg yap tovto
enim hoc adfirmant, non esse hunc exi-
57-poT5iyot;(7< , to [x.y\ hh avTO J\o^aaTOv
stimandum trloria dignum. Sed nescio cer-
ihai unuTiviiv ovk ciSa to t'^ (pvcm iv-
te, qua ratione hi freti utile non iudicenl,
do^ov .,
tivi Aoyic/^co pii ci/,oAoyiiY c tgj
,
eum qui suapte natura gloriosus est, pro
AvTiTiXii iivai Kpivovng.
merito suo confiteri.
20
S. GBEGORII NYSSENI
r . OvSiy
ap
ofcilvo a.vTdp>cii ijg dTro- 6. Neque enim illorura defensioni suf-
^o-yictv avTcbv, OTi 'f;-^'' x^ T Td^iV '^'iTYW ficit
,
quod quia ipsum terlio loco Domi-
VTTO ;<.vp'tou ToTs [Aa-dnTttig -w^^S^iSoTai, nus discipulis rcvelaverit, idcirco a divinae
Oicc TOVTO T' -diorfpiTrovi c*vo'iai a^nAAo- dignitatis notione alienus videatur. Etenim
pwTaj- "
( 1
j
£(p
cov yap « r^ to dya- in quibus bonitalis operatio nullam demi-
DOK Ciii^y-ict, ov^i<Mav «AaTTwaiv r\ 5>^aA- nulionemaut diversilatemhabet .quomodo
\ayY\v
iX'^-'..,
'<srS)s ^v evAo^ov, liui f.^^ r consentaneum ralioni fuerit existimare nu-
dt'-duov Ta^iv, iXaTTaGiwi Tiv(^, h t«5 meri ordinem esse indicium mirioralionis
x^ (?i/(7(v z^'^A\ayiif oUr^jzq
ay\f*,iiov tl- alicuius vel difierenliae? Veluli si quis tri-
vai; wamp kv it th ch ''^iai Aafji,7rdc> Siri- bus in lampadibus subdivisam flammam
• ai. wfuTTjv
pw^ivnv lBKi7rcA)v t cpAoya *,
aWiav Si t cernens (supponamus autem, tertii lumi-
p(T8 cpcaTOi v'sro-Qa)fx.i'Qa iivai t ^t^wthv nis causam esse primam flammam
,
quae
^hoya &X. Sja.Zr(jic>>c, c^ji t jw.s(t«
f j)
to per mediam influens, accendat exlremam)
dx^oov i:'cci.-\^nav «3r«Ta
x.araaK(Ld^o\ postmodum existimaret prima in flamma
TrAsovac^.^iy cv tv\ 7tpct>TV\
(s^Kcyi t Qio^^a- abundare calorem , in secunda vero decre-
• ai. TDv. (Jiav Tv\
j
iipi^))g VTTO^i&mKivai }C, tt^os scere, atque in minorem commulari: de-
TO «AaTTOv «VHV T ©^jtAAa^nV t
q
^/- nique tertiam ne ignem quidem iam esse
TJiv |U.ii5g TrDp hi AiyiiSfo^
'
3y
, >iav •73^.- appellandam, etiamsi aeque ardeat, luceat,
TTAyiQiCOi Kairi
y^
(^a'ivTfl
y^
TrdvTa to. r ttv-
ct cuncta ignis officia praestet. lam si nihil
•^id. ^yul^v
^oi }cctTipyd^nTai-
*

il
3
kccAvh ovSiv impedit, quominus ignis sit terlia lampas,
TTV^ ilvai T ^iTnv Aa/ATTaSa, kolv c/x. yrpo- etiamsi ex praecedente incenditur flamma,
Aaliovani dvaAdfi-^ii (p\oyoi, Tig « (TO(p/a
quaenam sapientia est illorum, qui ideo
T SiciTavTa T T dy'ii<
TrvivixaT&^ a^iav
sancli Spiritus dignitalem impie delendam
d^iTiiv d(jij2a)c, vou,i^6vTa}v
, sViiJnVj^
m^
existimant, quia is posl patrem et fdiura
Ti-aTi^pa TC; vlov
ne^Sfiyi-dn Trapd 7^ &i'iai
a divino oraculo numeratus fuit? Sane si-
cpcavy.g; d }A.iv ydp MiTrn t'i t &i07rpi7rZv
qua deest dignarum Deo rerum in nalu-
vony.dTcov cv TOi« bV^^^fw^a^nois tJj d^van
ralibus Spiritus attributis, recle eius maie-
r- TrviVj^aT^B^
.,
KuXax; avTO) 7rpoa/JpTV-
statem negarent: sin potius magna undi-
(1) Non semel milii contigit ut repertorum in codicibus operura, quae deperdita eatenus fuerant,
conCrmationein
depreliendereni in libris auctorum editis, qui ea olim manu scripta legerant, et pro re nata
citaverant. Itaque et nunc nactus in vaticano codice liunc ]\\sseni contra Macedonianos sermonem, forte
postea fortuna cognovi quater saltem iu impressis ab Allatio neotericorum Giaecorum libellis appellatum,
cum eiusdem sermonis particula, quae quum sit eadem apud omnes, perspicuum est posteriores auctores a
prioribus exscripsisse, ut byzantini factitare passlm solent. Primus ergo, qui liunc Nysseni ]ocum,a no-
bis virgulis circum.scriptum, protulit, Mcepliorus Blemmides est, •XIII- saeculi homo in secunda de pro-
cessione Spiritus saucti oratione, apud Allatium iu Graecia orthodoxa T. 1. p. 56. 'O t«v ^uatic^euv v;^:
Tou ayia-j T!;-c-JfA!ttOi iiuXaiA^Uvut
, xai xata. MaxsSonou
if
!go;/.svo,- , oiiui SiaTunoi t>)'v tou vioO ysnr.a,),, ,.a! tvjv
Tou Kysrjua-oc srgooSov -
sf
uv -n xaTa to' ayaSdv iysfycia etC. USque ad xai ffavTa Ta Toi jrt/go,- i(ya^r,r-.-,.
Secundus loh. Veccus in epigraphe I. de Spiritu sancto, cod. vat. 606. p. 245, et apud Allat Graec. orth.
1. II.
p. 537. Nt/Vo-r,,-
Tfinyo^ioi ev to) jrsfi roC ayicu Trvsuf/aTo; v.aTa .Max^SoviavilJv \6ya etC. Tertius Geor-
gius trapezuntius de eodem argumento in Graec. ortli. T. I. p. 5.30. 'o ^ooar,; iv toJ K.aTa Muy.ic.:,a,^:
>.07jj etc. Quartus denique ipse Leo Allatius in enchiridio suo de Spiritus S. proc. p. 103, qui praecedentia
testimonia sine dubio e.\scripsit, non autem e.\ ipso Nysseni ex sermone hausit; alioqui vir eruditissimus
notitiam nobis et inediti operis et codicis vaticani non invidisset; qui certe codex vel eius oculos ftigit,
vel sua niole non modica rem occultavit, vel nondum fortasse, vivente Allatio, in pontiflciam bibliothe-
cam fuerat illatus. Eadem fere de alio Nysseni fraginento postea narraturus sum.
(2) En processionem a patre per filiuni; cuius causa lianc auctoritatem ISysseni auctores praedicti
recitaut. Sane niliil evidentius hoc exemplo trium lucernarum est pro dogmate de processione ab utroque.
(3) Hinc Ariani apud Luculentium a nobis editum dicunt patrem maiorem
,
filittm minorem, Spi-
rifum satictiim perminorem.
deitatis notionem cuncta haec cogitata co-
mitanlur: ita ut allerutrum e duobus sit
necessarium , vel Dcum non dicere
, vel
nullam Deo dignarum notionum subtra-
here. Propterea oportet utramque rem si-
ADVERSUS MACEDOMANOS.
21
que apparet sancti Spiritus dignitas, cur ^ovat to aSo^ov u
3
Sta TravTCov to
f^i-
cavillantur de maiestatis confessione? Per- ya.Auov i^ t dyia Trvivf^a.TOi d^iai x.aTa-
inde est ac si quis, poslquam aliquem esse vouTai, ti f^Dc^o^^otovTi Tripi t oi^oAoyiav
hominem adfirmasset, minime tulum fore 7^
Bo^yii: wariip av ii ri? 'av^pcoTrov Tiva
iudicaret fateri simul hunc esse rationalem Aiycov uvai^ fJi.nKiTi aai^aXh t\yo'iTO avv-
alqne mortalem , et quicquid aliud homi-
of^oAoyfiv iTrt tovth to KQyt><.ov « Qvy^tov
nis proprium dicitur; atque ita quod iam « ii ti a?^Ao Tri^i
r avdpvOTrov AiyiTat.y
concesserat , denuo subverteret. Nam nisi
}<^ Sta tovto dvaTPiTrot TraAtv ''-SteKiV' il
rationalis est
, ne homo quidem prorsus yap ov Aoyiy.oq, ovSi av&pcoTrlQ^- li cf[i
esl. Quod si hominem esse conceditur , cur tovto SiSoTat., Trwg to avvn[^i^ivov
jui^
t
de illa re dubitatur, quae homini inhae- dv^PcoTni
voovfj&fjov df^pi^aAAiTai; ovtco
rens esse intelligitur? Sic ergo si vere de Toiyvv li dAn^ivit srspi t ^viV[A,aT(^ 6
Spiritu Ioquitur,qui Deum hunc dicit, ne -diiov Aiycov, ovSi 6 Tiftiov Ti Kj h^o^ov
illequidem mentitur, qui hunc gloriosum, dya^ov Tt yC^ ^vvaTov ilvat tovto Siopi-
bonum
,
potentemque esse definit. Nam ^6/U^(^
^
.^^svSiTai-
Tr
yap t- •9"eiOT»T-os
ivvoicL TravTa tcc TOtavTa vonfJiaTa Gvvna-
i^-^iTaf acri dvayKalov ilvat <j^ ^<^o to
iTipOV, rt jttM
'^
^flOV AiyitV., « jU.m5sV
f(^'
&i07rpi7ro)v Yor\fA.arcov mroana.v 7^ •&61ot«-
TO?- 5ia TOVTO ^ii TrdvTCog f*,iT'
dAAvtAcov
mul complecti, nempe et divinam naluram tci Svo KaraAaf^lSavi^rtf , x^ t ^iiav (^v-
cum congruo de ea iudicio, et orthodoxas atv
^
7^ zjpo(r(pt;ot/5 v^ssoAri-^icoi
^
jt^ rag
circa di^inam alque omnia excedentem na- ivai^fig hvoiaq zsip) t diiav te x} vimspi-
turam notiones.
x^'^"-^
(pv(riv.
7. Quia igitur dictum est, et recte qui-
^\
'Ewii oi/v iiptirat tyh ^naq (pv-
dem, divinaSpiritum pollere natura, quae-
Ticog ilvat to 7rvivi*.a^ j^
KaAcog i^pnrai-,
libet autem magnifica notio cum huius-
Traaa ^l ixiyaAoTr^i^^ng 'ivvota toi ovoft,a-
modi appellatione, prout diximus, elucet;
ti tovtco ycaQlog i'i^t\rat (jvvif^^paivirat,
qui hanc ei concedit virtutem , confitetur
o:iiivo dovg rri Svvdf^^ , (svvcofLoAoyvKJi ra.
etreliqua, nempe el gloriosum esse et po-
AifsyojuSpa,
to >cai 'ivSo^ov tlvat iCj Svva-
tentem, et quidvis aliud melioris rei signi-
'!'s>' x-ai i'i ri -sirpoi to KpiiTTOv
(Di^<i
-dM
ficatum habet. Neque enim possibile est (^Hf-acriav ov^i ykp (^vatv
'ixi
/*"
o/*oAo-
non confileri haec deSpirilu, propleicon-
yiiaJr^ ravra snpi rov srvivfA.ar^^ ^tk
tradictionem iilorum quae his opponunlur
''O
d7rif^(palvov t dvTtiJ^^TiAAot^ivcov Toii
vocabulorum. Namqui gloriosum essenon
toiovtoh ovof*.aaiv
ya^ 'ivSo^ov
f^n
Si-
concedel, inglorium adfirmabit; qui po-
^ovi, 'aSolov §coa<i-
z^ to 5i;vaT0v d^i-
lentiam ei negaverit, contrarium annuet.
^cov sV at;TOu, t« cnavTict) avv^rtaiTaf
Idcm fiet de honore ac bonitatc ; ac nisi
coaavTcoi jt, Trepi rov TifA.iii
y^
dya^^ov- yC,
maioraquis admittat,contrariaomninofa-
to. ^pog ra KpiirTOva £( p-n 's:^aA,iX°[-
tebitur. Quod si hoc horrendum est, et
to
,
ra. cvavria -TravTcac, oftoAoyria^i-
li
3
supra omnem absurditatem atque blasphe-
(pt^Krov tovto
,
>c^ 7ra(TM? ctTOTrjas k} ^Aa-
miam, constal aequum esse ut gloriosio-
(^(pttf^iai
iTrUnva, ^Moy on ron^ivcjtif^o-
ribus titulis atque conceptibus circa Spi-
Tipotg 6v6f*a(Jt
ri i^ vorif^a(Ji Tri^i t ayin
ritum sanctum orthodoxi utantur; dicant-
-srvivf/.ar^^^ ol
iC(ji(iovvTii;^(jvv-&t)aovTai^,
que id quod nos inculcavimus , eum esse »9
ipovcjtv ilvat ravra a 5m 7roAAax.i«
£<-
honorabilem, potentem, gloriosum, bo-
ptiKa.fj}^,
t/^iov, 3t;vaT0v, svJo^ov, dya-
22 S. GREGORII NYSSENI
•dov^ icct.1 ii Ti ttAAo rfo
'oopog ivGi^actv num, et quicquid aliud ad rectum cullum
avYrii.vovrcev ^^iyerai. TaZrct Se oCx. dre- spectare videtur. Haec autem haud imper-
Aonq Trpoaehcn rcp "zrviviA.ctrt, ovSi to^oo- fecta Spiritui insunt, neque definilam ha-
eAauLevluj V^ovrct toS x,aXov r 7roa6ry\ra., bent excellentiae quantitatem, sed in im-
<xAA' i-ziTi TO a-src-ipov rctlg x.Ai]aea-i avfA.- mensum appellationes suas extendunt. Non
^aivovrcf ov ya^
i'^^?^'
^"'05 rifji.tov
^
eha enim ahqualenus honorabilis Spiritus est,
aAAo T» voilrai Trapa to tI^iov, aAA' ae) el deinde aHud quid in eo citra honora-
toioCtov x.ai el Karo^snv
i^
almcov Ao- tionem sequilur,sed semperhuiusmodiest.
^i^oio, tC) il -zspo^; ro tipi^^iii dTTO^Knrv^c,
^
Et si saecula retro reputes , et si futura
6i' ovdm ro Kelisov eU rif^YW « Jlop^av w prospicias, nullatenus eum desiderasse ho-
Bvvaixsv cJ^^'pnang
.,
uc,
« ^cara sr^oa^v]- norem aut gloriam aut potestatem compe-
kIui av^ei&a.j,h sAaTTOVcS^ ^i v(pai^iaeci>g- ries , ita ut vel additamento augeri ,
vel
0(J;coDi' el oAov 5/ oAoy TeAfior, c* cvSivi sublraclione minui potuerit. Ergo si qua-
Si^^erai r iAurrcoaiv x.a-& o
y)
av
f^ytct^Bri queversus perfectus est, nulla in re mino-
"zs-epl tLw roiavrlw VTTOvoiav n t£Ac-<ot»15, rari potest, Etenim in quo circa hanc sui
Kar' c/x.ilvo Jicoa^ "/uipav rali drif^ore- notionem minorabitur, ilhc ansam praebe-
paic; -{'p tz-siroAK^jiMy xo yap ftm rexiicoi bit indigniori de se opinioni. Nam quod
Tiftiov
,
ftip<{
riv'i T ciiavrin fA.tri-)(^itv vtto- perfecte non est honorabile , rem contra-
voelrai- tl Be rovro
y^
f^'-2<,'^
cvvoiai Aa- riam aliquantum participare videbitur.
/Belv „ T«5 «(jp^aTns 'S^^TrAn^iai sVj , xa- Quod si hoc vel in mentem tantum admit-
Aw?
5p^^
Travrcoi; doetarov av-o) nai aTre- tere, summae insaniae est, bene est ut om-
^ip^aTTTOv Kai Kar ov^iv f^ipo% y>Aarrcd- nino confiteamur infinitam esse in Spiritu
fA.ivr\v 'zxrpoafA.aprvpilv r ov roli dya-doh et incircumscriptam, ac nullatenus muli-
TfAsioTHTa.
lam bonorum omnium perfeclionem.
»'.
E( Svi Toiovrov eVjv, i^epji 6 Xo- 8. QHod si talis est Spirilus, deinceps
yoi Kai TTi^i rov ujoD ro laov Sja-^^^^-^a- de filio (juoque pari ralione, itemqne de
a^cji)
^
x.ai Trt^i rov yra^^oq onaavrcix,- a^' patre, dispiciamus. Nonne perfectum tum
ovyi ro reKiiov o^oXoyti t«? TijUMs xai huius tum etiam illius honorem esse fate-
i-Tri rovTOv x.a\ s-a' oy.tivn; Travraq oif^ai mur?Omnese\istimo, quimente sunt prae-
Gsir vovv ixovrag rolg fjpnpioi? (rvv-&ri- diti , dicto huic adsensuros. Si ergo per-
ae^- el ovv reMta roZ Trarooi r\ Tift.fi, fcctus cst palris honor, perfeclus item filii,
reAiia Bi x.ai rov viov
, Trpoae/^rv^n^m et sancto quoque Spiritui perfectus honor
J\e x.ai ru> ayicf) -zs-vivftari riig rifA.iig ro confessione nostra tribuitur; cur hi neo-
TsAjioi', (Jia Ti vofA.o^derovaiv
yiftiv oi x.ai- lerici dogmalislae nohis praccipiunt, non
voi SoyfA.aTiarai^ ftvt Beh
6fA,o\oye~iv eV oportcre parom illi hoiiorem decernere ac
ctCrov
Trpoi TrarSfa Jt, viov ro 6ft6TiiA,ov
;
patri el filio? Nos certe disquisilioni nos-
vifA.ilg fA.ev yt rolg d^nraaf^ivoig lirof^voi,
trae consenlanei
, id cjuod nullo addita-
ro
^ftytSefA.iai :x)poaQriKiji eig r^iMTiv Trpoa-
mento ad perfcctioncm indigeat, minus ho-
SeS/J^iov,
drifA.6re^ov iripH jivog ovre Ae-
norahile quam quodvis allerum, neque di-
>ftv oure vofTi' dvvafA,e^a- ov
y6
ro ttXio-
cere possumus neque cogitare. Cuius enim
vai^ov ovx. i^<L(iax.i 6 Xoyog Sia ro dv^-
excessum ratiocinium nostrum non inve-
Ai;r6« re x.ai tjAmov, C4> rivt xaraXn-^tTai
nit, quam(|uam nihi! ei pcrfeclionis deest,
at^Toy T iXaTTwaiv
ovx opa- oi Bi dyra-
(juanam iii re minutionem eius comperiet
,
>o§ei^ovTJ? TO
cfi6rifA,ov, Sofftari/^Hai -rrav-
non video. Qui autem honoris paritatem
Tcac, TO drift6re^ov xai ':z[aa]ai >ij aaaii-
negant, ii prorsus minorem honoris gra-
Tws x.aTa -nW aJTMV rtxoAot;.d;av 5;a rriq
dum decernunt. Similiter consequenter-
ADVERSrS MACEDONIANOS.
23
que ,
dcniinuta ex comparatione cum re-
k^ t aijy)(.2ACW h.u.TT'(o>7ea>g
,
im to cvctv-
liquis persona Spiritus, cunclas de eo re- riov Tag ivai^uq u7roKY\'\ii(; 'sipl ? Trviv-
ligiosas sententias in contrarium vertent; |M.ar©- ©•^^«x|,«(Tt
,
fjt.Y[ cv aytx-^oTYiTi^
ct neque bonitatis
,
neque potentiae
, neque jw.«Js iv Buv(u.fJi-<i
^
p*i cv a\Ku Tivt t eC-
alius cuiusvis, quod pie de eodem dicitur, (jil^Mg sri^t a.CToii Aiyof^ivm (JviJt.y,(tpTV-
attributi perfectionem confitebuntur. Quod povvTig to TiKnov. E« 'j to ttpo^hAok t«s
si manifestam impietatem vitantes, id quod aai€>i'ia.g o;ix.AivovTf?, to c* -ajavT; tS
k^
generalim bonum esse reputalur
,
perfe- to dya-dov M'),oi//ivCf) voiii.oai.Ti T'i?^iiov
of^o-
ctumfatentur; dicant hi sapienlesquomodo Ao^^^Sctjv, uVaT&)(Tav oi (jo(po\ "zstiog tWih
haberi possit perfecti perfectum, vel perfe- TiAnov « t?j5i6t=^ov ^ « «i^iwrfpov [fjw?
ctius, vel magis sempiternum. Nam quam- ya^ av o t^ T?i?iOTMT©^ ii^a.oiA.c^HTai Ao-
diu j)erfectionis definitio in rem quampiam yog, ovTi to wAsov ot>Tg to jAo-ttov ot/ ty\
cadit , ibi neque plus neque minus in per- t TfAsia svvo.<c4 o hoy!^ ^k
*
-ffl^citJs-
fectionis nolione ralio admiltit.
X^'^'^'-
9. Si ergo per omnia perfectum esse
•&'.
Ei ovv Sia ttovtwv TeA^iov to Trviv-
Spirilum sanctum concedunt , siniulque in jWa to aytov s/vai avvT^i-diVTat
^
a)u.ohoyn-
confessoest, orthodosum esse credere pa- Tai
^
Trpog Tovrotg ivaijSk ilvat xj t 7ra-
Iris quoque ac filii in omni re bona perfe-
^og
k^ t viov ro ly TravT] dya^u) TsAftov,
ctionem;curnam consentaneum rationi iu- Tig 6 Xoyog >ca&' ov ivAoyov Kptvnai isviv-
dicent Spiritum perimere , iam demonstra- jtia avaipe/v, ^s^&j^tacc
^
to yap dvatpiiv
runt. Nam perimere parihonore fruentcm, ro ofA.oTi[^ov .,
dzBoSii^ig
«V'
t jM.vi voy.'i^iiv
perinde esl atque opinari eum perfcctionis i^iri-xiiv t^ tsAsIotmt©-'" ai;To
q
toDto t
non participera. Genus autem honoris di- tijm.>iv iTzi '^ diiag Q^vaiutg tj caOTS a^a vo-
vinae naturae tribuendi quodnam esse opi- |it;^a<T(v, hg a'^oi^ov iivai ro Trvivfia (Bov-
nantur, quo carere Spiritum sanclum vo- AovTal; TroTipov TavTViv (paaiv iiv ;cai av-
lunt? Ltrum hunc ipsum honorem, quem &^o)-zbqi dv^^p/o^diroig '^api^oVTai Xoyco tc
invicera homines largiunlur sermone blan- ^ipa-zsiLiovTig -/^ (j'^ri[ji,aTi
,
to t/ranjcoov iv-
dienles et corporis gestu, obsequium co-
milatu j)raebentes , et quotquot alia jjer
vanam Aitae consuetudinem honoris ofFicia
frequentantur? (juae quidem omnia spon-
laneo fungenlium niotu fiunt
;
quaeque
si omitlcre velint, nulhis ex projjria na-
BilX.
„1^
VV/uO-pOI Jt/ T 57gO0d0V, Kj 5ov 0(7ci TOJauTa
T)i fjianua r (B'iov (Jt;vn-&s/a tm t^ Ttf^iig
yivirai Ao^a; u.7rip zrAvTa t^ rr^oaipiaii
T raCra ipya'('ofJi.'ivo}v u'jy'i(^yy/.iv , oov ;caQ'
t//rcOc(Tiv jM.»! 'ZEpofAOjM.«y£»v, 0!j5j^iav (y>c <pv-
(JiCOg d-^OpfA.\\v
i-X^^I
T
dvdpCOTTWV ov^ilg ilg
Sic lorlassp
in 1*0(1.
*
iU \i(li'(iii-
ill coil.
tura homo causam habet, "ut sit prae ce-
to iivai •v^o Aoi^wv TipicdrjpQ^ ,
TraiTWV
teris honorabilis, qui siraihter omnes eo- ofi.o'ici)g n^' to. avra fA.'i^a
'^ (pv(Jiu)g yv(/)-
dem naturae modulo compreljcnduntur. e^f^OjM-svwv craqiv\g
q
6 AoyQ^ -.Cj ovSifj.iav
Resestexplorata, nuHique dubitationi ob-
df^(pi(ioA'iav
iX<^y
"1"
J^P
-^iippov Jlia t
noxia. Nam qui liodie propler magistra-
a^^^MV, rig TTJ&Vw-e, TitAiov Tolg ttoaAo/s
tum quem gerit honorabilior ceteris vide-
e'vai cTo^coCvTa, it/p^(J0t^ «(ff^"?
sva t
tur, eum jiostea comj)eriemus in illorum
Tifj.O!)vro)v ic; avrov yivo^ov^, t^ (i(>X"^
-'«
numero qui obsequium exhibent, dignitate
iTipov f/.iriviX'Sn'i(Ting- cc( ovv roiovrov ri
in alium translata. Num hoc igitur hono- ~m« TtfA.yig iid@^ )tj Iwl t^ -di^iag cpt/^fw?
ris genus in divina quoque natura esse pu-
ir37voov(Tjv, a^i ^ovXOf/ivwv f^iv
n^ ro
tant, ita ut volentibus nobis honorem ex-
Tipiov iX^iV ^
-araytTa^evwv Ss toS TifA.a.v,
hibere.vel ab honorando cessantibus
,
pro tJj r\fj.iT'ip(jc
•srpoaipc-crei (Tt^T/xaTaAiiT/f/v t
iirbitratunostrocessetdivinushonor?Non-
Se/av ri^iiv; n
^tara^^sAaarov
^
hj dcfi-
24
S. GREGORII NYSSENI
Is. XL.

Ps. xvin. I.
Ps. VIU. t.
^ic,
ui^ot, Tci TOinvra, voih' oC yap cPn'
i\lA,a.<i
TO ^UOV iCtUTOV TifJI,iCOTipOV yiVlTCtl
^
a\K' aii caacti/Tcag 'iX^i-,
ovti Trpog to
x^''-
Pov ovTi 'zspog TO icpelTTOv fA,iTctQnvott duva-
/J^pOV TO fJiiV ya^ OV SiXiTO-l
,
TO
Q
OUIC
/. Tivi TOIVf V "^OTTCd TlfJCy\<Jiig TQ ^ilov
^
5TW5 v-^wdiii To v^^iOTOv
-^
•srci>i J[o^aCtig
TO VTTip 7ra<Jccv So^av; 7ro)g iTretiviaitg tO
aicctTaKy[7rTOV -^ il osavrct tu
«•&>'«
ag ^ct-
ym ctzjo naBa
^
Kct-dag (pv](JiV 'HdaVas*,
iav 'ZuS.aa, «
•T^
dv'&pct)'iffit)v ^o)y\ auvap-
l^oa^&ilact 6pi-6<pu)vov dva7rijj„^ri tyw So^ctv
,
Tig iGTCtl OTpO(T-S'>i>CM TO) HCtTCi tIuj (pvCflV
ivS6'^ui T«5 aTa.y6v(^ « ^«e<5; ot ovpct-
vol Siy\yoZvTai tW d6^av tov -Qiov *, Kj
jttjjtpo/ KVipuKig Tvig d^tag vofti^ovTctr oti
iTrvip-Qri « [A.iyaKo-ZBpiizcict «JtS
*,
ou
f^i-
^i
'Tp
oC^avcevy ctAA' VTripavco
t^
ovpa
voov
ne ridiculum polius impiumque forel taiia
opinari? Non enim propter nos Deus ho-
norabilior evadit , sed seniper in eodem
statu est , neque in peius aut melius tran-
silire potest; quorum alterum non admil-
tit, alterius possibilitatem non habet.
10. Quanam itaque ratione Deum ho-
norabis ? quomodo extolles Altissimum ?
quomodo glorificabis qui omnem gloriam
excedit ? quomodo laudabis inintelligibi-
lem? Quoniam omnes gentes quasi stilla si-
tulae sunt, ut Isaias ait , si forte universa
hominum vita uno concentu consonam emit-
tat laudationem, quaenam fiet accessio ei,
qui naturaliter gloriosus est , a guttae gra-
tia? Caeli enarrant gloriam Dei, exiguique
censenlur dignilatis praecones : quoniam
exaltata est magnificenlia eius non usque
ad caelos, sed supra caelos, qui tenui di-
T^
jM.ix.pw [^ipii TY\g dioTtiT©^ T>j vinitatis partc
,
quae palmus tropicc nomi-
amQaftri^^OTriKcog ovoiAcL^Oftivvi z^iiiKyiit- natur ,
comprehenduntur. Homo autcm
,
(A,ivu)v Kctl av^dpcoTs-Q^t To iixriKn^ov Tou- temporaneus hic et brevis aetalis animans,
To Ko.] coKuf^opov (^coov
^
KctKcog TU> ;^o^T(!i) rectcquc foeno comparatus, qui hodie est
:T^oaiiKaa[A,iv@~>,
(JHftepov cov Kal av&iov
et mane non subsistet , digne se honora-
ouK i<j6/jSpQ^
^
a^icog Tiftyicrai tmk ^eiav lurum divinam naturam confidet? Veluti si
cpviiv •siiTn^djKev ; oftoiov 'cecarip av ii Tig
il^a-^ag KiTrTYW jVa ctCTO '^iTnrvou, ttpo^t-
byiKvw TivcL Talg tov viKiou [A,a.pfActpuya"tg
Jlia TOv (j'!!nv^nP(Q-> U'sroKa[A,8dvoi ;^a.-
^ii^iiSntj' Tt Keycov il-zffi [tOi Ti[jt.na!ig, idv
TTip oAcag Ttfciicjai QeKyiang to 7rviU[ta ro
ctyiov ; OTt d-&aydTOV i^jTi zsdvTcog, ort
aTpiTTTOV Ti Kai dvaKKotcoTOV ^ Jfj del Ka-
Kov, Kat dTrpoaSiig ryig iri^oov
X"'^-'^©^ ^
OTi 'usavra iv zirS.cJiv tvepyel Ka^Qcog j2ov-
Kerat, aytov
,
viyeftoviKov, ev^eg, SiKaiov
^
dKn-d^iVov , ra /3d-dy\ epdjvouv
^j
Qeou
,
or. 'sraTpog d^-uropdjofjcivov , cnc rov vlov
Ka[x^av6/.SfOV , kja ei rt roiovro-, ri ovv
StCC TOVTCOV Kti
'T^
TOIOVTOOV
^"''VC^
'l
'"'"
TrpoaovTa Keyng
, ii dia ^^y]'
fji.y\
^rpoaov-
Tcov Tif/,a.g; ei
ftev yap ra ftri Trpocrcvra
Trpoafta^Tvpi^ig
,
fjLaraia, v\
x^^^^
"-*' f'5
ovcf[ev ^ipouaa tArKiov o ydp ro -zs-iKpov
yKuKu Kijcov, avTog
fA,ev i-^ivaaro , to
q
^/jKTOv ouK i^Trnvicri- ei
3
rd. ovra Kiyiig^
quis accendens tenuem sluppae fibram, ad-
ditamentum aliquod se putarel solis splen-
doribus hac sua scintilla largiri. Quibusnam
verbis, dic mihi , honorabis , si quidcm ho-
norare omnino voles, sanctum Spirilum?
Nempe dices prorsus esse immorlalem, in-
verlibilem , immutabilem, semper bonum,
nullo alieno beneficio egenlem; et quod
cuncla in cunctis operalur proul vull: iteni
sanctum esse , dirigentem , rectum , iustum
,
veracem
,
profunda Dei scrutanlem , ex pa-
tre procedentem
, a filio accipientem
, et si
quid praelerea est. Quid porro per haec
et alia huiusmodi ci largiris? Eane quae
habet dicis? An ob ea
,
quae non habet,
laudas? Si quae non habel , de eo praedi-
cas, vana est gralia, nihilque emolumcnti
conferens. Nam qui amaruni dicil esse dul-
ce, ipse quidem mentitur; et quod vitu-
perabile est, reapse laude non ornal. Sin
autem vera dicis, ea suapte natura talia
ADVERSrS MACEDOXIANOS.
25
sunt.sive tu confilearis sive secus. Ait enim
xw (^viii toiovtoy eV< •ziravTa)?
}^ ofjt-oXo-
Apostolus: sinon credinius,ille fidelisper- •j^oSct;^ yJj fA,ti- (ptKJi ya^ 6 a^roarroAc?
*
manet.
11. 0"id ergo sibi vult hacc pusilla-
nimilas simul cl magnanimilas honiinum,
qui patrem quidem honorare cerlant, pa-
remque filio gloriam aUribuunt ; erga Spi-
ritum aulem tanlopere laudis sunt avari?
ta. . l't ovv ^ovAiTcti « vTxroaToAri 7^
x},u^«5 Ka.1 « iAiya.?'.o>^V)(_ix ^ Itt] yAv tov
Trct^OC, (plA0TtjM.8/A5VWV, KO.] tS) vlu) TV^iiv
Tct lact p^a&(^Ojt*sv&)V , iyrl Si tov avivfi,ct-
T05
ifJHx.PoKoyovvTCov r«v;^as<V; fiVsa d'i-
Cerle demonstratum esl, haud a noslra vo- SiDCTcti ovk c/a t^ voocn^iaiuDc, i]/j^'S ttX-a
povy.iyv\ « i5(W5 TrpoUQvact tvi ^iici <pv(Tei
Tiun .. dAAa urpo<y<pva)g jvvv^arap^^ovtjcf n
[tiv yap dyYCt)[Ji.oavv)i 'p/j rt^^^^apitJTWv Jia
TM5 TOttVTr]!; CtVTCOV •yYCl)fAY](, iKiyyiTCti' TO
Q
7rYivi/,ct TY] ictVTH (pvdii TijCiiov, '«>5o?oy,
SvvctTOv
., vsa.YTO, Tci t/'\|,iAa
'j^ voYifJLaTCOv
i?-t
.,
KCLY OVTOi
ft^
QovXoOVTCti. Hct't (pnfflV
dXAci T 7rci.Ti^ct ju.5v S-^uii^pyoY itvcti Trctpcc
Tfig '^ctd^yic, s3iJa^-&M,f.'yj- iLiGctvTcoi; v^ Sia,
Tov viov Tci TravTct yi-^viiiQzti i[A.a-do/j}lfj,
OvSiV Si TOiOVTO TTipl T 7rV5:;jM-aT(^ «jtta?
Ao-) (^ eS.Ja^sv >ca) ttws i<riv itKOi iii;
i'70Tift'ia,Y a')/«v To ^vivitct t6 ayiov tco
Sia T^ 5«^i«p^(a5 Tot7oi/ro ^WJ')/?^'^? Bvvd-
[tecoq 'fmdii'^aft'iv(i>; Ti oiiv «,«-£7? Trpog t«-
TO rf7ro>ce<voi;w.s-3'a ; otJ [taTXict sAaAncrav
«V rais KapSictii avTCOV 01 YO[t'i(^ovTii jan
dii ftiTO. Tov Tra^^og
j^
¥ vtoli to 7rviV[tct
ilva.i, rtAAa jcara Kaipovg Ttvac, nOTi [tiv
itp' i'xvTov &e(jopei<STti , ti-oti Bi <juvi][t[ti-
vooc, Ka.Ta,Kci[t^dYiSn^- il ')ap
X'^P"'
'"°^
TTYiiittaT©^ yeyOYiY 6 ovpavoc, }tj t] yt]
yjj
aarsct n KTtcsic, Sid rot/ vtoZ [tova q/k tov
•sjarpo?, itTsdTUJaav 01 TavTa KiyovTeg,
luntate gloriam contici
,
quae proprie di
vinae naturae inest, sed innatam illi in-
haerere. Et ingratorum quidem hominum
vecordia hac ipsorum pravitate sententiae
coarguitur: Spirilus autem suapte natura
venerabilis
,
gloriosus
,
potensque est , et
quicquid excelsum cogitari potest, etiamsi
hi nolint. Ulique, aiunl ; sed tnmen patrem
creatorem esse a scriptura edocti fuimus:
item per filium omnia lacta didicimus: ni-
hil vero huiusmodi de Spiritu sacer sermo
nos docuit. Qnornodo autem aequum sit,
ad parem honorem evehere sanctum Spi-
ritum illi, qui per creationem tantam po-
tentiae magnitudinem exprompsit ? Quid
ergo nos ad haec dicimus? Nempe quod
vana locuti sunl in cordibus suis, qui exi-
stimant non semper cum patre et filio Spi-
ritum fuisse; sed certis temporibus modo
per se solum spectari , modo coniunctim
comperiri. Nam si absque Spiritu factum
est caelum ac lerra et creatio universa per
filium solum ac patrem, dicant qui sic lo-
quuntur, quid ageret Spiritus sanctus, dum
pater cum filio creationem operabatur ?
Num ad alia opera incumbebat , ac propter-
ea universo creando non vacabat? Quam-
nam , oro
,
peculiarem Spiritus occupa-
tionem demonstrare queunt, interim dum
creatio peragebatur? Cerie stultum esset
Tl iTlOiii TOTi TO -^ViVftCtTO ayiOV
.,
OTl
zsaTrip /ji^ T vtov t>iv ktkjiv ivrjpyn; aA-
A0J5 Tiaiv ipyoii
Trpoay^ayjoKitTO .,
Kat oia
TOVTO T^ KTtaeCOi t^tj ZS-dvTCOV CV <7VYi(pyi-
TTTiTO; Kj Tl iX^(Si
0:1^0.1 iOJO(^0V l^yOV T
-sjvei;jW.aTO$ , OTi « ktkjh; avvifaTO; v [tco-
atque insanum de alia aliqua crealione co- §ov
^
}t) dvor\TOv to
y^
aKKnv KTta.v iraoa,
gitare, praeter illam quae a patre per fi- 7^ oy. tov TraTpog Sik t vlov vp^caaav
lium conficiebatur.
'fhvcelv.
12. At enim Spiritus fortasse non oc- i/S''. AAA' oCk «ffp/qAeTro p-sv, pa^^v-
cupabatur, sed pigritia et otio ac laborum
[t'tct Se r;vi }C) pa.TO)vri yJj to) ^epiGTV to-
fuga a creandi studio abstinebat. Utinam v«s okyco
•^ ^ipi t tTKTiv o-ct85m« s%«p!-
nobis condonet hanc verborum insaniam (fsro-
«'AA' 'IXicog i'in rftlv
iTzi tyi
^arais-
(1
'U.iTini. H. 1.1.
26 S. GKEGORII NYSSENl
loli. XIV. 0.
I.
('()!•.
XII. 3.
TrtTi Ta.vTV\ T \oycov a.vT» h t zoYivf^ccToi ip^'* Spiritus gralia! Etenim nos absurdila-
Xoi-&ii' Tri
^
a.TQSiia. t to, TOictvTo,
Sofi^a.-
tem talia dogmatizanlium pressesequentes,
Tii^ovTwy )caT 'i^^yog i^o/j^oi d/SaAHTWs ? invili sensibus illorum, ceu quodam luto,
ivvolctii a.vT?i)V oloY Tivi (ioplSopa r Koyov sermonem noslrum sordidavimus. Porro
KciTfppvzxcoaajU^v 11 yo iv(JiCr\i Siavoia tS- orthodoxa senlenlia ita se habet: neque pa-
Tov 1^1' T rpoTzov ovTi TTctThp
X^^'^
^""^ *^'" ^^sque fdio umquam cogitatur, neque
•3J0TS ivvoiiTa.i, ovTi vioq 5(;;^a Tov dyiov fdius sine sancto Spiritu inleliigilur. Sicut
'czviviA-ctTog KoLTciAai^^aviTai- coc, yi) (ift.ri- cnim impossibile esl venire ad patrem , nisi
.^."-'vov ^siK dv^^-diiv TTPOc, T CTaTjpa jW-vi 5/a quis per filium extollalur ; ita impossibile
T v\ov v-^iJi^iVTa *, ovTcjdc, dSvvaTiv 'o0 est dicere dominum lesum, nisi in Spirilu
Kv&iOY IhctSk liTrilv iA,r\ iv TTViVf^aTi dy'ia-
*
sancto. Itaque convenienter atque coniun-
ovKovv dy^ohou^coi ts jCj i7vvnf^iyi.iYcoi o 7ta- ctim patcr et filius et Spirilus sanctus sem-
TMp /i} ujos Y^ TQ zovivf^a TO ayiov dil per mutuaquecum reialione inpcrfficta Tri-
[^it' dAAnAcov h TiXiia, tvi TfiidSi yvcopi- nitate consideranlur: et ante omnem crea-
(^ovTai, K^ Tzpo -zoa.ang KTtaicoi, n^ -Tspo Tzdv- tionem, ante omnia saecula, ante quamH-
Tcov aicovcov , y.cti zcpo -ssaff»? x-aTctAjfaiTM? bet intelleclus noslri cogitationem
,
paler
cod. sl
I. Ciir. XII. (J.
semper pater cst , el cum fiiio Spiritus san-
ctus. Si ergo inseparabililer , haec simul
mutuoque existunt
,
quaenam insania est
illorum, qui separarenitunturindividuum.
'6^vQia<;, dii ZDaTttp 6 zsaTrig
^,
r^ iv tS
•zsaTpi 6 viog, jCj ju^ t viov to 7rvivfJ.a to
dyiov ii ovv dxcopi^rctii TavTa fHT'
ttAA>i-
Act)v sVi, Tig r\ [^aTaiOTni t iv x.aipo) Ttvi
Sj3^X^P'(^^^^
^;:^^t(^ovvTa)v to ttTpnTOv,
}^
et dividere inscparabile? ita ut dicere au-
^ipiiv TO dxi^i-"^ov
.j
lo^i To\fi,a.Y Xiyiiv, deant, solum fecisse omnia palrem per fi-
l^cvog i^aoinciv -aaTrip Sia, f^dva t vlov lium, Spiritu sancto sub creationis tempus
Ta 'aavTCL^T dyiii zsvivf^aTOi iv TU) icaiplp vel non praesente vel nihil agente. Nam
T' dr]'fA,iii^y'ia<; r\ jM.ii '3sapovT(^ , r\ //.m Ivi^- si non adiyat, dicant ubinam esset, quum
yoZvTQc,; ii
iA,iv ycc^ ov zoap-AV
.j
ii^unxTcocrav Deus reapse omnia occupet? num videJi-
"Siov riv^ Tza.vTa t -diov StnAtKpoT&^; «
*
cet pecuHarem aHquam Spirilui stationem
Tiva idid^aaavTU) ZDVivfA.aTi <rdaiv 'tfhvok:- adsignant, ita ut apud se seorsum creatio-
oiv
,
u)<^i i^' iavTOv
)iixo>piC!f^ivcoi livai
K^ nis tempore esset? Sin aderat, quomodo
r T» >(,Ttaici}g ^poyov;fi
q
TxapriY , izcoi dn- inactuosus erat? IVum quia nihil efiicere
vipfyiTGv fiv ;to) fA.ri Svvda^ai ti -Troiilv ; ri to) poterat? anquia nolebat?Sponte omittens?
^M /3«Af<d^; e/„«(Tift)5 tfjoAurai^M^YJOV, N t/wo an alitjua validiore necessitate repulsus?
Ttv&^ (3iatOTi^ai dvayKni iAavYo/j^ov^^ii Nam si sponte olium praeoptavit, nc in
p£v yo cfc si^oai^.aecoq t d^yiav nassdi^iTo
,
alia (luidem re qualibct is agere pateretur
:
ovoi iv ctXAci) t;vi TravTw; to ivipfuv naTa- mendaxque ex horum sententia evaderel
SiXiTai- iCj 4<s65m5 KaT avGsir 6 Aiyo)Y
*
,
iile qui ait ipsum operari omnia in om-
OTfoodvTaiv 'coS.aiv ivi^Wi )ca(iu>g QovAiTai. nibus prout vult.
iy
. E( Si TOvTcp
fx,iv ^v « -ixrpos TO 13. (Juod si Spiritus quidem ad ope-
ivi^ynv oofA,ri
, v^aipx.Hf^ivn
q
tj$ c^ova.a randum sponte impeHitur, superior aulem
x.whvii r 's^p6-&ia>v, eisrdTO)aitv t ajViav quaedam potestas liuic proposito obslat,
T TavTct x,a)AvoYT(^- tpdovw -^ dtc r 'i^- dicantsanequamobremimpedimentumhoc
yo)Y So'^-^g
, «5 av
f^n
t^ iic, aAAov Sjdfiain fiat? Num invidia gloriae quae ex operihus
rjt }<.aTop-du}f.idTO)Y TO
davf^a,; n tw
fA.n paritur, ne videiicet in aliumquotiue tran-
«.aTa-c!.i<riviiv TYi avvipyiict, ux; iisi
\LfA.r\
seat recle faclorum admiratio? An quia non
T raapoiT05
iaoftivng avrov .7- ipyaa-iag,
(idat cooperanti
,
quasi detrimentum rei
^dvTO)i yd^ T TOiovTO>v v'czo\-jts\.io)v r^ Tcti
pracsentis futura sit ilHus opera? Prorsus
ADVEBSCS MACEDOMANOS.
harum quoque opinionum causas hi sapien-
les nobis patefacient. Sin vero neque in-
vidia divinam altingit naturam, neque er-
ror ahquis in infallibili naUira cogitari pot-
est, ijuid sibi vult haec isloium aeslimandi
27
11
Q
ovTi (p-d6y©~' T^ diia.g a-iZTircti
<pC-
aiLoq, oxjTi Ti a^aX^cL zo-i^l r a^MTm^ov
(pt/C7iV 'fhvofnHi
,
Tl ^oilXiTm CLVToli Y\ U,l-
morositas, quae crealricem causam Spiri- cilTtai a(po2^i'(\>(jcL t t '^ViCf^a.Ti^ ^vva.-
tus polentiae negat? quum conlra opor- m-iv. ^iov r v^^^mXOT^a.i.q t cvvoicov a^piiva.i
teat sublimibus sensibus humilia et huma-
na cedere, et pro excelsi dignilate subie-
cli cogilare. Xam neque is qui omnia ex-
cedit Deus, ob alicuius cooperationis ne-
cessitatem , cuncta per filium fecit ; neque
fA.h Tci TaTTAVa. ySj avHpcOTriva t vonjU.aTa)!',
Aoyi(jfA.ov
Q
Aa^ilv
t v-^a^; t
^^THftivm
JTTu^lOV OTl OVTi iTTI -TraVTUIV hiOi TlfJ.iO-
yiag rivoi ;j^)1(^mk
,
5/a t ulov ra TraVTO.
i7roin(Jtv, ovTi 6 ftovo-y^vYK; t/jo? ( i
)
jAar-
unigenitus fdius, ideo quod minorcm co- rova t^ Tr^o^iUiux; t Jiyya^iv
iX'*'^
^
''2)
natu suo vini habeat , in sancto Spiritu om- dyico Trvivftan ra Travra hya^irai- a.KXa.
nia operatur. Sed fons quidem potentiae, -Tin^yYi
fjbiv ^oviafjLiuiq i^]v o Trariip, Svva-
pater est
;
potentia vero patris, fdius; po- ,«-15
3
roii Tra^oi 6 i/ioj, Svv(X[.t.ict)i
2) 'j
tentiae Spiritus denique, Spiritus sanclus Trvsvi^a ro -zs-vsvfj.a. ro ayiov ti
3
aricjig
est: creatura aulem oninis tum sensibilis 5ra(7a octh n al(i-&t]Tri y^ o(7« d(ja>u.aTOi.
tum incorporea, divinae potentiae effectus thj &fia« Svvdfticog i<fiv dTroriXiafia- r^
est. Et quoniam labor nullus esse intelli- eVjiJii ttov©^ ov^iiq bj ryi (rv^d(J<l t ^iol
gitur in iis quae divinam naluram con- r Biiav (pvcriv VTrovOilrai , cpoS yao rco
stituunt; nam volunlatem statim sequitur ^t-^o^Sc&k/, to '^iAztj Siov , iv-dvi oCaia.
actio, et sine mora propositum in rem con- " ^^o-&f(7/s ^ivSTai , ^daav t Jia 7^
xti-
fertur: omnem, quae creando fit , substan-
(Jiong vTro^daav cpt/ajv,
^^nfA.aroq icivncjiv,
tiam, voluntalis motum, propositi adgres-
'c^ Trpo^dicricai cpf.i.viv, yJ, ^vvdfJi.i(joc, SidSo-
sionem, potentiae communicationem , re-
(7jv, iiKorcci dv t.5 7rpo(Jafofliv(j.Hiv 6tc Tra-
cte dicemus a patre incipere, per lilium
^05 dpxof/Jivluj , k^ Ji' v\ov -wpoiovaav ,
y^
procedere, et in sancto Spiritu perfici. cn 7rvivfA,aTi dyici) r^^jmftivLv.
l\. Hanc nos populari more consue- iS\ 'Tavra tiftug l§iCt)riKc!)g
£j k^
(^
laque nobis ralione sententiam gerentes,
ovuui\Qin
'^ottov t\ftlv cnvoovvrii, rd ao(pd
sapientiaista adversariorumargumentanon ralTa. t dv-&v'^o$i^dvTCi)y oC Trpoanfti^a,
admiltimus: credimus enini et confitemur -Tri^ivoyni Kj ofx,ohofovyrii cv ttocvt] irody-
in omni re mundana et supramundana
,
jw.aTj -^ vohfAan iyi<.oafj.ici> ri tcj VTnoito-
lemporanea alque aelerna , cum patre ac afj.icc
,y^
tok; ci; ^ovci) y^ro"i(i7rpoaimioii,
filioSpirilum sanctum esse consociandum
; ^y
Tra^^og
y^
vlov to 7rviufj.a ro dyiov Ka-
et neque a voluntate, neque ab actione,
raKafi^dvi^z^
,
fj,riTi (iovXi\fji.ar\Q~> fJiYiTi
neque a re quavis, quae pie creditur b(3-
cnpyiiaq tJ,v\Ti aAAa riyoq t
y^
to dya.-
na , excludendum: ideoque, excepta or-
^ov ivaiiSoJi vonfiivcov d7roKn7rojt.S/jov
y^
dinis personaeque differentia, nullius rei
^>d rovro . c/nroi 7^
v^ rd^iv v^ v7r6<ra-
diversitatem admittimus; sed tertium or-
C"' ^(po^dg, iv ov^ivl to Tra^tiWayftivov
dine dicimus pcst patrem et filium nume- KaraXafi.^dvof.B-p, dXKa ^itov
f».iv t« ctjco-
rari : ferlium ilem ordine traditionis. In
Kti^ia. (pau.iv
^
7rar'-pa
y^
vVov drxQfA.{'i-
reliquis vero omnibus inseparabilem ne-
&^' '^irov
q
it^ rri rd^i t- 'u^^^oaiCiXi'
xum fatemur, naturae videlicet, honoris,
^^
Q
toTs Koi-rolg 7rdaiV dx^i^TOv t tmjA-
(!} Cod. i=6;, sed fortasse emendatum fuit in ipso codice i>i'oV.
(2) Id est filii, qui est potentia patris. Nam Spiritus sanctus dicitur a Paulo Gal. IV. 6. Spiritiis fiUl.
28
S. GnEGORII NVSSENI
(r>-^ctv oiA,oXoyovYTii
iv (tCai y^
Iv
tii^yi
k^
deitatis, gloriae, magnificentiae, uiiiversa-
iv diOTriTi iC, So^ri Hj f>t,=ya,Xo-^pi-^eici. y^
lis potestalis, religiosae denique apud nos
T« gV/ ^avTajy o^faala, K^ T« jOo-f/3f7 o^lo- confessionis. Quatenus vero sapientes hi
My'ici. nspl 5s KaZiiOLC, yS, 'S!r^oaKVvyi(jeu)i
cavillantur de cullu et adoratione et rebus
yj, oaa. T0ia.vTci iA,iKpoKoyodvTii vpotp^a- huiusmodi ,
hoo nos adfirinamus, nempe
aiv ol ao-^ol srap ixvToli, oxfiva As^o- omni quod nos humanis conatibus prae-
/4'->5
OT' TravTcov
t ^a.p' mjm.7v yivoitfivcov
slamus oflicio excelsiorem esse Spiritum
6k -z!! poamaico<i av-&pco'srivtiq v-^nAoTipov
sanctum: adorationem quoque nostram in-
Is"?
to 7ryivub:t to ciytov'
£, h 7rpoaKvvnai<;
firmiorem esse debito honore: et quicquid
njMj TayrnvOTipa, sV' ;^£ct)5-»ju.£ni5 Tij^'y;<;- humana consuetudo venerationis exprimit,
r^ i'i Ti ttAAo « dv&^MTrivn awur,^na. TifjLiov interius esse Spiritus dignitate. Nam qui
immensus natura est, maior est omni ob-
sequio, quod ei ab exiguae et circumscri-
ptae vilisque facultatis conatu exhibetur.
Haec ceteroquin illis dicimus, qui religio-
iXi,
KUTO) TTii 7* «^(«5
65"' T 7rViVl^a.T(gh'
TO yaci Tri (^La^ cl^i^nTov
,,
f^il^ov i<ri t
d.7r0 f*i>cpa5 J^i 'Li^yi^a.^iJ.iVy]i r^ iVT^ovi
§uvd[^eo)(; tcc riy dvvcLfJi.iv ctvTtc duo^o^o^ovv-
TCovTitVTa. uiv ovv (paf^iv Trpog d^auujTi^i- siori de sanclo Spirilu sententiae adhae-
uiviig T» iCaelBe^ipocTrifi^T d-yiii7rvevi^a.Tog rent, quod nempe Deus sit, et divina na-
VTj-oAyi-'^^! ^OTiTi -delov ii^^D^ipCaicoi-diiai. tura praeditus.
ii\ Ei 5? Tis d&iToiyi t (^covriv TaiiTlu) 15. Quod si qiiis hoc vocabulum, et
)Cj T ^idvoiav T Ta ovofjcaTi
'^ •&£/ot«tos suppositum eidem vocabulo significalum
cvviiJi.!^aivOfA,ivLu .,Kiyoi ^'^TOTra^a t ttoA- deitatis, deleat;dicat autem id quod a mul-
Xcov iTri Ka^iaiPiaicoi '^t Trvevf^aTO^; f^iya-
tis ob abolendam Spiritus maiestatem ia-
AwffiyKM? 'Zzfe/tps^OjM^oi', OT/
ov^x) T TTOiovv- ctatur , nempe quod non ex facientibus,
Tcov , dKhd. T -TTOinQiVTCov
«V/, y^
ouj^j <^ sed ex factis, credeudus sit, neque divina
^iiag, aAAa t^ KTi^rK; (pvaecog ilvai Trpoar- nalura sed creata; hanc nos orationem im-
Kn YOf^i^av, T^TOv T Aofov dwOK^ivovf^i^a
,
probaiiius
,
quia homines ita opinantes in
OTi Gsir ovTCOf \yjovTa(, iv ^i<riavoi<; d^i%- Christianorum numero habere non didici-
pEiy ovK ift.dhoiu^- 'Uani^ -y) dv^pco^^ov oCk mus. Nam sicut imperfectum embryonem
a-VTii; TTpoaiiTTono dT^ia:po^nTOv'if*,C^vov
,
nemo hominem diceret,sed inchoatam \ini
dkKa^vvaf^iv iiTTi^iTiXiatop^^^n i]i dv^^(j)- quamdam si quando ad hominis nativita-
Trii yivia^v 7r^oK>jiiiv .ioix; c^ dviv TcodT^ii tem devenerit
,
quamdiu tamen imperfe-
if -j
ttAAo Tt '6^
(t
ovK av^dpaiTroi' ovtco; t ctus est, nondum esse hominem : sic eum
jM.« 5» oAa T |W.yf>)§iK T rtA«-&>i fjco^^ioaiv -t^ qui totius mysterii veram orthodoxamque
ivaifBeiag Si^dy^ov , '^i^tavov ovk olSiv o
formani non exceperit, hunc esse christia-
Ao^og- «ri y3
yJ; lnSaicov dKOvav &iOY ouo-
num doctrina nostra non agnoscit. Nam-
KoyovvTUiv rtj Qiov t rif^iTi^ov avvTiQiTat
que et ludaeos audire est Deum, el qui-
avTolg iv TCt) evayy%co yJ, 6 xiypi(Qo, ori
dem nostrum, confitentes. Conccdit quippe
ovK ttAAoK vof^i^aat ^iov 'n r -sarj^a t ju.c-
illis in evangelio Dominus,quod non alium
vo^uov<; ov
vf^ili^ (pnai, KiyiTi oti diog
existimenl Deum, nisi Unigeniti patrem,
i»ii. vui. 11. iif^S '^v* a^ ovv ^K^tavoix; ovofA,aTiov
quem vos inquit Deum vestrum dicitis.
Cev- Ja5ai«5, 0T< T -^ap'
«/^
^r^ocritvvoi;-
Num ergo Christianorum nomine nuncu-
l^jov,
y^
a.vToi aijiiiv Of^oXoyovatv : oiSa
pandi sunt ludaei
,
propterea quod adora-
K^ MaviXaiai to ovof*.a t X^is-ov
-s^fs- tum a nobis Deum ipsi quoque se fatentur
^ovTac,- Ti ovv^', S5f' ai^dafLiov Trapa tov-
colere? Scio et Manichaeos nomen Christi
T0I5 To 7ra^'
«/^3^
7r^oaKVvov/.^ov ovojtta,
celebrare. Quid igitur? Num quia venera-
^id TOVTo '£; avcjhv iv ;)^Js-<ttV0if a^(-&/*«-
bile his quoque habetur adoratum a nobis
ADYEUSUS MACEDONIANOS.
.0.
29
'll.lirn.lll,lT
nonien, idcirco hos eliam in Christiano- ao/Uip; oincoq tt; o r zsa.TiPct
f/.sv 6fA,oho-
rum numero habebimus? Sic et ille, qui yoov^ r^ t mov ©^Js^^o^v©-. , dQiruv
palrem quidem confiletur, filiumque ad-
3
t fJt.iya.\(o(7vvYiv t Trviiii^aTiQ^ ., i\pvy]Ta.i
mittit, Spirilus tamen abolet maieslatem, t w/ViK,
y^
W^iv dTiira
x^''^^^
•> >^
'^ i^rco-
fidem negavit, et est infideli deterior, chri-
vvf.i.'icti t x^ii^ict.vov Ka.Tab-livdiTcii' aoriov
stianique nomen meutilur. Perfectum esse tJiaj K^^iiin t t diov a.vQpco-zj-ov 6 dTra-
hominem Dei, iubet .\postohis. Perfectio 5"oA®^-
*
a.?TiQv S av i'i» im yJv
t noi-
autem erit in rommuni quidem homine
,
vov dv-d-^cowi^ ro TravTl Koyc^ avf^TriTrAn-
si absolutamquaqueversus naluram habue-
pcofihov t^ (pv(Tj«5- Ao^ocoy ts yap uva.i
rit: nam rationalem esse oporlet, mcnlis ;^p"ii , vov i^ 'fh<^Y]iA.Y\(; 5sx.ri>cov, 'Ctjoni
f^iT-
.scientiaeque capacem
,
vitae compotem
,
s;:^ov, op9(oy tSj (T;:^M|M.aTi, ^?(a5-/K.ov, TrAa-
slalura erectum, risibilem, latis unguibus rvcovvxov ii
q
6vofA.a^oi [A,iv n? av-dpco-
praeditum. Quod si quis hominem nomi- irov, to,
q
ilpnfiivj. (Jnu.ila, t^ (^vcjico^ uyi
net, quin dicta naturae indicia praestare
«;<,0( im tovth Tra.^ixi"'^
,
l^^ixTtiv iTifA,n(j£
queat, frustra eum hac honorat appella- to)
7r^o(7pyifji,!tTi. Ovto^/;
}^
6 pi^piriayos t^
tione. Ita etiam christianus, fide in patrem ih TraTioa.
y^
vtov
y^
aytov 7rvivfA.a. Tri^pit
et filium ac Spiritum sanclum distingui- ;:^apax.rn|0/^eTac ai/rn i^]v yi fA,op(pti r i(y
tur: haec forma cst eius, qui veritatis my- to fA,vg-Yipiov t^ d\Yi^i\a(; fA.ifA.o^^pcofA.^ivn- il
sterio conformatus fuerit. Quod si aliler cf\,i iTipcog « fA.oP(pn Sfs-KafAfivn Tt;;^M, ovx.
forma se habeat, haud agnoscam difformis fhyvci)C!OfJi.ai t dfA^o^^n t qivuiv Gvyx^dK;
rei naturam: confusio est potius figurae, W^ t x^^paKTn^Q^, k^ t^
/^
<pv(Jiv
f*,op-
et naturalis formae alleratio, et indicati- tpiis aAAoS/ojJi^ , it^ isff^AKa.yn r yvco^i-
vorum hunianitatis signorum perversio
,
^ikcov (jnfA,iio)v
7^ ci>'-&pu):roT«ro5 , orav
p.«
cum ad fidei dogma Spiritus sanctus non avfA.ts^^cf.Anrp^&vj tvi TsicjTH to wvivfA.a. ro
simul recipitur, Verax est enim Ecclesia- ayiov d\n-&ivei -^ t c^xAncriaroi) Ao-
stae dictum : non cst hic homo vivens, y(^'
*
oTt (Mt ov^'
(fw
^v av-dpco^^og
» r.oic. xi.
sed ossa, ul ipse ait, in ventre praegnan- aAAa 6<^a,
Ka^cog o«j7v(^ {pndfv, sv rp
tis. Nam quomodo confitebitur Chrislum, "j/atrp^ t^ Kvo(pooov(j»i' Trcog
^
ofA,oAoyti<JH
nisi chrisma cum uncto simul intelligat? Xpjrov.^ 6
fA,n
avviTrivooov rSi p(^p;CT-S?VT( ro
Hunc, inquit scriptura, unxit Deus Spiritu
Xp'"^!^'^^
TOt/rov iXpKJi ,
(pnalv, -diOf h
sancto.
57V£!^aaTi (i,y'tco.
16. Dicant ergo nobis qui Spiritus glo- ir'- E(V(irw(Tav uvv v\fA,'tv 0» JcaGai^oDv-
riam abolent, et in ordine subditarmn na-
rf? r t 7rviv<j.aT©- ^o^av,
£j
rJi vttox^'-
turarum collocant, cuiusnam rei symbo-
^ico (pvan avyKctTaTaojovri(;,T'iv©~' avfA,-
lum unclio sit; nomie regni? Quid porro?
|SoAov 'Pav n
x?''^'?;
'^^yj ^
/SatriAsias
;
rJ
Nonne propria natura regem esse credunt
^s;
ovx)
(pvan /SaaiAsa t fA.ovo';^un TriTn-
Unigenilum? Sine dubio non negabunt
,
TivKaaiv ; ovk dvTi^ovai TtavTcaf oi yi ftYi
qui cerle iudaico velo cor obvolutum non
Ka-^aTra^ tco hSaiKco Ka\vfj,fA.aTi
r Kap-
habeant. Si ergo filius Deus naturaliter est,
^iav ^iXo/^oi- il ovv r« ipvan QaaiAivg
regni vero symbolum chrisma, quiduam,
vicx;-, /Sac7iAfja«
3
avfA.(BoA6v
^
t6
xpi-
oro, tibi consectanea ratio demonstrat?
<7/.^a, t'i aot Sta ^
dKoAa&iai
Ao>©o
Nempe chrisma non esse alienum ab eo qui
£V()ii;cvi;Tai
;
ori ovk «AAor^iov t( 6^
t
>y
naluraliter rex est: neque uti peregrinum
(p^^^^v /SaaiAiws ro %pl(T/Aa
,
oJ^j ««
^svov
etextraneum cum sancta TrinilaleSpiiilum
^i
^
dAAccpvMv r^ dy'ict r^iaJi ro ^v=D|M,a
cooptari. Nam rex est filius; regnum au-
auvreraxrai-
^aaihivc, fA.iv jb i vloi- /3a-
tem vivens, et substantiale, et inhaerens,
^fAJia
3
(^aaa h} ovaicoBm
y^
«vuTros-aros
.\(l. X. :iK.
30
S. GREGORU N^SSENI
TO 7rviZiA.!t To ayiov, ») %pi(T-&s/5 o ia,ovoU-
Spiritus sanctus est, quo unctus Uni^eni.
vh ,
Xgi^o? eV< ?":}
/3ctc7iA5t)6 t oytcov d ouv tus, fit Christus alque universi mundi rex,
(ici.aihiv(; ^stTM^
,
l3ctaiAivi
q
o f^ovoyi-
v»ie,
(SaaiAsisi
q
to TTViu^a. ro ayiov
,
i'ii
TravTCcg t^
/SaffiAe/as s^i -^ Tp;a5o5 o Ao-
)/0?- «
3
-T^ ^j^piafwe hvoid, ro [A,r,SiV ilvai
Ps.CXLIT.i:!.
Si ergo rex est pater, rex item Unigeni-
tus, regnum autem Spiritus sanctus, una
esl omnino regni in Trinilate ratio. Un-
ctionis autem aenigmalica significatio est.
Siag-Ml^ci iJ.iTa.^v r vtov jU t dy'iii 7rviv[4,a.- ut nuUam inler filium et sanctum Spiri-
T0« Bi' ttTTOppHTfWV CtlvloJiT a,i- O)?
^
f^iTa^V
tJ t (7Ct)f4,a,T0i
'fh:pa,vi'ictg, (^ t^ TOt; lAais*
'/oiaicoi ovSiv cTnvoil jm.j<tov oiiTi Aoyoi
ovTi r\ aio-OiKTis,
ovT(jcgaSta.Ta.TOi jV(
tt^O(;
TO TTViVlJUCt TO ayiOV TU) ViCd « (TVvdc^Ha-
COi^i TU) jM.£AAOVTl O.VTii SlO, "^ 7r't^iCa!, a-TTTi-
e5^, dvat^yx.alov i~iva.i Tr^oiVTvyxdvnv
Bia t^
aipHS TU) y.VpU>- OV 5<5 Vi Ti IA.i^Oi 6 yv\».vov
^ T dyia TrviVf^aTog- Sict tovto « Oju-oAo-
tum distanliam esse putcmus. Nam sicuti
inter corporis cutem, et olei unctionem,
nihil intermedium nec ratio nec sensus no-
vit , ila indivisa est filii copulatio cum san-
cto Spiritu : ita ut opus sit , eum qui Chri-
slum fide velit attingere, antea accedere
ad unguenti contactum: nulium est enim
membrum illud
,
quod Spiritu sancto sit nu-
dum. Propterea confessio de fiHi dominatu
,
y'ta. <^ T U(S KvgtoTtiToq, iv ^viviJ.aTi dy'icp in sancto Spirilu a recipientibus fil, qui-
To75 xaTaAap/Savoyo-i y'iviTai
,
•:3-civT0-&£v bus per fidem accedenlibus undique occur-
Toli Sia 7r'i^io)i 7rpoaify't'(^iiai Tr^oaTravTWv- rit sanctus Spiritus. Si e:go naturafiter rex
T05 T 7rviii\t>aT0<,' il ovv T« (^vcjet /SacriAev? est fiHus, dignitas autem regni ipse san-
0/65, d^iu}f*a.
Q
/3aa-iAs/tt5 to TrviliiJi.a. to ctus Spiritus, quo filius inungitur, quae-
aHov, M vios
^.^isTai, Ti^ ^vofiTai T^ ^aai- nam regni iam excogitalur naturalis a se
Aeias « x^T cpDcriv^po; sayT>ivaAA0T^/M(7i5; ipso aHenalio?
i^\ "E^retTO, xttj toDto (7x.07rriaa/y^- 17. Deinde et hoc consideremus. Reg-
« ^aaiKiia, Iv t« t v7ro-)(y.^iUiv
d^XV
'""'^^" """^ ^^ ^minatu in subieclos prorsus dig-
Tcoq yvu>?'i'(^iTaf ^i ot;v th? ^aatX^ov^rrtc, no.^^cilur. Quid ergo regnanli naturae subie-
(^vaioDc, i(^\ to VTvrtMOv :, (fco' alwvag T^dv- ctum est? saecula profecto, et quaecumque
Tcof Koi Tct iv T0t>T0i? xiy@.j KaraAafjt,- ineissunt,rationostra imaginatur. Regnum
/Sctvti- « yap (BaatKua aov., cpnah
.,
(Bacri- tuura, scriplura inquit, regnum saeculo-
Afia ctldovcov
*
alcovai Si Aiyu)Y, Tuaaav
rum. Saecula vero duni ail , universum qui
6>c ToD Ct^iiiXovTQ^ -riui iv at/TO/s av^d-
circumambit rreatum mundumcomprehen-
(jfWf XT/ffiv "tJretAap/Sctvji Tnv Ti
6
^aT n v ici dit, visibilem et invisibilem. Namque in
do^arov h avToliya^ c>KT'ta-dn ra. Trdvra
saecuHs creata fuerunt omnia ab ipsorum
5ta toD TTOtriTOv
rp
alcovcov il ovv « (ia-
saeculorum auctore. Si ergo regnum una
<T/Ac/a •«rcivTOTj ^fTa tou BaaiMai voii-
cum rege semper intelligilur, subiecta au-
Tai, « Bi vTroXi^ipiQ- (^v<yii ciAAo ti Trapa
tem crealura diversum quid esse a domi-
T«v tt^p^ot;<Tav oftoKoytlTai^ rti r\ «TO^ia
nante in confesso est, quaenam insania est
T^'
iavToli ftaxof^ivu)V, t 7rpoaTi^'iVTU)v
islorum qui chrisma quidem ceu dignita-
ftiv To
xp''<^t*-^
t2) KaTa (j^vaiv /SacriAti
m tem quamdam addunt ei qui suaple nalura
d^iooiA.a,
>caTay6vTU)v 'j at^TO toiJto ik t
rex est ; simul tamen ideni chrisma ad sub-
v7roxi'i^ioy Tci^iv CD5 7)15 a^ia? icaT aBi^i^ri-
ditorum ordinem deprimunt, quasi digni-
§ov; ti ftiv
yctp T jOTMXotov >taTa thv qtv-
tate inferius? Si enim de classe siibdito-
atv sV/\ T«5 TU> T«? /SacTiAfia? d^tc^ix.aTt
rum natura [)ropria Spiritus est .
quomo-
T ftovo^jt;? sxu,a^fA,o^iTai ^tafA,a ^air.-
do regali filii dignitatia dponitur , dum
Ae/as ytvofj^ov:, il
3
to nyiftovtKOv avToli
unclio regni fil? Sin potius principatus eius
Sicc tS o-u^^^^^Awtp-Siivai £/'?
t t^ /Sacri-
ex adsumplione ad parlicipandam regni
kJ
ADVERSUS MACEDOSIANOS. 31
niaieslatem ostendilur , cur opus sit haec
omnia pessumdare , dum ad privatam ser-
vilemque humililatem dcpriiiiitur, fanmlae-
que creaturae adnumeratur? iVoque enim
haec duo de eodem subiecto pronunciala
,
utraque vera esse queunt; nempe ut sit do-
minus atque subditus: nam si dominatur,
dominium non patilur: sin famulatur, iam
non cum legnanfe natura sociatur. Nam
sicut homines cum hominibus, angeH cum
angeiis, et cetera omnia cum homogeneis
spectantur; ila cum uno ex alterutris ne-
cessario Spiritus sani tus agnoscendus est
,
vel cuin domir.anle sciHcet vel cum subie-
cta natura. Medium autem in his ratio non
agnoscit quicquam; neque existimari pot-
est, aHquam esse nalurae proprietatem in-
ter crealum et increatum, no\o modo ex-
cogitatam
,
quae utrumque participet, neu-
trum tamen perfecle sit. Non enim Hcet
admitlere niixtionem quamdam contrario-
rum atque connexionem rei creatae cum
increata ; neque duo increata in unam hy-
postasira confundi queunl: elenim non so-
lum evaderet compositum id quod ex hac
absurda mixtione compingeretur, verumet-
iam dissimilium composilio fieret, et quae
aetate non congruerent : nam cjuod ex crea-
lione existentiam nanciscilur, omnino re-
cenlius est illo quod increatani subsisten-
tiam habet. Si ergo Spiritus naturam ex
utraque re mixtam dicunt , utique rei anti-
quioris cum recentiore mixtionem quam-
dam sibi animo coulingent: eritque, ex ho-
rum scnlentia abquid se ipso anliquius si-
mul alque recentius: ita ut quatenus increa-
tum , antiquius sit
;
quatenus vero crealum
,
recenlius: quod quoniam in rerum natura
fieri nequil, necesse est unum ex his in
Spiritu verum evadere, id est increatura.
18. Sed iam et illud quanta scateat ab-
surditate speclemus. Quum creata omnia
pari houore sinl
,
propterea quod parem
existendi originem habuerint, ({uaenam erit
causa Spiritum a reliquis rebus ita secer-
nens , ut eum cum patre ac filio possimus
\s'icLg f^ifu.A07rpi7rc:a.v Siix.YVTa.1 , tU y\ dvaf-
ni) x.a.^ctipft&zu TToLVTct ih IBiWTiKyiv Ti y^
^aMicnv TcLTTHVOTinTa, t>) SsAi^^ovav) KTifSrl
TUjbu.-^^^bvfJ^JOv •, ou yao 5« ra diio Tripi
aJroD M-yovTct., Bvvci.tcv 'f^v iv iKctTi^a
TciAyt-dii As^«v, ot( Kj r\yi[^ovmov i<ri yS,
V7ro^ii<'iOv d f^iv yap «"j^fjTa/, ou KU&nve-
Tcti- el
Q
SovA(^:-i, 0'jKiTi
f/y
i^ /Bu<tiA/jov-
at\q (pvaio)^ KctT obKcty.(ici.viTobi' cog yap /^'y
dv-^p(j)7rci)v dvbpci)7roi
^
i^
fj^
dyyiAcdv dy-
yiKoi , r^ TrdvTct /a^ t 6f.(,o(puK(t)v o^yiyco-
(JKlTCti, OVTCO uS SK05 iKctTiPWV 6[.t,o\Oyil-
Sui t6 -TZVivi^ct t6 a-j.iov dvctyKctiov i^i
,
Yi ju^ T^
KvtAiwar^i-, y\
^y
t* VTroy.VTrTOv-
ang (jtvaiccg' iJt.'iaov ydp tovtcov ^^yivcoaKn
6 \6yQ~j ouSiv , 'a^i Tiva- (pvaicoq iSiiTy.Tct
n / fai
-.
\ ^7 > /
OV [*.i<JOpi(t> T Ti KTi^OV Kj T aKTl^H KCtt-
voTOiJ.ti-&i'iaa.v fjt.iTa.yv ToiTm iivcti voftil^i-
cSa/, W? 7^
df.l''pOTiOet)V f/ATiX^V ^
X^ OV^i-
TipoV T^Acog iivcti- OV^i
y)
CliSiXiTa.i ftl^iV
Tivct
'T^
z^/ctvTicov K^ avjM7rKoKy\v oi/vonacti
tS KTi<^OV TTtfO? TO aKTi^OV
CflJLhCtV CtKipVOb-
f*.ivu>v ,
y^
Svo T
Ci/ctvTicov dg f^ietv
vTro^rct-
aiv a'jfA,iJ.iyvvfA.ivci)v
bc,
ftv\
[tovov avviliTov
ilvxt TO Sici T^
dKAOKQTOV Ta.vTyii fA.'i^ici)i
avctTTKcLosofj^ov , dKKci Ka.i cJ^ dyof^oiU)v
iXOv T aliv^iatv , v^ v^ t -^ovov ov avft-
(ptovoiivTcev T yap dKTiTCoq
v^iTiOTOc,
,
to
Sia KTincog t v-i^iyo^a.atv 'ixov ,
psra^^s-
<;-ipov TravTCog i<riv a ovv f/.iftix^JCti
r t
7rviviA.ctT!Q.^ ^v(Tiv TTPog iKaTipct Kiy^aiv
,
L^ct
y^
Toi) Trpia^uTipa Tr^og to viU)Tipov
fA.i^iv Tiva. c4ivoyiatiaf k^ 'iTcti
Ka.r avG-ctr
ia.VTOv Ti TrPiajSiOTepov, j^
ictVToii n •Tra-
Kiv fti-a.'^'iaTipov 0)5 Jf^ tco dKTiarco to
dp'}(^a.iOTipov 'iX^iiv , v^ rS) >CTi5"ft) to viuiTi-
pov iTfii Qvv ToiiTO (pvaiv ovK sjj^M ,
dvciyKn
7r(XyT(0g t6 iTiPOV T0VTU)V iTTl TH TTVcVfX.Ct-
T@o dKii^h iivai K!iyiiv , o-sap laTi to
aKTi<rov.
tn'. Ivaj ya^
KctKiivo o(Ttw 'ix^
"^^^
dT07ria.v aKOTCviau) tj3-p- 'uodvroDV
^
'cv tjj
KTia.^ voy.fnJivuiv
, y.a.T' a-JTO toOto to oia
KTtaiwg iaxnx^ivat
to slvat, t 6ff^0Tif*.ta,v
iXovTWv, T/5 M aiT/a « to 'zixvivft-a. -fp
KoiTrZ)V
dTTOK^iVOvaa. iig to TraTpi >cai tZ)
32 S. GREGORII NYSSENI
vlco !nuuTax-dylva.i:, svp'i(j>ciTcti yap c/k t^
simul ordinare? Postulat enim recta ralio,
tf^toAo^j^Sias T<j\j A07/OU, 0'J>c Qv c^ T«5 utid a creationenonsit,quod cumincroata
KT^^Sicoc, To Ty\ aK.T'iaTco (TWLQicopQijfjS^ov ttatura ccmitur consociatum : quod si niliilo
(piiaa- « i\ ctiTiv^iv ih
,
jitJi^JV ^Asov t«5
minus a creatione proveneril, nihil magis
Of^c^vXov layJjHV KTiaiai
,
fJinSi SvvaSiof valebit
,
quam reliquae sibi homogeneae
T»i u-^iPx.HfJi.iyyi (Juj.apf^o^i&zLi (ivan- il
Q
crealurae, neque cum superiore poterit na-
XiyoiiV Koi KTtaTov iivai Ka] v-uTip TYw tura componi. Quod si forle dicant, crea-
KTiaiv SvvaS(x.i, -israAiv ii/p'iaKiTai avrri tum quidem esse Spiritum, sed tamen plus
•23-pos iavTYw M
KTiaTYi aTaaia^ovaa cpi^- posse Cjuam rem crealam, rursus compe-
ff(5, Ka] jw.f6(|^o//.5VM -57^05 TO KpaTOuv Ti ricmus eandem conlra se ipsam pugnare
Kai iiTc oyj^iej-ov • loc, to jttiv, iviryiTfiv to creatam naturam , atque inter dominalum
c/1,6, ivipyiTiliBzi^- Ka] TO uiv dyia(^HV
,
servitiumque bifariam divisam: ita ut pars
To 5s dyia'(%Srt^- Ka] sra.vTa oaa -zirupcc eius benefaciat
,
pars vero beneficium re-
T dy'iov 'MViVfJi.aTQ^ yopnyiiSjtu^ Tn kt'i- cipiaf: pars sanctificct, pars autem sancti-
a:i TTi.Ti^djTai.^ CAtiwro
fA.iv Trapilvai Tr^a- ficetur ; et quotquot bona a sancto Spiritu
aitoq 'srnyu^ovTa kcl] ilg aAAoi;5 v-ixnp- donari creaturae creduntur, ipsi quidem
"^so/vd/ja, TYW Bi KT^iaiv ''fh^ia tW5 c^h']- allluenter adsint scalenlia et in alios effu-
&iv dvaSiSofJ-ivng ivipyia'iai
KJ
^dpiTi^ sa, sed tamen quatenus creatura est, idem
Ka^QiaTavai
^
ko.] c/k. fA.iT0V7'iac Si-^iSuj egeat beneficiisillinc manantibus atquegra-
T«y 't^fS d-ya-^wv Koivcov'iav tu>v c/,-. tov
tia ; nec nisi parlicipalione aliqua commu-
ofJ-o^^hO^vc, 7r^o')(iOf).iv(jiv aTTOKXnpcoaH yap
nionem bonorum percipial ex homogenea
Ofj.oiQv Kai 'urpoacd'uroXY\'^'i(X t6 toioStov
natura profusorum. Ilabet enim electionis
laTi
, fj,y]Sifj.idg cv tvi (^van 'srpoTifj.naiux; cuiusdam et personalis praelationis spe-
ovang,
fj.v\
tu avTcc Bvva£mj tcc k'j.t' ov-
ciem , si quum nulla sit honoris in natura
J\iv dXhnKcov ci/ tS) tlvai tyw
Sfif'(^opdv praestatitia , haud paria prissint ii quonim
iXovTa- aTTip oiy^jvo. o/pai t iv ($povovv- substanlia muluonon differl. Quamremne-
tcov
(ntLOfj.oKoyi)v « ydp ov Trapi-xn to(5
mo sana menle praeditus,ut puto.compro-
aAAoi5, fiVs^ ov (^vaiKZiq
'iX""^- « siVs^ Jj-
babit. Nara vel aliis non praebet, siquidem
^ovai 7ri-n'i(^djT ai
, to 'iyjnv -jrdvTioi; -Trpoco-
naturaliler non habet: vel si dare creditur
,
fj.o\bynTai- tovto
q
fj.oyni
-^ ^iiai; (pvaicoi ium in confesso eral prorsus haberc. Porro
'ioiov
^
k} cJEa'i^iTOv.j To TTa^iKTiKOV d-^a- hoc unius divinae nalurae proprium est et
•&WV ilvai, avTO
Jli pnc^fvos iTTnadKTou
pecuhare, nempeut bonorum sit donatrix,
Trpoadii^^oj.
jpsa autem nulla re adventicia indigeat.
!•&'.
EyretTa Xj T^iiTO aKOTTriacoji^- To)
J9. Deinde et hoc observabimus; nem-
uyieo
(3a7rT'iafj.aT'i Ti Sid tovth 7r^ayj.ca-
pe in sanclo baptismo quid studemus? non-
Tdiofj^iJOi
;
ctp ap^( TO c^MH5 ja0r?;;^^=<v ^KiTi
ne ut vitam impetremus morli ulterius non
^avdT(i>
v^0Kctf/.iYni
;
khva dvreiTrilv
oifj.a.i
obnoxiam? Neminem sermoni huic contra-
TW
Acycf) Tov yi Kj OTrcoaoZv cv x^"rictvoli
diclurum pulo, qui quomodocumque Chri-
npi^fj.ovf^ov t'i Qvv;a.( a, tco UaTi y\
stianis adscriptus sit. Quid igitur? num vi-
(^MOsroio?
^
^'^''^i^'5
T^
<Jufj..u^a.AafxCa-
vifica vis incst aquae
,
quae ad baptismi
vof4.'ivcp^7r(oi
^
t5 /SaTTTio-^aTOs
x^P^v 5 " gratiam adhibelur? Nonne cuivis potius ex-
3-aVTi 3mAov oti toDto
fj.iv
-^
aiofj.aTiKni
ploratum est, aquam eorporalis ministerii
'i^viKiv
y^.Koy'iai TraiJiiAnTrTai, ovSh Trap'
causa adhiberi, quum reapse niiiil ad san-
iauToZ Trpoc, T dyiaafj^ov ua(pi^6/Jfjov
,
ii
ctificationem conferat , nisi per sanctifica-
[J.yi
fj.iTa'n-oin^i'ir, Sid r dyidafj.aTO<,- to
j
lionem vis eius immutetur? Qui aulem ba-
'CcooTOioZv cmr
3a7rTi^of4.iviii, to -^rvivfj.a
ptizatos yivificat, Spiritus est, sicut ait de
APVERSCS MACEDOMANOS.
33
ipso Dominus suae vocis oraculo: Spiritus
i<rr xaGwj ipiiuiv o KvoiOi Tnpi aurS t5to
est qui vivificat. Vivificat autem non ipse Asn^v tw ISia. (^coy^'
*
o-n to TrviOfJia. eW to
solus ad huius gratiae pcrfectionem fide
^caoTroiovv ^uooTroiU
q
ovx. aOro im.ovok ?/?
susceptus. sed oportet fidem erga Domi- t T^f/ujo-iv t^ ^j^a^iTos TavTHS Jia t^ 57-;V££«)5
num praecedere, pcr quam vitalis gralia
Xfj.fji.^a.vofA}jov ^ aKKa, '^pii
r ik t >e.vptov
credenlibus txjnciliatur, sicut a Domino di-
7rpov7rOKUi5l7ri<riv ,Si'
«5 « j^coTiKYi
)^apii
ctum est , eum nempe quos vult vivificare. toT? 7riTivc!a.<Si 's^^yiyiTa.i , xa-dw? iiqn-
Sed quia gratia quoque per filium mini- Tai Traja t xv^rj*, oti ou5 SsA« ^«Oirou/-
strala, abs non genito fonte pendet, id-
aKK'
"^^
y^ridtaT vlis i^Koyt<[x(vn
x^^p^i
circo tradit doclrina nostra pracmittcndam «WnTai 7^ a^^vHTa 7ir\yi\(;^ Sio. tSto 57-^0«-
esse fidem in patris nomen
,
vivificanlis yu,Sf(^T ili lO '6vo[^a,T ^ra-^Soi 7r'i<riv KcJ^og
omnia. ut ait Apostolus; ita ut illinc obor- ^iJciaxji, t KcaoyovivTOi ra ^a.vTa..,Ka.^u)(;
ta, lamquamex fonle cjiiodam vitam fun- ipn^iy a7ro<roXo<;
*,
«? av c^.ff3tv
dzop-
dente per Unigcnilum filium qui est vera [j.nQfKyav r '{jmo^toioy •^aotv^Ka.^da.Tno
6k
vita, operanlc Spiritu, in hominibus dignis ^rnyncrlvog t (^ainv irnja^ovrinc, StciT
fMo-
jwrficiatur. Si ergo vila per baplismum fit, vot-^oD? vtov , 05
^v n aKn-^ni ^u)k
,
t^
baptismus autem in nomine patris et filii CA^ipyiictT 7rviviji.a.TCi T^iiovSa.f to1<; d^in-
etSpirilus sancti perfectus demum evadil
;
y-ivoic- u ovv n ^con Sta t l2x7rTifTu.a.Tog,
quid aiunt isti, qui ministrum vitae Spi- to
q
l3(X7rTiGiJ.a c* ovoi*.a,Ti Tra^bo? k^ vlov
rilum flocci faciunt? Si enim exigua gra- -iCj 7rvivf*,a.T0<; dyisT TiKiiwatv
^X^i.,
Tt A?-
lia est , dicant quid vita sit preliosius. Sin ya^j.v o\ to 7rapiKTiKov 7^ (^coni «vt ovSuog
quicquid est pretiosum , vilius est vita , illa KoU^ofJHvoi
;
1] yi [JciK^a n
"xa^K;., il-^dTco-
inquam excelsa et honorabilis quam nul- crav to t^ (^cani Ti[^iciiT:^ov- u
q
^rav tj
lalenus participat irrationalis natura
,
quo- tj^
K?i T't[j.ioy 7^ ^mjis er» BivTipov, (ixiivnq
modo audent tale tantumquedonum,immo Ajfw t* v-\,nAii(;
y^ Ttfji,ia<;, n
koct iiSiv c^-
ipsum doni datorem , suis cogitalibus im- KOivcavil n aKoyo^; ipvfTii, ttcoc, ToAjw.fyo'!
to
minuere, atque ad subdilam naturam de- tmA/^coutov ;:^opi(7M.a, [j.a\Kov Si avTO to
primere, ab excelsa illa et divina abstra- TraoeKTiKov t ;;^^ap/(TM.aT05 KaTaafji,iKpvvsiy
henles? Deinde etiamsi tenue dixerint vi- r utvTm t/'3roAH.x],fC7i ,
y^
KaTarrsiav ug t
tae donum , ita ut nihil inde auguslum ac vTroxiipiov (^vniv ^iia<; tj
j^
v-\nKni
J^-
magnuin denaturadonaulis reveietur;quo- ^sv^avTt? ; tha v^ it [t.iKpov to t^ (^can^ A;-
modo non considerant rei consequentiam, yacrt ;^agiirf<.a, a? [j.nSiy Sia tovt» <Jt[4.y:v
nempe quod eadem ratiocinalio coget de ti k^ fjc^iya.
t^ (pvcJH t
x^p-C^t*"'^^
i[J.<^ai-
Unigenilo quonuc et de ipso palre nihil ff,9^, ttS)? cv Ao^/i^ovTai to rt)t3A«Gov , ctj
ip<am vitam censere, quam avTOi a\'ct]Ka.(}ti Koio^
j^
ttso/ t |M.ovoJ6-
per Spirilum habcmus a patre, mediatore
filio, suppeditatam?
20. Quamobrem si forte exiguum ae-
vii<; r^ TTtpt avT» t Ttahoi [nnoiv vwoTitioj(^
LLifa <^
avriii '(^a)n<; , 'nv Sici t ;TVEt>,u.aTS5
txo-
y>jj ,
Oia T via ^ra^a r 7ra^0(;
xo^^^i^fJ^iyyii:,
K . ''VL<ri (I fJ.iK^oy u7roKa[Jc^ci.yii(ji to
slimant donuin hi vilae suae contemptores ^5)pov 0/ '^ t^ ^o)n(; ia,vTU)y v&Pi^ai kj tto-
et hostes, ideoque datorem gratiae huius
^5^*101, (^ Sik tovto to ^raptKTiKOv 7^
x"--
dehoncslandum iudicant, nolim nesciant se
ptToq -avTn<; rtT/,M.a,^fiv ijrcjjKacji, f^tn Kav-
haud adversus uaam personam esse ingra-
^S^arsTWcrav
ovx
=»'' 7rP0(j6)7rcf) t dxi^-^^riav
tos, sed blasphemiam suam per sanctum
c2%/oa/^ovTf5. rtAAa ^;a t «'^/x 7rvft'|M.aT05
Spiritum ad sanctam Trinitatem extendere.
iV» r dyiav '^tuBa. t QKa(j(pn[i.\av c-hTttvov-
Sicut enim gratia indivise a patre per fi-
^f«" w^fp fap n
X^P'^
d^.audTCOi dTso r
Idlt. VI. ii(.
Idcm V. 21.
'
I. Tim. VI. l.-i.
'
cod. zara.
MnUliMI.32.
>it lll.Tt cod.
P.S. XCVUI. 5.
34 S. GREGORII NVSSEM
TToZ^c, Bia TB t;(« -K, T 7rv?t/|y-aro5 sV/
c^
'iuni ac Spiritum decurrens fertur, sic et-
a£;b5 ps«(Ta ^sgfra*, ot>T&)5 ;t^ *i /SAaa^pn- iani blasphemia relrogrado velut cursu re-
jit/ct fJs TO Sji*/r«A(v /-^
^iaJocrjK dvaXvaact^ volula, a filio ad universalemDeum pergit.
«57-0 T f(5 'ctt] t r oAwv •&£oc dii^io-^iTai,i- Nam si causa hominis improbati , is qui
il yap St' dv-d-puiTTH d-&irt]-^iyTOi o d-Tro- niisit improbalur, tantum licet inlervallum
<fi\Ka<, «dsTMTa;, xaiTOi Troaov to [^i>jov sil inler hominem illum atque millentem,
l^iTa.^v Ta dv3pQ)7ri:
}^
d7rog-i'i\u.YTOi, t( quis dicat quanta damnatio portendatur iis
•^py' Xiyav Y\h\Kiw i-n-o<Jny,a.'iYit KctToDotatv qui adversus Spiritum audent? De tali for-
TOigicct.TocToAiJ,ci)air TTYiVf^cLTog; TaxciSiO. lasse blasphemia inveniabile illud decer-
ToiTO d(juy)(,^'p}}TOY xq'iin.a, Y^
"7^
TotctvTyii nilur a legislatore iudicium: quandoqui-
lS\a(T^ytf/Jiai Trapa
*
Ta vojttoBsT» x,iKvpci)- dem tota per Spiritum beata ac divina na-
Tai-
* '^^
Traaa
5»'
avTov « f^a>{.cip'ia ti tura , voluntate blasphcmantis, simul in-
y^
(jiia ipvTK; Iv Trt
7r(^oai^'iaii tS /SAaacfn- iuria adficilur. Nam sicut qui pie Spiritum
[^ovvTog i7vyiiaSv^o'i^iTai- c^cP7i^
-y} 6 iv- recepit, cognoscit in ipso Spiritu gloriam
<xefia)i TO
wYivf^a Si^a/.y^j0i , iiSiv iv TO) Unigeniti; filium autem noscens, imaginem
TTVivfjiaTi T« jM.ovo^t/Ot/; t Si^^av, t
3
Viov noscit infiniti ; et per imaginem menti suae
ISq>v t iiy.ova iiSi tS dopii-a^
y^
S,a •t^ il- archelypum impriinil ; ita scilicet eliam hic
KOVOi iViTVTTCOCaTO T») yvCtXJit iaVTS to ap-
"XiTvn-ov ^
ovTu) SnAaSn lu 6 Kara
*
• .
l^ivog x^ jCara^ppoYtiTm, i7rii3a.v dTrO-Qoa-
GvvriTai Ti
y^
'^ do^ni t TiVivi^aTog, S.a
maledicus atque contemptor, cum audet
aliquid adversus Spiritus maiestatem, con-
sequenler ad patrem usque, intermedio fi-
lio, blasphemiam intendit. Quamobrem pa-
•7^
avTiii dy.oha-diai Itt}
t TraTipa Sta t£ veant, si certe sapiunt, ne quid huiusmodi
vtov T /3AcKT!5«^.'av cJ^'iTiivi- ovKOVY $0/3)1- lemcre audeant , cuius rei finis erit omni-
Tsoi' TO/5 yi VHV iy^nc-
5
|iivi x.araToKft.av 7^
moda audentis pernicies: sed pro viribus
TOiavTni dpaa-vTtiTOi, «5 to Tripag -zirav-
polius extollant verbis suisSpiritum: immo
TfAii? ^Y d(pavi<Jfi,oi T ToApjiVciVTOr rtAA' et ante verba, mente eum subliment: neque
pa-fl Svvau,,<,^V'^ovv
f/-lv Ta Xoyu) TO TTViv-
enim fieii potest, ut nonnisi cum verbis
//.a, t^^|,ot;v
5 £)
TT^o t5 Xcya
y^
Siavoiav mens exlollatur. Cunique in summum hu-
Qv fa^SuvaTov 't^ TUjvavaSmat
Tvt Sj3'-yo'ia manarum virium cacumen conscenderis,
T \oyov
y^
iTry.da.Y iTri to dx.^0TaT0v (pt'(x- id est qualenus mens humana intellectum
C7M5 T^ dYbpu)7r'tYrii Svv<xf/,ia)i
,
sj; caov 6 dv- suum in sublimes magnosque conceptus di-
dpo)7rivog vovi Jl^iKvilTai v-^og
y^
ft'iyiQoi latare potest; tunc puta te inferiorem esse
vottf/.ara)v^ rori vcpi^f xaTO) iivai 7^ 0^1-
Hla eximia dignitate, proiU dicitur in psal-
SaAA8(7M5 rt^'a5,/^ ro i\^nft.'ivov ov TJj >{,aA-
modia
;
nempe postquamexaltaveritisDeum
fccf)5ia *, OTi /jt^ TO v,^o)aai >tt;^iov
r -diov
nostrum , tunc demum \i\ adorabitis sca-
r//JlfS
^TOTi
f^ofigisf^oaKvvihiTUVTroTroS^iCf)
bellum pedum eius. Causa vero cur eius
r 5ro5S)vat;TSTOT« aiiT/ov 7^ a;caTaA)iVT«
dignitas sit incomparabilis, nulla est alia
d^tai ovSiv aAAo (P«(Tiy, « ori ayici thv. nisi quia sanctus est.
Ka'. Ll ojv '^xuv v,^cat/,a
Svvdf^?o)i dv-
21. Si ergo quilibet buiunnarum \'i-
ti^w^nvns naTco t- ftiyaAOTr^fnnai t -a^oa-
rium cumulus humilior est adorati maie-
KVYnfiiYii «Vi
,
TOUTO yao AoyQ-, Sta t
slate (id enim scriptura significat per pe-
u7ro7roS'iiijT TToStov v-siaiv'iDSiTat.^T't<; r\
fia-
dum scabellum
)
quae dementia est exi-
TaioTMs T o]of/.ivu)v
'ix^Y
Ttvk Svya.fxiv dj,
stimantium tanlas se habere vires, ut ar-
.sauTo75 Toa-at^Tif/, «)?-£ s^' at/T0(Sfjva( ro
bitratu suo possint inaestimabili naturae
xar tf^/av -^ Tjp«s opi^^v t>j dTifirtTU) <pl-
congruum honorem decernere? Propterea-
<r<l-
iC, Sta toDto, Kai tivuiv t i]i Tjpm-
que nonnullis etiam honoris significalio-
ADVERSUS MACF.DONIANOS.
35
nibiis S|jiritum sancUim indignum iudica- '^yoauivaiv nva^iov Kp'iVHv to wsDpa to
re, quasi ipsoruni vires plus valeant, quam aUov
,
'wq c^ Jy^ajM.so)? a.CTav [n-iiTov a. Buva.-
Spiritus sancti dignitas capit. miseran- /*SK«e, « oaov
pc^jO?/ « a^tct t 7rviviA.a.T0i-^
dam istorum infelicemque insaniam! non « t^ Iajmvm? a.uTa)v icj Ta.Xaivoopii <!thha.-
intelligcntium quinam ipsi sint qui talia ivAjj^ia?, r^(j
p>i aw.iiVTav a.vT0i ti Tm<,
obloquuntur, et quinam Spiritus sanctus il<nv ol Ta.VTa. ^faX-joflifjcii
^y^
ti to ziyiv-
cui se ob superbiam contendunt. Quis di- jM.a. to a^iov, m di' U7ripnipa,via.g
ia.vceir
cat his populis, quod lioiTiines sunt spi- dvTi^ayHGi- tI^ fiVoj ToUSi Aa.oli on av-
ritus transiens et non rediens, in malris •&^&)raoj iJa] Trvsvfjia. orop^jou^jov }t, cva
vulva impuro cOnceptu compacti, cuncti- 'fhi^.itpov
^
c-t> fA,Y\'Gci. yvvaiKOi Sia. (.VTra-
que in putrem terram dissolvendi , foeno
§«5
aj\Ky\.\ict>(;
o\y.odoi^ov/j^oi ^}Cj ilq ^iiv
comparabilem vitam soriili? qui brevi tem- ^V7ra.iJav TruYng dvaXvof/S^joi^^^^^opTU) Ti-poa-
pore in miindano errore florentes, rursus c-tKcta^ivloj t tcoiw K%yj.VTi(,:^ o's Lt' oKi-
arescunt, flosque eorum defluens evane- yov Sia t^ /2((Dti»h5 d^.aT;i(, avQnaxvTi(;^
scit : qui neque aliquid ante generationem -ziaKiv d7ro^npx'tvoyTa,i
^
iCj lo av^d'^ Tript
fuerunt, nec quem ad locum hinc sint mi- (^vcsir !ca.Tc:pDViv d(iia.v't('iTai- ovti tI ov-
graluri certo sciunt : quia nempe anima Tig ur^o
t^ •^'iaiui:, ,
y^
Ctg o Tt y.'eTa.yjt)-
futuram sedem suam, quamdiu in corpore pyianatY., ovx, d>Cii.ijiag 'fhg-d/L>^of tJ 4u-
manet, ignorat. Haec Aidelicet hominum xHiT lS'iav Ar^iv, «&); av '6^iA.ivri tyi aao-
condilio est. >c< , dyvoovani' Ta.vTa, o/ avS-pw-sjoi.
22. Spiritus vero sanctus, primo qui-
y,fi'.
To
3
Trvivixa to aftov Trparov
f^lv
dcm (|uod ad naturae sanctitatem adlinet, dTro
r
y^
(pvatV dy'icov Sy.iho cg\v OTrep
lantumdem est ac pater suapte natura san- TraTYip KaTcc (^vaiv a,yt(^
,
Kj f^ovo^^vri^i
ctus, pariterque Unigenitus. Itemque Spi- coaavTooi- ovtco
y^
to 7TViv[A,a to aytov
j^
ritus sanctus aeque vivificans est, incorru- k^ to ^oooTrotov TiaKtv., ;t) -k^
tq d^^dp-
ptibilis, immulabilis, aeternus . iustus, sa- toy Tt k^ dv'j.KK:'ioi>TOV
^
2tj aidtov^ S'i>ca,iov
piens, rectus
,
dirigens
,
bonus, potens, ao^ovj iCilk ^ nUfycoviKOv, dta&ov ,,Svv(tTOv
,
bonorum omnium dator, ubique exislens, dya-dcov 'srdvTav 'STapiKTty.ov , )tj Trpo yi
singulis praesens, iellurem complens, in aTrdvTcov a.vTiig -t^ '(^(joyg- 7rciVTa.yoiJ ov, yJj
caelo permanens
,
in supernis virtutibus i>cd<rcp 'ixrapov, it^ t yiiv OTAnpoiJi' ,
}^
cv
diflusus, cuncta implcns pro cuiuscjue ca- ovpa.volg ^ivov
^
ov r vwip>coafji.iotg Suyd-
pacitate
, et ipse tamen plcnus manens
,
uiatv <:y}i-y_i6/u\vov ^ 'zs-avTa. 'urMpovv
y^
t
cum omnibus sanctis versans, neque tamen dr^.av ;;cas-«, v^ avrog TrKH^ig pi,ivov,
/-^
a sancta Trinitate seiunctus. Is Dei pro- -^dvTonv ov r
d^tcov^ lu 7^
dy'iai ''^tdSQ^
funda semper scrutatur, semper a filio ac- ou y^ioy^oiu^^ov dei to. (id-^n tov ,&iov
cipit; mitlitur, et non separalur; glorifi- ea^sOvi, di^ c^k t5 vlov Aaj«.|Sav:-(,
y^
dyio-
catur , et tameniam gloriam apud se liabe- <piKKiTa.i h} ov y^copt^iTo.i
.j }^
So^d<^iTa,t
bat. Nam qui alleri gloriam confert, explo- yij So^av iy_^- yctp aKXcp Sc^av SlScoat.^
ratum est eum in pleniore gloria versari
:
cflriKov oti iv vurip^scKKoiari Sopvi Kara-
quomodo enim glorificaret, qui gloria est
A*|M.,iSavjTar -arS? yap J\o^d^ii to So'^t\g
expprs? Nisi ipse lux sit, quomodo lucis a(A,oipov \ iuv
f/,-A
ti cpS)5
w,
Trcag t t cpwTos
gratiam ostendet? Ita ne glorificam qui-
'friSzi^iTafyd^tv; ovTcog oCSi t So^xTiKtiY
dem virtutem prae se ferct, nisi qui per SvvafAiv '•fhSii^iTat . 6 av /am «'Jro ri 36'^a,
se ipse sit gloria et honor, magnificenlia <^ Ti<iri x^ LCiyaKcoavvn Kj ixeyaKoTr^iTrna,-
atque maiestas. Jilorificat itaque pafrem ac ^o^di^<l ovv t TraTipa, icj t v'tuy to 7rVivf^'j.-
filium Spirilus. Pono ille non mentiturqui
«AA ilncov d\<£iSAg o^, g5u- Jo^a^ovTas
36
S. GREGOKIl ^YSSENl
. R..S. II. 3...
U.I So/i/^u-
*
iyco ai iSoPctact , <P«<t/
*
yrpog dixit
:
ego glorificantes me glorificabo. Ego
T TTttTba x.tipior K^ ^raAiv, Jo^ttcxov
^g
te glonficavi
,
ail patn Dominus. Et rur-
T« Sjh
^
ir/^ov an
apx^^
-snt^k ao\ tt^o sus: glorifica me gloria, quam habui ab
Tov T i<.oay.ov ilvcti- a-sroicpiviTai M Qila, inilio apud te, ante quam mundus ficiet.
cpwv»- >o, iho^ciaa.. y^
TraMv 5o|o(Ta)- o^a? Respondet divina vox: el glorificavi, el ilo-
T iyauKAiov t^ 5i^M« 3.a t
oji4oi«<JV «a^^tpo- runi glorificabo. Viden encycHcum glori-
pav; doraCna.i 6 uloi vwo tS TrvivitATOg- ficationis inter pares gyrum? Glorificalur a
Sopa.riTa.1 Ctto t t/i« o 7ra.Ttip-
TnxAiv nr 5o- Spirilu filius: glorificatur a filio pater: vi-
£ctv
'ixi^
Traok t r. aZo^ 6 vr.i'
k^ 5o^a t cissim gioriam accipit a patre fiiius, et glo-
TTViuftaTOi 6 ftovo^^h
yiVirai-Ttvi fa^ iv- riaSpiriltisUnigenilus fit. Namquanam alia
So^ct.a^driaiTu.i o TraTYip, il itri
t>j ftAn6iv>i glorificabitur pater, nisi veraUnigeniti glo-
T« ftovo-^oovi
^o^i'; iv rivi
3
"zzaMv vlog ria? Rursus quanam re alia glorificabitur
Jo^auSnaJTai , il juii iv tJJ
[A,iyaA(j)!rvvri t« filius, nisi a Spiritus magnificentia? Ita pa-
7rvivu,a.T0i : ovtco 'sra\tv >tj ava.x.vx.Koviti- riter in gyrum pergens oralio noslra filium
v@- Aoai^ T v\ov i*iv
So^aQfj Sicc tou quidem honorat per Spiritum, per filium
5TV£tyj".aT(5^ . Sia
Q
tS t;ioD t
TraTioa. vero patrem.
Ky\ Ei oSv ToaajT» tS •jsvctjW.aT!^ « 23. Si ergo tanta est Spiritus maiestas;
fA.iya\ei)avvn, x^ f< ti xaAov, >y i'i ti dyct- et si quicquid pulchri bonique est, a Deo
•&0V Traea tS •5'sol' Jia t5 jm-ovo^^oS?, sv per filium, in Spirilu qui omnia in omni-
Too isavTa. h araffiv hipyovVTi usviv/taTi bus operatur
,
perficitur: cur sibi infensam
T^etovTa,t^ Ti c>x7ToA£ju.Scriv io.vczv' tw I3ia. reddunt propriam vitam? Cur a se alienant
/0)«; Ti «57- aAAoT^ioSvTai T^ r (7t«)(^0|M.£vtt)v servandorum spem? Cur sibi praecidunt
iATfiSi^-, Ti aTroKOTrTHaiV saycfir a^-o 7* coniunctionem cum Deo? Nam certe quo-
Trpoi T \)iOV TrpoaKoWria-icag; wcii yap Tig modo quispiam cum Domino coniungetur,
5Tpo<7x.oAA«G«(TrTai Tw Ki/^io)
,
jA,r\ tS ttmv- uisi Spiritus eam copulam efHciat? Cur ri-
jt.taT@^ T avvcK^iiav riju^jS Trpog avTOv ivi^- xantur nobiscum de cultu el adoratione?
yovvvoi; ti rvyouxxovai
Trpog
r\fta<i TTifi Cur vocabulum derident cultus erga divi-
AaTptias K^^^o(7»uv«CTr'W5; ri x.aTn^u)Vivov- nam nuUaque re indigam naturam? Quasi
rai J|,ia tS t^ AaTp;ia? ovoftaT^Q^ v(^ t^ vero non sibi magis benefaciant petendo
&sia5 Ti
y^
aTrpoaZiiig jocrewj . 'cioccui^
ovx salutem, si certe salvari volunt, sed hono-
iavcj^ ivi^yiTHVTig iv Tol^ vTTi^ auiTY\^ia.g
reni aliquem largiantur. Lucrum tuum est
a.lTri[Ji.aai, aAAa ti/*«v Tiva •arpoffa^ovTfj
petentis oratio, non bonor annuentis. Cur
eav aco&iiva,^ d^iia-coai; aov Ki^Sog eV( tS
ergo quasi gratificans benefacienli adstas?
ahhVTOf « Sitiaii, ovxi
t(j«.« th Tra^i^ov-
immo vero ne benefaclorem quidem, eum
TOj- T* ovv
m
p(^a^i^o^Jy;o5 57-^cff>i Tcp ivip-
qui bona praestat, appellare dignaris? sed
^eT«
;
jM.aAAov
3
ov^l ivipyirtuj r t aya.-
vitae cupidus ,
nihilominus vivificanlem
£mv 5TapsxTixov a^io;s ovo//.a(J=iv;
aAAa tS
spernis: et sanctificalionem quaerens, fal-
'(^i)v
avTiyJ
fjSpog t ^MOTroJov aTipa^ft?;
^
samgerisdegratiaedislribuloresentenliam?
T ciUa.aiJ.ov '{\\Tci)v , <4p^.Aoyi'(\) t r pi^apiv
Et quum bona largiendi facultatem ei non
T« dyia.afts J^vs^ovTa; k^ to SiSovai ra
neges, tamen a quo postuletur, indignum
d-ya^a ovx. d^vovy^jog avrov
'ixav t Svva-
iudicas. Neque hoc reputas quanto maius
piv, T» ahilS!:^ Kpiviii ttva^iov; ovSi tSto
sit dare aliquod bonum
,
quam ab aliquo
Aoyit^c^t^oi, oaoo fj,i'i(^6v ^
to Sovvai ri
jd poslulari. Etenim ei a quo poscitur
,
aT-aSov, tS aiTM-aijyaj- tw /ajv yap ahn-
nonlestaturmagnificentiampostulatio; ficri
-&2VTi, ov TravTCog Trpoa/^Tvpil t6
fciya-
enim polest , ut poscatur aliquid ex eo qui
Aeiov « aiV«(7(5' SvyaTOv ^cx^ ^v alTti^-^-
non habet. Nam postulalio quidem pro ar-
ADVKRSIS MACEDOMANOS.
37
bilrio pnsliilanlis fil: qui vero bonum ali- vxi tj k^t (WM 'ix^yTx- iTri -^ Tyi Tibocii^icii
quod exhibet, indubiam facil haerentis sibi t5 aiTSiTOS eV'" o
3
rz^^a^uiv ri dfa.ioy
,
facultatis demonstrationem. Cur igitur
,
dvx.f/.iiii&o\ov t^ Tr^oaoCani at/Va Sjva[^,su)g
quum de sancto Spirilu id quod est maius 'sci^foinTo.i t iar.da^iv ti ovv , to
f^sTi^ov
folearis, nempe eum posse bonum ahquod a.vT(j) Trpoa/J^pTVfluv
^
Aiya)
q
to Bvya.&ztyf
suppeditare, cur juquamceu magnum t|uid ^ovva.i 7rS.v ti kclKoy
.^ coi ^AyaXa tivos
precum honorem denegas? Quamquam hoc fLxoriJs/? t^ alT-DGiudc,:, KaiTOi tovto ttoK-
vsaepenumero , ut dicUim est, ttiam erga Aaxi?, ]<,a-&l.( i'ionTai, )u im •^/. ovSivog
niilhus rei polonlemesrore supi^iicanlis lit. x.iyp'u)v 5i dTraTHi tS TrpocricYTog yiviTat.i'
Ecce enini pelunt etiam ab idoHs vanilalis a/rov(7i
y^
Taapa. r tiOjj/\cov ol 't' [J-aTaii-
famuh, ijuae sibi optant, neque t^anwn glo- tv]tQ^ ociuAoi to. ij)
yvco^Ltj avTLli- flAA'
riam ahtjuam idolis aspergit poslulatio : ov TnPt Toiiro ^o^av tivci '/rpoT'-&MC"i rolg
adoralores autem errore decepti, expecta- siSuiAok; h ajriicrj? Kot.y.iiVoi '') Si' dira.Tfi^
lioni consequendi quod sperant indulgen- avCiir 7ra.e5;^6VTf5 ?r^&o5o>cia r psTai^^fiV
tes , a poslulando non cessant. Tu vero Tiv@^ m iATri^HfJiV, alTovvTH ov Si^Kii-
quum satis porsuasum liabeas quot quan- Tnnji- av o Tn-xno^iVOi oioav
y^
oacov ttol^-
lorumque munerum dalor sit sanclus Spi-
cxtiksk ogi to Tzvivijuj. to ayi^v vTnpopcii;
ritus, postulare negiigis? confugisque ad ^J
aiTrxyicoc,:^ ;i) ><.%T-j.(tivyii<; i-al t vouov
mosaicam legem iubentemdominum Deum
i^ iCiKivovTU. icvpiov r diov 7r^o>Jx.vviiv
^
adorare, et ei soH cuUum exhibere? Quo-
?y
avTU) puovco KaTpivnv
*; ttws ovy avTco
modo tamen ei soh cuhum, quaeso, ex- f^cvci) Ka^^ivcii^, iiTri tA.oi, dTrod^^^iaag
av-
Tov '^ Trpoi
(^
f^ovo-^^V') Koi t'o zsrffDjua hibebis, dum eum scindis a sua cum Uni-
genito Spirituque proprio coniunctione ?
Profecio hic iudaicus cultus est.
24. Sed dices: ego dum patrem cogi-
lo, fdium simul hac appeliatione ctjmple-
ctor. Atqui , oro te , dum filium mente ge-
ris, nonne simu! Spiritum sanctum com-
prehendis? Sane contradicere nequis. Quo-
iavTOv cuvaa^iiaq
:^
aKK avTn iovoaiKy\
«
S.pOC!X.VVnGlCi.
icS'. 'AKK' iptii
OTi TnaTipa ct/vocov
^
iu T viov T>j 'ospoayiyopia, aufczoE^iKa/iov r
Q
viovj il-TSi [x,oi. TYi Sfsvoio, A«/3u)V , a,^'
ov <jj[/.,7raPidifco
y^
tO 7rvivfJ,a to ciyiov
\
ovA av dvT.iTTOK,' TTLoq yu? avTov Of^oKo-
modo enim HHuni, nisi in Spirilu sancto yy\Q.-ic,^
f*,n
cv ix-vivftaTi ayict); ttoti ovv
conhteljeris? Quandonam igilur a filio Spi- t vlov to 7TViviA.a p/wpi^jrai, co^i t ^ra-
rilus seiungitur, ita ut adoralo patre, non '^og xpo(7;tui'«jU.«v«, fcn
<Ju[^isE,iKa[A.(Bdvi^
simul fial fihi ac Spiritus adoratio? Ipsam /a^ t viov k} tS Trvivf^aT^
r Tr^oanvvn-
vero adoralionem (juidnam , oro, esse exi- (t.v; avTviv
j
t
^poijx.vvna^v ti TroTi ilvat
slimant? Quam ut eximium quoddam mu- Ao-j^/i^ovTai ; mv w? c^ai^iTov ti yi^ag to)
nus supremo Deo largientes, atque ad ip- «V< ^ruvTuOi' Sio) ^(^az^^o 1.^01 ^
jc^ «'«5
tS
sum usque Unigenitum, hunc quandoque [^.ovo^f^jovc, ia-5' OTi t ti^a.vw Tavrliv Sja-
honorem transferentes , Spiritui tamen id /Si^a^oyrfs , rtTra^iot/ffi to 7TViD,M.a t roiot;-
munus negant. Humana quidem consue-
th yi^cog- n [x,iv yap dv-dpioTnvn cnjjjii-deia
(udo humi inchnalionem, qua subdili po-
v^ t^os to sJa(pos t U7ro-x,»picov iTriKKian
,
lentioribus obsequuntur, adorationem ap-
«»' da7ra(^o,t^joi G^ SvvctTcaTioiii 'fkiTn-
pellat. Sicut enini constal lacobum palriar-
^iCkai, tovto
Trpoaayopiva TrpoaKvvnaiv
cham, ut fratris iram compesceret, impa-
Ka-Qcoq oaiviTai £j 'ura^id.f^X'^^
'laKcajS
ritatem suam et humililatem hoc habitu
tS dS^ipov r 0^7-Mv iKiovfj^oc, ro Kara-
corporis, dum ei occurreret, demonstra-
dfsr^^cv i/^t-o Ta7r«vo(p.ao(7t>vii5, oia ttoioi/-
visse. Adoravit enim , inquit scriptura
,
pro-
t« ff;;^^«'^aTO« cv rri v^ravTriai tt^U avTOv
Deiit. VI. 1.1
38
S. GBEGOKII NlSSENl
fhMKvuSrtf
'urpomnCvYKJi yap (pnai '^'i- nus in terram ter. Fratres quoque losephi
,
M.cn xxxiii.
^^^ I
^
i^; ^ y^y.
*
^
qI t^ Iw(tk(p rtJ^- quamdiu ignorabant, illcque ignorantiam

fien. xtn. (j.
(po<
*,
iui avToi ti yiyYoav, x.oDcfivoi -rfto coram ipsis simulabat ob dignitatis suae
ayvoictv Ts-poq avd^ vwiy.p'iYiT0, Sia to amplitudinem, adoratione potenlatuni cius
VTrepix^Y T cl^iaiA.a.roi,
t« Tr^ocKuvmi t
honoraverunt. Adoravit item magnus Abra-
^uva.<ri'iaLV iTiiA.nGo.Y-
TTPoaKiivfi
Q
f^iyaq
hamus Chettacos terrae incolas advcna :
'A/3pttap cfsir XeTTaj«5,
g5u-
l>::^:wf)i«5 o significans, ut puto, quanlopcre indigenae
•(idi.xxui.T. i^^nAvr
*
dnKYVi oIjM-ai Si' m iTro^ii , oaov inquilinis essent potentiores. Mulla aUa hu-
ol o.vtox^^ovk; t uici.cioiKOvvTtov 'fhK^ciTi- iusmodi recilare licerct tum ex anliquis
^ipoi-
y^
TToAAa rciaDra AsljfV
«V»
iK ti t historiis, tum eliam ex pracsentibus vitae
ci?x^''^^
5(«rHf*aTMv . ]Cj 6k T jra.^ovTWY t exemphs. Num igitur ila censent et isti de
/S/s v7roSeiyi*dTQ)v a,o' ovv tSto voovoi r^ adoratione? Quid ni vero sit ridiculum
,
avTo) T TrpoGKLvnaiv :
kJ
Traiq « KaTayiha- ne hoc quidem obsequio Spiritum sanctum
9-oy to ft>jTST8Tfc! oiiJcS^ 5siV «^i »K To 5rvsi/- diguari , quo etiam Chananacos patriarcha
jt*a TO a^ioy, oS x} g5u" Xavaca/ifs
•»«-
dignatus est? An vero aham aliquam, prae-
'^/ag;;,^)!^ Jnricoaiv. »i
aAAnv Tiva ^asa Tav- ter hanc, adorationem esse existimant, ut
Tnv vof.clt^iiai T TTDOGKvYiflGiY ^ hic, T /isv rfv- altcra quidem honiinibus, ahera vero su-
^pu)7roig,T-\ TYi inripiXoLay} (^iai^ 'xpoan- pereminenti nalurae convcniens sit ? Cur
Knaav ; ttSi? t.v Ka^oAn t -Tr^OTKvvnaiv a^i- ilaque omnino quamlibet adorationem Spi-
ToDaiv lyr) TH 7iYiv[^aT0i, jawJs t sVi t dv- ritui abiudicanl, ne illam quidcm quae ho-
Q^WTTwy (TuncEil^wgHjM.SFny avr«^a£/^o//.'^Oi; minibus conceditur eidem largientes?
Ki'. Tiva
3 }^
vo[A.'i{^Haiv iShcg aTzoTi- 25. Oi'Pnin«ini vero iudicant proprie
Tax,-5°'-'
Tcd Qiu) TTpoaKVvriaiai "^oTroY; to Deo adsignatum adorationis modum? Ver-
iiTTilv TU> p«'jM.aT/, « to onipyiiaai tco
<rx^- bis prolatum? an corporis habilu factita-
jM.aTJ ; Yi TOAiTa pi.iY Kj iz^og dvSpcoTnig i<ri tnm?^ane ulerque modus apud homines
xoivtt*
y^
yap AiyeTai iCj iTr' dv^docoTrcov tcc
quoque frcquentatur; nani ct dicuntur in-
pK/x.aTa, K^ cj/Sfl^s/rai Ta (7;^«/>taTa* T/ ovv ter homines verba , ct corporum gestus
SCT GfS TO c^aipiTOY ; fi 'osavTi SriAov tZ) jCj fiunt. Quid ergo apud Dcum praestantius?
OOToaovKV ^.vo/a; |aETs;^OKTi, OTi •SfoC ja£K Certe cuihbet sano homini constat , nul-
a^iov dcopov M dvSpooTiivtt (pvaii 'iyjn ov^iv lum habere luimanam naluram quod digne
Tya^dya^m
Y[fAfl'j
6 TroiriTYjf tt/^^^ ^eiav Deo exhibcal donum. \am bonis noslris
oi^jc fp^:^- «pe7«
Q
oj ttvBawTTOi -a« Ti^«Tixa5 creator noster non eget. Nos autem ho-
ravTai <t
dyawtiTiKcii c*5=/^f<5, a? gV «A- mines honorificas has alque amicas demon-
Xy)\c»)v TToiou/^foa, "sTf^ov T sVjoa Tttaf<vo- straliones, quas invicem facimus, dum hu-
T5pov tlvai TYi OjaoAo^j/a
7- T TTiXag VTrepo- miliorcs alternalim nos confilemur, pro-
X*ii
cuS-iKvv/j^oi, TavTaq
[/.iTnyiyKa/jSfj ximique maiorem esse gradum lestamur,
sig
T ^ipaTTfiav 7^ K^emoYoq ^vaecoi
,
t c*
has ipsas inquam transferimus ad nobiho-
«^/v Ttt TitA.ia,Tri dTifA.}iTCt> (pvaei Scepo^o-
ris naturae obsequium ; ea quae sunt apud
povvTSi- K-j Bicc TovTo 'c^' ^poaiovTiq (3aai-
nos honoris signa, naturae inaestimabih of-
AfDffiv M Svva^aK; 01 av^^coTroi, vTTi^ a)Y av ferentes. Alque ideo, quoniam qui reges
0^6:9^
Tj avToli Trava t 5i/yas-<^ovT£i)V 6e-
adeunt vel dynastas homines, si quid con-
\iiacoai.. ov -\.i\iiv Trooaafaai Tolg KoaTsai
sequi ab his potentibus vohierint , haud
T airMTiv, aAA i^ iv [id\ig-a Trpo? oj'x.tok
nudas liis olTerunt prcces, scd ut maxime
x} slJvojttv eavTwv inaydfoivTO, Tab-zcnvh-
ad misericordiam benivolentiamque com-
(t) Vulgatus latinus !:eptief. Iloiu graeoiis ef alii in no!v^!otlis.
ADVERSCS MACEDOSIANOS.
39
tnoveant,humiIi sermoneutuntur,et proni
adorant, ct genua attingunt . et sternuntur
liunii, et omni re se miserabiles efficien-
les. patronum precuin suarum prae se fe-
runt, per ea quae faciunt. . . . Propterea
qui verum polentatum agnoscunt, a quo
cuncta administrantur . . . quae ipsis cordi
fuerint. ili qui sunl deprcsso animo circa
ea quae in hoc inundo. . . . Qui vero ex-
celsa mente sunt circa aelernas recondi-
tasque spes, quia nesciunt quomodo pe-
tant , neque valet humana nalura ostende-
re, quinam sit honor ad magnificam maie-
statem perveniens, transtulerunliilud quod
apud homines exislimatur obsequium , ad
Dei lionorem. Alque haec est adoralio
,
ncmpe cum suppHcalione et humilitate rei
ahruius optatae postulatio. Ideo et Daniiiel
fleclit Deo genua, clemenliam eius pro ca-
ptivo populo exorans. Et is qui nostras in-
firmitates portavit et pro nobis intercedit,
in ea quam sumpsit humanilate, procidisse
in faciem precum tempore ab evangelio
narratur , alque hoc corporis liabitu oras-
se; regulam statuens , ut reor, humanae
vitae
, ne audacter nos geramus piecum
tempore , sed quaqueversus ad misericor-
diam commovendam componamur. Quia
Dominus superbis resislit , humihbus au-
tem dat graliam. Et ahbi: qui se exaltat,
humiUabitur. Si ergo adoratio ceu suppli-
catio quaedam esl , sive auxilium exhibi-
tum scopo precum
,
postulatio autem l)o-
mino polenliae fit; quinam sensus est no-
vae huius legislationis , ut ne ab eo qui-
dem qui dat petamus, neque ante princi-
pem procidamus , neque obsequium dyna-
stae exhibeamus? . . .
Ta.i Tct) Aofct)^
}^
TrpoaKvvTiCi tw cr^^fzctTi,
Xj fovaTcov aTrTOVTcti,
j^
ilq j'Ja;pos ttWth-
(Ti , (^ J(a TrdvTWV QiiCTii^o/uSfOi aiivnyofiov
•^ ctlTt]aia)<; iocuTciv TrpoCaAAovTcti
^
Si' hv
TTOiHai r sA • •
Sia thto ol r aA!iG« Suva,-
TilCtV iTTiyVCiJKOTig
,
5('
«? 'maVTd SiOlKilTai
TCl OVTCt Tli VTTif
CiSV CtV
M
(^jAOV aVTOli'
01 [A,iV TCtTTiiVOl TCtq '\},V^a5 TTi^l T Cv TCd
X,oaf/.Cf) TOVTCi) • • /o^iVCOV 01
Q
v^iiAo^ r
B^dvoictv viei T cttcovicov r^ aTroppnTcov sA-
Tiidtjov , 'f^^ OV--C i-^aaiv TTOdq ctiTriaHaiv , kSi
'^copil M dv(ipco7r'ivn (pvaig Ci^i'i^cLa^ct'i tivoc
TtfiiW Trpoc, T fjcifacKoTr/iTnictV -^
^o|«s (p8a-
yacabv^ fjHTtiviyKctv
*
t iTri t dvSpcoTzcov
ViVO^ia^tiVVW IjiPCtTlilCtV 'ti T T \Jiiii TifJLVW
£)
T«TO eViV « 7r^oaicvvv\<rii
,
«
/^
tx.iaia.q
j^
Ta,7riivoTy)TOf t KctTct^vfJcicov Tivoi ctnyiaii
yivofjcivii- Sio
yj
AaviiiA* H,dfJC7rTii tco x.v-
^ici) Tci yova.Tct, iTri t aiX!^a.A^Tii Attov t
(pihavQpco7r'ictv aiTovfj&po<i' Vj o tcH aaifi-
viiai ti/A^ ^a<rdact<i,
y^
vth^ m//3^ cvTvy-
Xdvcov , Sicc T av^pcoTTH. 6V dviha(Bi Tipoa^zui-
uiTz-iV iTTi TO TTPoaoo-Trov cv Kai^co Ti-poai^i^^rig
V7T0 T ivayyiKiH ]5"0§>iTac n^ tovtco tco
a}^ri[ji.aTi r ivyvw eVois/TO* voftoQiTCov ol-
fjcai Tvj dv-&pco7r'nyi
l^cori
^
to
fi.y\
d-zsav-^a-
Sid^iiQztj iTri T KaiPov 7^ anriaicog , dh\a.
Sia TrdvTCOv Trpog ro i\i$ivov ftiQapftoKiSrt'
50^'^
Kv^^og v7Zi^y\(pdvoiq ctvTiTaojJTai, Ta-
TrAVolg
Q
SiScoai "^dciv
*
Kai Tra- v.^m
iavT0VTa7rnvct)%aiTai.* Ei ovv « TrpcaKv-
vnaif oiov iKiTnpia rig
^,
fiTi auvnyopia
7rpo(2ii^Ky\fJc'ivy\ tS aKOTrov 7^ aiVnVjo); ,
.1
3
airt^aig 7rpo<, t
-tJ Suvdfjcicog kv^iov y'ivi-
Tai, Tig y\ Sidvota 7^ KaivHg ravTtig vofto-
Jiaictg- ovoi
••'
•ssapa t OiooyTog aiTitv,
fjty.Tt VTroKVTrTHV to) ap^^^^ovri, fJitiTi •^ipct-
Trtvav T <iuvct<riV0VTa;
• •
eod. /.i
'
Dan IX.
'
Mallli. XXVI
'
lac. IV. G.
H 1. Petr. 5.
-
Mattli. XXni.
n.
Reliqud desideranliir.
DE SANCTI
GREGORII NYSSENI
FRAGMEIVTO IIV EIUS EDITIONIBUS DESIDERATO
DEQUE PARTICULA
DOGMATICA ER
CONTRA SGHISMATICOS CORRUPTORES
IN EZUSSEM TEXTUM RESTITUTA.
'm-m'
(Btiitorts Xiis$frtatt0.
1, Oancti Gregorii nysseni nobilissimum locum , ubi Spirilus sancti a Fiho
quoque processio adfirmatur , superioribus eiusdem scriptis adiuncturus
,
necessaria
quaedam praefanda opinor. Pertinet is locus ad tertium Nysseni de dominica ora-
tione scrmonem circa finem;
neque is tamen in publicis ISysseni editionibus
.
el ne
in pleniore quidem parisiaca MoreUii legitur. Ceteroqui sermonem illum prae ma-
nibus habuit integrum et inlibatum lohannes Veccus saeculo 'XIII' patriarcha ca-
tholicus constantinopolitanus ,
qui quum dogmatis de processione a Filio propugna-
tor strenuus esset
,
( cuius etiam causa calamitates honorificas passus est
)
in qua-
dam synodo anno 'M'CC'LXXX' Byzantii habita
,
praesidente ipso ,
considentibus
octo metropolitis
,
principibus quoque viris praesentibus , insignem hanc Nysseni au-
ctorilatem in medium protulit , et decreto synhdico confirmavit. Rei vero summaria
historia a Vecco narrata haec est. Xiphilinus ecclesiae magnus oeconomus habuit
Nysseni operum anliquum codicem, in quo tertius quoque cum reliquis sermo erat
de oratione dominica , et quidem integer; quodque rei caput est , cum dogmatieo
commate: TrviVfxa KCtt 'EK tou vloil ilvai 7rpoa[xa^Tv^iiTai: « Spirilus etiam ex
» Filio esse adfirmatur. » lam vero quum particula 'EK referendario ecclesiae
Escammatismeno
,
graecae heterodoxiae et schismatis favitori , molesta esset quia
errorem eius lenedia vcluti securi praecidebat , nefario ausu de praedicto codice
ipsam delevit. Rem porro gestam ad Veccum patriarcham publicamque noliliam
dclulit Xiphilinus codicis posscssor ; cademque et inspeclu codicis patefacta fuit
,
simulque ipsius testimonio Escammatismeni
,
qui ad calholicas postea partes trans-
gressus , crimen suum ullro confessus est. Id autem tanli aestimavit Veccus (prae-
sertim quia, ut ipse in relatione ait , in aliis quoque exemplaribus particula 'EK
comperta fuit) ut coacia prout diximus synodo patriarchali, sentenliam episcopo-
rum rogaverit, quid consilii de eo codice liluraque capiendum esset : quorum con-
cor$
suffragium fuit , ut agnita licet rei veritate , codex ille prout se habebat ma-
neret; nihilque in deleticio spatio rescriberetur
;
quia periculose id fieret , suspicio-
nemque posleris novae interpolalionis rcfectaeque scripturae iniiceret , et crimen
quodammodo a Schisrnaticis ad Catholicos transferre viderelur. Celeroqui rem ge-
slam scriplo consignandam , ut hinc testimonium publicum fidesque haberetur , scri-
pturae illius partcm fuisse depravatam . Sic omnes episcopi censuerunt ,
pergit di-
cere Veccus « et iam hodie hac synodica (utione perficitur , rursus id idem futenle
S. GREG. XYSSENtS DE PROCESS. SP. S. ETIAM A FILIO. 41
)) Rcferendario, et non negante 'ER ab se abrasam fuissc ,
^eniamque petente
,
quod
^'/,''ii'^t,',f^^,
» eo tempore id perfcccnt . cutn a nobis dissidebat. » Quo in consilio praesules or-
'"'•>"'"-
thodoxi iidentur imitati (juodammodo Graiorum veterum exemplum, qui delubra
sua , ut narrat Cicero de rcp. III. 9, a \erxe inflammata, ne reficicnda quidcm
putaverunt , ut esset posteris ante os documentum Persarum sceleris sempilcrnum.
Id nos quoque in consen-anda byzantini codicis litura , ob arguendam Scliismati-
corum fraudem . diiinitus contigisse credimus : qui codex e Graecia postea trans-
latus , ut infra
probabiliter suadebimus , nunc Romae in Pontificis maximi biblio-
theca
consen-atur.
2. Ceteroqui vaticanus hic mcmorabilis codex fugit oculos
,
quantum scio, Leo-
««>m«/irf«f
nis Allatii
,
qui quum rei Constantinopoli gestae narret historiam in Graeciae or-
thodoxae lomo I.
(
p. 36G-37l-j anno 1652 liomae edito
,
praeclari monumenti men-
tionem , ceu adhuc superstitis , nullam facit. Attamen is sententiam Vecci synodi-
cam pracdicto in tomo vulgavit
;
quam statim avide arripuerunt , id est anno 1671,
conciliorum collectores Labbeus atque Cossartius T. XI. part. I.
p.
112.5, conse-
quenterque aliae conciliorum editiones admiserunt. Porro Cossartius in illius srripti
calce sic adnotat. « AV>« extant hodie illa Gregorii nysseni verba in ea quam de-
» signat Veccus homilia: sed neque in quatuor aliis, quas in orationem domini-
)) cam idem Gregorius scripsit. Ex quo intelligimus, eas hac parte a Graecis trun-
» catas ad nos pervenisse. Neque enim dubitare de Vecci
fdc
possumus
,
qui in
» oratione, quam de Spiritus sancti processione scripsit , locum miegrum refert , ex
» quo decerpta ea verba sunt. Neque Veccus tantum . sed Hugo Etherianus et Ma-
)) nuel Calecas locum illum repraescntant. Ceterum quod ab illo Referendario in
» Nyssenum, idem a Photio in Chrysostomum admissum est. Cuius in homilia de
» incarnatione (vel certe ipsi tributa) cum apud loh. Veccum et Man. Calecam, et
» in anglicana Savilii editione kgatur ro l^ auTOU tsviiiiJ.a., Photius cod. 277.
» particulam e^ omisit. Nimirurn cum negent Graeci S. Spirilum csse i/. tqu uiou
,
» ex Filio , sentiunt negare se non posse quin sit Tou Uiou. » Haec Cossartius.
Quum autem in praedicta Vecci synodica sententia nihil aliud de Nysseni
frag-
mento recitclur quam illa verba ro ol ayiov 7rviU[j.a xai \v. rou naTpoQ Xiyirai
,
za/ 'ER Tou uiou iivat ^^OTfj.apTupnrai , commodurti accidit, ut Veccus in suis
ab Allatio editis scriptis partes adhuc nonnullas recitarit ac repetiverit in Graec.
orth. T. I.
pp.
l'i-3. 18S. 200. 230. 374. 39S; et T. II.
pp.
333. 523. Item in eo-
dem opere loh. Plusiadenus T. I.
p.
632. Tum ibidem Constantinus Melitiniota
T. II.
p.
825; et Georgius Metochita
p.
953. 979. C93. 1045; nec non Arcudius in
opusculis aureis
p. 140; quin et ipse Leo Allatius in enchiridio de processione Sp. S.
p. 60, et contra Creyghtonum exerc. X, et in vindiciis synodi ephesinae cap. 41
,
partem illam Nysseni a Vecco et aliis in dictis opusculis relatam repetit , et histo-
riam totam recinit. Ili tamen cuncti auctorcs rem ab ipso Vecco , ut patct , sine
ulla additione sumpscrunt. Denique et magnus Bessarion in orationc dogmatica
infra a nobis laiidanda eundem Nrsseni locum se in mss. sive Vecci sive Nysseni
legisse demonstrat. Atque hi omnes a me libenter sunt nominati , ut ostenderem
quanti pretii atque praesidii id Nysseni fragmenium apud Graecos nostri dogma-
tis adsec/as habitum sit.
3. Relatis hactenus aliorum circa hanc rem testimoniis ac lucubrationibus , re-
.\uxseni codkes
inlcgri.
Iiquum est ut quid nobis eadem super re contigeril , et quale incrementum addere
f
42 S. GREG. NYSSENUS DE PROCESSIONE
ohvenerit , earponamus. Quuin anno •M-DCCC-XX\III- m septimo Scriptorum vete-
runi tomo, Anastasii presbytcri graecum opus ederemus « de patrum circa Domini
» incarnationem doctrina » primum omnium exhibuimus Nysseni illud fragmen-
tum. ex praedicto serrnone ab Anastasio sexti saeculi homine sumptum, et quideni
parte prope diinidia auctius ,
quam a Vecco pustea fuit recitatutn. Deinde vero ex-
ploratis bibliothecae vaticanae forulis , fehciter comperimus partem hanc Nysseni
in aliis quoque conservatam codicibus; quod certe antc me in a/iis per Europam
codicibus deprehendere potuissent viri eruditi , si curam aliquam impendissent , Mo-
rellius in primis Nysseni editor, et Cossartius qui defectum cditionis dolebat; prae-
cipue vero sagax Allatius, quem hac in causa vaticanos romanosque alios codices
non consuluisse , valde niiror: quamquam qui omnia praestare queat , nemo quan-
tumvis impiger mortalium est. Sunt ergo vaticanae bibliothecae codices hi , in qui-
hus Nysseni sermo a me integer compertus est. I. Vaticanus 2006. membraneus no-
bilissimus , saeculo septimo vel octavo uncialibus litteris scripius, cum glossis etiam
aeque quadratis in margine extantibus , de quo nos inferius plura verba faciernus.
II. Vat, 4-5-8. membr. saeculi ferme XI , de quo nos item codice postea latius lo-
quemur. III. Vat. '(49. membr. saeculi undecimi. IV. Vat. Ii09. bombycinus saeeuli
tertii decimi. V. Urbin. vat. 14. chart. saeculi quarti decimi. VI. Vat. 1729. chart.
saec. X/. Codices autem in quibus Nysseni Iioc fragmentum separatim scribitur, tres
sunt chartacei, nempe VII. Anastasii presbyteri column. vat. 19. VIII. Vat. 1102.
IX. Vat. lat. 4326, in quo Hieronymus Donatus, senator venetus, vir saeculo XV.
desinente clarus , doclrinae graecae linguaeque perilissimus , in suo a nobis edito
(Script. vet. T. VII.) de processione Sp. S. contra Graecos doctissimo opere
,
par-
tem eius testimonii ex Nysseno graece item producit. Nysseni ergo praeclarum hoc
segmentum in novem saltern habernus bihliothecae vaticanae codieibus; eratque idem
in aliis a Vecco, Dessarione, et Donato, ut ipsi aiunt , visis codicibus ; neque dulnlo
quin passim in dispersis per orhem mss. Nysseni exemplaribus . et Ilornae etiam
,
si rnodo ea e.xplorenlur , occurral
;
quandoquidern vcl una Pontificis bibliotheca osten-
dit hanc copiam. Codices denique vaticani , in quibus aeque ac in editionibus frag-
rnentum deest , duo sunt. 1. Vat. 1907. sacculi circiter duodecimi , bomhycinus
,
qui
ctsi riubis ineditos duos Nysseni sermones suppeditavit , in hoc tarnen tertio de or.
domin. , et interdum alibi, lacunis taborat. II. Urbin. vai. 13. chart. satis recens.
Causa vero in his evidens defectus cst
,
quia schismatici amanuenses iniucundum
illud sibi testimonium sponte omisisse videntur , id quod pluribus postea exemplis
ei auctoritatihus eonfirmabo.
^iTcodkt r^
^" ^^""^ ipsum rei caput attingendum est , nempe utrum et in quot cognitis no-
anU(pnssimo.
f^j^ codicibus purticula dogmatica 'EK legatur. Namque haec deest in operis ana-
stasiani codice culumnensi vat. 19, itemque in eiusdem operis codice vat. 1102, in
quibus legitu,- zai TQU viou npodua^TVpiirat. Item abest ea particula a vatt. 4'i9,
1409, 1729, nec non ah urbin. vat. 14, in quibus scrihitur xai tw viw n^oapap-
Tv^nrai. Haec, inquam, documenta in adversariorum parte sunt, atque a violaHS
exemplis dimanant. Age iam quae nohis , vcl polius veritati favent ,
expomnfius.
De corruptis Schismaticorum dolo cudicibus
,
posl exortas cum orthodoxis
qiMcstio-
nes, paulo post dicemus curn summae etiam auctoritatis viro Card. Bessarione
{prae-
ter ea quae superius cum Vecco diximus) cuius nunc verba non recitatis
solum ve-
rum etiam oblatis ob oculos argumentis evidentcr confirmabimus. Etenim
inter illos
SPIRITIS SASCTI ETIAM A FILIO. 43
quos supra memoravi f.ali. codiccs ^rcgorianum /ragmenlum continentes. unus est
(lui schismatis tempora longe antecedit , immo el ipso P/iotio ducentis ferme annis
antiquwr est , litteris quadralis ut iam monui scriptus , specie prorsus tnsigni atque
admirabHi ,
qui e.r munasterio monacltorum basilianorum Cryptae ferratae in bi-
bliothecam K-aticanam Pio VI. regnante transiit. Continentur eo
,
praeter S. Basilii
hexaemeronem , S. Gregoni nysseni sermones in oralionem dominicam ,
in beatilu-
dines , scripta etiarn ad Petrum fratrem , orationes epitaphicae , et capita physiolo-
"ica. lam in sermonibus de orat. domin. quum curiosissime rem meam scrularer.
tertium illum sermoncm non solum integrum ,
id est absque lacuna vidi , verum
etiam ,
quod me incredibili gaudio adfecit ,
parliculam dogmaticam ER suo in loco
f.
86. b. ci-identissimam, ut celera omnia, perlegi: qua \isa, viciMrs exclamavi: en
quippe codicem , cuius sine dubio dignitas cunclis praevalet : en testem verilatis inge-
nuum ac probalissimum: en ut aucloritas temporis
,
prout dixit Cicero, naturae id
est veritatis iudicia confirmal. Quin adeo plausum meum praeoccupavit illic in mar-
gine manus quaedam, multo lamen recentior
,
graeci alicuius orlhodoxi scribentis:
iu aoi fJLiyKTn Tpyiyopn : « bene libi , maxime Gregori. » Protinus ergo dedi ope-
ram ut hic eximius Mysseni tractus fidelissime in aere excuderetur: codicis quoque
numeralem notam adscripsi, ut rem suis oculis, quisquis volet , in vaticana hiblio-
theca contcmplelur. Ilanc meam laetiliam mox cumulavit Ilier. Donatus, qui lib.
I. 15. et IV. 13. sic integerrime scribit : to ^i aylov TTViu/jia -/.ai va tou Trarpo^
XiUrai , /tai 'ER rou ulou ilvai 77^oa[xapTU^iiTai : « Spirilus sanctus et ex Patre
» dicitur, et ex Filio esse testimonio probalur. » Idem vero Donatus lib. III. 14.
/;. 112. rem illam sub Vecco in synodo gestam novisse se ait his verbis: « extat
M huius conventus narralio, quae Deo volenle in manus meas incidit. » Itaque et
eius synodi particulam scribit. ?ie tamen i\ysseni locum, ab eo lib. I. 15. scriptum,
ex Vecco potius sumpsisse suspicemur, vetat ipse dum in nuper citata
p. 1 12. ait
se complura gregoriani sermonis exemplaria inter se comparasse , ubi celebre id le-
stimonium legebatur. Cetcroqui in liac causa illos propemodum missos facio, c/uos
Allatius edidit, Plusiadenum, Meliliniotam , Melochitam , Arcudium quoque in opu-
sculis aureis, ipsum denique Allatium, qui in allato texlu liabent "ER ; elenim hi
unum fortasse cum Vecco lestimonium conficiunt. Verurntamen egregie nos , vati-
cani codicis antiquissimi ope, adfirmationem Vecci iam comprobavimus; et mo.i- alio
singularis naturae codice item valicano, Vecci eiusdem sinceritatem decrelique svno-
dici summam prudentiam et aequitatem demonstrabimus.
5. Accedamus enim ad codicem val. 448, peculiari ob ea quae dicluri sumus
Coiiexaiiusvat.
.... .. , .. ..
dcleticins.
mentione dignissimum. Ait quippe Veccus in senlentia synodica , codicem illum Xi-
philini . in quo fraudulenler deleta fuerat 'ER particula , valde antiquum fuisse ,
compluraque Nysseni opera conlinuisse. lam vero codicem hunc vat. uno vel etiam
altero ante Veccum saeculo ( id esl ante synodum, quae anno 1280. fuit celebrata
)
€.raralum fuisse , non videbilur inspicienti improbabile (quamquam aliqiiot eius
fo-
ha recentiore mcmu suppleta fuerunt ,
qiiae lamen ad controversam parlem non ad-
tinent.
)
Tempora ergo valicani ac byzanlini codicis vix invicem dislare videnlur.
Sed ne eorum quidem continentia
differt ; nam vaticanus aeque ac byzantinus Nys-
seni opevibus plenus est , nihilque alienum loto in corpore prae se fert. Nunc res
mira
,
ci praetcr meam omniumque expectationem oblata . narranda est. Elenim ego
tertium illum JSysseni de oratione dominica sermoncm in hoc codice legens , ubi ad
44 S. GREG. NYSSENUS DE PROCESSIONE
illum gravissimi momenli locum deveni
f.
20 k h, particulam celebrem 'EK in co-
dice (fuidem scriptam observavi, verum postea studiose oblitteratam
, superstite adhuc
particulae in litura vestigio, perspicuoque extra deletionem leni spiritu; cuius pal-
maris rei Jidelem
imagmem m excusa tahula exhihui, Porro ego hac visa litura
,
et immani Schismaticoruni contra catholirum dogma facinore, cquidcm
cohorrui
,
manus vocemque in caelum sustuli, et mihi rem plane insperatam, nostraeque
theo-
logiae perutilem deprehendisse visus sum. Statim etiam cogitare coepi , num hic
rcapse idem codex esset
,
quem Constantinopoli ah Escammatismeno deletum Veccus
ronvcntui cpiscoporum obtulit ; conventus autcm
, fraude iam denudata, prudenter
vetuil quominus parlicula 'EK in lacuna rescriheretur. En quippe in lilura codicis
vaticani nihil reapse poslea rescriptum est. Num ergo Veccus , aut de synodo ca-
tholicus aliquis, codicem illum Romam misit , ut et fallaciae Schismaticorurn , et
sinccrilatis Calholicorum perpetuum monumenium in rhrisliani orhis metropoli ex-
taret? Ilem ita se liahere , conjidenter propemodum adjirmarem , nisi Ilier. Donatus
lih. III. 1 1. de hoc Schismaticorum /lagitio loquens narraret « se pluribus eius ser-
» monis exemplarihus comparatis , in quibusdam illud 'EK temere ac slulle abra-
» sum vidisse. » Si ergo non unus fuil delelicius huius sermonis rodex , haud satis
est evidens , vaticanuin noslrum unum eundemque essc Xiphilini seu Vecci codicem.
Valde tamen suspicor , Donatum liberius locutum , ila ul vocahulo « quibusdam n
unum hunc designaverit deleticium vaticanum, quem is certe Romae inspicere potuit.
Nam quum ipse opus suum de Sp. S. graere in Creta scripsissel , cui insulae, ut ipse
ail
, pro Venetis dux praesidebat , idem postea Romae fecit latinum, qua in urhe
dum apud Pontificem essct orator , mortem cum vita anno •MDXI- commutavit.
Alque ut hanc dubitationem concludam , aio: si vaticanus hic codex 448, idem by-
zanlinus }'erci est , exosculnr Dei providrntiam qui religiosum id documentum Con-
stanlinopoli Romam Iransiulit : sin vero alterum exemplar est , schismaticae fraudis
tcstimonium dupliralur , simulque Vecci ac Donati adjirmatio laudatur
,
qui plures
codices parliculam 'EK continentes vidisse se aiunt.
Parimiia 'KK
G. Scd afiTc ium confirinare nlaret Nyssrni narticulam 'EK solendidissimo exem-
adscrilur.
O .' 1 J t I
plo viri Nysseno aetate supparis , Theodori Mopsuesleni , cuius nos commentarium
in epistolam ad Romanos edidimus Spicil. rom. T. IV. Quamquam locus a nobis
mox recitandus , in antiquiore alio et emendatiore vat. codice , unde et Cyrillum de-
prompsimus , Diodoro tarsensi trihuiiur
(1),
homini adhuc antiquiori , nec minus
crlebri
, qui cl loh. Chrysostomum in litleris sacris instituit. lam Thcodori ac Dio-
dori normna in codicihus haud raro conjundi , comprrtum est
;
quin et ipse Photius
cod. 22;3. Diodorum hunc , Theodorum nominat. Sive itaque Theodorus sive Diodorus
sic in codicibus et in nostra editione ait ad Rom. VIII. II. npoe/^n^wv «arveJ/vta
XpiCTToiJ, naXiv (priai' ro TTVivp.a rou iyii^avroq X.pi(7rov orA.il iv Vfxiv' Inava-
•yayuiv dno tou \pta7oC jtt/ tov naTipa to Trviupa' ou^iv STspov aXX' « aa^pcog
oiddazc/)v OTt 'EK rou ulou y.a) to <usviu[j,a oux, dXXor^iov t»5 '5raTp/x»5 ^io-
TtjToq iUTt : « quum antea dixisset Spiritum Christi , rursus ait: Spiritus eius
,
qui
» suscitavit Chrislum , hahitat in vobis. Dum a Christo ad Patrem reducit
Spifi-
» tum , nihil aliud aperte docet , nisi Spiritum, qui est ex Filio , a paterna
dcitate
(1) Diodori tarsensis scriptum de Spiritu sancto memorat Phofius cod. 102. Fortasse
igitur ilUnc
sumpsit auctoritattm hanc eclogarius qui catenam t>t ep. ad Rom. contexuit.
SPIRITCS SANCTI ETIAM A KILIO. 45
)) non
csse alienum (1).
» Quid hac dictione evidenlius? Atque ul novis a me edilis
monumenlis uti pergam , Fauslus reiensis quinlo saeculo episcopus in homilia de
Spirilu sanclo, apud nos Spici/. rom. T. V.
p. 93, ^ysseni propemodum ac Theo-
dori seu Diodori Kerba inlerprclans , sic ail egregie. « Ergo quia Spiritus sanclus
» de utroque procedit , ideo dicilur: qui aulem Spirilum Chrisli non habet , hic non
« esl eius. » Ecce autem antiquum eliam sermonem alium ex veronensi codice rne-
cum communicavil vir cl. /osephus Brunalus, in quo pariter scrihilur: « Spirilum
» quoque sanclum non ingenilum neque genilum, sed ex Patre Filioque proceden-
» lem . eo quod Palris el Filii sit Spirilus , et ipse consubslanlialis et coaelernus
n ambobus.
» Ilaec ego testimonia prae ceteris recitabam
.
quia nova sunl. Cete-
roqui haud minus evidenlia habentur ex Alhanasio et Chrysostomo contra Arianos
,
€X Cyrillo in analh. IX. et in lohelem , ex Epiphanio in ancorato; ut legere est
apud Bessarionem oral. dogm. cap. VII , et apud Donaluni lil>. I. 13. Immo el ipse
Ayssenus in suo a nobis edito sermone de Spirilu S. n. 22. sibimel consonat , ubi att
Spirilum S. a Filio semper accipere et milti. Et quidem Bessarion or. cit. cap. VI
,
ut eius verba saltem latinc, brcvitatis causa referam , sic argumentatur: « quod di-
» calur Filii .Spirilus , nihil aliud signijical , nisi quod per Filium manifestatus sil
.
» secundum magnum Basilium; sive quod per Filium procedat , secundum Maxi-
» mum; sive quod ex Filio procedat . secundum occidentales doctores. Haec enim
» qualuor , ut probatum est , aequiva/ent: videlicet Filii Spiritum dici, per Fi/ium
» manifeslari
,
per Fi/ium procedere , el ex Fi/io procedere. » Ergo eliamsi nos in
Nysseni texlu legi concederemus Tou uiou 7rviV[j.a, ul adversarii quidem vo/unt
,
veritas tamen prisca non patilur, pro 'EK rov ulou Kviup.a, nihil ilii proftcerent
,
idemque /ectionis sensus forel. Ideo enim Spirilus est cx Fi/io, quia Spirilus Fi/ii est.
Cur igitur in liac duarum lectionum varietate tam acriter dig/adiantur Graeci , si
una demum utriusque sententia est? Videant etiam, quibus otium est , ea quae nos
adiu/imus in praef. ad Spici/. T. VI. nova patrum pro nostro hoc dogmate testi-
monia : ilem quae adnolavimus ad Cyri//um II. Cor, /. 21 , ubi eliam Hi/arium
produximus de Trin. VIII, 20, et Augustini texlum in niaurina editione mendosum
sanavimus. Praesertim vero /egant quae in duobus priscis opuscu/is lat. de process.
Spiritus S. dicunlur apud nos Scripl. vel. T. VII. Denique ne neg/igant , oro. theo-
logi quae Gregorius patriarclta conlra Marcurn eplies. ( apud Lab. Conci/. T. XIII.)
nec non quae Bessarion tn magna ad A/exium Lascarim epistoia late scribunt de
patrum traditione evidenli circa processionem eliam a Fi/io; cum peracula quoque
et verissima ce/ebris dicti lohannis damasceni expiicalione : legenlibus enim consta-
bit , Graecos ea nube argumentorum a genli/ibus suis Gregorio ac Bessarione pror-
sus fuisse obrutos , et universa causa excidisse. II is si addas quae pro lioc dogmate
disputat A//aiius in enchiridio, et in Graecia orth., et de consensu ecc/. occid. et or.
,
(1) Magni hic faiie momenti est Theodnri rulgafus a nobis locus, quo Spiritus sancti prncessionem
etia.m a Filio is projitetur. Aamgue in synodi ephesinae actione 11. recitatur corruptae ftdei stjmbo-
lum, quod Theodoro
fuit imputatum, reclamante tamen Facundo hermianensi lib. III. 2. et 5. atque
negante illud esse Theodori scriptum. In eo quippe sijmbolo aperfe id dnyma negatur: m=i,fj.a. to ayiov
oOri urdv voK«'fo(X£v , oijtj '6ia ulai tij-/ iTTaffiv slkv^Qi : Spiiitum sauctuiii neque Filiuni putanius, neque per
Filium suani substantiam liabere. En modo Facundi testimonium pro Theoduro veraa- agnoscitur: ne-
que enim hic in sijmboln contraria ceteris scriptis confessus fuisset.
Caiumniosum fiiit ifaqtie illiid sym-
bolum;immo tero inter dogmatis recti adsertores iam Theodorus quoqtte mopsuestenus ('vel Diodorus J
ponendus est.
46 S. GREG. NYSSEXUS DE PROCESSIOXE
Dogmaiilterius
confirmatur.
S. Sasitii lodix
de Sp. S. mnti-
tatut.
et in synodi ephes. cindiciis
, confecta res est
, nihilque
praeterea desideramus.
Postremo cum Graeci in actibus suis synodicis , Augustini nostri
auctoritatem tam-
quam magni doctoris revereantur (cuius etiam complura opera ex latino in graecum
conversa in vaticanis pluteis ohservavi, paucis tantum ab Arcudio
prolatis) discant
utique hanc veritatem ab eo , tum in libro XV. 47. de Trin. , tum magis in tra-
ctatu IC. in loh.; nihil enim his Augustini testimoniis validius evidentiusque est.
7. Sed adhuc adversariae partis homines clamitant : en 'EK particula in ple-
risque codicibus atque in ipso Anastasii opere de doctrina patrum circa incarnatio-
nem deest. Quid inde , inquam? jSum primus unusque Escar/imatismenus codices cor-
rupisse credendus est? Monne ipsius Anastasii codicibus manus adferri a photianis
potuerunt? Quid? calentibus rixa animis
,
perseverante schismate, putamus fieri po-
tuisse ut a graecis amanuensibus scriberetur in loco Nysseni particula 'EK, et non
potius auferretur? Atqui omncs
, quos hactenus nominavimus , uno excepto antiquis-
5m2o 2066, gregoriani sermonis codices graeco in schismate conscripti
fuerunt. Certe
ego quid Anastasii codici acciderit , nescio; video tamen mirum alium Anastasii ( si
certe unus idemque Anastasius est
,
prout alio tempore disputabo ) video inquam
peremptorium locum in sermone eius de Trinitate cap. 22. ubi Spiritus sancti a
Filio quoque processio disertis <'erbis ad/irmatur: « TrviUfxtx iy.nopiuofj.ivov za/ ccTro-
» 'JTiKXo[j.ivov 01) [xovov TTapa TOtj trar^Qq, akXa xa) Trapa tou ulou: Spiritus
» procedens et missus non solum a Patre verum etiam a Filio. » ISemo igitur dc
Anastasii sententia ad hanc rem quod attinet iam dubitabit: immo nemo Anasta-
siurn inter primarios dogmatis adsertores non numerabit. Inum adhuc memoraho
ex orientali ecclesia documentum. Extat llomae apud Armeniorum S. B/asii eccle-
siam vctus , emendatus admodum, optimaeque notae codc^ Hturgici generis , id est
(ectiones precesque publicas continens
,
prout eas digessit patriarcha gentis Grego-
rius III, qui frater fuit atque successor Nersetis Claiensis , et anno 1165. obiit.
Hunc codicem Leo III. minoris Armeniae rex , anno 1279. ecclesiae Armeniorum
S. Matthaei in urbe Perusia donutn ohtulit
,
prout ipso in codice scribitur. lam vero
armeniaca oratio, qua in pentecostes festo invocatur publice sanctus Spiritus , sic
ibi incipit. « Tu qui es dominus dominus ( sic ) exercituum , et Deus verus , lucis
» vitaeque
fons , inscrutabiliter a Patre Filioque procedens , thaumaturge sancte
» Spiritus
,
quem lesus Christus Deus noster apostolis promisit ctc. » En cernimus
orthodo.rorum Armeniorum antiquam confessionem ,
quam in Schismaticorum htur-
gicis libris frustra requiremus : etenim apud haereticos quoquc Armenios vigere mo-
rem delendi e libris quicquid ipsi aegre ferunt , mihi a gnaris rei homtnibus rela-
lum
fuit. Duos item Armeniorum missales lihros , etsi praedicta aetate paulo re-
centiores , nec non ritualem unum, dogmaticam eiusmodi continentes precem , citat
vir cl. honoris causa appellandus P. Gahrihel Avedichianus mechitarista in suo
egregio de process. Sp. S. tractatu
p. 63
,
qui ct alia plurima ex ecclesia rituque
suo rei huius documenta collegit.
8. Etsi aliquando a Schismaticis corruptos codices , vel una codicis vat.
4t8.
imagine quam aere excudendam curavi , demonstratum est , attamen ut in re
gravi
et odiosa, abundare testimoniis aequum est. Primus igitur adsit Bessarion, (ftii
in
tnsigni ad Lascarim epistola seu tractatu narrat sex antiquos, sedente
florentmo
concilio , repertos esse Basilii magni codices (confer ctiam concil. act.
XX.) qui li-
bros eius contra Eunomium continehant
, quorum in tertio suh initio
verba illa quae-
/\
SPIRITCS SANCTI ETIAM A FILIO. 47
sita sunt de Spiritu sancto « a^iuixari fMiv
^iUTi^iuuv rou ulou (i), jrap' avroij
» XafxlSdvov ,
Jca) dvayyiXXov zy-lv , xa) oXwc, hiivnc rylz
alriaz e^Jj/z/xevov :
» di"nitate (seu ordine) secundum esse a Filio , ah eo existentiam hahentem
,
et ah
» ipso accipientem, et annunciantem nobis , atque omnino ah ea causa dependen-
» tem; » haec, inquam, verha in quinque e sex praedictis codicihus et quidem val-
de antiquis ait esse deprchensa , in uno autem desiderata. Deinde pergit Bessarion
dicere , se post synodum,
Constantinopolim reversum conquisivisse quotquot eius ha-
siliani operis codices inveniri potuerunt ; ac porro cognovisse, antiquissimos quosque
verha illa
Basilii in contextu hahuisse; recenliores autem
,
quotquot post litem exor-
tani scripti fucrant , auctoritatc praedicta caruisse; quo nihil lucidius dui potest
ob
ostendendam Schismaticorum fallaciam , a quihus id testimonium consulto prae-
termissum fuit.
Idem vero Bessarion paulo infra loc. cil. non omissionem tantum-
modo, sed malitiosam quoque deletionem in duohus aliis operis eiusdem codicihus
a se visis perpetratam narrat: nam ex iino memhraneo vetustissimo falsarius qui-
dam impio ferro veritatem abraserat
;
quod tamen ei parum successerat, manen-
tihus adhuc in loco vacuo syllahis dimidiatis: alterius autem homhycini locum
of-
fuso atramento excaecaverat: qui tamen postea codex ad Demelrii Cydonii
,
homi-
nis orthodoxi , manus quum pervenisset , is ohiurgato Jalsario ohlitterata verha sup-
plevit in margine. Sic Bessarion. Beapse, ut egomet vidi , in codice quoque vat. 434.
saeculi ferme XII.
f
32, uhi in mutilato Basilii textu legitur d^io}f/.aTi ydp Siu-
Ti^iuiiv rou ulou 7:a^aSt^aaiv 'ioox; 6 ryiz iuai^iiaz
Xoyoq, saeculo uno vel al-
tero post Iwmo orthodoxus sic in margine adnotavit: « ayifx.iict)aov ori Tra^iXii-^iv
»
u)<; at^irty.ov ro Trapd rotj dyiov y^a(piv XiUi ydp outojq' d^io^ixdJi fxiv
yap
» ^iunpiuitv rou ulou
, TTap aurou ro iivat iyov , y^ai naq aurou Xa[x(2avov
,
» zat dvayyiXXov Yiiiiv , /.a\ oXox; i-/.ii)^yiQ rriq alriai; i^yi[/.[Mivov ,
7ra^aoioo)atv
» ryi; iuai^iia; Xoyo;' [uhi vides omissum eliam \ao)(;.) Animadverte , inquit
,
» amanuensem praetermisisse , ceu si esset haereticum , id quod vir sanctus scri-
» pserat. Sic enim ille dicit : dignitate secundum esse a Filio etc. » Contra Basilii
codex vat. pal. 216.
/. 68, quia adversariorum tantummodo manihus versatus fuit
,
neque schismatis aetalcm superat , lacunam suam sine critica adnolatione retinuit.
Sed ad Bessarionem ut redeam, is loco cit. prosequitur dicens , Hugonem quoque
Etherianum, trecenlis ante se annis , hahuisse prae manihus Constantinopoli aeque
sanum Basilii codicem. Denique loci sinceritatem multis criticae artis argumentts
demonslral. Quare haud scio an satis recte Garnerius maurinus se gesserit ,
qui in
suam praeslanlem Basilii editionem ea verba non admisil , el in scholiis lantum nar-
ralive relulit. Defuerint utique haec verba in inspectis ab eo codicihus ; mihi tamen
tanti ponderis sunt quae narrat Bessarion, ut aeque Garnerium si ea legisset, per-
movendum
fuisse non duhitem. Plane enim Garnerius nonnisi ad ea quae in aclio-
ne XX. florcntini concilii dicunlur , respexisse videtur; de Bessarionis
gravissima
ad Lascurim
epistola non cogilasse , neque de iis item quae Leo Allalius in enchi-
ridio cap. XX. mirahiliter dispuiavit tum de Basilii codicihus integris, tum de vana
fraude .Schismaticorum
, quae heic repetere longum foret.
Et quidem de pracdicto
(1) Intellige vel ordinem, vel illuni sensum
,
quo de patre suo loquitur Christus dominus in celebri
loco loh.-innis XIV. 28, cuius dicli multae variaeque explanationes notissimae sunt. Nam graduum diver-
sitatem iu ss. Trinilatu non esse
,
psremptorium dogma est, ut cuin Augustino et cum Panoplia in hac
nova Bibliotheca diximus T. H.
p. 558. 560.
it
48 S. GREG. NYSSENUS DE PKOCESSIONE
Corritptiouum
nt/a txclnpla.
Adhuc de codfin
tirfjumcnto.
S. Basilii loco Veccus eliam patriarcha disserit in opusculi sui de Spiritus sancti
processione capitulo f. apud Graeciatn orthodoxam T. I.
p. 225. sqq.
9. At quia de Allatio dicere coepi
, duas adhuc ah eo
commemoratas
fraudes
non reticeho. Namque in dicto enchiridio cap. IV. in Nazianzeni sermone
de ad-
ventu Acgiyptiorum ,
ait ah hacreticis vocahulo a.yivvYiaiac, suhstitutum
fuisse ai-
riaz 1 ut lulium diversum a Patre non al^ivvriiia tantummodo sed etia?n alria
sua-
derent
;
quo dolu
,
Filium removehant quominus causa sit Spirilus sancti simul cum
Patre. (Confer etiam llicr. Donatum
pp.
36. 39. 42.
j
Idem rursus AUatius cap. XV.
demonstrat corruptani fuisse ah iisdem Metaphrastae dictionem in scrmone de
S. Bionysio areop. ubi lcgehatur iX7ropivo[j.ivov uiou T:vivp.a ayiov. Sed cur iam
falsuriorum ac falsitatum adversus codices religiosos catalogum diutius prosequor
,
qui in/initus paene fieretl Certe et ego in Spicilegio rom. T. IV.
p.
XC. pa/amfeci,
lacohitas .<;yros in Procli constantinopolitani sermone
, qucm ihi edidi , delevisse , ul
vestigia in codice adhuc demonstrant , catholicum vocahulum , suhsfituto monophy-
sitico; et id quidem in uno sermonis exemplari; cx altero autem eiusdcm sermonis
codice folium detraxisse , ne ingratus ipsis textus illic superesset. Quod idem plane
Nysseni sermoni , dc quo iamdiu nos agimus , in codicihus accidit : qui partim sunt
delcticii , ut fuit ille Xiphilini scu Vecci hyzantinus , et vaticanus nosler 4i8. (qui
fortasse idem est hy^antinus ) ct quidam alii a Donato lih. III. 14. memorati:
alii vero codices , toto avulso segmento , mutilati fuerunt , ut vaticanus 1 907 , et
urhin. vat. 13, e.x quorum similihus editioncs cunctae Nysseni fluxerunt. Vaticanus
denique antiquissimus 2006, et fragmcntum universum retinet , ct particulam quo-
que 'EK fclicissime in orationis serie ostentat. Et hic sane nohilitale sua plurimo-
rum inslar est: ceteroqui non csse unicum, tum Veccus in dccrclo , tum Bessarion
in oratione dogmatica cap. VII , lum denique Donatus loc. cii. satis docent: nul-
lusque dubito quin si ceterae per Europam , Asiam. atque Acgyplum hihliothccae
intcrrogcntur , eae parem aliquem codicem se hahere confirnwnt,
10. lam ul sacrorum lihrorum locos sileam, quihus haeretici interdum vim in
codicihus intulerunt , modo suhtractis versicuiis
(1)
modo translata perperam inter-
punclionc; cclehris est controversa leclio apud S. Ililarium de Trin. II. 27. ado-
ptatur, ci adoralur, quo loco illud huic subslilutum in codicihus verhum a Fehce
urgelitano Adoptianorum duce criminati sunt Ilincmarus et Alcuinus: quodque est
mirahilius , in duohus omnium antiquissimis Ililarii codicihus , uno Capituli Cano-
nicorum vaticani. altero Capituli veroncnsis vocahulum illud inlerpolatum aeque
conspicilur , ut et ego Romae vidi, et Scipio Maffeius in praef. ad Ililarium narrat.
Certe ei alium Ililarii lihrum falsatum ah hacrcticis Buftnus qucrilur apud Hier.
lih. II. 19. adv. Ruf. Tum corrupla non semel ah haereticis orlhodoxorum patrum
scripta, historici narrant. Quid? In Dionis Cassii cxccrptis Porphyrogeniti , a me
Script. vet. T. II.
p.
212. cditis , nonne Plauli cthnici a Nerone occisi , mutatum
studiose ah eclogario fuii in Pauli aposloli a Ncrunc item inlerfecli nomcn? Gemist'
(1)
De celebemino quidein tcstiinonio caelesti .ipud loli. ep. I. 5. 7. in eodicibus ^raecis passiv
de-
siderato, copiose nos, post aiios, disputavimus iii adnot. sub initio Speculi S. Augustini quod e<
sesso-
liano codice edidiinus. Nunc tainen alia duo subsidia suppetunt, neinpe quod liic insignis
veisi^^ulus
legi-
tur etiam iii adhuc antiquiore sessoriano alio codice XCVI'
,
quamquam manu secunda
additus.
In epi-
stolario autem graecac ecclesiae Venetiis impresso (id est in annuis apostolicarum epistolaruin
lectionibus
;
idem veisicuhis extat; quod sollemne argumentum est, probari illum ab ecclesia quoque
sdiisniatica, quau-
doquidem in sacra lilurgia retinetur ac recitatur.
SPIRITUS SANCTI ETIAM A IILIO. ^
i9
P/ethonis
(ractatum de virtutihus , in mediolanensi codice nescio qms graecus ama-
nuensis , clariorem
gloriam scripto (juacrens ,
ruhricato titulo inscripsit Philoni
.
homonymi
operis iamdiu deperditi auctori. Vcnetiis ante hos annos dum graeco-
rurn patrum
catenam ad regum libros in marciano codice inspicerem
,
inter alios
auctores
legebam ad lib. III. 22. 19. sic. Q-coSoopiTou U tov
y
Xcyov rov y.ara
Mav/%a/wv : Theodoreti ex tertio adversus Manicliacos lihro. Atqui Tlieodoreti hoc
litulo operis neque in lihris eius editis neque in deperditorum memoria vesligiutn
superest. Ecce autem is codicis veneti locus in catena Nicephori extat
,
Lipsiae edita
T. II. p.
806,
uhi Procopio sine operis titulo inscrihitur. Utrum ex his vere sit di-
ctum, et fraude ne an casu aliquo is error contigerit , dijpcile definitu cst. Quatn-
quam non cst spcrnenda suspicio de Theodoreto auctore: quippe Procopium ex di-
\ersorutn patrum scriptis catenas conficere solitum scimus: numque et nos catenas
Procopii huiusmodi in genesim, proverbia, et Salomonis canticum superioribus annis
vulgavimus in class. AA. T. VI. el IX. Sine dubio patet latissimus dicendo cam-
pus . si quis falsitates errores^e huiusmodi
,
qui sunt innumeri
,
persequi velit. Mitto
quod Ilonorii papue nomcn damnatorio sextac synodi decreto ohtrusum a malivolis
fortasse videtur; quandoquidem . ut olim observavi ( ad Niceph. apol. cap. 22. in
part. lat. ) neque libellus svnodicus , neque sancti Sophronii epistola item synodica
,
neque hyzantini patriarchae Nicephorus ac Nicolaus , dum Sergium, Pyrrlnim ac
Cyrum , Monothelitis accenscnt , llonorium his coimumerant
;
quod nonnisi contra-
riae persuasionis causa
fieri
potuit : quae si documenta florentinus Fontanius no-
visset
,
paulo credo modestius ac reverentius de hac controversia et de Ilonorio lo-
cutus fuisset ad Photii erotema I.
p.
10. nov. delic. T. I. Sancti Cadestini papae
epistolam ad Nestorium in nonnullis subdole locis a graeco aliquo interprete fuisse
pcrversam , demonstravi olim bobiensi codice utens , cum de vetere chalcedonensis
synodi latina translatione disserui. Quis maiorem interpolationem fraudemque et
falsitatem pertulit
,
quam pontificales epistolae ab Isidoro seu quovis alio eius crimi-
nis auctore"! Quid? nonne cuidam epistolae de Spiritus sancti processione , a photiano
ut reor homine scriptae
, fallaciter nomen lohannis pdpae romani impositum fuit?
cuius falsitatis testis est in vaticano ecclesiae romanae tabulario regestum antiquis-
simum et prope synchronum ac plenissimum epistolarum praedicti pontificis; a quo
codice apocrypha illa epistola prorsus abest , nec nisi in re.centioribus Graecorum co-
dicihus legitur. Idcm usuvenit in byzantinorum episcoporum catalogo. Etenim in
columnensi vat. codice , cuius aetas schisma Photii praecedit , initium
fit
,
prout vc-
ritas postulat , a Metrophane sub magno Constantino. At recentior chronographus,
quem /ios edidimus , Ephraeniius , cum neotcricis aliis
, facit initium sui caialogi a
Stachy , apostolicorum temporum homine
, fraude notissima Schismaticorum , ut
aposlolicam dignitatem byzantinae sedi vindicent. Quid ipse Photius? nonne in sua
ad Armenios epistola insignem vel fraudem fecit , vel ab interpolatoribus passus
est . dum pro Petro Lucani romanae cathedrae fundatorem scripsit , antiochensis
autem Matthaeum? Passus inquam fortasse ab oricntalihus intcrpolatoribus magis
fraudem videtur Photius
,
quam dolo proprio tam ahsurde egisse : etenim Graeci
passim. et quidem ipsi patriarchae ac synodi , iam inde a sardicensi et chalcedo-
nensi , sedem Petri romanam numquam negarunt : et Photius idem in alia epistola
de qua mox loquemur , romani
pontificis apostolicum primatiim agnoscehat ac
fa-
tebatur, Sane ad orientales quod attinct non sernel mihi ab illarum gcntium ho-
50 S. GREG. NYSSENUS DE PKOCESSIOXE
minibus narrari memini , de singulari impudentia qua iUic tum palres , lum eccle-
siastici alii scriptores , synodoruni cunones , libri liturgici , et religiosi tractatus
ijuilibet
,
pracsertim quia manuscriptis plerumque adhuc utuntur codicibus , violari,
deleri , abradi , minuique vel augeri solent
,
pro partium studiis ac sectis.
Profecto,
ut generatim iam loquar, abrasa in codicibus lerba, supposita alia, immutata au-
ctorum in tituhs nomina , obductas de industria obscuritates , surrepta folia , atque
alia eiusmodi' vitia , nemo nliquando non comperit qui his in studiis aetatem tri-
verit. llinc divinae illae apud Ajiocalypsin XXII. 19. minae advcrsus huius sancti
libri corruptores : hinc in tot codicum calce, auctorum vel librariorum dirae , ne
qua fraus in ipsorum scripturas irrepat. llinc etiam Xisti
)'.
PP. anathemata, si
quis umquam in bibliothcca a se Romae condita dold malo quicquam abraserit.
ncPhoin ••ju-
11. iirum Schismaticoru/n item fraudi tribuendum sit , nec ne
,
quod adhuc
Mutd tnimnta.
«^ J
sum dicturus , aequi lectores iudicabunt. Photii longam epistolam ad Nicolaum pa-
pam ob impetrandam sui in patriarchatu confirmationem , edidit latine tanium,
Petro Morino interprete, Card. Baronius ad an. 861. n. 54: sed ea graece dcmum
vulgata fuit
ab Anthimo schismalico Ilemnicii episcopo in Valachia an. 1706, quem
rursus textum prelo nuper in Gallia subiecit vir. cl. lagerus in sua praeclara de
Photio graeci schismatis auctore historia
p.
439. Ego vero graecum ibi textum le-
gens , statim agnovi
[p.
k^2.) fine esse mutilatum, id quod illic tum hiulca sen-
tentia , et vocabula corrupta satis suadent , fum integra atque continua apud liaro-
nium interpretatio plane demonstrat. lam vero in graeca ante hanc diem parte
inedita , Photius disertis verbis fatetur romani Pontificis primatum , dum ait illum
inter Chrisiianorum rectores rr^ooTiVitv 'KayQvra. et tJ-ZtTaosp^^E/v
,
principem suprc-
mumque locum tenere; (id quod etiam Nicolaus Photii successor adfirmahat Spicil.
rom. T. X. part. 2.
p.
293.
)
Fatetur item Photius vigcntem consuetudinem Christia-
norum confugiendi appeltandique undique ad rom. sedcm , ut pontificalium
pedum
fruerentur osculo , ut ad apostolorum limina orarent , et peccatorum veniam conse-
querentur. Tantum postulat , ne id sine commendaticiis patriarchae epistohs fieref
quo astu Photius romana peregrinatione ct appcllatione iis volebat interdicere ,
qu,
ne cum obtruso patriarcha , id est secum , communicarent , Romam conjugicbant
,
ubi etiam Photii crimina revelabant ; ideoque callide iis maledicit. lam vero tota
haec photianae epistolae pars graece excidit , ut in Valachorum atque etiam in la-
geri editione videre est, qui sane vir doctus editionis defectum agnovit ,
neque ta-
men potuit graece supplere. Displicuisse autem editori Anthimo hunc epistolae Photii
tractum , in quo Papam rom. ceu sibi superiorem adhuc reveretur , et de appella-
tionibus ad apostolicam sedem loquitur , nil mirum est ; nam totus ille Anthimi to-
mus schismaticis opusculis , romanae praesertim auctoritati advcrsantibus, scatel,
Tum vero Valachos, calogeris suis auscultantes , alieno plerumque animo a romanis
partibus extitisse , disco ex historia nupera quam de illa regione edidtt Rerolini vir
doctus Mich. Kogalnitchanus T. I.
p.
237
(]).
Ilaud ergo temeraria fortasse suspi-
cio est
,
partem illam epistolae dedita opera typis fuisse seclusam. Quod si fU'S
mitius iudicare velit , ct Anlhimi editionem valachicam culpa potius codicis, for-
tasse mutili , mancam existimare ; adhuc quaerendum supcrest quis lacuna/n
in iHo
codice fecerit, casus ne aliquis , an schismatici hominis priscus dolus? Sed
utcumque
(1) Iii lioc l)Rroliiieiisi lihro p.
129. memoratur eliam dyiinslia bieniialis illiiis
Heracliane
,
de quo
1'legantem hisioiinm ab ameriiio episiojio Aiit. Graliano scriptam edidi ego Spicil. roni. T. ^III.
spir.ms SA>CTi etiam a filio. 51
se ista hubent . en demum haec epistola a nohis ope duorum codicum vaticanorum
graece
completur,
'H Tuv «5ir,5w; xavovojv ^uXax-fl, o-ncvBam jj.ev Incr^iiltiiixt zavu, ttsXu Se Tilscv rcli htvBv-
^,l';;,'^I^Xn
vitv T«
Twv a.Xko)V Ojto T?!? 7tp:vcia; Yi|tc.jp£vets' y.al TflvTwv ht paXiffTa, T0I2 EN ATTOIi; TOTTOIS
HPfiTETKlN A.VXOTSIN' o(ju yap vTii^iyovat , -cacvio^ vcfxcc^v^i.axuv ccfttlcvai' SSttcv te yap tc v/.it-
vwv EA«TTMua, cta (3-/1 xeiwevMV ev vi^st, ei; TravTa; Trepayye/XeTai, xazeTScV tcv; aX^cu? (3r/i5£t
r.ph
apsrh
ej-avayea^ai
, -n 7tp; v.av.tav vr.cav^iaiaf dts dCi y.ai r/iv vnizipuv Kclvei.xazcv [j.a-
y.ac,ic7r,za t?.;
ex-/././-,<;iaaTixY); euTaJia; ev Ttaai (fpcvTi^ouiTav, zai -rn zavcvix/i; avT£x:wev/,v £u5u-
_y^^jj ^juj <Jvc-j oujTaTixwv yc,a[iaa-.wj rfic; T-flV tojv 'P&jpaiov exx).-/iaiav evTeuSev a-aifcvTa;,
U11 ei: s^TUX^"
iitcSiX^aBai' [J.-/idi (^t^c^iviag 7:fcaxx,uaTi,
paaiJeXcpia; T^apa)(^(,)puv y.a-.a^aXkia^at
ar.ipy-aza' ro ^lv yap xa^' exaar/iv 7Tpc« TW upwv TraTpixr.v oatczr,Ta t:u; (3;-jXcpeveu; Trapayt-
veaSai, xai twv tiuiwv avzni
aTTcT.avitv ip^vwv, tcutc Aiav epei 7:fos^i).e;, xai 7:po ttc/./.wv a//,wv
TJuwuevev* TO dl
X^'p''
"^^'^ r.u.tzipag ei^Yiaew;, xai cuaTaTixwv ypajxiJLazuiv aviv, a-c'h[j.tac aza-
xTcu; cjcieia^ai, cut£ r,[jlv cure tc7; xavo'aiv , aX/' cii^e ty! uuwv ft^exaavw xpiaei eunyape^exTcV
ewuEV yap z'
a).Xa <z cuf/|3aiveiv eiw.v£, p-/i xaTa tcv xaveva Ta; airc^/ipia; Troioup.evwv , twv a-o-
5-/1UCUVTUV Ta;
pax*5i
'''^•^ arctaei;, Ta; eprJa;, Ta; tfiXcveixiac, Ta; i3ia/3c^a;, Ta; £7Tipcu/.a;,
Ta; eTtavaaTaaei;, aXJ.a to ye vuv epwuevev T£ xai 7rpaTTcp£vcv epw* e^rei^av yap evTau^a Tive;
dta. T-/i; nja^CTzoicu paaTwvn; tov |3iev xaTappunrwawai , Twv ds. 7:Xyip.p.£Xnp.aTwv eujuva; acjaitcT-
aSai wai 7;p:a3oxipci
,
pera aepv/i; Tvi; eTiwvupia; cpuya^^e; yiyvcvTai, Trpcaeuxvi; cvcy.a zri (^vyri
nepiSepevci , xai cjpa;iv ataypav cv:ij.aatcc ypr.azr, avyy.at.vt^iavzec' wv ci pev a/./crpicu; yay.ovg
5iupu;av, ci (Je xXortKi; eaXcoxeaav, Yi Ta7; peSai; 7:pc£Tic'S/)aav , •/) Tai; axo).aaiai; e^cuXoiS/iaaV
a).X:c di y.at twv Ta^reivcTepwv
auTOX£'f£;
ewwpaSr/aav, xai allct aXXci; TTaSeaiv axaSapaia; avv-
tayiBoa^v et e7:£i(Jav xaT* aurwv rviv Sty.r,v aiipiepev/iv , waTtep ecp/ipEV, auvaioSwvTai , op:u r.avzx
y.vy.-naavzig zi y.ai ffuvTapa|avTe;, dpaauut Ta; £7:1 Tc7; aiaxpcupj/Ti^eTai xai zc}.u.r,3fiat dtay.pcvcv-
Tai y.c/.aaiti' pr,Te Tai; e^riTipviffeai ae^BpcviQopevci, pnTe Tai; Tipwpiai; ^epaTreucpevci
,
p.r,T£ tcu
TTTwuaTo; avcp5cup£vet , aXX' auTo"!; T£ x«i Ta; aXXoi; ^iaTeXcuvTe; dXeSpici" e^ cov tw /ScuXcuevw
ita^eat Tpu(iav
-/i TruX/i nrXaTeia t-a; aTtwXeia; uravoiyvuT«i* excuat yap zrti citx/i; a7:c(j;uy£7v tviv
e7ti 7ipo^aa£i apcaivyjng tni rwp-/iv y.a^oocV ov zr,v y.ay.cziyycv [inyavr,v -/i vuzzioa maiJcy.zcvsq
y.at Picyaptztiizoq ava.iy.cr.cvaa y.vsjakr,., aypdazcv avzctz, y.at aziAEacfcpriZcv zcv OcAcv y.at zr,v p-/i-
Xavrppacpcv «7tC(y«iveTW npcaipiatv' tcu; «veu auaTaTixwv Trapayivcpevcu; ypaupaTwv, peT* e^riue-
/£ia; exeije r.a/.tv enavaazpi^ocvaa
,
oSiv x«xw; xat «TaxTw; e;e(j<uycv cuTw yap av aurwv t£ exet-
vwv /) aoiT/ipia T.pay[j.azivctzc , xctvn t£ in opevTi; 7:aatv iT. cocpeXeia il/uxvi; te xat aoM.azci Ttpv-
zavevctzc.
12. Hactenus de falsatis aut truncatis apud schismaticas sectas scripturis. conetu.-^h.
Nunc ad MYSsenum conyersi
, Jineni aliquando disputationi nostrae imponanius, cuius
haec summatim capita fucrunt 1 . Fragnientum nobile in Nysseni edilionihus deside-
ratum, demonstravimus contineri in novem saltem hihliothecae vaticanae codicihus.
2. Causam patefecimus cur id in aliquot codicibus, ideoque iii omnihus Aysseni edi-
tionihus desit. 3. Dogmaticam particulam 'EK multis variisque tum codicum tum
auctoriiatum testimoniis invicte propugnavimus. Supcrcst itaque ut hoc classicum
Nysseni fragmentum , et quidem cum particula 'EK
,
fuluri cditores ad lacunam
tertii de dominica oratione sermonis feiiciter explcndam ex nostro lihro in suos
transfcranl
.
tulnr
tHltl.
SANCTI GREGORII NYSSENI
FRAGMENTUM
IN EDITIOMBUS DESIDERATUM, CUM TESTIMOMO
DE PROCESSIOXE SPIRITUS SAISCTI ETIA3I A FILIO
(Ij.
Glossa iu coil.

Hacttnux edi-
fionfx. lirHquit
1.1 codtcibus.
'
Clossa A.
vov)S>jvai.
*
f;i. .K. ffagaX-
3i/a. vi^ to dniXovSov d'ZooSiSitKra.1 7^
dy'ia,c, fcid^o? « t^vdii' ou auv)(iouiY>ii
* «$'
|lCa5">15 T i/^Ord(Teft)f T^ V.^ TO C^xipiTOV
«)
c^d'ict)oou[A,iviii i]t.<jraii b) ISiornroi;^ oJSs
T '}')'W2/(T/.*dTft)v c* rtAAnAois ci\Aot.osoiu.i-
ruv
jl
*
W5-2 TO an^iiov '^ 'osct'^iKiig vtto-
rd^ews S5r< r f/oc ii xo TrvevfAct pfT«vg^'&«-
vai (•) , « T t/i» TraMv ivi t TifiOKn^ivm' d)
lo^Pl^orQiiva.1 , >i t t 7ri'£t;|(>t!iT05 i^iimra,
rcp Tra^i t« ;t| tw uiw i7ri(^a.'ivi^r:ij- aAA'
cj/ tJ) K.oivory\rl 7^ Qi^trfws, dx,oiva)vy\rog m
r \^ja.'(i\rm ^iwpiircti 5id^&i(7i5' V^iov t
TTct^oq rb
fty\
cJ^ ftlria ilvctf rouro oiiy. ^v
/Jjiv e) SOT^ T viov yJj t Trvivy-ctri^' n
yap vili 6;:. t -3a.'^6; cJ^riK^iv
f),
y.ct-dcog
cpnCtV n jp*:pn
,
>ti to TTvei/ua ok t -afoi;
;l; TTctpa T ?raTP05 oy.TTOpivircti- aAA a)£Z7/ffl
TO a.V£>6 ctincii ilvcti
,
^ova t ^raT^o? ov,
T6J u/w Hi ru> TTYivi^ctri icpctpt/.oGQiivcti OV
Svvctrcti
,
ovra>i
g)
'ifA.7raMv
ro
qI^
ctirixi
iiva,i, OTTip lOiov b<^ T UiOt;
y.j r<i zsvivj.i.a,-
TO?. TW TTCtrp] iUii^iU)^y\QnVCti
*
(^vaiY ov-A
£^«' XOIVOU 5« O^T©-' TW UiS) )(^ TW TTVEL-
ftaT/ ^)
T ((*« dYa.ir'icai i) ilYcii, tog a.v ^n ng
QV^-^^VaV, k) ^fgl TO l/'Z?0X,£ip«V0V-9f&)^«Gf/«,
'zsaKiY »Viv afji.ix.rOY t cv roli Iditoi^ctaiv
avrcov Sf^-^ODav
*
iL^tLoilv coc, av x} ro Jcoi-
vov (^uAa^j^-S-j/n , Ko.] to yjLiov jttn o-i;^;:k^o-
•&fi« /)• (3 ^a^ |t*ovo5^u>is fios, c/K T« ^a-
consequilur ergo ex ante dictis, ut de-
monstratum sit, unam es.se sanctae Trini-
tatis naturam, haud confusis quae in una-
quaque singillatim persona spectantur pro-
prietalibus, ne(iue permutatis notis quibus
invicem dislinguunlur
, ||
ita ul indicium
paternae personae ad Filium vel ad Spi-
rilum transferatur: vel Filii vicissim nota
aiicui ex praedictis acconimodctur : vel de-
nique Spiritiis peculiaris qualitas in Patre
Filioque appareat: sed in naturae commu-
nitate, incommunicabilis individuorum ob'
servatur dislinctio. Porro est Patris pro-
prium , ul non sit ex aliqua causa. IIoc
autein neque in Filio neque in Spiritu cer-
nere licet. Nam et Filius de Palre exivit,
ut ait scriptura ; et Spiritus ex Deo et a
Palre procedit. Sed sicut causa carere
,
quod unius est Patris, Fiho et Spirilui con-
venire nequit; sic vicissim, ex causa esse,
quod proprium est Filii ac Spirilus, fieri
nequil ul in Patre spectetur. lain vero quum
sit commune Filio ac Spiritui , ut sine causa
non sinl; ne forte confusio aliqua in his
subiectis accidat, en item in horum pro-
prietatibus inconfusa quaedam difTerentia
comperitur: ut sic nimirum et quod ipsis
commune est maneat , et quod est pecu-
liare non confundatur. Nam unigenitus Fi-
a) C. D. mendose ozdXoi/Sov, A. y.a.-i j|ai'gsTov.
— b) D. iiiendose auTo^i- — c) C. G. I. ^'.Tsvix^r.txzrai.
Sed in B. I. var. lect. fiET£VixS>io-s<rSai.

rfj C. D. ffagazii^sviov. — e) C. D. sine liih. A. E. rSiov.

/)
B. F. G. I. SisfiiXSsv.

(j) F. G. 11. I. 0OT« To £fi)r«Xiv. — h) A. Tou Diou xai" To;; jr>5i>'jiiaTOC-

i) A. B. E. F. G. I. aysvvDTws. H. ayswuTu.

k) A. in textu xuo-i?, in marg. gl. fJfo-K.
— /) D. F. G-
I-
o-uyx^S^")- In cott- C. mendose desunt liaec xai to rSiov
fj.i
auyxu^uri-
(1) Extat hoc nobilissimum S. Gregorii nysseni fraginentum in novem saltem, ut in
praevia
disputa-
tione di.viinus, bibliotiiecae vaticanae codicibus, (juos nos in adnotanda lectionuni varietate
Jitteris capita-
libus desisuabimus, uempe A. vat. 20G6. B. vat. 1729. C. vat. colunm. 19. D. vat. 1102.
E. vat. -148.
F. vat. UO. G. vat. 1409. II. vat. 4326. inter lat. I. vat. urb. 14.
S. GREG. SYSSEXI FEAGMENTCM.
lius e\ Patre a sancta scriptura nominatur.
Atque eatenus proprietatem eius sislit ser-
mo sacer. Sanctus autem Spiritus et cx Pa-
tre dicitur, et i:x Filio csse, simul tcstimo-
nio probatur
(1).
Nam si quis Spiritum Chri-
sti non habet, hic non est eius, samta in-
quit scriptura. Ergo Spiritus ex Deo e\i-
stens , Chrisli quoque Spiritus est. Attamen
Fihus ex Deo existens , non propterea Spi-
rilus ( sancti ) est vel dicitur ; neque ista
rchiliva sequela mutuo convertitur, ita ut
pari modo per analysin convertere hceat
sermonem : atque ut Christi Spiritum dici-
mus, ita Christuni Spiritiis (sancti) nomi-
nemus. Quum haec itaque proprietas per-
spicue inconfuseque allerum ab altero dis-
tinguat; operationis autem unitas, naturae
coramunionem testetur ; confirmatur utrim-
que recta ac rehgiosa circa Deum notio
:
ut et personarum numeretur Trinitas, ne-
que eadem in diversae naturae partes scin-
datur.
1
1
Quae ergo Spiritus sancli hostium
insania est? etc.
(2).
53
ju.s;)^i TOVTH 6 ^6y@~> 'i^naiv ccjtou a) to
l^lOi^Cf TO
Q
ciyiOV TTVlV^Ct. }lj C/K tS TTCt-
Tpoi XiyiTcti
*
, }^
'EK b) tS vIqv ihcti c)
'iz^oa/J/pTvpilTct.i d)' ii fap Tig ^vevfAct Xpi-
Tov ovx, i-)(it ej, cga; ov>t, ej-iv ctvTOv , (p«-
aiv »1 ttytct ^^ctifn- ovkovv to
ftiv 7rviv[4,ot.
TO C4i tS •Sfoii bv, H^ Xpis-a 7rviv[^ct i<riv
6
3
vlog c'y>c t« ^iov
wr, oviCiTi
f)
yjj t«
7rviV[ta.T0q, HTi «ViV BTg Aeffrai
g)- ov^i h)
rtvnr^s?f« « (TX(TiK.Yi ct'vTYti) ct^toAbGia /t)
,
cog Svya.,Quj
y^
to Taov Si' dvctAvuiccg dv-
Tig-^ct(priva.i t Ao^ov
j^
coaznp Xpi-rov to
TTViVfta ^:iyO/^J, 0'vTCt) J^ t£ 'u!ViV[JI,CtT©^
XpiToy ovo[taacti /)• Tai^Tne TOivuv t^ ISio-
THTOs T^avui K)
aavyxvTtjdi
*
to 'hi^ov t
iTipn b^j^-A^ivovav^c,, T^ -j
y^
tUJ!, Cvi^ynOLV
TOLVTOTViTOC,
*
TO y.OtVOV /^TVpoVGijg -T^ (llU-
uecog, TppcoTai m) Si' l-ActTipcdv* « svcn^ng
TTi^] to dshv V7roAi}-\.ig- ag to, (i^iQ[j,sl^T
T&caSa, Sici n) t v^TroaTaanov , h^ £»5 iTipo-
(^vii T[^y\[ta.Ta. [tn
iJ^gLKo^rTi^.
||
*
Ti? o5v
[tctvia,
*
T 5TVJi;jW.aTO|U.a;^oi^vTa)v x.. t. A.
a) B. F. G. II, I. auVw. — b) Dogmatica particula 'ER a me suraitur ex codd. E. H., et ex synodica
^ecei sentemia. — c) A. F. G. I. xai tj! ul^:. — d) D. ixa^ruqriTm. E. mendose
npociia^Tus-^Tc^t , iotacisrai
vitio^ — e) A. B. F. G. H. I. heic insenint
(fu<n'y, oraittuntque infra ij dyia. ypa^^'.
_/) Nonnulli codd.
cOz l<7T..
_
g)
Al. codd. X^yo^Ev. — h) A. ouT£. —
2) NounuIIi azoXot/S/a aoVrj.

k) Citavit haec ipsa
verba ex mss. Nvsseni Bessarion in oratione dosmatica (Concil. ed. Zattae T. XXXI col 932 ) ut in dis-
sertatione diximus. -
/; Codd. al.
d/o;.«^f-^'> ovo/.a^.„,
<;,o,xa^£aSa.. _
m) B. ^fura,.
-
n) C. D. sine 5.«.
(1) Vigilanter et accuratissime loquitur Nyssenus. Processio Spiritus sancti , inquit, ex Patre diserte
(licitur
(X^V-^'-"') iQ scnpturis;
processionem vero eiusdem etiam ex Fiiio testantur llla verba Spiritiis Chri-
sti; quae Nyssenus non de consubstantialitate
tantmnmodo ijitelligit, ut faciunt Schismatici, sed etiam
de proccssione. Spuituin sanctum parem habere relatiouem erga Patrem acFilium, docet etiam liber non
ignobihs apud Aethiopes, cui titulus organum musicum B. Mariae /-., cuius fragmentum reeitat Ludolftis
gram. aeth. ed. sec. p. 17.5.
(2) Ex monumentis ineditis, et ante Graecorum schisma compositis , unum adhuc addam. Scipio Maf-
feius opp. T. XI. ed. ven.
p.
148. codicem liturgicum lat. describeus, inter Capitulares veronenses conser-
vatuin, quem m Hispania scriptum ante Saracenorum incursionera iudicat, id est saeculo septirao, ait:
' habetur in his quoque tam vetustis membranis oratio illa quae Scbismaticos
graecos iugulat: o Spiritus
>. sancte, qui a Patre 1-ilioque procedis. » Denique, quia superius in dissert. cap. 6. p. 46. dixi multa
sancti Augustioi scripta in graecum couversa inter codices mss. me vidisse, nerao facile sibi persuadeat haec
omma a recentibus Giaecis, romanae sedi adliaerentibus fuisse translata; narrat eniin Possidius in S. Au-
CTStmi vita cap. XI, libros eius ipso Augustini saeculo in graecum fuisse translatos. Id praeterea deraon-
sttant loci a veteribus graecis ex Augustino prolata apud nos Script. vet. T. VII.
*
Scliol, in coil.
A. sO <70i i/.syi-
<7Tc rgijyogis.
'
Gl. A. a<rt///-
C^UpTU^.
'
Gl. A. o'^c.o-
T7JT0?.
'
Gl. A. sV.a-
<7TA)y.
* Hinc rursus
ediliones.
*GI.A. jj^ugia
/} Sa(//oyixv?'
,
•/? 7ra(>a^Qocu-
VI
, n iEn'/ia .
EDITORIS MONITUM
DE EUTYCHII PATRIARCIIAE SERMOiVE.
±Lutychii patriarchae constantinopolitani , mcclio sacculo sexto clari, scrnionem de
paschale et de sacrosancta eucharistia , si non integrum certe bona sui parte su-
perstitem, in vaticano codice comperi. Etenim ex eiusdem Eutychii vita ab Eusta-
thio familiari eius presbytero amantissime scripta , et ex vaticano itcrn codice a
Bollandistis sub die 6. aprilis latine edita, satis constabat , composuisse eum ser-
mones contra quascumque haereses . eosque ante obitum publicasse; quorum unus,
et quidem haud infimi
generis hic noster fuit ,
quandoquidem in eo argumento ver-
satur, cui prae ceteris Eutychius addictus fuit. Nam quod adtinet ad ss. eucha-
ristiam, docet nos biographus quam pie hic patriarcha et quam saepe missarum
sollemnia publice celebraret , et eucharistiam tantae populi multitudini distribueret
,
ut aliquando scx horis in eo sanctissimo actu perseveraverit. Paschatis autem, id
est dominicae resurrectionis commemorationem , adeo studiose coluit , ut vel supremo
correptus morbo peragere liturgiam voluerit , atque a Deo impetraverit , ut tota pa-
schatis octava vitam retinens , ea demum desinente in terris sollemnitate , ad cae-
lestem perpetuam ipse migraret. Idem quoque biographus Eutychiurn circa illam
controversiam defendit, quam cum magno nostro Gregorio (moral. in lob. AVT. 9.
j
Constantinopoli tunc degente habuit. Profecto de carnis resurrectione numquam du-
bitavit Eutychius, immo illam suis scriptis adseruit : in eo tamen a ventatis via
aliquando aberrans divertit , cum illam in resurrectione impalpabilem fore
ludica-
vit: sed demum a Gregorio convictus, et morti proximus ante adslantium oculos,
pellem manus suae tenens ,
confiteor inquit quia oinnes in Iiac carne resurgemus.
Itaque a Graecis memoria eius religiosissime colitur; neque dissentit Baronius qui
ad an. 586. n. 7. adfirmat
« non immerito eum a Graecis ut sanctum coli, anni-
» versariaque die eius natale celebrari. »
Sermonis huius reliquias , in segmentis quatuor dispersas ,
aliis patru/n inter-
positis scriptis, in Nicetae ad Lucam catcna nactus sum; quas quum variis tem-
poribus atque libris
,
prout se mihi obtulerunt
,
graeec olim ediderim, nunc constitui
easdem connectere; praesertim quia feliciter agnovi, eas alienis nunc exclusis
,
quae
interposuerat Nicetas , belle inter se congruere , seriemque ferme
conttnuam resti-
tuere; quam rem dudum in Spicil. rom. T. X. praef.
monere mc memini. Certe hoc
scriptum neque auctoris sui causa . neque ipsius argumenti, neghgcndum a mefuit.
Namque Eutychius ab Ephraemio quem nos edidimus chronographo v. 9792. elegante
iambo dicitur:
« "Koywv Ira^po?, apjT^c t' av i^yaTTjt;, amicus litterarum. vir-
» tutis auctor » quod eius confirmat
biographus dum ait ,
Eulyrhium sermones eos
edidisse, quos acta vita sua semper expresserat. Ideni Eutychius concilio quinto
occumenico interfuit , in eoque pro fide
orthodoxa graviter peroravit
,
ct trium ca-
pitulorum aliarumque haereseon damnationi subscripsit ,
quo tempore
morabatur
Constantinopoli etiam noster Vigilius papa. Tum ct forlitudinis episcopalis
spec^men
edidit, cum imperatori lustiniano in Incorrupticuhirum hacresirn lapso
invicte
resti-
tit, eiusque rei causa sedis quoque iacturam ac diuturnum exilium
pcrpcssus
cst.
Ipse vero sermo , ut nihil dicam de sapiente circa pascha doctrina ,
Christi
corporalem
in cucharistia praesentiam , citato etiam nobili Athanasii loco ,
testatur
et pvaedicat.
EUTYCHII PATRIARCHAE GONmNTINOPOLlTANI
DE PASCIIATE ET DE SACROSANCTA EUCHARISTIA.
<m>^
,.1\
Kl'i.iOY
,
Cod.f. 279. b.
'
Matth. XXVI.
17.
loh. XII. I.
res comperimus caenas a Domino a.'. 1 ciu ^s yiy.v S.-l-vx
circa paschatis tenipus diversis locis ccle-
ji^ r rS TrarX^
x.ct.ipoy TrsTroiny.ira. ilp:
bralas: unam Gclhseinani, in qua fuit el-
ly.ofny
, ra (^ Tolg jottoh Siut^opu.- -y
fj.iy
iam purificalio die sabbati, incipiente iam c* Ti-daiif^avii
^
o yJi t viTTTtipa
-z^ixi >-/
prima die id est doniinica: quare et nos v t aa^CcLTH r.f.cipctv
^
t^ i!.v^ice.y.iii r, toi
j^
(unc vigilias servamus. Allera caena fuit TT-saTH?
a/apxoi^-^y^i
>]u.ipx;- 5to
y^
r\^{ic,
Bcthaniae, quae incidit in diem hebdoma- Tr,vi)ca.\iTa. -z« o/oi./-4'-'
"" '7:pooci>Ti(Ji^cLTa.-
dae secundam incipientem, prima iam ex- STgoov ^) cy Bj;-&a.i';a, OTrsp
'iy^i
r ddOri-
pleta. Porro constat non fuisse hoc pascha
;
^cif t^ sCJoy^a Jo? >i|U£^'xr cvctpx^^l^--^^'^
v ''b
'^
quamobrem addit Malthaeus: prima autem TrpooTyw Triactiiii^ivnv i^ JiiAov
,
07 i ax 'ss-;v
die azyniorum inlerrogaverunt discipuH : ctvTu Tracr^xji,

1 j- S.o lzsa.y<{ Mci.T&cf.'iog-
ubinam ^is libi pascha paremus? primam t-^
j
•s-pojrjj r ft^6^a)v >i^ct)Twv 01 y^ct^n-
azymorum forlassc illam appellans, quae tclI^ ttov -dsA;^; iTOiyAco^iv rsoi to zxa-
est dies dominica, ceu primam hebdoma-
^X.ci-,
Trpc^Ttiv t d(^vjzcov 'iacoQ^ i KJ^cL-A-rw
dae in qua azyma fiebant, quam lohannes ;caASv, «5 •^.p-j}Ti\v -^ i9So'j.aSoi ., cv ri tci
pascha nominat, sextam ante pascha di- ul^j^.ci sVetjA.wto, i;v 'loi>aYVA<;
*
-^uay^-x
cens. Anle enim sex dies, inquit, paschae v.ctXfi ^ iHTiiv 77^0 t Tratjyji ti-S-j'?* tt-^o
«^
venii le-us Belhaniam. Nam sexla est , ante "yu^ (^vKJiy r'j.ipay t5 TrLcy^^^a.. «A-ufv I»-
quartam decimam,i!la cjuae prima est. Cae- aovc, slg B;i-&:tv/av s>iTjj jap Trpo 7^ tig-
na vero hac die celebrala perlinet ad ini- (japifjx.oL;S;KaTtii Wlv ji TrpcoTn-
m5
to J=7-
tium diei secundae, in qua veri agni ele- ^iov
ux^v
c.nap-^oy.ivnv r S/jTtpctv ^ nj t
clio fuit. Etenim illa verba, venisse scili- d>.^oynv t2 api.vov tS ('O^yi-i^ivov- to yap
ccl horam eius, cjua ipsum oportebat man- sA^-t^v a.vTov r 'lcpa.v "iy-jc ixiTctSy] c^k tov
do abire, cjuid aliud significant nisi iam y.ia^^.H tou-h'' .^Ti iTioov ^AKoi ^n
to c/nXi-
delectum fuisse Dominuin, cjui agnus se- yrn-cti r ii.v^.iOv
^
k^
to dvSpwTnvov , otts^
cundum humanam naturam nominatur, in dy.iOi 6voiA.a(^iTcti., J.a to Svvct^dT^ to tto.-
qua passior.em excipere jiotuit? Demon- S'o? J;^:;^^^;
[
k^ ZincYvOiy otx to L//iAf^5v,
slranlque.delectum ad aliam pertinereiam iTioai yiyeTa.i
^wjis, )cj)
to- lyci) cl^iAi'^a-
viiam,iuxlai]lud: ego elegi vos, propterea /^«v vi^ciq^ 010 ovz s$-£
<-''<
t y.oTjA.ii- dio
de mundo non eslis. Quare et dies, exqua y^
h r,y,ipa.., acp' yjg
toZto yiyovi .. Traay^a.
id patralum fuit, pascha appellatur, et se-
^.'i.XfiT a.i rC^ ivTa^icfjpi.oi
^
v^ 4 a.ijT?. cpcti-
puVura iuxla ipsius eflalum. Ut ergo lex k«v
*
/va ovv r vopiov TrAi^^oxjn r AifoYTO.,

Marc. xiv.s.
implerelur quae mandabat , decima die
t^j diKciTri r ftriYOi r
TrouiTii Aajtt/SdtvfiV to
mensis primi ovem dehgi, et ad quartam
7t,^o/S«tov, T«p7v
q
'iccc,
7J
Tios-a.oiCicctiSs-
decimam usque servari,ipse ceusimul sa-
y-aTnc, *, w? lipivq k^ Upiioy ia.vTov i^As- •exoci.xii.3.6.
(1) Argumentum hoc docte versat etiam loliannes Piiiloponus, Eutycliii nostri aequalis in prolixa
disputatione, quam videsis apud Gallar.dium Bibl. T. XII. p. 610. seqq. Et quidem id scriptura in cod.
vat. 579. inscribitur Cyrillo; sed rectius Jn alio cod. vat. 1672. Pliilopono.
Idcm xili. I.
Cod.
f.
280. ".
Idem XV. 19.
Malth. XXVI.
56 EUTYCIIII DE
yiTci.1
,
yJj ^HTtipri^d» iU -TrifJUTrTYW HjUfpii)',
ilTO, bviTO.l [^V^iKCOi T^ TlOSa.0iirKai§liCa.-
THs iva.p^^o[A,ivyti.
fi\
'EV TOilTO) TO/fLiK TU) SilTXryfj) Tiii
TrpooTfli )^iJ.ipcti tS) iv B)i-&avia, « DJiAo^n
yiyovi- Kj dTTO ToiiTOU « (J^Tjj^ntn?- ;r^ o/
lA.a.-QnTai (padr ttou Si^^tg STOif^acro/y.^y;;
K^ TO •\[,'^j'*'0^' Sjw/3a-v|.a5 ,
5i5a)(7i tS) wpo-
doTVI, ;ta« f(ff«A-&fv «tto totj £15 ctt^Toy
(JstTavas, 05T«g ^v « S-h-dvfA.ia t5
0^54-
Joi/vaj T Kvaov
y^
I^«'aGs>' ivQicoc, tovto
"zpa^cov^ Kal toi tS >ct;p;« TrpovortTinMi iv
TU) SllTTVWj ToilTCd i]7rOVT@^' i'ig i^ V[JI.U)V
'u^a.Sci)a<l [li'
y^
otI
^
Svo
ytf^ipag ,
to
Traaxa yUiTat
*
to fivrtKOV Kj c^^v[/.vnov
,
oC to vo[/akuV' tovto yd sCj avTo} hSrtuav
,
£j
(ZJ^/TTH « Tr^oy^YIQii-
^
jap T Tp'iTtJV
£j
T Ti^^aSa, Tag [iJiaai inn^^aq 6 KveAOi^
ilTTl'
fA^
SuO «;-t«^ae, TOVTig-i T '^ItMV k}
T TS^^a^a* T^ TavTa [A.iv iv To) iv BM-9'ay/a
SiiTTvq) , iv (1)
)y
Tci 'i^ ^.^yiKyii' [/.i^' 'y]v
Vuiippai lcoavvni Ta t fa(T« onTrvii r
iV 'S.ilOV TOV Vj [A,V^tKOV
^
iiz] T TOOTOV T^
'»^£/!.5o3-£a)S fp^gTaj- TP/TOV (/],£ ^ilTTVOV^
TOVTO TO jM.L/S-l.'40V, Tf^l^ OU (pHtXi TTaOa TW
i.uc. XXII, ir..
hnKa,* ^'fh^V[Jt.'ia.i7ri^v[ji.y\aaTiiT0 '^aay^a
^ayilv fM u[A.cov , upo t jas jra-S^f/v apo.
c"t;y -czpo T ^a-&f/V, Traa^a i:payi
.^
[Ji,v<rt-
Kov SnAovoTi' Traa-^^a,
y)
avdj 5Ta-&8?, ovk
av K.An-3-j(>r [t.v^iKcoc, ovv iavTOv 'i-dvasv
^
OTi T olKiiaig "X.i-^al /^' to Bii^^vriaai Xa&lov
T ttgTOV, c!;p(^ae<5-M0"as, avi^H^i
}^
iKXaaiv,
i;MMIH:.\i' EATTON Tfi. ANTlTTnQi
f l)-0|M.OiWS
K^ TO TTOTyitAOV C-K T ^JjOVMjlAaTOS 7* aiWOJSAy
jcj^acras (^ =t;;j^ae<5">;cras, k^ dvaBe'i^ag tu)
diS) k} •Z5a'^i, S(Vf \a^iTi (^ayiTi, Ttj Act-
^fT£ 7.-liTi' TOVTO
jV'
TO aj)[i(,a [A,ii' Kj TOV-
TO l(7T( TO a't[/,a tA,ov' oAov ot;v aTsag to
a^iov acofca., itj to tIjU-jov a(|M.a t3 •Kvp^m
SiX^Tat , ;cav f( jt^spos TOt;T«v Si^nraf [A,i-
pi^iTai '^ap d[A.ip'i<^coi iv aTraaty Sia tLuu
loh. Xlil. 2.
PASCIIATE
cerdos et \iclima a semet ipso deligitur,
et in quintam usque diem servalur: deinde
niystice quarta decinia die immolalur.
2. In liac ergo prima Bellianiac cele-
brala caena delectus viclimae factus esl,
et deinde eius conservalio : lum et disci-
puli aiunt: ubi vis paremus? et bucellam
intinclam porrigit proditori, in queni ex-
inde intravit Satanas, id est prodendi Do-
mini cupiditas
;
qui ilico id patraturus exiit
:
quamquam Dominus re pro^isa huic inler
caenandum praedixerat: unus vestrum me
tradct : et post biduum pascha fiel , my-
sticum sciiicet ac desiderabilc , non ilhid
legale ; allerum hoc enim salis novcrant
discipuH, et supervacanea praedictio fuis-
set. Nam post tertiam et quartam, omissis
interieclis Dominus ait : post biduum , id
est post tcrliam et quartam. Et hacc qui-
dem in Belhaniae caena evencrunt, in qua
eliam teslamentum Domini fuil. Post hanc
,
praetermissis lohannes rebus in lerlia cae-
na actis, illa inquam in Sione cclebrala et
mystica ,
ad locum prodilionis devcnit.
Haec est inquam mystica illa , de qua apud
Lucam dicit Dominus: desiderio desidcravi
hoc pascha manducare vobiscum ante (|uam
paliar. Igitur anle passionem pascha man-
ducavit , myslicum scihcel : nam pascha abs-
(}ue passione non fuisset appellatum. 3Iy-
slice ergo se ipsum immohivit, quum suis
manibus postquam cacnaverat panem ac-
cipiens, gralias agens, ostendit ac frcgil,
ANTITYPO SEMET IPSU.M IM5IISCENS. Siinililcr Ct
genimen vitis lemperans
,
gratiasque agens
,
oslendensque Deo palri , dixil : accipite,
manducaJe; accipite, bibite: hoc cst cor-
pus meum , et hic est sanguis meus. Totum
ilaque sanclum corpus, preliosumque Do-
mini sanguinem uniisquisfjue sumil, eli<iiTi-
si partem specierum harum lanlupnnodo
Ij
(1) De artitypis (id est figuris seu, ut loquiinur, accidenlibus) doctissime more suo
disserit contra
Creyglitoiium Allatius Exerc. XXV. p. 48G-.')20, quein lesere, pi-etiuni operae erit. Sanctus CyriUus apud
nos iuilio commentarii iu Lucam, assumptam a Verbo carnem dicit ofaTTJ»
, •i^-nXa.i^-ni-o' ,
a-iTiTUTro-j , visibi-
le/n, laiKiifjilcm, soliclam. Talia reapse sunt accidentia, quae Christi corpus iu eucbaristia velant, ideoque
opte appellautur u.vii-!una.
ET I)E SS. EICHARISTIA.
57
sumpserit: dividitur enim indi\ise in om-
s^pi^jv nx^ccg r^ npooL-^^r
^[a. ^ TrayTu. to.
nibus, quia intus ipse immixtus esl. Sicul c/x.r-jTruiy.aTa. a.CTyig nui
fzopi:a)i^a.Ta. rolg
etiam sigillum unum cuncta ectvpa et for-
fjiiTa.\a.i^fiayiiai jw,S7a5,5a)ac
y^ ixia. iJi.\vst.,
mas accipicntibus impertitur
, ef tamen yC,
fji^ t iMTaSodiy oJx e'AaTT8//i>«
, oJJj
unum sigillum manel post diribilionem
dAAoiiif.tiv>i zpog to.
iji.iTixovra., Kciy
ri tu
haud deminutum neque immutatum erga diA^^u) isKuoya.-
n loc, jtj ^'la. <r,u>vYi vtto
participanles
,
etiamsi hi plures nuniero nyoq 7rpoa-)(;^iia!t,
y^ iU dipa. yj^ilax,
sint. Vel etiam sicut una vox ab alitjuo ko.} iv tco ra.vTnv 'arpoi^ivtc Tsaaa. iliva-
emissa, et in aerem eflusa, nihilominus in v^ iy tw dipi -^oo^iv»., aS.aa. r diioa.lg
emiltente tota manet: et quamquam in aere Trayriov iyaTnriQn
,
oi>5r>o; Trhiov n \\a.T-
ipsa sit, tola ad omnium aures advolat, toi' t iripou
t^ dKaaayrcov
ila^ixof^ha
^
nemine plus vcl minus excipiente; scd tota «AAcc oA« Wiv dS/y^^pir©- yj, oXi-AAnp^
et indivisa est et inlegra apud omnes, etsi 'izapa 'sra.ai, y.a.y
iA.ve.oi (Si
d^Qi,i6v «
forte innumeri sint qui audiunt; corpus H- 7rA£j«5 coaiv ol dKoLa&vTig- kui toi acoua,
cet ea sit; nihil enini est aUud vox nisi VTsrdp^^ovaa.- oCSiy -yap 'inpov oci
cfwtH ,
pulsus aer. h s!i7rXr.yi/,'iy(^ d,w.
3. iVemo ergo suspicetur, post mysti-
y\
Mn^iig cvv c£|U.cpi/ioA/aK
iX^TCo to
cum sacrificium sanctamque resurrectio- a^^daprov iJ^
t [A.v<riKm iiphpyijy^
y^ t
nem, incorruptibile, immortale, sanctum ayia.v dvaTaaiy ,
y^
dQdva.Toy, r^ ayiov,
atquc vivificum corpus ac sanguinem Do- r^ (^wottoiov aZiy..a.
y^
ct'ifA.ct t Kvpm^ rolg
mini, in anlitypis per sacram operationem dvTnvwoig ivri-di/^ov S.a ^</j i-pt^.pyiiov,
collocalum, minus quam praedicta exem- jAaTroK -^^t Tipocripnuivcov 'S&cf.dnyjAdrcov
pla suas expromere vires, sed utruraque
rag oiKnag iya7rofA.6^yYv,^^Suvd[A.ttg.,dA\'
lotum in cunctis antitypis extare putet. In oAo»' |y cAoi? ivpiaKiSiC^- Iv a.vrcp yap ru>
ipso enim dominico corpore plenitudo ha- Kve^aKci} acoiJca.Ti KaroiKil Trav ro 'zzKn^cof.f.a.
bitat di\initatis Verbi Dci corporaliier , id -r- ^iOTnros t Koys
y^
-dsov acof/.ctTiKccg
,
est substantiahter. Fractio quidem vene- 'o-^ip
'^y
ovaia>Sci)g- n KAaaig yi y^y\y th
randi panis , necem significat : quare et pa- a^rn rov rifjciovy t a^^aynv SnAol- Sio
y^
scha dcsiderabile appellatumfuit,ceu quod Trda-^^a 'fkx^VY-nrov c^A»^ii, hng acom^iag
salutem,immortalilatem,perfectamqueDei y^
d^-&a.paiag jtj yvooaivog r^v^iiag Trpo^iyov
nolitiam nobis suppedilat. Et siculi tunc
^
'coa-zsip ron /J^ ro ij^.ayCiy vfhyi\aa.yrig
post epulas hymno diclo exierunt in mon- cJ^nh^ov iig ro o^Q^ t lAaj&v, ot/rws (^
tem olearum , sic et nos post sancti cor-
Hjf-;;?
/^^
to
f^ir
a.KctBiiiy t dyin aa>iJi.aTog
poris sangumisque sumptionem
,
gratias
Jf^
a
i
fA,a.r og, ivxo^e^^oZ/J^j , y^i^tf^ 'iKa.-
agimus, et unusquisque in propriam do- f
o? lig t 'iSiov oikov \7rcL\i^yJ)/j%po\.- ovK^kv
mum reverlimur. Idcirco posl sanclarum /i^ r t d-)icov p.jTaAji^"'? i" "^^ 7rift.^r^
rerum parlicipationem, in quinta magna tvi fA.iyd\n u.iraXafA.^dvHV oivis fC) iXaiov
feria, vinum et oleum gustari ab illis qui d^
iv r Tr^ori^aig 'i^^aiv nitioaig
ftn
jm.£t«-
tribusantea diebus non gustaverunt , haud
Kii\<$or'j.g,ou Ka?..cv S.ar ii-Troyra," .,d7rdo-
*^Maiti.. xxvi.
est laudabile: propterea quod ille dixerit:
t/ ov
f/.Yi
ttico c/k t '^uvf.ft^arog t- dffzc-KH,
non bibam amodo de genimine vitis, do-
24)5 avrlg Trico jaS uf.:cov Kaiyoy oi ri) /3a-
nec ipse vobiscum novum bibam in regno
aiKnt^ t yra^^og
p«,
rov-iTi.v cv rri ava-
patris mei, id est in sancta resurrectione.
raa^ rri ujict- 'oSiv Kui ro^ig Ka.yoaiy ii-
Unde et in canonibus edicitur, ne hac die
^nrai, fcn
Kvhv ravTlv^ ^J rdg 7r^0Tipa.g
ieiunium solvamus, atque ita praeterilas si-
cnroKKv^av rovro ovv eVi ^c '^nov dil^r^ov
,
muldiespessumdemus. Haec est ergo tertia
ro iv tJj Iuov 'fhnKiadiv- a><r'.
/^^
ro
ftv-
li
I.c\il. XXIU.
Ibidcni V. 15
Ciid. ,/. 2.S0 b.
58
^iicov zs-aaj/a, to vtto t ;cv^/« •jipofJy^ov
cv i'y\ 2(0)1', ivctp^^ofyi^ivni
'^ Tiosctpcjna.i-
3ii<,a.Tni, To J;70 T 'I»Ja;«K sV< r at/aiOK,
« T/e
«1/ ca^«t<7X(S6M ,
7rf§ai8jM.sy«? t^ Tsara-
ef(7;cai5=;caTM5
if^T^:(7-9-f t"
,
ovKiTi Tra^X"''
Tcc yOf.iiKa ya? TriTsAnpcaTctr dio k^ KctTo.-
jiptyovTctt.
. AAA ovts « T o^a^(W.a.TO? Trpoa-
ayuiyt^ , y\v iTi-iTiKovv iv t« i^KaiScx.aTri
,
TOVTO 7r»on(^-»ovTi(, vsTip acoTitoiai oA« t
dvd^^comva (pvpatJi^aTl^ , k^ t t vop« «i-
ToA/11'*, 5Ti pcwpai'
s;;^,^' a<p' «5
f^xai5;;ia-
T>ie„ Ki « r ifiSoi^aScov iTrapt^df^naiii iy'i-
viTO
*
, T TriVTiiKOTrw 'fh^iP^aa' TavTnq
y^
ivup^x^oi^ivitg
'^ i^KaiSiKaTr.t; -z* yJ^ Kvpia-
Kiii .,
ri rig r^ -zipcoTt] t^ c^ovavii £/35oM.a-
5@o iBl'lKVVTO^ KvpiQ-. y\fAfj^ C/K. VlK^COV
dvasrae,
5ayT0V dvTi t S^ayiA,aTog tt^ocyi-
viyKi tZ) SfS) K^ wa"^», u^-fp CijOTYiptcti
oA«
T «I/^PW^T/Vli cp!^p«|M.aTOS*
\i\)
OVKiTl TOl-
yvv opajuarOi zF.poaa.ycoyt] ,
«ai/TOv t ;ci;-
pta TrpoGayctyoiTOi .,
avn t opayf^aroi^
Tcp -^ccp )U 7ra'^r ovSi i^a^t^^fA.rKJng i(i^o-
ftadcoY rj "MiVTnKog-Yi YOftiKVi , «AA' iTipa
TiKiiaY iTriyvaxjty oia tm? t 'us-viVf^aT\Q~,
T/aDnataq V7ro(pct'iviiGa^ nv
nf-il<;
w? TiXnav
TrctpHaiav T dy'is Trvivi^aroc, iopTa^Ofj^-
ovKiTi aoKTnyycjOY
y^
aKnv^cov soptji ,
tvttov
T^ dvaTaanoi 'iyovaa^'t> aKn^Hvyic, dva-
^aaicag t Kvpia n/t/jjif (^avioco^nanii' ovKin
"^ili KatPOVi iOPTaaHai T iViaVTOV^ TVTTi-
KU)<;- aTrag
yaf>
o l2'ioi ani^ipov, io^rn {.tia
r./ \'-v'' ~_ «^\W/
Ka-iji^nKiV Kj a-Trhcoq, Traaai ai otct t vo-
fJi.ov if,i,(piaiii
TriTrKyipooYTai- otI 7r\npct)fta
vof^ov Xpiaroi' o-^iv Kai n r Xpi<rov d^-
Kknaict T ilyiav dvarraaiv avrov io^rd-
^fi, Yi Ttg ivapy^oftUm T«? i^^KaicfliKaTni
iyiviro- r^ ovKin 'lot;5a/o(5 (n/jjioprd^c-i
,
T TicsapiaKai^iKdrlw t«5 (TsAmvhs 5iwx8-
aa- 'cocmip
f^iv
roi <yK vik^wv iynyi^uivoi
,
T^ lavrov VTXTi^
tif/yjS
Tch Tra^i Tr^oaayct-
ycov , iTrKnpcoai t Ti^rov t5 ^^a^paT^o
,
ovTUXi avTi T afjt,vov ,
t^ Teaya^f(7xaiOf;ca-
T«5 bvar^ofJiiYnii^ iavrov -Svaag fA^v^iKciog
EUTYCHII DE PASCIIATE
caena, nempe illa in Sione peracta. Quare
post myslicuin pascha a Domino in urbe
Sione aclum , incipiente iam quarla decima
die, illud quod a ludaeis die crastina , cui
iiomen parasceve, explela iam quarta de-
cima fit, fam non est pascha. Nam legaha
fineni acccperunt , unde iam reprobantur.
4. Sed neque manipuli oblatio, quam
sexta decima die faciebant , hunc vidchcet
pro lotius humani generis salule ofTeren-
tes, nunc iam usuvenit: a qua quidem die
sexta decima, hebdomadarum ordiebalur
numerus, ad pentecosten progrediens. Nam-
que hac sexta decima incipiente
,
quae et
dominica dicitur, quaeque prima erat sub-
sequentis hebdomadae, Dominus noster a
morluis resurgens , se ipsum loco mani-
puH Deo patri obtuht pro totius humani
generis sakite. Haud ergo fit deinceps ma-
nipuh oblatio postquam Dominus manipuH
loco semet ipse patri Deo obtulit: neque
item numerantur iam hebdomadae, neque
legaHs pentccoste , sed aha polius quae per-
fectam scientiam per sancti Spiritus adven-
tum revelat, quam nos ceu plenam Spi-
rilus sancti praesentiam sonemniler cele-
bramus : ncque nunc manet lubarum et la-
bernaculorum soUemnitas, quae typus re-
surrectionis fuerat, postquam vera Doniini
nostri resurrectio nobis apparuit. Neque
tribus anni lemporibus typicum festum iam
agunl homines ; lola enim hodierna vita
continuum fesluni est. Alque ut summa-
tim dicam ,
cunctae legis significalioncs ex-
plelae sunt
,
quia pleniludo legis Christus
est : unde et Christi ecclesia sanclam eius
resurreclionem celebrat, quae sexta deci-
ma die incipicnte contigit. Neque iani cum
ludaeis festum agit, sextam decimam lu-
nae observans. Sicut autem a mortuis re-
surgens, seque pro nobis patri ofTerens,
manipuli typo finem imposuit ; sic agni lo-
co
,
quarta decima incipiente die , semel my-
slicc et in antecessum immolans , alque
(I) Heic interponebatur in codice Cyrilli loeus, alibi a nobis eciitus; deinde prosequitur Eutyehius.
AMiTYPis ixsERTis apparcl. Eigo res my-
slica , inchoatio est el arrha rei pragma-
ticae: res vero pragmatica complemenlum
nanciscilur, iu\ta illiul diclum: non co-
medam illud, donec adimplealur in regno
palris mci
;
quod reapse per sanctam eius
resurrectioncm accidit: laie enim est reg-
num Dei. Quamobrem haud iam amplius
mori |X)lest
,
posttjuam semel est mortuus.
5. Quia vero res ita se habet, ecce et
nos mystice morimur in sancto baptismate:
deinde in martyrio, vel etiam sine marly-
rio per opcrum praxim : necjue dinbrt mors
nostra mystica ab illa pragmatica. Namque
etaham, praeter primam, mystici generis
habemus vitam , inchoationem veluli resur-
reclionis, peccalorum remissionem , ado-
ptionem in fiiios, el sanclificationem, ita
ut coheredes Christi efficiamur. Haud ergo
excluduntur a mysticis res pragmaticae
,
immo iihie in his perficiunUir. Ecclesia igi-
tur quartae decimae quoque diei comme-
moratioiiem facit in magna feria quinta
;
sicuti tunc mysticum a Doinino pascha per-
actuin fuit, cum semet immola^it quarta
decima incipiente die. Sive ergo in piimam
paschalis hebdomadae diem, id est domi-
nicam, sive in secundam aut terliam aut
etiam quartam feriain inciderit dies quarta
decima (id enim requiritur) quinta in feria
celebrat ecclesia paschae mystici festum:
qua feria Dominus quoque se ipsum my-
slice immolavit. Perfeclioncm vero mysti-
ci fesli ac plenitudinem in sancta resur-
rectione consummat
,
quac incipiente sex-
la decima die , et dominica iam intran-
te, contigit.
6. Quare eliam nicaeni palres nonnul-
lis ecclesiis secus agenlibus praeceperunt,
ut omnes simu!
,
prout tunc erat, in Ser-
vatoris resurreclione, sexta decima die in-
cepta
,
quae et dominica erat, sollemnila-
tcm agerent, ccu perfeclum iam peractum-
que finem conseculam, iuxta Domini ef-
fatum. Alexandrinorum aulem ecclesiae ila
scripscrunt diccnlcs: nunciamus vobis de
ET DE SS. EICHARISTIA.
59
(^ 7r^0A«77Tl)CaS. K^ KMMIHA^ Ifi. antitvuq,
ipoLlYiTaf TO CVV [JI.V<r^>i.OV
^
aTTCt^-Xyi Kj 0.0-
px^coY ig-i T TroctyjActTtKoO- TO ds TT^Cty-
l^dTiKOV
.,
to Tikaov t!^ TO, 0'j [Ji.fl (tayu)
a.i/TOj e«? 06 zsMpioSri Iv t« S>xaiXuct t
^iov
*,
0-n-ii) 'iayjv « dy'ta. auTov dya.^ai.- *Liic..\Mi. ic.
<ji<i' toSto ydp '6g^v « (Ba.ai\eict t« SeoD*
OiOTj ovniTi J[vyaTai a'2!ro-&avs7v, ctTsap
d7A!o3ayciOY.
i . "Ot( 'j oItu)5 es-jv, ]6ov ixv^iy.cog
yJ;
«JIA6/5 d7ro-&yn<TKOt^ iv to) (iaTTTicrjxaTi
Top
dyiiif)' iv i^apTvpicp
q
fA^ toi/to, «
^
aV(S6 jfvpTvpia
^
7rPay[/.aTix.Zi- ;u ovk «A-
AoTpicoTai 6 [^v^moi n/J^ 3'avaT'®-', t
pr^afftaTiKOV , Kav sl T^y^-t^Tat iv tco Troay-
<.:aT\K(o- idj iTipav "yap wapa. r :^^cot!w
iv TU> fji.v^iKU) KTCO[/.c'da ^OJHV , d-sra^^^yiv
Tiva T^ dva^acicoi .j
Kj d.^cGiY d/jypTiooy
.^ iCj
vloQicJiav K) dy iad[J1.0V .)Kj cjvyKXnoovofJi.oi
X^(S-o2 yiyo[Jii^a- ovk a^«pp/iTa( Toivt/j' tu
i^VTiKa
^
T vrpayi^aTiKCoy Kctv ii iv to/'5
vrpayi/.aTiKolq T^HOVTai- « ot;v OKKXnaia,
y^
'P TiOSa?i(7KaiSiKd.Tmi S%JTiAil T JtAVM-
^«•«V, iv Tti [/.iyd\y) TTf^TTTVI, Ka-dcOi TOTi
yi-yOViV VTTO T KVOia TO Trdi^^a TO [J.V^I-
KOY
j
OTi iaVTOV 'i^UCJi T^ TiCSapiCJKai^c-
y.aTtiq
ivap^xoitiYni' Kav ovv iv tjj Trpdnvi
MjWspa
T^ i^dopi.ddiQ~> t ^dax'^ "^yi
^
*^^-
piaKri^ Kcty iv tvi SaTi^ct^ y.av iv t« '^(tii,
y.xv iv Tv) TiTapTi) iiJiTriari « Tiosa^iaKaiSi-
KaTH
,
'QiTiiTai "y) toiIto , T>i 7ri[f7rryi n cjk-
KAviaia i-mTY^ii r so^tjiv t Traaxc- r u,v<ri-
Kov- y.a^' 'nv
y^
Kuoioi iavrov [^v^^-iKcog
i^vai TOTi- T
3
rK^iiav yJj 7r?^y.oco[taTiKyiv 7^
[jLv^iKiq iopTTii., K^ T dyiav dvd<^aaiv 'fh-
T?<f7, ^ TlfiVap'XO(.l.iYyii T- i^KaiSlKdTili^l^
y^
KvpiaKtic, Ton 0-dacrdiJnf
,
yiyivnTai.
r'.
A(0 Kj 0( iv KiKaiai. TraTipn, Tiykv
7*15 OKKAnaiag touto ji*« TrotovvTCOV
^
'lopt.
aav TrdvTaq d[.i.a y.ara t tjt; cY tyi aco-
rtipiduS~i dyaaTaa,^ (^Qdaaaav c^KaiOiKa-
r>jv Ttu/
y^
Kv^iaKtiVj iopraCi-.v .,(£(, to Ti-
Xnov KOA TspayiiaTtKov r^a^av , Kara t
rov Kvpiov tpwvwv
*
Kai TOvro tJ) AAe- •lwc. x.\ii.a-.
pavSomv "iodiDovj-iv oy.KAn ai a
,
\iyovrii'
'.CayyiAii^oiiiSa vi^di
Ka\ Tri^i tk5
aui/.-
60 EUTYCHII BE PASCHATE
vfCBK/as 'ou uyicaTaTOu 'many^a.^ ot\, ^/^f- facta circa sanctissimum pascha concordia
<
Tipxii (vy^ctii K.a.Tci)p-dQ)St] x.aA TOVTO TO quia veslrarum precum merito haec quo-
f^ipoi,
"oo^i 7ravTa.c, GVJ" '^ iacti aJfA?ot)? que pars recte fuit constitula ; ut cuncti
/•^v
'^^' '10'jSa.'ict)v to TTOoTipov TToiovvTc/.g
^
orienlalcs fratres, qui antca cum ludaeis
<7Ciu!.c^covx 'Pwxa/oi? y^
vySiv :tj Traaiv rifx.liv
pascha celebrabant, abhinc consona Ro-
rolg i^ ipx^i
((.vXaosHGi to Traayx c/x. t manis vobisque et nobis omnibus, qui ab
^iZpo
IM-&' vs/jffi
ay$iv' rikiicti ovv ivra- inilio sic pascha observavimus, nohiscum
aicoi yiyivnf^civyii., aTihccq Tiyfs iooTai^ov- facturi sint. Atqui hoc decrelo perempto-
T£S, Ta.CTflv 0'jK i^'jQoicc(nv' 'coaX'i^ Kctl o/ rio edito , nonnullos adhuc non pudet im-
TO v^oop [A.6vov 7rapiTCt)VTii tZ) Itt] t Qv- perfectam agere sollemnitatem. Ita ilH et-
(TiaffTJiflioy ^tafo), avr] tov y.i^cta^ivT^^ iam se gerunt, qui solam aquam adhibent
fjciTo, Tov '^/jvy\p'-a-©^ tms rt^TrsA», y.aTO, posito super altari vasculo, quum de vitis
T ToD KVPiOV TrapaSoc^iv , Ai\n-da(7tv ictv- genimine miscere deberent, secundum Do-
G^ ya)p'i(^ovTiQ Tov Kv^iajiov oiluci.Tcg ti mini tradilionem: quo facto ignoranler se-
}c<t] a'i)f/,ctT^' urAnpovTcti yap to iripov met a dominico corpore ac sanguine se-
V^O T iTiPOV OVV
p"
iy^COV TO !V , oCSi
ro iV QOX.it iyj^.^ . iyH' OilKVVVTai H 0(
TOioCTOi , clhAc^iOt TYig ayictc, Xairot/ c/y—
KKtiaiag- Yifiiic,
Si yJj tmv -^
TiosapnrKcti-
SiKaTng iopmv iij)>TiXovfjS^ Kctra t tts»-
parant. Namque unum ahero completur,
Qui ergo aUerutro caret, is ne illud qui-
dem, quod se putat habere, habet. Sunt
autem hi a sancla Christi ecclesia manife-
ste aheni. Nos vero quartae etiam dcci-
TTTnv YtViipxv 'f' i&^of^ad^ TM5 jWf^aA»;, mae diei festum agimus
,
quinta magnae
Kct^coq Ctto roh Kvp-.H ':z>-^^StSoTai
.^ •y.otv
hebdomadae feria , sicut a Domino tradi-
£1 ivralq Trponpctig nftipctii iftizicjy^ avrir
tum fuit, eliamsi forte id feslum in prio-
y.a] rnv dyiav dva<ra.aiv r^jJj
•f(po[tivM tv\
res dies incurrisset. Et sanctam resurre-
i^Kct.iSiKaTYi r^'
(^
acoTYipiov Kctipov , iop-
ctionem, quae sexla decima die, degcnle
rdCotjd^j iv KVPia.Kyi,
/j^
'^ottyiv rov «Aiot;
in terris Servatore, accidit, celebramus die
ictfiivtiv- Kct] t6 vS'jop
^
i^ovov ovK dv^
TH
dominica, post vernumaequinoclium. Tum
'^vripccir^ 7- dy.7riKH jrctoi^co/jSp
, «AAa et aquam, ita lamen ut genimine vitis non
yATct rcvTOv Kipvmrii , •ActTa rnv rov y.v-
careat , ofTcrimus, cum ea scihcet mi\to,
o/a TrapdSoaiv
(
]
/•
iuvta Domini traditionem.
/". To yap 'zsifiv, t acoTnpicoS» SiSa- 7. Porro quod bibimus, id salutarem
aKaAidiv ^nAoi, riv 7r'iv$t ui-&'
vif^^ o aco- doctrinam signiiicat, quam bibit nobiscum
ry^p., y.oivov/J^Q~> di] ra nft^inpct^
/^
t Servalor, nostra semper participans post
dvd^ctaiv., nrii ovpctvcov iipnrai (iaaiAiia resurreclionem: alque hoc regnum cado-
TTa^' avTOV' Kctivov 5?
^
to cttfTi •zrpor'- runi dicitur. Novum autem esl
,
quod aii-
6£/-<S^ov fis yvceaiv rtv'r iv(tpa'ivirai
q
i^ o cui nuper proponitur ad cognoscendum
:
StSdaKCt)V yCj o SiSaaKo/j^v^ l-sr] t« aco- gaudentque erudiens simul atque eruditus
r-opia T dKncvTCjov r^ [/.av&avovTo^v, o yCj obdiscenliumdoccntiumquesalulem;quod
T^n^yooict) tS) Qio\Cyco cf[oKir rovro jwiv Gregorio quoque Iheologo haud secus vi-
Toi TO Troryipiov
^
o cfc'i\£>aiv avTOjs fis aA- delur. Calix quidem quem mandavit Domi-
AmAss S^y^ipiacti^ T SiiTrvs nv cC t koi- nus discipulis uI inler se dividerent,caenae
vcoviKcov ftVTyip'icov (•>)• i<pi^iii ovv TT^o^cov erat , nou communionis mvsteriorum. Mox
A-dKcci, ^natv oti -/^ r a^TH
y^
t Trorn-
pergit dicere Lucas.Dominum ipsumdistri-
(1) Heie inteiiacebant in codice Ctirysostonius atque Severus. Deinde rursus Eutycliius noster.
(2) Kenipe lioc lit I.uc. XX.II. 17. Sed luox v. 19. et 20. conlicitur ac distribuitur sacrosancta eu-
cliaristia.
ET DE SS. EUCHARISTU. Gl
buisse aposlolis paiiem el calicem. Quod si
p/y
«tvTo? f^iTiSuici Toli aTroaToXoiv il
3
eliam super caenae calice gratias egit, nil k^ eVj tw
|
-z^OT-iTplo) t ^iittvh tjv^^api^n- („,1. .1: -m. «.
mirum esl ; et nos enim gratias agimus tum aev, oC &aUjttarov jCj tiuilg yap iv)(^a,pi-
super profana comestione, tum supcr my- <;
ov/jS^ ., tCj im -t^ y.oivvli i<rta.(7eci)i, r^ i:zi
slica. Cetcroqui diversa est gratiarum aclio •7^
u,u(^iKii<;- Bia^ooog
q
o^a; «
ivy^ci^ii^-ia.
abenedictione: namque clmos agendi gra- su « ivAoyia.- to "q
j^
iTri Ty\ (i^coan iv-)(^a.-
tias in sumendo cibo, ex evangelii quodam piCTilv, c/k toO iva.yyi7\{ov nju.Ti' '©^«^s-
loco ad nos manavit. Bcnedixit nimirum ^OTai'
*
c-JAs-J/JKJS yovv csir TrivTi apTng,

i.uc. ix. u;.
Dominus quinque panibus, atque ila tur- a.u.i ovrtjOi Toli o^Aoig 'iBcoy.i Sicc ^^6
f^a,-
bis discipuiorum ministeriodistrihuit. Uur- -dnTcov ko.} TtaKiv f/.iTa to "^hixvov i'ipn-
susque diclum est: post caenam hymno di- rai, gti vpcvyicravTeg, l^«A-9oi' ih to o^og
cto in montem olearum exierunt. '^j iKaicov
[
\
).
8. Quamobrem stulle agunt, qui cum
«'.
''£l<ri ^a.Ta.ia'(\iGiv (o,
; 0/ T'7^ 5t^o- cw./. 2si. b.
panis oblationis, et caliv recenter tempc- Qiiicix; aoTOV,
y^
to Kipa,(T-div apT.cog tto-
ratus,ad sanctum altarepompabturgicaac Twpiov, tZ) dyicp Bvcrioi.CTti^icp Tr^ocaynv
(1) Sequebantur lieic ia codice Ciir^sostoinus, Cyrillus, Severus, Tlieodoretus. Tum f. 281. a. rursus
noster Eutyciiius.
^2} Sequitur lieic praedara et autiieutica Eutycliii patriarciiae doctriua, adversus Graecos praesertim
Armeuiosque scliisniaticos
,
qui panem nondum cousecratum suppiicatione ducta per templum,cum ado-
rationibus et cauticis ad aitare aule niissam celebrandam deferunt. l)e qua orientalium consuetudine (iam
ab Eutychii temporibus, ut ^idemus, grassaute) romana Ecclesia non semel questa est, caveus nimirum
periculum falsi cultus tt adhuc iudebiti, quicquid coatra dicat in apologia neotericus schismaticus Gabrihel
philadielpliiensis. Hac de re prolixe Arcudius Concord. lih. Ili. cap. 19. Sed age, quia iu his abusivis rilibus
coargueudis versamur, et quia in Armeniorum eanonibus apud nos Script. vet. T. X. part. 2. p.
271.
niemoratur tamquam e.v .Macario hierosolymilano oleiim murtuoriiin, isque nios inungeudi mortuos sacro
oleo non .\rmenios solum scliismaticos alioique aliquot orieutales , verum etiam alicubi Graecos, teste
Goario Euchol. gr. p. 3o7. occupavit, placet reeitare, graece saltem brevitatis causa, ex codice vat. ottob.
418. p. 177, et rursus p. 3G7, INicephori patruuchae constantinopolitani fragmentum, quo is ritus diserte
improbatur atque exploditur. (Est autem hic JSicephorus II, de cuius tractatibus eum Armeniis, di.vimus
in Spicil. rom. T. X. ante Pbotii epistolas.)
iCyfi\a,\a-t jroisiv £V vsxpu.
Oi/z 0(0a ffoiav d^eKTnfiay xai araaOaXfav /jaarri)! Trs^iTriTrroua-i tive; iipili £V jroAXoi; toitoj;, w; sy.a<)oy raga
Tuy slooTw/ Xsyouat yaQ oTi jisTd xo ^ay&iy ^'o^.Aou, ,
irotoijai TOiirot^ s6yj\aiov , xai auyaXst^ouci to TscJvvj/COi
iriii/M u yvio-ij V£>oSoU^.£v>i, xai o'fSaA//oi jravTsXw,- oCy^ o^iiyjs;' xal yap touto v
d.yia xai otxou(/.sytx-n aovooo; rj
rrquTri syofioSaTriasy , siri ^nJvTaj vocoJvTa;
^UXV
"""'
"''«•'^"'i, t>]'v d^ofjj.-hy
Xa|5o'vTa; ujrd to tou aTTOo-ToXou pTOV
Xsyst os' ao-Ssvci Ti,- c'v i/^7v; TTfocxaXsadahu too{ )rg£(7J3i/T£poo; t^; ixxXr,aia(; , xai Tr^oasulaaSuaay eir ai/TOv

sXaiui £» Tu oyo-fiari to'J /.•jpi'oii" xai v)
sixh T-hi TrtaTsui auasi tov xa^'/ovra, xai iyspsi «i/idv o xugio;' xav a//.ag-
,,
Ti'a;
n
ffs.Toivjxij;, dfsSriasrai airii. „ 'Oga; to
f^-a;
yyuBt tov Tgdffov, xai /inj avovjTu; to jrgayfia
jroiiiv.
Oftoi»;; Si xai o Trar-h^ -/jaav, 'Ago-sviov \iyu tov jraTgia'f;^v;v Tvj; xaXXiTroXsuiq Kwvo-TavTivou ,
T-/jv axoXot/Siav rau-
Tijv £vo;xo2£T))(T£ yiyio-Sai it' sTnd is(>si>y, xdv iTriaxOTTOi uat, xdi ^/iTgoTroXirai" 5id xai iv "tau rd; suya; aOTo;
i fribsi; Trsj:oir,xu;' xai d^a rdv voOv Tijv ffiffoiif-Evav sCy^uv
,
yvuii 6 (J.-h sihu;' 'xai Trdktv irfo;
toutoi; eg« f^nat
yag d ^jjisTsqo; xiigio;' otou slai iuo
'h
T^ii; iv ru ijiu d»o//iaTi, £X£i xai iyu si^M. Kai TraXtv u-jto; o xugio; vi|V.wv
zai iso; iy tu xard Aouzav dyiu siayysXiu Xiysi ffsji tou suirsaoyTO; £1; tou; Xnard; xai TgaUf/aTijSfvTo;,
Effi-
;^£av IXaiov x«i oivo-/" 'xai Taira ini (wvtuv vivo^oSjTUVTai , ouxi £T» tsSvsoitwv' ffu Si touto ToXy.^haa; Oio;
xotsiy , o'jX olSa jroia; azogJO^TOU yvuiir,; ysvoa'r,Xii; did Xfyiu' fii!5£i? ToXjX'4asi toCto jroisiv, zai u; iragapaTi); tsjv
XaXr/SivTiu» zjiSijffETai' £1
0='
•)-= touto <p-/iO-£i; /-101, dri sXs'nt/.oatj'i'n; s^yov ru teSv/jxoti yiVETai, £1 touio xofiasi;,
^vj ycvoiio- zai •yag '/j £"X£-/j//oo'u'v/) , xai ai fiv>;'fiai
Tiv
;(f
iffiiavwv , ai' yivoviai afi ffa/;' ii,Mwv, jrv£Uf«tTixev lov xag-
n-dv iTrths-yo-nat ai -i^tiyai irafd r-u hsii- au Ss id tjSv/jxo; o-u/:*» ijrtafqayt^^v xai Xiyuv' la )rv£U/iaTi o-ou ffzvj-
juaov £!ri idv SouXov aou , ottu; tov u.TdXsnrov ;(po'vov £'v loi; Sixaiuinaai aou TrofsCriTai' xai jroXi»' flfyfie^Jv auiov
an-d zXiv)i; oS-jvr.^d; , xai aTO i7TgW|avii; xaxdaiu;- diav Tatiia Ejrnfwvfl;, 01/ Yivoio-zfi; idv vouv lou jrgayfiaTo;' toi-
-/uv TO) Xo^vw id TfAo; Suusv
, 'xai tou Xo\ofiiivTo; fr,TOU fi^fhjxriv irofhau^is-/' oii tu ^'yrni aCy-aiy
,
auiagzj); zai
£i; A0-/0; r-fd; «zo/jv fi/Stiav zai cjvsTXT.iTrjv u'.Tag/_£i.
62
EITVCUII DE PASCIIATE ET DE SS. ELT.IIARISTIA.
|itEAAOL(7>J5 T^ AftTiip^i^cM? ra^ewc, v^vov
proccssu deferendi sunt, psalmicum hym-
riva la.^i^iK.ov Kiynv 'zo^iSiScoaorii tw num rei agendae ut putant accommodalum
Aaw, t2) yivofJt^ivu) ^poiyi^ctri 7r^6<J(^o^ov
,
populo ad canendumlradentes, regemglo-
ws vofil^^aai,
(ia,Gi?Kict So^ng Trpotj^pip^iv n riae se deferre aiunt , nominatimque etiam
^l
'z^potT%yopiv:-iV ra ila(pipo/j^%
y^
y^n- ea cjuae deferunlur sic appellant, quam-
diTnjo rihiiwQivra.^ ^ia rvii dp-^npctriK.iii quam nondum per pontificalem invocatio-
i7riK?\Yiciu)g H^ T sv ctvrolq dvctKaiA,7rovro(; ncm splendenlemque in ipsis sanctificatio-
a^ta<7jM.oS* i]
i^ri
ri inpov ^ovKoiro avro~i(i nem consecrata. Nisi forte alius nescio quis
TO vfj^-.vovy^ov x,ct'i roi Kiyovrl^ tS
fA,i-
illorum Iiymnologiae sensus inest. Atqui
;^aA8 'A'dctva.<j'iii iv ru> ilg gJit Ca7rri'(^o- magnus Atlianasius in suo ad nuper bapii-
JW.JK85 Koyo) f i), roisuircf o^^^j
g5u" AdG;- zatos sermone haec ait. « Videbis levilas
rag (piPovrag a^Tnq,
y^
ttotm^iov oiV», ttj panes vinique calicem ferenles, mensaeque
rfdivrai itt] t rpa-zsil^av -.Cj otTov ov^syco imponentes. Et quamdiu quidem preces et
iKiaiai TOj Siyiaiii y'ivovrai^ -vj.tAos '^v o invocaliones nondum sunt peractae , nihil
apr(^ Kj 70 Trorripiov ssi' av
q
«V/tjAe- aliud nisi panis calixque est. Verum enim
ff-&a)criv al ftiyaKai y^
^avita<rai ft^%ctJ, vero postquam peraclae fuerinl magnae mi-
ron yiVirai o apTO?, acofta- <& ro Troryi- raeque preces, tv.nc panis fit corpus; calix
pioy, aliJi,a t kv^ih «/^5/1
'\naov Xpirou. autem, domini nostri lesu Christi sanguis.
Ka< -TraXiv ( i\ "EA-&u),tt"^j Itt] t nKiiadiV Et rursus. Yeniamus ad mysteriorum per-
T f4,v^y]p'ict)v cltT 6 apT05 K^ rovro ro tto- fectionem. Hic panis et hic calix ante sup-
ryipiov, oaov ovttuh ivy^ai }Cj iKKJ^iai yiyo- plicationes et preccs nihil ullra naturam
vcLCji, ^iAa i]a'iv Itt' av
j
ai fA,iyaKai iv- propriam habent : verumtamen ubi magnae
%aj\ Ka] ai liyiai iKiaiai dvaTnff^^wai, preces sanctaeque invocaliones cdilae fue-
Kara^aiv{ 6 Koyoi iii t a^Toi' iCj ro tto- rint , desccndit Verbum in panem et cali-
rvipiov .. }Cj yivirai avrov awfta,
(3). cem, et corpus eius conficitur.
THEOPHILI EPISCOPI ALEXANDRINI FRAGMEXTA DUO.
T/ieophili alex. paschalis epistola anno 401. ah eo scriptn, extat latine tan-
tummodo ex fidelissima S. Hieronymi interpretatione apud Gallandium Bihl, Pl'.
T. VII.
p.
616. seqq. JSunc ecce fragmentum eius graecum pertinens ad cap. 3. et 4.
helle nos rccitahimus ex eodem codicc
f.
313. collectiunis )(^^yiair/}V
,
quem
p.
49.
appellavimus. QiocpiXofj lniay.6nou l^ lni<jloXyiz xa.ra ^^^iyivouq. Ejs
vioq TTa.-
rpoc; n xat yifxuv 6 fnatryiq' oun t»v laoryiJa rnv n^oc; rovro aTrs^aXev, ovri
TJ55
yifj.iripaz
ze^wpiara/ xotvct)viaQ , 6 y.a\ avBpomoq o^ccJoq xa) Qioq aopaJoz,
ryi fiop(pyl
rov SovXou y.pvTflofxivo^ , xa) zvptoq ryig o6^y\z ryi rwv 7rt(jfo)v oixo-
(1) Non extat sub lioc titulo sernio Atlianasii in editiouibus.
(2)
In fodipe sine ulla interpretatione est xai n-aXiv s\^ay.i-/. Videbatur tanien prorsus interpungeuduni.
(3)
Sic adamussim etiam S. Greg. nyssenus orat. in Laptisnium Cliristi T. 11. p. 602. 'O a^xo; jraXiv
agToj £0T» Tfiwj xoivoj' txXK OTav aoTov to f.v<7TriPiov is^oufyv)'o">j , c.vpa \QttTTO'j \sy=Tat ts y.ai yivsTxi'. pctnili
item, panis est initio commimis; sed nbi eim mystica actio sacrificio adhihuerit, corpits Cliristi et
fit
et dicitur. Utinam vero baec (inter alia innumera) testinionia ab orientali ecflesia
,
quae de eucliaristiae
dogmate, prout illud teuent Catliolici, numquam dubitavit, utinani inquam occidentales illae sectae reci-
piant, quaruni infelices antesignani tanto crimine se impiarunt, ut amabili buic prae ceteris sulimique my-
sterio fidem derogaverint ! Profecto nos baptizatis loquimur. Hi ergo Augustinum quoque serm. ClXXVII.
audiant: (/ui baptizati estis, debetis scire quid accepislis, quid accepturi estis, qitid quotidie accipere
debealis. Panis ille
,
qiiem videtis in altari, sanctificatiis per rerbitm Dei , corpus esf Christi. Culix
illc, immo quod liabet culix, sanctificatum per rerbum Dci , santjuis est Christi. Qui talcs tamque san-
ctos ac veteres niagistros babent, cur v. gr. Claudium calviniauum nnnistrum audire malunt?
THEOPniLI ALEXANDRIXI FRAGMENTA DUO.
03
Xcy/a ociy.vvfxivci;' ouoi yoLp d^zuitjnpyiaiv avrov 6 'njaryip rou ovouaTO^ rotj
x.aJa rnv Q)uaiv avrou
fxild
ro OTrep y,u.wv yivia^ai •/.a) av^pwTrov Jta) 7r7w;;^o'v"
ov^i Iv ro) ^]ogadv/i Trorau.w SaTrriaQivra Iripu) iy.dXiaiv
'
ovouart dXXd uo-
',''''''*''"«"'•
voiivTi viov av it vtoQ fiou aya7r>:roz , fv w yiudoxnaa' oun
yi
naoq yiaag
ofJLOtoryiz ilc. ry\v ry^t; Bioryiroc, fxira^i (iXy^at cpuatv' oun
fxyw
y\ Sioryig ilq ryiv
l[xoio}aiV ry,z '/ifxiripa/; cpuaiwi; fximrXdyyi.
Sequitur folio eodcm aliud fnigmeiiluui Theophili, quod in Jlieronymi inter-
pretationibus , nisi fallor , non reperiebam: itaque ad alios eius deperditos seu ser-
mones paschales seu epistoias pertinere iidetur. QioipiXou i'mtay.onou ly. rou i]<;
ro 'Ujaaya /.ara ''D.ptyivoug. -'O-Ssv araupov dva^iyirat , rwajrop.ivo; , y.oXa-
<pt^6ft.ivo<;
,
fxaaliZpfxivoq, OTTOjq
fiyi ouz ihihd^alo
fi.aQyJd<; , d^pavilq dno^ii^yi
,
z/avlia '/.aJa rov rou dyuivoc, ivi^yyiaa; /.aipov' xal (SXdTrlirat
fxlv
ou^iv
yi Qio-
rrz avrov , y.ivJilrat oi ro awfxa '/.a) alau^w TrapaSiSorat' za) Bioc df2Xa(2yii;
£v fSja^yirci) fxivo)v awfxart , ayo^voq yifxiv a^iryi; ^aufLaatov UTroyoacpii rwmov'
W5 TTpofSarov irr) a^pay/iv ti^^yi , '/.aQapdv iaurov vnig yifiwv ^uaiav tw Trarpj
::poayiviy/.iv. Theophili cpiscopi ex sermone paschali adversus Origenem. Unde cru-
cem admitlit, percussus, alapa caesus, flagellatus: ne quos erucHverat discipulos, po-
sSremo ignavos redderet, si conlraria ipse fecisset agonis tempore. Et deitas quidem
eius nullum patitur detrimcnlum, occiditur autem corpus cruci Iraditum: Deusque in-
columis manens in patibili corpore, mirum nobis deccrtantis virtutis exemplum praebet.
Tamquam ovis ad occisionem ductus est: puram se pro nobis victimam patri obtulit.
Ephraemii saeculo sexto patriarchae antiocheni celebris cst orthodoxia
,
quatn
pturibus scriptis suis contra haereticos demonstra^'it. Cum in duobus vaticanae bi-
bliothecae codicibus dogmalicum fragmentum mihi se obtulisset eius operis. a Pho-
tio olini cod. 228. latissime cxccrpti , ita tamen ut vatic. hoc fragmentum apud
Photium dcsideretur , edidi id olim graece , nunc vero etiam latine ad communcm
notitiani dcferre volo
,
praeseriim quia de pontifice nostro Leone, cuius inclytam
defendit epistolam, bene meretur.
TOY AnOY E*PAIM APXIEnilKOnOY ANTIOXEIAS
i^
yiZ i^mof/iaaro dzoXoyia^; utn^^ rni; Iv XaXz>j^o'vi awo^ou '/.a) rofxov
rou ayiou Kiovroq.
EPHRAEMII ARCHIEPISCOPI ANTIOCHIAE
ex eius apoiogia pro synodo chalcedonensi et epistola sancti Leonis.
-*?B{i3>-
\j\c nobis , sodes , ab omni imporluna J-^iVe
q
«|M.7v
,
w ra.v^'7rdav\(; a.VTizi%mta.<;
mentem defendens repugnantia. Fuit ne
ay.iprt\a.<; (^vhdrTm r ^iayoictv «c •«rorE
tempus post factam humanationem
,
quo in- Kctipog ccsro t
ciictvQpo)-uryiaiO)i oti o ai-
carnatum Vcrbum Deusexislens, propriam ad.py.vofLiv©^ x6y(Q^ •&f05 o)v ,
ovx. iix^ r
aniraatam perfectamque carnem non Iia-
iS',a.v cLtJ70v'ift.^vxov ad^Ka T^i'ia.v;h iTrn-
g4
EPIir.AE.MlI AMIOCIIEM IKAGMEXTIM.
5m i7ri^£<Jiv iTravo)
ffi
x.vi^aTU)v 'i^ ^ct- buerit? An cum pedibus super maris undas
Aaarns
ovy. ij^v}>aTTOv o\ Trcdii to ISicof^x
ambulavit, haud servabant pedes humanae
•^ dv-&pca7r'iY>ii
i^vaicoi; rtAA', a /SsATirs, naturae propriplalem? Atqui, o optime,in
o/ T«
dv&po-ooiyyi (^v(7i
tci V7rh cfiiaiv
'i7r^a.T- humana nalura
,
ea quae supra naturam
Ti XPis-oe
•S'f05
y^j^
, ovK aiJipnpJMS «
sunt faciebat Christus Deus noster, haud
a;paiiCT-&?;'7«« T«e dv&^ci>7r'nm iSia.i avTOv perempta vel deslructa humana carne sua:
aaPKCi- y.av avTYtc, 5s '^ o/i^yiiag « ISio. namque ipsius operationis species confiteri
5T£;(7)i ai T
ca^x.a inl t^ olx,iiai ps/4'-^«- suadet, carnem in propriamansisse natura.
icivai (j!^(TsW5 6f^ohoyii(Jar to yb -uni^^vnv Nam pedestrcm ambulare, pedibus ingre-
Y^ 'jsorii /Sa5/(^f!v, i\ \>.r\ A.aTa, (pavTaaiav di , nisi id phantaslice fiat, manifeste de-
iyiviTO ^TTPDSn^^ov OTi 7roSZ)¥ ^v « cii^- monstrat pedum operalionem nostrae esse
yeict Tvii
msTjpa? (pvaicoi- "coGTi avTO to naturae. Quamobrem ipsa operationis spe-
ilS(^ Tiii CfSPyiiai (Boa. tyiv tm5 (Japnoi cies clamat, carnisin primilivosuo modulo
i7r\
T^
doxamv
\*iiT^Lt>v cpuAaxJiv, ;fj i^u) conservationem ; nemoque est qui ambula-
TO<at;T>iv TTops/av 5ravT£5 (T(i)paTi>c.«v ts v^ tionem huiusmodi , corporalem sensibilem-
aicT-S-KTMv Aiyovar to ii!r\ t«s •SaAaarns que non dicat. Super mare ambulalio, a
7rj(^si^«v, TOi/TO T^ •&SOTHT©-. vTrripyjc dia divinilalefiebat per humanam carnem ope-
(j-apKoi rtv-Spwzsivw?
cuiipyovGn(;- i\ ^iv ovv rante. Certe si nos diceremus carne tan-
yvf^vyi Tvi
aapKi tvw ivipyaav iKiyo[j^{j tummodo factam illam operationera,incer-
yive&af T
yiyovoTQ^
^
a^ro^©- «v 6 Ao- tum esset raliocinium: sicuti etiam si uni
yi(jf.(.oi'
KaQa-Mip }U i\ iA.6vri tw •S-jotmtj divinilati ambulationem impularemus, mo-
jSaJjA-iv dviTi^di/u^ ,
TTopiiav v-zBOTi^diui- rcm gradicudi ilH tHbuentes , ct cam reapsc
voi, Kj 7rersi;c-<v ojw.oAo^oDvTfs- vvv eJ^i cji- pedibus incedere confitenles. Nunc vero
Gap>iCi)[A.ivov QeOY Aoyov iYttpyi\Kiva.i thv cumincarnatumVerbumhancoperationem
TOiavTiiv ivipyaav 6[^o\oyovYTii,
to
fx.iv peragere fateamur, quod secundarium est,
dKoKoli^coi (^afLiv -zrpos x t^ aapy.oi yi-
a carnis natura effectum dicimus, cetera
y^loiiiSrctj (pvaiv tcc 5s Sia t t^ •3-50T«7(g^
vero a supcrnaturali deitatis natura : ita ut
VMiPi^vdi 'pva-iv 'oo^^i v^ iYTav^ct, Svo ivi^-
heic quoque duas operationes spectemus.
yiiai' ovx.
K)f' q
ilxi
to ^i07rpi7rii, ^/.«- Non ideo tamen quod operatio Deo digna
YvovT^ T •&SOU Xoyn T Ka^' vTToi^acsiv
esset, Deo Verbo suam hypnstaticam signi-
svMCTiv., « WipUia ,
5Ta§a touto toAjm.«t50v
ficante unionem, idcirco audendum est di-
fiVjiv coi « (Jap^ ovx. dviXKiTrrii «v iv to/j
cere carnem non fuisse proprietatibus suis
o\xiiOii \Biu)[j.aaiv , aAA' iKXi7rt\i Ti i^ aTi- undique perfectam, sed defeclivam potius
Am5 vTriipxe,
TavTOv J[i i^Trilv
.,
x^''P^^
" t4 imperfectam. Id enim dicere , malum
ctvoi^cTii^ TravTfASj. fatuumque prorsus est.
DE COXTINUATIONE COMMENTARIORl M
E U S E B 1 1 C A E S A R I E N S J S
A PSALMO CXIX- ISQll'; AO PSAI.TKRll FIMCM
EDITORIS 3I0NITUM.
'
ir doctissimus . et de sacris litferis immortaliter merilus , ac maurinae familiar
summum decus , liernardus Monlfauconius in praefalione ad Kusebii caesariensis
quos edidit commentarios ad psallcrium, ait
p.
III. uNeque tamen id consequi po-
» tuimus . ul tolum commeniarium ad ullimum usque psalmum -CL- in lucent pro-
» fcrre liceret : in nullo enim ex memoratis codicibus ultra •CXVIIl- psalmum
,
» quidpiam offertur. Quodque per mi/ii mirum visum est , catenae illae regiac
» (parisiacae] quae usque ad CXVIIl' psalmum inlerpretalionibus Eusehii utuntur,
» ita ut nullus veterum interprelum adeo frequentalus occurral, in •CXVIII- psalmo
* ita
finem faciunt Eusebium in medium adferendi , ut ne verbum quidem ullerius
» Eusebii compareat. Vnde coniectare Jorte liceat , a multis iam saeculis Eusebii
» commenlarios hac posteriore sui parte Iruncalos Ubrariorum incuria fuisse. » Et
quidem Monlfauconius recle nos monel , Eusebium in totum reapse psalterium scri—
psisse , teste Ilieronymo de script. eccl. cap. 81. Eiisebius iii •CL- psalmos eru-
ditissimos commentarios edidit. Et in epistola 75. ad Augustinum : psalmos inler-
|)retali sunt apud Graecos primus Origenes , secundus Eusebius caesariensis etc. de
inlegro psalmorum corpore dicimus.
Ilis ego apud Montfauconium lectis , et quum ne apud Corderii quidem catenam
Eusehium uspiam post diclum terminum laudari viderem
;
quaesivi sedulo in vati-
canis codicibus numquid forle laleret
,
quod ultra praedictam eius edilionem ex-
curreret. Et continui quidem commentarii
,
qualis apud Monlfauconium est , tres
vidi codices vaticanos
,
quorum tamen nullus ultra psalmum •CXIE
,
praeter inter-
iectas lacunas
,
procedehat. Ergo ad catenas vaticanas conversus , in quibus Eu-
sebii abundant excerpta , in plerisque utique agnovi deficere omnino Eusehium post
psalmum •CXVIII^, quae res cum Montfauconii de parisiacis caienis narralione
congruil. S?d tamen quod huic docto editori non ohtigit , ut ultra eum terminum
praetervehi posset , mihi commode ac feliciter obvenil : etenim inter lot vaiicanas
,
tres inveni caienas. in quibus Eusebii excerpta non contemnenda usque ad psal-
terii
finem
leguntur. Prima esl catena pervetusti memhranci codicis , saeculi
fer-
me XI, qucm in Cyrilli cditione (in qua valicanas ad psallerium calenas descripsi)
designavi littera D. Secunda est codicis ilem egregii bombycini , saeculi circi-
ter XIII, quem denotavi littera C. Tertia est codicis G chartacei. Denique etiam
in codicibus E et L, nonnulla Eusebii post •CXVIII^ psalmum scliolia supcrsunt.
Quae quum ila se habercnt , nolui equidem oblatam facullalem vmiltere supplendi
egregiam, quantum mihi licuit, Montfauconii editionem; et si non integrum Eu-
sehii commcntarium , saltem eius excerpta et reliquias studiose e codicibus sum-
ptas, latinitate etiam, imminenlc prelo, a mc donatas . ad ecclesiae usum per-
ducere.
66
Potro haud continuum hunc csse commentarium , iam dixi
,
quia nonnisi c
catenis excerptus a nobis fuit.
Quid verol Nonne et Athanasii in psalmos , nonne
etiam Theodoreti in Isaiam deperditae expositiones
,
prioris quidem a Montfau-
conio, posterioris a Sirmondo e catenis tantummodo delibatae fueruntl Et qui-
dem iudicare se dicit Sirmondus , medullam haud dubie sucumque cuiusque scri-
pti contineri in catenis solere. Etsi autem haec Eusebii scholia in plerisque psalmis
tenuiora sunt; attamen in aliquot ita abundant , ut prope ex integro opere su-
peresse videantur , si certc partim psalmorum quorumdam brevitatem
, partim
scholiorum copiam spectemus , veluti ad psalmos 125. 127. 132. 134. 140. et ad
145. 149. 150. lamvero theologicus in hac nova Eusebii parte de Christi divini-
tate sensus sanus orthodoxusque ubique est , moralis autem et doctrinalis valde
pius et utilis , de recte agenda vita, de orandi usu, de animae immortalitate , de
futura vita , de hacreticorum reprehensione etc. Ad sacram criticen et philologiam
quod adtinet , laudat Eusebius non semel Aquilam, saepius Symmachum
,
quando-
que etiam Theodotionem , septuaginta Interpretes
.
quintam Editionem , et varios
interdum codices , denique Ilebraeorum textum atque idiotismos. Quare et nova
hexaplaribus varietatibus accessio hinc fieri videbitur. Ad psalmum 134. /oquitur
diserte Eusebius de ethnicorum sua aetale conversione
,
quos reapse ,
regnantis po-
tissimum exemplo Constantini ,
plurimos ad christianam
fidem
accessisse scimus.
Qualiscumque denium sit horum scholiorum usus , certe tam prisci clarique homi-
nis nuUae a me praetermittendae reliquiae erant.
EIUSDEM EUSEBII
RELIQUIAE COMJIEMARIORUM IN LUC.A.M
ITEM LIBROnU.M DE EV.AXGELICA THEOPH.A>U
ITEM LIBRI DE PASCHATE.
Post praedictam commentariorum in psalmos continuationem , commodum nobis
visum est
,
partem haud ita modicam commentariorum eiusdem Eusebii in Lucae
evangelium subtexere, quam anno 1831. graece tantummodo edidimus e duobus vatt.
codicibus sumptam , nunc vero novis repertis, in aliis codicihus vaticanis , segmen-
lis auctam , et latina quoque iruerpretatione donatam , ad communem ecclesiae
usum deferimus. Quin adeo quum aliorum duorum Eusebii operuni item desidera-
torum , id est 1. Trspi t«c
lixxyyiKiv.YiZ ^io^paviiag , de evangelica theophania
sive Dei manifestalione ; 2. m^) toC ndaxa , de paschate
,
fragmenta egregia
ex vatt. item codicibus graece tantum olim ediderimus , nunc eadem latino ctiam
sermone loquentia , ne graece ignaros haec egregia diutius scripta lateant , impri-
menda curamus.
EYIEBIOT EnilKOnOT KAIZAPEIAZ
EIZ TOYI H^AAMOrS AOO PI0 Eill PN.
EUSEBII EPSCOPI CAESARIENSIS
COM3IEXTARIORi:3I IX PSAL3IOS A •CXIX. AD .CL*
RELIQUIAE SUPERSTITES I> CODICIBUS VATICASIS.
-<€&i4»-
PSALMUS CXIX.
Canticuni graduum.
Qui a Dei bonis exciderunt , ad haec denuo
adsurgunt, si ad huiusmodi ascensionem semet
comparaverint. Hanc ergo praeparationem
prae se ferens psalmista
,
primo hoc (graduum)
psedmo ascensionem, quae per tribulationem
fit, exponit.
A lingua (lolosa.
Id est ab omni fallaci sententia et deceptione.
Oportet enim , eum qui initium proficiendi fa-
cit , a nemine falsis persuasionibus in errorem
abduci.
QuiJ detur tibi .' etc.
Audito orante Dcus, velutiilhid, adhuc te
loquente, ecce adsum; respondet ei, dicitque:
macte animo , o homo; nosti enim , vabdum te
protectorem defensoremquc habere , armis pro
te adversus hostes decertantem : nam sagit-
tas contra ipsos acuit , desolatorios carbones
adversus eos paravit , et instructus suppUciis
veiiturus cst. Quid ergo insuper tibi dari po-
stulas ? vel quidnam tibi addi vclis
,
post
tantum potentis Dei contra impios appara-
tum?
,Cuni talternaculis Cedar.
Cedar gclu generationis et obscuritatis sig-
nificat. Habitavi itaque ait in tabcrnaculis
obscuritatis
,
id est in mortali corpore: et
anima mea ipsa saepe , inquit , diuque incola
fuit.
1) Recte cod. C. tantummodo sic : Et/Vc'.Si9j Knidq
^WUOZ PI(-)'.
uS/i Tuv d'foL^a^^uy-
0( zaTaTTSCTsvTe; a.~o twv t;-j ^ccij v.oXm
,
avapaiviuo-iv scri Tai/Ta , •nafaff/ei/acavTS; ui
vnv ava(3aaiv h.vz:vi' rr.v ciiv -apaozj-jr.v t/.a-
vw; e7itO£t;a; i^a^f^iMOc; Stx -cv TTpWTcu ^al-
li.eZ tiaoiyu TYiv «va^aciv tt.v ota twv 9/t-
i^ewv.
'ATrc yXu(7tTr}^ SoXta;.
TcuTeo-Ttv aTio Kamz
i|/eui3j(3c|ta; zai «7Ca-
Tf,i' dfirau
y«p
Iv apyri T.^cv.:T^r,~, zuyyayoiv
cT.ui y:n5c)i
auTCV TaoalcyiKnTXi ev 7:t5ava-
lcyior..
T( ooSfi-ri 1701 ; X. T. X.
E;taz£U(7a; /.cya tcu T.ocavocau.tt/cxj ,
xara
To, eTt XaXcuvTc; ccv tocu T.a^n-ii-i-
*
1
aT.cv.^ivizai
auTw Y.ai ^nzi' Bapati,
&'(
siiTO?, et(5w? oti 7:ps-
<7TaTr,v xai VT.i^iiaycv iyj-i-i i3uvaTcv, c7iX;ts yj^w-
IJiEvcv vT.ip acv v.aza twv ocov 7:c?.euiwv ^ilri
T£ -/ap •h.cvnaiv v.ax auTwv, zat avi/paxa; t\-.ci-
aaaev itynacTcicvi et? «vzcvi, u.i.-iT.tvaszai ev
ev Tat; xaT auTwv Ttuwpiat;* Tt cuv 7:/e5V at-
rfii dcZr,vai aci ; -n ti Se).-/is
npcG-iSrsvat acc
l^txa vhv zcaavrnv t:u ovvazcv v.a-.a twv aat-
j3wv 7:apai7X£uYiv;
MsTa Tiijv (7X>jvai/>iaTiuv KijSag I).
Kyjoap nccyzc, ytvta^ (JuvaTat zat oz;Ta7^.«;"
v.a-tav:nv'^aa cvv
fnat f/eT«
twv oxnv&if/aTwv
Tcu o/.eT«op.cu, C7:£p ecTi tsu owf/aTC^
tcu .^a-
varcv v.a.1 -n
^^xn
F''^
avzri tfnai
TicXka TU-tBva-
v.ii Tiacciivnatv.
\. I.
C. f. iHl. 1).
c. r. -im.
V. :).
C. f. 2.S2.

Is. LVIII. 9.
C. f. 1(11. I>.
C. f. SS2. l)
D. f. 312. 1>.
68 ErSEBll CAESARIENSIS
r,. I. 2S3.
D. f. ai3.
f;. f. 132.
*
Duo corl.
C. f. is^. Ii.
n. f. .513.
<..
f. lO-i.
Zach. III. 3.
D. f. 313. b.
<:. {. 193.
< lob. 11. G.
D. f. 313. b.
«'i. f. 192. b.
T,
«:. f. SM.
c:. f. is-j.
!;. I. i68.
t.V.nior PK.
'0
rfls isuXsiscs UTio roig iy^Sr^sii cr.Ttcclla-
y£t; ,
xat xatT' «-JTriv Yior) /eycjui r/)v o3ov tviv
ocycvaav tni zw rcv BicZ tioIiuv
,
«voj rcv; oop-
S^aXucu; tii^s y.xy.fiss eis t« cp/l inaipei
,
zata-
vscov y.ai ncl^jr.pccytj.cvuv r.oBev «utw v;?ei (3cvi-
^Eta' Ta
p.Efr;
rje -«vta tcu •/.ciij.cv y.ai rac i;'|-fl
TrEpiaS^priffa;
,
ev cuiJcVf twv atffS^/iTwv euptcxEi
TS ?/iTcu|:x£vcv" vw 5e xai '^vyrn ocp3-«X|Uc7g STti
rev TTCt/irnv^/ai d-nu.tovpycv rtov 2X&)v avaSpuuwj
,
svrauSa KJrarat, xat rriv ^euTEpav woriv oiSti
Xjywv" -n /33y)3-£{a (j.cv uap« y.uptcu tcu Ticir,(}ccv-
zci Tcv cvpocvov y.ai rnv yriv.
Ki/gio,- ift/Xa^-:i (7S.
Tav iJi«7:avTes et? rov S^eov «cpccwvra «ures
e «ujrve; (fuXaTret Sco?
,
xat rcurou tyiv di^toiv
ytipa ffx.eTTct, are 5c^ia7; 7:p«|£(Ti yymtvcv., /.ou
xcvi iy^Bpcvi eXauvcvTc; Tri iavrcv Oi^iSi'
ixali-
atx yap rri 3e^ta twv ^eccpiXwv kzi^ovlivziv ttci-
pwvtat ct lyPpoi' cuTw ycvv upnrai
*•
x«i 'roacu;
/iv ivosSv^ivci iparta
pn«f.a,
xai e' (3ta|5;Xcs
tarnxEt ex 3e?twv avxov.—MaXtara (3e 3-ee; ajto
x«K(«s ^uXarret, xav ra exro;
yi to cwwa Ivnrt'
T.tpi. ycvv Iw|3 Ttap/iy/eiXe'
*
pievr,v rnv <!^vyr,v
«urcu iJtaifuXa^cV ^Cttai ds, cpuXaxri;
n ipuyri
xara rcv rric klodcv rcu (3isu y.atpcv , xat xara
Tnv etffcosv rriv et; rw tcu ^ecv t.cMv rt yao
tiK^eXc? et ev fieuw rri; o^cu 7:e(7wv r/c aTiwXerc;
3io
fin f;.ax«pt(j/i5 avS-pwTtov Trpo rns reXeurn;
«ureu.
Il^sgaj o' rXiof oo (rtiyxaDVsi Cf.
NsjpsXn (pwretvn ewx eS cuyxatEaSat utto nXicu
Teu; xara 5£0V o^eucvra;* xat otvaXcycuvri rau-
rns ^ori^fi ei; ro f^iri^e vt.o vuxreptvcC ttwcrrnpcs
7t«S^£7v «urcus.
*A.\M02 PKA'.
EuipgavSrjv in-i Toif aiprixoVi poi x. r. X.
Tnv o<Jev (3a(3t5wv Tnv £7tt rov S-eov ayou-
ffav, 7t«t(3£uou£v;; zepi reu TeXcu;«urn;, eucppo-
ovvTii enr aurn rn rwv pieXXovrwv a/.:ri nXn-
pouraf dia y.ott ouo}.oyCt xaXwv xat ayaBoJv dt-
OaffxaXwv ru^^wv rwv etpnxorwv aurw, el; cixcv
xupisu Ttcpeuffwp.E^a" y.at piaXXcv etTretycrat, rnv
Ttepetstv pter' euqipecjuvn; 7tcteuptevc5. —Tiiov e7tav-
JOVTwv aTte BafSuXiuvc; , o pi.ev TtcXu; , vec; nv
}.aei iv av-.-n yevvn^els Ra/^uXwi/f ^payiii di
Ttve^ ev «uTe7; U7tnp;(ov TtaXatet av^pej y.a\ a9o-
PSAT.MUS CXX.
Lcvavi oculos meos in montes
Ab hostili servitute expeditus , atque in ipsa
iani via constitutus, quae ad l)ei civitatem du-
cit, oculos ad inontes hac illac attollit . ob-
servans atque vestigans, undcnani sibi auxi-
Hum sit adfuturum. Porro cunctis mundi par-
til)us ac summitatibus exploratis , nuUa in re
sensibili reni quaesitam comperit. Meute igi-
tui' animaeque oculis ad auctoreni creatorcm-
que rerum omniuin coiifugicns, ibi sistit, al-
terumque lioc canticum coucinit dicens: au-
xilium meum a Domino
,
qui fecit caelum et
terram.
Dominus custodlet te.
Euni qui semper ad Deum spectat , ipsp
vigil custodit Deus, eiusque dexteram pro-
legit manuni
,
quia et ille dexteris actibus
utitur, et inimicos sua dextcra repeUit. Certe
Deo dilectorum dexterae insidiantur potissi-
muin hostes. Sic itaque dictum fuit: et lesus
iudutus erat vestibus sordidis, stabatque diabo-
lus a dextris eius.—Praecipue vero Deus a ne-
quitiatuetur, etiamsiforte exteriora nostra seu
corpus affligat. Quamobrem et de lobo man-
davit : animam eius tantum serva. Porro anima
indiget tutela, cum vitae exitus tempus iu-
stat , et cum ad Dei civitatem iter carpit. Quid
enim proderit, si quispiam in medio itinerc
cadens pereat? Itaque neminem ante morteni
beatum dicas.
I'er diom sol non nret te.
Splendida nubes haud eos sinit uri sole,
qui ad Deum pergunt. Pariquc ratione opem
fert
,
quominus ne a nocturno quidem lumi-
nari detrimentum patiantur.
PSALMUS CXXI.
Laetatiis sum in his quae dicta sunt mitii etc.
Dum via proficiscitur ad Deum ducente, cog-
nito eius termino, gaudio repletur, futurarum
rerum nuncio audito. Quare et praedicat, se
bonos egregiosque magistros naetum esse, qui
sibi aiunt : in domum Domini ibimus. Ideoque
magis festinat, viain cum gaudio carpens.—
lUorum qui Babjlone redibant pars luaior,
populus novellus erat in ipsa genitus Baby-
lone. Pauei vero quidam inter eos erantpri-
sci viri , scnes admodum
,
qui Hierosohmis
COMME.NTAnirS IX rSALMlM CXX-CXXl. 69
illuc descenderaut , et septuaginta ibi annis
transactis, postea cum novo populo re\erte-
bantur. Hi autem a novo populo interrogati
,
quonara iter tenderent? respondent quodam-
modo aientes: in domuniDomini iiiimus. Rur-
sus , hoc audito , novus ille populus exhila-
ratus, denuo sciscitari videtur, undeuam illis
haec notitia esset? Hi porro respondent: stan-
tes erant pedes nostri in atriis Hierusalem : hi
nijnirum ipsi pedes qui vobiscum nunc gra-
diuntur ,
iu atriis olim stetere Hierusalem.
Quamobrem rei probe conscii , eani vobis
uunciamus : nam et aediliciorum urbis ra-
tionem
,
eiusque typam
,
ac propemodum
delincationem , memoria accurate tenemus.
Jfon enim erat urbs hac illac spai"sa
,
et scis-
.sa , atque in multas partes secta , sed ita ae-
dilicata , ut una videretur domus
,
propter
acdificiorum eius cohaerentiam atque harmo-
niam. Ideo dictum est : ut civitas
,
cuius
participatio eius in id ipsum. Huiusmodi sunt
,
ad sententiam quod attinet
,
cunctae apud
Deum diversantes animae
,
vivi lapides
,
qui-
bus verum Dei templum aedificatur
,
una
mente unaque concordi sententia compa-
ctum.
Illuc eniro ascenderunt tribus , trlbus Domini
,
tcstiraonium Israhel ad conntenduni
nomlnl Domini.
niic enim sacrificare
,
orare
,
sacros conven-
tus agere iussit Dens ; ne late dispersi , occa-
sionem pergendi ad idola nanciscercutur. Dei
vero testimonium locum illum appellavit, quip-
pe quoderat maximum providentiae iUius indi-
ciura : namque ibi lex legebatur, et egregia pri-
sca faciuora narrabautur, geutisque conven-
tas fiebat quo caritas mutua constringebatur.
Rogate quae ad pacem sunt Hieiusaleni.
Semper enira et omni temporc tui me-
mores ,
o Hierusalem , de pace tua cum
fratribus nostris proximisque loquimur , id
est cum populo novo , ut tui desiderium
liaec narrantes eis excitemus. Sed et prc-
ces nostrae omnes ob Dei domum liebant
,
quia huic bona omnia a Deo imprecaba-
mur.
y.czii ix.cT, x«t 7:af«.u.tivavr£5 tcv i^5cu.w:v-x
£71 )(covcv, ixE^' cv u-£(7Tf£cpsv au« tu V£u 'kaat'
rcD-uv -civvv £p&)Tcouivojv zaca -cv vic\> /.acu
cTiC-j Tr,v T.c^uav Tzcicivzo, ancy.^i.vcuivcvi cicvti
Y.ai XcysvTa?, eI; lixsv x-jptsu TtffpeuocofisSa. 'Et.i
Oi zciaxjxn ay.:-n rcv vicv "Xacv ivrfpavBivza
,
3t-j-
TEpy zii-.acai t.cBvj -ci^ ).sycvutv vi yv&iffi;
;
Tcu; 05 aT.cy.pivaa^at r.pci aurcu;, y.ai £i;:£iv
eazotrsg hoav ct T.cdig nu.m tv Ta7s aa).a'i; 'Is.-
pc-j(7a).r,u.' y.at ci ttcJe? cutci ci vuv ivzaZBa
aua
-jijIv
|3aOi?cvT£j, £(7TiiiT£; TTCTe l-.y/yavcv
iv zali ajlcui 'hpciiaa).fi[J^' odiv axjOi/5co5 eiiJo-
T£;, TauTcc uuS; euayye^i^cuc^a
,
y.at zcv zpc-
T.cv 01 zr,i ciy.cOc[j.r,i zm
;tc/£(o;, y.at zov tu-
T.cv auTSv , w; av Etjrst Tir
,
xai tc Gyr.fjLa,
az&ijSfci; (Dzocu.cv Sta uvrifjiyi;' r,v yap to; crcXt; su
otzaT.aou.cvr, otoz y.ay.uac, cwz aT.iayj.a[>.zvn y.at
dttazuaa eii fjiipn
7:eX?.a, «XX euTtu; r,v w.c-
oouriu.evf) to; ocy.etv tva uvat cr/.cv., dta zr,v avv-
«(Bciav zaJ aou.cvtav twv ev aurri st/:5stc/;uaTcov'
'
'
' I ^
*
\ .
5io likv/.zat, co; TTcXi? r,v n [J.izcy^n a\)zr,; iT.t
zo aiizo' rciaZzat de iiat y.aza dtavctav naaat
at
-af.a
5ib) (|/u)^at
,
y.at ct ^Govre; ItBct, dt
cov c.V.so:ixr,Tat o «Xn^tvs; vsco; tsu S-£su
,
toi
auTo) vsi' TYi avzn yvu^n xar/)pT((7//£vos.
'Exii yap a'y>i3>j(7av ai' (^'jXa! . (fuXxi xt/jiou, (xagTi/gi(j» •

Tw 'IcgaTjX, ToO £|o/>toXoy7i(7a(73ai
TW CVO^XTl XV^tOU.
'E/.rt yap Bvitv
,
tvyja^at ,
7:avr,yup?£tv
,
G. f. 193. b.
iy.t).cvaiv' w; «v u.n T.avzaycv 7:Xav(ou£v;t , 7:pc-
ijjaffiv 'eyMatv i^cocvq T.ctctaiat -^ci
EtdcoXa* Qicv
yap TcuTo uapzvpiav v/.aliaiV zni
yaa «utsu
TTpsvsto:; Tsurc [xtytazcv ziy.\J.r,ptcv nv xai yap
t/.it i v'o[>.ci avcyivco<7X£TC, iJf/iyriuaTa re xaTcp-
SdouaTcav apyatiiyj , xat avvchcv eTtcicuvTO Tnv 7:pos
«XXyiXcu; ayar.nv avva<ftyycvaav,
'Ef,UTli<TXTi Si Ta
£1J
£lf>)'v/JV TIJV 'Iff ODO-aXrjft. »• *•
C. f. 2S5. b.
ycueJa Tst; aoit.^'.
7:Xr,(7isv Yif/cov, TcuTec7Tt Tw veco XaoJ, et; 7:c-^sv
«uTcu; «•/cvTe; tov Tiept at 3ta zrii Trept acv dt-
jajxaXtas* «XXa x«i n
T.aaa n^u>v ivyn tviy.a
Tsu ctxcu Tsu Sicv Yi//tov
eyivETO
,
Kcxcvvzdiv
ar^aBa aci T« Ttafa
TcD ^tov.
I
70 ELSEBll CAESARIEXSIS
tAVMOi rKB'.
njd?
D. I. 315
D.r. 31-..
r;. f. i!ti.
F. r. 229. b.
£V Tu oupavai.
'ETTciTrep cvpavc: Bpcvcq kazi xcv Buu, 3ici
TcuTO zarcixeiv XcyETac ev TrTi :up«vw* eu^ei; 5e
S-/-,(7aup^&)V eut yri^, eiTtst av tw S^ew, r.poi ai
vifa
Tcu; oipya/f/.ju; wsu tov zaTe(/ciivT« ev tw
cufav&i* CTTCU yap o Sr,!7aupo5 acj , eze^ effTat
xai Y) y.ap^ia acv ct, pev ci/v ccpSaXp.ci tsu «o-
pcvc;, e;:' azpa
y/is, vi ecp' oTt^nTrcTe cv iiitBv-
[^fr e^l^Xenei yap TrsTe yuvalx.a upo? to eTtiSu-
lj.m<xi auTvi;" ci (3e tcu div.xicu, diaiixvzoi rac;
Tov .Seov.
'15ou cJ^ o'^3aXji>tO( Sor/Xwv s/jj^srgaj
Twv xyg/wv ajTwv.
EuayycJ.ta^ci; o veo? -ap« twv T.psafiv-tpMv
Xao; iJia Tvi; cjpo Taur/i? M^yi? , cw ivs' alXo
Ti c^T,7i.v eXTti^w, VI £7:t 5£ Tov cuK ev T-n xaTw
lepjuijaXYipt aXX ev cupavo) y.aTCizeuvTa' p.ovot;
oe Tci;To Xeyetv a&f/.OTTet t:7; aTt/iXXaypievcti ai;^-
.,/ \'\~,~, \,.<
pa/wffta;, xat to t-/i; 4>u^TiS oiepaTixov £ppw-
pEvet;'
il^u^^yi? (5e o^S-aXuc; avw p.ev opwv, &yi>£-
XeiTat* xarci) 6z
,
(SXaTTTeTat.
*AAMOi: VKV.
liv Tw in"avao"T>9vai otvSpwffoyj sffl'
•ni^a-^.
Oi ^•/iffKVTe; £Xe-/iaev Yiua; , xupt£
, EXe/iaev
«ptas, vi^v w; eTraxeucSevT:; ev-/_apia':ovGL 5ew'
Ta 3e jtapovTa (3i3aax£Tat Xeyeiv o 'JiepaTixo^,
Tov Geev e^^wv 7:po or^Ba\iJ.wj' cutw; yap 'lupa-nX
eTttvixicv w5r,v tw vtxcTtciii) TiricaoLybiv S^eiu* ^fJa-
ffxouot bt Tou; v£ous 01 y£y«paxo'Tes , xat e: pta-
^riTat UTtaxcueufftv 'lopar.X 6e. xov £;^evTes ev
eauTw Tov Seev, to i^uvaa^at XeyetV £i pt-fl ort
xupic; -fiv £v np.7v TcteiJTc? viv o ujto Rlwuaew^
•.^ Doui XXVII.
yevep.£vos 'lapoi-nl, w eXeyere*, aiwTta, y.oii »Kove.
lapar.X* xat xuptes r.cleijmci ur;£p uuwv , xat
upte7; atyriaea^c.
^'. 3.
'.\ga l^uVTx; av xaT£ffiov vj/^a;.
Kat TtepiaTaTixos (?£ xaipos, et xal aoe-
opes, aXXa y_uu.cf.pc,:v diy:r,v oliycycovtcc.
VuXoynro; xijfio; x. r. \.
Kat Ttva vJt.cyuv xat v^vtiv iSti ETtt tw pi-ii
aXwvat TcT; (BeuXopevets <^wvt«s xaTaTtte^v -riijoi:
cxvBpumCK;
, 'n xov y.iptcv tbv cvxoc ev -fiptTv
;
et ETtt To 3-yipeuaat viptas oppnaavTes , 'tv« xaTa-
^ayoiatv nuSs, cu (3£(3uvr,VTat 6); eaTteu^Jcv (3ia-
fi-zivaf £|/;ypiwpi£vei yip et wuoOuptei XECvres Te7s
ejeuatv auTtiJv S-/ipeuaat nuiz; tylly^cvxo' «XX'
E. f. 207.
D. f. 3i:.. h.
V. 6.
<;. f. 2S7. I).
PSALMUS CXXII.
Ad te levavi oculos meos qui Iiabitas
in caelo.
Quia caelum thronus Dei est , idcirco hic in
caelo hahitare dicitur. iNemo autem qui in
terra opes congerit , Deo dicet : ad te levavi
oculos meos
,
qui habitas in caelo : namque
ubi thesaurus tuus, ibi et cor tuum erit. Ergo
insipientis hominis oculi terrae superficiem
spectant , vel ahud quidvis coucupitum : nam
et muUerem quandoque aspicit , ut eam con-
cupiscat. lusti tamen hominis oculi Deum sem-
per spectant.
Ecce sicut oculi servoruni in manibus
(lomjnorum suoruni.
Eruditus a senioribus novus populus in su-
periore psalmo , in nuUa inquit re spem col-
loco , nisi in te qui non inferiorem Hierusalem
sed caelesteni incohs. Ab iis autem tantummo-
do haec dici decet qui servitute sunt expediti
,
vaHdaque animae visuah vi sunt praediti. Porro
animae oculus si sursum spectet , bene ilU est;
sin deorsum, detrimentum patitur.
PSALMUS CXXIII.
Quum exsurgerent homincs adversum nos.
Qui dixerant, miserere nostri, Domine, mi-
sercre nostri ; nunc ceu precibus suis auditis,
gratias Deo agunt. Haec autem dicere docetur
liorao perspicax, qui Deum scihcet prae ocuhs
habet. Sic enim se liabet Israhel triumphalem
hjmnum Deo victoriae datori conciuens. Por-
ro ita seniores doceut adolescentulos
,
qui di-
scipulorum instar auscultant. Isiaheh autem,
Deum intra se possidenti , dicere congruit : nisi
Dorainus fuisset in nobis. Huiusmodi erat sub
3Ioyse Israliel , cui dicebatur : sUe , et audi Isra-
hel.Dominus pro vobispugnabit,et vos siiehitis.
Fortasse vivos degluttissent nos.
Calamitatis tempus
,
quamvis sit vehemens
,
nihilominus torrentis instar breve est.
Cenedictus Doniinus ctc.
Quem vero laudare bymnisque celebrare opor-
tebat, propterea quod praedae non fueriinus ho-
minil)us qui degluttire nos vok>bant,nisiDomi-
num qui apud nosest? Utique ilh ad capturam
nostram ruentcs, ut nos dcvorarent, consiiia sua
exsequi haud potuerunt. Exasperati enim cru-
deli animo leones , deutibus suis nos capere ave-
COMMESTARIUS IN PSALMUM CXXII-CXXV.
71
bant
;
scd tanien scopo suo potiri nequiverunt,
cw. Ir.Erv/rj zcZ <sT.c\j^xQ:iJ.ijc-j, ij.ri (Jovtc; r.uS?
haud nos illis tradente Domiuo: cui etiam bene-
dicimus,qui nos a furentibus hostibus liberavit.
Tcv
y.vf)i:\j' cv y.xi E\j}.cyeZ^iv ^vaxufjcv r,u5;
ocTic zoiv ffisvixuv y.ot^' numv dixxe^ivzuv.
PSALMUS CXXIV.
Moiitcs in circiiitu eius
Haec aiunt qui longa emensa via ad materia-
lem Hierusalem reversi sunt
,
ceu iam in tuto
5'cvze: c5cmcf,'iav kai z-nv ct'iaBr,zw 'lepcuca-
Avi|n, w; ridn Xs«tov ev eccpaXeta yEvoij.tvci, oxi tw
*AAMOi: TKX
Toivzoc (jaaiv ci ^Eza rr,v ^.ot.y.^a.v 'etsuveX- D. f. 316. 1).
G. f. 106.
constituti , nec tain loco quam fiducia erga Do
minum alacres
;
quod saue melius est quam ur-
bis Hierusalem incolatus. Praeterea ubiuani me-
lius se haberet populus?Xam locum quidem cir-
cumstare montes heic dicuntur; populiautem,
cuius causa ctiain locus honoratur,vere Deus est
custos, .simulque loci, simodo populus diguus
fuerit.
Abducet Doniinus cum operantibus iniquitatem.
Verbum abducet heic significat tradet; nem-
TOrew, TYl 0£ T.lTtCl^rtiJEl ZCV yvpiCV 5oC(ipCVVZEi.
6-fi y.piizzcv zcv y.oizciy.iiv ^lEpcvaal-ri^' y.al 'tTiEi
zcvzo T.cv y.pEizzuiv -hv 6 Xasj; t:u fi£V zozcv
cf/n
AEyEzoct y.v/.Xb) . zcv di "kxov, $i ov xai o
zcT^ci ZEZi[ir,zoLi, cvtm; o S^es;, o y.ai zov zc-
T.cv ouXaTTwv, czE «;i:^ c \a.cc.
*i\ird^si xu^io; ^erct tuv sfy%^o[j.=yuv t>-v dvofjLiav.
To an«;et, zo TrafatJowet dnlcl' £i; tyiv a/.o:-
S^afscav r,v elXevTO, ei; naB-n zt aTifjtia? y.at
V. 5.
E. f. MS.
pe abducet in immuuditiain quam sibi elege
nuit, in passioues iguoiiiiniae reprobamque
i^cy.iucv vswv, 7:;tE7v Ta piri xaSw.cvTa.
raeutem , ut agaut quae minime oportet.
tAA.MOi PKE'.
'Kv TM £ViffTgji]/ai xt/Jiov Tvjv 7.1yjxaikuuiai ^iuv.
Ot (XT.oazclci zocvza npcffirsrucvzat Xelstv tie^i
PSALMUS CXXV.
Cum converteret Dominus captivitatem SioB.
ApostoH vaticinantur haec de se dictum iri
et de gentibus ; deinde res eventuras semiui et
eauTwv zat twv ev tci; eBveoi
,
y.a\ iJEza zavza
messi. Certe Davidis tempore nuUa captivitas
amct^avtla^at niEpt ffrropeu y.al Sepiupiu* xara
fuit;quamobremdespiritahfortassesermo cst.
zcvi zcv Aafitd
xp'^«"«
'"='- ^" '^'
ai-/iJ.alu><j'tx'
Alius dicet haec prophetice significari futura. ra/a cvv 7i£pt t^s vc-nrr,i zavza fnatv epet oe
l^empe aliquanta captivorum pars Babylone allci Izi 7:po(j5r,Tt>'.&J; to u.iXkcv d-r.lcvzai 1).

redux , recuperata Hierusalem , de iis qui Ba- Mepa; rt zra a'tyjj.a\u>aiac 'txsavElBcv aT.o zr\i
bylone remanserant canticum hoc non sine Ba(5u).wv;?, y.at arcXajSiJv Triv 'lEprjffaXript , 7:£pt
bona expectatione Deo extollit. Aiunt crgo twv a;rop£ivavTwv £v Ba[3u/.wvt Tr,v T.^cy.Et^i.ivr\v
nondum suum gaudiura esse completum ; fore w5r,v 'iii ayaBoug T.poadcy.latz avaTEUTtf tfaal
autem , cum univcrsa natio ex hostili regione ^e c-t cii^iw p.ev t£A£iw: ta Tvi; r,p.ET£pa; ya-
ad propriam redierit. Hanc nimirum loci seii- pS; TreTtJ.rjpwTaf euTat 6e rcvzo ozt zo r.av t9-
tentiam rehqui interpretes sistunt : nam pro
,
ve; ajTc Trt; TieXEpia; Em Tr,v etxEtav ym 'tzav-
facti sumus sicut consolati, concorditer omnes uS;n' zavzr.v oe Tnv i5tavciav 7:apt5Tn(7!v -n twv
aiunt: facti sumus quasi somniantes; uon au- Xctcrwv eppnveia' «vti yap tcu ej/evviSr.psv ix>g
tem vera hbertatem nostram visione spectan- 7:apaxe-/.Xripevci , cuptfojvw; ci 7:avTe; (paotv, eye-
tes. Porro instar verae perspicuacque visionis v-nBnuEv w; eviicsvia^opievei ,
akl' cvy^ vnrap Tr,v
erit laetitia nostra
,
postquain rehqui quo-
fcXEvSsptav wwv (jpavTa^ofxevct* eoTat dt vuap
que fratres nostri a captivitate fuerint re-
y.ocl evapyr;; r.uwv -h
X"f«i
^-«'Ja"-' >=«' =' Xet-
versi. Quam rem gentes quoque nobis gra-
-"
•w'^" «i^^Xfct ar.c tyi; aixuaXwijta; e7:aveX-
tulabuntur, ceu qui membra nostra recupera-
Sw7tv eip' w y.at za e3vn^pta-/.api:u(7tv rpa;, w;
verimus. Unum quippe salvatorum hominum
'<^''«
f
eXn xsptffa,uev:j;- ev yap zo au.y.x zSn/
corpus est.
ow^epevwv.
Tunc repletum est gaudio os nostrum.
Tots £ffX»'<T3.j
x«e«>-
^d (7To>a .i'^'».^
Eorum, qui divina eloquuntur, in quibus spi-
Tcu; XeyevTas
*
ti ^eTa eip' ct; xapTios ttvev-
1) Konnullis patribus, qui gradualiura quoque psalmorum auctorcra Davidem existimaverunt ,
nunc addatur Eusebius.
V. 1.
C. f. 2S0. h.
D. f. SI7. b.
G. f. 197.
V. i.
'
ita «odd.
l-J.
D. f. 317. b.
(;. f. 197.
L/.«TJSi
X*P*
''^'^ a-AMCvatv -c f/ev
<7Tcp.a 71-
V£T«t xal l7tX/!pco9yi
X^P*''
^
'^' ylux^ax ccyal-
Xias-sws, a©' tov pet
X«P
^-^' ixya.lha.aii' zcv-
Twv Je
yivcuevwv, ci «;:o ToJv iS-vwv <3(a«ff/o-
uev;t Xevcufftv Efjteya/uve
y.upts; tcu r.cimai p.cT
«uToiv y.2i 7:ep\ lauTwv 5i aaaLv tvyapiarcZvTe:.,
Tie^t
ECSEBII CAESARiENSIS
litiis fructus est, gaudium audieiitibus creat os
iucunditate reduiidans,et lingua diffluit exulta-
tione. Quae cuin ficri geutes cognoscunt, aiunt:
magnificavit Dominus facere cum eis. Tmmo
et de se ipsis cum giatiarum actione dicunt
:
magnificavit Domimis facerc nohiscum ; ideo-
'
dc-ebl aliquid.

Ps.xxxvni.2.

Ps. xxxvr. 30.
'
P.s. LXXX. II.

n. Cor. VI. II.

Act. VLII. 32.
V.
.!.
u. r. 3I.S.
1. 4.
C. r. 289. h.
D. f. 318. I).
c. r. 197. 1).
eueyaXuve xvpics tcC 7:ar,5«t peS' nu.wV eyevii- que laetatisumus. i:t supcr flumiua quideiu Ba-
6r,p.£v £u'fpatvo'f;.£v5t.
'Et:! p.ev twv 7:oTa|uuv Ba[3u- bylonis (ludaei inquiunt) sedimus ac flevimus;
*>.wvo? ey.aStff«fJiev y.a\ ezXauaafJtev ev Sl to) £7:1- cum autem Deus captivos revocavit, repletum
^Tpeifat Tcv xuptjv tw
«'tyj/aXwotav , k-lmSfn cst gaudio os nostrum. Similes porro locutio-
/apa; To ^oixa -fly.wv
*
e;:' av r.ctmomzv tw ffTo- nes sunt: cum ponemus ori custodiam: et, os
uaxt ffluXax-nv
*•
v.a^ 70 aroua of/.alov peXeTa ffo- iusti meditatur sapientiain : et, aperi os tuum
,
miav
*•
xat to «votye acv ropta
*, liyet Oeci' x«t dicit Doniinus
;
aliaque iiuiusmodi :
veluti os
3uct«" To ffTopa 'i'^'^"'
«vewye rapo; v(j.a; Ko- nostrum patet ad vos, Coriutliii. Tum vere
civ6t:t
*•
TOTe aXr;0£uovTe; apr,ffOfjtev TOTe e7:Xr!ff9r) dicemus : tunc repletum est gaudio os no-
yapas To ffTOf/a -nuwv. Kat peT oliya. 'Et:' strum. Et paucis intericctis. Cum custodieri-
«v 5t ou}.a|w,u.£v Ta; o3:u; tcu (j-h
a[tapzavitv mus vias nostras . ne forte pecceinus , tunc
TOTe 7:/r,pw5Tiff£Tat vi yXwffffa tiuwv ayalhaaeoti- lingua uostra replebitur exultatione. Gaudio
kiO.r.a^-n S\ ya^ac yjsli to $(Xtr7:cu ffTOf/.«, ore quoquc Pliilippi os rcdundavit , cum illud ape-
«V5i?«s T<3 ffToua «uTcu, nat ap^apievos «cjo 1'iens, incipieiisque a verbis illis » tamquam
Tcu, 6J; 7:po(3«Tov £7:1 ff:j)a-/riv /ix^fyi , evrryyeli- ovis ad occisionem ductus est » lesuni eunu-
ff«To Tov 'Ir,ffouv Tw evvcvyj,} aMicm . cho aethiopi evangehzavit.
'Kfi£yaX'jvs zogio? toij Troiiiffai psS' •nu.uv. llagnificavit Doiiiinii.s facero nobisciim.
'AvwT£p&) fjtev w; ri6-n e7:t5Tp:'|ri; a-o Tvis aiy- Superius ceu post reditum a captivitatc, dicti
pi«Xwffi«s ytvcfjiev/is , et'p/ivT«t ct <Juo (jzciyct' fuere duo versiculi. Nunc tamquam adhuc iii
vuv oe (u? eTt ev «t;)^f;.«Xwoi« wv, T«uTa cpnfftv captivitate detentus, bacc ait propbeta; antea
zpccpviTns, To p.ev T.^cxepcv npofnzevoiv ctytai r.epi quidem de apostohs
,
ut puto vaticinans , dein-
zow a-Kcazchtv , to oe ^cuTepcv ez 7:pcffW7:cu /e-
ywv Twv eB^vwV twv
y«p
e'v tc7; eSveffiv eaTtv
Ta «7:0 Tcu eueyaXuve y.upo; tou KCimai u.ez'
«UTwv, £w; Tcu w; y^eifjtappous ev Tii) votw.
'liTr/oTpsvj/ov •/.'j^is TTjv ai^paXwCiav rj^^^j.
'AjccXcu^w; zai zavra Kpcae^-mav zii; rrpw-
de vero ex etliiiicorum persona loqueiis. Xam-
que ethnicorum sunt verba , a < maguificavit
Dominus facere nobiscum » usque ad « sicut
torrens iu austro ».
Converte, Domine, captivitatem nostram.
Cousentanea praecedentibus baec subiun-
Tots" cu yap (ivatff&/iTcuvT£s ^nai Tfis et; nu.aq
gunt. Haud equidem collati nobis beneficii im-
yi^y) y^vcpievnc £U£py£fft«5, TauT« ^af/.ev
,
aXX' raemores haec dicimus, sed graiidia nobi.scum
op.cXc7cuvTe5 oTt p.eyaka ^j.ev e-novnae f^eS' vipwv
fecisse Dcum fatciitcs, gaudio efferimur. Ni-
5£o;, xat ri5n yiyovay.iv ev EuippcauvYi- cutw
hilo taincii minus pro reliquis meinbris no-
01 e^cvzei, optw; vzep zm -/.azahtr.Mv (j.eluv
stris oranuis, supplicesque dicimus: couvcrte
,
•^p.wv Secue^a y.aA (x£Teucf/ev XeycvTe;' e7:tffTpe-
Domine, captivitatem nostram sicut torrens
<^cv y.vpte z-h atyij.ahxjtav r,f/wv o>i /eiixappcvc.
iu austro. Absurdum ciiim foret , si dum eth-
ev Tw vozu)' arc-cv yap tcu;
f/ev Tvi; ^etai yvo\-
nici divinae notitiae iguari , clemeutiam in
ff£w; ec£pr,u.evouc, Tnv et;
Y)ft«5 yeyevnfjevnv jpt/-
«vSpwcj^av Bavfj.ai^etv , ny.ag de zov; Tr; eu-
cefietx; -cTu^^/ixoTa;, ay^aptazetav vcaeiv.
Oi' o*ffei^&VT£? iv fazftJCTiV x. t. X.
'0
ff7:e(pwv ev ^ax.pufft, et; To Trveuf/a ar.etpei
Twv e;:( tc7; oocy.pvai
f/ay.ap(?0f/evwv ev dyal-
nos collatam admirantur
,
nos veram reli-
gionem sortiti , ingrati aniini morbo labora-
reinus.
Qiii seminant in lacrymis etc.
Qui seminat in lacrymis sccundum spiri-
tum scmiiiat illorum qui ob lacrymas beali
haaet 3e BeptCet 'Co^-nv amvtcv, zvyyavo)v
'n^n
dicuntur; cum cxultationc auteiu vitain aeter-
rcO yelav t^ i:veuf/«T(.—To7; 7:£p(' t£v >.c(7:wv
nam metit
;
quippe qui , ut spiritu rideat
,
«tXfMiXwT&iv a(Tr,ffaff( To ^eicv anjcxpiveTat Tc,
jani consccutus cst.—lis qui pro reliquis ca-
1
COMMEXTARirS IN PS
pthis oraruut
,
Dcus respondet etTato illo
:
beati qui lugent, quia ridcbunt. Quod si ii
iacieut qui Babylone adiuic sunt, bonara spem
lugendo sercntcs , sjaudiuin mctent ; lacrymis
quas fudcruut amorcm indcpti
,
ct rcditus
gaudium recepturi. Et si quidem germen ali-
quod vcrae pietatis servavcrint , animas suas
veluti cxcolentcs, multum in reditu fructum
percipicnt. Uscpie ad hoc scptimum canticum,
de captivis ludaeis vaticiiiia fucruut.
PSALMUS CXXVT.
Secundum hebraicam editioncm omncsque
interprctcs
,
])raesens canticum Salomonis cst
(sicuti alii aliis inscril)untur auctoribus psalmi)
quod dictum fuit eo tempore quo templum ae-
diiicavit. iVam quum ludaei ob eius aedificii
niolem valde superbirent
,
ipse divino spiritu
praevidens supremam illius desolationcm
,
nec
non futuram ecclesiam quae a Domino toto
orbe terrarum aedificanda erat , facta cum cx-
structo tcmplo comparatione, illam praefcrt
magisque admiratur , rem praesentem vitupe-
perans ceu tcmporalcm ncque vcl paulisper
absquc Dei custodia duraturam. Quae nuiic
opportune cecinit ludaeis Babyione regres-
sLs
,
et restituendi templi studiosis , atque
oh eam rcm fastu elatis. Ait crgo : si tamcn
Dominus custodicrit; nam custodc reccden-
te , desertum fiet , et quaevis hominum se-
dulitas vana erit. Et templi quidem stru-
ctorcm dicit Dominum ;
urbis autcin aedi-
ficatores homines , sed Deum custodem. Uti-
ie hoc dictum adversus superbiae cogita-
tiones.
Qui ma/-(liicalis panciii doloris.
Theodotio et quinta cditio » panem idolorum»
scripserunt. Et mcrito, namque hebraicus tex-
tus Iiabct
" irreligiose agcre » quoinodo aliis
etiam in iocis idolum interpretatum vidcmus.
Pracvidet aiitem in spiritu Salomon fore ut qui
templum a se conditum incolent, idolis stu-
deant, daemonas intra iilud colentes. Aitergo
se post abscessum, illuc deiiuo reditiirum
;
atque id cx intervailo scniper facturum. Quid
enim prodest locum houorari ab iis, qui ob ido-
lolatriam procul se Deo removent ? Undc Sym-
machusdixit: vaiium cst vobismatutinos surge-
re ad halMtandum ,
vci ad liymuos dicendos.
f. .'ilS. h.
f. iwi. b.
f. liis.
VLMVM CXXV-XXVI.
73
y.axapici ci xXatcVTE? oxt avzci yuaGC-jzai
**
cxip
• I.ur, Vl. 21,
II -iiwcuaiv ci ev I?a(3-jAtov( , a.yoiOy.i e/Tirja? di
&)v •/.lccLc-jat (T:r£ipevT£? ,
Bt^tcvatv «j/aXXta<7iv
avTi (^azpwv, ajTSji to/^cv ayaroipev;! , iJe^jp;-
v;i TYiv Tv;; s.r.(XMc5cv xcpav y.at ei tct£ fipayu
Ti ar.epy.a Oscai^ueti ecp-J.aTTCv, a/.Xa tk; Ixv-
T&iy exst <^vy_ai yer.ipy/io-avTS;, Ticllcvi enaviov-
Tcc otacvat Tfiu; y.oc^jTicvi- Mty^pi tvi; ^ (>')V/i; Ta
rrepi tcov ez r.e.pt-oiJ.r\g af/jxaKd^-wj mceSeu-i-
tAAM02 PK7.
ivaTa -0
e^paty.cv xat zovi ip[xrrJtvaotvTai D.
a::avTac, -/i r.cifcvaa vvv oA/\ .2c).<:p.(ovT;; efiv , (;.
(
(.'la-ep «A^ci a/X(ov eiaiv eTZiyeypappevii i^al-
(jLCt)
Tificfnrty.uti VK avzov ktyjjuaa OT.VJty.a xov
vaov y.aztay.tvxi^i' twv yap lcvdatuiv [j.tya).capc-
vtuVTwv imi Tw Tvi; y.axaay.evrn cyypM
,
^eK;)
T.vevtiaxt avvopuv X'DV ta^yaxTiV tprmuv avxcv
,
xaj ~.r,v vuso xcv y.vptov ij.t/./.cvaav ey.y.kr,atav
y.aa cXni cly.cdcueia^at xr); cty.cvyevr,: , avxtTia-
paTiS^et;
t'/) CTa& avxcv y.axaay.evr, xcv vacv
,
) /
'
/ \ t r
'
\ r
e/etv/;v ts xspcy.ptvtt y.at vxsipayaxat
,
xr,v xoxt
I
..I
<
' \ .\ \
7:ap:'j<7tav u.eyy<>iv &); r.poQy.atpov y.at \j:r,ot r.pc;
[ipayy avvtaxapttvrv aveu Becv cpuXa-/.-/ic' ax:sep
vZv e\; Y.aipov -i^at xwv ty. Ba(3iiX(ovs; ecjavtov-
T(ov, iavicv^ay.oxuiv Tiipt TVjv avaxTnrtv xcv vacC,
\ r > 1 ' r. ' > >
xat (BpivcuvTcov ext tsut(o \xiyaKa. \j.tv' et yap,
'ir,atv , eax' av y.vfjtc; avy.axxet' xcv ot a,-jXa-
xo; avay_&)p-/i(7aVTo; , tpr,ij.c; iaxat., (jaxata; iac-
jj.fi/r,;
T-/is iE, av5po)nT(ov atsovdr,;' enjt fj.tv xcv
~ > ,/
,
'/ \ r > \ ,\ ,
va;u, cty.cOcucv etaayii xcv xupisv tr.t oe xrc
njoXew:, avSowcyou; p.ev cV/.cdcfjcvc., (fvlay.at 6t
xov Beov ypriat[jcv xc pnxov T.pc; xovg xrii vnt-
pr,'favtxi lcyta[jcvi.
Oi sVS/ovte; agro'/ 65vv/)?.
,.
0e:5oTt6)V, y.at -h e ,
apTOV et^wJ.wv e{£(3wx«v
d
eixoTw;' tc yap e(ipaty.cv xo aae^elv e;^££, 07i;p
xat ev ixipci; eiSwlcv epfj./iV£u£Tai* r.pccpa de
Ttr) TTveuptart j,oAoptwv, w; ct u.tt.Kovxt; oixetv tov
u-' auTsij ytvonevcv slxov, etdwAot; Tzpoay.ttacv-
xa.i ,
i3aiLro5i ?.«Tpeu;vT£; ev auTw* Ityet xct-
vuv
,
[j.exa xr^v dvayuipnatv avOt; er.t xcvxcv
E/SeTv , x«i TouTo avveyZ; e'x (JiaXeiy.p.aTwv
cjoieTv Ti yap oaeXo; tov toticv xtijav, xoic,
(Jia zr\; ettJwAo/aTpeta; p(a-/puvflu(7iv eauTou; Tou
CeiO; oOiv o Ivuuayc; i'fr,'
\j.axatcv vutv il,
opijpcv avtaxaajat ei; to ctxTiC7ai
/) ci; xo uft-
vr,aat.
!. 31!1.
f. Iil«. II.
7i
ECSECII CAESARIENSIS
fA.VMnr; p:;z.
n. f. :!20.
^.ra,
C. r. -292.
••
I. Inh. IV. 18.
'Az;).su5a);
ii\io>-j uix ra-j-r.; y.r,^-j<;oezxi
*'
ci yivv oo^:-j-
fji-jCL
-cv /.jptcj, I'icp:t /eycvrai £'ivai Trafa tcv
'lapa-ll, •/.ou Toxpx Ts -/.pfiz-cv iv zu> 'lapx-nA
-u-ju.x, As.yw St TS Itpaxr/.ov or,lci de tchts o
cpasy.tov Xj-/;;* oixt; 'l!7p«-fl>. TlT^if^vJ e-t xi;p(:v
xa! a£T« TauTa" ct cp:|3:uu£v:i Tcv /upicv , rX-
rju-xv ecjt xiJpiiv* xai cjaAiv* xupi;; ^vr.cB-et;
•fla&Sv euAoy/iaev •flpta;* ivlo-/-n<Ji tov cc«v Ic-
paM* Eu/.oy/iffe ti/V ctx:v Aapwv* xat u.eTa Tau-
T«* iv^Xoyn^jf. Tcu; cpJiScv^uevcu; tcv xuptcv* axo-
^ouSto; ouv tcut:i; vcr.oet; tcu; e-t rfl; r.apzv-
I-/5; w(3/i;
uaxapt^caevcu;* cuTCt 5e •/laav -avre;
ci <f:^cvu.ivct TCv x^jptcv xpeiTTCv Oe eaTtv, xat
£7:ava,3e|3r,xc; tcu; ijc{icviJ.tvcvi tov zuptcv , o ev
reAeia ytyivr.u.vjc; xyxzr, c^o) yc^p lx|3aAAet ti
\1. f. 32».

Luc. XIV. IJ
T£/£ia xyXT:c\ tcv cbcIScv
*'
zai ct uev cpcpcupevct,
£'v 7tcXXa7; e5c7; r^opivacvzM' xx-fCL di o x-jx-
TTWv ev piia, Tw etpr.xcTt eyw £iptt t\ cOc;, fi^
r,v zai ai 7r:/)>ai (TjSTiep Et; J.iueva zaTavTwaiv
xat •/a)/7i; etrev ax/.aptit Travre;* xav ocuAc;,
zav 0e(7-eTr,;, xav to c&ifjia avaCT,po;, -/«v cTt-
cuv, ovotv TcuTwv zw/uet Tcv p.azactTuov tcutcv,
cv «UTo; cp/lffiV i3e Ttapa xvBpMncti us:zapt-
(Tus;, emo-cpaXr; re zat -epiTpeTtTc; , xai /cyw
ucvr,i iu.xx-cu.ivcc., uuptat; 8c 7:£ptaTa7£fft
-£-
piavT/c-up!£vc;* a/X cu;^ o zcv 5-ecv ocficuy.s-
vs; TStsiiTs;, a//a rcov zuuaTwv tcutwv xttc,K-
Ixy^ivci ev •/aJ.riV/i za5/iTat zat /tuevt
,
t/;v
svTu; opeTTsptevs; ptaxaptsT/ira.
Ot XsJTrct •/oiTov /eipwv e|e^&)xav* o); eTti yetdp-
•^cu 3e Gafftv a7:£p iyMp-^-nat •/xpr.:vu.tvcv xai
Tcv evaS^/ii/vTa T-?i T^n; 5£:ff£|5£ta; oo&i, Tps^-/,v
eauTw Sy)ffaupt?;vTa 7:ps; Tr,v ^j.itXcvaxv fymv
a.vxkcycvjxv ct; •/.x.-.tpxuxo r.ovcti' v.xt apizr,
0£ zai TTOvc; s zara Biov, IffTt
zpcfn
zat /apa
T^o il^u/r,' TSisuTc; f/ev s (pcjBouuevs; Tov zuptcv*
3e ayarSyj
,
w; -/i^n
TeXeio; oayiTxt tcv supa-
vtcv «pTcv* zaTa to
,
p.azaptc; o; fayeTat apTCv
£v T'/i pafft/eta twv cupavwv.
K. f. -i-

I. tor. II.
'fl yiivi) (7oy w; ifirrsXo^ suST^voutra.
Kai zara to pr,Tcv , o); «TeJ.et 6tdczxt zavza
'jicpcuuevw Tsv zuptsv, «// su^' J''!' ayxTMvzt
avzcv e^ cXr,; tl^u^^ri; zat £| o}.r,i; Tri; zapij.a;
xai TYi; ouvauew;* ectSaXpis; yap :uz etijEv
*
, zat
za e^Tis* Tw 3e ys/3euuevw tov -/.uptsv 5t'JcTai
PsALMus cxxvir.
Conseiitaiiee superiori cantico vocatio gen-
tiuin iii praeseiitipracdicatur. Qui ergotiment
Doiiiiiuim, diver.si essc dicuntiir ab Israhele,
et a nobillorc apud Israheleni ordine, id est sa-
cerdotali. J)enionstrant id verba illa: Israhelis
domus spcravit in Domino. Etpostea: timen-
tes Dominnm , spcraverunt in eo.Etrursus:
Dominus nostri meinor
,
benedixit nobis. Be-
nedixit domui Israhelis, benedixit domui Aa-
roiiis. Et mox: benedixit timcntibus Domi-
num. Ex nornia igitur praedictarum dictio-
iinm ,
aestimabis eos qui pracsente cantico
bcati dicuntur. Hi crantnimirum quotquot Do-
minum timebant. Potior autem est, et Dei ipsos
timoratos superans
,
qui perfccta in caritate
ver.satur. Nam pcrfccta caritas exclucUt timo-
rem. Et quidcm timorati , multas terunt vias
;
aniaiis autem unam fortasse, illaui inquam
de qua dixit , ego sum via , in quam tani-
quain in portum multac quoque illac desi-
nunt. Pulchrcque dixit : beati omnes
,
sive fa-
mulus sit , sive dominus
,
sive etiam corpore
mutilus, sive alius quivis; nihil enim huius-
modi hanc impedit beatitudinein , dequaislo-
quitur. Veruin quam uobis attribuuiit homines
beatitudiiicm , ca fallax cst , et volubilis
,
et
verbis tantum conficta, sexcentis vero advcrsis
casibus obnoxia. At uon ita se habet qui Deura
timet , scd liis fluctibus liberatus, in pace por-
tuque sedet, vera fruens bcatitate.
L.ibores volarum iiiarum (vel fructuum) mandiicabis.
Ceteri interpretes ediderunt « laborem ma-
nuum. "Nempc tamquam de agricola loquentes,
qui de sua agriciiltura fructum percipit. Desig-
nantque laborantem in pietatis via,sibique escam
cumulantcm ad futuram vitam, quae exantlatis
laboribus crit conscntanca. Nam virtus ct pro-
pter Dcum toleratus labor
,
cibus gaudiumque
animae est. Ita se habet qiii timet Dominum.
Vcrumtameu is qui amat , ccu iam perfectus
,
caelestem paueiu manducat; secundum ea ver-
ba : beatus qui panem edit in regno caelorum
!
Uxor tua sicut vilis aliunitans.
Sicut iam diximus , dantur haec imperfccto
homini , Dominum timenti , haud ei qui illum
tota anima totoque cordc ac virihus amat. Non
enini oculus vidit , et reliqua. Timenti autem
Dominum datur uxor
,
de qua dictum est
:
r.OMMENTARlLS I-N PSALMIM XXVII-XXIX. /O
c;u^'jyj;, r.i^i iii (f^r.civ ri
,
yvvn «ya.a-r., p.Eci^ x5t.
,
ayaiiri' zat yjvaiy.a a.'jdf,tia
boiia u\or
,
pars bona. Et mulierem lortem
quis inveniet ? aestiinabilior est lapidibus pre-
liosis quae est ciusniodi. Vicissiiii mala uxor,
ira Dei est.
Filii tiii sicnt noYellac olearum.
Sic etiam iiiii danfur timenti Dominum
,
haud similes plerisque lilioruin , scd vciuti
olcarum surculi circumsisteutes coronantesque
mensam patris. Quod si quis dicat illos etiain ^avsuv-a -r.v
Tf.a-e?av avrcv' t\ Si zig fjr 9:-
qui Doininum minime timeiit , saepe liberis
abundare ot nxoris foeeunditate
;
responde-
bimus , dici hoc loco beatitudinem haud ab-
solute de uxore et liberis , sed viti compa-
rari uxorem , novcllis vero olearum liberos.
Atqui impiorum familia nou est huiusiuodi.
PSALMUS CXXVIII.
Uominus iustus concidit cervices peccatorum.
Cuucti euim iinprobi persecutores male pe-
ribuiii.

Caedit cervicem iustus Dominus
,
quam levi iugo nolueruut subiiccre. Pio au-
tem fine hoc dicit, ut illi abiccto nequitiae
studio et impetu , su])iiciaiitur Domino , cui
omuia nuda et distincta sunt. I'ro « conci-
dit " autem , .Vquiias « praecidit laqueos im-
piorum;' Svmmachus "praecidit laqueos prae-
varicatorum «
;
quiuta demuni editio « cla-
vos improborum " ediderunt
;
quibus v°rbis
signilicantur sul)oriiati ab impiis ut iusto iu-
sidientur lioniines. Praedicunt item hae locu-
eiav zii tv^nati ; Tfutto-
:e|ia St e^Ti /.tSwv 7;r/.uri).&)v Ti zciaijzr,' cjTWi
1', ;:;vr.ta a-j^i/ycg, ei/i stv cpyn i/. Bi:Z.
Oi L/tii co'j u,^ ysOy^yTa =A»tJjv.
uT(o y.xi ut:i i/. ^i:v oio:v-xi Tt.) o:,ii'j-
> i
'
' > ' < w ~ .. ». < ~
ucvM Tcv x-jpt^v, c-jy^ :tjL:i:t i;t; -cA/st? 'jistc,
- - \ < < I
*
.. ~
,
~ V
a/u.x :i (o; vesiBUTa tAxi<j>v •/.u/./cvv-a xat 5T£-
jJi-jy.evs-j; t;v x-jioi:v ^r^t, r.:/./.ay.i.i ev ::£ct:j-
aia iitwv uT.a^yji:, y.ai cv iii::;r,'jix yvjar/.c:, x/./.
t^:\jixi'j cxi a T.aCi(tj'j pazasttjfJtoc :vy_ «it^.w; yvjxi-
y.x /at ~i/.'jx l-xyyi/J.i-.xt., a/).' c).:v ajTS tsOts,
^. \ . f ~ / »\
xu-t/.'ji rj.i-j a-£iza(7pevr,v yjvatxa , vec&jTst.; oe
^Aatcov Tey.va" :v zciavza oe Ta T(i>v a(7£,i(ov II.
f.WMoi rK;r.
n«vT6; yxp ci otiJiavTe; xazst y.a/.w; «ns-
/:uvrat

-\jy/.CT.Zit zcj a-liyvjx, sv cvy_ vcjs-
/- /-
.
~ ~ ., ~
"
< »/
'1
pa//;-j(7t T(o yoridZO) C-jyM
,
s Of/.xt:: xuot:;*
ycr.Gzr, oe -psJe^jet t:j-s -:i£t, cr.^i a~:^a-

rccli. XX\[.:i.
•Prov. XXXI. III.
V. 3.
C. f. SUi. 1).
D. r. 320. I).
c. i. -im. b.
/;vT£; Tr;v 7:cs; Ta (saj/a cJTsvtav y.xt toyyj.,
< /. ~ f -^ / \ \ '
•jr.:zxyo>(jt zoy /.vcirt) , co t.x'jzx yvwja xat zizoa-
I . / . \ .S\ ~ / . ,
yr,/.tG'J.vjx. ecTtV «VTi Oc t:u (7uvexci|/cv «u^eva;
s£ua&TcoX&Jv 1 'AxuXa; xaTExcij/ev ^^oyj:vi st(7cj3wv
o£ Zuf/uay^s? y.xzty.^^^VJ ^^cycvi r.a^xvcu.wj' },
Oi T.i^.T.ZTi £'/.!3c5l5 X/.StSU^ aV;f/(OV ,
£/.'J£ Jcoza(71 V
(Jr./suvTs; t;u 't.cycv., t:u; u;;s t&Jv at7c|3aJv ei;
e7TiSsj/.r,v Tsu 5v/.xtcv xaT£!7X£ja(7u£vsu;' 6e57:t?£i
tiones supremum fiiiem, mortesque eorum qui
^t xat Stx tsutojv lcyc^ za layxza TsXr,, xat
\ ». _ \ \ \ \
'
, . I
Tsv c/.ti:^:'j zcv /.xzx xat6:u; Tr.v v/././.r,ijix-j zcv
Sicv xai Tsv /a;v aj::u -:/.cu-'iv 5r:t/£tp;uvT(<)v.
-i.WMO:: VK'-y.
Yltu zcv ).xcv cv/. toztv eirretv t;u Xft^Tsu
, 5 f.ac^ suTs; Tct; yji/.iat [xi Ttpa, r; oe
per tempora ecclcsiam Dei eiusque popuUim
persequi voluerint.
PS.A.LMIS CXXIX.
De Christi popuio dici non potest : populus
bic labiis ine honorat, cor autciu eorum iouge
est a me. ]\on enim est ut prior populus, sed
-/.a^Ota avztov ::cf.p(u
a-^esTr.xev
«::'
efxsu' su yaxi
ex intimo cordeclamat, utpote illius Spirilus &>; c EjpwTs; Ixci
,
lilX t/. /3«5e(ov £xe/.f;a;ev,
compos
,
qiii ut ait Paiilus, omnia scrutatur, «ts o-c, fjtztyuv zcv Ttvvjixaza, u /.xzx Ils-.u/.sv
etiam profunda Dei.Heicsanelaudativum seii-
7:«vTa i^ivjx t.a\ zx ^xOrt zcv 6t:v- iviT.xtvo)
sum habet de more vox
<•
profundum
»
; vekit St zo /3aJu xav z-i. ouvr.5eta- scctcv x«i ts
*,
illud: o profunditas divitiarum sapicntiae et
'*>
fjx^ci
t./.cvzcv o^qIxi; xat yvtoseco; 2-£:u- xai
scientiaeDei! AtqueEzechielietiamdicitDcus: ::?:;
'!£?£/«/ oe (i/)(7t'v
*•
;u
zfo;
lxi'J fjxbvyit-
1) Paulo aliter in cod. E. f. 271 Ka: t/ioi fiafEjovref twv dXXuv SiSovt«i tu ipogoi/^EVM tov jcujiov
,
awd ivj t-X:i'oo
TOt; XfyovTo,-, iyii U uaii t/jtta. zaTaxagTTot
*
xai Ta
sf^j- i-fii yci^ Toia'JTvj{ iXaia,- Ta yariixxr» u,- 'j:o^'j--x iXaisjv
n'vai XEysTar ti oJv ; otlx siViv dSizoi sv suSnv/a yuvaixiuv te xai n-ai5i(jv
J
aXV o'jx. djAKsXui (iev a7-=i*aT«5vriv
sxotjai yu>a'xa , vso.fi/Toi; Se iXatij -i/.\a :
filii quoqiie a ceteris divcrsi danttir timeiiti Doiniiium
,
a perfecto qui
ail : egn quasi olea /ructifera , e t rcliqua. .\ain huius olcac germina ,
lamquam surculi novelli dicunlur. Quid eryo ?
,\on esl ininstis nxorum uhertas ac liberorum ? Vtique; .sed tamen haud viti similem habent coniugem
,
nequr
ut noro.s olcarum surculos
,
Jitios.
D. f. 3J!. 1).
'
Matlh. X\ . s-

1. Cor. 11. 10.

iiora. XI. .ia.

Ezech. III .
76 EUSEBII CAESAHIENSIS

Exod. XIV.l
D. f. 322.
G. f. 2ni.
(.. f. 201. b.
Luc. 1. 08.
V. 51.
1). f.
S22. b.
r;. f.
201. b.
"kc-j v.ai (SafuyXuffffev syw tlcf.Tiza-zikw ai'
«//'
^xBxji rri SiavcL!x ^«e;, o y.xi -r.v w5r,v ttiV
Trfc -aur/)s Eizoiv, £z T&iv CTEptov «ijtuv are-
vxyiicli aX«J.v)Tct; UTicpcVTuy^^avwv j3ra t:cc? tcv
5£ev, a?.X' cu ^^eiXiotV &')0'7:£p ciidi MwuGri;,
r.^ci cv £j:p£ir/i -/aiTci ctycovra
,
to ti
P-?;
Ttpc;
/ae *;
VI (Je vuv eu^_-fl tcu atTcvvTc; a dfiT, xxi
zoii «jTCuf/evci; eavTcv £tciu.(o; 7:ape;(cvTc;' /:^«p-
Tufuv 3£ pi«}.i7T« y.c.t dix Tvi; 7TpcA«(3cur/i; £'t-
r£v om;., TTAccvay.t; tTiiKiij:r,cxv wj, xat
y«p
cux
•/i2uvr,2rY;(7av MCf ci zat X^lcvfftV evex.iV tcu ovo-
fj.xroq acv ujre/jtetva ff£ xupie* oiTa oe 7:pcffe^evT«
lilty.zat, &';
Tri; /-ttS; tcu 5ecii ouvapiew; cuffn;
«xcuffTixr,; y.at cpxzf/.-ni' xpauyr.v oe cu Tcvcv
}.eyet
(forjTiC, aXXa yv&iar;; ^taJcfftv.
Entii-ft St zo)V £V Tvi exxXriffta cu TravTe; 5u-
vaVTat Xeyetv jrXecvazt; tr.cleu:r,<70iV u£, x«i yap
cux n^uv/i^nff^v p.ct, Ttepi t&jv «ffSevcffTfp&jv Tr,v
~ > ' \ \ \ f \
Tiapcuffav «vaTLcy.nei c.&)vriv, x«t p/i cp£pcvT&)V tcu;
dt&iypicu;* £1 [x-n «pa o «uto? Ttept twv 7:po t-^;
xXY)5e&); «vc/^t&)v auTcu, t«ut« anGiv,
IIoXXv^ TTa^ at;TW Xt/Tpwo*»,'-
To
y«p
TtUtCV «UTCU
«tf/a UTTEp /lU.&iv 0£^&)X£
noii ad populura protundi labii et gravis lin-
guae ego te mitto. Sed profuudae mentis po-
pulus
,
qui praecedentem quoqiie odam rccita-
vit, ex ipso pectore gemitibus ineloquacibns
oraiis clamat ad Deum , non autem labiis : si-
cuti ne Movses quidem, cui silenti licet dictum
fuit : quid clamas ad me ? Praesens vero oratio
est po.stulantis ea quae oportet , seque alacriter
ad postulata comparantis. Apprime vero te-
status est in praecedente quoque oda : saepe
oppugnaverunt me , nec tamen milii praeva-
luerunt. Isti etiam dicent : propter nomen
tuum sustinui te Domine. Aures intendentes
dictum est , ([uasi soHus Dci vis sit acustica et
visuabs. Clamorem denique non vocis inteusio-
nem dicit, sed mentis affectum.
Si iniquitatcs obsenaveris, Doniine.
Quoniam baud omnes dicere queunt in ec-
clesia , saepe oppugnaverunt me , nec tamen
mibi praevaluerunt , de infirmioribus praesen-
tcm locutionem profert
,
qui persecutiones
non tolerant. Kisi forte qui psalmum recitat
,
de peccatis suis ante vocationem haec dicit.
Copiosii apud euni reiiemptio.
Pretiosum cnim sanguinem suum pro nobis
AuTpcv, ycvouivo;
a.i).voi zcv Secu' cutc; yocp t«; redemptionern dedit, factus Dei agnus. Hic
a.fi.acpxta.i r\tj.cM (pep£t xat irept T^y.&iv c3vvoc-af
ir.ctrat di x«i AuTp&)fftv zo> lau «utou, •/.azx zcv
Za^aptav
*•
x«( y.aTa Tf,v «yiav r«pCe'vcv, «vt-
ela^izo 'lapocrX.
+A.v:\ioi: p.v.
peccata nostra gestat , et pro nobis dolet.
Operatus est autem redemptionem populo suo,
ut ait Zacbarias ; atque ut sancta vii'go , Isralie-
lem suscepit.
PSALMUS CXXX.
AxcXcu0&);
n &)!5n -n rapciiffa xai n 7:po «uT/is
Tou ev xuptti) TeTeXet&)pievcu TaTretvcffipcffuv/;;
cf&)-
va;
7:epte)(cuff«
,
x«i y.altsza zcv ^vva^lvcv li-
ytiv evExev tcu
ovouazoi acv VTitfjnivdi at xupte*
di A«(3i(3 a>; tly.o; utuaBr,y.u)i dno tiuv tcu
«ytou
TiveuftaTc?
tf&iv&jv, cTt Tt; U.aa^.c; Trapci
Tt.) Se&i, xai
TTcXXri 7:«p' «uT&i XuTp&)ff(; ei TTt
ffT£Uff£(£y, ocvay
Congrue praescns oda , itemque praecedens,
bominis in Deo perfecti humiles voces conti-
net
,
praecipuequc eius qui possit dicere : pro-
pter nomeu tuuin sustiuui te Domine. David
autem edoctus, ut credibik est, a sancti Spiri-
tus oraculis, misericordiam apud Deum inveniri
copiosamque rcdemptionem, si modo crederet,
uituCTtitv,
avaj'xai&);
eaurov Tpcacftptt Tt.) /u-
necessario se ipsum exbibet redemptori. Qua-
Tp&)Tri' dto y.at
imyiypar.zat zcv Aa^td £t; Tiap-
re et inscribitur : Davidis ad deprecationem
«tTnotv
7:Anp/x£X/;ptaT&)v
, T<i; ('(3(«?
e;ap(0ptcijv-
peccatorum , res a se egregie gestas recensen-
Tos avdpayaStiai-
cv TMT.ozt yip,
(fmtv, eTinp-
tis. Numquam enim , inquit , fastu elatus sum
,
J/iv
y.a...^cai
apyuiv ijt' eSvcc auTcu* cuT£
f/.nv ceu geiitis princeps; neque ita superbia tu-
tXavvct^riv
^U<^a; e;&) Secii, xat
Tn; Tipc? tov
mui ut Dei praesentiam non spectarem, ct in
«uTcu
^o(3cv
avazaatb); y.aBvcftii' cvzt r.aktv ev
eo timendo cousfantiam omitterem. ^eque
Tpu^(i
T.lcva)u,i
(3ie|nycv tov (3icv cu5e Tt peT-
item in deliciis aftluentcr vixi ; neque de me
Kfiv t(fpcvna«
, (fnal ,
7:£pi iixavzcv
,
Tr7)v ^rpcff-
meisque rebus praeter modestiam sensi : quod
ovT&)v^ e^o,.
oTrotet T(ve; tiatv et ffuv£Tci 7:«p'
faciunt ii
,
qui sibimet ipsi videntur ingeuiosi
£«uto«?
,
x«t ivdintav avza>v 'tntaznucvti.
ac sapientes.
COMMENTARIUS IN PSALMUM CXXIX-CXXXI
Speret Israliel iii Doinino.
Sicut enim ego
,
ait rex David
,
taiis taii-
tusque vir Iiuniilein nic feci , mequo oI)tuIi
misericordiiu' re(loin|jtoriqiie ac scrvatori; ita
reliquo etiam Isralieli deuuncio ut confi-
deutcr ad miscrieordiam acccdat. JNam pro-
be scio, fore ut Deus Israhelem redimat, si
/ /
EXTTKTaTU *\TpX-/]\ STtI TOV XOpiOV,
zcg wv xai tcicutc? «vnp, zomuvov sixocutov
/.»--
' \ ' , \ ~ t. ~
t(7Ty](7a
,
/«( n^a-CTjcrjov i^.oojxs)) to) lAoifj^fyi
\~^ ~\ ~ «
'\~,'
zai TM AuTpMTri y.xt awnpt
,
;-jtw; xat tw /si-
7:0) l£7pa-(iX STrayyeXXspaj 5apff5uvTw; 7;p55i£vat
Tf.) i).a(7;;;(.)' oxpijSw^ £iJ(u;, oti aiiTO^ ^UTfwaeTai
latium, circa ea quae quisque petit, Iiabeamus.
De Tructu venlris tui ponani super thronuin tuuin,
Quuniam tu, inquit, ita credens, cogno-
sccre liaec optasti
,
nempe locum quo ad
\ ? ./> ., /„
Trepi wv /iiiiaTo /.ap(,)ixiV.
Kx xapiroC
T^i
xoiXia; <Tou 9>i'<ro//cai eiri toJ Sf6''0u cou.
Enetd-n av, t^-natv
, citx<ti TitGnvaotg TSiaura
yi'j|o) -/viiVOlt
,
^CvloiJiiVOi ^.OtOClV TIEpl TCU TOWU
liomines venturus est Salvator, accipe hanc zr,i £15 avSpwTrou? (zyi|ew; tou (7WTripos, (3e';^ou
notitiam
,
et esto salutaris eius nativitatis 3yi y.ot\ auro, Tviv eTrayyeXiav, v.ax -/ivov dtoty.o-
minister. Fructus cnim tuus erit qui futurus vog t^; aonnpiou yeveami' coc, yap taxat y.ap-
e.st , ex tua prcgenie ac semine proventu- tio^ yev/)!7<juevo«, eV.
arti oiadoyrii y.a\ iy. acv
riis : idcoque et ipsi dabitur thronus pro- anipij.axci; npoelevaoy.Evoi' Sto y.al auT&i doB-n-
missus
,
quia nemo est alius
,
practer illum (7eTat w(7£t trayyeXpevo? 6povo;, Sta xc per.Jcva
ex te oriturum
,
qui in promisso throno se- lT£p:v
-n ixovov xov e/ aov npos.lsvaoiiivov, aitcv
dere mereatur. Quarc et Gabrihel 3Iariae di-
ii^vat xov aot tKnyytk^ivov Qpovov xctyapovv y.at
xit : et dabit illi Deus thronum Davidis patris rajSfiviX -po; xnv Mapiap (^nai y.a\ Smtt av-
eius, rcguabitque super domum iacob in ac-
tw ^tog xov ^povcv Aafitd xcv Tia-pci avxcv,
ternum.
'tat |3affiXeuffet inl xov cty.ov 'loty.d^ £i; tov aiwva.
Si rustodierint (ilii tui testamentiini meum. Eciv ifuXx^uvrxt o! ulot crou tijv SixSiix-nv /xot;.
V. 5.
C. f. 291!.
ad eum confugerit, es omnibus iniquitatibus tsv 'IffpaiiX, ei 7:p5(;(ilpauct «utw, ez waSiv twv
eius.
avo^twv auT:u.
PSALMUS CXXXI.
*AAMOi: FA.V.
luravit Doniiuus Davidi veritatem.
"Qiauts xogio; tu> Aa(3i'S aXijSsiav.
IurantiDavidivicissimiuravitDeus,eiquilo-
'O[i.cii.<.y/.oxi (3e tw Aa/3i(3, «vTojpiwffEv G£es
cum cognoscere avebat
,
gratuito donans prae-
?/iTr!ffavTt tov tctiov pta^e^v
,
iJwpEotv (3;u; to
rogativam ut et ipsemet eius slirpe oriretur; ut y.a\ e^ auT:u r.pctlBCtv Iva dta dvo zpayfj.axt.)V
per duas rcs immobiles, prout Paulus ait, qui- tzptsTaOETwv, w? JlauXos maiv*, ev oTs ccSvva-
bus impossibilc est mentiri Deum, validuin so- tov fl/tvffaaBat xov Beov, tayypav Kapaylr.atv
Sedebunt super ipso videlicet Christi thro-
no discipuli eius ac succcssores. Verumtamcn
ne tui quidom filii , David
,
ulla re frauoa-
buntur
,
id est circumcisionis adseclae , si mo-
do Christum reccperint , ct pactum meum ac
testimonia servaverint , non illa ad priorem le-
gis lationem pertiuentia , scd ea quae deinde
ipsos docebo, quacque novi foederis tempore
tradenda sunt. Oinnino si haec servaverint,
ipsi quoque in throiio tuo
,
qui Christo pa-
ratus est
,
sedebunt.
Praedam eius bencdicens l)enedieam, pauperes
eius saturabo panibus.
Secundum anagogen
,
praeda Sionis ii sunt
qui piscium iustar ab evangelicis apostolicis-
que retibus quotidie capiuntur. Pauperes au-
tem eius beati
,
quoruin est rcgnum Dci
,
qui
D. r. .",24. ii.
G. f. 203. b.
Hcbr. VI. 18.
V. II.
C. f. 208.
V. 12.
C. f. 298.
KaSeffO-flffovrai e;:' auTov (3/)Xa5vi tsv tcu Xpt-
5TCU Bpovcv ct avxov ptaS^nTat y.ai StaSoyot' tcXw
ouoet; cpS^ovo; x«t To7s acli vtoii, w Aa^tS
,
xcvxeaxi xcli ly. TrepiTOfjivi? , y.at ei 7:apa(3£|otvTs
Tov XpiffTov, y.ai ei (jJuXa^atvTo x-nv ^taSyix/iv
uou xat Ta piaprupta pou, ou t« Sta x^h; 7:pwT/i5
vouoS-effias Sidc(j.iva, akla xavxa a 8iJa|o) au-
xcv;, ij.ik\ovxa avxci; vaxtpov r.oxt TiapadoB-n-
ata^ai Sioc
ttIs x«tvri; dta^-ny^n;' ei
y<^p
cpuXa-
loivTo TaijTa, y.ai avxot y.a^tvdcvvxat Ini xov
Bpcvcv aov xov tw XptffToi rjTotftaffuevsv,
T»)'v Svjpav uCtvji; eCXoyuv £(/Aoy)i'(7W , to[/; irru^oOi
v. 15.
a-VTrii ^OQTacu agTwv.
K«Tiz 5e MayMynv Or.px 2io)V, ot Siy.r,v ty-
Bvuv dta Ttov euayyeXixwv xat aTTOffTcLxiiv (Jix-
Tuo)V uia-nuipact |wypouuevee" nxwypi iJe avxrii ei
pt«x«ptoi
,
OTt auTwv EffTtv r\ /3afft?.eia Twv ou-
D. f. ;i2ii.
G. f. 204.
78
EUSEBII CAESARIENSIS
n.
loli.
V. 18.
r. 225.
f. 201.
V. 35.
». f.
c.
V.
.125. I).
f. 29«.
r. 27;..
1,
(."!• 1- 10.
I).
f;. I.
f. :i2ii.
2111. I).
n. r. ;)2(i.
^avu-y ci zov
«fTiv iriTcZv.oct rov ic, cvpavcv y.cf.- panem de caelo delapsum edunt. Scd et eius-
T«|3avTa* 0.110. y.oi a Taur/i; tepeT;, TtpwTcv eau- dem Sionis sacerdotes, postquani se iustitia, ut
t:u; ^ixaisauv/iv, &)? tirsv, £v(3u(7avTe?, wo Oiov ait , inducrint, a Deo salute induuutur. De-
r£p|3a/X;vTai acof/)piav £ct« Izyu Txipl Ttov inde de viris sanctis Ycrba facit, virtutc ac vi-
ajtwv, Ttov «peT-{i Y.ai (3(m ^iaTtpeTtfVTMV ev ex.xX/i- tae genere in ecclesia praccellentibus. De qui-
ffia- TtJpi wv 'Azu/a? pev ecp/), aiveiTEi alveacvsiv bus Aquilas dicit: laudatioue laudabunt; Sym-
,1,,,,^/.^^-
^,
„,.,„,. .,.,.., ,.,„.
macbus autcm, bcnedicentes henedicent.
Super ipsum autcm oflloribit saiutilitatio nica.
Hoc de lohanne dicit , iuxta Doniini effa-
tum : ille erat lucerna ardens et relucens. Li-
cet hoc et aliter per tempora persccutioiiimi
cognoscere. Syiumachus vero consecratio scri-
psit. Cousecrat reapse per uiiivcrsum orbem
sauctilicatio Servatoris nostri ccclesiain.
PSALMUS CXXXII.
Ecce qiiid boniiin et (|iiiil iii( uiuluin
,
praeter (luani liabitaie etc.
Non omne bonum
,
pai-iter et iucundum est
;
Ov nav zo y.xlov
., vici/i y.a\ zepnvcv' cvdl zo
nequc omne iucundum , simul et bouum est.
01 ZviJ.ixay^oi , tvfriiJ.cvvzei ivfnp.-ti(}cvatv.
E7ri Ss airon s^avS^aii t6 dytv.truLu jj.oii.
Tc'i)TC Ttept loiavvsu cp-/)fft, y.aza zo iipmivcv
T.apa y.vpicv '
exsivs; -r.v o Ivyycg o y.aioij.ivcq y.al
(^atvo^v EffTi di zavza y.ai alloii 'idCiv y.aza zcvi
Twv ditijyptwv y.atpcv;' o iie 2u,y.jua;;(o;, o ayiatjfJ.ci
iiziv avziv' o.yta'C,it yap y.a')' olrii r/i; eiy.oupiev/)?
zo zcv acozrpci nij.ov ev zri iy././.nata. ayiaaua.
fAAMOi TXW.
ISau 5/7 Ti y.aXov yj t/ rsQTzviv ^ dkX
n rd xarofxfr/ x. t. \.
TspTtvcv, TravTw; y.at y.alov -nolla yap rma.
ftev,
ijpau/a Oe' co; v.at ezepa STii-cva ptsv, ayaSa 3e*
o^oviicc Oi •itat eipriv/)
({'uxcov o[j.o(Bpcvcvvzoiv y.at
o[Jcdo^cvvroiv, aucpco x«Ta zo avzo y.a\ zo zio-
Ttvov y.at zo y.oAev ej^ety e7:«ive(T«f ov zo y.a-
BLuItaeniin sunt dulcia, et tanien prava : ct vi-
cissim alia laboriosa smit , sed tamen boua. Ve-
rumtamcn concordia et pax animarum parem
mentcm sententiamquc foventium , utramque
rem laudabiliter
,
nempe et boiium ct iucun-
T;,S^e Q~iat.
xoiy.itv abildfcv; a-nlo,; , akX ozav ivA zo avzo dum tciierc dicitur. Neque id dicitur de fratri-
coffi, y.aza zov a-no(jzchv Itycvza
*'
"tva zo bus una tantum hal)itantibus , sed de uuita-
«uTo Aiyms Kovzii, y.at u-rt etev ev juiv ffyt- tem siinul servantibus
,
prout ait apostolus : ut
auaza' -hzi 8e za:/;pTtff//evc£ tw avzM vc\ y.a\ id ipsum omucs dieatis
,
neque schismata inter
TY) auTY) yvto^.-/)' Jictaffxct cJe to v.aVov xat to vos sint ; sed una eademque mente ac seuten-
TepTivov
f/./)
ev a(.y^j.azt [j:r,Si ev ridcvr. aapy.wj tia estotecoagincntati. BEonct antcin, ue bonum
atque iucundum in coipore carnisque voluptate
reponeudum putemus
Sicut los Hcnnonis (jui descendit in montcs Sionis.
Mons est Herinon Libauo adiaccns , in quo
uix multa congeritur
,
quam scriplura roris
nomine designat. Quia ergo ros illje, ex multis
collcetus guttis uuum corpus cflieitur ct com-
piugitur , recte ccclcsiac concordiam atque
fi; Sp6<7o; '.Asejnaiy vj xaraPanot/ira irri td.
of/j 'Zim.
Ops; laziv 'Aeppttov
, to Trapaxet^uevcv T&i
At^avc;), ecp' 5 y_tcov ffuvoyeTat RcKkr,, 'rwztva o
y.oyc; dpoacv (^vofjaaev eTiettS-/) di -n dpoaog exeiv/)
V) e/. T.ollm avvayoptivn azayovoiv, vvj ev aui-
[j.azcTictiizai -y.at aviJTtrr/v-jzat, eixoTcoc z-nv z-n;
iy.y.l-naioci o[j.cvoLav -/.cci ffuucfijvtav otTretxaffe ^i eonsensum comparavit diverso excmplo non
ETepou
T.apa5ity[jo.zci cv z-n yiovt ty) ajr:/ycvcuc7/) iiivi permaneuti iu Hcrmone iiionlc , sed ei
ev Tc.) Aep^civ cpit
,
aXka zr\ y.aza^atvcvan eTii quac in Siouis montes desccudit. iVamque ut
Tot op/i 2iwv* tva p.iv yap vonaui[j.iv zo 7t/./)0o; nivis copiam intelligamus , mons Hermou iii
r/)?
x""''?i
7* Aepucov opcs TiapetXyiTrTai* 'iva di e.xeinpluui suinptus est ; ut autem morum se-
V Y.aza Biov T.cltziv[iazoq z^hv avMoivtav
§n- cuudum Deum concordiam signilicarct psal-
TCU
/coffr),
£716 Ta opn iiicov
ifn
xaTtevat T-flv (5pc'-
ffCV.
Oti fixsi £veT£i'XaTo avqio^ t?jv 6tJXoyi'av.
Ezet Xeyei niapa to"!; xaTctuciifftv
adiltfcti;
ini zo avzc -/.a^ '(^oyhv cii z-hv y.otvhv «11« z-nv
«Savazcv.
uiista , rorein in inontcs Siouis deseendentem
nominavit.
Qnoniain illic mandavil Dnniiniis bcnediclionem.
lllic dicit, apud fratrcs coiicorditcr habi-
tantes. INcquc hanc coinmunem vitam
,
sed
immortalem, intelligit.
l
COMMENTARIUS IN PSAf.MUM CXXSII-CXXXIV. 79
PSALMUS CXXXIII.
Brneilicat te Dominus e\ Sion.
Olim Aliraliamo dictum fiiit : qiii tc bciiedi-
cunt , l)enedicli sunt. Virtualiter autem semct
heiiedicit, qui id airit. Quod si in Ahraliamo
valuit
,
quanto magis in Domino? ISou enim
is nostra bcnedictione indiiret. Unusquisque
autem sibi gratilicatur , et sibi benedicit
,
quia
vicissiin ab omnium reruin creatore benedici-
tur. Tdeo primo dictum cst: benedicite Do-
miuum. Deinde : beuedicat tc Dominus.
PSALMUS CXXXIV.
Laudativus liic psalmus merito subiuuj:itur
postremo canticorum, quia iisdem locutionibus
utitur
;
quam ob rem alleluia quoque ei prae-
pouitur: namque allelu iaudate siguilicat , ia,
Doiiiinuni. Dicet sane aliquis priorem psalmi
C. f. Sio. h.
D. f. 3'26. I).
G. f. 20-i. b.
tA vmos v\r.
HiJfl Tw 'A/3paau Etp/irai* ci aikcysZvzsi ce, c. f. sui. b.
iQ.^ynvzai' duva/ji£j Oe solwcv tvlsyil , c -cZzs
T.ctW £t 0£ eni TcZ ASpaaf/ , -ncGw pa/.J.cv e-i
7c\i y.i^picv; cv ya.p oeiTai rr,;
zaf
viuwv ivkc-
yia;* eza^r:; 0£ eauTf.) ^apiCETai, zat eauTcv
e-j/.;y£i, a.vzvSkcjCMvjcc, urto t:v twv oXmv -ci-
tvccv' otc T.rMXcv etp/iTai, eu/.;y£tTE t;v y.v^icv'
itb ii-fi^ ivlcyriGat ai v.vma;.
'VAAMOi: PAA.
Tvi Twv 6i5(>)V itjyarn rac avTa: e//jv /.e-
^ct;
,
c rjafoiv aiv:; ety.oTu; nrapoxeiTaf Oio
rc aXlnlcvix r.pcyty^a-.Tai' zcv pev aXAn-
/:u o/i/.:vvt;c to atve?T£ ,
zcv 3 ta tjv y.v-
pt:v" £'(zrt av Tt; u,uvcv eivat ra TrpwTa
,
w;
partcm, liymni locum tenere, excitatisin pro- ev -pccifiibi duyiipcv-a t:u; TipsoTaTTSuevcu; al-
hoemio iis qui Dci laudibus diceudis addicti vdv -cv Bicv apyc[i'ivcvi zcv aivcv ar.c rou,
suut
;
qui rcapsc laudandi initium faciuut ab y.vptz ro cvoya acv et: -cv atoiva" v.azn/S. Oe
illis vcrbis, uomen tuum Domine in aeternum. amn-.^t^u^v ^tiJw/.wv, xal otoa^zEt yv&istv 5ecu"
Doctrina autcm traditur ab idobs avertens , et TciauTTi; ytip tou; vuv
1)
e| ei^voiv Tipcctcv-
Dci notitiam ingercns. Haec illis ficri debebat Ta; e^Jci zvyCtv Tapatveo-ew;* cu; y.at dcvlcvi
adhortatio
,
qui nunc e\ ethnicis ad fidem ac- y.alfi
,
pirl;:w -.s c5V£uua t?,; uuSeo-ia; ovet-
cedunt, quosetiam servosappellat,iitpotc spi- /./.cpoTa;" (;uu.|3atv£i 3e rourcuc 7:po r^; -Kahyyi-
rituni adoptionis nondum adcptos. Solcnt au- v£7ta; /cuTpcu, Q~.a.<stv tyitv ev cV/.u) BicZ twv
tembiauteregcnerationis lavacrum, statiouem auTcu ^poruJ.wv,
«).).'
cv twv evootktw tu^ov-
liabere in domo Dei ante fores , nondum in in- Ta;* itcayutycv yap tuycv
,
aXX' cu T£X£tw5iv
teriora reccpti:erudiuntur enini,sedadliuc non Otxzccci ye piriv auXat , £7;£t y-at otacpcpct twv
sunt perfecti. Porro divci-sae suiit aulae
,
quia £t7a-/opt£vwv ci (3isf r.pcy.cr.m ^e , to uera to
diversa est catechumcnorum vita: gradiis vero aivEr; to ovcu.a xuptcu ,
auTcv dn atviaat rcv
provectio est post laudatum nomen Domiiii
,
Dominum ipsum laudare. Oportet cnim pri-
mum disccre, Dci esse Vcrbum quod universo
mundo praesidet ac dominatur : deinde et eius
sub,stantiani potcntiamque cognoscere, et quod
Dei sit unigenitus.
Laudate Domlniim, quia bonus Dominus etc.
Quoniain bonus est Dominus , ipsum lau-
date. Causa autem laudandi est , bonitas eius
non ex quadain participatione , sed quia pe-
rinde est ac pater. Laudamus autem non ver-
bis solum , sed etiam participatione bono-
>:vrA:v' 2u yo:p npwTcv fxa^Ctv , oTt eaTi 5e:u
l.cycc
,
£0£(7Triy.w; tw KavTi xoayw
,
xai oe-
(j-ci^wv auTcu* eiTa Ttept re cuffia; auTcu
f/«-
5£7v zai ouvapi£w;
,
utcv t£ yvwvai ptcvoycvvi
AivsiTS Tov xi/fiov , oTi ayaS^? xt/fio; x. t. X.
'E7i£i ayahlc /upir; ,
a'iV£7T£ auTcV aiT^ia «Je
Tcu aive7v , to oyaSov cv y.a-a peSe^tv eivai
,
oWuTw; & Tw raTpt 2)- atvcuuev bl cv rrt 'ke^tt
jxcvcv , aAXa y.at p.e5e?£t Twv otyaSwv auTcv, w;
(Jecv 'll rri Biutcia y.al tc7s
:&ec/.:ycup.£v:i; epyoi;
c. l. .nw.
D. f. 32C. 1).
C. f. SOfi. b.
liquos I
1) Heic \idcs Eusebii caesaricnsis tempora
,
quibiis praecipiic ctluiicoruni ad Cliristuin coincrsio ficLat.
i) ADimadverte Eusebii doctrinain orHiodoxam de Deo Verbo.
80
EUSEBII CAESARIENSIS
I). 1.
(.. I. :;(i2. h.
D. r. A-li
C. f. :
I).
f. a2s.
K. f.
^--
TM Tsv 7r-cpvi'?£«Ta ra TiaSvi x.a! ri;
•/«- nomini cius
,
quia dulce id est
,
et super om-
x!'«s
'Iaxwj3
,
ezXexTiv auTsv riJeVe^s; <3ia
nem suavitatem. Porro eum laudamus
,
quia
To xaTaJieJ.jxEvai Ta,- £x xaxiac xal TraSwv
sibi delegit, evertentem mala et iniquitates la-
::aXas- dlla xai xov [lit avzov zl-J Ix-
cob ,
electum eum eonslituens
,
quia solvit ne-
xm|3, Ix TipmoTvnc, ir.oSsf/Blvxoc 'lapar.l, ui
quitiae dolorumquecerfamina. Scd etillum qui
Trepsuiytaffpffv EauTw ^tl-^axc- xai oia tcuto post lacobum fuit, nempc eum qui temporis
5lao's £(7Ti njEfteuffi.'; ano njavT&)v twv e^vwv progressu dictus est Israhel
,
peculiarem sibi
Trepeusicu yevcuevc-j
,
csavTwv Trepl Tr,v cv- ceu possessionem delegit
:
ideoque populus
atav xai tyiv vxsapliv y.axayivc^.ivc-j ,
tw est peculiaris , ex omnihus gentibus
;
pecuha-
nexiyeiv avxrti cvxcg y.ui aoDcZ xai loycv ris inquam possessio et substantia effectus,
BeoZ.
quatenus eam tenct sapiens Dei Verbum.
IlavTa oaa, ijSeXvio-Ey o xi/fio; inoirKTSv iv tS ot/gavu
xat' £v T17 "yi) , f V Tajj ^uXoiaaat^ xa» £V TraVaif
Ta?^ d^UdGoi;.
flaVTa oaa STiciriaiV o y.vptog
,
xaXa eoTiv
,
axe S^eJ.TipaTt Bicv yeyev/ipeva" ee (5e Tt iaxtv
ev ovpavco w; Ta TrveupaTixa T-fl; -Kcvr.pia:, r,
ev T'() y/i wj ct a//apTwX:( avSpwnci, vi ev Ta7s
BaAaaaati w; vi xcv dpay.cvxoq xaxta
,
v) ev Ta7g
ajSiiffocts w; in KOvriOia twv T.pcaxaaao[J.iV(i>v ty.fi
.
^n~
~ ~ .<~\.i
a7re/.veiv xaxwv, tcuto cvy^ o ijeog enetflce tw
Belr,[xaxi avxov' i/. yap axo^j.axci; y.vpicv cv/. e|e-
levasxai Ta y.on.a xat to a-jo^ov.
'0
i^aywj avsjwo-j^ fx 3?j(7ay§&;y aOTOti.
To EtTielv ex Snffaupwv, cv xcvxo Onlct oxi
j-naavpci Ttve; etat twv avepwv, aA/a to eTCt-
/ixcv Tcu eTUTaTTsvTc; , ts euxisXsv xrii y.x-n-
aeoii Trapeffxeuaffpevov* toffcjep av o ev Bnaav-
pai e;;^&jv //£Ta acletai elayet raavTa xai ote
(BcuXeTat
,
cuTw; xat o tcu TravTO? ^«utcupyos
navxa euxo/w; er.oinas xat tyi (j.ua£i Tiaps-
(Jwxev.
"
O^ £7r«'Ta;s Ta Tr^wTOTOJia \iy6nTQ'j.
'Enetd-/] (3e Ta xaS^oXcu xat cvpavia (^aat xt-
vii T.povota. ^tcf/.itaBat [iovn Biov, dity.vvatv w;
pieAet xai twv avSpwTitvwv auTw, y.at vuv tou;
aai^ii; xcXa^ovTi xat tiuv euje(3wv etx£jcupe'v(f) to
yevos. AAAa TtaAat pev -/iv pept; xuptcu, 0-DAaO-n
Tcu Secu Xcycu, Xao; auTcu 'Iaxw|3, ayotvta[j-a
/.}inpcvo[j.tai avxcv 'lapanl' eTiei^n 5e 5t' r,v e(5pa-
ffev affe(3etav £xe7vc; ExnreTrTwxev, evavSpwcj-n-
.. r.. „ . , ~ \ » r
ff«VTt /e/exTat, aiTviffai Ttap e[>.cv x«i cJwffw act
eS^vn TY)V x).'/ipcvepttav ffcu.
Klr^lc TO OVOfJia <70U
£(s
TC)V aiijva.
Ou^ev euTw T-fls S^eta; Tpovoiac,
,
w; to (3i-
^a^ai Tcus avS^pwneu; p.-/i a^effTtcTCV eivat to
Ttav oJ£v y.ai n ^tnvexn; auTcu [j.vrt[j.r\ y.a5tax'n-
y.t T.a.p -nyxv
,
cv xo pieyeS-o; i3ta twv TtpcXa-
(3ovTwv C( (5cuXc( ptaSoVTe; auTCu, Ta TtapovTa
}.iyiiv dtoaay.cvxat y.at T.apaB^appvvovxat
,
[i.a-
Omnia (iiiaecuiuiiiie voluit Doinimis fecit
in caelo et iii teira , in maribus
ct in ciinctis abyssi.'!.
Quaeeumque Dominus fecit, l)ona suut, quia
volente Deo ad existendum perducta. Si quid
tamen est in caelo , veluti spiritaUa nequitiae
,
aut in terra veluti homines peccatores
,
aut iu
marihus velut draconis improhitas , aut in
aliyssis velut iniquitas scelestorum iUorum qui
illuc abire iussi sunt ; baec , inquam
,
Deus non
effecit voluntate sua. Namque ex ore Domini
haud prodibunt mala simul et bonum.
Qui educit ventos de tliesauris suis.
Dum heic dicit tliesauros
,
haud sane in-
dicat quosdam esse ventorum tliesauros, sed
iubentis potius celeritatem , et rei possessae pa-
ratam facilitatem. Sicut enim qui thesaurum
apud se hahet, expedite admodum, quoticscum-
que vult , cuncta inde profert ; ita et omnium
creator cuncta facile effecit , et ad existentiam
perduxit.
Qui percussit primogenita Aegyi^ti.
Quia nonnulli mundana tantummodo ac
caclcstia (hcunt providcntia Dei gubernari,
demonstrat humana quoquc curac esse eidem,
qui et nunc impios punit , et piorum genus
protegit. Sed enim olim quidcin portio erat
Domini , id est Dci A' crbi
,
popidus eius la-
cob , funicidus hercdilatis eius Israhel. Post-
quain vero ob suam irreligiositatcm ille pro-
lapsus est , dictum fuit humanato Verho : pete
a mc, et daho tihi gcntcs bcrcditatem tuam.
Domine, nomcn tuum in aeternum.
IVihil tantopere ad divinam providentiam
spectat
,
quam docerc hoinines , ne rcrum
hanc universitatem sine gubernatore esse cre-
daiit. Quare et continua apud nos cst Dei me-
moria, cuius magnitudiiiem a maioribus scrvi
eius edocti, praesentia dicere discunt et au-
COMMEXTARIUS IX
denl , satis srnari forc ut rccrecntur . quia iu-
diciuni fiet de reliquo populo , eoruni causa
qui Dei nomcn sciunt et memoria versaut. Pro
cis itaque , tamquam pro servis venia egenti-
bus , deprecatur.
Idola gentium argcntum et aiirmn.
Absoluto tlieoiogico circa Doniiuum ser-
mone , et providentiae cius magnis operibus
enumeralis, tamquam adluic servos cos allo-
quens
,
qui ex errore polytheismi nuper acces-
serant , obiicit putatorum olim ab ipsis deo-
rum vitupcrationcm ;
conscntance nimirum iiis
quac supra dixerat , nempe ego cognovi quod
magnus est Dominus. Et , Dominus noster
supra omnes dcos. Dominiis noster liaec et
illa fccit tum universim tum etiam partia-
tim. Gentium autem dii
,
quibus vos quoque
decepti crrore antea credebatis, niiiil erant
abud quam mortua et muta simulacra. Scite
autem et Symmachus pro « similes ilhs fiant
qui faciunt ea » interpretatus est dicens : velut
ipsa fiant qui faciunt ca, et quicumque ipsis
confidunt. Revera enim qui inanimatis rebus
tamcpiam diis adtcnduut, lapidescente anima,
idem patiuntur quod abs se culta idola , aempe
oculos liabcnt et non vident, aures habent
et non audiunt.
Siniiks illis flant qni faeiunt ea.
Pracdicti idololatrae similes fient , vel iam
sunt facti, cbis suis. Secus vero
,
qui in sor-
tem Dei adsurapti estis
,
et populus eius cen-
semini , benedicite , inquit , Domino
;
id est
collaudate non sine magna utihtate vestra.
Primus autem ad laudandum vocatur Dei po-
pulus, qui dicitiu" doinus Isralichs, ordo in-
ferior plebis. Secuado loco
,
uti gi-adus ex-
celsior et eminens
,
domus Aaronis. Tertio
sacerdotalis univcrsa domas Levi. Postremo
denique tamquam omnibus subbmiorcs cjui ti-
mcut Dominum. Hi suiit
,
quos universus
iiymmis alloquitur. Qui autem initio totius
psalmi appeUautur servi , ii sunt qui ex ctlini-
cis ad fidem accesseruut. Nam si universa lu-
daeorum natio praedictis tribus ordinibus com-
prebenditur , Israbelis videUcet , et familia-
rum Aaronis , ac Levi ; rebqiii prae bis timen-
tes Dominum
,
qiiinam crunt nisi qui ex eth-
nicis adDei doctriiiam accesserunt? cpii etiam
doceutur sic bcnedicere: benecbctus Dominus ex
Sion
,
qui habitat Hierusalem
,
sive manentem
PSALMU.U CXXSIV. 81
.savrs; iw; ii: a\jz:t; -acscyJ.r,^rt<i:'j-xt ,
-r.i y.Cii~
ff£to; cc.clcv^zvvni ra; /.ctTicli -cZ ).a:S, -cii;
ezsyvwxeffi ~c ovofAX auT;v, y.xt -3
f/vr.uccr-jvcv
sycvGty e-R exeivci; os uii av e-t ocvActc ovi-
yvoju./;; f!tioiC]xi-JCii T.af^xy.x/.Bi-cu.
Ta siSiiXtt Txv /^vwv dpyvQtov xai' ^guffioy. v. r..
Ivvrclzscc; rr,-J izeci zcv y.v(.ic-j Biclcyiuv, c. 3'«. b.
y.ai rr,; -pcvcix; avrcv rat;
ij.zyx/.c-jf.yix; y.zroc-
Xe|a:, u; ert Ocvlct; cuiXcov rcl; i/. rri; r.clv-
^icv T:\cfvr,; xprt r.ccGzlrXvBeafj, avTtzafajSaX-
lei Twv T.xlai T.ap avrci; vvjc(jiau.c'j(,)V OiwJ rsv
€/.s.yy^cv, az;Acu.ru; ct; avMTecto zic.f,y.tt' :ri ey&j
.' «I ' V < ' c ~ \
eyvuxa cri [J.tyai; v.vptc;' y.jtt c y.vpic; yiuwv jiafa
ravTa; rcv; Bisv;' c /Jiev yo.p yjptc; /it/wv raoe
y.x\ raOz slpyocaars ev re rci; y.a^slcv za; ev
t:7; Ir.t pepsu?" ct de ruv IBvHj Seci, ctt; y.ai
avroi T.t-}.avr,u.ivu>; Ivcui^ers -poTeccv
, cvivj
fiaav trtpcv r, eiOM/a vey.pa y.ai xwcpa* jr-aftevTOk;
^e xai Ivy.p.ayc; avri rcv cy.cf.i avrct; ye-
vctvTC ct ;:ct:-jvT£; auTa, r.pwr.vevffev ut.o-j' wc
> \ I c ~ '.V \ ~ t
auTa ysvciVTc ct T.ctcvvre; a-jra., yat T.a; r.e.-
T.ctOo^; cevrci;' y.at yao cvrti^ ct rci; cvhvyct; w;
^ici; T.pcGtycvrt;
, SxsT.tp ar.c^i.t^o^^ivri; rr,v
YjyvJ ,
y.at avrci ro ax/ro T.iT.cv^aotv rciq
T.pcoy.-jvc-jufjci; vt. auTWV, c^SaApcu; lycvrt!;
zat cv p/.ET.cvrs;
,
wTa iyc-jri; xat cvy. ay.ct^
cvrs;.
l)^0(OI at/TOI? yivOfJTO Ol 7T0tC'JVT:<; WJToi.
y |g
^t \ I .f ' .\ \
Ut u.iv T.pcztpr,ij.vjct. o\x.ctct yevYisiVTat, /1 xat c. f. 3«.
yiycvaat rci; eauTwv ^ici;' cl c)e si; tcv zXvj-
pcv !:apaJ:r,oBivri; rcZ Secu , y.ai }.ac; avrcv
... / \ \ / .
;(pr;paTicavTe;, vjkcynaari OT,ct rcv zuptcv, tcu-
TetxTtv av£u5/;jjt.r,ffaT£ , Ta p.sya/a eauTCu; wme-
).cuvT£;' xaXclTat di T.cStrcv int tyiv ivi.cytav
t
n
-.. ., \ t .,1
•>'•
.y \. \ t
aecu /.ac;, •/.a/.cvuivc; cf/.c; iGCarA, rs vt.o-
|3£j3r,zc; ray^ia rcZ T.l-nBc-j;' divripcv 5i Y.aT«
ocjaiaatv y.at v-ipcyrv cv/.c; Aafwv '/.ai rpircv
t .,\/.. tt'\ - / v . I
Ti av/.-fi T.aoX •/) tecaTixn xaAcupev/i cixc; Aeut*
\ \ ' > ' t /j ' \ f
y.at iJtra r.avra; avwTepw ci (f:^i'j'j.vjct
rsv
y.-j-
ptcv cuTct di Yicav -pc; cv; r.a.; uftvc; Tipcff-
-cCwv/iTai' c'i d-n Iv apyTi rcv TravTc; -^aiptcu
mcu.a(iiJ.ivci Scvi.ct., of,'/.x6f, cl e; e5vwv Tipcaicv-
re.; rr, TitffTet' et yap ro Ttav leudatwv e^vs;
-eptet/YiTiTat dta rwv etpr,uevwv Tpiwv rayuaruiv
,
Tcu Te 'IffpariX, y.at rcZ ct/.cv Aapwv, xat ci-
y.cv Aeut , eTepci Tiapa rcvrcv; Ttve; av etev ct
cpcjScuu.evci Tcv xu&icv , et p».Yi e| eSvuv tw rci*
S-ecu J.cyw tjpc(7£Xr,}.uScT£c; ct xat ^i^affzcvTat
euicyslv, iv/.cynrc; -/.vptc; ez 2io)V, xaTctxwv
'lepcuffaXYipt , Yi TYiV «et ptevcuffav tcu ^tcZ r.o-
1
8-2
V. 1.
(;. f. 2118.
D. r. 3311.
C. f. 30G.
V. 10.
C. f. 208. |i.
EUSEBII CAES.4RIENS1S
ziv.T.zrucv zcZ
scmpcr Dei civitatcm
,
in qim vera Dei intcl-
li^ilur habitatio.
xai p.cv/i ^ea tt.v crr^jitav, o/i/.ci-v rtJj 5£ju, p.£-
vsS^E! re zat Y.oLXkti v.cu -o'i.-j-/j^c-ji'a ucv/i" yvi cic
naVTa/s^cv 7:£r.i'/).i;?;y.£vr, t:7.; i^^aCTi xai auoTa-
(7iv TTiV ijiav auha.rzcvaav wsi Oe tov o/.wvi.CiV
-llicv p.£),:ypacpo; auvEi^Evccv
,
ir.n§ri
£tav cf/.Ei3:v .jc a/./.OL Oio. ij.cvtiV
ci dia
tpiXav-
PSALMUS CXXXV.
l:i qni faci! ii'.i;ab:lia iiiagiia solus.
Sane ad litteram mirabile est
,
quaudoqui-
(lcm caclum solo intuitu sapientiam Dei mag-
iiitudine ac pulchritudine sua , ct tniii spatiosa
aevitate deinonstrat : tcrra autem alluentibus
undique fluctibus firmitatem suam retinens.
His omnibus actcrnam iniscricordiam mchidiis
innexuit , si (juidein baud ob aliquem suuin
usuin Deus , sed ob solain erga boinincs be-
niguitatem omnia creavit.
Qiii percussit Acgjptuni.
Si forte haud credis, inquit, Dei providentia
ac virtute universum mundum eiusque partes
guberuari, dubitasqne res singillatim liumanas
ab co lortasse ncgUgi, veUin scias
,
ipsum res
Iiaud minus terrcnas quam caelestes curare.
Ergo pcrscquitur , temporibus idoneis , homi-
yoc-jc-ui Twv av3^p(.')-a)v y.air' i;-£p(3s>/rtv aje;u; ues praescrlim insigniter irreligiosos et impios
;
v.y.l oiGifiuc, &V-£p -JTJ Tcv: AiyuT:Ti';i>; pET- sicuti aliquando Acgyptiis eorumque regioni
ri)3ev ,
zae auTY,v tw atyu7:Ttav yr,v upctuTa- incubuit. Protegit vicissim atque defendit di-
Tai Si r.ihv y.ou vTTEppa/E^ tuv Bicfilwj , xai lcctos ,suos , neque bos tautum , veruni etiam
c-j psvtov a-jTwv , aAAa xat twv tcutwv Kncyc- ipsorum posteros ; sicuti rcapse fecit ereptis
vuv
, loar.ip twv ciia jM&juitem; viXci;5epMptev&)v tunc pcr Moyscm ab Acgyptiorum servitute
;
TCT£ Tvi; -ap' A]-/v-Ticii (3ou),£ia;, ct; -nlivOi- quos ipse communis Dcus liberavit baud ali-
pcosiv auTo; o £Tii 7:avT&)V Beci ^ cw. allui; vi ter
,
quam luanu sua e.vtenta , brachioque forti
uteus. Est autem hoc ipsum Dci Verbum
,
pcr quod ct olini ct nuiic ctiam cuncta ho-
miuibus benelicia , benignitas Dei optimi con-
fert.
Seon regem .Amorrhaeoruni.
Interprctari solemus .\morrhaeos quidcm
loquaces cxaspcrantcs ; ct horuin regcm Seon,
tcntationem et exacerbationcm. Namque ho-
Bcur.txv idri[J.icvpY/)GVJ c.noi-j-.c.
Ei piri TreTtetuat,
fMi,
r.^cvacf. ^icv xai
(3-j-
vy.u.u Tsv avj.Tiocvzx v.caiJ.cv y.oh Ta xcvccv iJipr,
otax.i;(3£pvac.S-at ,
ev apfyt[BcX&) ^s
£//1;
mt, tiyi
Ta v.aTa pepc; "/,ai Ta av^pWTTiva TrccpcpaTuti vj:
.„. ~^r/ \ r. • \ ~ < > •<
auTcu, yv&)Jt OTi y.xi t&)V 1.T.1 yr,; cvy^ -/ittcv vi
Ttov zaT' cvf.avei/ 7:p5vct'i' pt£Ttp/;eTat ycvv Y.azcf.
£xTeTap.ev/i //ipt zat ta/;up&< ppocyjcvi y^pr,aocij.vJCi'
./v><
•?•
' ^ r. ^ ^f
a\ t ' "^ ^
ero av cutc; tcu j£cv koyc; zj, Oi. cv y.ci.i
t.ch/.x\. y.0.1. vuv Ta; et; avjpurcu; Evspyiaic.c /]
cft-
).av3pti)7:ia tcu jiscvayxZ^cv Btcv Y.xziii.yoLac/.zc.
Tcjv —*7a;v ^aaiXsu. tuv * A[ji.o:pxtu'/.
'Eppf/;v£u;vTat Oe Ap/.cppa7ci p.£V lalrizct r.x-
paTTtxpaivcvTe;, -/ai TcuTtov paciAeu; 2,-noiv ttei-
foLa^ici Y.y.1. T.xpcpyLa(J.ci' ci Seivct yap
7:pos
a7:«-
T/iv (7c^t(7Tt/.Y)v zaTa7:i/paivcvT£; ela-tv /a),riTct, iniiics so[)liisticac IVaudis periti asperc sacpc
Tcu; caci. zr.; y.hnBux: ua\v tpaaxxl ^eXcvte; loquuntur,paritcrque vellent veritatis quoque
1) Iii codicibus 1). f. 237. b, et G. f. 7.07, aliis partim verbis idem fcro fiiigmeiitum acribitur. ETSEBIOT. Tai/Va /*=/
£!•/! (facrt ToTj voioxjni rd sHSaXa- i 8; Xaoi Ttii; zug/GU xci
0'
zXiJjo; at/rou aTroXaocTij ivj; £,'; «utov £t/(f»i;.«i2;'
jrgWTOV
6 olxo; 'laga»iX Tayfxa to Uffo(3£(3ijito';' tjTa t() ujrfjavj^^ov ,
ofzo; toJ 'Aajo/V' fiTa tuv itfjuv ri iii.da (pu\'i ,
01x0;
Asi/t' v.ai jravTwv avwTigov o, (po[?oy'^svoi t()v -/.ufitoy , 7r^(>; o'j.- (J ;ra; u/.tvo; 7r^ocr7ri^(fc'v>3T«[' za( xaT a^ya^ 5^pe3»)(rav
fouXoi , Sr Jv ToiJ; if
iSva'V irsirttnctjxdTa; iZoXuavi' tive; •yap 01 (popot///t=voi tov •/.tigiov
,
na^a T:i Tgia TayfiaTx
TMV 'louSaiiiv; iiiov 8= XE^ysi xai 'Isgouo-aXvjfi, t/Jv asi y.hoiiaat toi) SsoiJ ffoXiv , «v ij T() aXviSj; zaToizijT/ifiov
Tot) SeoG* xaTa 8e vovj^riv , 01 Sio^aTixoi y.i'j oTxo; tou 'lo^gavjX (>%}/o^5Voi xaSaga xagSia Ssov* 01 §£ rsXsiw; xai
isfaTixu; ot/ro'v a'£i' 9iga;r£u'ovT£; , ofxo; '.(Vagujv* xai
01'
toutcuv uiro5:='oTcgov pev ,
sfuirijgsTou/xsvoi 6j tu vao/
,
01 xt;
Aeui, ou; av ri; veuxogoo; xaXstrsisv* Jira 01
sf
«XXoyevwv fdjSto SsoiJ jrpo<rTi9sfi£vci* ira'vT£; f/£V
ouv foXoyouiriv
,
avaXoYo/; S£ Ixao-Toi* SjjXoT Ss xai Ti-v £xzX;)o*i'av 'Isgouo^aXrj/i , T/iv urj s^^ouo^av cjrrXov rj purioa
,
tvjv fig/jv/jv
(Ig£()(7av, ijv 'I^/jo^ou; Zl^uct Xsyu/v* £igTj'vjjv t/jv £//./jv 5i'5w/xi uptrv.
•2) Uccole omiiiiio ailnotata a iiobis iii tractatu S. Cvrilli de Maria deipara cap. 5. p. 78- de domino lesu, pro losue
,
excuntium Aegjpto Israliclitaruiu ducc. r<aiu et Eusebius conspirarc cum Cyrilli aliorumiiuc sententia vidotur.
COMMEXTAKUS IX PSALMIM C\X\V-C.XXXVI. 83
ainatores fraudulenter loqui et occincre, atque l-l x-x-r.i '/.a/.uaBxi /m «(JsffS^at, r.u^kQia
-\
oniniuo niliil aliud spectaut quain ut vexent zai 7Ta&cp-/t?etv £/:vt£; tjv (7>;:-:v Baaav ^t
atque exasperent. Basan vero, quod ignoini- xiG/yvc^) ii.iiicu:i.-jv.ycijivr,, zr.v zcv: y.x/.rj; y.x-
uiaui signilieat
,
iinproboruiu pudendain uia- T:zi7/v;:usav y.y.y.ixv duu' hi c jSscai/iu; "Qv,
litiaiu denotat: cuius rcx On cuni Seon oc- ci/v t6) Z/.tov «-txTivvuTaf ctiws tw 'lo-pav.X vr
ciditur; ut Isralicli terra (piaiu inale retiuc-
y/i, r,v zax&j; Exparcuv, (r;c;icTiz&): zal ixi-ac
tj.-.y-
bant tradatur. qui calbdo et iniquo possessu,
^n^ii tho]; t:i^\ Tr.v twv zi.xyii.ariMv diaz
f,'t^:'j-
maliiiuoque eam administrantes ingenio > reg-
nare videbantur. Veruiutaiiieu dicta terra bis
erepta traditur in sorteni Isralieb, lideli scr\o
ilbus qui reruiu omuiuin auctor cst.
Quia iii huiiulitate nostra uiemor fuit nostri Uominiis.
lu superioribus quoque varie deinonstratuui
luit , uon eum qui de iudaico geuere oritur,
Isralielem csse
, sed eum qui moribus dignus
boc noniiue est. ISon enini omnes qui de Ls-
rabcle sunt , bi siiiit Israbel : ueque illa quae
pubbce fit , cii-ciuncisio est , ut ait apostohis
,
sed in occulto potius iudaeus , et cordis cir-
cumcisio
,
iion secuuduu! litteram sed in spi-
litu: cuius laus uon c\ bominibus
,
sed ex
Deo. >'os quoque igitur qui ex ethnicis veiii-
iiius

nos euim reapse circumcisio sumus ve-
rusque Israbel; nos, inquain
,
potius ex ini-
micis iiberavit
,
quam illos. Etenim illi ex Ae-
gypto discedeutes
,
corporeos fugerunt ty-
lannos. Verumtameu pravis moribus animas
suas uihcieiites, occuJjueruut iu deserto ido-
lolatriae dediti. >'os autem revera redemit de
auiinac uostrac bostibus
,
meiiiorque uostri
inagis fuit iu bumihtate nostra quani illorum.
>iamque illi quidcm corpore serviebant Aegj-
ptiis
,
uostrae vero aniniae ludilirio eraut dae-
luouibus, ct sub malis sjiiritibus buiuibati era-
mus. Tauta vero est misericordia Dei, ut nou
soluin pioruin curam gerat, et sibi propiu-
(juantibus cousulat, verunietiam terrestres om-
T£; (fiidiv djzcuvTe; ^aaikivuv aiirr,;' alX iwatoi-
Bii7a axj-usv
'n if,iJ.T,viv:uiivrt y7i, n: y.aTXtjyj^^tv
TC.J Iccar,?. 'Jids-ai e-i tw y./rxcvcp.etv a-j-r,v
,
Ccv/.ui yvr.aw -.c-j navrwj atrtc-j --jyyavcv-i.
'Cti iv rr, TaTriivao-ii ij/Aity £^viiO"S)j r.iJtuv 6 y.'j^to;
Ksc( £V t:7? avwTeftij ^iacpjp&j; enedec/tvj-j 1(7-
pxr,'/. , cii
-: yiv:: -wj '\:\j^7.t(>rj -J-MyMv, i.'/.'/!
c -ct::Oi -r,: Bicai^ita; Tp-:t; * cii yao r.av-
-e; c\ el 'I(7panX, curct Icpar.X* uSe r, ev tw
ijjavepj» ev (7ap/.i 7:£fiT:ur., zaT:'- t:v a-.:ax:/.:v
,
aA/. i ev -&) z&ii/:T6) tcvQatc:, y.ai uepiTcu-/) zap-
ota; :-j
ypay.f/aTi
a/.Ka r.vivy.axt c\j o eTiatv:; cvy.
\\ xvjf.c,)-oiv ,
a/.A ez t:u BtcZ' y.ai r,ua; civ
t:u; e? e^vtov (^Yiptet; yap iauiv r, -epiTSf/r, zai
a).r,Sitv:; I:p«vi/.
)
eX-jrp&icaT: ez Toiv iyB^v
r,au>v u.a/.'/.:v 'n e-/.eiv:u;' ct uev yap e; Atyu;:-
t:u -o:e/.0;v:e;, tcu; (7wua-iz:u; e;e(p-jycv t'j-
oavv:-j;- \r.aycaivct oi ev Ta^ eauTwv i^vyat:
\ , ^ ^ ' / ' . ~ . /
t;u; a^epct; Tp!J7;:u;, 7:e7:T&)za(7tv ev tr, epriu&i
£li;6)/.;/.aTpr,(7aVTc;" rua: is a}.r,S&i; e/uTpojaaT:
£z Tj~v Tr; 'iu/r; r,pwv e;^Scwv
,
zat euvflffSr,
rjuwv £v T/i Tan£iv&)(7£t npiwv pa).}.:v }, ezeiv&)v
ct piev •/ao c(ii'j.a(jiV eo:u/eu:v Tct; Aiyu7:T(Ct;
,
r.uit: dc Ta7; 'l^vyat; auTai; oai(/.cv&)V riuev
'
/ \ ( \ V ~ ' j-
T.atyvta ,
zai vns ictz -cvrpct; r.vivij.actv r,u.Ev
TcTa7:ei'.'Wu£Vcf tc(7cutcv oe (<jztj zc e/.e:; tcu
..~<*\' r.,-
~t
/:~
^
j£;u , &j; un wcv:v y.r,Oia^at t&)v ,re:(7£p&jv , zai
Twv auTw 7:).r,ffta(^cvTwv (spcvTii^eiv
,
a),).a zat
/ «^<.~ ~'\~ \ /
T.av-.ijiv aT.a:, aT.^(»: Twv e;Tt yr,i zr,v Tp;vciav
T:;i;iff.:;at
,
zat :u /.cyty.wv u.:-jCi)V aKKa zat a/.:-
1:
nesprovideutiasua complcctatur, nequeratio-
'/'';'•''
w; sp/,;p^72'"''
'p=(f«^^
"«' "-'; £/•' yn;
nalessolumscd etiam irrationales, cunctisque
-
'^," '-'''(^•V
te yevst Ta -pcffo;pa
,
zai^ Ta
y.azd/'/:c'/.a 7:pc; Tr,v ^&inv CwpetcSat, £VT£u~£v
iu terra alimeuta aniiniaulibus pracbeat , uui-
cuique gcueri idouea
,
et vitae iicccssaria sup-
peditet : et nos demum iii caelos binc transfe-
rat. Quamobrem scrmo psalmLstae postquam
dixil "qui datescam omui cariii • nos in caeluin
trausmittit , rursus diccns : coufitemiui Deo
caeb
,
quoniam in aeternum miscricordia eius.
PSALMCS CXXXA'I.
Caret bic psalmus titulo apud Hebraeos;
nam ncque eius auctor inscribitur , neque cu-
C. f. :ws.

cod.
TgO-i

Uolll. 11. 28.
T£ 7:aAtv £t; cupavcv dtnzetv otC7:£p c Aeyc; \i.i-
za zs cpavat, 9 8t5cu; Tpc(inv 7:affn aa^y.t, ava-
T.iULT.it rtu.a; tl; cupavcv, au5t; /eywv ilcy.:/.:-
yeTffSe tm Sew tcu cupavcu , cti et; tcv ai&iva
t; £/.£;; auTcu.
iA.\.MOi; PA^'.
'O 7:apoov ilia'/.u.o;, «veTiiypa^:; urapyet 7:ap
'E(3patct; ,
zai cuTe tivc; effTt T.ocyiypy.r.zat
,
c. r. jos. 1«.
84 EUSEEII CAESARIENSIS
cvti r.zi-v z'jyic/.Mii ii^c-Ji- alX icTi •^thn 7Tp;-
ius generis carmen sit, dicitur. Porro est sim-
fnreix ky. r.pcaur.cv twv ev B«|3uawv£ y£v;,a£va)v plex proplietia, quae recitatur ex captivorum
}.iycu.iv{\' Y.cl rcvzo 6i ar,p.u!iiaii w; ev riaiv I5a!)yloiie persona. Eius rciindiciiim est
,
qiiod
TCiiv avTiycacpuv, xa-a tcu; £[3(3flM-/)'/evTa
,
ETriys-
yaaTirui 'A.yya.ic\j v.ci 7jCf.yapicv.
Maxa^io^ o; w./rxTroBioijsi aoi To avraTroSo^a cov.
iu aliqiiot scptuaginta iiiterpretum cxemplari-
hus inscrihitur Aggaeo et Zachariae.
lioaliis (iiii retribuet tibi retributionem tuani 1
<:. f. aio.
'O uazapiOf/es £i; £x£(v;-j; TtapoTweTat rcvi Eeatitudo illis reputatur, qui talionem Ba-
ancdidovru: ra. a.iici^oua. rr, Baj3D/,uvt, v.a] rcv hyloni rcddcnt , ct qui parvulos cius petrae
ra vmta avrorj T7pc(jy.[.,a(ja:vra rri vsirpa y.al illisos necahunt. Revera enim , in primis hea-
avaipcuvTa avra- y.at yap ru ovti, to juev r.pM- tum fuisset numquam ccruere Bal)ylonem
,
T5V [xay.apicv iv ro [j.-n ^zatjaa^ai -acri rr,v Ba- ncque in malorum eius coUuvie versari. Sed
|3uXmv«
,
|uv) (Je £v T-fl avyyyou yiviaBai twv postquam aliquis prosperitate deiectus , illic
V. 2
f. 582
extitisset , heatus sanc reputaretur, si quae pas-
sus esset, inviccm retrihuerct, et Bahylonios
vicissim captivaret , atque ipsas Bahyloniorum
aniinas ad Dci timorcm transferret. Quod si
et illorum parvulos haud siverit adolescere
,
sed illiserit pctrae , multo erit fclicior. lain
T«UT/i; y.ay.m' £t di aT^a% ti; y£v;iTO £v auTvi
«JTOTTEatov Twv zp£iTTcv6)v
,
\j.ay.api.c
c, av tir, £i a
J;£7:cv3ev Ttciwsiev , xai avTai^^u.aXwTr.ceisv t:u;
BafBu^.oJviiuc
,
xai auTa; raq twv Ba|3u>,a)Viwv
'l^vya^ [j.ixayy.yci tr.i rcv rcv S^ecu wc^cv ei 5e
xai Ta vr.-iK auToiv ij.-r\ avyyyipr,aiizv av^rioai
,
a),Xa ouvTpij/eicv Tipc; Tvi TieTpa, ttcaJ.wv av yi- vero JJahylonis parvulos , recte intelliges ne-
v:(T3 p.azapiwTcpoi" Ba^vlMvci h vr,ina ra ar.k- quitiae semiua, et variorum scaturigines pec-
wara tvi; y.ay.iac, y.ai rag o.pyai ru^v a-jy-yyri- catorum
,
quac bcrvatoris doctrmis (iiam pctra
y.wi ai>.apvi\<j.ara,v
.,
cvx av aadprni et-&)V a o-n est Christus) occidere, ne adolescant atque
Tw /cyw Tw (7WTripiw (•/) ::JTpa yap r\v o XpicTccj
in actum erumpant , curahit is qui hoc loco
«vaipilv
T.ph ro u-n ai'E,i~iv [j.rdl et; epya rrpcep-
heatus praedicatur.
)(iaBat ar.cvdaait o ev tsutci; p.av.apiC,op-ivoq,
\. I.
C. f. :in.
tA.Vi\I0:i PAZ'.
Efc//.o?.oyvj(70fy.ai' Goi y.rj^i- tv oX'i xag5/a //oy.
O^TTEp reXit;; £; i).n; '^Myri:; y.ai ^•jvaii.iM;
Y.ai layyci aya-.a rcv Secv, eu (JiaaTrwv raq ^vv-
a[j.tii rrii lavrcv a.yaT:nc, Trept a^?.o' ti, aXX' cAw;
«v/ipT/ipevo; piovou tcu 5ecu, cutw; xat «uto? ev
'c\r\ y.ap^ia i^ouclcyfirai ivyxpiarMV tw 5£w'
Bapauiv di Tvj rciavr-fi avrcu r.y.ppnaia, y.a\ £t-
5w; oTi £v pteyaXw ^eoiTpw T(>i twv av3-pwnti)V
ptw, S-£twv ayytlMV y.ai lurcvpyojv Zicv tacpuiv-
Twv
, xai 3£&)p/.ev&)V Ta; iv Sew TipoxcTta; auTcu,
T-flV Kp0(7Vl-/.0U(jaV ii7to5t(}w(7t TW ^EW XaTpEtav
,
zat ^viCTtv* xat EvavTiev ocyytAutv ^iaAM act,
ITgoirxyvvjcw TrQO; tov vadv uyiov dou.
IIpcffxuve7v eTtayyeXXerat npo; v«ov izvicv,
ttiv
PSALMUS CXXXVII.
Confitebor tibi , Dominc , in fofo corde nieo.
Sicuti pcrfcctus homo , Deum tota anima
,
nervis, ac virihus aniat, haud equidem arao-
ris sui facultates distraheus ad aliud quidvis,
sed a solo Deo dcpendens
;
sic et psalmista
toto corde confitctur
,
gratias agcns Deo.
Tum elatus hac suafiducia, vidensque se in
magno humanac vitae theatro , nec non cae-
Icstium angclorum
,
qui ipsius apud Deum pro-
fcctum spectant , couvenientem Dco trihuit
cultum , aitque : et in conspectu angelorum
psallam tihi.
Adorabo ad t<'inpUnn ,';anclum fuiim.
Adoraturum se spondct in sancto tcmplo
,
ty.vlT,aiav 5nX«v, r\ rr,v hcvpavicv^ 'lipcvaali^i
, ecclesiam denotans, yel caelestem Hierusalcm,
cuius crat typus tcrrestre templum. Deindc
gratiam prolitetur, quia dignus sit hahitus mi-
r,i rvrsoi o iui yr\c vnr,pyi vaoi' tira
x^p^^
cy.c\oyti xaTaltwS-ei^ ikicv x«t «^/i.&eta; Bicv'
a.v5 cu Ivixfjayoi ,
r.tpi rcv tltcv; aov _y.-A
TYi; cChn^nac, acv
,
"l.iyu' rvyuv yap ihicv
^Eou
, TuiTwv xai (jupij3cA&)V (ZTr-n^XaxTat
,
£y
7:veufi«Tt (3e xat aXr^tix 'ka.rpiyiiv 3ew xaTr,-
.|t&)T«I.
sericordia et veritate Dei. Pro quibus vcrhis
Symmaclius « projiter misericordiam tuam ct
vcritatem tuaiii, dicit. 'iNam Dci miscricor-
diam adeplus , tyj)is symholisque sepositis , in
spiritu ac veritate Dcum adorarc impetravit.
CO.MMKXTARirS IN PSALMCM CXXXVI-CXXXVIII.
85
Coiilib-anliir libi, ndmino, onmrs ro^os torrac. 'F.fs_uoXoy.;o-aff04;c7a'>(rci za\-i.' n-avTE,- oi' |3ao-i>,=r? rr;,- y^',-.
v. i.
Sacpc ol)scnavimirsi(salmosillosqui ncque
IWlay.Li 7:ap£Ty,fwau£v sti T&iv ifaJ.uwv .-!
D.r.333.
cantici neque psalini
,
ucquc qiiamlibet aliam
^y^re u,uv=^v
,
f/-iTe w5r,v
,
iJi-n-s. <^a.lij.c-j, n ti
iuscriptionem liaheut, clivcrsum al) liis ehara-
'i-epcv 'iyovzs? iipoypciLfriv ,
cclhv -«joa TauTa
ctcremgererejcuiusmodicsthicpropheticavir-
ivxx^^vcvai xapaxTripc^, cTrrio^ Tiapwv 7;c:^r,-
tute imbufus. >'am superiore confcssione facta
zr/.rn
peTex"'-'
^uvajjicw;* ^ia -/ap twv npcXa-
Davi-d
,
atqui ait non cgo solus inter rcgcs his
(3:vtwv e|;fxoXc-/ri(7af/cv;5 c AajStc) , alX cv/.
pi-aerogativis sum dccoratus
, scd plurimi post- eyb>, (^t.gI, ev (SaaiXewt f/ovj? tcutcu /.ct^rXM-
•^yiV
,
TiXa^Tci (Je TCiiuTct •/cVTiffCVTai, or,lccd-n
u£Ta To >;r,puyf/«
Tcu c&iTYipa?' 'wit ^ciLUa-a. sts
To
T:X-flp6)f/.a Twv eSvwv etffsXS-n, xat vi (3euT;pa
liac crunt , iicmpc post Servatoris prnedica-
tioiiem
;
praecipue vero cum multitudo gcu-
tium ingrcssa fuerit , et secundus Christi ad-
vcntus acciderit. Tunc cnim magna apparcbit
'^'r.
r;u ucoTnces ytvnract r.acpcvaicc' TOTe -/ap c^^^r,-
gloria Domini. Kamque imperativo modo vel aeTat
ij.iya.hi zov xupisu n ds^ac' 7:fS(7T«)tTixii>; di
optativo
,
futura interdum denotantur sceun-
dum pcculiarem Hchracorum consuetudinem.

^Vaticinatur diffusum iri ])er omncs gcntes
reges ter- Dei notitiam : cmicti enim , inquit
,
rae eonfitcbuntur tibi, audientque omnia vcr-
ba oris Dei , et cantabunt in viis Doniini.
Haec autem nonnisi post Servatoris nostri
praedicationcm exitum nacta sunt. Viae au-
tem virtutes sunt
,
quae ad Dei notitiam per-
ducunt.
L\celiu.s DoMiinus et liumilia rcspicit.
Quae prophcticus spiritus in ipso et pcr ip-
.sum locutus fuerat, David cognosccns, laeta-
tur quia Deus humilia rcspicit , et prcssuris
eius protector adest.
Si ambula\eru iu inodiu tribulatiunis
,
vivilicabis me etc.
Clariu.s Symmacbus dixit : si ambulavero in
raedio tribulationis, conservabis me : contra
anhelantes inimicos ineos manum tuam ex-
tendes
,
servabitque me dextera tua. Doininus
rem pro me coniiciet.
xat eu/.Tizu; £!7^ 0T£ Ta peAAcvTa drilcv-xi
,
/aT« Ttva Twv 'E|3pat&)v avv-n5ciav.

Ilp:'^-/!- C. f. .m. i<-
Teu£( Tjept zrti peXXcuffnc e^o.TiXcuaSat et; 7:avTa
eSvo Tcu ^eov yvciiam; , laxai yap,
'fnatv , cTe
uavTc; ct ^aaO.eli Tvi; yrii
i^c^.cloyr.acvrai aci
\ . I \ c I .. I
y.xi ay.cvacvxai T.avxa t« ^-nu.axa tou aTOf.aTc?
Bicx), y.ac ozt acjovcai iv -odi oSoii y.v^tcv' zav-.a
di cv/. aXXcTe
h
p.e-a to ivayyzkt/.cv y.n^vyiia tcu
aKi-.rpoi ny.uv teXcus xeTu^nzEV ci3ct de etatv ai
apz-ai., ai (^eocvaat tT.t Tviv yvwijtv tcu 9eou.
'Ti)/»iX(j; xufio;,xat' Toi Tajrsivoi E<poga.
Ta u7:o Tcu 7rp;ai'/iTty.cu 7:v£upiaTcs £v auTw zat
OL avzcv lal-n^ivza (j.aBuv Aafitc), 5appc7 &)?
£(pepwvTcs T« Ta7:£iva tcu Secu, wc ev Ta7?
Oli-
<^iatv (zuTw ouvaa7:t?cf/.£vcu.
'Eay Tro^suSw sv ^sVw ^X(\|/£w^
,
^rjc-og /as x. t. X.
lacia-.ipcv ^c 2ufjiu«j^cs
e^/i* £«v ;:;- ^-
:
pcu5w ota p.saTi; 3-?.t'J>cW?
,
7:£pi(7W(7£t; y.i' xa-
D- f- 3.i.i. tj.
Ta rr,; avaTivcrii ruv i-/Qpa)V pcu ezT£V£t;
y/'p^
acv
,
xat ff&jtjEt
fi.e n Oiita acv zuptcs e^tiTe-
/£(76! ucjep ep.cu.
D.
1'.
:):):;. Ii.
PSAI.MDS CXWVIII.
>fAAJlOi; PAIl-
Domine probasli mc , et cognovisti me.
Quouiam igitur nostrae quoque vitae tem-
pus hsjjct diinensa a Deo iutervalla , uiiiver-
sum vitae meae tempus
,
inquit , viamque ha-
cteuus coufectam ipse scrutatus es.
JIirabili.s facta est scientia tua e\ me.
Superat , inquit , vires meas , et extra meam
comprehensionem est horuni cognitio
,
ita ut
ea neque excogilare neque euarrare queam.
Quantumvis eaim dixero, ea parva ac miniina
prac diviiia poteutia fueriiit, cuius compre-
bensio meain fugit teuuitatem, inimo omnium
virium defcctum.
Ki/fii iSozif/oKTai f4s ,
xai syvu; (/=.
'E7:Et t;uvw xai y_povci zrii nfj.ezipai ?&)«? n.
ey_et Ttva OLccaz^nuaza ij.Ey.tzr/n[J.eva uapa jew
,
> .. J ~ \ ' \ \ \
T.avza fj.cv
z-nc
fymi
zcv ypovcv
,
iji-nai
,
/.at zr,v
odov -nv dfTtkBcv auTO? k^Lyyiaaat;.
'E0a(i^y-a(7T&j0y) 'fj yvwo-i; co-j i^ i{j.o^. v.
'E7:i|3atvet
, fna\ ,
t/,v epir,v (Juvaptv ,
xat eTie- c.
/.etva laziv T-/i; ep.-fls
xaT«X-/ii|'£&); -n zcvzu>v yvw-
(71?,
&'; p.T) ovvaa^at as E^EupEiv f/.«(ic
i^iL-
f. :)3i.
f. 212. b.
7:£tv auTa* oaa yap av £iCj&), ;/txp« v.at kla-
f. 313.
f. 3:i4. li.
j^tcTa zvyyocjtt zn; OiLy-ni ovvaiJ.tMg ,
r,; xa-
zo:ln'^tg z^hv Ef/riv
aLi.iy.pozr\za xat ovBtvtav Oia-
Lfivyti.
SG
i;Lsr:jti! i:
V. IG.
c;. f. ?.\'i. I).
V.
V. 20.
C. f. ni.-..
C. f. :ii5. )i.
AxaTifyaoTov {^.01) £iociv C( t/^^aX;/.Oi crov.
/eu^Ev y.oiBc^ac, y.cni rcv; zm: [i:d ttypiv-a.c
w; r,'jr, xtyptvxui tTiiazacci.r ovja-at 61
tjbai OiyijK xc a/.av.cv xat aTtcvr,' cv y.ai. avtct-
zaarcv ijc-j' t['/-v yao r, -sf-ivcia t.ty.a^c/.i icpsi-
/si' az2TEp-/ac'rrc di to-i
'^iyyit, r, wi,-m oi aps-
rr,; iJcrjjwBnGa y.ai yvwjwc,
"AyJps; a»/>t«juy £X/'.A('yaT5 ctff' i^o'j.
Ari-^ovrat eiq ^.a7snQi%T:i. rdc ?roX5(j coD.
Ei-tov, Euci ^E liav tTttJ.-l]i'/)<jav ct cpi/ct crcu
e .jccc, eizoT&ij tcu; e;i'y.;p;i/i tcu ~£cu najiat-
T£(T5!t z«t ant/.a',jViL tavrcv o.i.t.c/. v.ai ij.vr,u.cvtv-
,1,1 > \ , 7- \ < ' - \
caz c-.L ijxai Ti; xaipc; ev w tcu; a[j.ap-bW.cvi
avzcc c Btoi «TtcxTev£'t, evTeu^ev yi(3/) '/.ai rcv-
Tcu; ixvrcv p.azfoev eAstLivet, t,)^ av
fxvi
xctvoivc;
«uTwv yevciTC, p/ioe ez tcu T://)ffta^etv w.eTa(7/Yi
Tvi; 7:«p' auT&iv (3},o:(3'/i;' S7:£t dt xat ei; ep-(7Ti-
\ . / \ ,/ T, \ \ , I
Kcu; l.o'/'.v; y.at epsa; Tag act; ti; iJtraiorT,ra
/Y,'j/;vTat 7ic/£t;, Ta; ,veta; ypa(^a; r.c/.it;
yf/D-
y
' '
.s' ' ; c
' '

[ja-.iLCjaa;., jueTatwc ot ravxa; l.aii^avcvavj ci
eTefc^c^ct, '/.ai cvy_ Oi; Oii 1)" ar.carpt(fcu.at •/.at
exxAtvM o.t: avruiV.
L!iOxiua<76v
i/.e
Bst^q.
, ,
. \ , , ~ f .
J.
/ ' \ '
rjt7:t.jv ev apyo, xupiE eocztp.a^a; p.e xai ey-
v&ic p.e , vDv to; wr.Tito (^cxipat^S^eis eiy/i, (5oxt-
( / * \ ~.^ \ *(
[xaacv ixi
,
xupie , xat yvM.jt rriV /.a^Oiav pe-j*
\ f \ ,1 \ /
/0
^ ^
xat TOTe p.ev etpr,T«i Ty,v Tppcv pci- xat ty,v
ayctvcv u.cv i!;iyviai}a;
,
xai r.aaa; ra; cocv;
[j.iv r.pcCt^i;' acrt dt traacv pe, xai yvto^i Ta;
'o
/. ^- ,,'/.<
/
rupcv; U.CV p-/i7:cT cvv cv/. evavTta /eyet tcte
yap et7:/(>J; 3e5cxtpa(r,vat xat e-/vtoa3at £trev
,
vuv (Je eu^eTat 5;xipaaS-/ivat , o7:to; yvuaSri 'h
xapdta auTciJ' [i.uCcv
yaf
ro y.aBapcv y.at tvOt;
TYi '/.apoia, Tcv any^oi; v.aha^ov xat tv^r\ vnap-
ytcj' '/.at vutoairjtt rov acj/w; oc-/.t[j.aaBtvra
yvuia^-rivat tw d.y.i[j.aa5r,vo.i iu. tw yvcojS^-^-
vat T7,v xap^iav auTcCi' a)J,a. y.at rcv ix-kI.ok
r.pcopai-:ivai ra; cdcv; avrcv, peT^cv tc yviit-
aBr,vat ra: Tpti3:u; eTatjSevTac auTCb' 3ic xai
tT.'i,yaytv xat et^e et ti6i; avcu.iav ev ep.3i,
TcuTE(JTtv ev ?|et xat ^taS^etjet peu, OepeTai xat
cuTti); xat eicJe et cOo; avouia; ev ey.ot TcvTe-
artv -/.aravortacv
,
et iiiovjatv T.ors ev t'/i
tf '-'X'{i
pcu avo[Jia
,
to; t/v/i Tri; otJou avrri; iittvat
T.ap i[j.ct' o[j.(a; dt y.ai t\ roaavrri ex acv y.ott
ota at xaTtopSwTai y.ct ava[j.afirr)aiz , alX cvv
Ai;.s.\r.iK.NSiS
Impcrrccliim mciim \iilcnmt ociili lui.
Quod nouduin feci , inquit , taniquam iani
factnm intueris; et iiondum natos, tamqunm
iain in Inccm cditos nosti. Potcst autcm dii-
])licitcr iiitclligi iniioccntia mca , ct maliliae
carcnlia , luilla iiidigcns inquisitione. IVam
curiosa ()l>scrvantia dici opus potcst : cst aii-
lcin impcrfecta anima
,
quae iiondum virtutc
et scientia infonnata fuerit.
\
iri .saiigiiiiiimi ilccliiialc u m«.
Accipient in \ani!iife ci^itatcs tuas.
Quum dixisset (v. 17.) mihi vei'o nimis lio-
norati sunt amici tui , Deus
;
nierito iniini-
cos T)ci detcstatur atquc a se rcmovet. Iinnio
(|uuin itcm dixisset iorc tcmpus, quo jjecca-
res Deus ipse interficiet , iam nunc illos pro-
cul se arcct , ne quid liabcat ciim illis com-
mune , neque ex ipsorum propinquitatc de-
trimentum capiat. Namque ad coutentiosos
sermones et controvcrsias, in cassum tuas ci-
vitates accipicnt , vocabulo civitatum divinas
scripturas signiQcans
,
quas frustra sumunt
lieterodoxi, ct non nt oiiortcrct. Hoc cgo ho-
minum gcnus aversor ct fugio.
I'rnba me , Deus.
Quum inilio dixisset , Doininc ^irohasti me
ct coguovisti me
;
nunc ceu noiidum proha-
tus ait : proha me
,
Doininc, ct scito cor
mcum. Lt tunc quidciii dictum fuit : et funi-
.culuin ineum investigasti , ct omncsvias nicas
pracvidisti : nunc vero, scrutare me, et cog-
iioscc scmitas nicas. JNciitruhi taincii conira-
lia Joquitur. Tunc cuiiii siniplicitcr c.vpiora-
lum se et cogiiilum dixit ; iiuiic vero orat
cxplorari ,sc. Maius cniiii qiiid cst, puruiii rc-
ctunique haherc cor, quaiu simpliciter essc
purum ct rectum. Loiigcquc jiracstat cognito
pcr cxpiorationcm siinplicilcr homiiii , illc (|ui
prohatus cst pcr cordis cogiiitioiicin. Rursus
maius quid est , si viae eius cxploratae iioscan-
tur, quain si taiituininodo pracvidcantur. Id-
circo addidit : ct vide an ^ia iiiiquitatis iu inc
sit , id est in hahitu ac gcncrc vitae meae. l'"cr-
tur ct alia cxplanatio. I^t \ide num via iiiiqui-
tatis in nie .sit: id cst ohserva anahquaiido ini-
quitas in mesit grassata, itaut vcstigiasemitae
eius in me supersint. Mhilominus etsi tanta fiiit
cx te et |)cr tc innoccntia nica, tu tameu iniiii
11 !nsign;s Knscfjii sT.teiilia de s.icris librls , iiiliil iililiui;!,.; a|uiil liae.-clicos liaiv/iiKiiiis.
COMMENTAimS IN PS
diix es in via aeterna, qiiae ad immortalita-
tem incorruptibilifatemque perdiicit.
['SALMLS CXXXIX.
Cadeiit super eos ignis carboncs.
Poenam qiiippe a Deo referet , <iui iiuius-
uiodi morbo iahorat.
Vinim iniiistum mala capient ad corruplioneiii.
Qiiid est ad corruptiouem? Xenipe quia mulli
eapiuntnr ad salutem
,
ut iili qui ab apostolis
sanctisque viris. Verumtamen illi inqirobi sunt
qui a nialitia capiuntur et corruptela. Quivis
enim iniustus tanu[uam intimo morl)o corru-
ptus nequitia sua, penam congruam perferet.
>'anK£ue ad corrumpendam animam, cuiusvis
poeuac loco
,
nequitia sufficit.
Cognovi (iiiia faciet Dominus iudicium inopis.
Hinc Salomou patri suffraiians ait in eccle-
siaste : linem sumniamque totius sermonis au-
di ; nenipe quod onuie factum adducet Deus
in iudicium ,
de ouini abscoudito
,
sive id
bonum fuerit sive raalum. Et nuuc enim , in-
quit , iudicabit vindex Deus de paupere op-
presso et de inope. Felici mox fine psalmum
concludit ( ideoque et in titulo scriptum est
iii fiuem
»
1 repDsitaui iiistis spem recitans.
Symmacbus autem « apud faciem tuam • di-
cit. Quid vero praestantius quam puro cor-
de Deum coram spectare? prout dixit Ser-
vator : beati mimdo corde , (luoniam ipsi
Deum videbunt I quam rem adepti
,
gratias
agent.
PSALMUS CXL.
Psalmus hic parcm ac superior titalum ge-
rit. list autem Davidis, eaiidemque vim pre-
cis continet. Hoc taiuen ainplius babet, quod
magis est dogmaticus , et phira atquc utiliora
sub initio docet. Ait igitur: clamavi. Haud
saue magna voce et clamore usum esse psal-
mistam, credere decet; nam silentes quoque
audit Deus. Sic etiam Moysi traditur dietum:
quid ad mc clamas? Sed (jui magiia dogmata
a Deo didieerat, eximio animi affeetu lide(iue
aliquid a Deo petens
,
ita ad eum clama-
bat. Quare et fidenter ait : ([uoniain talis suin,
et ita clamo
,
adtende voci meae dum ad te
clamo. Quippe qui puram babeo non mentem
iantuinmodo
,
sed et labiorum voeem a men-
dacio periurio et convicio. His etiam coase-
(luenter addit
:
At.MiM cxxwiii-cxr.. 87
y.xi «^J3!&7(av aycii^r,.
^AAMOi: PU)'.
Ai/.cj yap iiie^ct Tipos avzc\j, vc7cv tyjo^J T.-t-
avT/.v.
"AyB^x dSixov xaza 6*jgEt;(7£i si; Sic^^o^uv.
Ti 51 iariv £t; usi,:^Ocf,av; ori TicX^ci Br.pvj-
rvrai ci; trurrf tav
,
t<j; :( T.ot^a tcov a.r.co-c/.uv,
w; :( -acsc -oiv «ytcov mi^wj' «).). u yt r.c-
yr,p:\ irav vTto t^s /.av.ixi 5r,p£vcvTai y.ai cp5r-
jsS;,
T.xi yao adf/.ci (uff-cp \jt.o cr/iixc vcac-j
SixoBacEii UT.o zr,i ix:j-cv •/ay.iai , Jizr.v v^fsiu
tr,v cyp;5rjz:ui7«v tzavn yao cartv «VTt nrxans
T(f/.6)|;i«; , Tr,v iycvoxv aiixrn <!^vyw diaaBftpxi.
'
Ey/uiv OTi TT^inf^si y.^^to; tvjv x^itrr/ to'j tttu^^oO.
'EvteuStv 2c?.:_ucdV coi)eXn5c(; zcv r.aTica
fno\v
iv Tw hr/.y.riaiaaz-n*' TeXs? "kcycv zo r.av
a/cvi , c-.i T.xv zo T.cir.ux a^et o Ota et; zciatv,
sv r.xvzt 7raf.cCopauevt.), sav Te xyxjcv , eav rt
T.cvr.^cv y.xt vjv
7«p ,
^r.^tv , o; ypiVit o t/iCi
ez^iztov t;v vZ-j /.xzxt.cvc-li^.iv.v n^vrzx /xi t.z'j)-
ycv iTt yrsr.ozcv ae yera rauTa te/c; zaTcc7Tpe-
ye Tcv '^aXptcv*" 015 xat et; T£?.e; 5-tysypa-Tai
,
Tr,v a7::zctu.£vr,v tc7; (3f/at:ic ?,£ycov e/r.i^a' h 3e.
^ I
'
\ ~ I . I '
s\
2,upiuayc;, 7;ac« tm T.p:OMT.M ocv, /.r/ei zi oe
~' " ~ -
'
' ^
' I I \
/.fidzzcv zcv /.v/.xjx(,aevri atxvcta T.fcoow.cv Tfcg
rrpcijcoTrcv opov Tsv ^eov; xaT« Tsv rcu corr.pc;
ptazapt7y.5V EtTTCVTc;
*•
/j.axaptct ot v.aBafct tv,
xacota , cTt a-jTct tsv S^eev cpcvzxf c-l> z'j'yov-
Tc; ivyafitoz-nocvaiv.
i-AA.MOi: P.M.
'AzcXou3c.); Tw T.pcay.vrt vj/aXuw y.at curc;
intyiypxTZZai' iozi oe zcZ Aa|3t,3, zai Tr,v auTriV
e/ei z-n; T.pcofj-yjni duvautv lye.t di zi ;iXecv
cuTo; dcypcaTi/coTepc; cov, xai TtAeiavot xai co^e-
/lucoTepa Otoi rn; ot.pyy\i itxidevaiV /.xt (^notv
. c/.ezta^z' :v T.ccjzuii cpov/i y.r/al^n /xt p:-r, /t-
yj.r,iBxt a-jTsv 7tpct7fi/.ct u-:/«p-[3avetV /.xt aiM-
7.Ci)VTC.)v yxp a^/.cvit o Sec;' ;vtco y.ai Moutjvi /e-
y£Tai ctc/,-/evai*' rt [3:a; Ttpc; pte; a).l o ue-
yx'/.x dcyu.xzx T.ept Bicv /.v/.znu.vjci, vr.ip^al-
lcvrr, Ti ^iaSiciei xat ztazu aiTwv ti -apa tcu
Bicv, cuTCo; £/.e-/pa|cV TTpc; auTCV 5to /xt 5ap-
oov i5r,5i'v £7:£i5vi zctcvzs; £if/i , xai TCtauTa [3;co,
T.fcoyii zri (fcovvi ucu ev Tw xexpayevai fxi Tipc;
oi'
&'); /.xOxcxv i-yoiV cu pcvcv znv dtctvcixv, a/.la.
xai Tr,v ^ix Tcov yu).mv jwvnv ano \j/eu3;u; eTricp-
xta; T£ xai ?.ci(J;pi«;' ct ;
/.at i/.clcv9u; inrr/ayiv'
D. f. 3.18. b.
K. f. 287.
V. li.
C. f. :)I7.
T. (J.
U. r. :is;'.

Kcilc. XII. ij
li.ilUi. V. .s.
C. I. 317. Ii.
U. f. 339.
G. f. 217. II.

FjciI. XIV. 15.
88
EUSEBII CAESAKIKXSJS
C. r. 318.
Nsr.ffEt? (5e •ccvzo «tto tcu Xeystv tcv «Trore-
I. Tim. II. 8.
Jlcv'"', /3ci!iXcf;.«i Tou? «v5p«? n^CGivyj.aBa.i. 'nzai^ov-
T«s 0!7iju« yfi-^<^ii X"f'S 'f'/"''*
'"*' (3i«7cy7iffp.wv
•/.ay.slvci yaci c^.cZ y.cii twv
•/.«-« ^iavrtav tjj.vcp.o-
V£'j5£v, y.Kt Twv
/.«-« T.^ac^iv ci o\ aae^eii cvot-

is. 1. iFj.
r.cvs yeipac tnawcvsti/^Oio /e/ex.Tat TipffS «utcus
,
oz «V tk;
X^'P°'^
£xTeiv/)T£
Trfc?
pe, aTifiCpeifo) to
r.MGtimci/ y.cv acp'iip.wv" kr.aipuv de. dCi ei: u^l/c?
'«$
TTca^eig, y.«{ «oecjy.ovTM; auTa; tw Se&'i eTiiTeXeiv.
V. i. M-n ezxXivvj? tjj'/ xapSiav jJ.ou £15 Xoyou; rovngiaj
,
Too ffgo^ao-i^so-Sai jrpoipao-sij £v a^agTi'ai;.
c. f. :ii8. Mri auyxwf/iiT-/);
TiafaTpanvivai xai TtapaxXt-
S-r,v:zi et; TS haviicv tw anra^ anXws zaTa-
a/.ej.^ac^e^tffav p.ju Jiavotav avTi i3e tcu TTpccpa-
Q^izG^bcti Kpct^atjitc ev ap.apTiac?
,
c lv[j.y.ayoi
evvofLV evveta; Trapavoucu; e^e^wzev, aacpeaTepov
eppir,v£i/aas t-/iv Sewpiav tou Xcycu* eiTa 7:«Xtv
f/.eTapcdvei ent to TrpazTi/cv ^«a/.wv, cuv av-
S-pwCTcts epya^cpievots tw avsiJ.iav ,
y.ai cu /-tvi
auv^uaa&j weTa twv e/.Xe/Twv auTwV «vS cv
7:«/.tv zvu.iJ.aycc aatpeaTepcv -/ipp.riveuaev eiTiwv,
auv av^fdmciq
i^yat,ctj.ivcii adiyiav, pr,oe aup.-
(Bayciu.i Ta ^5ea auTwv cux eaoit(.at yaPj cpfiaiv,
«f/.a
TcuTois , eav au xupte avf.ay.m roi azcuazt
S-ei/i; , yai tcv Ttpc/.aTaa/.euaaSEVTa p.ct Snaau-
pcv 5t«rr,p-na'/i?' ezXe-/.Tci Se toutwv etev 01 a/.riTi-
TOii.s.vct crpctpaaets etp' ci? b^Zat y.axco;' yj-t^o-
vwv cVTwv Twv «veu cjpo<jiaacCi)s
,
xat «veoixa-
XuTtTw; avcptcuvTcov.
V. 6. KaTEjroStxrav sp^oVisva ffETga;
01' xgiTai ai/Twv.
K. f. 288.
"O (Je Ivu.ij.ayoi' cti yap •/ai -^ rpcaeu;^-/) p.cu
eVTos Twv -/axtwv auTWV iy.zikmcvxat ev
xepot
Tterpas ct xpiTai autwV «xcuacvTat pr.aet; ptcu
/i^uaTas" waTiep yewpyoc ct av pTiaaei T'/iV yr,v,
coc ec/cpcjtaSw upwv Ta ecjTa cjapa tcv adnv
Tr)v atrtav oz vvv mayit zcv
fj.-n
avv6va'<^tiv
af/.aptwAct;' txavn yap aurajv n xcivwvta, (5/;ai,
^taaxcpTiiaat (j.cu Tr,v cj/u/;/iv , xat twv xaxtwv
auTwv evi3cv ar.cla^uv' zo (3e «TtX-/iacvT«i ^n-
/ci
,
oTt xat Tcu; eauTwv app^cvTa; xai xpiT«s
lOwat XKTaaircop.evcus ex pi^wv
,
otaTiep «tictiX-
lcij.ivcvg ovvaii.il zcv atepecu 'koyov'
V. 8. M»; uv-.aviXri^ t/;'v ^j^o^^tjv jxot*.
!;. f. ifts. 1).
'O Ivjj.iiaypc, avzi xcv ovv. «VTaveXns
,
pcn
I
'
. ' \ I \ >
«TTOxevwans ,
TcuTeari p.n auy^^^&jpnans tcv «tic-
xeiuevcv ev Tn '^vyj\ ucv ot.yaBov Snaaupcv a-c-
xevwSnvai* Tcre yap amolSws «iT£X£uaof/.«t , ccnatv,
ct' av «ptacTwXci tc7s £«utwv Tiepi-apwai ^ixt-jcic.
Elevatio nianuum nicarum sacrififium vespcrlinum.
Hoc iiitelliges ex dicto apostoli : volo viros
orare levantes puras manus
,
sine ira et mur-
murationibus : namque et ille tam cogitatio-
num facit mentioncm qiiam actuum. Aerum
impii nequaquam manus sustollunt. Ideo di-
ctum est illis
,
cum manus vestras ad me
extendetis
,
faciem mcam a vobis avertam.
Oportet vero in altum actus sustollcre
,
atque
eos prout Deo placuerit perficere.
Ne declines cor meum ad nialiliae sermones
,
ad excusandas eNCUsationes in (leccatis.
IVe subverti sinas atque in contrariura in-
clinari donatam semel a te mihi mentem. Pro
ad cxcusandas excusationes in peccatis, Sjtti-
machusedidit «adcogitandas iniquas cogitatio-
nes » clarius ccjnidem dictionis mentem expri-
meus.Deinde psahnista adpraxim revertitur di-
cens : cum liominibus operantil)us iuiquitatem,
et non combinabo cum electis eorum.Pro quo
rursus Symmachus clarius interpretatus est
dicens : « cum liominiljus operantibus iniqui-
tatem , ne dulcilms quidem ipsorum conve-
scar.
•' Non ero , inquit , cum istis , si tu Do-
mine custodiam ori meo posueris
,
et prae-
paratum mihi thesaurum conservaveris. Electi
pon'o eorum, crcdcndi sunt ilh qui raalorum
actuum suorum praetextus quaeruut
,
qui pe-
iores sunt ilhs qui sine praetextu palamque
peccant.
Absorjili sunt iuncli petrae iudices conim.
Symmachus fiutcm : adhuc eiiim oratio mea
intra ncquitias illorum : cvellentur pctrae ma-
nibus iudices eorum : audient verba mea dul-
cissiraa. Sicuti agricola cuin tcrram frangit , ita
ossa vestra dissipata sunt sccus inferos. Nunc
vero rationem reddit, cur cum peccatoribus
non combinet : sufficit cnim illorum societas
ad animam meain dissipandam, atque ad ip-
sorum ncquitiam milii iiisinuaiidam. lam ver-
buin « cvellentur " dcmonstrant , forc ut suos
principes iudicesque radicitus extirpatos cer-
nant, evulsos vcluti fortis vcrbi virtute.
iXe auferas animani nieam.
Symmachus pro « auferas " dicit <>
ne eva-
cues » id cst ne sinas repositum in anima mea
thcsaurum cvacuari. Tunc cnim securus, in-
quit , abil)o fjuum suis ipsis peccatores ini-
plicabuntur retibus.
COMMENTARIUS IX PSALMUM CXL-CXLl. 89
PSAI.MUS XI,I.
Intellectus Davitli, quiim esset
lii spelimca
;
oratio.
Siniilem huic quinquagesimus quoque sextus
psalmus titulum habct , nempe : in finem , ne
corrumpas , Davidi iii tituli inscriptionem
,
quum a facie Saulis lugcret in speluncam.
Extat autem historia in primo rcfjuorum libro.
Et ascendit illuc David ,
conseditquc in locis
munitis Engaddi. Contigitquc , ut revertenti
Sauli de alienigenaruin persecutione
,
dicere-
tur ei : ecce David in deserto Engaddi esf.
Sumptis ergo Saul tribus hominum delecto-
runi millibus ex universo Israhele, perrexit
ad investigandum Davidem eiusque comites,
ad lociun qui dicitur vcnatio ccrvorum : ve-
neruntque ad caulas ovium in via quae ad
specum ducit. Ingressusque est Saul ad pur-
gandos pedes suos in specum. Et David co-
mitesque eius in interioribus antri partibus
latebaut.
Supra scripta iam fuit Sauiis historia atque
speluncac. Davidis autem nomen varie inter-
pretari licet , ut saepe iam diximus , varicque
intelligitur. INam cuin de homine Dei dictum
invenies
,
tunc sic positum , significat desidera-
tum. Cum autem in persona peccantium et
tamen resipiscentium usurpatur
,
tunc spre-
tum inlerpretamur propter eius peccala. Nunc
Davidis nomen de populo peccatorc adhibe-
tur ; resipiscente tamen , et in specu se con-
cludente
,
ct cum lacrymis vahde orante et
confitente, ut ipsa iuscriptio demonstrat. Psal-
mus quoque ipse eadem docet.
In ileliciendo ex me spiritum nieum.
Convenienter admodum et temporis et loci
augustiis haec quoque dicta fuere. >'am quan-
tum res humauae ferebant , intra specum con-
clusus omni cvadendi facultate effugioque ca-
rebat , nuUaque erat auxilii spes
,
nec quis-
quam vitam eius liberare satagebat. Vidcns
autcm aniniae suae intellectuales hostes liuic
negotio iutentos, Saulem inquani intra spe-
cum ingressum ad capieudum Davidcm , re-
cte aiebat: laqueum absconderunt mihi. Sed
caruerunt effectu insidiae illorum propter hanc
precem. Ipse autem confisus vitae suae ra-
tioni , actibusque et viis quibus institerat
,
1) Ita cf)'l. ScJ nuni pro «Vtzr/WJai?
1. Reg. XI\.
tAAMOi: PMA'.
XoysVff&ij ru Aa^lS
, ev tw £i>ai fiOTO* v. I.
Kai c vj- c[J.:tav ly^n ty.v k-r/^a<fm
ci/tw;* D. r. 3411. u.
ii: zc rO.::, p.-fl ^iaoSeipr,; , rf.) Sx^iid n; cttt,-
AcyCjzaixv
, vj ~m av-:v a.-cOior.acy.iiy a-: t.^cg-
I
_. \- , '
\ I, ~. «\ < < •
UiV.cxi 2.a:vt. £i; 'o cTfflAauv y.ciTai 0£ n \.Q-.:ua.
£v Tvi TTfojTr, Tolv |3affiJ.£itov
*•
zat avv^n Aj.-
|3i(J exelS^cV
,
xat ivabiivi ev Tac (7-r;).at:i; t:7;
0)rup:~i JLvyzSdf v.ai iyivtxc w; £-ecip£']/£v la-
cv\ CT.iQ^iv Twv a).J.;(f.vXwV zai kvrr/yiikav av-
Toi X£y:vT£;, \5:\j Aa(5id £v x-h epriuw 'MyyabOi'
y.ai -apilapiv Zacu/. TOis-^tf.icvi avd^ai £z/£/.-
r:vi 6x TiavTos lapariX, xai i-ncpiv^n nv
?'0-
TcTv Tsv Aaj5i(3 xat tcu; avdpac rcvi iJ.ir
avrcv,
er:i 7:pcaw-cv tv^; S^roa; twv ila^MV' zat f,A9jy
ei; Ta; pi«v(3pa; ruv np:^aru>v £-t tyiv c3:v y.ai
£7i( r: <j--/)).at:V y.ai etsrik^e LacvX
m
r: CT.rr
/.i.i:v a-:x:ivo)C«i 1) tcvc 7r:(Jiz; auT:u' zai Aa-
,3i(3 xat :t avopic pteT* a!JT:u £v y.epeai T:'t; Effco-
~
1 ' ' '(>
repciq rcv Qr.riAatcv £xawr,vT:.
UpciypaYn 'fi i(7T:pta n sepi Zacv). y.ai rcv g. f. aro.
aT.n'/.ai:v' rs ds T:ii Aal3i5 cvcaa (5ia(pep(o; eppr,-
v£V£Tai, (^; 7::XXaxt; eiprzau^v, xat ^ta^yepco; i«p.-
(3av£Taf cTc yap £1; T.pCGOiTCV rcv v.vptcv ivpTiatt:,
:uTco x£(ucv:v £pp(r,veu£Tat T.iT.:Qr,p.ivc(;' cn oi £t;
7:p:cr(o-:v Tiiov izpapTavcvTcov zat e-t(JTp£^evTcov,
ipfjtriVivczai t^cvBivriuevCi, Sta t«;
«uapTta; au-
t:u' vuv t:u Aafitd cvcu.a lafittv ianv £t; rcv
laov rcv r,uaorny.ora y.ai ei; auveiiv klOovra, xat
£v c77:r,?>aiM auT:v xaTax).£t(7avTa , xat Tpoaivyo-
W£y:v u£Ta oaxpuMv icyypci)i y.at e;:pt:A:y:upt£-
v:v
,
&'); xai auTC TO iT:iycay.iJ.a rcvro 5n/.:f
cuctco; (Jc y.at c ']/a?.p(Cs TauTa dtSaay.u.
'F.v Tw £y.\sijr^iv i^ f^aoij t6 TTVsuixd fxcj. v. 4,

^c^pa xaTa?,).r;Xco; Tri Tou y.atpcZ y.at rcv rc- c. f. 320.
T.cv avvcyjn y.at TauTa X^XexTai" oa:v yap ez' «v-
-ccu-ci; £V(3:v Iv TiS c-r.XatM (7uveyop(£Vs;, TiavTo;
opaap.ou xai ^uyr,; £-cZ£z/£i^:, :ut£ uia te nao-
viv auTfo fi.r.OitXi £/,rjt;* a).'/.' :vOi r.v rr,v i|(U-
\ ,' ~ < I .\ j . ~ < ~ ,\ \
yr,v avxov puopiEVc; ri iT.tQnxbyj cpcov Oi t:u; Tr,;
," ~ > ~ \ > ,. \ «. ~
'.^vyjn: avr:v vcv)tcu; £;^,:7p:u;, o/.cv xcvr: v.anp-
yaaajj.ivcvi., liybi 5i rc itai).Biiv lacv). ei; to
aTaXatcv uTtep tcu (;uXX-/icpS-/;v«t tcv Aa^td
,
ei/o-
T(o; 'e).iyiv ro ,
'iy.pvpav T.aytix iJCt'
all cv T.po-
I , ~ \ ~
j j
> >
y.iya)or,y.ii auTot; t« t/i; 7:ayioo; ota xr,v r.poY.n-
uivr.v T.o:aivyr,v Bapawv di xri rcZ j3tou «utcu
TCpita t«i; t£ -pa;£ai yat rat: coctq ai; ep«-
90 EUSEBII CAESAIUENSIS
i:. f. 321).
D. f. •iU. b.
<ji T6> Jetii" "/ai ffu syvoi; rcc; Tpipcug pcu.
IlaXtv y.xt £vTauj« v.paQuv oucXiyv.
, cuy
E. f. 28D. b. (ZjrAco; «AA« j:po; tcv zwficv «/J.oi; ycp «ouva-
T5V viv auTM iff')vr,v «cpievai, t.KtiQicv Tic.oovzcg rcv
eyBpcv' rnv p.iv/iv 5e eAnTt(3a auTou tov Becv
e;^etv cjuioXoyviuas , cu/. e^enece tcu ay.oTioii'
-/i
yap
eXTti; cv y.ixraiayjiVii' akla y.ai et Tt? eaTai yrt
(^covToov, c[j.c'/<cyu)
fr,ai., [^inSs-u.iav v/itv j((>)pav ev
TauTv) •/) 0£ pcvov TW eprjV eA7tt(3a' (7U vap e"t
j-eo?
n f;i£ft5
p.ou ev yn ^(uvtwv to; ei (jf/j (je £t/cv,
oux liv eleTas^nv 7:ot£ £v y-r\ 'C,wirm' ^toVTwv h\
yvi, cvy^ V) T.arov\Ji.vc\ vvv T.poi -i^wwv, 3-avaTou
yap
yn
v.ai v£zp(ov auT«, aXX' -flv y.l^npovofimcvatv
ci Tipaiti' £(p vi ^wvT£; KavTes xaTa tviv aiti)Vtcv
^conv (StarptjSouaiv.
Ovy 'ov £7rtyivcj<j'/.ujv [j.s'—3(/y. sijriv
6 sx^-iTwv r4v ^u^vv iJ.o'j.
U U7I0 T(ov T.piiaraa^at tov e)tx//,(Ticov vo-
/.tii^cp.evcov atj.iAovpiivc; y.oci iJ-f.^clu; ex^nToupie-
V05
,
euKatpo); touto £pe7' y.at ro e^vi; eTitcpe-
p£( TO y.mpayo; xspo; rcv Biov
, y.at p.v) eXtsi-
., . \ < / ..... \ / \
i,etv £7:1 viyoup£vot; , «// £7:1 y.vptM
,
xat p.e-
pioa
exeiv ev yri Ccovtmv xat cuz ev (ntltT.ri-
(7p.£vy] y-fi.
D. I. 3il. b.
<"•
f. 351.
n. f. 342.
^- f. 200.
*A\MOS PMIV.
Ua; ev peytaToi; 7:etpa(7po7s ^tat Bll^stjtv
u7:£p[3aXXcuaai; e^£Ta?op£Vo;, evy.aipo); jCi'i\aatro
Tvi ^tpoy.etpevvi 7:po(7£u^^' 5io zai aviT.iypaacf
c}i«X|^os" «xou£t pev ouv 7:avTcov <j zupiog, (JXi-
ycov ^e ^taa^couEf eav twv (j£op£vo)v -/ip^iov £7:«-
y.cv(}ui[j.ev
,
az:u(T.&v;(;opeSa xat auTc'f S^ap-
(Tcov (3e Tvi eauTou 7rpc(7eu;^vi
, «xpo«TYiv x«/£7
Tov QeoviXXoi ci£ cpa(7iv
p-fl
£'ivai ctv£r:iypa(p;v
Tov i|/aXpcv
,
alV 'ntytypa^fBai (|/a/poj tw
Aa(3t(3
, eT£ auTcv vlo; y.arediwy.ev' ov 6ta
cyafftov pev toi Tti)V epij.r,v£t(iyj npouy.urai rcv-
rc T« (Je y.iyoij.iva cw. ak},orpia' cvSiiv §e
oXuei cjept Tvi; u7:o 2«:uX oioKewi etpvio-Sai
XCr),
«uTa
V. 4.
C. f. 323.
Hr.oStxcriv i-n sij.i ri T:vsufj.a. ^oy.
To T.vevi>.a rov «vSpcoTCOu to ev auTw axwJia,
e7:£i3av in v.apbia rapayOr, iJvriGOitaa t.m; i/-
Bpoi erar.etvmev eI; vhv ynv rrv ?c.)-/,v «ut-?)?,
xai co; exaS-ioev «utyiV ev cjxoTetvol; co; vexpcui;
ato)vos" rapayBCiaa (5e,
fnalv, r, y.apdta u.ov ev
«uTvi, ev(3ov
e7:£o-x£v to -naBcg navrelSi;
ij.-o
ex-
iuiuste expulsus et oppugnatus , dicit Deo
:
et tu cognovisti seuiitas meas.
A(l te Doniine clamavi.
Hursus lioc etiani loco clamare se fatetur
,
non simpliciter sed ad Dominum. Alioqui nec
fieri potcrat ut vocem attolleret
,
praesente ho-
ste. lam vero in Deo tantummodo spem suam
reposuisse confitens , a scopo non aberravit
;
etenim spesuon confundit. Nam etsi aliquavi-
ventium terra sit, cquidem inquit fateor , meam
te solum esse spem. Tu euim spes mea es in
terra viveutium ; ita ut , nisi te liaberem
,
haud
iam viventibus terrae incolis adnumerarer.
Porro viventium terra
,
nequaquani haec cst
quac a nobis calcatur , mortis enim ea potius
terra est , sed quam mites hereditabunt , in
qua omncs viventes aeterna cum vita habitant.
Non erat qui cognosceret me.—Et non c,<t
«jui re(iiiirat animam meam.
Si quis ab iis
,
qui ecclesiis praeesse exi-
stimautur
,
neghgitur et nullatcnus requiritur,
tempcstive lioc dicet
;
et quod sequitur ad-
det , clamorem scilicet ad Deum , et se uou
sperare a principibus , sed a Domino
;
et por-
tionem se haberc in terra viventium , non au-
tem in terra oblivionis.
P.SAt,MUS CXLII.
Quicumque maximis tentatiouibus
,
imnid-
dicisque prcssuris urgetur, commode utetur
praesenti piece. Propterea psalmus sine ti-
tulo cst. Audit quidem omnes Dominus
,
pan-
cos tamen exaudit. Ceteroqui si iis qui nos
orant aurcm praeberemus
,
nostrae pariter pre-
ces audircutur. Certe qui cum fiducia orat
,
auditorem provocat Deum. Alii aiuut non esse
sine titulo psabnum
,
sed iuscribi : psalmu»
Davidi
,
quum eum filius persequeretur : sed
uon in cuiictis intcrpretationibus boc ponitur.
Attameu quac licic dicuutur , non repugnant.
Sed niliil ob.stat, quoiniims de Saubs persc-
cutione haec dicta fueriut.
Taediuni passus est spiritus meus.
Spiritus hominis taedium patitur
,
cum cor
turbatur rememorans quomodo inimicus pro-
stravcrit humi vitiim eius , eamque in te-
nebrosis locis coustituerit ut morluos sae-
culi. Turbatum, iuquit , cor meum
,
pas-
sionera intus contiuuit
,
non adeo conci-
COMMEXTARIUS I.\ PSALMUM CXLl-CXLII.
dens , iit palam cunctis extraucis foret cius
turbatio.
Memor fiii dierum antiquorum.
Quia et ^loyscs inandat dieeus : rccordamiiii
dicrum saeculi ; ct Da^id pariter ait : auuo-
rum aeternorum memiiii , et consideravi ; re-
cte sibi consulens hic, cuius cor turbatiim est,
recurrit animo ad antiquos dies suos
,
quibus
ante turbationem felix erat. Ycl antiquas lii-
storias in mentem revocat ; rcsumptaquc re-
inni memoria, medilatur opera Dei , ct ma-
nuuin cius facturas , non modicum ex antiquis
lectionibus solanien capiens, dum ex ipsis cog-
iioscit , veteres ilios plurimis pressuris ae ten-
tationibus a Deo fuissc visitatos , ct quanta
hic remedia iisdem contulerit ac beneficia.
Insuper dum rerum crcatiouein secum rcpu-
tat, animo recreatur, quia discit \itam ho-
minam providentia non dcstitui , neque suum
turbatum animum rcmedio carere
;
quum om-
iiibus inspectans praesit Dei Verbum
,
a quo
contriti corde sauantur.
Expandi manus meas ail te. Anima mea
siciit terra sinc aqiia tibi.
Dierum antiquorum proptcr divinas lectio-
iies memor , manus meas paenitentiae operi-
bus nmndatas ad te expandens
,
te siticns
,
Deus, praebendamque a te curationcm, uon
niodo ceu cervus ad fontes aquarum, verum
ut arida ct sinc humore terra depluentcm in
se imbrem exoptat. Etiamsi vero anima mea
cst veiuti siiie aqua tcrra , crga te iiimi-
rum ita se baliet ; cetcrum prae aliis ho-
minibus fertilis est , ct bonorum fructuum
non infoecunda : tibi , inquam
,
est arida
,
quia non iustificabitur coram te quisquam
vivens.
Cito exaudi me etc. Xe avcrtas
fac'ejn tuam a me.
Urgentibus calamitatum temporibus sive
persecutionibus cxtreinisque discriminil)us
,
qiium alicuius anima periclitatur , deficicnti-
bus eius viribus , conturbato corde , utilc est
cum Da^ide orantes dicere Ciiristo : exaudi
me, Domine. >'eque tanicn in humanis ncgo-
tiis hoc precum gcnerc uti neccssarium est.

Quamdiu facies tua suo me respectu dignatur
,
bimen tuum in me cst , atque omnes recedunt
tenebrae ; ita ut dicam : siguatuin es,* super su-
per uos lumen vultus tui, Domine. Quod si
91
ajiv y.xi
E-u y.ai Mwuffr ; TtpccrTaTTei /.cytov* , uvr,-
36r.T£
rifi£fas «i&jv;;- y.al o Aapio zaXiv a/.al *,
/cat fZT, aioivtx e.iJ.)/-n(;Or,v y.ai iui/.i-r.aa' £f/.iru;
Ji^aiiivm eauTSv o Tapaj^eEi; ty,v zapotav, ava-
Tp£/£( ZT.i T«; T.daiai av-cZ
r,f;£[;a;, ra;
zfc
Tvi;
-a^yrii £v at; y.a-.MOc-j,
-fl £-i Ta; 7:a/aia;
lo-Tcpia;' zai tyiv pvr.p.r,v a.-jaka^wi
.,
[j.i}.ixa £v
t:i;
ifyci; rcv BicZ, v.ai £v
-:~;
7::iriua(7iv Toiy
X£i;-a)v av-.cZ, cv mxpS; Tuyxavwv TiapapDS-ia;
azo Ttuv 7:aAatwv avayvtosptartov , uav5avwv lc,
auTtov CTi -cxiz T.oCl.oiUvc,
fit-a p.upta; 6J.i']/£t; zat
-iLfiaaucvi iT.iay.iT.zi-o c S-£c;
, xat cca; r.a^i-
ctyiv avzclc ^i^aT.uag re xai eucpyEtjta;" al\a
y.ai ev tci; t-a; o/if/ic-jpyta; Xiyct; weieTuv 13»-
pa7;£U£T0 T-/1V <j'uy;/iv, tzai^ivcu.vjci co; cv/. iaziv
ar.cc-jcr.-ci c Ttov avSptoTitov |3tc;, cvdi aBica-
T.iv-.cc n Tcv xa^aypvjxoc, 'l^vyjn' iacpa Se y.ai
ioiarny.i T.aatv o xcv BicZ lcyci 'tdyy.ivci; tcu;
c;uvT£Tptp.uEv;u; Tr,v zacoiav"
Ai = T£Ta(7a Trgoj o"; tk^ ystpix^ y.ou'
v)
'\'-JXn wou «^ yri a-/'jSp6; tjoi.
Mv/jtrSci; Tuv apyatuw r,pi£p&Jv ly. Tri; |l/.e).£-
T/i; Tcov ^imv a.V(jL'fj(Muaz'>yj
.,
ra; yuciy.c, ii-cv.,
y.ai zac Stx uizavctai 7;pa;£i; /aSapa; act iTt-
5cix.vu; SiiT.i-aaa, cuTto; dt<^o^'j aov o Ses;, y.al
Tr; 7:apa <7;u latyEw;
, cv ucvcv ov zpOT.cv eXa-
i^c; £-1 Ta; T:r,'jaz Toiv ii(3aTt.iy, aXl.a v.at co;
ajvOpc; y.at ;r;pa
y/) cpeyeTai zcv zt. avzr.v y.az-
' <
•.- . TN\ \ ., <
,
/ c
isvTc; vizcv £t oc yxi ecTiv r. yu/-/i mcu to;
yri «vu(5p«;, co;
7:pj; <7£ tcv B^icv TrtauTn es-tv
ya~i iavzr.v yap xai co; ev av^(,(i)T.(,iv cuyxpicsi
ycvipis; y.ai zi5n'Avia y.ccpTMV ayaStov U7:apy_£f
cct ii «vu3ps; eoTtv euTto;, co; eu i5txaiGiSr,o-eTai
ivbyKiov acv 7:5; ^wv.
Ta^tj slcrdy.oviTov
fj.s
x. r. X. M17 a;rO(7Tg/*\J/^j
70 ffgoo"a:7ro'v a-o'j dTr ifjo-j.
,„ ~ / ~ ~ /
tiV Tct; zaT£7:eiy:u(7t zatp:t; xcov Tiepts-aaetov
r,T;t ev dK^yyu.cl; 'n zc~tc iayazct: ziv3uv;r; , c7:£t-
3av 7:«p«xtv8uv£u£t tivc; h '^vyn, i'/.'liiT.cvz:c zcv
vj avzri 7;v£uptaTSs, zai T-?i; zapi3ta; ev auTri Ta-
cy.zzciJ.ivn: , T.pca'n'/.it c'f,tst(u; tm Aa^io Ityuv iv-
/c^ivov; za Xptfcu, et(7azcu(75v pe xupi£* cv jj.nv
i-iit zci; avOfioiT.ivcti T.f,ayuaatv «vayza^icv z£-
ycria^at.

'Eij)' oacv pfv to 7Tps(70)7iov ocu zaT-
actoi jJi ZWJ tcitwv aUTCU, TS cfto;
t7CU EOTtV £V
iy.o\, '/.a\ naaa uov ar.i}.rU,azat ay.czia' tijcJT «v
£i7:£lv, £5r,(/.£tto9n as npta; to
(fta;
-cu npoatoTtsu
V. 5.
C. f. 32:1. b.
•Ucut.XXXU.7.

Ps. LXXVI. 0.
C. (. siij. b.
C. f. ai3. 1).
D. f. .313. ll.
i;. f. 221. b.
9-2
EUSF.nil CAESARIENSIS
c TTtcowTtcv
vultuin tuuin avcrtas, decido iu tenebras quas
V. s.
f. 2!)I.
Gsv y.vpLE' £1 'jl ixr.:azr.c<^Hx: r.c.i 'c
-f
(7JJ dTx' iacZ
,
y[-JoiiM
ev aHiila £v n
-/v:vt«<
ii patiuntur qui dcsecndunt in lacum; quo in
T,avrii ci
xat5'.(3aivjv;E? eU
ylax/sv ev w Xazzw
lacu nihil aliud est quam exteriores uti appel-
zvbvj Irsfsv ki'J -n zc y.alciij.ivc'j a-M-.oc llwxt^c,.
laiitur tcnchrae.
'Axot;o-Tci-/ 7roi')io-ov /.^o. to' jr^o.;' rd Aio; Tot/.
Aiulitani fac inilii iiianc miiiprioiraiarn tiiain.
'Ev -c^u T.itpxciJic~ii uicvi Zclov diiae^a.-
Dei inisericordiain tcntatioiiibus indigcmus;
Snep 7:'v.'i-' «V ev roTii i:f^cQiv/M', eypr,yc'poTw;
quae iit nohis obveiiiat, vigilantcr precibus
ayU'xtoi}j.vj
,
-Mi p.(iXir« y.a-ra Haipcv tov £w5i-
vacemus
,
matutino praescrtim tempore
,
ut
v;i, to(7T£ aJvaffSat Ar/etV o 5ec; e' ^to: y.cv
dicere possimus : Dcus Deus ineus ad te de
p<. i.xii. 2. Ttpos (je ep5pt?a)
V. 8.
rv(Jg(0"dv [J.Ol •/.'JfilS oSoV eV O
7T0^!t/iT0[J.Ut.
t \ t^ \.v,- \>\ \ \f
Ano rcv yjx.iJ.o(.i Y.ncOai tto £fr,v
7:pc; ae ifi'^"
vr.v «vaTEivavTt i/.sTavcia; Oai;:v c^cv, rt t-/iv
'^ \ / , .. \ , \ \ , r
xyovaa-j pera crwy.ar:; a-a/.lciyr.v eni ra svpa-
vta 1)" Svrjro; yap r.w; av vcr.aai ra? ci^ci;; au-
P. f. 343.
F.. f. 2»I.
luce vigilo.
Xotam fac milii , Doniinc, viam in qua ambulem.
Duin anima luea iacet bumi prostrata , im-
ploranti mibi pacnitentiae viam ostcude
,
quae
post corporis dei>ositioncm ducit in caelum.
Nam inortuus
,
quoinodo vias suas cognoscet?
zcZ; ra-ya di ri,- t«; TTOflTepas cdivc Mwjcea y.a\
Fortasse aliquis qui antiquiorcs vias Moysem
,

HiM'. VI. iG. roll Tpofnra;
^uoiaac
',
-/.aza ro
*
,
r^re ev Ta7s
inquam
,
ct propbetas
,
decurrerit
;
iuxta iliud
,
odc~ii., y.«i epwrrcTare rpi(3:uc y.-jclov aloivia;, pera
statc iii viis
,
et sciscitamini dc semitis Domini
Taura; rr.v odcv 'Qnrufj rr.v
«-/«Sr.v, rw raur/is
aeternis
;
post has
,
bonam denique viam quae-
epe7 irarpt, y.ai ytvwsy.cvrt rh
o^cv tcov uIwv
,
ro rens dicet luiius patri
,
viarumquc filiis idonea-
yvdftaov ixci
c§ov rax>zr,v £v ri T.cpivaouai- rirn
i'uin pcrito
,
ostende mibi viain iii qua ambu-
e-£V£-j(7avrc; rcu Trarpcc eaurriv
ea!j;«vt'(;cui7a /e- lein : quac quidem annuente patre semet osten-
yn rc7; ailcii- eyw Vtut r. edcc, cu^eis yap £p-
dens ait dignis
*
:
ego siiin via
,
nemo enim
Inh. XIV. 6.
D. 1. 343.
yj.zai Tipci Tcv TTarepa £t p-/i 6t eucu.
TvSX^V Tod dvc^.«Td; <7^J'J '/.'JQIS,
"OptClCV TCUrC T&i
,
M-/1 w7v ZUpt-,
fXV)
ri}jfJ
,
a.\\' 't Tw cvouari aov Oo; Oo^av cu yap l^'
t .., ' \
'f,
, < ~ < ..\ \ \
£aurcts y^p-n
Jappetv" c oe rcu; nreipafju.cug
C. f. 324. b.
C. t. 222.
venit ad patrcm nisi pcr me.
I'ropter nomen tui;m , Dominc.
Similc boc dictioni illi : non iiobis Domiuc,
non nobis , sed nomiiii tuo da gloriain. ISon
enim in seinct ipsis oportet confidere. Qui au-
uaoixavai -/evvalw,-
,
iXnnSerw rcurwv rvxft-J ,
tem tcntationes fortitcr tolcraverit
,
iiis bonis
potiri sperct , utpote qui angusta acrumnosa-
que via itcr fecerit.
.VequiJate tua educcs de tribulatione animam nieani.
Yere tribulatio animae est , cuin bominis
vita ad terram prostcrnitur , ct ipse in teiie-
bris sedet. Pravis quoquc cogilationibus et
cupiditatum flamma aninia eius vcxata adfli-
61 allov ev . . V Tciaurn; SXlifsw; EJ.euSepcSv-
gitur; nemine ex bis prcssuris liberante
,
prac-
hK av ffr£vr,v yat reB).tiJ.ui.vr,v ooivaac,.
"Kv To if/.o.-.oz^jvy) o^ou i^oi^si; s'/. OXi'\^ea;,- 7rjv \j/u^vjv uojy.
Wvyrii a}.r,5w; Oliflttc rc raTisivwOrivat £t; ynv
Tr,v ^w/iv aurcil, zat ev ay.oriivcii avzov -y.aOriaai'
zai vno Xcytffp.wv Sc cpauXwv '/.ai T^upwcew; ua-
Swv ivo/lcv^.Eva; z-nv '^'jyrcJ Bli^iraf cvdivoi
Tc;, 'n rcv rc •/.pVT.zcJ rrii xapOia; £t5orcc Oicv'
otXXa y.ai o vno 5toylr,aiOiV anaratwvwv z'nv (^u-
\ /
r
• '
n
'^ '- ./ /
£nv zapazrouivcc, HAtpctrc av pL-ya/.',}^ ozi jj.a-
Mara cv Ouv«pi£vc; ^tu.iyyitv za ac^taijaza .,
eu-
/a(3e7rat pt-/) aiiotjcpaXvi t-a; tiX/iSeia;* e^aj/et ^e
ij^u^^-ziv Traari; (Jj.niiO); rctaur/);, e-tJ.a^.nwv aurr,v
xat xaraXapijTwv Ta7; i^tat; pi«ppL«pi.iya7; , /.at
tcr cordium conscium Dcum. Sed et ille , cui
deccptorcs ncgotium facessunt , turbatur ani-
mo niagnopcre
,
pracscrtim cum ilbirum so-
))liismata liaud valens coarguerc, ne vcritate
depcllatur timet. Sed huius animam Deus omni
pressura cripiet , iUuminans cam suisque ra-
diis coilustrans
,
atque ut in sua iustitia vivat
tiywv aur-flv ei; ro ^rio-ai xarot rrjv $f/.acoavvnv
adiuvaiis, uti supra demonstratum fuit. Porro
auTcu, w; 'ivayyci a~cdidiur«t' eleet di Oicv
misericordia Dei destrucntur inimici, non sub-
e^cXcGpeue/scvTat ct 'exOpot, ov y.az ovatav ipOet- stantialiter, hoe enim ficri nequit
,
sed dcm-
1) Vides hcic de animahiis sine corporibus etiain in fjtlura rccipiendis scntcntiani antiquissimi F.usebii contra recen-
liorum Graccoriim cacodoxiam.
COMMENTARICS IS PSALMUM CXLII-CXLIII. 93
pta iis faciiltate
,
qua iiisto hoiuini adversan-
f.iuvj:i 1),
advTJx-c-j yap Tiwe, aXkoc rnv e£iv
tur, eiusquc animam vexant. Sic eiiini requies
av.cfixl:-jm, 61 -/iv
«x-^p-'
^-^ di/.aicv y.a\ 6j.i-
iusto erit , et extra belium in pace deget. Mox
^c-j-£<; -w ^vxhv avzcv xvyy_aycvaiv cutoj yap iv
provocans invocatum suum ad annuendum
,
^vscct £(7T«t oiy.aici avtv r.cli^cv tv eifWYi dia-
addit : quia servus tuus ego sum. Et quidem ycov kY.y.alcvu.iv:; cl jips -a iinvtvaai zov T.a-
omni possessione gloriaque longe melius est f.azaX;w£vcv, Ir.iyayiv to, cti s Scvlc: acv du.i
serviun esse Dei : cuius rei magnitudinem Sei-- lyu' /.zr.ua-.ov dl y.a\ avyr,u.a-.w to ixiyiazcv
\ator quoquc cxposuit adstantil)us, dicens: yur.uoi.-iaai Bicv o.vlcv oiv/.vva 01 xc uiyi^c;
\os rae appellatis dominum et magistrum, et T:vT:y y.al c Gutrno /.iyciv rcl; owcvglv avzu
*•
J)€nc dicitis, suin enim. >'iliil demum tanto- vufi; ^&)ve7T=
f.£
y.Cf,i:i
y.a\ '5io«c/aJ.s; , /.a\
pere hostes nostros fugat
,
quam spiritalis me-
ditatio.
loh. xin. !.).
PSVLMUS CXLIII.
Si huius psahni contiuentiam ad Bavidcm
i"eferas
,
praesertim quia in nonnuUis exem-
xa/co; /£^£^£,£(,^1 yac cvoiv cut&i; a-ncOiuiy.ii rcvz
eyBp:v; r,uwj., w; BtWAa r.vivy.azi.y.-/]
2).
*AAM(ji: PMr.
Ei uev avaoEoet; TavTa ir.i xov Aa|3io, fxa?.i-
(^x cTi y.axa Tiva t&jv avztypa^drj ir.iyiypan-.ai
c. t. a-i-K
D. f. 313. b.
(;. f. 222.
plaribus inscribitur de GoHath , dices psahnum npc: zcv Tcltad, koili apuci^itv avzb>, y.aza zr,v
Davidi congrucrc, qui, ut est in historia , vi- 'iszcpiav vivt/r./.czt zcv avdpx cv zr, y.:ivr\ r.av-
rum illum \icit noii comnmui armatura
, sed ziv/ia, -£nci5r,c-ei oe t?; £7:t tsv bicv cv dar.ip
sua erga Deum fiducia: quo sibi magistro ad- diuaa/.a'/.cv i-tyfaiysf/evss,
TSTe pev t;v r:/i«S-
sumpto , tuuc quidem Gohathum funda ictum
Tfi
cscvoivt y.aSiV.iv [ialcw aUczi dt z:v; y.az'
interfecit ; ahas ^ ero in agro feras strangulans aypcv Brpa; zoa; yjpai ztvtywv av/ipec erpe-e
interemit. Decuit vero potissimum hacc ca- dl ua/.t^x ejrt Tvi zcv ^a'/.zr,ptcv avay.pcwjit zavza
uere ad psaltcrium, quum mauibus digitisque Xeyeiv auTcv, 2t£ Ta7; ytpaiv y.ai zct^ ^ay.zvXcti
pro plectro utens, invisibiles daemonas Saulem avTt zcv r'/.r;/.zpcv ypwuevs;, zcv; acpazcvi oxi-
vexautes fusavit. Quod si ad quemvis iustum u:v«; riXauvsv zm lacvA ivcylcwzai;' li d tTii
haec referantur, dices cunctas hominis Deo di- TtovTa oiv.aicv avayctzo t« piTft, epei? r.cf/sx; zcv
lecti actiones in advcrsariaruni potcstatuin e\i- Btc^i^^.cZ; r.pxht;., y.aS^aipiatv twv avTixcmevwv
tiumvergere, I)eo ipso has manuuiu opera- duvaueMv evepysiv , tcv t/crj Ot3aoxaX;u rr,; Tsia;-
tiones dirigente. Digitos eius dicit , opera oe toov yjtpS>v e/.TXoews ytvspevcw zcv; (5e 6ay.~
etiam niinima humanae vitae denotaus. Et zv/.cv; avzcv., za; (jtypt tojv ptxp;T«Twv Evep-
qujdem manuum suarum extensione Mo\ses 7£i«; twv xaT« tiv av5po)7-iv;v j3tcv eoV,Xwc7£v
Ainalecitas in fugam \ertebat. Videsis etiam
y-al Movarii di t«;
x%'*'
£xf£tv&)v eTpeTrc-JTo tsv
ne forte sit Christus, qui ait: in fugam con-
'Aualm' opa di u-n Xptg-cs Itym, -psnwoa-
iicieus invisibilcs iiostes. Xani psahnus, ut de-
IJ-ivc; zcv; acpa-.cv; iyppcv;-^ ^nJSt yapj 'J/aX-
monstrabitur , ct reditum eius de caelo
,
et
,«s,-, w; ^eix- vioeTat
,
xat xa5;c?sv aurcu rnv
fugam daemonum , et gentium \ocationem
,
duos denique populos, denotat.
Qiii siibiJklit iJdpjlnin nieum sub mp.
Dei est populum suuin homiuibus subiicere,
quod nisi a Deo fiat ,
numquam fiet. >'ain
^pM-ct;- or.ip u y.-n ty. :7i:v yivcizc,
neque Movses tak-m tantamfjue multitudinein
yivctzc 3)- cvoi yo.p Mwvo-/ic -hyraazo avzcZ zo-
rexisset, iiisi ci Domiiius populum suuin sub-
'
didisset , non armis neque hominum exercitu,
sed meliore potentia.
Dumine qiiid est lioino
,
quia innutuisti ei.'
Interrogativo modo quaerit psalmista, quid
cvpavov., x«t zpC7tr,v oaiftsvwv, /.at x/f,otv eSvwv,
y.xt 5vc Xacu^.
Qiov eciv zo vTiczxaativ tcv eauTcu laov av-
^r,..— ^,-* /^~'2f. s, i,./\ FV "p,':j 'jrj^t-^. CVy. «V 77CTe
I) In codice carioso lacuna suppletur rccenliore niaiiu (fSsyyiysvoi. Eyo tamen malui fSsigoa-voi.
?.) .\nimadTerte piae meditationis laudem.
Sy Congruit Eusebius cum divo Paulo Rom. .MII. I; iwtt est potestas nisi a Deo.
Y.
2-
C. f. :««>. b.
acvzcv TrA-flOsu;, pr) tcu v.vptcv vkozoc^xvzc; «utw
Tcv tavzcv lacv, :v oi orXwj r, 3ta -a6«T«^£w;
a-jBpuzivn;, ota dl zr,; xpetTTCve; ^uvapew;.
KvpiE Ti ioTiv avSpDffo; ,
OTi fyvuo-Si? aUTJj;
nuv3-«veT«t 'lcyc; e^pwTr.f/.aTtxws Ts T( epv
V. 3.
C. f. 325. b.
fi. I. 222. b.
EUSEDII CAESARIENSIS
V. 5.
C. I. 325. I).
C. f. 32fi
Ps.CXXUl.
'1.
Ps. LXVIII. 2.
C. f.
3'>6. I).
D. f. 344. I).
<;. f. 223.
Hfhr. Vlll. 13.
ai pc'j}.i:;/£vcs cri f/sya ti
sit homo; docere nos volens, niagnuin quid esse
oivGodmoi;' cv yip «v E^wp/iaiy OecZ yvtoutv, cuo
av Ep.vflo-Sy) «uTcu o Sec? c{iz-&); , w; y.ai awTYipa
94
^puTTSc, r'pS; ^i^K^ai |3 , , ...|_..^.. ..
liomincm. Secus enim, nequc ipse Dei notitiam
caperet, neque Deus tantopere eius meminis-
xcti Ivzpoizry l^a-^ica-.filai c.-Jtw tcv kavrcZ Xe- set, ut ctiani servatorem redemptoremque ci
ycv' r.apaiVEi dl ev tu av-u y.al iJ.T,Sivog «v9pci'i- mitteret proprium Verbum. Monet simul nc
T.cv y.aza(^pcvCtv .,
y.ai Sxi y.ndili a^tov y.a-cpQcl quemquam homincm conteinnamus ; et qnod
Tfl; TCiauTvis evtpyiatac. nemo beneficio tanto dignum aliquid agat.
KUi^iE xXr/ov oi/gavo!;'; (rou , y.a! xarupriSli. Doniine inclina caelos tuos , et dcsccnde.
Irjcdpx avayy.auiig y.a\ ay.clcvOuii
[
Aeyet
]
Necessario adinodum et conscntauee dicil,
v.oLt. avTov y.axa^rtvai zov xzv Oecv loycv eis y.a- ipsum descendisse Dei Verbum ad hostium de-
Qaipiatv xm rc^.eptwv tl yap y.at za imw^a.., strnctionem. Etiamsi enim , inquit , egregie
(jpviat, Otdcr.ay.Et ra; epta;
x^'-?"-^
^"' ^''^'
^^'^'''^-
docet manus meas ad belluin ; attamen quan-
y.ovi o-nag y^p-fi Koliy.uv, alla y.ai Tt; layyi «v- tula est vis hominis
,
et inorituri virtus qui
SptuTtcu, x«] 7io(7-/i
dvvatxu xcv Ovnzcv y.ai [uzai- vaiiitati simihs cst, ut tantae iiostium acici
oznzt oiictcoSEVzoi, Ttpo; zo SwnOrivai ^rivai -/.aza resistere possit? Ergo tu ipse , Domine, cae-
zri; zcaavzn; 7rapaTa;£w;; ^to ov avzoi,u) •/iupte,
los inclina et descende. Caelos autem dicit,
y.}~tvcv cvpavcv; y.a\ y.aza^uOi' cvpavcv; hk cpr,fft Ta;
imvcaviJ.zva; ev aiiTw ^uvattet;' w; Ss. Tiazrip vr,-
Tttctc, >;«£ w; p.a.Or,zcai Stiaay.a}.:; avyy.aza^jawit.
'E|a;roVT£(Xov Tvjv "//iiia. (J0\i i^ w^ou^.
'E^ar.og^eilcv , <^r,aiv o 'haXixo;, zw Ticfnztynv
y.ai cpuAx/.TixYiv twv cXwv
X^'/-''^
^'^' ~''^ iiCi.iaOat
quae ibi intelliguntur esse potestates. Porro
ceu pater ad parvulos fihos
,
ceu ad disci-
pulos magister descendit.
Emitte manum tuam ex allo.
Emitte , ait psalmus, operatricem tntelarem-
que reruin omnium manum , iit eruas libe-
x«i pvaaaBat p.£ iy. twv jto/Xmv ud'aTwv zat twv
rcsque me de multis fluctU)us , et alieuorum
;(eipwv twv aXXcTptwv 'jiwv ^vvaxcv di zo e|
fihorum manihus. lam eripi dc multis flucti-
v5«Twv 7T5/Xwv pya^rivat eiTie^v twv Ticv/ipwv 3u-
bus
,
intelligi potest de mahs potestatibus
,
vaptewv y.at zcv ^ta^olcv zcv ^aaCkm; TravTwv
et de harnm omnium rege diabolo. Item h-
Twv TcicuTMV iiatpiBhai §1 v.ai ez
x^P"^
'^"''
berari de alienorum fihorum nianijjus , nempe
«XXcTptwv uiwv, Twv evspyc-jpi.evwv utt' auTtav tzv-
de commotis
,
iliorum ohsessu , hominibus.
0pt.i7:wv Ta; eT:avaca(7£t,- -/«p twv T.iipaa[j.S>v y.ai
Etenim impetum tcntationum atque iinpio-
Twv dae^uiv, v5aza ly.aleaiv, u>; y.ai dllaxcZ
rum , aquas appellavit , ut et alibi ait : for-
cp/ic7t-apa Tc u(5wp xaTe7:(;vTtaev viptas^^-xat TraXtv
sitan a(piae suhmersissent nos. Item : salva
aiacv [j.e c Bic; cxt uaelBuaav vSaza ew; <^v-
,„e Domine
,
quia intravcrunt aquae usque ad
Xri;
ucu
*•
«x.c).cu0w; 5e ue-a Tw y.aTt2(3a(7tv Tcu
aniinam meam. Consenfanee vero post Dei
Secu loycv, r/iv im^cvl-riv zutv das^Zv . . auTcu
Verbi descensum , impiorum insidias videns,
suprascripta vaticinatur.
Tc.) . . Seaaaixevcq, za npcy.ety.eva Ste77rt?et.
'Q(S»7V xaivTjy affo^ai trot.
'Ai3ct, zat zr,v xatvnv dtaB-fiy.nv ev zcii; Ttept
Tri; y.aOoScv zcv Oicv lcycv T.pcs^nxevcy.evci; piV/i-
ptcveu3riv«t' 3to Sr,\cvzat avzn ^ta zri<; xaivri;
htdn;' ev zSiSe "keyeiv y.atvrv , 7:£7r«X«twx£ Tr.v 7:pw-
T'/)v, u>; cp/iatv o ancazc/-c;
'
7tepi zavxn; Ae-
AezT«t zni (liOri;, aaaze xi;) y.vptb) caaa y.atvov
,
aaaze tw xupic;) 7:aaa n yri* aXX« xat (|/aXwai
,
Caiiticum novum canlabo tilii.
Canit , se novum quoquc foedus in his quac
de reditii Dei Vcrbi vaticinatur
,
memora-
visse. Idcirco id focdus novo canlico dcmon-
stratur. Duni autem novuin dicit
,
prius il-
lud antiqnavit , ut ait apostolus. De huins-
niodi cantico dicta sunt ct illa : cantate Do-
mino canticum novuin , cantate Domino omnis
ffialv, ev tiialznpioi dey.axcp^M, zov 7:paxTtxev
terra. Insupcr : psallant , inquit
,
psalterio de-
«tviTTcptcvo? |3tcv dta divyj,; x«i atayazo; evep-
cachordo
;
practicam innuens vitam
, anima
ycvyevcv Tzevxn [xev ovtwv aapxo; aiaS/.Tnpiwv,
siniul et corpore operantem. Sunt cnim quin-
7:evTe oe xuv zn;
(fux^i
i3uvaptewv , di iiv za
que carnis sensus
,
quinque itein aniniae po-
at(7S'7iTripia tcu a<i>ii.azoi y.ivuzai
1
).
tcntiae, quihus corporei sensus moventur.
\i
Aidesis Nicetae Scrrarum episcopi prolioemium a nobis cilitum ad catcnam in psalnios.
COMMESTARIUS IN
Qui ilat snliiteru rogibus.
Qui caelorum reguum nos docuit, regcs
cos efficit qui illo digni fuerint
,
quibus etiam
vi propria salutem confert ; simulque recte
agcntes
,
extra peccati dominatum ponit. Uti-
que Christus in pro\erbiis dicit : per me re-
ges regnant. Haec cerneus apostolus scribe-
bat: sine nobis regnavistis, et utinam reg-
naveritis, ut et nos vobiscum conrcgnemus.
Quoniam ergo liis salutem Deus largitur , me-
rito ipsi quoque Davidi spem bonam oracu-
lum iniicit , fore ut a peccatis , in quae ali-
quando cecidit, redimatur. >'am Ycrbi Dei
descensus Da\idi quoque cuin aliis beneficus
extitit , qui nativitati eius in carne inserviit.
Qui redimit Davidem servuiii suuin
dc gladio nialigno.
Gladius malignus , lingua est atheorum , et
illorum sermones qui sophismata advcrsus
Deum cxcogitant , ut aniinas intcrficiaut. Ma-
nus autem filiorum alienorum
,
actus sunt et
vita illorum qui Dei cultu alieni sunt
;
quo-
rum os fahulosis figmentis et idolorum erro-
ribus loquitur vanitates. Horiim etiam de.\tera,
id est \is operosior , avaritia et rapinis occu-
patur. Huiusmodi erant prioris populi homi-
nes, sicuti dictum est. Ex his iam nunc de-
imo orat David se eripi , ne pari peccatoriun
genere irretiatur.
Quorum fdii sicut novellae plautatioiies
iii iuveiitute sua.
Non prioris tantummodo populi filii , sed
omnium a Dei cidtu alienorum
,
ceu novae
plantationcs sunt in iuventute sua. lusti au-
tem hominis caro infij-ma est , et eius mentis
fastus emortuus. Illorum, qui de circumcisione
sunt , filiae quoque meretricio more sunt e.xor-
natae
,
ad tcmpli imaginem uhi spiritus malus
inbabitat. Ideo de illis dicit propheta :
pro-
pterea incesserunt filiae Sionis crecto collo, et
cum nutibus oculi)rum. et reliqua. Sancti autem
homines templum Dei sunt , et Dei spiritus in
ipsis iuhahitat. Kt illorum quidem abundant
redundantque penora thesaurizautium in terra
et dicentium : destruam hoiTea mea et am-
pliora acdifical)o ;
horum contra thcsaurus in
caelo est. lllorum oves foecundac ac nume-
rosae
,
bovesquc crassi , cuiusmodi in Aegypti
ubertate , nempe illi pulcra specie et eximiis
carnibus quos vidit Tharao. Sed iusti viri
PSALMCM CXLIIl. 95
1u SiJovTi TTiv ffairrigiav to7{ 3a(7iXe'j<ri. . 18.
'O oioxixi |33t(7iX£«av jupavojv
,
^xaUEii '^py' ^- ' •'-*• ''•
^erat rcv: xaTalcuuiviu? avr-Ji;, ce; Oiocoai -r,v
-af'
au-:v aMTn^iav aaa oe y.aTcpidKjxai zo
|:/-fi |3afftAEv£ff6ai vno auocp-iaq' Xptc^S
^'
fC'V o
vj -a^ciuixii leyMv^' di iucv ^xaUei; ^xsO.ivcv- ' Prov. vni. ir,
ai' -cdj-a £i(5(u; e a-c^c),;; eyt^xrftv*'yj,)fni; riuojv • I. Cor. IV. s.
e,5aoi?.£uaa-£ ; v.xi cipeXcv yt efixaO.ivaxzs, Tva
y.xi Yijuei; vu.iv avupaaif.ivaMii.iV e^tet ov-J ~cv-
zcti /xciQizai c ^ic; zr,v a()i-.r,^ixv , eixc-w; zat
-&)
\x^\^ xyxia; e/.-tOa; vr.cy^a^^u zo Isytcv
,
w; /.•jrcwS'y;ffJu.evw «(p' wv njwnxsTS csenj-wxev
a:j.aoztwj' r, yao y.aOyJci zcZ Otcv lcycv uiza Twv
a/./.0)v y.ai tw Aa^id ivtcyriZiy.T yiyvjr,zxi^ azs
Cta>;;v/;(7auev6) Tvi ev(rapw xvzcv yiviaii.
1u XvT^oUjjicvu AaSlS tov SoiJXiiv aiToO v. lO.
fx poptpaiaj TTOvtjpa;.
'Pcfj.zxia r.cvcoa r, yXwTta toTiv twv a9e&)v, c. f. 327.
xat cl Aoyct Twv T« (7e^t(7/JtaT« xaTa rcv S^eju
pE).-rwvTwv ei; zc r^c-.tviiv '^Vj(^x;' yfic, 3e -jicov
a^/.:rf.!wv, r.pxltz xai (itc; twv aX^STptwv Tii?
5er(7£/3£(a; , (ov ev puSst; caofKi.c/.a^aat v.ai rotiz
TXift et^wXwv r'i.xvxt; zo azcy.a lalft axzxto-
zr.zx;' TCVTwv ^e xat oilia., rcvnaziv ri r^xy.rt-
j-.WTepa ^vvauic, uept tsAEcve^ta; y.ai apuayaq
xayc/.iizxt' zctcvzct ccj etcV xat ci ex zcv nfio-
ziocv Ixcv, y.a^' « £ip-/iTaf a7:o rcurwv cvv eTit
zcv Tixpcvzcc Y)(3-/i divzi^cv c Aa(3(j3 fivaOmat iv-
rt
\ t.^ ~ ~ < I c '
y^irat, t^^a ur, ai.tyi rctc epieictj «i^iapT^/iuaffiv,
"Qy
ot xilol w! vsoifi/Ta !SfV[isvci
v. 12.
£V T^ ViOTJyTl aOTCCV.
Tcv v.pcripcv lacv ci vici ov pisvov,
otlla xat
^^||J-
Tiavrwv Twv a),/,:Tpiwv r-n;
^icai^itxi; w; v£»-
civza iaztv \Spvuivx ev rvi vioznrt aurwv rcv
ol 3iy.auv -h capl £(7T(V xaBvjr,;., v.at ro cppe-
vr.u.a iartv vsvezcwuevcv tci^twv twv £x TrepiTC-
pri; zat ai iuyazipi; tratpty.Z; £tc-t y.iy.ca^r,-
pevat (o; ouctwua varii ev
(.'1
r.cvnpov Tivcupa evet-
x£7* ^tu (Sir,at r.ipi aurwv r.pccsr,rr,;*'
cc\ib wv • is. in. e.
e'7Tcp£viS-/)(jav at 3u7«T£'pe? iitov ev ui[-/,A&< Tp«-
y-/,/.w xat' ev vi-vuxatv c(j;5a).uwv, y.at ra ic^rii' ct
61 ayict, vacc itat 6icv, xat re 7tvei;;/a tcu Oeeu
C(xc7 £v arjTct;* xat r&iv piev Txipirnvit
y.at vr.ep-
yu zx zxij.C(x Or.oavpt^cvzcnv iru rri;
yr,;'y.xt /e-
ycvzc^v, y.xBilu {jlov rai
UTicB-r,yMi y.a\ ft£t?ovas
c\y.cSoa-r.a'^- Twv de ^raxvpo;
iaztv iv cvpavc,)'
y.at Twv p(£v £5Tt 7rpe(3aT«
irc^.uTcxa
rJ.r.ivvcvra,
xai (Sse? Kxyeiciy oitolci T^s
AtyuTtrcu
iv^-n-Jia;'
y.xl:
cv;
'.alct yap roi e^t^si xai ex?,£XT:l raT? sapJiv -haav
:u; eliJev $apaco* rci; di Sty.xtcv ri
r.cty.vri '^u-
96
EUSEBII CAESARIENSIS
D. f. 34-).
G. t. -m.
/a-i axEcatcjs, y.cci e/.yxBa. y.a\ loyiv.a. K^c'^ct-a. ovile puras animas
,
et bonas ac rationales
evTTepictXn^ev.
oves, complectitur.
Tsu roixateul ^.£v (3(« xo cpc|3e7(7S^at tcv xu- lusti viri
,
proptcrea quod Dominum timet
^
piav, //ax«ptei ct mo\ toost vss^uia etatv eXatwv beati filii tamquam novcllae oleae sunt circa
xux/M tHs Tipane^yis auTsu" twv 3e aJJrTpttov ot mcnsam eius. Sed alienorum a Deo hominum
utci, (u; vccifUTa iiJpup.eva ey Tn vesTriTt auToiv lilii , iiovellac suiit plantationcs in iuventute
zaxeivw pev cv/. u<j\ SuyaTspe;' TcuTct? cie eitrt Rua. Et priori quidem
,
fdiae non sunt ; his
zexa/Xwnt!7p.£vai rjeptxexcowYiwevat w? epictwpia autem spepie pulcra et ornatae instar templi.
vasu* xazetvt.) _«ev etatv ut:t uiwv, tcutci; (3e Priori suut iilii fdiorum ; his nequaquam. In-
2u;(f eTt exetvw fxev cuxeTt ray.e^sv ou^e a7:o- super priori non cst arca , neque liorrcum
;
MMIh. VI. 20.
finx/i" TsuTwv bi ra. zaueia 7:)."/ipvi e^epeuyopeva
ex TouTcu et; ^cvto' y.ai y.avx ts euayye/tov oe
zoic, TpeiDouevoi? vro rcu cupavtou nctTpc; Treret-
vo7; Tcu cupavcu, cuxeTt Tap.eicv cui3o <XTto^ri/.-n.
Ttot, ot atpeTtxct loyct, y.ai ro. vc-eiy.ara w; veo-
puTa, (Jia T"flv y.aivcroii.iav' ^uyaTepe? ai Xe|e(;"
his autcm promptuaria hac illac perflucntia.
Atqui , secunduni evanfjelium , caeli volatili-
bus a caelesti patre nutritis non est promptua-
riuiu neque liorreum. Fihi , intelliguntur hac-
reticorum sermoues, eorumque cominenta tam-
quam novae plantationes ob rei novitatem.Fi-
V. li.

loh. XXI. 7.
C. f. 327. b.
D. f. •«:.. b.
/exa)>"/w7:i(7p(evat hl dia Tr,v (ppaatv, vaov ousa: bac , intclliguntur vocabula pulcra et ornata
zov <fpovriu.arog.
Ou/C s(j7i y.a.T'un7u^.a. (^pixy^ou x. t. X.
Kat ev Tw 'It.>(3 eipriTat
**
dia Tt a<7e|3e7; ?w-
!7tv; TTeTraXatMVTat 5e xat ev TiXouTto, xai Ta ecpe-
4vii' J3/r,v et3t(j)epef cu p.riv xat aoepwv /.v/yo
ad loqueiidum, et veluti fastus templum.
.Xiin est rtiiiia maceriae etc.
In lob quoque dicitur : cur impii vivunt,
et in divitiis consenescunt ? et reUqua. Verum-
tamen subiicit : tamctsi impiorum Uicerna cx-
a^iaBmirai. Kat ev £[3j;f;.-/ixcffTw (JeuTeptj) i|(a/uii) tinguetur. VI in scptuagesimo secundo psalmo:
Ityirai- ii^-nlcj)a« izi to7; avoptot?, etpriv/iv aij.ap- zelavi supcr iniquos, pacempeccatorum videns,
TwXwv 5e&)pwv , y.ai ra e|vis* t^v xai auTiuv n et rehqua. Quorum solutio subiungitur his
Ivfjti eTrayeTat-ev ku, tiw; eyevcVTO t'ig epYi^uwfftv; verbis: qnomodo redacti sunt ad solitudinem?
e'^aT[tva anwJ.cvTo dia rr,v a/3cuXiav auTwv, wj subito perierunt ob inconsiderantiam suam
,
evuTTvtcv e^eyeipoptevwv.
ccu .somnium evigilantis meute delluit.
*AAMo::i i'i\iA'.
C. f. :i28
». 2,
C. f. 328.
D. f. 316
G. f. 2-24. b,
OuTe at opyav:v tcu y.a^kovysvcv ({/a).Tyipicu li-
J.cxTai Ta Tipcxetp.eva, ciiTe §t to^vi;, xa9' eTcpcv
Be. TpOTTOV, a"ive(7is eTTtyeypaTTTaf
Ka3' iXa(TTTiy ij^s^xv eCXoy/jcu o"=.
'Ap/-n TtKp' 'E/3patcts Tou TrapevTos ar'i)(^cv ro
c. r. 22i. b.
PSALMUM CXLIV.
Neque ad organum neque ad psalterium di-
ctus fuit hic psahnus , neque cantici aiit cuiusli-
bet inetri noinen habet , sed laus inscribitur.
Por siiigiilos (lies beiiedicam libi.
Initiuin apud Hebraeos praesentis versiculi
|3yiG
1 )
(3i(3a(7xet (3e oTt Tipoonxet coffTtep (;(j;et?.viv exci- est littera bcth. Docenuir autem , oportere
avni Yip.epas tc.) 5ew tov uuvcv ar.odtocvat
..fj.r,-
tamquam iiniuscuiusque diei debitum , hjni-
dE[j.tai Yiptepa; rui Sew iip(.vcv ohyutpftv y.al azc- iium Dco })ersoIvere
,
nuUo inquam die hym-
hl/.T:aviaBai 2)' §tavcia wev cuv xat lcytuu.c^ic
., nodiam divinam ncgligere aut omitterc. Et
\>«.-.>*^'f ^ I >\
y.at avr-n rcv ev
-niJ.iv TivEuptaTci ouvaptet auTov mente quidcm
,
et cogitationibus, et ip.sa .spiri-
Tcv Seov uipcuptev y.a} euXcycuuev
xetXeCTt ds. xai tus vi Deum extollimus atque laudamus: labiis
^vnroli pvipt.aot tcu 5ecu to ovcfxa dc^ai^cuiv
vero et perituris verbis Dci nomen glorifica-
oKi ffe
,
a-natv
,
upvtov ^taTeXw
, nat cvoiutav mus. Te , inquit , semper liymnis celebro
,
auotpcv eaaw Tvic uf^v(>)')t'as* avTi 31 r:v ei'; nullamquc dicm absquc hjmnodia praeter-
Tov a'twva Tsu aKuvo;, o ^j.lv 'AxuXa? et; eTt, niitto. lam pro verbis « in saeculum saeculi
»
dl Ivuy.axoi 5t/ivex'Jis
,
iip,u-/iveu(jav.

"Axc-
Aquilas interpretatus est '.usque adliuC" , Sjm-
Xcu3-a (3e TiavTa Tct; npolx^cvaf eiTicov yap machiis autein «
continenter »
.
—Cuiicta autcm
eu/ey7i(7w xat vliomy
,
dity.vvatv
ui cvdlv av-
conscntanca sunt prioribus. Nam quum di-
1) Nempc
QT1"733 >» omiii dic.
2) Observemus, testc i;uscbio, liynmodiac (|uotidiaiiac in ecclesia consuctudinem.
COMMEXTARICS IS PSALMCM CXLIII-CXLIV.
xerit landabo et exaltabo , sijiuificat niliil Deo
addi a uostris landibus. >osmet j^otius iilu-
stramus, dum laudem laude conuectimus.
Kt iustitia tua exultabunt
His verbis declarat Dei virtutes
,
quatenus
ad nos deveniunt , ex qnibus cumdem cogiio-
scimus : virtutes inquam nobissuperiores, iuvi-
97
?&) t3p;(7riJr;cJV -n crap r,tj(i>v euy/it/ia* eautcu;
31 /ap.-jiuvcuev , aiv:v 5i eu rcv atv;v r.r.coi-
7--VTS,'.
Kai rr, 5(xai9(Jt/vTj aoy «yaAXiatrcvTai.
Aia t;u-wv JrJasxci zcv ^icZ za.: apira;,
CC3.1 £ij r.ua^ oir,z;v(7iv, ao &>v auTiv xai yvoi-
piiicuiv ra; yap u-ep
•«f;ias
«Sewpr.Tiu; r,/.t7v
V. 7.
C. f. 32».
.sibilcs, et incomprehensibiles, (juas mortaUs
c-jGa: xai ay.aTaXr.Trrcu;, cuy^ cT;v re' eci Ovr,-
nalura mente complecti nequit. Attameu J)ei
~ri avau -icUafiHV «et 31 ei; tuS; (fOivc-ji^M
virtutesperpetuoad nos decurreutes, ex quibus
eum cognoscimus, hae totidem voces sunt.
.Miseratur et niisericors IKiniiniis, ct n-liciiia.
Quum nihil nos essemus , neque adhuc exi-
rc"j ^tcu ap£r«i, ao oiv ouTiv yiv(ocx.;p.cV, ai
^tdvat etfftv «urau
OiZT/g^wv xai sXsij/xwv o xug(5j , y.ai Ta ay.6Xo'j^v..
My) yap evra; nw.a; y.T,di u^ear&JT«;, -cc^n-
stentes , in lucem protuUt. Deinde prava mul-
yayev ei? ^wr e^^ira jrsXAa 3pf7)VTas zay.« xai xa-
ta aiientes
,
et superbo contemptu viventcs,
racfpsvcnx&j; e)^cvr«; aur:u;,cu uizifyt-cci xxr'
non pro meritis perscquitur ; sed miseretur,
icixv ep . . (3£ eXeel, illi/.at. ua.-/.^cOvuCi
T.f,:a-
diuque nos vocat ad paenitentiain
,
quia mor-
y.xlcyy.ivci r,;xa; et; peravaav , dta r: m f^cu-
tem peccatoris non vult , sed magis eius pae-
nitentiam. >'eque ita erga suos tantum se ge-
rit , sed erga omnes omnino ; est enim cun-
ctis benignus.
Et niiscratioiics cius siipcr omnia opera einsdem.
Quoniam miserationes eius cunctis praevaleut
eiusdem operibus, eonsequenter dictum est:
/c(7-ai rcv ^avarsv tcu «p.aprco/cu, o); Tr,v ue*
ravrtav aurcu cu p5v;v Oe Trepi tcu; ciz-tcu;
Tcurs c(7rlv, a)./a xai Ttept Travra; «71«! aji/w;,
ETiet xat y^pnazci e(7Tt rci; cup(7r«(7iv.
Kai 0( 0(XT(p^,oi aVTzC st( wavra rd
^fya
auTov.
'E7:ct!3r, ct c('xrtpp;ci aurcu £7:1 Tr^^vra t« epya
aurcu, «xc/cu5o); Xe/exrai' e^CjUC^.cyr^^yaffS^o^^^av
confiteantur tihi omnia opera tua. Del)etur ci aci r.iv-.a. ra epya qcv 7:pc(70)(j;£i?,eTat aur&i 0.;
insuper, ut ipsae quae inanimes existimantur •/«( aura ra vcmX^cu.ivcL etvat (Z(]/u/_a
,
^&)vr,v
creaturae , voce propemodum emissa gratias atjtevra ucvcvcuj^t euj^apts-eiv y.M escfxcXcyeTdSai
ei agant, et confiteantur creatori suo. Parti- r&i T^ccwavrt aura" uere^^et yap rri; «urcu ffc(j.ia;
cipat euim sapientiam eius unaquaeque ah i/ajrcv aurcu ^(-"iv epyoiv T:;txi/&j; xarscxcuaspc-
eo varie constructa creatura
,
et vim creatio- vcv, xai 7:av5scp&); pereycv rr,; 5rip.icupyix^; 3u-
nis mirabih artificio sentit. Speciabter vero vctp.e&);" a'^&)pt(7u='v&); h\ xai ecaipeTO); c\ 'catct
praccipueque sancti cius maiorem laudis par- aurcu ts ^iiC,cv rvi; £;;us/cyriC7£&);
!i-c8toca(7tv
tem retrihuunt : nam iis quae cogitant atque Oi' wv yip ^pcvcucrtv xat 7:p«TTcu(7iv, rrv (3a(7t-
agunt, regnum eius praedicant , in antecessum /e'av aurcu epcu(7iv, ep.^j-avt^cvre; 7ipcyeucrix&);
,
id manitestantes
,
ut taniquam ei mihtantes, &); aurw ^paTeut^apevci 3ce,civ e^tvai rvi; ^a(7i/£i«;
gioria sint rcgni eius. Praedicabunt item cou- aurcu' lcu.nGcvai 61 xat (;up(j,uri ^uvacrctav tyi
uaturalem regno eius domiuatum , et quod (Saji/cia, oj; exat^ra r&iv xrtsparojv T£rap£v&);
unaquaeque creatura ordinate ei subest. Quum auro) u-cr£raxT«f ivrcc ot/av5po)7:ct ct r-/i; Ttpc;
sint benivoii hi qui gratia tua ad te per san- cc xai 7:ap« <scZ c<ji.c-c.-.cc ui-a-ctcvuivci, aij,-
ctitatera convcrsi sunt . bona sua sine invidia Scvo); wv
£ffX-^
iyaiw ij.i-.a^iosaai.v rci; t&)V
communicaiit per magisteiium fibis iiominum. civ0p&)7:&)v ui:'i; i3i^acza),tx(o;' p.cv&)v ys,p r&>v rr.v
Rerum tantuminodo, quaehumanamvitam ex- civ5p&)cjivinv ^&)r,v ucjcpavalSeSr.xsroiv 3i(3ar/.a/.c;
cedunt, magister atqueautecessor Christus est; xai xa5r,yr,rri; e Xpio-re;, roiv en -zvyyavcvcm
(juum ii qui adhuc fihi lioraiuuin erant, raa-
ut^^iv (zv5pto7:wv (3tcJa«7xa/&)v yivcp£vo)v u7:e r&)v u7:<;
gistri essent effecti ab iis quos ipse Ciiristus Xpiccu 7:e7:a(i3euuev&)V riau/c;
*
ycvv e pr. Ka^a.
erudiverat. Paulus igitui- non ai) liomiuibus,
av5pu-&)v, ii 5t' (iv5p&J7:&>v, aX?,a (3i' a7:ex«/u(fe&);
aut per bomines , sed a revelatione lesu Chri-
'IntjcZ Xpir^u ir«pa/aj3&iv xai (3t5a/9ct; rs euay-
sti accepto evangeho, idque edoctus, gentium
yeXicv , oi(3a(jxa/s; eSvo"iv £v ;:ir£t xai a).r, jeia-
doctor in fide ac veritatc evasit. Quin adeo
«!pe),£t ycuv xai aurc; e (7&)rr,p £/.7:£u7:et rcu; «7:e-
Servator ipse misit apostolos ad doceiidasgen-
'^slcvz irA r&) p«0r,reu(7ai 7:otvTa ra e9vr!, 7:pc-
C. r. 329.
Cal. I.
o,s ECSEDII CAESARIENSIS

Matll
10.
. XXUl.
V. 14.
(;. r. 3«.
(;. f. 2-2U.
•^mn. XXIII. l'i.
ztpsij Tiatdcvaa; c/.vtcv; pri v.a^siv 3i6xcy.aliv ir.l
t."s
;
quos antea nionuerat nequem magistruiii
rr,i yng
*•
a. xciwv -ap' olvzov iixvBdvcvGrj cl
in terra appellarent. Quae ergo ab eo sancti
«(7(C(, yvcop(?cu(7(V zcli Twv av^jSwTTUV ut;7;.
lliaro: os. BiCi cv/_ u; aiii-^oiv v.tazio^i
,
«A/ w; a;[;-(JT:; £(p/;Ta( 7:av:a yajC a /.iyei
y(V6Ta(* y.aT« rc ,
auT(34 e(C7£v
,
cu;(( cTr(r,(7e(
\ . \ > / - / ^\ \ \ t > \
x.a( cvyi eu^Ev£(; /eye( 0£ xat re , o cvoavoi
y.at fi yT nxcilivaizv.i , c\ de Aoy:( pcu cu /nn
-aceXS^ftiiKV xa( caic; oe, oj; c(7(oroTo,; p.eTa-
discunt
,
haec filiis hominum notificant.
Kidelis Domiiius in serraonibus suis.
ridefis Dcus
,
iion quasi fidein participans
,
.sed quia fide dignus dicitur. Cuncta enim quae
dicit , fiuiit ; iuxta ilkid : ipse dixit ; iionnc
faciet , et non manebit? Insuper illud : cae-
lum et terra transi])unt , sermones autem inei
nou praeteribunt. luslus item cst
,
quatenus
dtScv; zcl; 'i^yci; aiizcv' tl>ant^ v.a\ aytcc, iv impcrtitur creaturis suis iustitiam : sicuti etiam
V. 15.
C. r. 330.
Tcts \i.izi.ycvat z-cic aytcxAzc; avzcv y.ai ao-
^ta £i7T(v aMzr,^ ev zct; y.az avzcv ac-
'f:~ti-
—y ^i^x; T/;!v Tio^vjv at/ToJv sv cvxaj^ia.
'Vr,ai 01 y.at o tjvaeptc;
1
) luq cv fj.cvcv tazrjo;
i^tv aec; zoiV Tte-TOJ/.oTwv
,
y.at Oepxiizvz-ni Z(t>v
y.xzcppayuv.wj., aKha v.ai zpcaivq zuiv a.T.avzutv
ito y.at nav-.wj zwj 'Kcyty.wj zs y.ai aXoyw ^wwv
s( oca9oi.lij.ci avo) ei^ auTov iiva,3?.enou<7(v, y.ai av-
~ \ \ 3
^
~ c ~ \ > \
atyat; ziai y.at otOay.zai; cp^xt; vjooi avzcv
t , I , \ <? \ , - \ \
TavTwv aoJcpwvTwv, avzog cta T:az'/)p aya^o; za;
sanctus in iis, qui sauctitatem eius partici-
pant. Denique sapientia Servator est in iis, qui
instar eius sancti sunt.
Tu (ias escam illorum Ipiiiporo opportuno.
Ait etiam Eusebius , Deum non tantum esse
lapsorum medicum , et confractorum sanato-
rein , sed et omnium nutritorem. Quamolirem
oniniuni tain rationahum quain etiain irratio-
nahuin animantium oculi ad eum suspiciunt
,
et naturalibus iusitisque motibus ilUim spc-
ctant , dum ipse ut bonus pater temporibus
«:. f. 330. b
n.f. 348
tutein , abundauter et sine ullo iinpedimeuto
impcrtiens , omne aninial replet douoium suo-
rum fructu.
Prupc est Dominus omnibus invocantibus
ouin in vcritale.
Deinde quia paucoruin cst sapienler cuni
Tfo^as
zci; y.aipcl; e-ntzr.SEiM; allozs allx; yc- idoneis escas modis variis suppeditat , cunctis-
pr,yv., zot; naatv -r,v yCtpx zt zr,v d-n[Jitcvpyty.r,v que inanuin snam creatricem
,
id est suam vir-
zcvzeazt zw ovva.fjtv e;aTt/wv aa3-j0V6); y.at ave-
T.tytttlvzui; Toiv ^utcv tij.-tnlnat Tvii twv vn av
~ ^ / I . /
Tcu ctwpsufjievwv aTic/.xvatotc.
Eyyt/; x'jpioj 7:a(7i Toi; £7r*JiaXot//x;'voi,-
auToy iv dXi^^sia.
(Ta e7re(ovi c/c/wv ejT( to ovvuajxt eTttrri
G.
f.
220. i). uovw; auTcv e^Kty.a/.etaOat, y.at y.xzac,icva\)xt av- invocare , atque eius exauditione dignos ha-
zav zr,; ay.cr,;, int^ipet avayyaiitt; enavdla^btv beri
,
nece.ssario sermonem resumensait: non
T<!v loycv v.at cfvifftv, oTt cv T.aat zcic e-ty.alcv- oinnibus invocautibus eum
,
sed iis tautuin-
uevci; avzcv , dkloi. fiovci; zci; iv alr^Beix zcvzs modo qui cum veritate id agunt , occurrit
:
TTpaTTcucrtv £7:(Tuy/avet* TtTjv yap [j.r) TO(curwv
,
nainque al) iis qui abtcr se habeiit , longe
•i.s. Lix. 2. iJ.ay.pav a.feazny.iv c'i; y.xi fnaiv
*•
ai aij.xpztai aliest. Quibus etiam ait : peccata vestra me a
upwv ^((<7TWff(v avx u.zacv t^.cv y.u.i upwv xsipi vobis separant. ])e his afibi quoque dictum
TojTwv he y.xt xkla-/^cv lele-y.zat
*•
^tozi ct p.a-
est : quoniain qui a te .se elongant
,
peribunt.
xjOuvovTes eauTcu; acjo acv , xTsittlovvzaf uaat
Cunctis itaque iirovidentia sua prope adest,
/>iev clv iyyv; y.aza vjpovctav
,
xaTa ff/£!7(v
sed tamen quod ad affectum adtinet , adesl
6e zc~i; avv eutazny-rt valcvatv zcvzc yap
invocantibus cum sapientia ; id enim signi-
Ti3 £v alriBita. —MeT« zr\v y.ctvh (Je -pisvctav,
ficat
<•
in veritate.
"
Post generalem provi-
i^atpeTcv tw Tiepi tiwv ntffTwv eTrevyivcxE , to
I , \ -,
> . / , ~
TCtcuTwv eyyv; etvxt, y.ai p.eti^cvw; auTwv roc-
voetffS^at.
A^iviTiv xu^iou XaAvjVii t6 tjTo/y.tx ^o^jy xxi svXoy^iru
TrdiTa (Ta,^^ To (JJ01J.-X ro ayiov aUToij.
Tew; [xev xtvZv oii 6talst<^ot Beov evycuat de
"
Ps. Lxxn
dentiam
,
specialem ci-ga fidelcs intuUt, nem-
pe quod Uis prope adsit
,
magisque con-
sulat.
Laudem Domini lo^juetur os meum, et beiic(iicat
omnis raro nomini sancto eius.
C. f. 330. b.
Interim a Dei laudibus non desistam. Opto
1) Eusebii nomen in toiJicibus quos adbibuimus constaiitcr in marginibus scribilur omiilum qiiae eilitiimus frag-
mentoruiu. Hoc tainen loco auctor catenae codicis C etiam in contextu posiiit.
COMMENTARirS I.N PSALMCM CXLIV-CXLV,
m
autein celerius in rem conferri proplictiani quae
dicit : effundam de Spiritu nieo super omneni
carnem. Et, onmis spiritus laudet Dominum.
Hoc vero continget cum plenitudo gentiuni
introierit , et univei"sum iiominum genus sal-
vum fiet. Os dicit intellectuale, ut alibi. Oui-
ir-rAr,
y.ai :7a--iV
a-cfi-nvaL tr.v /.eyrusav zceMTeiav'
txy^ioi ar:: tcv -veuuaTs; peu erti r.a(jav cacy.a
'
y.xi T^atja Tivcn aivzca-.by rcv y.xif,uv ta-ai. al
-c-j-.c rvi.y.a zo n/.if,|3w//a T6>v eSviiv uauOr,., cts
y.xi 7r«v ysvss avBcioTriav cuBr.araf arcnxa ol
J.iyu zc v:r,zcv, utu :v y.at a/.laycu' r.aca
nis caro Lenedicet nomiui Domini in saecu- cao? tiil:y:Zca zc cvcij.a y.vucv s^-ai, dr,lcvi-i
lum et in saeculum saeculi , salutare Dei spe-
ctatura , nec iam instar foeni decidua.
D. f. :!1H.
l;. f. 220. h.
'
lohel. n. 2S_
I).
1".
:nn.
G. f. 227.
PSALMLS CXLV.
Allcluia laudem Domini significat. Sic enim
e.\plicatur vocabulum. Laus est itaque prae-
sens psalmus; quare et incipit : lauda anima
mea Dominum ; sive spii'itus animam adbor-
tetur, sive ipsa se. Deinde mandato obtem-
perans
,
prompte respondet dicens : laudabo
Dominum in vita mea, psallam Deo meo quam-
eiS rev atoiva y.ai ei; zcv aiwja zcv acwva;, c'|:-
fjEvri r: ac,Kr,r,tcv zcZ Oicv,y.ot\ ciy. ciicx w; yj^zc:,
*AA.\lu3 P.Mi:'.
Tc «/Xr,/.:wa aiv;v
y.uf,i:v ar.uaiver cvzoic
yap tfiixriVzvizat vi '/.ilic' 'iaztv ciiv y.at zc r.oc-
Zci^evcv, ciivci' tiic 6r, af,yc[j.iv:: craiv i l-lya'
a'tvit r, ^v/^fl ^cv zcv x-jp:v, r,z:i zcv
j;v£ufia-
t;; rri '^vyjh r.apay.ilivcuivcv,
'n avzH; lavzri'
ctO v-ay.cvcaca Tf;i -pcczayuact, r.pcOvu.oii a-.c-
y.pivizat liyovaoc' aiviau f.vptcv ev fyrn ytcv, <^a-
diu fuero. Quod si immortalis est anima, sem- lu> tw Biu-. [xov eco; i-apyui' ei oe a3-avar;;
c. r. .^:il.
D. f. JIS. 1).
perqut vivit et est etiam post discessum a
corpore , iure suo ait : numquam desinam lau-
dare Dominum ; sed longa saecula , et totum
immortalis meae vitae tenipus , uonnisi laudans
Dominum transigam. Sic ctiam audiamus di-
centcm animam ^ douec fucro > non quod po-
stea non sit duratura , sed quia in infinitum
esriv r, 'l^vyrt, ait re 'Qr, y.at vr.apyjt y.al f/.era
rr,v zcv cuuaz:: azaXkaynv dvvauivn, wnatv
,
(oi apa cvOi r.u)r.:zi 7:avacuat atv.vaa zcv y.v-
[Acv ,
a).}. et;
pLxyfcvi aiowai, xat Travra tev
-/]:
ocSavazcv ^wvi; [xov ^tcv , cv6iv tzipcv zoaz-
zcvaa zcv atvitv zcv y.vptcv dtaziliao)' co; divyri:
oe ax.cjCTTeiv /.iyovani ~o euc vnapyM, cvy wj
spatio Dominum se laudaturam promittat.
>"iilite coufidcre iii priiicipibus.
Hoc simile iili : bonura est confidere in Do-
miuo
,
quam confidere in homine. Bonum est
sperarc a Domino
,
quam sperare a principi-
bus. Id autem svllogismo demonstrat. Aam
tempus futura sit subsistentia eius, parique [^iHcvcr.i
fjnz' avza [j.r, vTiapyjtv, a/.X i'ii a-r.itpcv
rrv rr,; vzsocpiiui ai,rr,s /pv:v
1) atviaitv
i-r.ayyil/.cuivr.i rov y.vpt:v.
Ou:t:v r&j, ayaBcv r.i~ciBivai It:] y.vptcv
,
rj nir.ctOivut cn avdpor.cv ayuBcv eXTtt^eiv int
y.vptcv, r, eJ.TTi^eiv Itt' apy^cvzzi;' z:vzs 3i Tract-
si ipsi, inquit, salutem sibi comparare nequi-
,^r.atv dta avlloytap.ov- ei yap avzct, or.atv, tav-
verunt, quaeuam erit ab liis utifitas '.' Neque
r:T; T:iptT:cfhaaaBat aoizrptaj cvy c^tct zi iiatv,
euim valent semet ipsos morte eripere post ter-
rt; av ytvotzo aro zwj zoicvzwj
aXfi/.eta; c-JSi
iniuum : uam raorientis liominis spiritus egres- yxp dvvavzat lavzovi i-,i).iaOat zcv Oavazov u.ira
sus, illuc vadet quo al)ducetur. Reliqua bo- rs zilci2)'zo plv yap zov BvivsMvzoi 'i^iliiaizat
miuis pars iu pulverem suum revertetur, na- rveupa
3),
IvQa av tir.ayr, l ar.aryh^v h h\ lotrci
turaelegi obsequens, quaminitio Deus Adamo avOpurci ar.cazpv^it et;
tw yw avzoZ, voptcv
statuit dicens : pulvis es , et in pulverem re- (njjeo); r.lr.poiv cv eneax/i^l/ev ixp.yr,Biv o Bici tw
'\:i'..
'.'. ...~ ,? ....! '. -.- _.i.' _. 7-
verteris. Quorum verborum scnsus cst : consi-
iia omnia
,
quae adliuc vita coraitc apud se co-
gitaus cougcsserat, quasi futurus aeternus, coa-
cervans in terra tbesauros , terribilia se factu-
rum spondens , et abis comminans , nna bora
Aoap etTiGov. yri ei, y.at et; yr,v ar.iltvaif cv
liyo[j.svov, cl lcyta[j.ct navzii cv; 'ezt r.tpioiv r&i
pt&) avvr,yayiv r.ap iavzo\ ^tavccvutvci , y.a\ Sicr.ip
ri; atoovis; avvayoiv y.ai unaavptl,oiv eTtt ync, toi-
r,astv Tc ra dtiva 'tnayyiX/.c^j.ivoi , y.ai r.aktv Izt-
V. 3.
C. f. Xil. li.
n. f. 34». 1/.
G. f. 227.
II Perspicuum Eusebii de aniinae iinmorlalilatc testlmoniuin.
2) De praescripto vifae termino lcgesis longam S. Gerraani palriarcliac cpolitani dissertalionem a nobis alibi editam.
3) De animae exitu legitur liomilia S. Cyrilli alex. cditionibus, quani tamcn codices a me observati Thcophilo eius
patruo ac dcccssori tribuunt.
100 EUSEBII CAESARIENSIS
fit;
o-TTStXoiv, -j-c pjdv ofxv rs^iuB-fidcvzM , y.ai dissipata pcribunt , cuncta inquani consilia do-
azcUvvzca navTEs cl Siixlcytafxcl avxm (Jn/aori minantiuni
,
qui a plebe suspiciebantur. Et
Tftiv «p/_ovT&w Twv Trapa 7:c).Xa; S^auf/aijcf/evwv"
liyci icv •/.cni a^yjvrct.i zcvtc-j tcu «iwvee* pe-
TanyTWTvp'
y«p
z«l ciiTct e;i^cuo-£ Tr,v ctpy^ov o
(Je cwT-zip pcvc; «tTic; o(<)T'/;pta; , o J.Eywv" aw-
?wv cuxETt 7r«p£? eptcii" ei Tctvuv e; «utcu •/.ai
cu/. cix.c^ev (;&)?:vT«t , nw; eTepcu; aw^etv (3uv/i-
oevTai;
'rov (p:;Xa(7(7CVTa aXjjSsjav st^ Tov aiwva.
D. f. 349.
C. f. 217. I).
C. f. 3a2.
l.s. XI,W. G.
V. !).
C f. :i3.3.
quidem dicit principes huius saeculi; nam-
que et hi cadiicum iiabent principatum. Unus
salutis auctor Servator est
,
qui ait : nemo am-
plius salvaliit praeter me. Si pi-go al) illo
,
nou autem viribus propriis salvantur, quo-
modo alios salvare poterunt?
Qiii cujtoilit veritatem in saeciiliim.
JNempe dictorum suorum
,
quae in scripturis
Twj Xcywv «uTcii, wv £v Ta~; yp«^a7; ir.cy- exposuit
,
veritatem comprobans. Promisit
yetX«T3, 7:ircup.cvc; tt.v HrfJuctv' exiJtxr.aetv yap
izrr/ys.iKxzc tcu; xaTa tcv r.aficvzx picv a.oiy.:i,-
Lt«vcu;, ev '/.c/.um ?w T-/i; /piaewc zai a/.//i iT.a.'/-
yelix, TO, incY.arAci ci t.uvwvzic, v.at (3t']/wvT£;,
ozt avzci ycpzauijriQcvzai, ufj.et; c)e TretvacETe
ciX}.a y.at octtjBmbK zocariv ev eiviuw tc7; T:£tvw(7i
enim se eos cum iudicium fict puniturum
,
qui
in praesente vita iuique se gesserint. Est et
alia promissio : bcati qui esuriunt et sitiunt
,
quoniam ipsi saturabuntur , vos autem esu-
rietis. Quin adeo sensibilem quoque escam fa-
melicis in deserto exhibuit manna , et quinque
:o piavva Tapzcyiv , zat nevTe yt/.tct^a; (3tE5pe- hominum milia saturavit,et per corvum Eliam,
(|(ev, xat ma y.opa/.w) 'HXtav, -/at St ' ktj&a-
7.CVU zcv rpccpviTCu Tcv Lcniir}.' i-ctnai dt y.piu.a
Tcl; «^ixcuuevci; 'lua-rq zat Zcoscvv/i , tim
f/.ev
vr.o zri; cciyvzztac^ z-n dt vzo -wv y.ptzo^v la-
par))., y.at tw Aa^id vt.c ^xcvX' y.at ttXyic./) twv
< \
'r,
~ I
'
TcteuTWv Ta Seta cruyyp^.y.iJ.aza,
Tti^XotJ^.
IleTreiJnptrvou? 7.vii
,
liifeoiv af/apTiwv diScvc
Tat; ffv.patz zoiv totwv «ptapTnptaTwv y.aTEotpiypie-
vct;* eci/.e ^e 3ta tcutwv «iTtTTea^at tyiv twv
,*.. .r. V «. / \ ,,-J
EJvwv x/r,ff.v, '-tat tcu xupicu tto ei; av9pw-cu^
T.apcvatav
, T'/iV te Ot avz-ni anaatv yvjr,ricii.i-
VTjV ^•epaTTeiccv tcuts 3s vcelv [xci eitYiXSev eij
pivnptv;v ava),aj3cvTt TViv 'HoaVcu Ttepi tcu ow-
Tvipcg -flpi.wv 7tpopp/iofv , <3i' y,; ly-Jioiv
'
i(Jcu Te-
0e<x« o£ ei; dtaBriy.r,v ytvcvi, eis dSM; e5vwv,
ovct^at ocpSaJ.pcv; TuopJ.tj^v, 's.^ayayetv ex ^Eop.tov
^EiJepitvcus" cuTW yap xat evTau5a a xupic; /u£t
TTe7Te3-/)ptevcu?" eipyjTat 3e xat to, o xupto? ocipcT
et per proplietam Abacucum Danielem. lus
dixit cahnnniain passis losepho atque Susan-
uae ,
illi al) aegyptia femiua
,
huic a iudicibus
IsraheUs , nec non Davidi a Saule. Plena liu-
iusmodi exemphs divina volumina sunt.
Domimis solvit compeilitos , Dominus dat caecis
sapientiain.
Conipeditos solvit, remissionem peccatorum
largiens iis qui dehctorum suorum catenis con-
stringaintur. Videtur autem his verbis voca-
tioncm gentium inimere
,
nec non Domini in-
ter iiomiucs pracscntiain , et hinc factain om-
nibus mcdiciiiam. Haec mihi cogitatio inci-
dit , in memoriam revocanti Isaiae de Serva-
tore nostro praedictionem
,
qua dicit : « ecce
posui te ut sis foedus generis
,
lumeu gen-
tium , ut oculos caecorum aperias , ut vincu-
lis detenlos expedias.
>
Sic enim et lioc lo-
co Dominus compeditos solvit. Tum et illud
dicitur: Dominus dat caecis sapientiam. Sanc
TucpXcu;* S^auy.aoat ^ eoTtv, ottw; xai Tc't; Ta mirum cst , corpore caecis, plus aliquid in-
owptaTa 7:jipc~is, r.lCtsv zt o-uveoew; TtapeoTtv
, telligentiae incsse solere
,
quia Dcus iUos acu-
Tcu Oecu ooiyiffavTcs a^JTruc «vti zrg zZv oifSaX- tioris ingenii efficit, propter oculorura orbi-
fxwv oTcp/ioew;. tatcm.
'Offavov y.ai' yj>^a.-i avaXijvJ/fTai.
Pupinum et viduam suscipiot,
Ai aiTci^SaXcuoai '^vjai zov yivouevcv ev xa- Animae quae a diabolo patrc ipsarum aut
xia TtaTepa otuTwv dta^olav, vi xat av5p«,
op^fa- viro destitutae fuerunt, hae videlicet iliae sunt
v«t y.at Xflpai
avalau^avoMvai etoiv tcutwv
orphanae ac viduae quas Dcus suscipit. His
«vaXncp^-evTwv, -h zu)v aaapzbiAoiV o'3e; svy. tx/X/i
susceptis, peccatorum seu mahtiae via destrue-
Tvis xaxiac cuoa i^Tto Biov a^pavioSvio-eTat' x«i tur a Deo. Atque haec allegorice potius sunt
rauTa pev e't'pr,vTat a/?.r,-/cpixwTepov" yrpwv oe ).£-
dicta. Dc viduis autcm loquitur non quibush-
yet, cu Tcov tu)^cu(7wv, o!//ct zo>v avv ayvtta y.at bet , sed pudice sancteque viventibus. Pupil-
COMMENTARirS IN PSALMCM CXLV-CXIVI. 101
los deniquc appellat qui religionis causa oniit- <7spv;Tr,Ti ^iarcXrJsiov cp^avwv ol, t;u; ^tsae-
tuiit generis propagationeni 1). (idxi hey.x y.ix-uhzcvzxc •/ivict.i.
PSALMIS CXLVI. *A\.MOi: P.M7.
Traesentc in i^salmo, pro laudate Domi-
'Ev r&i rafivri ([a/pw, avti zcv ixlvurt rev
num " Symmachus dixit < alleUiia
,
quia bona
zJf,£;v, pEV Iu/.i/:/«;<;c; aH/iX:wa, oti ayixQov
res canticum " omissa interpretationc hebraici
w^n, Etpwev, «vEppv-^Vc-jTsv (fuXafa? r/;v'E/3paitov
vocabuli , significantis " laudate Dominuni «
.
H{iv z%v (rriij.cc'ivciiaav to
,
aivars t:v /.Lucv
Simihter et quiut-a editio .. laudate ia » po- cu.cim; dl y.al ^ r.iu.nvn 'iy.douig atveTre t:v tac
suit. Superior itaque psalmus uni animae lau- i^iduy.iv 'O ij.Iv cuv Trpa tcut^u
'^«'^ij.oi f^ita <^v-
dare Dominum mandat ; heic vero multitudini
/0
alvetv tov y.vpicv Trapay.eXeueTaf evTauSa $1
dicitur laudate Dominum. Quoniam nemo bo- -}.nBiGt liyezcet tc aiveTT; tcv xuptcv* k-Etd-n
nus nisi uaus Deus, recte quicquid ad eius cvdii: xyaOoi tl u.-r, ui Qscg, uxorui r.ecv -zo
gloriam refertur, atque ob eum honorandum eU oivzcv oo^civ avacpefof^ievev , xa\ ei; avzcZ ri-
iit , bmium esse existimabitur. Sicuti nunc p.r,v Tpxrroy.ivcv, ayxBcv av tirr wasep civ xat
etiam lx)na res psalmus dicitur, ceu ad bo- ayaBcv i|/aXf<.c; oj; av et, aya5cv 5eov ava-
num Deum directiK. Pro quo Aquilas » bo- 7rejt/7:o'aevcc* av5' c2 c y.\v 'Axu/a? oyoBcv iy-
num encomium > iuterpretatus est. Symma- ztoutcv vipf/.Yivei/ffev oe Suptf^ta/c;, ayaScv Md-n'
chus vero
<
bona res canticum ». Ceteroquin cu p.r,v a)Ja y.a\ vi aivest; :n ei; tcv Btov ava-
et iaub quae ad Deum extollitur omni odoro neu.r.:[j.ivr,., r.avrcc, rt euw(3eus SuptaptaTc; xat
thymiamate , omnique iucunditate suavior est. r.aGr,; r,^cvr,i r,(3twv avxM rvyyavw y.ou yup u>g
Reapse euini laudatio Dei ex rationah puraque a/.yiSw; a'iv:; ££30 cx ^cytzris zai xaSapa; ava-
procedens anima, pergrata illi erit et dulcis. TepTtopievc; '^iv^-fii, TrpcacptX^ns av un aCrZ., y.at
Gaudet enim Deus hbenterque recipit talem w; av e^trrep ti; yiiJu;'
X"^'?" ^P
''•^' a-c(3e/eTai
humauae mentis fructum. tov TctiUTcv r/i; ovSpwTTtwi; iJtavcia; xapKcv.
Qui sanat contritos corilc. O 'tujnyo; tou; <7uvTSTg(;i/ifvot/; iriv xafSiav.
Quoniara Servatoris medicique officium est ETret^n (j6)T/ipos eaTi xat taTpcij Tcij laaaaOat
sauare et contrita alligare, recte et hinc di- y.at xaTaoeapteueiv Ta i7w/reTpapp.eva , eizcTw;
gnoscitur idem dominus noster Dei Ver- xat 6ta rcurwv vcr,Birn avroi wv c xuptc; c sw-
bum qui dixit non opus est medico valcntibus rflp wawv,
0'
tc5 6sni Xcyss, etTrwv *, cv
X9^'"^'^
sed aegrotis. iVon vcni vocare iustos, sed tycvatv ci layycvrig larficv, alX cl xaxw: t^cv-
peccatores ad paenitcntiam. Aniraarum ita- Te;* cux r,15cv y.aliaat Sty.atcvi, alla apapTw-
que quum sit medicus, iis qui corde contriti Xcuc et; pteTotvctav ij/uxwv §1 tov laTpe;, tcu;
V. :).
C. f. 33S.
Matth. IX. l>
sunt
,
et a recto naturae consiho aversi
,
de spiritaU redemptis captivitatc raedebitur.
Symmachus dicit : > qui saiiat confractos
corde, et alligat fracturas eorum « rationa-
les nimirum fascias circumponens. Sic ergo
Tnv y.apOiav (juvTeTptpf/evou;, xat twv y.ara (jiu-
civ ).:yt7f/iSv TiapaT£Tpaf/.fX£veu; , ex t?? veriTri;
at/u.a/.w(Tta; /uTpw(japieve; taatrat' [xtv 2.vu-
iiayci (jp/;a(V, to)fjievcs tcu; ex),a(jf/£veus Tr,v
xapi3i.-KV, xa\ 'irktOtup.uiV y.arayy.ara auTwv, i3r;Xe-
alligavLt .spiritalibus rationaUbusque laqueis voTt ie^ry-cu; unc(3aA),wv Xcyi/:u;' cutw y:uv Ir.t-
bominem a latronibus vulneratum et contri- ir,ntv tc7s TrveupiaTtxct? xat Xeytxo7; ht<j\>.ctc, tov
UTTO XrioT(iov TpaupaTta^evTa xat auvTpt(3evTa tv
Tw xaTajSaivetv stTrc 'lepcusaXr.p. et; lepi^w.
Kai 6;f7^;t;4jy Ta (7(;yTgi'a^aTa auTwv.
'O agiSixwv TrAflSv) a'jr^w> x. r. X.
Mtra ro taaao^ai tcu; cuvTeTpifxpieveu; r/iv
y.acdiav, y.ai 3r,<7ai ra avvrpiuuara avrwi , inav-
ayMV et; Tr.v ^U7txr,v uyetav tcu; iraXat vevo-
ar,y.orac, ,
tj,wffT-/^pa; Te auTCu; antpyaaay.tvcc
,
attovi Tcu -ajj' auTcv aptSptcu xa6iffTr,i7tv.-2uv-
tum duni Hierosolymis Hicrichuntem descen-
deret.
£t alllgaDS contritiones eorum.
Qui mimerat niiiltitinlincm stcllarum etc.
Post sanatos cos qui fuerant corde contriti
,
«t post ipsorum contritiones alligatas , in na-
turalem valetudinem oUm aegros reponens,
cosque luminarium instar iu orbe collocans, di-
gnos electo nuracro suo efficit. More .soUto
1) Laus caelibatus religiosL
V. 3.
V. i.
C. f. 333. b.
D. f. 450.
f;. r. 228. b.
102
EUSEBII CAESARIENSIS
K. :. 3M.
V. 9.
C. f. J31. K
( c . I * r / 1 r
«v5f(un<»v,
y.ai t« Trept "vii
xaJt/cu -pcviia;
,
3stxvus w; cv uovov xn^ETat twv tcu y.oaix:u
ij.t-
cwv , aXAa Y.ut zZv «vS^punjtvwv (3;yp.aTt.)V xai
u.ovo(; ipiBiJcv affTfwv ci^e
,
xat BiGiiq
,
xat
Ta; aiTtaj
,
y.iyi^Ti Te xat ocnoimii.oi-a ,
3liv-
«p.et; TE xat evEfyeta.;, exaffTM t:pCG(fCpcv ovcfxa
Tti;Tifftv.
'O ^vu.i).a.-/rcq xj.T«Xe?«TC tw xuptfo e'^(5f<cXo-
w.fftv
,
p.E).w3r(7aTe tu Se&i •fiu&jv 3ia Xupa;. Axu-
Aa;, xaTaXe^aTe Tw xupiw ev su^^api^ta, /i/e/w-
^YiiraTe tm 9ew viptwv ev xiSapa' ci TTpecaTTOVTe;
ETEpct; e?opic}.c7e7(7.Sai xat i|>«X).£iv, eTEpci av
etev Tov TtpccaTTcpievcoV /_cpcs Tcivuv 7;p:(f/;Tizc;
3ise TcuTdov xai «-crcXixo; eTTi tov auTov Qiov
rcus pi-/) ovTa; e| auTwv avaxaXe^Tai
,
tcu; «Tro
TMV eSvtov 5r,XcvoTt, XeycVTEc" (l^aXaTE tw Sew
flij.oyj' TipcffTaTTEt (5£ Xoyo; ^tavcia p.Ey xat lo-
yiffpcl^ <j'i'/^; e^cptcXcyeTffSat , epyot; 3e ts7s i3t«
T5U ffcopiaTc; (."iffCTep i3ia xi5«pa; Ivipycv^.ivnc,
(|/aX).£tv auT&)' ffuv/i^to; (Je tc ffwpta i|/a).r/)ptcv
xai xi5ap«v covouaffev, «te eupuSpcoc xat ue5'
c I
~'
I
'' \t'~
«Pf/.cvia;
ffC(pYic cruyxEiptEvcV ev tcut&j
y«p
o vcu;
ctv«xpcuop:eve; i3t« t(ov x^t' «peTYiv TipaJeMV tyiv
evSeov x«i rve-jpi«T«XYiv pieX^u^tav (xv«7:ept7ret tw
5e&;
1
).
Ai5o'yTt Tgo^jjv zai to?^ vsoCTtroif twv -/.0^0:'/.^^
Toi; STrr/.aXovfJLSVQi; aurov.
'HX9ev (3e Ti; ei; vipi«s ffluaixos loyoq, o; ptn
TpEOcpiEv&JV veoTTcov T&)V xcp«x&)v UTTO T&)V yevv/)-
ff«VT&)v, cpict&); Tct; tcov «//&)v epve&jv vecTTCi;*
z«Ta).et7r£ff0at pev yap twv xcpotxwv (yafft tcu;
VcOTTcu; u7;o tmv yeyevv/ixoTwv, TpE^SffSai (3e
«XXc;) tjapaiJo^c.) Tcu; .Secu 3uv«pt£r p/ixeTi yap
' '~
^ v'
'
' '
«uTCt; Tr/YifftaQcvTcov y£y£Vv/;xoT&)V, x£/-/iv£vai tc
S-cpa TfcfflYi; EVOEia, x«i ecixevai e7:ixa/cup.£Vci;
Tov 6eov, (lUfftxrj tivi £vepy£ia Tr,v Tpc;j>riv «t-
TcuvTa Tiapa tcu to eivat auTci; 0£C)6)p-/iit/.£Vcu'
C. r. 337.
D. f. 352.
Tiapo Op-/lf/.£
euT&) de ifEpEffS^ai «utcT; Ttva e'^ c<epc; TpccpriV
x«T« Tcu s-optaTc; u7ro Tivoc uvpxi avvu^Oovuivrrj.
4.\AM0S PMZ/.
*0
affayysXXcuv tov Xdyov aOToC tw 'lajtWiS.
$Yiffi ^E z«i Euffe(3ie;
2)
, I,<fo3pcc ^e «nrr/pi-
(3&)piev&); ptot i3oxe7 n Trapcwa Xe|i; 5i(3affxetv, <:
0C7:ayyeX?,&)V rov lcyov «utcu Ty 'lax&jjS- ov yap
E'ipr,xev, «TrcffTEXJ.wv, vi o «7ioffTeiX«;* a/Xo Ori
psalmista salutis humanae argumentum cum
universali providentia counectit , denionstrans
Deum non partium tantummodo orbis curam
gerere, verum etiam liunianorum dogniatum:
et quod solus noverit astrorum numeram
,
positiones , et causas , magnitudines quoque
et distantias, virtntes et efGcaciani , uoicuiqae
idoneum nomen imponens.
Piaecinite UoJiiino in confessione.
Symmachus « recensete Deo confessionein
,
canite Deo nostro cum Ivra. » Aquilas : recen-
sete Domino cum gratiarum actione
,
canite
])eo nostro cum cithara. Qui aliis confessio-
uem et psalmum imperaut , diversi sine du-
bio suut ab iis quibus imperatur. Ergo cho-
'
rus propheticus et apostohcus ad eumdem
Deuin eos, qui de numcro non erant, vocat,
ethnicos nimirum , dicens : psalhte Deo no-
stro. lubent autem hacc verba , mente quidem
ct cogitationibus animae confiteri , corporis
autcm operibus , veluti pulsa cithara
,
ipsi
psaiiere. £t quidem more suo corpus psalterii
citharaeque nomine psalmista denotat, ccu
concinne ct sapieute cum harmonia coinpa-
clum. In lioc enim mens virtutis operibus ca-
nens , divinam spiritalemque Deo reddit mc-
lodiam.
Qui dat escam piillis conorum
iiuocautibus euni.
Tradita nobis est physica quaedam doctriua,
ceu si pulh corvorum a suis parentibus , non ae-
quc ac aUus generis avium pulli , alantur. Rc-
vera destitui dicuntur a genitoribus suis cor-
vorum puIU , scd tamen aliter ali mirabiliter a
Dei potentia. JVam et ante quam proprii paren-
tesaccedant, hiare ore dicuntur, escae neces-
sitate; et ut solent illi qui Deum iuvocant
,
naturali quodam instinctu cibiim petere ab
eo qui naturam donavit. Atque ita deferri ad
eos per aerem escam aliquam, aura quadam
iu os delatam.
PSALMLS CXLVII.
Annuncians ^erbuni suuui lacob.
Ait Eusebius. Accmatc admodum videtur
mibi boc vocabulum aliquid docere
,
ncmpc
" annuncians sermonem suum lacobo. » Non
enim dixit mittens vel qui misit. Aiiud vcro
1) Confer rursus liac super re Niccfae cditum a nobis prolognm catenae patrum iu psalmos.
7.) Recole adnotata .id psalmum CXLIV. 15
COMMENTAnirS IN PSALMUM CXLVI-CXLVIII. 103
cst annnnciaro , aliufl niittere vi'l niitti. Prius
enim portcndit ([uod tuturum cst, ct praedi-
cit: alterum vcro, rem praesentem significat,
id cst qucm ipsc misit ad praedicandura. Ita
ut annunciatio quidcm ct pracdictio luturi
,
r.cv eVtjv (xr.xyyeiAc/.i , y.ai a.}.}.o tc aT^caz^i^kai
vi ar.caxiAAia^ar xc uvj */ap, v^cwr,v\jii lo ij.t/.~
'/.:v y.ai. Tipoliyit' zo <3£, ixacicvaiav ariiiaivii., y.at
zov ar.ca-alivza St lavicxj xr/fuTTEiV wffTc Tr,v
u£v a-.ayyiltav y.at Tnv rroeppoffiv tcu //eXXcvtoc,
uni Israheli facta fucrit ; missio auteni non yeyivriaSfai r.aca fj.ovw za 'IffpariX , Tr.v di otne-
azoAnv cvy. «v ty.ttvu> ucvm, aAKa v.at jtaat zcts
, ~ .'a 'i^'
>' ' ' ' ' ^ '
Actncti t:iveaiv' aAA latos einci ztg av y.at jixr)
(JnXwja; Tc7; XciTTcTc avScuTict; , ti&h «utcu; y.o-
/«^£1, y.at zcvi 7IC0 zcv voucv y.at zovg anavza-
^cv T'/is oty.cvixtVAi aiJ.apzavcvzai:, y.at cpap.£V,
zcvzcvi
fj.tv yotvtt ar.c zcv isuuixcu vcucu y.at zcv
£v ritj.iv, zcvi d£ ta^ar,Mzai y.ai ar^o tcutcu y.at
a-KO zcv yparzcv 1)to7Te ri no).l-h tvtpytata ttXei-
cvcc, avzctq y.azav.piatui; vnoBtaii ytvizat p£pa-
huic uni, vcrum etiam cunctis ahis gcntibus.
Sed fortasse dicet aliquis: si ccteris homini-
bus revclationem non fecit, quomodo eos pu-
nit, nempe etiam illos qui ante legeni vixe-
runt, ct toto orbe peccatores fuere? Dicimus
ergo : hos quidem iudicari a Deo ex iure na-
turali
,
quod nobis inhaeret ; Israhehtas autem
tum iure naturah tum etiam scripto : ita ut ma-
ius bencficiuni , maioris damnationis Iiis causa
fiat, obedientiam negligentibus. Idcirco Deus
Iiaud dixit : non fecit omni genti , scd sic ireelr.aev TravTi e5v£t, aXX' cutm; cw. t-Kcinatv
non fecit ; id est non tabulas misit , non lit-
ruuriXOffiV dia tcutc y.at avzoi cvk emtv ozi c-jx
tcras in monte Sina, sed pecuUariter tantum
ludacis.
PSALMUS CXLVIII.
In psalmo quidem C.VLV-, uni per se ani-
mae laudare Dominum imperabatur. Ibi cnim
dicitur : lauda anima mca Dorainum. In pro-
xiino autem multitudo invitabatur his verbis
:
laudate Dorainum
,
quoniam bona res psal-
TcuTSoTiv cv TiAayMi trt^^^iv, cv ypa^^aza za
iiit zcv liviiv cpcu; ,
aXi.a zcli 'lovdatcti tx
-tpic-jotai.
JAAMOZ PMH'.
'£v u£V T&)
cixi (]/aXu&) p.ia y.uQ iavzriv r, <!^v-
/(\ zov y.vptcv atvitv h.iXtvizo , (faa-/.cvzci zcv
Aoycv, a'ivti -h
4'''^X'1 F--'''
'^''
y^ftov tv dt tw
juet' auTov r.A-ii^cc, ir.i zov ahjcv £y.aX£i dia zov
a'tvilzi -/.vptcv, czt ayaBov '^iaAiJ.Ci' int dt zcv
ilr,i avz^n 'Itpovaalr,^ zovzo r.pazzttv npoatzaz-
C. f. 3J7.
D. f. 362. b.
(;. f. -IW.h.
mus. Dcnique in alio subsequente ipsa Hieru- t£to ev tw, £7;aivEi 'hpcuaaXrifx tov zupicv xy.c-
salcm hoc agere iubebatur : lauda Hierusalem Xcv^w? cuv ez£ivci; o npot^iptivo^ alvc^ £7tiT£ivei
Dorainum. Consentanea praedictis praesens
laus iussum ampliat ; et c(mgestim crcaturam
simul univcrsani tam visibiiem quam invisibi-
lem ad Dei laudem excitat : initio quidem cae-
lestia et cxcelsissiina invitans : mox progre-
diens , tcrrestria ct (luae in abjssis versantur:
non quod omnia anima et loquela pracdita
sint, sed homincs qui loquela sunt pracditi
zo RacayyiAu.a, u.tza zr,v uipty.nv r.apa^/.iAtvaiv
au|.'v To T-pcc;ayiJ.a' aOpccai zt o[j.cv tyiv ytvfizvJ
anaaav xTiffiv Triv t£ optouevflv xai t-/iv acpazcv
ir.i zov aiv:v tcu Otov Tcapeppta* xaTa pt£V tyiv ap-
/jfiv za iv TcT? cupavc'i; xai Ta ev Tc7e uil^icc?
avax.aA:ua£Vc;* r.pctwj Ot za £Kt Tvic yfti
xat Ta
iv zccii a^vaacti, cv^/^ co; zaVTtov '\v)(r\<; x.at Xe-,
( ,- ,. . ~ ^ -1 '
ycv p.£T£/cvT(iJV , a/.K £i; TauT« tcu; Acycv ut-
iubet illas creaturas respiccre , ct exprcssam zttlr,-/Jzai ccr.c^}.fKitv xe/euei, xat tov tcutcic
in Iiis Dei sapientiam cognoscentes , creato-
rem hymnis celebrare.
Lt omnes abyssi.
Ahus quidara abjssos dicit esse subterra-
ncam regionem
,
prout Paulus ait: ne dicas,
quis desccndct in abyssum , id cst ob Christum
a mortuis revocandum? lit apud lobum: in
profundo , iuquit , abyssi ambulasti ? Nuni forte
etiam hoc vocabulo, copia aquarum denota-
tur supra quam ambulavit Dominus? ita ut
^Evcucvnv acdjtav v.azau.av3avovzai , zcv mtnzrni
otwfj.viiv.
Kai •nffUoii dpUTaQi.
"Ezipc;, a^v^acvi z^fiv tcov -/.azay^SrcvKidV
t(fn-
ituovza
*.
un £t-
atv '/oicav
,
/.aza IlauXcv
cjrig , Tt; xaTa(iria£Tat £t; Tr.v apuao-cv
,
Tcu-
TeuTiv XpiSTOV ex v£xpoov avayayttv
;
xai £v
'I(o|3
*•
ev (3e m,atv 't-/yiatv aSivaacv rstpttna-
znaai ; mh ooTe dt zai tcvto crX-rtSe; vda-
zoiv onXo'i xa^' eu 7rEpi£7i«Tn(r£ xupio;,; uc acp
V. 7.
D. f. 353.

Rom. X. 7.

lob. XXXVIH.
16.
I) Magni prtlii est liacc Luscbii iliKlriiid ob solvciidas de otUnicoruiii salute vd daraiiationc firojjositab a pljilosopliis
dif/ii ultales.
104 EUSEBII CAESARIENSIS
ff;"
V. I.
C. f. 3i0.
t RP2. VIII.-.
II. Cor. IV. 10.
Izipaq
oci.y^i
iimi to, av:l-/:v:cxt dz aci ^«(Sw aliunde repetendus sit sensus verborum: ape-
mloLi BavixTc\j;
riunturtibi, timoris causa, portae mortis?
"Aio-aTs T4J xug/u «(T/xa jcai/dv x. t. X. Cantafe Domino canticuni novuin etc.
Tcu /.aivcv a5p.«Ts;
1
). . Tri T&Jv oamv i/.y.lnsta
IVovo cantico in sanctorum ccclcsia cantato
adcixiviv; dr,ladn rni tcC (7&)Tr,p5; riy.wv /aivvi;
nempe novi foederis Servatoris nostri . . . ve-
SiaB-fiy:r,i . . na^.aioi wpcffE^rjv 'Upa-ttl Tw (5ta
teri
,
quac data fuit pcr Moysein
,
legi ad-
Muii'(76w;" To xaevov iJe T^OTa r.apadiiyaa . . ev-
haerens Israhel. iXo-vum lioc exemplar . . .
(jpfatvso-Sto- uvxsc yap yjv o zcv Beov lcycg o exultet. Ipsum enim erat Dei Verbum,. quod
Xp/),"9;Ti!7«s
TM Mwil<je7, /.ai tcv 'lepafiX ejaya- Moysi oracula edebat, ct Israhelem Aegypto
ywv iv. Tfl? Aiyu7:T;u
2),
Kcima; te ai/Tcv lauTiu eduxit, sibique ex eo popuhun peculiarem ef-
).a;v Tc7; u£v cuv vioii lib^v /alpiiv y.ou ayal- fecit. Fihis ergo apprime Sionis mandat gau-
hav jTpwTci? napay.e.levizai e-t tw [iaGtlii avzCJv dere ct exultare ob regem ipsorum. Hoc autem
avTOi dl -hv . . zoi r.akiv o zcv Oav /oyc;, jiaXat erat ipsum Dei Verbum, oUm quidem rex. il-
pEv avim ^iilivi iiv, udTcfcv (5e napatTn^Et; loruin
,
qucm hi tamen deinde i-ecusarunt . . .
[un' au]Twv* (5ts Trps; tov npc(ffiznv 1a.ixcv'rX
(fvi-
unde prophetae Samueli aiebat: non te con-
atv*' cv al ilovOivny.aatv , aXX' epte. . . ptvi ^ast- tempserunt, sed me, quominus super eos reg^
Xeustv kn avzoiv i-.ii oe ^vi immovcav -.% /li\- nem. lit quia vocationi non obediverunty me-
(7£t, etxoTw; Tvi; yapizci Tri; eucppc(juvr,s eauTcu; rito seinet ipsi gratia laetitiae orbaverunt. Et
iazic-naav za ye ptr,v eSv/i tov exetvoj? zpwTct; pracdicatuin quidem apprime ludaeis regem
,
v.azr.yyil^ivcv fSaiytXea enjtyvovTa y.aziU^avzo' gentes eum agnoscentes adiniserunt, ideoque
i3te;:£p
^ xaTa 6cov eu(j3pcauv/i xal aya/Xtafft; pLET- laetitia
,
quae secundum Deum est , et exul-
riX^ev en' auT«' oZiv za ptev v.aB' oX/,; zrn tatio ipsis accidit. Hinc toto orbe gentes in
ciy.cvp.ivfii i^vT, zati iavzZv ky.y.lntjtatc, aivcvci suis ecclesiis laudant noinen eius ceu pro-
Tfl ovciJ.a auTcu tcu [iaatliw; iavzoiv, iv y^cpu, prii rcgis
,
Dei scihcet Verbi lesu Christi no-
Tcu Bicv \oyov zo evcpa I/iaeuv Xptarcv aiza men pleno choro cum tripudio glorificantes.
Xepeta; hlaC^cvzn;' «XXa x«i o xaS^el? Tiap' e'au-
Sed et qui sohtatim degit, bonis suis acti-
Toi
. . v&)v S epywv aya5wv
,
xai ^ta twv tcu
bus ct corporis exercitationibushymnumquod-
awpiaTcs 7Tpac£&)v Ta auvreXcuvra eis uf^vcv xal
ammodo et laudationem Deo conficit. Id cre-
hlclcylav z:Z Oicv dtar.pazzizar ily.ozo); zcvzo
dihihter praedicens psalmista pcrgit iubere
aurs T:pc).a|3c^v o lcyc; r.pcazazzit (^aay.MV iv
ut tympano et psalterio psallant ei : tympani
Tupravt;) xai i|/aJ.T/;ptij) 'faXarwaav auTw* tuu-
vocabulo denotans corpus
,
psalterio spiri-
Travcv p.ev to awua 7:p:(7a-/.-p£uwv
, '.]/«), TYipicv di
tum . . . mortificantes membra super terram
,
To TTveuf/a . . vexpwaavTs; Ta
f/eX/i
za int zri;
et lesu mortificationem in corpore circumfe-
reiitcs. Qui cxultant ob regeni suum una cum
exultante . . qui fecit eum . . tyinpano et psal-
terio psallunt.
D. f. 3,-.r..
(;. t. 232. b.

l.Tl)CSS. IV.
III. Rc'S. ll.lo.
V. 6.
1). f. 301. b.
yr,;, xat znv Inaou vexpwatv ev tw awuart 7:e-
ptipepcvre;
*•
ct ay«//,t&)_Mevci e-t tw ^xatlCt av-
Twv aua T(i) euifpatvcpi.evw . . 7retnaavrt «urov, ev
zvu.navM y.ai i^ai.znptM ^aAAcvatv.
+ ,\.\M()i; ]'Mf-V.
.\ya>.X{a(7"0VTa( s7ri twv xoitwv ijaTi;y,
'AXXw; di zcv Bavazcv T&iv catoiv hvt^azo
dta zu)V •/.ctzoiv /.ctur,atv yap et'w5e y.alilv av-
zov Yi ypacpn" /eyevTc; xat llauXou*, 7:£ot di ziav
xcip(&)piev&)v cii 5c),&) up«; «yvceTv aSi'f.<sc'i' x«t
fi r.alatx 3i ^r.at *,
iy.ct^r,On A«(3t3 peTot rwv
T.aziptiiV «UTCU.
Ai oywVsif T0(/ SsotJ £> Xaqiyyi oJtwv , xai' ^o^^aist.i
Bi(TT0{JiOi £v Tai^ yjqtriv a'jTuv.
napado^bi; 6i 'AxuX«; rr,v «7:c(35Se7aav Oia-
Ps.iLMUS CXLIX.
Laetabuntur in cubilihu.s suis.
Aliter vero , mortem sanctorum vocabulo
•' cubilihus - innuit. Dormitioncm quippc solct
cam vocare scriptura , diceute Paulo : de dor-
mientibus autem nolo vos ignorare, fratres.
Vctus quoquc testamentum ait : dormivit Da-
vid cum patribus suis.
Exaltationes Dei in gutture eoruin, et gladii ancipitcs
in manibus ipsorum.
Inopinate Aquilas praescntcm sculcntiam
1) Huius fragmenti lacunae in antiquiore lacero exemplari supcr.sunt.
2) Recole dicla nobis p. 82. n. 2.
COMMEVrARIVS IN PSAI.MIM C\L1S. ia5
exposuit, dum Hebraeorum vocabulo servit,
diceiis: gladius gemini oris in manu ipsorum.
Sed et bis contraria memorantur alicubi. Filii
hominum, dentes eorum arma et sasjittae , et
iiugua ipsorum gladius aeutus , ut occidant
quotquot ipsis captivi succumbuut. Proprie
vero gladiuiu gemini oris, actibus exerccri do-
cet psalinista. Dicit autem exaltationes Dei in
gutturc eorum
,
quia \oce utebaiitur in verbi
iniuisterio
, apud eos qui audire poterant at-
toUentes hymnum. Actibus autem viin exse-
rebaut, adversariae potentiae victricem. Ma-
nus illorum , actus dicit sive rei gercndae cu-
ram susceptam. Erat autem haec evaugelica
praedicatio, quae gladius quoque uominatur,
quia malorum et impurorum spirituum gre-
ges pei-sequitur ; ct oppressas inique gentes ulci-
scitur, et idololatricum populi cultum emendat.
.\d alligaiulos leges corum comiwdibiis etc.
Qaandoquidem liaud ahter licebat eripere
ac hberarc eos qui daemonum ohm preme-
bantur servitio , uisi domitis alhgatisque ipso-
rum principibus , merito haec pergit dicere.
Loci sensiuii cognosces etiam a Servatoris voce
dicentis: quomodo aliquis ingredi potest do-
mum fortis, eiusquc vasa diripere, uisi prius
lortem alligaverit , ut tum demum domum eius
diripiat? Apostolorum ergo preces , eorumque
sermones ac magisterium, et vita his cou-
seutauea , et patrata adversus daemones acta
,
vincula iuiiciebant adversariis potestatibus, et
harum praecipue maioribus ac priucipaliori-
rihus: quaruni contra gentes efficaciam prae-
dicationibus suis ac precibus aUigautes Ser-
vatoris apostoh, prae quibushhet ferri lua-
nicis vires suas exserehant
;
quibus freti hac il-
lac discurrebant, et gentes oumes captivautes
,
ad regem suuni adLlucebant.
L't faciant iii eis iudiciiiin coiiscriptuin.
Tunc autem suscepto gentium inagisterio
,
futuri iudicii praedicationem apud eas fece-
ruut ; scriptum eis tradentes dogma , ut perpe-
tuam rei faciant , scripturarum lectione , com-
raemorationem. 1'ost haec congruentissinie ad-
'
al. cod.
Twv
TOtOOTWV £vav—
vatav 7:apes-/,(7£, d:v},tvaxi zri twv 'E(3paicov
(fwvYi
f-- f-
pj-
^-
tizo!>^j. ujyai^x azc!J.iTi,iV 1)*6V ptpl «{.twv
.3,.
c^j
'<,„-^«
aXXa y.au t^ha tcov TicuTCc? EvavTiwv
*
eip/iTat
«utmv.
r.cZ*' vtci avSpwKCov, cl o^cvte; «utcov, cultx, y.ai
SsXr, , y.cti 1] ylSiijiju auTWV uoi.ya.ipa. c^iia, oc~ t/ov
v£i/CVTwv '^vi
-0-
auToiv n/.oiy.cTai' cixsico; ds Tr.v
fi£v fxayou^av tcov (^cjxa-.ov ev Tai; ^rpa^eaiv £vfp-
yCiv c lcyci jratscJT/iffSV Ta; ci£ v^biati; T£u Otcu
iv Tf7) u-ctj.ci.Tt «•jTolv 'jicovri yap e^ptovT; £7it i3i-
(SajxaXia t;u lcyou, T.a^a tcT; av.cvuv diivay.i-
vcti avvi^cZvrti zcv i/pivcv' Ta~is Ot 7:pa|e(jtv tayyv
ttycv y.aBaiotny.TiV naa-ni avrty.stfjLtv-nc ^uvaptEwc.
Xeipa; utv auTtov Tac Tipa^cis tfr.utv, viTct viv ptsT- r,. f. am.
/„
'
' . r/ tv
5- < . ,
L. f. 3(18. I).
£;[cipi?;vTO 7:paypaT£t«v' auT/i ot viv tvayytAi-
y.oz, "^cyoz,^ cc yt.at pipitpata (^vcfj.aaB-n .,
ez^itoxcutja
Ta; Twv TTCvr.ptov /.at OKaJapTtov j^veuaaTCov ayt-
/«;• 7:ci;7v T£ Tr;v ty.StmGtv Ttov y,3txnptevtov tO-
vtov , y.at k).tyyj.tv tcu ),acu T'/iv ei^ta^cXaTpetav.
Tt;u S.-to^Sat lou^ QcttyiXu^ aJTojy £v "sSaii x. t. >.. v. 8.
E7ict(3ri cux «X^co; viv u;:£|ayayc7v xat eA£u9£-
O. f. 341. I).
p6)oat Tcu; r.alat roii ^atpLCut ^e^cuJ.copi.evcuc, ri
y.aOvncra^avrai TrpCTepcv x«t xaT«3Yiij«VT«s tcu;
ayovrac av:u>v, etxjTtii; e^^iXsJ.exTat TauTa* vcr,-
jei; dt y.at tcutc «7:0 Trj; ctoT/ipteu cpwvris , 3t
vi; etp/jTat
*•
7:00; ouvaTat Tts £tff£X9e"tv £tc tviv
"
Maiili. XII. 29
ctxiav Tflu itj^upou xai tk tjxev/i «utcu ^iapjtaffai
,
tav u.-n 7:p&)Tcv OT/cri tcv tayy^cv
.,
v.ai xcrt ~r;j
ctxiav «vTcu (3iap7:a!jci ; eu^at Tctvuv a;icaTcXtxat
xai /.cyct Te «utcov x«t (3i5a(jxa^tat xat ^ioq
rcvrct; y.araX^nlcq, at rt y.ara Saiu.cvoiv IvtD-
ycvoai 7:pa|:i;, dzafj.cvc tvtr.ctcvv Ta7; «VTiXctpe-
v«t5 5uv«^ueaiv xat tcutcov p.«/ts-« t«7s p.ei^ctjt
y.at af,ycvrtyc.ii' cov Ta; xaTa tcuv e&v&jv evepyeia;
Tct; eauTCiiv t.cyctc., y.at Tai; eauTcov £u;^at; y.ara-
driuavrti ct rcZ cJwTvipc; dr.C(;-olct
, u7:£p j^acjas
T«; EK (7itJ-/ipcu 7:e7:c{r,pt£vas ^eipc7:£3a; Tr,v 3uva-
fjtv auTtov, ^i' r,; 7:epteTp£/^cv c.')Oc xaxeT^e, Ta lOvn
Kavra yjip:vij.ivct, tw eauTwv t-Knyaycvro pxat/.tt,
foo TTOtfifTxt 5V cet;Toi{ z^r^a syyQaTZTOy.
ITapa/ajScvre; i^e Ta iOvn ei; p.a2r,T£iav,
,,. n.
Tov 7:£pt Tr,; xpt(7cu; auTci; 7:ap£t?tow(7av J.cycv
,
£yypa(yev xaT«Xt7icvT£; to dcytj.a, u^t iy_ttv dtcc
TravTc; et; avayvwatv, -r,v ij.vr,tj.r,v t&jv tyyty^afj.-
u.tvwj r.ctitaOxt
2). M£Ta TauTa a'jcS^a ayclcvOui
l) Vides Kusebiuin stricto sensu iiilellexisse apud .Vquilain
o-To/xaTuv ex liebraico
ni^DIS o'" dvplicis. (Sic aio,
<]uia liitiiic noii diciiiius oijhhi \c] oritm cas. f;en. plur. ) .^t in polyglottis lond. acierum sensu metapboiico
,
qucm signifi-
catuin iiide dcsuinptuin .Monlfauconius in hexaplis apposuit ipsi .\qiiilae, Atqui Eusebius nisi ad stiictum vocabuli oiigina-
lis si^nsuui res|)exi.sset , Aquilain de idiolisnio liebraico reiiin non egisset.
5) Animadverte piam
,
neqne alilii iit puto obviam, Eusebii interpielationein diclionis idcficiHm coniC)//»(»!)i , inlel-
ligentis videlicet sacros ab apostolis scrijitos libros.
106 ECSKHn CAESARIENSIS
ennyaycV do^» aSrn ertv itxat rciq sjist? j.utctj,
v/.xtjTM yccp Twv sfftwv Twv irsodiScasvuiv -rpiv
at'.
«^-r
«uTwv x«Tep^:uT«t vi 5e?a CtCV COC £CJt
(lidit: gloria haec est omaibus sanctis cius.
Unicuique enim sancto , ex iis qui nobis tra-
diti suiit sacrislibris conficitur gloria, exerapli
Ephes. VI. 12. 7rapa5etyp«Tos Uxvlcv
3p . . isysiv cvx euTtv' causa Pauli exemplo
*
. . dicente : non est nobis
7i/:/7v ri na.l-n 'npoi cciii.x v.ai (jap/a, «//« Trps? coUuctatio adversus sanijuinein et carnem , sed
T«u; a.pfcv:xc, e'^cv(jix; y.xi tcu; v.ci7^:-itf,xz:f,ai adversus principes pote.statis, et rectores te-
t;w av.ozcui rov-ov do^x Ss.
n . . cu xai Ixci
,
nebrarum harum . . popuh
,
quos daemoniaco
cvi EXeuSepwffa; «7:0 tw; iJatptevtxYi; 7rXav/i;, tm errorc hberans
,
Christi praedicatioue attraxit
,
Xpt(7Tcu Xeyw npjffflyayeTc, cJtio 'lepsuffaXnpt xai abs Hierusalem et circumstantibus regionibus
v.«\ /.vAm
ptexf
^-^ IXXuptxcu exx^/.utav aurr:- usque ad Tllyricum ccclesiam constituens. Glo-
Rom. XV. 19. axy.tvoc
*"
3o^u dt «vzcv Yiv xat T« eiffeTt v.ai vvv
ria vcro eius sunt etiam quae adhuc manent
7rapa(3e5o«ev« ev t«7; exxXniriat; ey/pa^« auTcu
in ecclesiis scriptae eiusdem lectiones
,
in
iivayvcofffiaT«* ev 01; zo /piix.x zov ^tcv zo Trepi
quibus Dei iudiciiini de diaboh expulsione
,
T/,; (3aifxevixYi; xa^atpetjew; Tiept t£ Tvi; tktvOt-
et de humanarum animarum liberatione scri-
pt«; T&iv (xv5pwniv6)v ifuxiSv eyypa;i.a); xaTa/Se-
ptjs paginis commendatum est. Sic autem et
^lnzxi' cvzo> di x«( rieTpcu x«t 'I&iavvcu x«i T&iv
XciTTwv ontoazolon 1).
^WMOl PN".
C.
I. 343. b.
D. f. aij. b.
G. f. 233.
L. f. 309. 6.
de Petro
,
atque lohanne , deque reUquis apo-
stoHs dicendum est.
PSALMIS CL.
Adverte mentem ut scias, primum quidem
totius voluminis psalmum, impiorum exitium
ITpsffa;rT£ di zcv vcijv eTrtffTvisat, &>; c uev
TTpwTc; Tri; oXn; |3t|5?.cu t|/«Xj:/o; cliBpcv xai-
P&iv lOiantl^iv
,
iixxv.apii^sv ze tvx ztvav.al uk xv
praedixisse,beatum verounumahquemex pau
anaviov zov Suvaixevcv zS>v xat^iv ^iv diacpu-
cis appellasse
,
qui impiorum mores vitare po-
-/e7v di ye ttcjJvtwv Te).euT«7c; r.aaav r.vci\v
tucrit. Hic autem omniuni postrcinus psalmus
Ttpoaayti Tvi uftveXcyla tcu Bzov
2)'^
rlh i\ /.a\
omnem spiritum ad Dei hymnologiam exci-
-naaav Ttvcyiv -Kapwv loycq, UijmJ^u.vclcylav
tat. Verumtamcn etiamsi omncm spiritum prac-
avaxaXe7, all' hu pn TpcTte; e"i; t(mv TtaWwv
, gens sermo ad hymuologiain provocat, quia
py)ae[pta]^ta9e(jis,xaT"avaXcyl«vez«rr;)epyavev
tameu non unus est omnium modus neque
Tt TrpiJ; Tov VIJ.VOV i-tzr>diuv (i(pcp!?ec pev yap
animi gffectus, non sine analogiae norma uni-
Ti; e7r«v«(3e|3/)xe; Tr, aptzri xpetTTovw; wep 7r«v-
cyjqug idoneum organum hymno adhibendum
T«;, T(jv «tvov «7reat'aw(7iv ev
-flxw atHr.tyyci
,
decernit. JVamque iUi qui omnes virtute su-
htiS-n i:dvz(.>v ipyxvcov [xiyah^mozipa r, aal-
peraverit , adlaudem canendam tubae sonitum
1)
Praeter heic nominalos, liabenius laccibi ot liulae epislolas. Alioium quoque apostolornni scripta ^idetur lieic ag-
noscere Eusebius
,
quae tainen ad nos (jeniiiiui non perveiienint. Consule Kabricium in novi Testanienti [ii'u<lepigrapliis.
2)
In codice L. 309. pcrgit Eusebius sic. 5s TiXsnraio; 7rgoaay=-i T/j Toti Ssoi/ iif*yoXoyia Trairav ffvo/jv jjnrai.
Tou iTpoayjxovTO^ sxctUTorj o^yuvou tov Sja^o^cv r^o^rov (7vj/xa/vovTo; tw [j.sv C-JTavai^spyixori (TotXTriyyoj r)^ov StSotJ^'
lAeyaXofuvoToirT] ydp xai jtXsiVtjjj Ssojjlsvhi roii ;{jki/xsvoii Si/vafAEu;' 6no~ia, iv Toti; anocroXoiK; lSs'iv , uv fi'f ndtruv
Tij> y^v i^^X^EV 6 ^Soyyo;* to yop sCayysXixov xr^tiy/xa ^syaXo^uvorarov toi; Ss toutuv iXdrrotn ra Xoma. SiS'
ysijxsv o^yava.' SrjXo^ ru TTpo^ortJcu \6yu y^^nvai ^soXoytav 6 IlatJXo;' sl raii yXu^rfjat; XaX^ffu, //.73 oj£^/xvjv=t)ajv
,
«AX syu , TotJ axQoaroC Ss^opisvotj Ttjv ^^ov «vct^ vovitrsu;
,
ysyova ^a\y.6; ^^uv ^ xuu^aXov aXaXa^ov 6ij.vy]tsov
apa xat TT^otpo^a xara TOti? TsXsiou;
,
Trspi uv stpyirar Sf^ynot; stjtrs^ouq StaffavTOff ffoi^ia' ffro^a SixaiotJ jwsXetjjVsi
CTO^iav
,
xai Ta
sfjj?" toiJto' itrrt vw xui yXtitjtjri xai tTT6y,aTt CpLVSiv rov Bsov' eutj^ov Si xt//x^aXoy stnsv , Tijv
5/A/AsXij xai fxsfjt,otjtruiJiSvv]v ^uvrjv , tra^u; SriXoOtrav rx ff^ay/xara , 17V xai aXaXay/>tot; xo'/>t^aXov s^vj jrpo^sgo/AEVTiV
Effivixiw.
Poslremus aiif.em psahiiua omnem .tpirilttm ad Dei hijmnologinm addueil, eum congruis singiHalim instru-
Vifntis, g uatenus luiec divejsos modos siijnificant. Ei guiilem qui ictm usecndil, tubtie sonititm adlribuil; esl enim
haec vocalissima , summumque utentis vignrem requirens. Tales cerncrc cral aposloltis, qitorum in omncm teiTam
sonus ejririt. Quippc crangelica praedicalii) allissime per.wnuit. His vcro minores , rcliqua sortili sunl organa. Sa-
ne prophclicum scrmonem non sine tlieologia esse oportere docel 1'aulus : si linguis loqiiar , neque inlerpreler , ego
utique, quoniam auditor absque intclligenlia sermonem ejccipil
,
/aclus sum aes resonans , el cijmbalum tinniens.
Hymni quoque proniinciandi sunt, de quibus dictum est: narratto hominis rcligiosi , semper sapicns. Os iitsti me-
ditabilur sapic.ntiam
, et reliqua. Hoc est, mente, lingua, et ore Deitm celebrare. Bcne vero sonans cymbalum
dicit psalmisla suavem modulalamque vocem
,
quae rem clare cxprimit
,
quam etiam iubilationis cijmbalunt
appellavit, victoriafi hijmno idoneum.
COMMENTAKJUS Ui PSALMFM CL. lOI
altribuit, quia videlicet inslrumentorum om-
nium \ocalissima est tuba
,
et maiore forlio-
reque vi opus est ei qui illa uti velit. Huius-
modi eraul sacri apostoli Servatoris, quoruui
sane in universam terram sonus cxivit, atque
ad mundi termiuos verba ipsorum , dum vo-
calissimam evauijeiii praedicatiouem faccreut
,
ita ut aurcs honiiuum voce illorum rcplcren-
tur. Sed quum non omnes valeaut tubae voce,
aeque ac apostoli , Deum laudarc ; condcscen-
dit sermo psalmistae
,
maudatque aliis quidem
uti psalterio aut cithara
,
aliis tympano , aliis
ipso opere et corporis actibus
,
animaeque
composito et harmonico motu Deum lauda-
re . . Spiritu inhabitaute . . quum dixerit
:
orabo spiritu , «rabo et mente. lam quum
tria siut iu nobis . . . sermo.
Luiulate Deum in saiiclis eius.
Aquila quidem » in sanctificato eius » dicit
;
Syramachus autem «iu saucto eius. , «Laudate
eum in firmamento virtutis eius
>>
. Frmameu-
tum caclorum nou dicit , neque alicuius loci su-
pra hos altissimi. Alius est sanctus Dei, quem
perhorrescentes daemones aiebant : scimus te
,
quis sis, sanctus Dei ; ad quem qui pervcnerint,
congruum perfecte religiosis hymnum attol-
lere potcrunt. Quid enim bcatius
,
quam ei
essc copulatum , et per illum patri? Quam-
quam oportet , nos ad prophetas quoque et
apostolos martyresque respicientes
,
laudare
eorumdcm Deum
,
qui talem homiuibus cgre-
giorum virorum copiam concessit.
Laudate eum secundum multitudinem inagnitudiDis eius.
Unaquacque enim eius creatio plurimam
hymnologiam requirit : magnitudinis enim eius
uullus cst terminus. Porro liaud suadet , ut pa-
rem eius dignitati hymuum dicamus, quod fieri
nequit ; sed postulat ut pro viribus , magnitudi-
nis eius multitudinem reputantes, id agamus.
Tri'/^ , yai ixHi^cvc: Y.at y-pxrar,-ipo:i avvccum; oei
rci.i «•JTYi j^pMueva?' Tctcvzci riGxv ct t£p:t t.-j
(jo)-T,c,ci «zcarcAct
,
oiv o-/) et; T^acav zvJ yrrj
£;t,/.^cV c ^Boyyo; , y.xi elg ra TisfaTa zr.; c't-
y.c-ju.ivr,i za. ^mc/.-.oi. o.v-.w *,
t&> peyaJ.soJWvo) zcZ
'^^
xvni.
iva.yyl).iY.cv y:r,i.v/\j.or.cti ^^p/iffap.cvuv . , a'jOpw-oyj
T.}:r,c.oiOr,vcct zri; 5pwvTi; aii-uv. 'E-£i5yi
[j.n itavzsi
cici ze etaiv y.ara zcvg ar.cazcAcvq ev r^on-ri az/.-
r.tyyci wvCiv -cv Bccv , auyy.xza^xivu c lcyoc,
y.on T.apo.y.ikivizat i-epct; [j£,v '-lix/.zrptoy, zztoci;
cJc y.t^xpx., y.xt . . xA/.ct; £v zvu.Tixvcit; . . zci;
pcv ot epyon
,
y.xt oia zoiV zcv aoyjx-.cc ncxceo^v
,
zcl; Oe Oi av-r,;
4'^X.'f>i
• • y-ivr,aioy; evcvBu.ug
y.xi zvapfj.cvtoi; . . zcv r.vivaxzc; zcv y.azciy.cvv-
zc; . . c7t' av liyri
*
T:pcaev'^c[j.af zSi uvemazi,
'} ^\
'\
~ ./. ~ ^ \ .' ' ~
T.pcaivc,c[i.xt oe v.at tm v.f zptow oi cvtcov tuv
£v r,'j.tv . . -r] /.oycg.
A(V5Tt£ Sfov £v Tol<; ayiai; aVTO.j,
LCor.XIV.
'O p.ev zct Axu},a; £v r,ytaafj.evas avzcv m,af
D. f. v.,:
c Qe 2.vu.\J.ayj.c, ev to) aytos xvzcv. « Aiv£it£
«vTsv £v azepewj.azt dvyxu.zo); xvzcZ.» Kai un
~ > ~ \ ~ C \ ( ( , /
~azE Tcov cvpxvoiv y.xi tcov vz.ep zcvzcvc v-l/iazoiV
tzepci caztv aytcq zcv Becv, hv y.xzaTCkxyivzi;
'
y.ut oavj.cvic, iheycV ctOauev ae ztg et o ayic;
luc. iv. si.
zcv ijicv vj u ct yevciJ.ev:i., zcv r.pi-TiCVza zct;
zezik
kn^lt ay.poii zizs/.etO}iJ.ivcii v[j.vcv avxr.e[j.'.^xi ovvnacv-
/ >
'
<
r
' ' ~ \
raf zt yap p.ay.aptOizepcv tvwt/evTcs auT&i , x«i

. ~ ~ / \ -N^ 1 . \
t avzcv Tw tjaTp ; ^pr, oe y.xt si^ zcv;
zspccr,zaz y.ai azscazo}.ovg y.xt p.xpzvpa; a^scrj-
^
> ~ . ~ \ p
\'
\
oiVTa; , avvy.vetv avzoiv zov ^ecv , tcv zct-
avz:r,v av^poinct; aya^oiv avOpoiV acpxv yxpt-
aa-j.evcv.
.^ivelTe uXiTov xara to 7:\-n^o; Tn^ /.tEyaXiJcruvyj^ wjtcC. r. 2.
'Ey.xazcv yap avzcv Sr,[j.tcvpyr\p-X Seizat 7r).£t- O. f. sr.s. 1).
e * / ~ \ ..I , ^ L. f, 3119.
azr,g vu.vct.cyta.;' zr,; yap ueyaAOiavvri; xvzcv
cw. eazt T.ipx;' cv 't.eyet oi avzippcr.cv avzcl;
ar.cjcvvat zov vuvcv
,
aOuvaTcv yxp
,
xA/.x zo
y.azx dv'JX[j.tv daxizel , ivvocvvza; zo cj^rS';?
zr,; [jeyaloiavVA; a-oz:v.
F I H 1 S.
108
M N I T U M
DE GRiECIS
THEOPHANIAE FRAGMENTIS.
Inicr cetcra Eusebii caesariensis opera divus Hieronymm ,
de viris ill. cap.
81,
libros quinque
©cccavcia? ,
i<l ^?*^ de Dei inanifestatione ,
nominaverat. Item syrus Ebediesus in auctorum ca-
talogo, quem Echellensis primo , dcinde Assemanus ediderunt , idem Eusebii opus commcmora-
veral de f/raeca ad syriacam linguam translatum. Graeci originaUs deperditi viginti ego frag-
menta in vaticanis codicibus observata , inter vetcres meos seriptores T. I. ed. sec. anno 1831,
et T. VIH.an. 1833. divulgavcram. Ecce autem signiftcatam nobis ab Ebcdiesu syriacam eusebiani
oncris translationcm , duo jierdocti et illustres nostrae aetatis Angli e tenebris denique eruerunt,
Tatamus atque Leus
;
quorum ille ex aegyptiaco in Nitria monasterio scetensi codicem anno 1839.
in Angliam delulit ; alter autem syriacum hunc tcxtum anno 1842. Lotidini, ef sequente anno
anglicam eiusdcm interpretationem Cantabrigiae cum eruditis prolegomenis scholiisque impressit. Et
syriacus quidem tcxtus nonduni ad me, quod doleo
,
pervenit; quum tamen anglicum desincnte anno
184G. commode demuin naclus fucrim, eicmquc studiose lcgerim
,
staiim cognovi fragmenta graeca
quae ego multos ante annos edideram, reapse ad Eusebii Theophaniam, prout ipsormn tituli ferebant,
pertinere (nam sicubi codiccs mei cum syriaco non satis congruunt', id suis loeis postea dicetur.)
Sed et insupcr compcri
,
fragmcnta alia, nec brcvia ncc paenitenda, quae cgo in vaticanis ca-
lenarum ad Lucam codicibus sub Euscbii tantum nomine aspcxeram
,
ideoque tamquam, eusebiani
ad Lucam commentarii segmenta in praedicto Script. vet. tomo primo uttexueram; comperi, in-
quam , haec quoque partim ex Theophania fuisse detracla , id quod syriacus textus vel potius
anglicanus me doeet. Qtiae rcs quum me magnopcre clelectavisset , co/istitui protinus graeca om-
nia Theophaniae a me olim dctecta fragmenta , nunc congregare , latina ctiani facere , atque ul
moncbat imprcssi anglice operis series, locis quodque suis collocare. Natn vaticcmarum catenarum
auclores Eusebii Theophatiiam extra libri ordinem pro suo libito excerpserunt, vel potius protit
evangelicae, quam ipsi sequebantur , hisloriae cursus poscebat. Exemplo sit narratio dc Christi
domini morle
,
quam Eusebius libro tertio medio scribit , Nicelas autem tinius e catcnis auclor ,
sub
finem suae lucubrationis ut pai: erat posuit , nempe in pagina codicis trecentesima septima, quae u
fine sui voluminis parum abest. Nicetac codicem vat. IGI 1. littera A designo. Macarii vero Chry-
soeephali diversae catenae auctoris, qui item Tiieoiihanium nominatim uliquando expilat, codicem
vat. 1010. dcnolo littera E. Alias demum catenas duas vat. pal. vat. 20. et ottob. vat. 100,
quae mihi symbolam fragmentorum horum vontulerunt
,
littcris B et L. demonstro. Vnicum denique
primum fragmenlum. ex codd. mediolanensi ct parisiaco simul adfuit. Hanc itaque graecorum
Theophaniaefragmentorum tempestivam hercle editionem nunc curo
,
tum ut Eusebii nativum textum
,
quanlum fas
est , ab intcritu revocem; tum ut syrus interprcs sicubi mcntem auctoris non est ad-
secuttts (quod ei idemtidem accidisse sinc dubio animadvcrtimus) uul/ienlico documcnto emendetur.
Nec sane dubito quin opellam meam vir cl. Ixus boni consulat , meque ei magnopere favere
,
certum habeat. Hacc interim ; namque et alios tum abs Leo , tum ab eiusdem gloriae socio cl.
W. Curetono, sacros auctores, praesertim magnos Athanasium, Cyrillum, atque Ephracmium
,
expectamus; quos mtnc quidcm cupidis volis cxpietimus; statim ac vero in conspcclum venerint,
cxosculabimur
.
EYIEBIOY nEPI THI GEO^^ANEIAI.
a>^>-fr<n ~~i-'
EUSEBII CAESARIENSIS
(DIP 11^325
I.
2)11 ^m^c^iPiniii^ia.^
F R A G M E N T A.
I I).
sicut cnim ,
ut exem])lum a nobis suniamus
,
uiens iu nobis iuvisibilis latensque est
,
quani
cuiusmodi sit, cuiiisve substantiae, nullus um-
^-'(7~£&

£-1 zcu v.M •/lu.a; zacacJciyfiaTij , c
y.iv ac^a-.ci v.ci. atjpavr,; tv n[t.iv vcus
,
ev c^i;
-J-e y.at c'-:!;; cov tyiv cwiav ujtapp^ej, cvOii?
n.
II.
Tlicyphan. svr.
>i>o ijnglicrm'.
lil). I. c;ip. 2:i.
quam homo coguovit; scd ea veluti rex quidam ttoj-ctc c!v5f-&J7iwv 6-/vo), |3ao-i/,eu? o' cTa ev a;fcp-
iu secretis suis coucIavil)us sedens, quid fa- p/iTci; cico) tcI^ auTcj -«pjici; X3:5i(5pup£v;; ta
cienduin sit deliberat; deinde sermo ex ipsa T^pcy.zaix /ScuXEUcTaf ^.oyc; i3' e| aurci Trfeeiiri,
prodit
,
quasi unigenitus a patre in reconditis y.cvcyiYriz cia -azfcc e; a^JuTMv y.vywj yiyvrjr,-
penetralibus generatus
;
qui etiam primus pa- pevci, c^ ^vi zai -cwrc; twv 7:aTfizwv tc7; Tiaci
ternariun consultationum iit nuncius , atque in •/a5i;TaTc.i vcyiua-&)v ayyii.cz
.,
et; cpavepv te
apertum depraedicat arcana patris consilia
,
et /./ifJTTei Ta ev anycpp-nTcis tw 7:aTpi (ScjS.-u^eu-
opere rem deliberatam perficit, duiu ad om-
peva, epyci; t£ tTiiTeXel ra (3:tj),£-juaTa, npcitdv
uium aures perlert ; intcrim tamen bomines
ei; Ta; r.xv-iiiv ay.ca%' ici ci, p.ev r/i; ex tcu
quidem verbi utilitate 1'ruuntur, sed invisibi-
ic-/iu [xs.zalaijfiavci/Giv cocc/,£ta;, tov i3 acpavr;
xat acf,azcv vcuv tcv tcu ).3-/cu TiaTepa, c-^oui
T.w.czi c'iiSa\y.UiV it^i' Y.aza zvZza 5ti, uallcv
(5"
eT^e/.ctva jraff/;; ef-tcvc; y.ai r.acaoiiyy.azcg.^ o zcxi
7:au(3a7i).£co; Oic-j T£/£tcc J-cycc
,
c\a i>.cv:.ytvr,i,
cu npcQcuy.-i) ouvy.y.n oruve^o);
,
Co-a ex t^xil.KajWJ
cvcaazwj t£ zai p/.yaTcov t/.v cu-iv y.aziay.vjy.-
ffy.cv:;, cuc) ev o&)V'/i cai airjoi r.l^r,zzcy.ivr, arfj.ai'
vcij.ivcz, ^ecu ^e tcu ir.i r.avzwj 'Cwj v.ai vjzc-
lcin mentem vcrbi parentem prorsus oculis uon
cernuut ; boc inquam modo , immo etiam su-
pra omnem imaginem atque exemplum
, supre-
mi Dei rcgnatoris perfectum Verbum
,
ceu uui-
geuitum
,
uon ex pronuutialiva aliqua virtute
consistens, neque svilabarum, uomiuum, verbo-
rumque uaturam gerens, nec ope vocis ex aeris
percussioue signilicatum , sed Dei supremi vi-
vens opei-ansque filius Verbume.vistens, et qui-
yii u;:acy_&)v •^tc; /.c-/:;, y.y.z c^-iiav t£ •uCfero);
dem substantialitcr, utpote Dei virtusatque sa-
•''' ^-^ ^-JvayLi /.xl Qecu tjcoia, Trpceifft p.lv z^r.i
pientia , cx paterna diviuitate prodit
, ])Oiii pa-
craTcix-K; Biszr.zci, ayaBcv 6l ^azps; k-ja^cv
trisbonunigermen, vita perse, ac lux, inlellc-
-^y/c/.;-u yivvr\\i.a,, a-jzctwn,, auTcsco;, yivvr.ij.a
ctualis perpetnaeque lucis genimen
,
per omuia
'•'-£p3v cp&)Tc; ai.ri/.zc-j
.,
dta T.avzurj /wpwv
,
ev
discurrens, ubiquepraesens, cunctapervadens.
'^^^'
"-
'"' i
''''
''''''^ eTri-cccucps-^c;.
llic
,
quem nos Deum dicimus, vocibus iam- vJutc; s r.aa ^ij~i.v 'bisXcyciy.vjcc,
,
7:pc'i/,Tr/a't;
dm ante complura saecuia inuotuit et pracnun- a'.<o)j£y 7ics yjuwv yocvwj tyvuiQm zi •/at Trpce-
tiatus fuit propiieiarum, qui et locum divinae •y.r.Ll^/h-n co)va7;- ci /.y^ zcv zc-ncv tyi; 5£:q;a-
eius manilestationis , et adventus tempora , et veia; auTcu, zal /pcvcu; trti
aaitlco);, xat rpc-cv
vitae rationem, et miracula, et sermoncs , et tcu (3tcu, xat iJuvauet;', •/.at lcycv;, y.ai /.azcp-
cgregia facinora, vaticinio praeoccupautcs
,
S-cop.a-a auTcu ^rpc/.ajScvTe;,
|5t|3/.ci; tepai; £•/-
sacris libris conuuendaverunt.—IVam Icsus sa-
/.azi^ivzs.—Tc yac, 'I/iccu; t'«7£0); /.ai msizr,-
nationi atque saluti cougruum nomen esl. Sal-
pia; -pcwi-jii cvcy.x av ur>- co^T/ipa yxp xai
1) In codice mediolanensi ambr. E. 63. p. inf. in catena epist ad Hebr. IV. 12. piaeponitnr liuic fragmento titiiliis
V.Ccrs^ioii iia^ysXixiij S;o^2v=i'a;
( at in parislaco iit ccrte est in cd. Crameri p. 'i 59 , mendose fJavys^t'»!» Ssoipavsia.
)
1'rorsas aufcm graecum boc fragmeutiim congniit cum syriaca scii aiiglica Tlieoplianlae editione lib. I. cap. 23. p. 15.
Cod.vat A.r. M.
Cod.^at.K.f.ra.li.
Th. Syr. lUi. III.
cap. '2:,.
CM. !;. r. m. u.
Th. s\ r. 111. 10.
110
EUSEBII CAESARIENSIS
owTvipcv 'n
'Efipala-J
(fom
'cv 'Ir,7:w ei&jSsv
vatorem enim ac salutarcm solct liiigua He-
Xxlil
Cixl A. f. .1(17. I).
Tli. sjr. 111. II.
i->. 53.
Coil. mciidose
aii-Qi
pro
i«-
vaio;.
loli. X. 18.
Cod. A. f. ;i02. h.
Tli. syr. Ul. 'ij.
st'((.
III.
XVai 5av«Tc;
*
(3s o (icwuivoi^ cv (Jfl u-irfi-
vai Tfi zcZ y.cycv k'ioC).[j.a. r^a^oL xci^ r.Sajtv «v&i-
y.cloynzat, TtaJ.XcS
fA£T£X£'
tcu GaufxaT:?, eu xci-
vc; TcTs lcfnol; yiytvnuivoc' cv ya^ vcctw StocaOci-
peii cvdi ^f^cyjii
cv5z nuft,
cvOe. y.w /«t «uto
TS Tcu fixupcu zpcrtxtcv ofjicuai z:ii lcizsci; y.oc-
y.cvpycti uaaTw.n5et; (;i3r,p«, cud c).m; ncc; T!-
vc; «vS-pwTTOiv TtaS^cov Ti T&iv dvatpftv eicoiJoTwv,
(Siatav unspeivs TeXeur/iv
«//.' w; auTCC jt/cvcv
e'z£ov 7iapi3[(3cu to auTcu cpyotvcv zci; e-t[i:v-
livcvat' zc p.ev acjc yr,i
KVjipBoZzo ocvzty.a' o
0£ (pwvTi(7a; \iiya-i v.ai zci) Tzazpi zo nvevpia Tta-
pazi^ccjBoci eirwv, oc^izci avzo; aj kocvzcv Tr,v
ez Tcu ffw/jiaTc; avayjjipnatv eTrfieiTo* Oio (ie Trpo
Tcu Javazcv zctc, avxcv yvcvjw.ccc tcuto auTO
r.apedflcv dtdxijy.MV yat "kv/ujv
' ovduc occpu rr,v
v^vyr\v jjcv an e|L/.cu, aAA eyw TiJ/)fii auT'/)v «t:
epauTcu" £;:u5iav ey_M Bftvxt avvnv , y.ac T.ahv
i^cvuiav h/Ui Xa(3c7v auTr.v.
Ti euv eTii tcutc!; AeiTreTai, vi auTO Qr, zo
Tcu TravTc; xe(jpaAatcv orrciav iayj.v avziav ecec-
Tiftv; Xeyw cie to 7r:XuSpui/.yiTov tcu /3icu TeXo;,
y.cct zcv r.c.Bcvi zov zponcv ,
v.ac z-ni [j.eza zov
Bavazcv ava(3[W(7£0); auTCU zo [>.eya Bavp.a' El
piev cvv oclloii 7;w;, pteTa Ta; ev avSpwTTC!; dia-
TpijQa;, (zcpav/i; yeyovw; h^atcfvni «TienT/i, u7:cxXe-
•^a; ).a5pa locvzov y.cct zo cty.ftcv ayaXfj.a, ^u-
'/vi TCv 5avaTCV 3ia'3[;avai (7;:;u^a(7ac, xa-etTa
TTcu To 5v/,Tcv auTo; (3i eauTCu
fS^cfa
xai airo)-
^ / . /
< >i . I -. ^
Aeia CTuv£'|'n jac , cfxay.azt av Sbixsi Tci; 7Ta,7i
,
y.at cv/. av avzc; auT(<) Ta 7:per:ovT«
0i£7:fa;aT0,
s(uv pciv Tuy^^avojv y.xt BecZ Xcyoi xai ^uvap.i;,
cuT liv iyvtiXiBn ctt/, Tte-e vr.r,pyt yoyp-nGxg
,
euT «V £-[aTco5'/i to7; ^/) KapttXni^caiv
, cut' «v
Q
/ \ / > / *
'
V > >\ \
JavaTcu T'/iV fflu(7iv £(iafv/i zpEiTToiv , cut av t3
3v'/;tov tv); ccy.uxi r,livBep:v ^u(7£wc, cjt' «v
y.a^
olni zrii avBpomoiv cizcupt£v/-,s -hy-cvaBn
,
cuT «V 5avaTeu v.azxcDpcvftv tcu; «utcu [j.aOr,-
Ta; e7re[ff£v
,
cut' av T'/i; «CTa S-avaTcv 7:apc«
S^ew ?wfl; t;i; T'/iv auTCu i3i'Ja7/.a).tav ueTtcusiv
[
£X7:i3a
J
KapiizriGxzo, cvz' av tiwv a-JTCu /o-
ywv Ta; £f3ayy£Aia; ecsX/ipcu
,
cut' av Ta7;
~ \ > ^ . < ' I
TTpccpr.Tixat; rspt auTcu Tzpcpp-naeac cvurfMva Tzap-
£i;(£ Ta acjcT^XeapaTa, cut ccv zcv vazxzcv
ar.avzoyj ayowa ^iGXnxSt, curo;
5'
r\V o v.xza zcv
C„y«_^
( lli» cnusia mortls Chiisli nutlvm In anglicnna odltloiic addilns
fuisse numcralcs notaa , iiua^i tolidcm sint o;icm capilula.)
bracorum diccrc Icsum.
III.
IVloi-s quoqueillacelebris, quamVerbi simu-
lacrum pertulisse , in confesso apud omnes e.st,
non sine iiigenti prodigio fuit , nihilquc com-
inune cum reliquis habuit. Neque eniin morbo
extinctns cst Cliristus
,
aut laqueo
,
aut igne,
neque in ipso crucis trophaeo aeque ac ceteri
malefici ferro succisus fuit : neque abs qnovis
homine mortilerum aliquid passus, violcntam
sustinuit necem ; sed tunc tantummodo cum
ipse sponte organum suum iniinicis tradidit;
mo.xque illud de terra suscitavit. Quippe is
valide exclamans
,
patrique spiritum commen-
dare se dicens, ipse semet dimiltens corpore
suo excessit. Ideo etiam ante mortem
,
fami-
liaribus suis hoc siguificaverat dicens : nemo
tollit animam meam a me
,
sed ego ipsemet
eam pono : potestatcm habeo pouendi eam , et
potestatem habeo itcrumsumcndi cani.
Quid ergo post haec iam superest , nisi
ipsum totius rci caput, quamuain causam ha-
buerit, enarrarc?famigeratum, inquam, vitac
finem , et passionis modum
;
nec non post ne-
cein,resurrectionis ciusdem grande miracnkim.
Si quidem igitiir alio aliquo modo
,
post suain
cuin hominibus conversationein, repente invi-
sibilis abiisset , semel ipse suuin([uc corporcum
siinulacrum clain subtrahens , fuga niortcin vi-
tare satagens ; et deinde ipse morfalein partem
suain corniptchi et destrnctione cousuinpsis-
sct, ca res par pliantasmati oninibus visa cssct;
ncque pro sua dignitate egisset
,
qui crat Dci
A^erbum vivens atque virtus ; ucque rescitum
esset quonani c.vccssisset ; ncquc id crcdituiii
csset ab iilis ([iiibus signiricatum iion fuisset;
neque naturalitcr morte fortior apparuisset
;
ncquc [)ropriaiii naturain a mortalitatc hl)cra-
visset ; ncque ea res toto al) hoininihus habitato
orbe exaudita esset; neque discipulis suis mortis
coiitciii|)tum persuasisset; neque magistcrii sui
ahimiiis vitae post obitum apud Dcum agendac
sj)cin obtiilisset; iicque sermonum suorum |)ro-
niissa adimplevisset ; aeque prophcticis de se
pracdictionibus congruum cxitum [iracstifis-
set ; ncque po.strcmum omnium coullictum
,
videlicct adversus mortem, decertavissct.
THEOPHAXIAE FRAGMENTA. 111
Propter haec omnia
,
quia prorsus oporte-
Aw d-h t.-utmv evcxa zav-av ivsnori
lyfr.v
bat mortale orgaimni
,
post sufficiens mini- ej aRavTcc ts Sv/)Tev ofy«v;v, ps-a
tw a-j-
sterium Deo Verbo exhibitum
,
finem Deo Ta|tx/; (Jia-/;viav
w
tw^cw Xsyw otyjzevware, te-
dignum uancisci, ideo inquam tale mortis ge-
/.:u;
5-ec-fi-cus Tu/av, TauTfl tt/i aiirw >!a( a
nus elegit. Mam quimi duae consummationis ra-
5avaTos wy.jvofxsiTo' (3uc£v yap XetTrojuevwv t&j Te-
tioues tantummodo adesseut , nempe vel corru- ^ei ,
-n ^Scfa ii acjwXeia wapadcSvat to ctSv,
ptelae atque exitio totum tradere
,
atque ita xai a!ii}yii}zr,v r.ardaaBou zry zcZ jStcu xaTa-
turpissimum facere vitae fiuem
;
vel morti su-
CTfccpyiv , ri 5avaTci/ xpeiTTova eauTov a.rivai
,
periorem semet ostendere , divina virtute im- SetV.fl Svvx^n to Bvmov aBavixzcv r.cxpaaz-nai-
mortale efficicndo quod mortale erat
;
prior pevev to //ev -K^br.ov avciV.etov Tvi; ercayyeXtac*
quidem modus proniissiouihus alienus erat
;
ou ya^ dri rujic; ctxe^ov to il^u^^etv
1),
cwt cpwTo;
nam neque ignis propriumestfrigescere, neque to ffxoTt^eiv
,
cvzok cvdl t^M-hi zc ^mazcZv
,
lucis obtenebrari , neque vitac mori, ueque di- cvde t;u Bsci loycv zo nxpaloyoii IvEoyuv
vinae sapieutiae insipienter agere. Curenimis,
t-o^cv citv ei/e hycv zcv izspcti 'CwiV kriayyil-
qui ceteris vitam promiserat, organum suum
/ouevov
,
tc otxctcv cpyavcv (juetpouevov
Tiapt-
corruptiouem pati ncgUgeret? Ergo posterior
'J^"'; c-uy.cZv zo dsuzepcv dvay/.idcv r.v, liya (3e
modus necessarius fuit , moiti iuquam superio-
f' ^avazcu yptizzcvx eaurov cprivaf
tjw; clv
remse demonstrare. Quanam vcro ratione id ^Zfw
touto nonisajOat; XaQfaiw; dpa xat x/c-
exsequi opus erat? Clam ne ac furtim? an co-
7:ty.aM:;
'n zclc Trautv dpmpmM; y.a\
dtai-rikwi;
ram omnibus splendide ac manifeste ? Atqui
haec res egregia si obscure et occulte acta fuis-
set , conscio neuiine ,
uiiiil profuisset : contra
vero famigerata atque omni])us exaudita , uii-
raculo suo paritura erat universalem utihtateni.
Rccteigitur,quoniamoportebatipsiusorganum
_.
morti superius apparere , atque id non clam sed
'^^}
'^^'
''¥'^'^
d.vBpumw, cv tfivyct
y.ev zcv
inconspectuhominumfieri, mortom non fugit;
^'^^'^'••', v)v ydp av Jetlog,
y.ai Bavdzcv y/.UMv
aUoqui visus esset timidus
,
ct luorte debihor
^"''.-'"'f-^'''^
^'^
^^^
'^^^'^
"P'^ ;*"
•^«vaTov ffju-
creditus;sed conflictu cum morte,tamquam cum
^^'^''rii, c7a
r.ph
dvzayo,iViazrtv
2),
zo Bvnzcv
a/,/a cy.oztcv (uev y.at -/.pvjtcv auzo npaybiv zo
xaTOjoJwpa, u/)(3evt ^e yvwsifev, oiiiiv d-j covriue,
^crMv 5s y.oH a/.ou(y6ev els TtotVTa;, to7; Tiao-i tw
£x t:u bavijazci Tiaptty_iv wtfeAetav* etxcTw; apos
;>\)~ \ . ^ .t -.
r
'
cTieton
v/p-(iV zo auTou opyavcv •/.puzzcv ^ava-
::u
f/ivat, /.aA zcZro r.pdixt u.-h £i; Tis lO.rficc,
adversario
,
inito, quod mortale erat ad im-
mortahtatem transtulit,extremum hunc agonem
pro omnium salute et imnioi'tahtate suscipiens.
Nam primum iUi eertamen fuit contra dae-
moues ob polvtiieismi errorem destrueudum
;
quo peracto ,
sul)secutum cst secundum ob
dissolvendam mortis dominationem. Conglohati
enim adversus eum daemones cum suo duce
,
postquam primo proelio tcrga verterant, se
cundum
a,i?avaTOv r.aptazri, vazazcv atywja zcvzcv vmp
z-ni
dmdvzoiV ffwr/ipta; xai d^avaatxc, dvadz-
Seyfxevci.
'O jjlIv yap npwTOS auT&i [«"/ojv] xaTa Saty.cvwv
svr. Hi. :,r..57
evr.pyeizo em. /.aSraipeait zr\i
TzdvBecv r.la.vni'
er.e\ be o -izpci zc-j;oe zeAc; et/£V aycov
,
8euTepc?
eTTi 1-vaet zri; zoZ Bavazcv
•/.azxdvvxc-eta; eyt-
< \ \ ) , ~ I - '
vezc ct U.ZV yxp /.az avzcv awnynevct oxtu.c-
ves, Te TouTOJV e^ap/wv, za vwTa v.x-.a z-r,v
V
observahant, vitac Christi deiuceps
^ff
'-i'^
«1^^?
cv[j.^'Uv
ijapaxwpncjavTe;
,
rcv
extremam catastrophemexpectantes,mortaUs
"^^^'fp'^
=<-^-''' ^(yxcTrouv, t;u ^tcv J.ciwv tt.v
homiuis finem reliquis omnihus similem fore
•-''==«'' xaTasTpccpw ex3exep£vot,
xat --r'^ rcv
sperantes : ueque enim umquam existimassent
^''"'^ rsXeuTW ,5f.ci'av
taeaSxt izaatv «vSpcj-
mortalem naturam morti fore superiorem. At
'^"' ^'«^^«o»-^''^^?; '"
'/«P
f
r.mzcze ^vnz-nv
Christus post priores de daemonibus relatas r^''
^
^'''''-'
^'P"'^-^*
7^^^^^«'
npcat6o-/.naav
1) Vcrba ^-u;,;.-!-/ , (rz-,T/'^=i-/ , Sy.v:jTc'j-/
, non activo si-d iieiiln) .seiisii lieic es,se accipieiida syriis iiiterpres <leinoni.trat.
2; Heic in anglica translatione p. ISS. v. Ifi. >iileo bij fliis cnnte.nlion iritli Deatlt, ax with n contCMporarij, con-
Jliclii lioc ciim inorte , taitujuinn cum coiitcmporanco. Sjriaciis i|iiid iiabeat nescio
,
quia liliro careo. Sed certe vera
lectio graeca est: oia Trgo," ai-rz/.ymm-n-i
, Inmqiiam cuin adversario. Itaque translatio eniendanda est. Milto alios locos,
qiii aeqiie interdiini ad graecam verilatem rerorinandi \idi'iitiir; neque eniin ego criticum ago sed edilorein. Vicissiin ta-
men
,
ut niiper di\i, s' riacus textus Kraecum illuminat. Et qnidiiii graix;us, utpote qiiein catenaruin auctores pro rci op-
portunit,ite excerp-.jcruiit, inultas operis partes amisit.
112
EUSEBII CAESARIESSIS
Syr. III. 68.
c Sl M£T« Tx 7:p7)-« Y.ixra ^aif/Jvwv TrpeTiaea
,
manubias
,
iam coiitra ipsam mortem in aciem
ridr, y.x\ x«T« Tsu ^avaTcu 7taoeT«TT£Ts* Cxrzep prodibat. Sicut autera si quis igni impervium
36 etns «/.«ursv
^p7v x«i 7:ufos
Tvi cpwet ypCiz- atqueinsuperabile vasaliquod demonstrare vel-
Tsv (3t7;«( T< CTzsw;
vOE^lev, :v/. «aXw; «v ro let, haud aliter hanc rem miram comprobaret,
5«iiu« 7r«p£ffTTi5«Ts,
r, TTupt 7:«p«5sus Ts p£T« quam flammae tradens quod prae manibus
ye7pa: ,
K«7:Eir« ow5v «uTff y.ai adix^Ocpcv tcu haberet, ac deinde incolume inviolatumque
Kvpoi ihlwj
1 )
, zaT« t«ut« <5ri /.«i « twv cXwv igue retrahens ; ita etiam quod omnia vivi-
twcTzsioi Otcv ycyoc, ro .&vnTov opyavcv , u TTps; ficat Dei Verbum, niortale organuni
,
quo ad
av5co)cy(.)V iy.typnro aompLav ,
y.j5e7TTsv 6«vaTcu hominum salutem usus fucrat , niorte vahdius
Mv«( ^3vh,Bi\i, £u pa^a y^pna'w:f,v v-nrnit rr,v demonstrare volcns, utile admodum consihum
oiy.cv3[j.'i«v , ro auij.x Tipoi ^pxyy y.aralirMV
2), cepit, corpus brevi tcmpore deserendi ; rur-
x«( ro Ovnrov rw OavaTtu 7:aXiv ucpaipcup.£vsc , ei?
susque quod mortuum erat morti eripiendi,
7r«par«(Jtv rr.s
tvSecu ^uvajuews* -n ftev clv itpwTfl
ut divinam virtutem ostendcret. Atque haec
a(T(« r,v avrn, prima (cur mori voluerit) causa fuit.
AeuTepa i3£ rr,; kv tw 5wu«Tt y.arciy.rii7aa-ni
Secunda fuit causa , ut demonstraret divi-
ev^esu (Juv«y.£o)s ev3ei|(;" e7:et3n yap tb Trpsre-
namvirtutcm in suo corporc inhabitasse. Nara
pev Tsu; UTTS tcu SavaTsu vevixnu.evsu; «v8p«;
quia victos autea morte viros, vere mortales
Sv/iTcu; a).n3-w;, xat Y.ctvov t£Xc; uTis^eiJeype-
et communcm finem sortitos , apotheosi dona-
vcvi, kBita^cv av3puc5S(, Yipw^; t£ x«! Seeu;
verant homines , et heroas deosque nominave-
wvsp.aSsv, er/cTw; Sidamet povcv tcutcv ev 6a-
rant , merito nos docet, lumc unum in morte
varut Biov alniri etvai e^ucXcy^^v, tcv t« (3pa-
Deum verum esse confiteri
,
qui praemiis rela-
iSeia Tri; y.«T« reu SavotTsu vtV./i; ava^n<sap.ivzv'
i^q ^^ morte victoriae semet exornaverat. Ter-
TptT/i S «V e'tn a(T(a tcu awnpicv 5av«Tcu r,v
w^ habeatur mortis Servatoris causa quam my-
anoppnrct loyct r.ipti/^cvaf Ttve; sure^; (epe(sv
sticae htterae continent. Quacnam hae? Ho-
nv «VTiifuxav tsu xsiveu yivcv; napadt^oij.tvov tw
^tia erat pro uuiversi gcneris vita morti de-
5«vstTw
, lepe^cv vnsp rrii xetvri; twv «v3-po)7:wv
yota
^
hostia pro toto hominum grcge immo-
dyilni ffcp«yta?sp£v:v, aaif;.svizYi; T.lctvni ano-
la^a, diabohci erroris avcrruncatio : qua vi-
rponatcv rcyrcv ydp avivtyZivrcc, maaa lot-
delicet oblata , universa deinceps impurorura
TOv /1 t£v «vayvwv a«t;xovwy ^jyap.ti x«3ripe7To,
daemonum potentia corrucbat , omnisque er-
xat 7:2(7« Klivn r.apuro' ro fxlv cyv aurnpicv il
^q^. dissipabatur. Ergo haec salutaris ex ho-
«v5pw7:wv 5upa, auro 5-n rcv lcycv awpiaTixov
miuibus victima , ipsum videlicet corporeum
cpyaysv, V7:ep avSpwTTWv xa^tepsSTs- cv Trept li-
Ygrbi organum
,
pro hominibus immolabatur
;
loh. I. 2». ywv lepo^v (3:wat (po)y«t'- 7teTe_ p.ev
*
,
t^e o «po;
^^ ^„3 gap^ae littcrae clamant ; modo quidem:
Tsu^ OicZ «ipwv Tviv «a«pTwy tcS y.!,ap.cv' Ticry
^^^^ a^^y^ jy^^ g^j toUit peocatum muudi.
(Jt *, to; 7ipo(3aTcy im afayhv riyOn' v.ai roye.
«(-
^i^^^ j,„tj>,„
.
tamquam ovis ad occisionem
T(cv aia«(jxcu(7tv e7:i).£ycu(7ai' curo; Ta; apiapTia;
ntJ.wj ^ep£i, x«t 7:ept nptwv oouvarat, x«t vipi£t;
il.cyiaau.i3oi. avrov uvat tv Tiknyn x«t ev x«xti)-
att' avrog 3i ircccvuaria^n (3ta Ta; dvcuiaz
nuuiv , xat p;£pa).a/t(jrai ^ia ra; (zptaprta; r.ptwv
Tiataeia etpvivn; nuojv £;i' «utcv tw pto)Xw7:t «u-
Tou
nniii i«5nu.£V 7:e«VTe; to; 7:pe'j3aTa e7:Xavn-
B/iuiv
,
£xa(7Tc; Tnv cdcv avrou £7:Xavn3n* y.ai
Stf. Ul
I.';. LIII. 7.
xupt:; T.apiCicMiv avrov T«t; ay.«pTiai; ntJio)V ts
ptev euv ffO)pt«T(xov tcij y.oyov opyavcv 3ta rauTa;
xaStepeuTo Ta; «iTta;' 6t [iiyac dr.ytspev; zrt-
pc; (ov 7:apa to t£pe7sv, ^eeu /eyc; x«t iJuv«pit;
ductus est. Causamque rei docent , ibidem di-
centes : « bic peccata nostra gerit , ct pro
nobis dolet ; ct nos reputavimus euin plaga-
tum ct adlHctum. Ipse autcm vulneratus est
propter iniquitatcs nostras, languidus factus est
propter scelera nostra. Disciplina pacis nostrae
supcr eura
,
livore eius sanati nos sumus. Cun-
cti sicut oves erravimus, uiuisquisque a via sua
decUnavit. Dominus tradidit iUum [pro] pecca-
lis nostris. » Corporalc itaque Verbi organum
has ob causas immolatum fuit. Magnus tamen
pontifex
,
quum sit divei"sus a victima
,
Dei
1) Hanc similitiiilineni citat ex Eiisfbioctiam S. Tliomas aquinas in oatena sua lalina ad Lucain eii. de Rubeis T. V.
p. 36i. Videliict e\ ratenis giaecis , non nriginaliter e\ Tlieopliania , ijuam Tliomas immiiuam viilit.
2) Jlcmpe anini& destitutum esse permitteiis.
TnEOPHAMAE lTiAr..MEKTA.
11:5
scilicet Vcrbum , virtus , atquc sapicntia , haud
diu post a morte mortuum revocavit , eum-
quc communis nostrac salutis inciioationeni
,
vitacque secuudum Deum atque immortalitatis
participem coustituit , victoriale adversus mor-
tem ac daemoniacam aciem trophaeum, et pri-
scorum sacrificiorura destructorcm
;
quem om-
nium hominum gratia rcsuscitavit. [Idcirco
cliam Christus nominatus fuit.
]
Nam Christus
nomeu, sacerdotium simul ct rcgnum significat
apud Hcbraeos. Haec enim ungi solcbant
2^
Praeter supradictas , aha quoque extitit cur
Servator moreretur ma\ima causa
,
quae iam
dicctur. >'am quia necesse erat , ipsius disci-
pulos propriis ocuhs cernere vitae post obitum
manifestam restitutionem , e\ qua suam su-
spcndere spem illos docuerat , et cuius causa
ad rehgionis iugum subeundum hortatus fuerat;
mcrito hanc rem perspicue videudam illorum
oculis obiiciebat. Oportebat enim eos qui piam
vitam erant suscepluri , hoc in priniis sum-
inopere necessarium documcntum evidenti in-
tuitu comprchendere
;
praecipue vero illos qui
in uuiverso nuuido quautocius erant praedi-
caturi
,
propositamque a Clu'isto gentibus do-
ctrinam
,
Deique notitiam
,
cunctis hominibus
imuciaturi. Discipulos itaque summam liabere
liduciam opus crat de vita post obitum re-
cuperanda , ut intrepidi absque uUo niortis
metu adversus polvtheismi errorem certamen
alacriter suscipercnt. >'am nisi mortem con-
temnere adsuevissent , numquam contra ter-
ribilia-se adcinxissent. Quamobrem necessario
illos arraans adversus niortis potentiam , haud
prolatis ore voculis doctrinam hanc tradebat,
neque sermonum more humauorum de animae
immortalitate verisimilitcr disserebat, sed ipso
opere relata dcmortetrophaea illisosteudcbat.
Sanc crat olira cunctis terribihs , illa mortalis
K. f. :!ii(j.
I,.
Syr. Ul. Si>.
/ai (T:^ta, cw. eti it.a.y.^ocj ~.o -vriTjv
m-y.x/.n^:
Z'.u 2;xv(XTcu, x«t -:Z-:: -•/!«
y.cr,r,; -fljKiiv cm-r.-
ptas Tr,v ar.acpj(;f,v
,
^cdvi; iv5s:u y.cc\
oiBavaaiac
lJi-::y:v r.auarr,
, z^ot.m-.v
hivly.r.v y.a-x
t:u
^ava-cv y.al y.a-a -.yi; Oai^.ovLy.r,;
-a^azalzw-
1),
zat Tcov r.cKai Ovumv
a^Kczpcr.aicv
^ rcvr: vr.ic
avsavzuv av3-pwcjwv
avc-/cifa:.
[
Aio x«t Xci-
azoi &/./:y.aa5-r,*] rj yap
Xpiazo:
'ovcfj.a rrr.u.av-
Ttxcv iEftuiTuvn; a.[i.a v.«i |3aat?.£i'ac ;:ai:a
zaiylv
'E(3fa[(,)V av -/fv;tT:- zaZza yap laav za /r.ic-
^itva
2).
Upoi r;7; £ip»iu£v;t; y.al ».lir, ri; -/£v;ir' av
zcv aa)rv,ol:u ^avdzcv p.iy[^zr. aWia -ri h.yBr,-
acutvr,-
3)
kztio-n yap t:7; a-jz:v
(p;tr/iT«~i o(iOz'j.-
uclg \6ftv ava-/y.at:v
h ^ur,; zri; pjra:
Oavar^v
ev«c-/M; 7:a>,ty-/£Vc5t«v, 'cp' r,v za; aur&Jv
£?.7:t'-
5«; avafrav avzcv; idtSaay.t, dt -nv /.a\ T.pcv-
zpiT.iv avzcv; kyja^at zcv zri; Btcas^zta; i^v-
ycv, H/.czo); z:vzcv cpav avzcZ; 'o(^Oaluc~i;
x/.ct-
^m; T.apCtyiV 'iypr,v yap zcii; p.iklcvxa;
tvai^r,
uiztivat j3i:v, zcvzc Tipuzcv avayv.atozaz:v ua-
^r.iJ.a dt' 'tvapycZ; ci^et,);
T.apala^tHv y.a\ t.c/.v
[j.a'/.lcv iy.ttvcv; zcv; tt; anavza
tw ci>!cu^e'w,v
pi.t'/.lcvza; oacv cvr.oi y.rpvzztiv, y.al zr.v v-' av-
zcv T.aat zc~t; 'tiviai Tipc^^/.r.^Hazv
OiSaay.a'/.\av
TE xai Otoyvcnaiav t\; Timta; y.azayyillttv
4) av-
^puiTcv;' cv; Sn T.ilaua y.tyiazov /.a^tiv iypr,v
zr,; utza rcv 5avarcv ^wn;, co; av adtu; xat
a(fc^ct Oavazcv, zcv y.azx
zrl; T.clvOicv zlivr,;
«ycova T.pcBvuw; ava^iicivzc
fj.r,
yap Bavizcv
y.azafpcvttv ptltzraavzt;, cvy. av T.u-nozt T.po;
za ditva T.aptay.ivaX,cvzc' Stc drt avayy.ato); cntlt-
^cov avrcu; x«ra zr,; zcv Savazcv Svvaaztta;,
cv pnuaztct; y.a\ (j;(ova~i; T.apth\icv zs ii.a5r,[i.a
,
cvoi '/.oyct; cpictc,); avBp<,)T.ttct; zav r.ipi '^vyr.;
oBavaata; T.tBav(i\; y.at
'ti eizcrcov
5)
cruvTaTrcov,
avz(7> di 'ipy.) zc/. v.aza zcv Bavazcv izstitty.vv
avzct; zpcKatoc.
'Hv p.tv yap :i«A«i jrprepcv cp:(3cp; rcT; 7r«ai Syr. ni. sr,-
1) P.itet syrum interpretem legisse ir^d^sui (vel jrgaffiiv
)
quandoquiaem .inftlice scribitnr dmls, optva. Sed verior
Icctio habeatur graeci nostri tcxtus n-agarajjii,-
, quam loci sententia pustulat.
( Et (luidem pars lniius fragmcnti legitur
etiam in catena codici.s tiun mediolan nsis tuni parisiaci in ep. ad Ilcbr. a cl. Cramero edita |). 58U.) At^pie lioc locn anlo
quam ad syri interpretis vcl mendorum vel diversitatum necessariam idemtidem coaigiilionem iirogrcdior, aio enimvero
pris<()S interpretes
,
praesertim orientales
( sed nec latiuos excipio) iu translereudis (ir,iecorum scriplis liaud .satis emendate,
quae liumana infirmitas est, se gessisse. Testis lufulcntus nostri itcm Eusebii clironiiorum libniiiiin ariiienius inferpres,
qni ciim pliirima feliciter transtulerit, in multis tanicn e\identer pccca\it; qiiain igo iinndorum Cdpiam in piaefatione
sc.boliisque editionis mediolanensis lectoribus demonstravi atque corre\i. Iti^m cl. duclor I.eiis , (lui propter hoc opus
Tlieoplianiae eusebianum de sacris litteris immortaliter meritusest, sjrum suuin iioii sciikI iiilcrprctem >el ob obscurita-
Icm vel alias ob causas castigat.
2) Syriacus textus aece/lit potius ad Eusebium demonstr. evang. IV. 11 e<l. Vigcri p. 17C; 2ion-:g xat ;,;gi(TTot/; ov://a'-
^.-iv arircj; ravTaj
,
ijv 'E^fxtbi; (fiXcv.
3) Aliter syrus; quod non probo. —
4) Syrus vidctur legisse a'yaTs>.Xjiv. —
i) Apparct syrum legisse fixovw»,
If'}
EISKBII CAESARIK.VSIS
c zcv Zvn-sZ '/vjz-Ji Vurt.o Bxvxzcc, y.xi Iv-
Gii
svjpiCsT: zr,i cl%i
avBf,o)rscv cpuaews
, sf
u-
yris cuiv -/M (7o'>u.azc; ,
r, z:vzcv dvJciaznx'
cvoi zi; h
wv e; «itov;: clcc zt zcvzl zo cpo-
[ir.zccv k%
«k3-(;&)7tmv dvelftV navzi;
<3'
£7;t-/i-
vcff«v mffSw p/.Ci:! xat [i.iyoO.ci xov Bavx-
zcv' cv/. nT Tc zcv xay.cv napaiJ.vBicv
avSpo)-
zct;, cv loyoi,
cv zpczc;
,
cv (Sle?
,
cv ac-
fii&iv A;-/t(7f/s? ,
:u 7r«X«twv avyypaixjxaza
,
cv
xC5©r,Twv
5e<7-i3c.«7a ,
x.at c>.yy'0.wj tm^Jja-
vetaf TxavTtdV oe •/petiTMV y.at avtoiepo; Tnv v.a-
za ZoXvzwj v\/:i.v imit/tv \)
o Bavazci, v'^-»-
/;;
,
ij.iyalavyc: , uCTep-fl'favc;*
o) 0-/5 /aTaOc-
(35uXwfjte'vflV T5 fivr.Tov -/ev;; cjavTciai; ezaXiv-
oeiTO ciapav:pitat; ^iacpsvtat; ,
«S£,uiT!:up-/tat;
,
5u(75£(3£tat?, 7T5/u7lX(;-/.(p TT^.aVr,- TCUTMV '/(ip -/IV
a7:avT&)v ^tzvtx-.-c «'iTi-';' to; -/ap fi/,xeTt eV-
T£; ueT« 5avaTcv ,
Ta p.upi&)V 5av«T&)V (X^i«
i3p(ovT£; oiyiycV -/ai to; euSuvat; ou3«p.w; utic-
Zctf/.£vst 5tce T-/iv ez t(5u Savarcu '/.votv, ^tcv
£?cov (i|3ttoTCV cu; 3r, /aT£X£-/i!7«; o Xs/s;
,
£7Tt TYiv (zptuvav £!;7:eu(7£V et^ c'ta p«!7i/£u;
(}.tAav5pco7:oTaTs; tsv y.aT« zcv Savazrj D.iy-
/cv dt avSptoTTSu cuaeco; ey.rr/avazc
,
?wyi

>
'
>^~i ^c-
u.£v «UTo; zvy/avMV
,
xat Oesu /syo; , /at ^^eou
3uva(J.t;* (iW cu 5i;(a Tcu (3s)t)Jcupt£Vcu zo
Ttov (ivJptoTTWv (^o(5-/;Tpov itlkty^xt y.^tvxi' (3to
d/i onXw yLTiaa^xivci avSpuTTctf.) ,
xat ^v-/it(;>
awpt«Ti i5 «awp«Tc;
,
tov Savazcv 5t« tsu S-v/i-
ToD x«T«/wvta«Ts- y.ai [>.tya 5«upi« Tst; t3«-
aiv «cyeO£t^£ , zpousaicv o&avxatxi v.xza zcv
^avazov Sia zcv .S'vriTou ScjXsu aTr,o«; '2y
ntftzt ptev yap zo Ovnzov et; (3sp«v tw B-r,-
ptw
3) , To d' «uTixa Tii ixpit.) rypoaviXouTO
«v«aTaup:up(£Vcv o); «v T:t; 7Taaiv /) tcu
irvn-
zcv yvMptaBifi) CfVat;
,
p.riO£ Ttva '/.a3:i zo
T.pazzcuivcv
,
pc/i av^comoyj [j.rt oxiiJcvwj' v/pr,v
yap navza;
(ixpi[5w; to CvriTov 'tSCtv, o>;
ev pte-
ywTO) Btazpo)
T/iv otxetav opioAoyouv
(^vatV 'v
£|y); £ctcX5o\v
Bavazc; ctx 3r,p 3eivo;, cio;
Tt; ttct' -fiv, ixvzcv eX^-/;/)' xareiTa zr,; i^oirn
fi ouvap.i; pteTa Bavxzcv e-eX5cua« , toI; ttS-
ffiv K'vBti Trv xaT« ToC ^«vaTou crap«aTnar,-
Tai vf/.f,v
,
To ^v/iTov oiSavaTcv citoC^Jei^aaa.
geiieris pernicies mors ; ct dissolutio cxisti-
mabatur universae Iioininis naturae , aniniae
siinul et corporis , mortis potentatus ; nenio-
que ex omni aevo extiterat
,
qui hoc terricula-
inentura ex bominibus tollcre posset , cuncti-
que a magno usque ad minimum mortis ti-
more percellebantiir ;
niliil([ue erat quod huic
malo solatium conterrct, non sermo, non mo-
dus aliquis, non sapientium consilia
,
non pri-
scorum litterae , non pro|)hetarum oracula
,
non angelorum apparitioues : sed omnibus for-
tior et superior universalem victoriam obtine-
bat mors
,
excelsa
,
gloriabunda
,
superba , cul
mancipatum hnmanum genus , in omni volu-
tabatur scelere, caedibus, nefandis operibus,
irreligiositate , multipriciqne errorum genere.
Quippe horum omnium niors causa erat : nam-
que homines, ceu post obitum nibil essent fu-
turi , digna infinitis mortibus perpetrabant : ac
veluti nidli poenae obnoxii, propter cam quain
morte fieri credebant dissolutionem, vitain sine
vita degebant. Quos miserans Verbuiii , ad au-
xiliandum festinavit. Deinde ut rex clementissi-
mus coercitionem inortis per hominis naturam
molitus est; quumque is vita ipsa sit, et Dei Ver-
bum atque potentia, non siue tamen ipsa luima-
nitate , cui opem fcrebat , terrorem homiuum
de medio tollendum iudicavit. Quamobrem ar-
mis utens bumaiiis,mortali in corpore incorpo-
reum Verbum
,
mortem re mortali debellavit
,
graudeqac niiraculum cunctis ostentavit, im-
inortalitatis tropbaeum adversus mortcm morta-
bbus arniis statuens. Quippe suam voraci bcluae
mortalcin partem tradidit
;
quae statim ligno
clavis coufixa fuit , ut sui corporis natura nior-
talis ab omnibus aguosceretur , nec qucmquam
res acta lateret sive horainem sive daemonem.
Intererat cnim, ut omnes accurate viderent
euni qui moriebatur
,
propriam confitcntem
,
laiuquam in spectaculo niaximo
,
naturam ;
ut
deiiide superveniens mors , ceu dira belua
,
quaeiiam ipsamet esset
,
per se proderet : po-
stremoque vitae virtus
,
mortem subsecuta
,
cunctis vicissim suam adversus mortem victo-
1) Synis paulo alitcr pcriodiim ilividil
?.} MarliMni.i lioc IraRmpiilniii
(
nempc ab iilis verhi.s n-j /i£» yci^ TrciXxt jrpoTjjov (fo^s^of etc. ) recilatur ab codem
-Niccta eliain iii catciia ail cpist ad Hcbr. cap, II, I7;s<'il rcclc quideiii in codice mediolanensi ex
suayyEXix-.?; 0£oipav£ia;,
mcndosc antciii iii parisiaco (ut ccrle csl apud CraiUCTUiii p, 120.) svayysXix-ni aToSsifsoi;.
3) Belttac, id est mortt, iion beluh ut syrus, .seii angl. beaUs. Nempc paulo infra mors diserte dicitur belua.
THEOPHAXIAE FRAGMENTA. 115
riam palam faceret , dum mortale corpus im-
mortale iam sisteret. Dimisit itaquc brevi tem-
pore corpus , ea quae lioc possidebat Dei Verbi
virtus
;
et confestim illud quod de ligno peu-
debat , mortuum est ; non tanieu \ivificum
A^erbum extinctum
;
pars tantummodo Christi
mortalis naturam suani testabatur.
Sepulcro secundum hominum leges traditus
fuit. Erat autem sepulcrum spelunca nuper in
saxo excisa, uulium adhuc cadaver experta, quia
oportebat unicum loculum uni insohto mortuo
deservire. Miraque visu erat petra spatioso in
loco sola extans erecta , antrumque unicum
intus habens; ne si forte plura corpora excepis-
set , eius qui mortem debellaverat , miraculum
obscuraret. lacebat ibi extinctus is qui erat vi-
ventis Verbi organum: saxum ingcns occludcbat
speluncam. Mors iuterea mirifice gloriabatur
,
ceu si hunc haud secus quam reliquos ex onuii
aevo superavisset. Sed enim noudum triduano
tempore exacto , vita semet iterum conspicieu-
dam obtulit
,
post sufficientcm mortis coargu-
tiouem. Nam si citius resurgere properavisset,
ne extiuctus quidem creditus fuisset. Sed quo-
niam vere sublatus (in crucem) fuit, vereque
mortuus
,
atque aliquanto temporis intervallo
mortem vere sustinuit , hinc euimvero quod
omnia viviiicat Dei Verbum
,
universam ho-
minibus propositam spem per illius, qui tum
mortuus fuerat, resurrectionem
,
ostentavit.
[
Quumque cius corpus depositum fuisset a fa-
miharibus, honestacque traditum sepulturae,
post triduum denuo resumpsit illud
;
rursus-
que carue semet et corpore iudutum , cuius-
modi antea fuerat , discipulis demonstravit
:
quibuscuni tantisper confabulans
,
atque ali-
«luanto temporc versans, mox illuc unde ve-
nerat abiit ; caeli viam
,
spectantibus illis
,
in-
grediens.] Quid ergo post haec ? Haud iam ego
gestarum reruni narrator tibi sim , verumta-
)nen qui lias videruut , hi totius negotii testes
idouei sint; qui sanguine ac vitae detrimento,
actorum veritatem
,
quam aspexerant , confir-
'Htfiet 1)
rsivuv
Trps
Pf^X'^
""
<^^i"«
vi tcutj b,
Stxy.^xzcZaa t«S OecZ }.cycv d-Mxy.ii'
2)
to o'
av/ipT//uev;v e-i zcZ ^vlcv rraoa/^po/Jta vr/ccv
•hv M.l cvy^ "koycz c ^oirTiotc; to viy.oov-
uivcv r.v
/
<j/U7fV.
Tc de ^vr.Tcv tw cusiav uucXoyzi
f. ;)ii7. i>.
A. r. ;iiu.
Svr. Ul. lil.
Mvfiy.axt ds. y.oc-oi. voptcu;
av5fcoriwv craccOt
dc-c Ts Oe p.vnu.9;, (jzr.lxtcv -hv af.Tt zaTa tA'
Tpa; AsXa^Eupevcv, ciinu aoopaTis Izificv r.tiiu-
jiap.£v«v eiJei yap
fxevw 3) ayclaiieiv xu> iiovoi
7:af,aoc;6) vextaj' BxviJ.a<s--n Si tduv ri T.zrpa iv
•/!7iAr.)f/evu
yjjff
IJCVf] cp.vio; avi(3Xap.ivri' v.ai [1.0-
vcv •fiv avzpcv £1(710 ev a-jTvi TTiftej^juoa, ot; av
p.y) KcllbiV yevc^ivTi
,
zcZ zov SotvaTcv y.azx-
•/(•m(ja^.ivcv eTriSXiocff-/) to SaCf/a. ^'ExeiTo //.ev a. r. ai
5/1 ve/p; avzc^t
,
to zcZ i^covTo; loycv cc-
yavcv /(5(35 d' acrex^.ue
T3aii.^sye.0fii zo avs-fi-
Ixtcv
,
y.at TTO/.u; r.v ev t:utu yaupwv c B-oc-
vaTc?, dii av tcut;v p.ETa rtov e| atuvoi £>•&«
VT.ciitpicv xXi.' cunto zQff,uip:g T.ap-r&t
Xf
<="«?,
xai •/ ^to/i T.xhtv tavz-iiV Vixtvt \xtzx zcv av-
rapz/) zcZ Bavazcv eXeyj^cv el yac, d-fi Sxzzcv
dviazTi (fBxaxi, c-j/. xv cvdi Te^-vsw; evof/.wSr,'
a)./. oTe ye a^kcOuii v^cZzo^), -/.at «A»i0w; IzeO-
vr,-/.et, ev
XP'"^'
^^ ^'"' ^«'•'aTcv ak-fiBoj; vt.c-
oeoezTO, TOTe 0'/l TOTe o twv anavTwv
fyKuci-
ci zcv iCreou /.oycg z'f,v T.aaav «•jijf.ar.ctg xt.c-
y.it^.vj-fiV slr.tOx 3tx zr,; zcZ zozt Bj-fizcZ r.x-
Ityytviaixi Ir.iOif/.vvzc.
[
Kai
5)
Tcw acoixazcf
avzcv
).r,(fBivzCi nrpo? twv yvwotuwv /.at zr,
upcar,-/.cva-fi TiapadcBivzci tc!(j.y), TptTa7:s av-
Bis; xmlaij^xvi zcvzo avzoi. Kai TiaXiv auro;
eauTcv evorap.sv, evij&jucv «utcv exe7vcy, cios y.at
zo t.[mzcv r.v, Tcl; cty.ncii ^.aB-fizx~ii ^etxvuaiv"
•N \ . \ „ \ < . '
/
,
cti y.at e-t p['Cx.yy o^t/.r.axi., z«t Tiva avvatx-
Tfti^a; y^povcv., avnatv cBiv v.xt
T.af,-7;j, •Jtt' cis-
C T
\ " > - \ . . \ I
^ia/.ucvi avzoiv z-f,v ei; cvoxvcvi cjooeiav aTei-
l.xiiivcc. \ li cuv e-i TcuTci; ytveTai; cux.eTt eyw S>
act yivctufiV av twv TiiTr^ayy.iVdiv didaay.alcg' ci
di TcuTwv encTiTat , eiev xv naVTWV ct.^toyj[it;i
p.a|iTuc£c, 01 (3i' a''i,uo!Tc; y.xi '^vyriq Tri 5e« twv
cj£Cj&ayMev&)V t^/,v a/.^n^axv cjiffTwaaucvot, xai
vr. Ul. Ui
I) TranstiiliTat alio, iieinpe ad coclicis pagiiiaiii .i07. b, l:oc iiuiii<pie veisiiiiiii fiasnienliim .\icctas iii catena; qiioJ
iiuiic, iluie textu syriaco, ad stalioneni propriam redit.
7.: Aninia tlirisli corpns desfituit, non ipsuni Vcrhum seii Dei \irlus. Qiiainobreni lieic intcllige, Cliristi humanita-
lein, nomiisi Verbo permittente, morluani cssc.
3) Ita oniiiiiio graecus codex. Sjrus paulo aliter legit illud TajaSofi/. Hinc anglice a woiider.
4) Syius intcllexit lioc verbum de rcsurrectioiie. Pliilolocji iiidicent. Sed certe loli. .Ml. 32. 33. Cliristus de sua mort*
in erncis supplicio loiiuens, lioc \crlio C^ouaSai , e.rallari , utitiir.
5) Quae uncis claudo , ea absiml a sjio, ipiia fortas.*e aliunde obrcpserunt.
116
EUSEBII CAESARIENSIS
<:(i(i. I.. I. 1. b.
Svr. lib. IV 2
Ti» Gvu.T.acoLV ciy.:vu(Vfy 7r,q t.OOc, «utmv M.-f.-j-
yu.u.ivr,i Sicaipaai
•/.«rar/r,o'avT£;, ci oe -/c-m
rhv av-c~ii c^^aJ.ucli y.c.ixlr,<^BCiaav r.ahyyvji-
fftay zoui lauT&iv T.xciiw.cr.-J p.apnipai;' cw. w
y«p
oivzcii iyj,i 'i.cycM y.oh (jfWV/i;
a.Y.cvc\j.ivct. za.
r.pa'~cu.iva, d}.'/' i]d-n xai
£f.y:t;
kBiupfno Y.a.t
i'liri'/.aoarc ys a-M^o>i Trpc; tcov TauTa iJ.iy.ap-
TuWi/^TWV 010 Oi Y.ai av:o<^tx y.ai aA/iJ£iot zo
ivapyic, x.aT£tArj!f.ST£;, /«t r/i; xaTa TiU sava-zcv
viy./i; Ta -pcaata xi^iauivct
,
etMTw; euaS^JV
xaTacppsveTv tcO Savarsu' TauTO 0£ xat t;u;
auTwv cpctTTiTas £''i';a(7z:v, -ri; aOavarcu i^',rr,i na-
fa
t:u otdtnp:; eiA/,(j)5Tc; Ta vfi-/-y\ja.
IV.
inavcruut; totumquc orbem ea
,
quam ipsi prac-
dicabaut , rclijiionc implcvcruut. Hi uti(|ue
resurrectionem
,
quam oculis spcctavcrant , te-
stimoniis suis sanxerunt. ?s'eque cnim vcrbis ac
voce tenus facta illa cognovcrant
,
quorum tc-
stes cxtitcrunt, scd coram dum fierent contem-
plati fucraut, mannque adco tctigerant. Quarc
et oculis et rei veritate cvidcntiam consecuti
,
victoriaeqiie de morte relatac tropliaeis visis
,
mcrito contemptum mortis condidiccrunt :
quam rem ipsam suos discipulos edocuerunt
,
quandoquidem immortalis vitae a Servatore
documcuta ccrta percepcrant.
IV.
'E.;-Xhoia v)v Ti; arhp Twv ev (jTfaT£iat;, a.Xtif
i\obilis qoidam vir erat in romano exercitu
uaT:; y.oli
«px^'
pw/xaizvi; e7r£tXin^"£ve; 1
)•
ordincm ducens et dignitatem adeptus ; cuius
i-£iOrt hl ^ovi.oi au-.cu yvr'(7t;;
,
7rap£T=;
quum dilectus famulus paralvsi laborans domi
Ta u{ki\ :ix:t ps^Xr.Ts
,
c-jvtowj ctac, o (jm-
iacerct,consciussimul qualia Scrvator ergaalios
Tvip et; ETCpsu; Ize^^ixvuTs 3uva(/.£t;
,
iuf;evos
exprompsisset prodigia , aegrotos sanaus, om-
Tsu; /.iu.vcv-.ac , T.aaav t£ vcaiv xat -asav p.a-
ncmquemorbumaclanguoremdepellens, niente
/.axiav axsuusvs;, XsyKyu&i xptva; u/i xxt' liv-
reputans liaud es.se bumanum id geuus miracu-
SptoTtsv etvat ts Saufta, 7:p(5ff£ttriv (o; 5ew, cux
lorum , acccdit tamquam adDeum, baud spe-
£t; zo ^atvcixivc-j zcv awj.azcc, aT.towj cpyavsv,
cfans visibilecorporis organum
,
qno cum bo-
ot" cxi zaz ou.tliy.i av&pwTrsi; ETTstelrs, £ts ol zcv
miuii^us scrmoncs serebat , scd invisii)ilem po-
ayavri Sesv tcv dta tsu BvnzcZ t^;
elxEta; ap£-
t^,;. Dp,,,,, (j„i „iortali in specie propriam virtu-
zai uCTsjpaivsvTa- 5io idCizo xal aurs; eoi z^,
tcm demonstrabat. Quamobrem rogabat et ipse
Txidl.z^; OttY.Ti; ivipytalxi tu;k,£7v 2).
Kai sl ulj
j,^ p„p,.^, ^.^^ divinam beneficicntiani impetra-
-p£a;3uT£pst To~)v 'I:u5aiMv, utxpcT.v ev£xa Tr,v
x«-
rct. Et ludaeorum quidem scniorcs, lcvi de
ptv atzcuat, t5v eI; t/iv <7uvayo)yr,v yevcpevtov
^.g,,..^ jjeneficium id postulabant, nempe quia
ava/.ojuartov o 0£ xupt;; cux Ezt tsutoi oioo)atv
eauTCV, ai,}. It.i Zbt tts/.u pettsvi, TrtijTtv xaT-
ipyaoaaBat bta. z-7,: c3uvau£0); £t; navTa; tzv-
Opumcvi f3:u).s,uev:;' xat yaptaaaOat [j.vj toi eV.a-
TsvTapp^ri e::tr/i(5eio); ej^svTi, y.ahnycaaaiy.t di
y.ai rc7s litXAst; 5ta zcvzcv T.poc z-h r.taztv xai
cudf.nc^iv ayvcCt zo pteXXsv, cTi pte/.Xct t.vOo-
fj-ivci f/.azovzapyci e^ixvsu(/.evsv ej; Tr,v sixiav
TrapaiTeKjS^ai, «// e t3o); rriv p.cXXsusav e^ £u-
XajSe^a; Ttapair/ioiv, eziveuei rj zitJTri oc^ibyaet
,
i/.azipa xivYi5£t t:u avSpo^Trcu ts ciz£7:v ir^ao-
li.it,i.iy zvn p.£v aiman
, Triv e-ayyeXistv xai Tr,v
«xcXeuSnotv Tri 0£ 7rapatTr,5£t
,
Tr,v ^uvaptiv,
w; xai
pn T.apayivoixivci 'taaaaOaf u^t cvy^ "tva
Ti,v eauTsu T.poyvwatv e'nt'jei£/i, znv £x£(V:u ot-
xato>; av 3l£X0)Xvaiv apiz-f,v at.i. aruoo); xa-
centurio impcnsas erga ipsorum synagogam
fccisset; Dominus antem baud ei rci curam
intcndel)at , sed multo maiori , nempe ut fi-
dcm potentiae suae apud cunctos bomines ad-
strucrct. Dum enim centurioni bona mente
pracdito favebat , cctcris simul ad suscipien-
dam fidcm dux ficbat. Neque saue ignorabat
forc ut ccnturio accessum cius ad suas aedcs
dcprccarctur , scd tameu , scicns licct futuram
eius religiosam deprecationem , ingcnuae pe-
titioni annnit , utriqne bomiuis voto suani ac-
conunodansvoluutatem; pctitioni quidempro-
missioncm ct profcctioncm ; dcprccationi au-
tem . quomiuus iret
,
potentiae vim qua sine
pracscntia medicinam fccit. IVcque cnim, ut
suain pracvisioncm osteuderet, iUius recte vir-
1) Vocabulum £s-iiX>)y/i£vo,-
quomodu CNplicelur o\ .s)ro aiiijlicc tcus in a slalc o/suspensc, noii satis iotelligo ; nisi-
forlc syrus lcj-it axsiAr,ixu.svo;
, el i|iiiilcin Iran.slala inl.T|iim(li(>iip.
2)
Exin aliquanlu Irarlu graccu.s tcxtns tautiiTDmodo siiic svriaco.
TIIEOPHANIAK KRAGMENTA. 117
tulem impedmsset ; sed sine fastu, humaiio
more, quasi rem tiituram i^noraus, soqueba-
tur centurionem , ut locuni piae illius respon-
sioni ac propositioni relinqueret , et valetudi-
nem emiiius etiam petenti praeberet.
Hi sunt mansueti Servatoris, magis etiam
quam prodigiorum potentia , admirandi actus.
rianc in bis haud minus fuit mirai)ihs
,
quam
cum morbum depulit mortemque piohibuit.
Quanta certe cum potestate Servatoris vox pro-
dut
,
quantaque vi praedita I quanta demum
benignitas atque ad l)enefaciendum prodivi-
tas, cum se paratissimum ad proliciscendum
uunciavit ! Profecto beneficii iiuius admirabi-
htatem nemo digue aestimabit. Nam dicere
tantummodo, et una cum verbo sanitatera
centurionis puero largiri, ac repente morbo
expedire eum qui in mortis hmine versaba-
tur
,
quid ni vere Deuni humana voce k)quen-
tem demonstrat? Non adest, et veluti praesens
operatur : nam inter l)ei verba et opera niiiil
interest. >eque laus centurioni tributa verbo-
rum tenus fuit , sed et aegrum puerum ob il-
lius fidem sanavit , atque ita spleudidum prae-
mium contulit. DLvit enim, moxque opera
praedictionis testis subsecuta est, nam puer
statim convaluit.
Quod si quis lianc rem aegrc sibi ob pro-
digii magnitudinem persuadeat , baud tamen
de praedietione reete dubitabit, ex qua evi-
dentior faeli demonstratio couficitur, si quis
reputet , unicum ronianum liominem fuisse
qui ad Servatorem accessit
,
quique maio-
rem etiam magisque benivolam
,
quam iu-
daiea natio , fecit Ctuisti confessionem ; no-
ster vero Servator multos pro uno , aeque ac
huuc, ad se accessuros adfirmat ex orienta-
hbus regionibus, itemque ex occidentalibus
,
qui ob suatn Christi cognitionem et confes-
sionem, baud minorem a Dco consequentur
honorem quam Hebraeorum parentes. Nam-
que et horum palriarcha
,
celeber ille Abra-
hamus , ex irreUgiosis parentibus ortus, vi-
taiu commutavit, a polytbeismi crrore rece-
dens , unumque universalem Deum ipse agno-
vit. Quin etiam cius filiis Isaaco atque lacobo
similes fore innumcros per universum or-
bem
,
praesertim vero oricntis et occidui so~
hspopulos, praedixit. Denique momenti maxi-
l) Hcic quoque septem fere versus desidcrar.fur iii syro,
T« Tcv oi.v5[j(>mt)/cv rpoTCCv ,
w; ^n a.yvcm ro
ucXa;v
,
ix/.cl:vBu , "ivse yutc/av rvi; euXa-
^cvi «TTCxpffew; te xai Tt&cOeaEtos exstvo) xara-
/i-Jt
,
zai Tr,v 7:epoci)^tv taoiv aiTcuvTt rrapa-
TctauTa -cv T:pix:v tJWTvipss cos xat Ttpo zrii
TEpajTta; ovvautMg za ^av^aaia' ^av^aoioi
•/ap ev zovzcic, cw. eXaTTcv /) ev t&) Tr,v vcvcv
laaa!j~at
,
xat tcv S-avaTOV aTiccT-naai. Me5' A. f. in.
., \ ,v r c ~ , ' L. I. r..'li.
carig f/ev it,cvaixi v) tcu cuT-npc; npcoevr.vex- Syr. IV. :i.
Tai yovYi
, cr.ccm Te 7ie7tAr,pcoTc (5uvap.et,)e
;
oscv Te zo (filavSrpodmv y.at npo-jfj.ipcv et? euep-
yefftav, wc e| t-:ci^.cv ir.ayynlaaBat rr,v «u-
Tcu 7;apcuffiav; ctcv oe xai t« ^avua TDi euep-
ytffta;, cvd' EffTtV Ena^ttu; vctiisat' -o yap psvcv
^^eylaffSai
,
v.ai au.a \cyM ttiv tafftv tm tcu
exaTcvTapj^cu 7:aiot Tzapaayuv
,
xat ar.aWaE^ai
r.xpayp-h^a tcu vcativ xcv -napa ^pajy tw S^a-
vc;t&) y.aziayjfiu.ivcv
, 71«; cu Btcv alr.SiMi dta Ovr\-
T-/is ^MV-fl; ^9ey|apievcv r.aptaxTi
1);
cv TtapeffTt,
xat co; Ttaptov ivtpytf loyuiv yap Becv xai epyu>v
cvOtv zo fjitxa^v xat cv ^.ty^pt loyMV ytycvt T&i
exaTCVTap^^u tr.aivc;, alAa ytai xcv voaovvxa
vytr, «nre(3coxev eTit Tvi; criffTeco; ,
xat Xaf/.opov
avxo> r.Av/.tt xov axtaavcv eiTte yap, y.at xo ep-
ycv r.y.sXcvbmt [j.apxvpcvv xr) r.pcppmtt' y.ai laOrt
rai; avxc/.a-
'AaX ei -pci xcvxo Tt; (JuffTitffTco; e;(ei dta xr,v
xcv hav^axci ucrepjScX-flv, aXX' cux e::! Trpcpp-riffeco;
ay.r,Tizctxo av tvlcyitii
, i(f'
vi piei^wv xr\g rpa^toii
£Xe-/;^ce a-KC^ttypmtxai , ti tis ev vw Xa^Sct, coc
TCT- pcev ei; p&)pi.a7c; r,v tw otoT^pi 7:pcffeXnXu-
:::ij:i; yCkiapyoc., c d-n iJ.tt^C.cvy. xat euyvt.)w.cv6ffTepav
Tcu 'lcvoaMV iBvcv; tv5ei?,aij.tvo<; xw etc «utou
o(j.clcytav w.txtpc; fftoT-np TtoXXcu; «v5 tvc;
'tataS^xt xcv; y.ax 'ty.tivcv p.eXXcvTa; «ut&) Ttpc-
ffievat ex Ttiov Te cjpc; et.) y.ai avaxcl-riv
yltya-
XMv
,
Ttov Tc xaTa (3uopi.evcv riXtov cixouvTtov Ot-
07tt?et
, Tcu; dta xri ti; avxov eTtiyv&Joeto; xt
y.ai cfjoloyta;
, Tvis 'ian; iiapa Bto\ xtu.r,; xci;
'EPpaifov 7tp37:aTopoi xaTaliwS^ocptevou;*
cTt o-n
y.axiivuiv vspovsazoip ,
auTo; 5-n c
^:ijv.vjc;
'A(5paaf/ ex craTepwv opf/.co,c/.svcs
bttatbaty.ovjw
lj.txt^'A\txo xlv ^tcv, xri; f/.ev
TteXuSecu
TtXavv)?
ava-^^jipma;, tva (3e rov errt 7tavTwv Btcv irAy-
vcv; c3'f y.a\ xoi; oivxcv naiai xu> Io««x xai
Tii) 'Iay.o(6 o^cicv; lata^at pupicus xaS-' oXfls
xr,; o'vAovii.ivn; , x«t rouTtov [j.ah<;-a xa ttpo; ew
e3vr,
,
x«l Tou,- xaTci Svcfjivsv
r,hov oixeuvTa;
vel ccrtc in graeco abundanl.
118
i;p5«y:peuei* rspoaziS-fiai t£ '.cv-.cii ro ii.iyia'.cv
xr.i wpclhmzw;'
a\iTci 'lcvdoTtci twv Bzo^ilo)V
ky.uvMV dr.cycvci ,
zov 'AjSpaap a.\iycvvzii xai
zcv 'l^aay. v.ai zcv 'Iax&)(3, Oix zm etc avzcv
«Asviav TE xKf «Tiiff-iav
,
m; «v t;u rn; yv&j-
'7£6); oMTc; a-e7Tepr,pevci
,
o:zo|3/-/)Tct yivmov-
zai uc, zo cxst;? zo eiwTepv, t-/iv ayvcia.v av-
zoiv Y.cf\ zr.v ioyazr\v «p.a^iav
,
zcv zi abnn-
ficv cpoTs; zm aztpr,aiv w(3c Ttn TrpsavacpMvviffa;*
ev^j: yv) l7H(7T-fi(7at ra; a-czil.iaii.aai Tipcarc/.u
zov vcvv
,
o(p£fa).p.s'i? Te avzcii 7:aj5a/a(3e7v , u;
Icvda7i.lL pev si twv e'ipr;pev&)V Ses^Bi^wv avSpuiv
ysvci elvat atavvvofj.ivci
, £)'.t3X-/iT5£ ytycvaaiv cv
Tvi; Toij Oecu ^xatliixg ii.ovcv., akXa v.at zr\c aiizZrJ
Upai v.at ^aatlixrii pnTpsTTsXew;' ei;i i3s evo; tcv
zxlxi TM iTWTYipi ::pc(je),r;XD5sTcs yjhapycv, aaa-
Ts; avopwv dptOixoc ic, anavzdsv to)V eSvwv ci/.oioig
ty.iivu) Tw XpiffT&i TTpsoieVTWv, xat 8ia Tvi; auTsu
(JiaaazaXia;, tev twv r.ao 'Eppatst; loi:;j.'^avzm
>^~. / «\'~./ ,~,i
avopwv e-tyvsvTwv jecv, t-/:; i(7n; auTst; exei-
vet; TG|twVTat 7:ap« tw TTaptPast/e^ S£&> apei(3/i;.
EUSEBII CAESARIENSIS
mi superaddit his praediclionem ; nempe quod
ludaei ipsi , Deo carorum illorum posteri
,
qui
Abraliamum iactabant , Isaacum , atque laco-
bum, proptcr suam adversus Deum vecordiam
et incredulitatem , ceu scientiae lumine or-
bati , in tenebras exteriores expellendi essent:
sic nimirum imperitiam illorum, summamque
inscitiam , ct salutaris luminis orbitatem prae-
dicens. Hinc rerum oportet exitum animad-
vertere
,
atque adeo oculis contemplari
,
quo-
modo ludaei qui dictorum hominum Deo ca-
rorum genus esse gloriantur , eiecti fueriut
non regno Dei tantummodo , verum etiam sa-
cra ipsorum regahque metropoU : exemplo au-
tem unius
,
qui ohm ad Servatorem accessit
centuriouis, innumerabihs hominum multitu-
do ex nationibus cunctis
,
acque ac ille
,
Christo adiuncta sit
,
quae ab eo edocta
,
eumdem quem inclvti illi apud Hcbraeos viri,
Deum agnoscere
,
parcm ilUs ab universah rc-
ge Deo mercedem recipcrc digna fuit.
i:o(i. A. f. m.
.S\T. lil>. lY. i;.
xlapaxeXeueTai pi.ev tw neTpw o •/.vpioq yaXa-
aai ci; aypav za iSizTua* o 8e ts 7:psffT£Tay-
pevsv OTStef to; 3e avvs.Y.lttaav TrAvi^c; 'vyOvu^v
7:s)u, /tai dtepcnyvvzo za dtjcTua T&i T;X-/i-£t |3a-
pcvfiiva
,
7:ps(rza/cuVTai plv £t; /3sri5eiav tsu;
£v Tw yEiTVi&JVTi TrXsiw* e'iT' aveXxuaavTe; tou;
i;^5ua; i3?.v;psi;7iv apicpw Ta (jxa^v) , &!; ztviJuveuetv
auTa (3u9t(7C-/ivaf e-^' cii c ITeTpo; tz7:c5aufts«(7a;
kle-layn, avx^tcv
t£ lauTov
r-fl; auizr.ptcv £7:t(3a-
(7£m; Wficlcyit \
).
'0
S uiamp 67ti(5£i|a; auTw tviv
Tsu pie/XcvTs; ei/sva diaaa'j{t z-hv IpirmEiav, y.ai
fcat ::ps; auTsv p.-/i (j)c(3su
, «7:0 tsu vvv avOpm-
T.cvi ia-n ?wyp(iJv 7:po; (3e 7:avTa;, ^^ute cntaa»
fxcv, y.at T.ctnaoi uua; ahitg avOpdmoiV
yxhlaicvi
avopxi
)
euTcJ.e'!;
,
aypctzsu;, cvdlv
nlicv tti;
1-UMV ^wvvi; e7:taTau£vsu;, a.Xka xat zo er.tz-n-
5evu.a zarMvcv Tvi; aXteia; pieTepxsuevsu; , et-
,<ST&); ar,izr,p -/luwv Snpevzaq avBpui-oiv y.al
/.r,pv/.a; Tv,; auTcu otOxay.ahac, T^cvhaitv iur.y-
ytt.t.ezc, y.x.t T.iz:ctr,y.iv cv (|/eu(7ap(evcs Tr,v u7ro-
ayeaiv, T.xptaza; S-esu dvvapnv ivipyr,zty.r,v
zcv
Ma
I) llarti-niis fiaKniciiliiin rccilatiir gr.icce ctiam a cl.
in codicc nostro \alic. A. 1. S3.
I-co
audat Petro Dominus ut ad praedam re-
tia demittat. Quum autem magnain piscium
multitudinem conclusisseut , et retia pondere
gravata dirumperentur , opem petunt a vicina
navicula
;
atque ita extractis piscibus utram-
que scapham repleverunt , iu taiitum ut mergi
perielitarentur. Quamobrem admiratione Pe-
trus perculsus , indignum se confitebatur ut
Servator ad se venirct. lile autcm
,
qui tam-
quam futuri teniporis imaginem ip.si ostende-
rat , interpretationem quoquc facit , aitquc :
noli timere
; abhinc enim eris homines ad
vitam capiens. Cunctis vero simul : venite
post me
, faciamqqe vos ))iscatorcs homi-
num. Galilaeos homines
,
viles
,
rusticanos
,
nihil praeter Syrorum fhalectum scientes
,
arte humiii id est piscatoria, non sine cau-
sa Servator noster , venatores hominum suae-
que doctriuae praecones se faclurum pollice-
batur ; fccitque
,
haud fallens promissum
,
Dei nempc potentiam rei effectricem expro-
mens. >ani si litteratos aliquos et sapien-
tes
,
vel etiam ex ludaeis nobilcs divites-
que viros eligens , his usus esset magistris
p. 21G. cx cod. ^inciob. Scd iiiuito longius [iiosequitur
THEOPIIANIAE FRAGMEXTA.
119
doctrinae suae, iitique huniauum potius ne-
QyAct; riv au-cu /eycov
,
zav shi;
h ivSpu-
gotium id crcdi poterat. Sic enim plerique
Tstvdi-epcv k-iv!-j:r,<iBoci ro r.pay^u' cStw ycvv cl
hominum solent semet subiicerc
, vel peeu- T^lelcvi zuv av5fw-Mv eiwSactv v-:-izxiadau
,
nia a divitibus inescati, vel litterarum spe- r. yci-fiu.a.i:tv u-c rMvatuv ^i/.ea^eucvsi , rt Id-
cie et sapieutiae praestigio decepti , vel emi-
nentiam personarum illustrium adniirantes.
lesus autcni quum haud talibus sit usus di-
scipulis
,
sed e contrario pauperibus , et ob-
scuris, ac litteratura idiotis, lingua syris, lia-
bitu humili , operaque vili , exploratum est
eum divinam tautum adliilmisse potentiam;
quam ostendit primo quidem dum una vo-
cula eos invitavit adseclasque suos fecit
,
yuv
~ef,tfi:/.r,
y.at (fcivzccata actfixi ar.azujxivct,
fi vT.ifcya.i £v3;|wv nj3£(7conwv y.araT^XinTTCficVcr
di [x-n zctcvzcii ypnaa^.ivci uaSriTaT?, zclv-
avztsv 01 r.ivnat y.ai aoc^ct; y.at zcv ).cy:v [(3i(o-
zati, avficti zi rr.v cp&)v/)v, v.ai zo ayjh^a za-
T.iivcii
,
/cat ivzO.iatv epyu, ^}.:z riv <j.cv(\ zri
^iiy.ri 3vvau.u ;^pwfi£v;;, r,v tviOit^azc
-fWTa
/uev (])wv/i Mja npsffxaXeffapevss avzcv; y.a\ ay-e-
lcvOovi
1) avzcv y.azaazraac, y.a.-Ritza iTiayyti-
deinde spondens captores piseatoresque lio-
laaiva aa'/r,vivzai y.at ai.tui av3pw-MV -ctxauv
minum a se factum iri ; ut pro retibus quae
ccvzcvc
,
tv' ivB' wv Eiycv 5ty.zvoiv
,
XajSevTt?
uunc tenebant
,
sumeutes al) eo litterarum
"ao" avzcv z-nv ar.o TtavTciwv }.cywv vcpitxwv zt
omnium legalium ac propheticarum , nec non
f-ai 7:po(^r,zCiv ., twv t£ tyIs
£v5ccu dtdaay.xhai;
divinae ipsius doctrinae sagenam , in liuma-
a-Jrcu Tsla/.Ctaxv cayr,vr,v s.u^allui7tv el; zr,v
nae vitae mare iactarent
,
quotquot occurre-
i'«i' av5pwnetsu (3tou S^aXarTav
,
y.at Ticpt^alM-
rent inretirent
,
genere omni rationalium pi-
scium retia sua rationaUa eomplentes.
Atque haec ex vi vocis tautum audita , verba
erantet sonitus, praetereaque nihil. Sed euim
divinae vii-tutis efficientia haud multo post rata
cxhibuit ; cum haec ipsa verbaha promissa fa-
ctis complevit , ita ut brevi tempore univer-
sum humani incolatus orbem , iunumeramque
multitudinem captorum ab his ichotis hoini
atv oGCvi av eucwji
,
TrA/ipci/VTe; Ta eauTwv Ac-
yty.a Oty.zvx 7:avTSS yivcvc koyt/.UiV ffji-vwj.
'AAXa TauTa piev ^ta ^wvvis ay.cvo^.ivx
.,
pyi-
Ij^-n
'
1
'
ai -/.io: 3iV {xaza y.at '^icfct, y.at -l.iav u7:rip;(ev cudev zrc
£v.v£;u Oi/vau.£w; tc epycv cv.: ei; y.axpav -op-
£azr,axzc' avzx Sr, zavzx za dta tojv lcyuiv
rapcr,ycpeuf/eva
,
tc7; epyst; lcjtTeXeo-a;
,
w; ev
n
-
I
> I '11.'
'
'
ppayii ypcvM zr,v aupiTiaaav av^pw7:o)v ctzcuue-
v/iv
,
fxuc/a T.k-fijr, zi>>v aayr.vtvijivzuiv vt.s tcov
num ,
Christus adeptus sit, plenaque ecclesiis
'O^ifJTwv tcutmv «vclpwv y.zmxaBat, -lr,paBr.va't
evaserint loca omnia tum Graecorum tum etiam
^^_
exxArcriwv Travra tcttcv eX/r.vwy re xat ;3ap-
jSapwv, dix [xtav exetvriv 'mayytlixv z'ni Jeixric
cpwvfls, 3t -hi
cv ot5a|etv tcu; eauTci5 ^oBnzac,,
aXt! avzo; T:scfnatfJ avzcv; altta; <xv5pwr3wv
eiir,-/y£i/.aTC' u>az' cv TTpceyvw f/cvcv cut£ irpe-
tar.at zs p.£'XXev, eeXXa xat 7:cir,Tr,; tcu -r.Xixcu-
Tcu xaTcpSwptaTcs acjcci£cpavTaf etcre Te rw
Xoyw, y.a\ T.iT.stny.t tw epyi;)' zijapiazmt re to
p(£?.Xcv otx av[x^B).cv y.xi etxevcs, xat dt avzrii
'ivtpytix; xTSTJ.-np^iiat' Tsti yap TtaXai T:pozspsv
ev ay.ozix adizc: alnBitx; ,
v.at Btcv yvuato}; ev
vuxTi xaracjcv/i^^^etat ,
xat u.r,otvx -pc; aMzr,-
pixv Bnptvaxi didvvnutvct; ,
e7:i?.apnj/a; ts eau-
~'.«/ 1 \
'
,_
Tsu otyycq tv 'f\iJ-tp<x y.at wzt yevcpievct; Trpcff-
ToiTTct
, eu z-h
ctv.iia ixstaz-nu.-n ,
zui ot avzcv
p-nuxzt Bapacvvza; ,
e7:i/3c{?.?.etv tw /3uSw ra dt-
y.zvx' ct oe Tcuaura avvnyxycv 'tyfivoiv 7:)i3n
,
w; dtxppnyvvaOai
p.ev za Onptvzty.a
spyava
,
xtv-
(Juveuc-iv C: il: 3v5sv ycopelv «7:5 tcu aspzcv za
barbarorum
,
propter ilJam unicae divinae vo-
cis promissionem
,
qua haud se discipulos suos
docturum , sed reapse piscatores hominum
effecturum spopondit. Quamohrem nou prae-
scivit modo vel praedixit rem futuram, sed ef-
fector facinoris tanti apparuit; dixitque ver-
bis , et opere exsequutus est ; idque fore
,
symbolo |)ortendit atque imagiue , simulque
ipsa efficacia complcvit. Aamque hos di.scipu-
los, qui antea veritatis lumiiie carebant, et per
noctem divina notitia careutem lai)oraverant
,
nemiuemque ad salutem lucrari potuerant, ipse
lumine suo illustrans , et in diurna luce con-
stituens , iubet non propria peritia , scd ip-
sius verbo confisos , retia ia pelagus iaeere. Hi
vero tantam collegerunt piscium midlitudi-
nem
,
ut et piscatoria instrumenta rumperen-
tur, ct ipsae naviculae demergi pondere peri-
cUtarentur.
T./.oia.
J) Vocabiilum ar.aivSsu; magH propric vcilcm a syio fuisse rclailum Ila etia;u qnoii *equitur axyr,tvjii;.
120
ELSEBII CAESARIEXSIS
'Enei 5e T«u5' ci>ro)i
7:p5orT«TTSfxev«
rivjli-
zpov eW
'Unlri^tv /ai (j;s'/3cv cO zcv xv^cvxa. -/lyev,
a),Xa TcCTa «Je, cp-f;fft np?
auTsv o (7c.)T-/)p, firTTW
£-/.7:)./,TTeTW
nai^iai -/ap eTi TauT« xai we/Xov-
T6)V eixsve;- ci iJe wev e^^^Sue? avau^ct xai a.\iyci,
Yjxi. Tau-a
(?/.«»•/) xai di/.Tua e; a'|uy_su uX/i;
zaTaffzeuaap.eva-
cl.K su TstauT« t«ut&)v t«
71«-
paOctyp.«Ta*
[).i.y.^'CV ycuv uaTepcv, p.«/Xov oe ev-
TeuSev YiSn x«t «TiO tou vuv av5pc.i7:cu; \(ti} ?w-
ycuv Tvi?
p.ev p.zyPr^pa;
zct.v-.-^c, xat «vw(ji6-
/su; ocTiaA/ayei.; aXtetag, Xoytxwv 8e 'Qjmi avxi
A. f. S3. I).
Svr. IV. li.
Quia vero talia Imperata , Petrum in stupo-
remmetamque non modicum adduxerant; haud
haec ,
inquit ci Servator , magnopere te com-
moveant : ludicra enim liaec suntadluic, et futu-
rarum rerum imagines : pisces quidem muti, et
irrationales ; haeque naviculae ac retia ex ina-
nimi materia constant. Sed non ita se habent
res ab ipsis significatae. Paulo post itaque , ira-
mo vero ex hoc tempore , eris homines ad vi-
tam capiens : ab hac laborifera et infructuosa
piscatione expeditus , rationaUum animantiuin
,
Twv (kloyoiv B-fipivr-fii ytvof/.evo;" x«i ou/.eTt e/. non autem irrationahum , factus captator : ne-
r, ^~ r^ •. ' . ,1 ~
<,
~ ^ ~
/J' .. . _.,
. _i 1 ,,_
t-
(SuSwv 3a).otTT-/!5, e/. i3e Tri; alpvpS.; tcu fiiov
Kiv.piai ,
£1« a/OTiwv Te pu;i^wv cQiovnxoi z«(
xaxt«; ei? cpw; voepcv xat xaJapav TtvcYiv ave/-
y.uaci? Tcu; utto acZ S-Jipeucofievcus
,
p.aWov 8e
^ojyp-fltrets auTcu5 ^ta tcu ?wr,v avxcii
1)
a/V
cu SavaTcv Trpc^evelv oi y.lv yap gx 7:e).ayou;
lySviq
,
ev ov.oTca xat [3uSw T.poztpcv $o)vt£;,
a.vrty.a ^wtoc y.«t Ttvcvi; f;.eTa).a/cVT£; ancllvv-
T«t* cl
6'
ii
av5po)rMV vr.o acZ S'r,peuS-/i(jopievct
,
ex ay.oxcvi ayvcwi pt£Ta|3aXXovTes int ?wyiv ev-
Sicv aypevBmovxai' (5io x«t ?wypwv itj-n «tio tou
vuv avi?pw7:ou;.
TauTa OsUri (Juvay.et T.por,yopiv(siv o (jwTvip*
T«uT« Tc"ts epyct; r.ioxa. xat <?;/r3''^ ene^et^ev o
(ZUTOS* Yiyouv iift^jiilScXeu; £xe7ve?, o «/teu;, o tru-
pos, «VTi T?,? Twv ij^S^uwv Bripa;, o<7a; «vS^pw-
7:wv e(7a-/r,veu(7£ pupta^a; , ).cywv ancpp-nxoyv §iy.-
Tuct; Oetxri ^uvap.et TtXaxelfftv , cux eoTiv aptS^p.w
r.ipUafiuv dvvaxoV cpig d' «ppr,Twv
2)
Tct. Cfaivo-
fteva* « yap o (/.«xpo; «twv tou (3ieu cjpo ty); Tsij
awT/ipcc 3ec(j>«vet«5 oux r.veyxev , « p.rTs Mwuar;
o Twv E(3p«lwv vefj.c3eTiri;, pYiTe ct p£Ta Mwusea
Tcu
2-ecij 7ipe(j)YiT«t 7re).).a x«povTe; 5!« 7i«ar,;
vuzTo;
T'/); ecstipavetat; «utcu zaTaTrpa^ajJat
p.-/i
OiOuvTVTat
, xaZxa o ya).iX«7es o 7:ev/-,; o (3«p-
papes TYiv (j)wvYiv
3),
«uti3S ezelvo; o Ilerpo; xkt-
e7tp«^«T:*
iJtTypa (3e Twv TOTe ertTeXeaSevTwv
Trpo; IleTpcu «t ei; ^eups (3t«Xap.njcua«t ky.y.ln-
at«t
,
7:o).u paXXev twv TSTe
az«(fwv ,
Xeytzwv
tyS^uwv nrX/iJucuaat
,
ei« -h y.axa Kataapetav
.
TYi;
IIa).aiaTiv/i; xvyyavn., o'ta ii et.i 'AvTtsycia;
T/i; x«r« TYiv 2upt«v, cta -n eTtt auTr,; T/i; 'Pw-
paiwv 7toXew; 4)' t«;5£
y«p
«utc; o IleTpe; Ta;
que iam ex maris abysso
,
sed ex salsa mundi
amaritudine, et tenebrosis irreligiositatis ac ne-
quitiae latebris ad intellectualem lucem parum-
que aerem respiranduni protrahes eos quos tu
piaedaberis : imnio incokimi vita capies . qua-
tenus vitam iUis, non mortem , adferes. Et ma-
rini quidem pisces in tenebris atque abysso an-
teaviventes, statim ac lucem aerisque respi-
rationem participant, pereunt : at vero homi-
nes
,
qui a te capientur , ex ignorantiae tenebris
ad divini generis vitam piscatu tuo transferen-
tur. Ideo tu deinceps ad vitam homines capies.
Haec divina virtute praedixit Servator , haec
fidchter vereque a se dicta idem demonstra-
vit. jXiniirum retium ille iaculator, piscator,
syrus, pro eaptura piscium, quantas homi-
num myriadas ceperit ineffabilis doctrinae re-
tibus divina virtute contextis
,
compreiiendi
numero ncquit. Arcana , ab iis quae apparue-
runt, demonstrantur. jNam quae spatiosa inundi
aetas
,
ante servatoris Dei maiiifcstationem
,
non adtulit
;
quae neque Jloyses Hebraeorum
legislator, neque post Moysem proplietae Dei
multum laborantes per totam noctem ante
Chri.sti adventum efficcrc potucrant ; liaec ga-
lilaeus
,
pauper , loqucla l)arbarus , idem in-
quam ille Petrus confecit. Rerum autem a Pe-
tro tunc peractarum demonstrationes sunt,
quae inox iiiclaruerunt eeciesiae , multo magis
rationalium piscium plenae, quam illae navicu-
lae irratioualium ; cuiusmodi cst (iaesariensis
in Paiaestina ecclesia , item Antiochiae syriati-
cae
,
itemque ipsius Romanae urbis ecclesia.
I) lii liis cominalibus varial aliqiiantum seii lit obsciirns svriis.
9.)
Coil. nosler graeciis A. f. .s:t. b. Iiabct dWriXuv.
Scd s)riis interprcs sine dnliio legit affijTojv (iiuod et nos prae-
tiilimus) quoniain anglice vidco .somcl/iing hkldcn.
3) SjTus liaud intellcNisSe vidotur dirtioncin (oagiSago,- t/jv <fuv.iv , si ccrtc dicit hij menns nj ils voice.
'») In syriaco opiisculo :i mc cdilo (.Scripl. vct T. X.) quod inscriliitur canoncs seu doclriua apostolornin, dicitur
p. 7. • Accepit maimitt 8a.cer<lotalem apostolorum Roraa civitas, ct tola ltalia,atque Uispania, ac lirilannia, ct Gallia,
TnEOPIIAXIAE FRACMF.NTA.
Eas enim ipsum Petrum ecclesias , et circum-
«tantes omnes composuisse, traditum mcmoriae
est : nec non et illas Aegypti
, cum ipsa Ale-
xandrina idem pariter , etsi non per se ipsum
,
per Marcum tamen discipulum suum , consti-
tuit. Namque is interim per Italiam et omnes
circaillam gentes occupabatur; sed suum alum-
num Marcum edocendae Aegypti gcnti capieu-
daeque destinavit.
Pctri gestis similia , si quis modo mentem
advertat, inveniet ceterorum quoque Servato-
ris discipulorum gesta, quos quum promisis-
set piscatores hominum facere, sermonis ve-
ritatem operc demonstravit. Ad hanc igitur
usque diem idem operatur et efficit , ubique
praesens , et per universum humani incolatus
orbem rationalia retia sua omni genere ra-
tionaUum piscium replens
,
graecorum et bar-
barorum , de profundo nequitiae
,
extrahens
hominum scilicet animas de atlieismi tene-
bris , easque ad lumen traditae ab se Dei no-
titiae extoilens. Sic etiam lohanais Zebedaeo
geniti
,
quem in piscatione visum cum parente
ac fratre retia reflcientem , eadem vocatioue
ac promisso diguatus est, lohaiinis inquam
per universum orbem uomen splendet ; cu-
ius item sermones hominum animas illumi-
nant in tradita ab eo evangelii scriptura
,
quae in omne idioma graecum barbaricumque
conversa , ad aures omnium gentium quotidie
recitatur.
121
txxAr.ffia?, Y.a.1 Ta;
«p(p
ccj-.a.; a-ci^x;
svaTn-
axavjci fj.vf.tjt.:vivi7M
1) . xat ra; tvj' A'tyvar:-j
y.ai y.az avxvj zr,v AAcfavcpEiav zA/.iv avzc;,
«u ur,v Si av-cZ, dia dl M«ox;v t:u u.aBn-
T£v3-£vt;; avzo^t Y.aztoznoazc' avzci u£v ytxa
afx^L ZT,v izoUtxv y.at -avTa za aixat Tavzw
tByr, eQ-/_claCt
2),
zcv avzcv cpjit/iTYiv Mac-
y.sv Ttov y.xz' A'tyvTiz:v btoacy.aKvj y.a\
QaYCvtv-
zr,v a~c6z3iij(tv,
"Ou.ctx 3'
etj evpct
«; zw IleTpa), tov v:uv
Erji(7Twa;
, xat Eot twv lctx^Hdv z:v ab^zr,c:i
r,u.l^v pa5y,Twv
,
cv; tuxyyttlafjtvci; mctTa-.iv
ahti:
av9fo>-&)V, epyM tsv lcycv e<5ei;cv ttntzt
ycvv y.at vvv h avzoc, 'tvzcyu yai mtCt, r.avzuycv
yrti Ttapwv, y.al [xaTal T.aaav zviJ avCp^onuv c't-
y.cv(i£vr,v za avzcv lcyiy.a dty.zvcc
3) nj/rjpwv ty.
T.avzs^ yvjcvi lcyty.uv lyBwv y.ai |3ap/3dpwv te
xat illrvoyj, avac-Zv z:v zr,i y.ay.tai ^vB:v
,
y.at zcv T'n; a.:7£CTnTc; (r/.czcvc zag tcov av-
&,
'
f
\ ' '- \ . \ j \ \ ^
•jfur.w 'jtvyac, avEAz&iv te auTa; £;:( zo 0*6);
zm vu avzcv cjapaoiS-eians ivBtsv yvuxau,:.
vZM ot y.ai lcoavvcu zcv visv Atptiatcv
, cv
tTZi zn: a?.i£(a;, apta tw TaTpt zai tw adtlaoi
y.azapzii:vza za di/.zva ^taaaatvci;
, zfti avzrig
yi;iM(7E x),r.7£to; te y.ai E-ayytliai
,
y.uB 3X/;;
_~ ' ' ' ^ ' ' \ < . /
Tn; sc/euptevr); ty./.aij.-tt zcvvcfj.a, y.ai ct f.oyai
zai TMV a'./S'pci)njtov '^'oya; y.azavya\:vat
,
hta
Tvi; avzcv r,apa5:Btiarii zcv tvxyyth:v ypacpri;,
navzsta ylci)zz-n 'tXkr,vfx-fi zt y.ai ^ap^aput v.tza-
^lr,Bttar,g
4)
, e!; tla/.svazsv zt Tiact tci; t9-
civ t'ji V/Mazr,; vjuEpa; zr,puTT;u.ev/;j.
Yi.
1 /uum essent igitur Hierosolymis congre-
gati gentis iudaicae principes, pontifices ac
legis doctores
,
diversans in templo Chri-
stus scelus in se ab iis patraudum , et conse-
cuturam scelus supremara poenam, arcano
VI.
^,
' \ 5- . \ \ . \ . ~
<r
.^^vvtiyy.svoiv piev svv vnt zo avzo tv zstc It-
psaolvfj.ctg T6)V ap^cvTcov zcv Icvdatm eSvcu;
,
afiyttf,tuv T£ za( vrpt3i3i5ac7xaXcov , ev avTw TW
ispw 7:;i;uaEV:; Ta; 3iaTpi/3a;, Ta utXk:vza av-
t:1; xaT avzcv zcl;j.aa9at
,
xai rov ertt zri zol-
sic per parabolam vaticinatus est. Homo erat FV
y.azalr.^^jcijsvov avz:v; cltSpcv c-£(rxta(7pev6);
" cum reliquis aliis rpgionilius finitimis, ab ipso Simone Ctplia, qiii asrenderal ah Antiocliia, et fnit praeceptor ac re-
1' ctor in ecclesia, quam ibi aeilificavit, et in linitimis. » lam vero qnoil hor opiiscnlum, in romano cbarliiceo codic*
cum Ebediesu saeculi Xlll. auctore copulatum, nunc iu codice saeculi sexti aut .septimi a doctis quoque Anslis comper-
tum fuerit, sane gaudeo; sic enini eius cum aetate augetur auctoritas. Quod autem in edilionem l.ilinam mcam irre{)se-
rit Bithynia pro BrUannia
,
quum tamen mea ipsa syriaca editio rccte babeat p. 171. jJoo^o;,» /iriilania, ut syrus
noster pronunciaf, id non sine aliqua.ut puto, menlis evagatione vel typonim mendo /ieri poluil. (N.imqiie AloysiiAsse-
mani latinum scriptum qnid habcat, neque nunc memini, nec scire interest.
)
Qnis enim inler Calliam et Hispaniam, Bi-
Ifiymam potius quam Brilanniam serio collocet ?
1) Heic aliciuantum ablndit a graeco syrus. I>orro scmel adhuc aio, me syriacum libnim
(
quo careo) uonnisi e\ an-
glicana interpretatione cognoscere.
2) Adhuc deflectit a graeci te^tus seisu syrus. —
3) Cod. gr. Tav iCtoC Xoyixc"» Sixtuuv.
4) AnimadTerte Eusebii testimonium de aDtiquis.simis ss, Bibliurum in omnium gentiuni linguas translationibus.
A. f. it.i. b.
Svr. IV. 13.
122
ErSEBII CAESABIENSIS
Matth. XXI. 33.
wqq.
Pk. i:X\ll. J-i.
Is. V.
Il)id. V.
pivaiv
« ^"'AvSfco-:;
ti; r,v cixciJcffTroT/i;, er<;
» eouTSUUcV «p7:eJ.wv«, >!ai (j5pyp.cv «i/tw Tie-
n
fieSr.xc ,
xai wcviev
ev «vtw Xr;vcv, xa\ (.V.:-
»
oou/.ae T.vc^ycv ,
vai e^£^:TC «utcv ytucyct;,
» xai aniO-nijr,aiV czs. Oi r.yytaiv o y.cttpoi Ttov
»
xapTTCov, «KeaTEi/.e tcu; 55u>.cii; auT:u npoi
»
Tcu; yewfycu;
la^Ctv tcu; xap-;u; auTcu" xai
»
),a/3c'vT£S C!
y£&)f.)':i
Tcu; (JcuXcu; auTcu, ov
»
pev i§iipa.v
,
ev (Se a-£XT£tvav
,
cv ie. O.tBo-
»
pcX/iaaV ciaXiv (7CJcaT£iA£V a^Xcu; (3iuXcuc
» raXcicva; twv nowTtov, xai eTTCwaav auTsis
»
toaauTti);' uaTepcv t)e aneaTei/.e
cjfc;
auTcu;
»
Tcv uicv auTcu ,
liyjiv evTjSaTtriacVTai tov
»
uio'v ^ou' et 3e yetofyoi
tiScvTe; tov utov
,
e'i-
»
7:ov ev eotuTsi;* cutc; e'aTtv o x^.-flpcvopc;
,
»
^euTE , ot7:cxT£iV(i)«ev auTov , xai xaTaa;(topev
»
TV)V xXy;povcfxiav auTcu* xat ).a(3cvTe; auTov
»
e^e|3a).flv e|(o tcu apTreX&ivo; , xat ctTtexTetvav'
n
OTOtv ci)V eXSvi c xupto; tcu afjitjeXcovc; , Tt
»
T.cff-ati Tci; yeopyci; v/.uvcii ;
/eycuatv auTto*
» xazcu; xor/co; aTTC/etjet auTcu;* xac tcv a^-
» cjeJ.tova ex3coaeTat aXXct; yctopyc7;
,
ct Ttve;
» a;:c3toaouaiv auT&) t:u; xaf.7::u; ev tc7; x«t-
» pe~; «uT&iv* Xiyti «uTc7; o 'InazZ;' cu^cTTOTe
» «veyvtoTE ev Ta7;
ypa(f.a7;
**
XtQcv cv otTie^s-
» y.tij.aaav ot cixc8oucuvTes
,
outo; eyev/i3n et;
xe(po/.riV ytovia; ; 7:apa xuptcu eyeveTO auT«
,
paterfamilias qui plantavit ^ineam
,
et se-
pem circumdedit ei , et fodit in ea torcu-
lar
,
et aedificavit turrim, et tradidit eam
agricolis
,
et peregre profcctus est. Quum
autem tempus fructuum appropinquasset
,
misit servos suos ad agricolas ut accipe-
rent fructus eius. Et agricoiae adprehen-
sis scrvis eius , alium pulsaverunt , alium
occiderunt , alium vero lapidaverunt. Ite-
rum misit alios servos plurcs prioribus
,
et
fecerunt ipsis similiter. JNovissime auteni
misit ad eos filium suum , dicens : revere-
buntur filium meum. Agricolae autem vi-
dentes filium , dixerunt iutra se : hic est
heres , venite
,
occidamus eum
,
et occu-
pemus liereditatem eius et adprchensum
eum eiecerunt extra vineam , et occiderunt.
Quum ergo venerit dominus vineae
,
quid
faciet agricolis illis ? Aiunt ei : malos male
perdet , et vineam suam tradet ahis agri-
cohs
,
qui reddent ei fructum temporibus^
suis. Dicit ilUs lesus : numquam legistis
in scripturis : lapidem
,
quem reprobave-
runt aedificantes , hic factus est in caput
anguU ? A Domino factum est istud , et
est mirabile in oculis nostris? Ideo dico
vobis
,
quod auferetur a vobis regnum
Dei , et dabitur genti facienti fructus eius.
«
» xat eaTt BawaazT ev c^5aX|:^oT; ^nptiuv; dtx
Est haec quidem parabola simihs illi quae
» TcuTo Xe-/6) uHiv cTt tipSr,aeTai ticp' u/;itov ri apud Isaiam his verhis scribitur.
« Vinea
» |3aat),£ia t:u 3-e:u, xat 6:^r,aiTat eSvet 7:ct- „
fuit diiecto iu cornu, in pingui loco. Sae-
» eu«T« Tcu; x«pitou; «uTn;.
»
"Ect (3e VI 7:afaj3o- .,
pem ei circumdedi , eaniqne vaUavi, et
1' V ~
>~<ir.t«
.7-~
/•/1 avyyivn; tyi 7:apa Tto Haata
,
Trap ti) tcutcv
v^ii Tov Tponcv «dtp(7:£Xc.iv eyevriOyi tw viya7:'flu£vw
» ev xepaTt, ev totico 7:iovt'xat aipaypev 7:£pf£'9/)x«
» xat
i/^xf,ay.'jiaa, y.at ecpuTEuaa, xat 7iupycv c.)xc-
» ionma, xai Tipclnvtcv clipu^a, xat £f;.£iva tcu
» consevi
,
et turrim aedificavi
,
et torcular
» fodi. Expectavi autem ut uvam gigneret
,
» verumtamen spinas reddidit. » Sed enim
propiietae parabola ad vineae repreliensionem
accommodata est. Et quidem proplieta de-
). TTci/iaatoTaepuXriv, ezct/iae aeiixtivSa;.» 'AXX'
claravit quid eo nomine significaretur : nam
r, pcv Ttapa tw
7:p:cfr,T/i
xcv iip.7:eX&)va 3t«|3e|3X/i-
yincst Domini exercituum, domus IsraheUs est.
xev o'v x«i npixr.vivai Tt'; itoje w, e'i7:t.)v*- o yip^
Celcroqui Servatoris parabola idcirco ad il-
tipTteXciv xuptcu aa(3awO
, cl/.a tou "lopafiX* li ^e
ijus prophcticae exemplum dicta fuit , ut a
Touat.)Tnpe;7:apa[3cXi;i ei'p/)T«t pev of/c'ico; ex£i'vri,
praeseuti corona audientium intelligeretur :
0);
iv yvcopiaSetVi tc7; ci«poSat xal axpcMf^evci;-
^0,, tanien dc ipsa vinea sermo loquitur : nam-
cu priv 7rcpi TcC a;^7:£Xtr.vo; XeXe/Tai, e7:£ia;, o
que ipse propheta vaticinium Imiusmodi prae-
7:p:cpnT/i; tviv 7:ept tcutcu 7:pcppr,atv 7:pcXa(3(iv el-
occupaverat. Quae autem propheta reticue-
p/ixet. acnp di Tco cjpo(pinT/i aeaicnj/iTc, rauTot «J-
^^^
^
^^ Servator in parabola ponit ; illa nempe
Tc; ev^Ti.
7:«fotj3:Xr, TiOflai, Xeyt.. di xa r.ipt zS>v
de vinitoribus, qui intelligendi sunt seniores
-/eopycov Tcu «p,:eXo,vo;- outo. de ioa«v e. Trpea-
^^^^y^ ^^ poutifices
,
principes atque
docto-
^u:epet Tcu >.«=vxat ct
«px'^f"5, «?x»y^^;
x«.
^es. Horum enim causa contigit, ut malos
oidaaxaXcf c. 3r, x«. to. TrXnSet 7:«p«.T.c. ye-
^^^^^^^ ^^^ ^^^^^^^ Quamobrem
ipsa
TUEOPHAXIAE FRAGMKXTA. 123
vinea \asta relicta cst , nimiruni hebraica eius
temporis geus: \allumque illius dirutum fuit
,
principes nimirum qui gentem olim protege-
bant , incolasque simul cum urbe servabant. Et
turris quidem, ipsum templum erat; torcu-
lar vero , altare. Hacc omnia funditus deleta
fuerunt proptcr patratam a vinitoribus cae-
dem: qui servos semel et iteriun ad se mis-
«os , \ariis nempe prophetas temporibus , oc-
ciderunt. Tetus quoque scriptura huic ser-
nioni suffragium dat. Et quidem propheta
Ehas in sua ad Deuni prece ait: « Domi-
» ne
,
prophetas interemerunt , altaria suf-
» foderunt, atque ego solus relictus sum, et
» meam ipsius auimam conantur eripere.
»
Sic enim in prece sua de iudaicae gentis
principibus propheta expostulat. Sed enim
Jii liaud coutenti propbetarum cacde
,
po-
stremo ipsum filium
,
non sane inscii immo
probe gnari hunc esse heredeni , supplicio
adfecerunt.
Haec Servator ante passionem suam de se
iunuebat
,
praeoccupata per praesensionem no-
titia futuri. Et quidem ita dissercbat in tcmplo
rersans coram coactaneis suis vinitoribns.prin-
cipibus nimirum populi: sapienter admodum
hac parabola curans , ut ii sententiam contra
se ipsos ferrent
,
prius quam intelligereuL pa-
rabolam de ipsis loqui. Idcirco hoc sermonis
iuYolucro usus est , ut ipsi semet condemna-
rent: qucmadmodum Davidi accidit, cum de
INatbanis parabola iudicium tulit. Verumtamen
illi re demum intellecta, infortunium a se de-
precati sunt. Porro apud Matthaeum tribus de
vinea parabolis rei huius mentio fit : quamquam
prima quidem variae illorum vocationes expri-
niuntur
,
qui ad vineae culturam couvcnerunt
;
quibus omnibus par denarii merces attribu-
ta est. AlterA parabola duorum vocatio fi-
liorum ostenditur, quorum alter priino baud
niorigeras fuit, sed demum officiuin prae-
stitit, atque in vinea operatus est: altcr autem
IV. reg. XIX.
ycvxsi -r.; r(t>j r.:vf,cZrj ym-w «/.ai-jri;' ii c^-
VM c :cy.T.ifM-J /.a-a/.Uii-TBH
icr.i/ci^
rcvrla-i
T5 Traptv a-JTuv e3v5?, y.xi s r.-yr.-j
/.a.Brc.i-r,
ccaya;;, cl r.x/.xi ^r}.u^r rcv eSv:u:
tsozu.x-
/_:-jv-j;
,
zal t:v la.cv ifjAatTJvTc;
av-j
«Ctw
T&i TO-w* T£ £v auT&i Tiuoyac, odixc-
o v£&)-'
y.ai t.rysi, ra J-J5iaatr,pi:v
Taura ncnxa aci-
or,'j i/. |3a5w)v r,-,^r)
,
dta -r.-j tcov -/Efopyuv
uiai-
o;viav* ct 5/1 crpuTi-j; icvlcv; y.al
div-iccvc
a-caralvjzai TTjie? avrcvc,
^-fiXa^vi tcu; xaTa
Xp;v:-j;
rp:cp-/iT«;, a-jtT/.cv
uaorvpii
t&> J.eyu
y.ai
n T.at.ai ypa^fl- xat r.pcts^rr.w o\
'H/.ras sv
t'j-jfti
.. nc.ci t:v Srtc-j liy<^-j
*
« x^ce
rck
^pc^fixa- [J
» arrcZTcivav, xai Ta 5u!7ia!7Tr,cta
xaT£7xa'iav
r> y.xyu VT.U.ii^i^Jr.-j ^j.c-j:;
,
xat
UrcZsi ty.v
^•j;^yiv
» IJ.CV Ix^iiv avrr,-j- .. ravra y:v-j o r.pca-r.rr.i T&Jv
ap/_;vT&)v rcv 'lc-j5a'twj tBvcvi dia
rvi; tv-/r,i
y.arr.ycptf c\ bi p.vi apxssSiVTS;
rr) zaTa twv
T.pc^r.rwJ uiaiocvta
,
vareocv xat auTsv t;v vtsv
:vz ayvccv-jrti a/.X' eii [j.ala y.ai.
«-/.piSZi iios-
T£;, avTtv Eivat tsv -/Ir.pcvcixcv , av£tX;v.
Ta-jTa dl ffUTiip Tpc r:v
-a^:vi avrci T.ip\
escvnv r,vimro, T.pcXau^xjutv
1) ra (jlu/.cv yara
T.pc-/-JM(!tV /.a\ 'i.iy-t raZra Iv aJT&> (3ia:pij3i)v
TM 'tic^t rSii /.'J.r avrcv 7£wp-/:t; Toi «a-jAw-
v;;
,
t;i; t;u /a:-j 7:p:6!7TCd(7f Gaodpa aamm;
dta rr,i 7rapa|3:?.r,; auT;u; xa3'
laurwv
tw azs-
!Sa(7iv E^ivEyxasS^at 7:apa7Z£ua?&)v
, cuttw ffuvtsv-
Ta; crt T.tpt auruv itp-rirc dia rovro yao -/.ai
^ia
T.xpa^jclr.i iipr,-/.ev , "iva avrc\ rriv ^rocv
iiiViy/.o)uiv2y c ri /.ai Itu rcZ Aa,3:3 yr/cviv cn
i/.ptvt -r,v T.apx^:hr,v rcv NxSxV imtd^r, 31 r,^-
jjvra rwv npr.aivwj
, t;t5 eicT^v u.r, yivctrc
TCUT5 u£vr;t rtOr, rptrcv T.a.pa MarSaic.) 5ta rciw
G5apa|3;J.tov t;u aa-£/.wv;; 'iu.vr,y.svivGiV a/./a
Ota uvj rr,i rpoirr,;
*
diat^cpcvi xJ.riaej; £av!Xsu
*
Mauii. xx. i.
Ttov £7:1 rr.v epyajiav r;u ifj.T.iHyivci T.acilOcv-
rw cli 7;a(7iv il
iG:v pt.t7^cv 'ividtdcv rs 3r,-
vaptcv Sta 3i Tvi; divnpai
*
, ovs uiwv /.lr,<7iv
'Mattli.xxi.28.
YivtTT^rs* t;u pev apvcvijivcv rx npiara, it.i re-
*^\\< \., /
\»i
/£t 0£ rr,v uraxcrv cVO£ixvuaev:u
,
xai ei; tsv
a]j.T.i/.wja tcyai^cutvcv rcv $i rr, ivxvnz /.v/cri-
1) Svrus interpres Tidetiir legis.se ?«a itx^izgoXr.:.
2) Multa quae in graeco posUiiiic sequiintiir
, continua prorsus scriptura, iie\uquc sensus apti.ssi , de variis ^ineae
parabolis, ea absiint a sjriaca Tlieophania ; iileoque e\ coninienlariis potius Kiiseliii in e\an^elia Inic esse translata aliqnis
existlmabit. .Sed certe in codice A.
p. 2G?.. b.-2i;.-!. a. , ut ili\i,,sine ulla intercapedine iacent, nonienque Kusebli gerunt.
Slihi
autem partes ha.s tam arde cohaercntcs, tiim sententia tum loco
, separare aut di.srerpere prorsiis iioii licebat. Hoc aio
,
quiacre<lere vel sperare licet svriacaniTheophaniam apud syruin inlerpretem iiiti-gram esse, non aulem aliquando fortasse
brcviatam (sive per rei compendiuin, sive per omissionem
), sicut certe accidit I[;natii inartjris epistolis, qiias syriis
interpres breviores graecis interdum recitat. Nonne vero quaestiones quoque Euscbii evangelicas, in codice \at. palalino stu-
«Jiose ab anonymo vetere brcviatas, nos ipsi edidimus?
J2i.
EISEBII CAESARIENSIS
,x'iv:v T^cv.ti.lait'
5tx Se ro; r.ccf,cvGY,', r.a^a^o-
Wius contrarium ingenium prae se tulit. Sed
/fl;
ucT«S£(jiv T.ofu-it-Ti TcS «pKEJli^vss c /syc?
praescnte demum parabola translatam omnino
01IL/.11
a-.o 7ifcTsp.)v
-/et.)p/&~v en! i3euTefiei/s'
Servator docet vineae locationem a prioribus
y.ai T/iv
aiuxv aniJami rrii jj.iTotOiaiwi- y.iucl
agricolis ad posteriores
;
causamque transla-
or/ec
ui-a-tOCnjBat
i^tv ar.c t:v iTxyyulxui- tionis aperit. Et mihi videtur translata vineae
vcv
(iiv kpyixaaa^ai vicv, pvi fxw 'if,ycv
iraBiv- locatio ab eo filio, qui se operaturum recepit,
Tc- Tu
?.o'yti)" 6iS:a^at dt tw apvwap.ivu) y.a-c' mox verba in rem noii contulit ; tradita autein
ipyxi ,
UyM 06 e:ii tsXsi ts euTtetSe; evoa;a- illi qui initio quidem officium detrectavit, sed
u^.ji^,
mox opere obedieutiam praestitit.
2«q)esTepc;

«v ci'/; /.o'y«s, ei to 5es(7E- Sed enim magis perspicuus sermo fiet, si
^U
Tc\trivu.a ro Tvi; .^ecu ^xatlitai cu.ftcv
,
religiosam vitam
,
quae divini regni propria
Tcv aiJ.Ti}.u>vx iivat iy.la^ciuiv Tpcrif^cvq ds acv-
est, vineam esse putabimus : atque ita prio-
rev yeMpycus ewt epSaJ; y.e^pjCf/evcus t^ if^yxata, res eius cultores
,
qui non iustam operam
Tcu; Trpcrrp.v
tcc^oc 'hvdatcti rr.g Oei«; yvcweo);
in ea coUocaverunt , ludaeos esse credemus
yarr,^tc,i[jivovi, rcvi auTcy; cvT«i evt twv vim
qui primi divina notitia dignanter coliustrati
T&i 8!a|3e(3X/if/.evu' OcuTepcu; ^e yico^ycv; rcvi rev
fucrunt : hique pai'es sunt illi alteri filio
,
c^£tXc'|:xevcv xapcjov x«Ta xaipcv «cjc^tiJcvTa;
,
quem evangelicus sermo damnat. Posterio-
rcvq e| e3vwv (3ta XpttJTcu Trjv tcu ^icv yvcMtv
res autem cultores
,
qui debitum fructum
avetX/i(j)STa: , reu; «utcu; cvTa; Tt.) u/e.) rc,) ro
suo tempore exhibueruut , ethnicos existima-
eunetSe; xat unvixcsv rS> Trarpt epyct; eTTi^eiJtiy-
bimus, qui per Christum Dei notitiam rec6-
ptevf.)' Tfl dl alrtcv rcZ Xr,^Srivat Tiap' ky.itvcov
perunt, similesque illi fiho evaserunt, qui pa-
Tcv iiptneXuva, eTtet
f/./i
etp/iTai 6ia rrii twv utwv
tri obsequium et obedientiam re ipsa te-
7:apa(3oAri; ,
livayxatf.); ota T/i; f/era xe~p«b 7i«p-
status est. lam causam ablatae iUis vmeae
,
tarnai' rcvro w
ro y.-n y.aroc rov Oiovra y.ai-
f,:v
a.T.ciovva.1 tcv; y.apTtcu; tw ctzc^ejjror/i' xai
cv rovro (/ovev, ak\a zai to eTttjScuXeutjai tc7s
aneoTaXpevci; eni "hn^n Ttav zapcjcov ^cuXct;*
xat 5u TcuTO f/evcv ,
«AAa x«i to utt.)
^^'f^S
e7Tt(3aX£~iv ToXpwat* ov ejrtyvevTes , x«i «utov ei-
quia in filioruni parabola Servator non di-
xit , idcirco necesse fuit ut bac
,
quae in ma-
nihus est, parabola patcfaceret. Causa vero
fuit, quia non suo tonpore fructus domino
debitos obtulerunt ; praetereaque servis ad
coUigendos fructus submissis exitium moliti
vat tJv ulcv Tcu clxcaetjjtoTou iyclcynaccvra
, sunt : necdum his maleficiis contenti , fiUo ipsi
cuc,); miTAcv ic7i^Ctpr,cauiv:thytay.M-^ru>v Si
adferre manus non dubitarnnt: quem sane
Tptwv jiapapcXwv tcO «wTreXwvo;, Tr,v uev 7:pw-
agnitum , atque domhii fihum non diffiten-
T/,v Tc7; auTou ya^ral; 7:«peOeTO, ev Tvi Tcc-
tes, nihilominus impio consHio interemerunt
XiX«ta auv «uTc7; Trctcuy.evc; (5(aTp((3a;-
dt^Tip
Alqueharum de vineaparabolarum trinm pri-
7r«VT«; «-.Opo^Ttcu; epyaTa; elanye Scarfipa; (2p«t;
,„3,^ discipulis suis recitavit Servator, dum
xe/.Xrif/evcu;' u^raxsucvra; re tcu; TiavTa; xai m-
aOov X«ftf3avsvTa; tcv «ijtcv r/iv dl divripav
IV lipoaclvy.ct; ytvoyivo;, ev(5cv re ev «utw tw
hpii) (3i3a7X&)V
, Tc7; «p^^tepeuoiv e^trye, zal tc7;
Trpetj/BuTepci; Tcii Xasu, yira cjsXXcu tcu rapa-
^fiyxro; eXeyxTlxto; cir,aa; tco; «utou;, w; apa
ct reAoivaj y.at «t T.cyjoct r.pcayotiv avrcv;
n;
rr,v ^aatlitocv ru>v cvpavu>v' y.ai rp'ir-nv de rcl;
avrct; avayy.atc>; Tpccsfipn rd; alria;
Tapiaroc;,
it a; epeXXev ei; eTepou; f;teT«T't5e(;5at amai-
pcvyivn e^ «uTtTiv ri /SatjiXeia Ttov oipavwv rpil;
Oi ra;
uaaa; atrioc; x«T«Aeyet
, vspornv fxev
inGalilaea cumiis versaretur. Quare et omnes
homines dixit diversis horis ad operam vo-
catos
;
qui cuncti ohtemperant
,
paremquc mcr-
cedem capiunt. Secundam parabolam Hiero-
solymis, dum intra templum doceret, co-
ram pontificibus populique scniorihus dixit; et
quidcm confidentissimam addidit increpatio-
nem fore ut ipsos pubUcani ac meretrices iu
caclorum regnum praecederent. Tertiam de-
nique apud cosdem necessario parabolam pro-
tulit, causas edisserens, ob quas caelorura
rcgnum his ereptum, ad alios erat transfereu-
Tr,v Ttept Tcvi xapTcv; ayvuuoavvnv Ttov ytMo- j ^
•. •
..,-..
. \ V
'
'
,'
,
'
/
aum: tresque omnino causas recensuit;
pri-
yG)V eu yap erTpaTTOv xara Ta nap/iyyeXpfeva
C0.I. A. f. 2(13. «OrcT;
, tsxpa^arxi S\ irvy)(_av:v rcv doBiv-
mam de fructibus quos improbi
agricolae
abnegaverunt : neque enim imperata
fecerunt
,
THEOPHAMAE FRAGMEXTA.
sed leges eis latas violaveruut. Causam alteram,
^a
«urcT; vipsu*
125
iivncxv 31 -Yiv xara rtov
facinora adversus prophetas dixit: hi quippe
^fjijirJv ht^c-jlr.v cZru yap r,aav ji op.-a-
praemissi fuerant servi Dei. Tertiam deni-
T.iaza.hj.act rcv BicZ dcZhr y.x\ rftrr.v , -r.v
que causam adtuUt patris familias fdium cae-
xara tcv vlcv zcv ciy.cdiG-oTcv /aiaiocviav, oi'
sum. Quamobrem fusi oraiiis sanguinis poe- r.v iy.5iy:nQmE-<xi il aurwv tiSv aTpa,' a-o ai-
nae ab iis reposcentur
,
a sanguiue iusti Abe-
pari^
'
^.^tk zcZ iiy.a.\cv y.i/jpi; aluars; Za-
Us usque ad sanguinem Zachariae.
ya^icv.
Haec poutificilms atque scnioribus in faciem Tau-a o; £t; zpijoi-cv r:7? ap-fitotvQi. y.a\
obiecta ,
non mediocre his probrum ereabant.
7:f
ssjSurEpit; liyc^i.iva. cv ftiy.pciii aiirct; zac,il-
Quai-e admirari Ucet Servatorem
,
qui practer ytv llLyycvi' dto zcZ conwci Bavu.a.axi iaz)
cetera potestatem quoque sermonis magna cum fiera rwv aUuv y.a\ zr,v k^cvaiav z:Z lcycv ii.iza
auctoritate exserebat , atque instai* iudicis poe- :isiXvi; avBivzia: a^zcfr.vaaivcv , y.a\ y.ctzcZ ii-
nam iisdeni sapientissime coram decernebat. y.nv zr,v y.xz' ai/rwv rtpuolav et; zo avzuiv r.po-
fluic autem Servatoris nostri parabolae con- omvcv ^sra ^aSrvzazr.i cjcpta; iltvcyy.ov-ci' zn
sonat, uti dictum est, iUa Isaiae. Sed tamen r.apcvirr, zcZ aa>zr,pci r,[ioiv Tiapot^Ur, avvadit
-n
propheta vineam obiurgat , nuUa cnUorum fa- Tiapa zui'Eaa:a, tis ttpr,zat 1)* fiXr.v rt pr,vr:u
cta meutione: at \ero Servator vinitores co- 7:f:cp-/ircu zcv aujtsXwva <Ji£y.£Li.(pEro, r&jv yicip-
ram obiurgat atque praeseutes. Hi porro erant ywv ^vr.u-nv cvt}a[ia>; v.i-.ctniJ.ivn' o di adnr.p r;u;
principes ducesque popuU: apud quos etiam
yiwpycv; a-nrXty/iv ets TipoaM-ov lazMza; y.a^
scelus adversus se ab his patrandum comme-
zapcvzai' '.vzct S' r.aotv cl apycvzti y.a\ r.ycv-
moravit: foreque ait ut vinea iis auferatur,
psvci zcZ lacZ' a; cu.eZ v.at r,v ncfnacvzat y.az
atque aUis tradatur cuUoribus. Exin enuclea-
aurcu l-t{ii;u).r,v 'ih-rXcv y.at &>; apSracrai ti:r
bat, quaenam vitis esset; nempe Dei regnuni
aur&jv o aurE^wv, xat (J;jw£rai IrEpcis ysup-
vineae nomine inteUigi declarabat : quod qui-
7-~5 7rp;u>.e7£* otaaaij^wv 'trsi\r,i rl; Ttsre ei/i o
dem Dei regnum per piam reUgionem olim
au7:e/vcov, xai oioaoTcoiv rr,v |3affiXEtav zcZ 0£cu
principibus prioris populi concreditum fuerat.
^^vat r;v auraeJ.wva*
n
ri; '^aatlita S-ecu hta
Sed enim quum bi neque dehitos fructus red-
"-"
^^oat^^cZi T.c\t-.tv\iazoi r.xlcu r.pozspcv zclg
derent , et praeter legis violationem, caedibus
oipycvai zcZ r.pczipcv IxcZ 'i-ntmazivzo' ezetoin
quoque semet impiavissent , merito Servator P^
<5e rcu; iJeffvra? xap7t;u; anj£Ot(3:(7av
,
crpss
hanc iniUos sententiam tuUt dicens: propte-
«^e rvi rcO v.-u.-u r.apx^aatt ij.tai(fcv[ati Ixvzcv;
rea dico vobis auferetur a vobis regnum Dei
,
rcptezeipav
,
eJxeroj; rr.v^ xar' alzu>v c ao^zr.p
et dabitur genti quae fructus eius exhibebit.
£|sv£'yxaro tinjs-yafftv
,
etCToiv ^ta rsuro liy^

Quoniam vero dixit
<
occiderunt
( do- H"]"-'
"^^rloerat^acp' uf/uvj/i
(SaaAeia zcZ^iJicZ,
mini fiUum).. non iam videretm- parabo-
'^'^} ^-'•^'Ifjerat e jyei^ TtstcSvrt r;u,- xap7::u; ku-
zr\i 2). -'E7t£t(3ri (Se eiTiev Srt (ZTrexreivav, (5uxe0' n
lae series pati, ipsum fore praesentem poe-
nae
,
qua maU agricolae
,
domini sui in-
terfectores
,
merito plectencU erant. Atqui
revera esse eumdem constat, quia ipse iu-
dex est.
Lapis diciturDominus propter terrenum cor-
pus : lapis absque manuum ministerio excisus,
prout fertur in Danihelis visione
,
propter
suam de virgine nativitatem : neque enim illi
opus fuit bumano semine
,
caelesti virtutc
genituram eius admiuistrante ; matremque ha-
Cocl. A. 1. 283. 1).
ax:>,;v5(a rvi; cjapa|3c}.yi; e/Etv ovniazat avzcv
etvat rsv r.aptaoii.tvcv trt ztuuipix, r,v r,aav Oi-
y.atct v-.oayitv y.a-/.ct ytdipyct y.ai
(f5ve~;
reu (3e-
aT:ozcv' ozi 5e aurcc 't^t, irit-ov avzoo, yap xptrr,;.
Ai9;; xupis; Ir/izai
3)
^a zo yeto^e; (j&^pta'
Xi5s; rep.vsp.evs; aveu XEifoJv
xara Tr,v Aavir.X
cpafftv * , ota zr.v ex ^topSevsu yivvr.atv cl yap
' n.m. n. ai.
idtr.atv avzo) (JTtsca; (ZvSpoiTtivr;; , supavtsu dvva-
peo); ra xar' aurov s'tx:vspcuuev/;;' xat ur,zr.p
auro) ocyeipeyapto; xo'p/i ,
xaivov zpoucv r\ x«S
Coil. A. I. ilM.
Svr. IV. li.
1)
Ximirum sub initiis Imius cnarratae parabolae, ubi certe sjrus congrucbat. Ergo toluin lioc, ctiamsi in syro de-
sidcrctur, ail iilem lliMplianiae corpus pertinere videtur.
2) Hur, usnue sine ulla interruptioac
, ab iuitio parabolae , codex K. Reliquum vero fragraentum ,
aeque sub nomine
Eusebii In codice eodem laudalur , sed in pagina versa 2(53. b.
3) De hoc nr stico saxo verba partim fiurt in Theophania syriaca IV. 14; sed graecus tcxtus sob Eusebii noraine a
^iiceta relatus multu plura recitat, sive ex Theonhania sive ex cummentariis.
126
ECSEBII CAESARIEXSIS
tvd
r.xi
tspc(

Is. XXTIII. 16.
7ac
fluos
e| iyicv tsviviJLazii
y.ucvax'
ki~iOi;
^
r,v
,
dU' su
XP"'"''
^*'^ ip/vpsi, 'w^^
|35£i7tXeu; tj^
evac?:; , sf/c<55
tsI?
3ii tuv Tfl(wv(5e (7Uf;.f3:).t.)v
Trafa t6^
AaviviX
(3£oV,Xo),u£V.'(;- aXX« t(s
yuuve;
y.«t euTS^A:
>:«' anr/-,ppiuu.ev.';* (J(S /«( Xt^ss
cype(7zouf/aT«;
, xal nreTpa
ayMvSdlcv imrr/cpe.u-
zxf c fjilv
cvv T(; ^Ticiv
*, c-j-M liyu y.vf,ici ,
Idcv eyu lu^iXtM
£(,' rev Bimmcv lio>v ).ti:v
zsolv-ilri
iyCkvAXov mfioyuvioucv tvvt^yj' xa( o
r.i(!rtv(,iV in
c/.vzcv, cv
p^
za-aio/uv^^' o (5e
Fs. c\vii.s2. (3sa
*•
li^ci
cv icsidcy.iixxaciv ol cucocy.cvv-ei'

is. vui. II.
xa( llBcv di upctr/.cnixxToi
'''
y.v/lmcc(}iv avrcv.
' ii.i.i. V. n.
'H(7a(a;
*
dl (im-cXpa, x(j;( tsv xupcv auTsv e'i-
v«( rov ).iBcv otdaay.et, cjiJc r.r. 3£(77T(ScoV < y.v
ftev
auTov ci.ytixaa.rv y.ci.i. «uTs; er«( acv is^o^^cc;
y.a.v It! outw Ker.ci^uii
-fl,-,
ssTat ff3( £(; iyia-
aiia,
xal sux
w; Xi5cu r.pcav.oiii>.ari avvavrme-
oBe, cvd' to; neTpa? jtTMuaT(* o 5e oV/as 1(7-
paviX £> 7iayr3(, y.ai ev y.ctlaaixart ct y.a^-fiuevct
ev 'lepcuuaXrlpc Sta rcvro ahvctroacvatv. 'AvS
cv aaaiartpci o Iva^aYCi r.pftweuae' « y.vptcv
zwt 3uv(xue(av, auTsv aytaaaze, y.at auTo; Efat
0)5(33; uf/wv ,
zat y-parxtMtxa uuoov
,
xai e(7Tai
e't; iytaayia' ct; i5e Xt^cv Kpcav.cu.[i.arci y.at ei;
Tie^Tpav (7xav(5aXsu Tct; 3uffiv eoist; lapa-fl, ei;
7;ayi(5a xai et; ay.cv^oLkcv t(j) 5(xsuvTt ev Iep:u-
aal-nix.
« "Ev^a yevsp-evs; iiitarmov riva rponcv
otvrov rov v.vpicv Ttov dvvoaieotv rcli fiev en av-
Tsv c7enT5(JS(7(v eaea^at £(; aytaa^a. c^-natv
,
ilX cvy^ to; /(.^sv Trfs^r/.suptaTs; suje w; rerpav
TrTtopiaTs;* Tst; (3e uvi e7r' aursv 7:£7rst5sa(, 'kt-
Bcv 7:p5(7:'.ep.piaT5; zat 7:£Tpav ^iTwptaTs; yevnae-
a^at dcy.itv , dioaay.et' y.xi T(V£; suTst, TTpemri-
T£U£( , (7acpo>; 3/;).c.)aa; tsu; £(; tsv Xptarcv int-
arriaavrai, tcov ex TieptTsun;* liBog Se y.at aX-
?.(i); £y_pnf/aT(?ev o at^rnp 5(a to OeueXto; izppa-
yvi; xat 7:£Tpa(5; u7t5(3ej3/.riaSa( ti) r.aav o\y.o-
6c[ita Tvi; xara deov 7:sX(T£(a;" GeueJ.tov aXXsv,

I. Cor. III. I'-
(fnatv
Beicc, anoarclci;
,
cu^et; ouvarat Oetvat
Tiapa Tov xe(fji£vev
,
o; £'aT(V 'Ifiasu; Xp(aTs;'
yjxi auJ(s

Yi oe r.erpa nv o AptaTs;^ /tSs;
rotyapcvv yjxt Tierpa y.ai jeueA.tcq rcv y.ara oecv
7:s).tT£uuaT6;, auTs; rv xcct hQog axpsycovtats;
exXexTo; evTipto;
,
[xn^evoc tcov el; auTov riX7:t-
xoTO)V xat 7r£7:(aT£uxoTCdV atayyvoiv' o d' auTo;
).tOs; r,v Ttpsaxspf/.ars; xat r.erpa ay.ctv§a7.cv 5t5t
TO 7:a.i7s;
,
t.) Tipoay.cnretv rcv; aiit^cvvra;
avfx-
/3atv£f xat Xt3s; ov acje^sxtpiaaav et 6txo(5s-
f/cuvTc;* TauT/iv auTo; «njto(ppay(?£Tat Tr.v ep-
pr.veiav ^ta tv); 7rapa,3s),fl; , stfvt^reXcova xat yewp-

I. Cor. X.
*
buit nuptiarum expertem pueUam
,
quae novo
inter homines more de Spirilu sancto concepit.
Lapis erat , non aurum neque argentum , ne-
que rex aliquis gloriosus , iis similis qui per
eiusmodi symbola a Danihele demonstrati fue-
runt ; nudus inquam erat , vilis , atque abie-
ctus; quare et lapis offensionis ac petra scan-
dah dictus est. Quidani ergo dieit: sic aitDo-
minus, ecce ego mitto in fundamentum Sio-
nis lapidem prctiosum , electum , angularem
,
bonorabilem. Et qui credidcrit in eum, non
confundetur. Ipse vero clamat : lapidem quem
reprobaverunt aedificantes. Et, lapidem of-
fensionis eum appellarunt. Isaias vero audet
dicere lapidem hunc , ipsum esse Dominum
,
ita definiens : Dominum ipsum sanctificate ; et
ipse erit pavor tuus. Et si ei confisus fueris,
erit tibi in sanctificationem , neque ut in lapi-
dem offendiculi iinpingetis, neque in petram
lapsus. Domusautemlsrahelis inlaqueo, habi-
tatores Hierusalem in fovca
;
propterea impo-
tentes erunt. Pro quibus magis perspicue Sym-
machus interpretatus est: Dominum virtutum
,
ipsum sanctificate : et ipse erit pavor vester et
fortitudo , eritque in sanctificationem ; lapis ve-
ro offendiculi et petra scandali duabus domibus
IsraheUs , laqueus et scandalum incolae Hieru-
salem. Atque hoc loco considera
,
quomodo ip-
sum Dominum virtutum conlidentibus ei futu-
rum esse dicit in sanctificationem , non autem
in offeudiculi lapidem , et in petram lapsus. Se-
cus vero minime ei confidentibus , lupidem fu-
turum offendiculi ct petram lap^^rts, videri do-
cet. Quinam autem bi sint , vaticinatur , mani-
feste demonstrans circumcisum qui adversus
Christum consurrexit populum. Aliter quoque
lapis est Servator, quia ceu fundamentum im-
mobile ac lapidcuiu, suppositus fuit universo
aedificio vitae secundum Deum agendae. Fun-
damentum aliud, ait divus apostolus, nemo
potest ponere practer iam positum
,
quod est
Christus lesus. Et rursus: petra autem erat
Christus. Lapis itaque et petra et fundamen-
tuni vitae secundum Deum agcndae , ipse erat
;
lapis angularis, electus, honorabilis, nemi-
nem in eo sperantium atque confidentium con-
fundens. Rursus idem lapis erat offendiculi
et
petra scandali propter passionem, in quam of-
fendere incredulis accidit. Et lapis
quem re-
probaverunt aedificantes. Hanc ipse
confirmat
TIIEOPIIAXIAE FRAGMEXTA.
interpretationem per paraholam
,
vinean\ agri-
colasqne induceus , servosqne niissos prinios
et alteros ab agricolis iniuria adtVetos: po-
strcmoque fdiuni a patre missuni, et ab impiis
agricolis intertectuni. Post quani parabolani
infert
,
quid sit
< lapidem quem reprobaverunt
aedilicautes , bic factus est in caput anguli.
>
127
y.xi Oi-Jtcpru; v3oii^:iMv:v; t.c,:^ toIv -/ioipywv
zaj T£/.;c vt:'j a.'jy.Tsr~:^J vn: yvJ z:v caTCs;
iy.Tittj.~cy.iv:'j , vtts dt aciliw yEoipywv az£ZT£v-
vuy.tviv* psS' Y)v 7iaca|3;Xyiv miaicet , -i tari
r: ,
ItB^cv cv ancd^y.tuasxv :i ciy.:'}:t).:vvzii, :v-
-c; Eyivrwv; £i; xssa/r.v ycovia;.
VII.
'E.£(0r, Oz v.at Tizpi t;v -cr.^v iy^^r.iiv c
~:-j
Bicv
/:y;; , cp£j5: idwjt/cv Ta; a-JT;^ -cp tj-j-
t;u a&)va;" ;u o£o:vt£; auTiu Tr,v ff£u,vr,v ot-
(3acza/.4av
,
;i/T£ Tr,v t3C.:c,pr,7iV
1
) xai rcvi
tli'/y:vg ct ttuv IcuiJaiMV ap^iVTE^
,
Tr,; uo~
w
Cod. A. f. I'i!).
Svr. IV, ts.
VTI.
^^uia vero de loco etiam oracnlum edidit
Dei Verbum, agesis ipsius bac de re voces
animadvertamus. Quum nec eius venerandam
doctrinam, neque vatieinium, neqne repre-
bensiones aequo animo ferrent ludaeorum
prineipes, urbe illumabirecuraruut.Discedens /eo); aTraXXaywat £-it:'jv c d dvxyoipdjv twv
autem Hierosolymis Christus bas edidit contra 'hpca^lvumv
,
T:tc.iSs cscony.aro za-a r?.; zs:-
urbem voces; «Hierusalem, Hierusalem, saepe- /.iw; cpwva;
*•
«i
'hf,:v(jalhuL 'Isf>:vaalna , t.:-
_^iauii. .\xmi
uumero optavi llbos tuos congregare; atta- aay.tg r^iLc.aa l-.tavvayayfiv Ta vv/.va c;j, y.a\
men vos renuistis. Eu relinquitur vobis do-
mus vestra deserta." lam non Dei domumtem-
plum ilkid, sauctuariunique esse demonstrans,
sed illorum domum
,
propter .scelus infaudum
quod consecuto mox tempore ibidem patra-
tum est: nempe immane ludaeorum contra
Servatorem piaculum. Porro necesse erat uon
urbis solum incoias, verum ctiam pavimentum
illud, quo tantopere gloriabantur.dignum refer-
re pretium facinorum ab iiuobs patratorum. Id
quod non multo post accidit, cum Roniani ur-
bem adorti , cives eius partim belli iure intere-
merunt, partini eaptivos abdnxerunt; et prae-
ter fame necatos, reliquam nmltitudinem loco
abstractam in orbis terrae vastitatem disperse-
runt: deni(}ue eorum domum seu templum in-
flamraantes, in desertissimam solitudinem con-
verteruut. Sane haec postero tempore contige-
runt ; sed enim Servator , Deus scilicet Ver-
bum
,
praescientia utens
,
quae futnra erant
suprascriptis verbis ante nunciavit. Urbis au-
tem fdios appellat gentem iudaieam
, do-
mum vcro eorum dicit pro templo. Dein-
de testatur fore ut ipsorum culpa diris ca-
sibus irretiantur
;
quandoquidem ipse baud
semel conatus fuerat sobolem eorum sub pie-
tatis iugum mittere , dum curain eorumdem
perpetuam gereret, per singulos prophetas
singulasque aetates a pravitate eos retrahens
<? •p^Tw
"-^
cvy. •itllhnaazv tocv a&icTat vy.iv c cty.cg -juwv
ic,r,[j.:i' » OuxcTi ciy.sv 9sov zcv v£cov zat zc iv
aura) cc/iaaya, a/.A au:wv uvai ct/.cv aTi:'i,r,vx-
f/iv;;' ytaayazoi yap tvay:Z<; iv T&> y.f.a TauTa
/ccvtj) ^aaBivz:c -jt:' out&Sv, zcvzc S' hv zo zcl-
u.T,OiV a-.!.T.''t-: ay:: y.zza z:v oru-rp;?,
't'/fT'J d-n-
7:;u
yn
ycvcv z:v; Tvi; Ksieos ctz-flTcoa;, a//,a
\ >\\>, ^ >,'?' I > I
*>'
y.at auTi zo £C/acp;;,£C[) c.) ysya ir^p:vcvv,zar.f/_ttfa
MV
iOfaaav cf/.-nzcfiz, Tta.j^ctV a vn /.at r.fnov-
Baatv cvy. tti uay.f,:v,
'Pciy.atcov £-c).6;vT(t)V Tvi
-;/,£t, xat Ttav ctzr,Tccwv t;u; u.£v r.c'/.iy.:v vs-
cio) zaTac^oia^aVTWv
,
t;u; o af/^ya/.wzcvi o.r.a-
yaycvTwv , t;us d£ /ty.w Ota'-&ufiyrjzm , t;u;
S a-ni/.y.aavzwj zat £i; -xvza zcr.cj otaayf^x-
cravTwv z)
,
zov o ct/.cv auTwv zat Tcv v£wv
ty.~f,T,aavzMV, tti ta'/azx
Twv. 'Allx yxp
vnuixi T.tptiia/.cv-
C.-JZX :vz(,yj vj zct: y.iza
yoovctg y£vcu£vwv, roc/.apwv o atttz^np zo y.t/.-
X;v t-/i Tipc/vuati , cia Sccc '/.oyci, t« a-jy^n-
acytva np:xy:pvjit otx twv -oczEtusvwv Tczva
0£ Tvi; 7:o/.£w; ovoyxZtt zo Icu(5aiwv 7;av iOvci'
ctzcv de auTwv a7rczaA£i tcv veov £tTa yap-

\ \ > ~ > / \
TucsTat cTi njaca tviv auTwv cttTtav t« czu-
. r , \ . ' , . / > \
crcwnra auTcu; y.tzi/,ivatzxf tntfJTiCScp avzoi
\ .. > ...... \ / c >
jU.£v 7;;//azt; ir.tavvayxyitv auT&iv Ta T£zva vr.o
zcv z-ng Bicai^iix: 'Cvycv (ii^c-j'/.r,zai
,
cta £z
r;u T.avzoi Tipovtitav auTwv 7T£Trct/;u£vc;, ot eza-
CTcu T£ CTCcrir,TCu zai za5' t/.ar;r,v ytvtxv 'vcst-
/.uT.u; zat avaza/;uu.cvc;' ct Oc cuz
1) Videlur declinare a si-iisii svriis , (|ni dirulgafionem , non aulem praccliclionem , intcrpretaliir,
2j Ab lioc sensu rcueilunt verba: uiid olliers ilicy pcrsecutcd.
128
ECSEBII CAESARIENSIS
ac revocans. Cetenim hi vocanti niinime oL-
temperaverunt
;
quani ob rem tulit in eos his
verhis sententiam : ecce rehnquitur vobis do-
mus vestra ileserta. SoUertissime vero non
urhcm descrtam forc ait, sed domum quae
ibi erat , id est templum
,
quod iam non suum
neque Dei hahitacukim hal)eri vult , sed illo-
T.^tliv vuxy.cZaai Tvi ylm£f cv $-n yaftv t«v
•/«''
auTwv aT-.ozcian/
TMtvtiy.iy.-tcu eiirov, i5sv
o.'iiixa.i vu.lv cty.ci
v^.wv if,nfJ.cc' a(fCQfa.
oe
azpii^Sw; cv ziv ucMv i^rMv iaicSiui ffiaiv
,
«/),« rcv ev ax^zri cv/.cv ,
dr,lxSri xcv ve&iV cv
cw.ixi icivxcZ
«'/}.'
ciSl xcZ Bi:Z ct/.cv ^cvli-
T«i
;^pr.p«Ti?£iv, a/.X avxdv eivxt cp-fl(7iv ep-/i-
[xcv de aZ-.hv laecj^at iiautCu ,
cvy. a/.J.to; ^
rum esse ait. Desertum vero haud ahter fore
^„j
^.~.
j^po-epcv iviiay.cacvar,; avxcv rjfcv^ia;
vaticinatur, nisi quia consueta illa Dei cura ac
y.axothfiZr.aciiivcv. Ka\ 6r, Bavaaaai laxt xcZ patrocinio spohandum erat. Mirari autem .suhit
/.iycv xo «7-eTs).£(7pa, oxt §-n
p/,^' allcxt tico- sermonis effcctum
,
quia numquani <nhus ad tan-
KCTi xcaav-r.v vzi^iiviv eprjp.tav o xcr.ci, cv3' tam solitudinem is locus redactus fuit ;
ne
cxe 5ia T«? ucje|0|3a/Acu(7«; aurtov ovaaz^itai tum quideni cum oh impietatem incolarum
xai ei(3&)).c).2Tpi«; ,
Ta? t£ xara twv
tspcfn-
atque idololatriam et proplictarum caedes,
Toiv [jLiatacviy.; vrsc Ba(3i;),wvi rilt»' kfid:ij:r,y.cv- in fJahyloniorum potestatem venit: illo enim
T«£Tri; yaa o ttS? xrii epvip&WcM; xcv xor.cv y^o- tempore septuagenaria fuit loci solitudo. Qua-
v:; y.ax l/.iivcvc, iytvr,^r\' dto cv/. otv
y.vfvnc 'O.t- re ne fataUter quidem tunc iis dictum fuit
,
ypr\ avxcli xcxt xo ocfUxat viTtv o cv/.cc, upwv relinquitur vobis domus vestra dcserta: ne-
wr\\/.cc; cv ya^ a^eiO/i" eTux^ ^' eTtic/xcnfi; ueT' que enim dcrclicta, immo visitationcm opi-
cv T.cXvv yj^cvcv , Y.aO' cv avavtbiaiun; pei^cvj; t)
feram Iiaud multo post experta est
,
quo
xaTa TYiv TTpcTepav n^io)0-n
,
w; i:pc£~tTicv Tive; Twv
tcmpore splcndidiorem priore slatu instau-
Ass- II. 10.
T.pca-nxoiv
"^,
2ti d-n iaxai -h cJcfa Tci» cixcu tcu-
Tcu •/) tayaxn vTHp xr.v r.pcxipav utxa oe ttjV
TcS ffWTripc; r,f/.wv (fwv/iv, 07i&); a^et^r.tjav, c xt
o'ix5s auTwv ei; tayaxcv ep-/ip.ia; rlaat., tcI; et;
Tcu; xoT.ovi acptxvoupevcis y) 0!j/t; auTV) tcuu ^c-
ratioucm impetravit. Ita ut pracdixerit pro-
phcta quidam
,
postremam domus huius glo-
riam priore inlustriorcm fore. Vcrumtamcii
post Servatoris nostri cfiatum quautopcre de-
relicti ludaei fuerint, quantamque in soli-
A. r. -im.
Syr. IV. 18.
ycv ixalhv di'f/.vvat xo inoxtltaija' xal o
xp"'-
tudinem domus eorum venerit, iis quidem
vcc ot ncJ.ucTY); yeycvo^^^xat paxpj;
,
w; y.r) [j.c-
qui ]„ea illa lustrant , visio ipsa et tot anno-
vcv i3t7iXa(7icva etvai t/5; £(3'Jcp./ixcvTaeTcu; ep/i-
ruin diuturnitas oraculi evculum dcmonstrat
:
tua-
spatium
.
sed quadruplo etiam maius
,
post Servatoris
noslri sentcntiam fuisse exploratum e.st.
Kt quod quidem visu mirahiles csseiit ae-
dilicatioucs, omnisque rdiquus templi illius
--r v..n,.v>w...r.~ v..,~. .„, -f-v.(-..,..-r .«.-..,», ij,,,
1111» uiuiuruiias oiacuii cvcutiiui uciuijumic
[j'tai, x~ni Ut Ba|5u/&~vi ytytvniiivnz,^ alla y.a\
etenim tempus non duplo solum, quam septi
TeTfaCT/aotcva ucjcpi^aivsiv t/iv Tcij awT/ipc;
genarium desolationis suh T?ahvlone spatiui
vip.wv a-.c's^aatv r.taxcvxat.
K\
« \ « \ > > , / -,
I V
~
ai l^ oTi pev ac,icQiaxa -nv Travra Ta rr;;
ctxccJcp-/);, Tot re rr,; ai.kr,c, y.axaa/tvni xcv av-
xcOi vew, SrnKcvaiv ct ij-ociaf (JetypaTo; dt ya-
piv eiueTi ^jupo JiEii]/ava Tiva njecpiJXaxTat
,
5t
wv ta t/yn •/.axai.a[j.{iavtx at xm tsahat y.axa-
apparalus, historiae demonstrant. ludicii autem
gratia
, aliquot adhuc reliquiae conservantur
,
ex quibus veterum ornameutorum vestigiano-
(r/.£ua(7paTwv 7;avTwv ^e
Bavfj.aatt^-ipa xvyya-
scuntur. Scd prae omnibus mirabilis est va
:t ifl ee.xY, (pwvn TY);^ tcu awT^ipc; r.pwv 7:pc-/-
tieinautis nostri Servatoris divina vox. Nam
..«w;, Sti pev «p^i to ^tepov e.3a'Ji?ev
,^
c\
6'
,,„,„„ jp,,. ^,^^.^^ templum amhularct , cius au-
tcm discipuli scpti acdilicia et ipsius tem-
vei
v&)(rew.
avxcZ pa3-/)Tai Tou 7:epij3cXflu t«; ci/.cdcixu; av-
xcv xt xcZ tepcu TO peye3o; zai to y.ot^.loc vntp-
(Javij.a^ovxti
,
rJetxvucv «utw' l 5t xaTaXXrlXw;
Tot; Ta; cixcJcpa; ez^ieTTX/iypevct; aTrecprivaTc
,
ev ci{ e0aupa2;cvTo, ttw; eu
p-/i petV/) XiOci tTA
),t5cv (ixaSaipeTc;' ^etv yap dta xa xclur,Bn-
pli magnitudincm atque splcndorcin magno-
pcre admirantes demonstrarent, vicissim ipse
iis qui aedilicia suspiciehant adlirmavit , in his
(piorum ipsi stupore tcuchautur uon
reman-
surum lapidem supra lapidcm
,
quiu
omnia
de-
I) Totns qiii scqiiitiir lociis iisqiic .1(1 t|;nivu>;Aai aiJTiJv Tii» Tr^ofpnciv , discrte in codice inscribitur sic : F.iJcte-
Pioi, ii/ayvsXu,-;
Ssofay..m{ «. Euiebii, ex evaugel,cae Thcoiilmniae lihro i/mirlo. Atqui pli.nn i.nieccdcnlcm
locnm,
clsi is in coihce nonnisi nuduni EuseLii nonien gcril , niliiU. tamcn miiius ex Tlicophania ad litlciam suiiii.tum
\idiiims.
THEOPIIAMAE FRAGMENTA. 12<)
struerentur. Etenim uecessario fore , ut pro-
pter habitatoruin facinora , univorsale exitium
ac vastitatem is locns j^aterctur, quia impioriim
horainum cvaserat hal)itacuhun. Rcvera eum
exitum nacta est pracdictio, totum temphun
cum septo suo. et cunctis illis s|ilciKlidis atque
ornatissimis aediticiis
, ineflabilcm dictu vasti-
tatem, ex co temporc ac deiuceps expertum
est: quae inuno pcr tcmpora augchitur, depa-
sceute locum vaticinii potentia, ut iam ne vesti-
gia quidcm fundameutorum alicul)i apparcant,
id quod volcnti cuilibet spectare coram lice])it.
Quod si quis dicat
,
partcs aliquot adhuc sub-
sistere , lias quoquc idcm manet exitium
,
cre-
scente quotidie solitudine, dictique vaticinii
inscnsibiU vi sempcr urgente. 3Icmini qnoque
me audire quosdam praedictum oraculum ali-
ter interpretantes ; scilicct non de toto aedi-
ficio Servatorera esse locutum, sed de illa
parte,quam ci discipuli mirabundi ostendebant;
de hac nimirum parte Christum praedixisse.
VIII.
<•
\ idcns civitatem, fievit super illam di-
<.
cens : quia si cognovisses et tu , ct quidem
" hac die
,
quae ad paccm tibi , nnuc autem
'.
abscondita sunt ab oculis tuis. Quia dies
.'
tibi supervenient
,
quibus iuimici tui cir-
" cumdabunt te , et coaiigustabunt te undi-
> quc
,
et ad terram prosterucnt te
,
et filios
»
qui in te sunt. » [Supcriora quideni de
tcmplo praedicta fuerunt;] hacc autein Christus
de ipsa uibe vaticinabatur, quam Dci urbem
appcllabant ludaei proptcr coudituni ibi Dci
tcmplum. Sane clcmens Servator luget uni-
versam civitatem; neque tam aedificia ac so-
lum cius, quam aninias incolarum, horum-
que exitium miseratur. Tum futuram eius so-
litudinem rcpracscutat diceus: si cognovis-
scs ct tu die hac, quae ad pacem tibi. Sig-
nificans videlicet adveutum suum universo or-
bi per se esse paciferum. Ipse enim cst de quo
extabat oraculum
,
forc ut in diebus cius ori-
retur iustitia ct pacis copia. lleapse is venerat
pacem proximis ac longinquis praedicaturus.
Quare ct his qui se rcccpcrunt ait: paccm re-
liiiquo vobis
,
pacem mcam do vobis : quam
QiiJ.ivx -Ui cixr.rifffi TTaVTE/vi ^ijc^cnv v.on ecr,-
p.ixv
~:'j
-sT.tv xj-rcy.CrJxi
,
«?£
3yi «7c|3cov <zv-
d'^(x)v yivcu.iv:v cizr.rxpicv c-w; 3e ra
"•??
"psp-
pTiJEO); ui ipya:
zf:xc/_&jp/;x;v, 3 -e ttS^ vco;
xzc c rspjj;/;;, ~x t£ iv «vTfj> aiii.va. y.a.i r.i-
pxa/.Xvi i(3pju«Ta, 7:avT« 'i~oy:v v.cU-jincvaa.v
1)
ep/ifitav e; ezeivcu xat ei; ^cups \ir.iiJ.iiviV'
«-j-
|e( re xaTa )^|icv:u;
,
xai e-ive^.eT«i Ti x:Z lo-
jc\) (3uvap.(;
,
co; prj^e "v^cc, ^efieXiOJv ev t<-
0( cpatvcjB-at Tctjct;
,
o elecjTt tcTi ^cvkctxi-
vtA xsa^aJ.xy^pa.viiv caB/x^.ij.cli- il di aain Tt;
f/Ef/i
Tiva eT( ffuve(7Tav«t
,
alloc xal tcutwv
j^p-fl n^CGOcy.a.v zcv a^avi(j[jcv
,
ccni/ecat tv;;
ec,nuia; au;;uj'/i;, xat ttiC eipr.yevr.; 7:pcppr,5£co;
ancpryn-r,} Sbva.ti.it etcaet evjpycua/.;* cidx oe ti-
vcov «xcuca; ef.uriVcU(7avT&'v TriV Tipc£ic.r,[j.ivr,v rio)-
\ « (
\*
\ \ f ~ > >
vt;v eTepci);* y.-r, yxp 71101 TiavTwv tcov ciy.cOcy.n-
paTcov etpoff^at, alla Ttect Ttvoc fi.eccuc, c 5r,
et u.aBr,Tat «utcu Sauua^svTe; e7:e(5cixvucv «u-
~ > > r \ > j,
'
f > \ \ / >
Tco* xar exctvcu yxp e;£vrivr^£v«t «utcv tt.v t.ccCi-
fr.ctv.
VIII.
I(Jcov rr.v TicJ.tv ,
exXauijev er:' c-li-r,
,
/.eywv
f > ..
\ \ ' > ^ < f /
OTt £1 eyvc/j; xat (7u, zai yt ev zn 'fyif-a za-j-
Tri T«
7:fc;
etprvr.v acv' vuv (Je v/.p-j^-n ar.c
ocfiaXijmv acj' cti r,lcvrjtv ru.epai ir.i ai, yy.i
\-,^,
» 7TcptZ[x/o)C7CUcrt (;e ct vfppci acv
,
xcct (juve
'
r
•r/yUT'>:.ff
Oxdicvai Cc zat ra » i;cU(7t !7£
» Tczva (7CU ev a:i. » rT.;« uev npcliyou.ivoc r.spi
t:u vxcv r.v rxvzx di 7:ept Tri; 7:eXect); avzr,i
iSrearuiliz:
, riv Oicv t.c'uv rlfjcaaQcv 01 lcvOalci
0(.a xov iv xvzr, ~:v Bicv [^[.•Jii.iv^v VcCnv aT.c~
y.laiizat dr,za zr,v avpr.a.ax.v r.cl.tv (p(/«v9pj)-
TTc;
, cvy^ cuTCd Ta c(xc(5cf/.riuaTa cu^e Tcu'3a(j.;;
«uTc , w; r«c v^vya^ tojv Txat.xi ciy.nzcpcjrj zat
V , /, ,
.^' >. ~ .-1
-i
\ \ \ ... >
Tr.v a7:o)/.ciav «utojv e/eojv «//.a xat xa
z'ni ep/i-
IJ.tx^ auTcov T.xciaxriai ).eyo)V et eyvo); zat yi
\ > ~ . /
' / \ \ • /
(7u ev Tn r,u.ipa. zavz-n xa Trpo: iicr,vr,v a:i or,-
(Jxivii ot xr.v avxcv uupcvaiav fcs npr.vn <cv
c/UucjavTc; y.caiJ:v
yiyivri\jivt,v' avxci yap r.v
Tic&i cv iipr,xai' avxxilil ev Ta~i; r.p.epai; auTcu
(3izat;c7uvr,
*
zat 7:5,^5;; i'i(.r,vni' urilvOit xi £(;
> V ~ /> , , ' ~ , \ \ ~
auTo TcuTc y.r.cv-at itpr.vr.v Tci; iyyv; y.at t;i;
\j.ay.pxv x:ti xi 7:af.a(3:/_;pcvct;
«utcv r^ratv
iic,r,vr,v avnux vulv ,
ilpnvr,v xr,v turv c/('jO)p(
•J'/iV -/"v Tiva i'icr,vr,v ixvx:v /.ah c/.r,; xr,; :t.
Cod. K. f. 2G0. I).
Svr. IV. i'j.
Lue. XIX. 11.
Is. XLV.8.
'
loli. XIV. 27.
1) Syrus legil xaXu'7rr(:-/Ta
,
retiilitqiie eiiis seasmn aJ prliis camma,
130
«;o(l. A. f. 27f>.
Svr. iV. 20
l.uo. XXI. 20.
tx-C 0£ iv. -irA-cix%i /.xc; yr, r.iG-iv^x; u;
«zurcv, cv/. iyvta zx -ocg iir/CJW exvzcv Oi: y.ai
eni/£V£f vuv 0£ iy.c,v^ir, ar.o Tftjv co5«/.y6>v ffr-J, czi
t.^cvaiv fiu.epxi ir.l m,
y.xl r.tpmy.'/.o>7:vcL ni u ly-
6oc'i acv. Ta. ycvv f/.i//.--vra
a-j-c-j; /ara/r/ic-jJai
y.iy.ccv ilrcfcv
ev r/i xkt' auT&iv 7:2/.i:fx.ia,
Oia tc
//.ri 7:f,;o-0£:3:(75ai
auTci/; rr,v r.pcyarxyyiA^ei-aav
.vzcl: cip/lvr.v, £xtu3/i «7:« tJiv caOxlfJOtv avTwv
zc(v:t u£v cvv raura cv r.pctwcv aurc; oi a.vxx
Er.SKi:ii c.vKs.\iui:.\sis
vr, r.xaoi-
p.Y
«UT
',9- ~ •
v/itvci yiv cvv raura cu
Ttf:
Oix Tvi; T.(jcf^iav,ic
btarJi^n cx'^eaza.-:a
,
Tr,v
3-;
'I\)p.a'o)v uchcpy.ixv y.azalx^cvaxv avzcv:
r.ccar.aavx: , y.xl vr.cyf^a^^a; zcv z^cr.cv xcv v.xz'
auTwv yivcacu.vjcv
-r.c/.ijJ.cv. Utim; os ctii iicpa-
.^/S'/i raura , r.at-isrtv ar.o ~.r.: '\ii>ar-.cv y^a-
^r,; avx/.i:aa^ai
, c^ o-/) icvOxtci wv ,
x.oi t-/i;
j:ap' «uTc7; uu(5aix.-/i; (j.-j/-^; yzycvo);, rwv r£ £7:t-
a-fiuoyj Y.ai tr.i<»xvoiV iv r&i ei&v£t y.axx rcv; /w-
v;u; T^; uchcf^y.lx: ,
£/.a(7Ta Toiv viir.r.xyuiv'.>v
lazcor.ai, (juuspojva rot^ Trps^^ty.^vai; r.pcffriaiai
ra ar.czi/.iau.xza r.Mv.a-r,aa;' czt pev cvv rat;
; ~ . l'
'
~ / < > /
£z Tcu r.c/.iucv avyocoai; Tiipn:ir.-oy/.iv n
ayia
xstt (3ty.j3c/ir!;; 'h^cvaa).r,y., £; aurwv cvc5:t T6)V
r.payux-oiV loCiv.
IX.
0.'rav iJc i^rire y.v/Xcvij.vjr,v vr.c azpxrc-iOo)V
»
r/iv lipcvax/.r,u. , tots yvwre ;ti nyymv sp/i-
))
f/&)7t;
aur-/i;' rsrc :i ev T'/i 'Iiu^aia, cp.uyert.)-
>' axv ii; zx cp-n' vai ci ev ij.iao) avz-n:., iyyo^-
» pi:o)(7aV y.xt ci (v xxi; yoifxi;^
yrr, nai/.Ot-
» T0)7av £t; au:r,V crt f,yipx: i/.Of/.rtaio); aii-.ai
1 £t5-(
,
Tcu z/.r^air.vxi. xr.xvzx za yiyr.v.yu.i-
. \
i\
~ , \ . -
'
\
' -
» va* c'jxi clj zxi; vj yxaz[A ty.vaai; •/.xi zai;
» i>r,/.xCc^jaxi; vj v/.nvxi; zxi; ny.v.xi;' lazxi
\ • ' '. , \ -^ <-
'
\ . \ .
» yap avx-y/.r, y.iyxi:r, tr.L t/i;'//i;, /xl cr^yr, =v
» Tfj) /aO> TCUTO)" •/«! T.iaCVVZXL iv aZCU.XZL
» u.x-/xtcx;, -/.xi af/jJoD.o-i-.iaO-cacvzxL it: nxvza
» ra kivr,' /.xt lipcvaal-r,u. kazat Txzcvu.tvr,
< )
»c.
'^ ./ ..
^'^
\ »*
-^'
» u-j £.i?vojv, aypi 7:/'/ip&)J0)ai •/.xtpci £i?vo)v. »
Ata tojv 7:pcz:i(/£'-io)v a-r.u.iix diioiai zcv •/.xt-
f-cv T-f,; rjxvz-./.cv; if,r,u.Lx; zcv zcac^v iJ.-f,dil;
7*0, (fr,ai, TfcaOcy.azoi y.izx zr,v i.ac'j.ivf,v r.c-
* ' \ \ . \ I
'
/ .
/.(;p(av , /.xt z^f,v £-.( zxvzf,v yivr,acu.ivf,v ep/.-
yfj-v zcv zsr.cv, izi'.xv xvzr,; iatahxt avaveoj-
otv
, 0»; e-t rojv /i.cvow Kuccu zcv ncfcojv /3k-
aiy.Kn; yiycvi, y.aX y.tzk zavza in ' hvzicy^cv i-i-
r^avcv;, y.xt tx/.lv ert TlcuT.^rltcv' T.c/.'/.a/.t; yxp
r<or,
r.:}.tcf/.ix; •Ir.cfJtLvx; c zcr.:;., uct^:v;; -/'lioj-
saiio ip.sius pacoiu cxccpertint cthiiici qai pcr
orbciu imivcrsuni ci crcclidcruut. Circunicisiis
Tcro populiis , dum ci ncqua([uaiu crcdit , liaud
coijiiovit (juac paci suae confcrchaiit. Quarc
addit Scrvator : uiinc ;iutcin ahscondita siiiit
ah oculis liiis
;
qiiia dics tihi sujicrvcnicnt
,
ct circuindahiint lc iiiiiiuci tui. Profecto qua<;
iliis paulo post siipcrvcnturac craut cladcs
iu url)is ohsidionc
,
jiroptcrca quod pacciu
praciuintiatani uoii cxccpis.scut , hae inqiiuiii
cladcs illoruin oculis intcrim suhducebantiir,
qiii iiihil eiusmodi praevidchant
;
ipse tameii
casdcm maiiilVsto vaticinio praccincl)at, fu-
turaiii IJomanoriim ohsidioneiu iiuuieus
, hei-
liquc rationem ip.sain graphicc exponens. rain
qiiomodo pcracta liacc fucrint, coijuoscerc
licct cx loscplii historiis
,
qui hchraico gcnc-
re alque in ipsa ludae trihu geuitus
,
uo-
hilis itcm atquc iutcr suos popularcs pcr oh-
sidionis tempora clariis, facta .sinuula calaiuo
])ersccutus cst, conscntaiicos vaticiuiis evcu-
tus exliibens. Quod ifjitur belli casibus ccci-
dcriut sancta illa ct famosa liierosolvma, rcs
ipsa testatur.
IX.
» V^iuini autcm vidcritis circumdatam ah
- cxercitibus Hierusalem, tnuc scitote adpro-
.
pinqiiarc dcsolatioucm cius. Tunc qni in In-
'
daca suiit, fugiaiit ad montes; ct ((iii iii ine-
.
dio cius, discedant; ct (|ui in rcijionibus
,
'
noii intrcnt in cam
;
quia dics ultiouis hi
>• sunt, ut iinplcantur oiuuia quac scripta fuc-
>
runt. Vae autem j^racgnautihus et lactanti-
..
hus iii illis dichus ! Erit cniiu prcssura mai;-
..
na siipcr tcrraiu, ct ira supcrpopulo lioc. \X
» acic t;la(lii cadent , ct captivi duccntur iu om-
»
iies gentcs. Et Hicrusaleni calcahitur a gciiti-
.'
hus
,
donec implcautur tcinpora uationum.

llisvcrhis Dominus indicia profcrt ciustempo-
ris
,
quo illc locus ad omnimodam vastitateiu
vocandus crat. Nemo quippc , ait, post caiu
,
quae cvcntura cst , ohsessionem, et loci vasti-
talcm indc consccuturam, ncmo iuquam al-
tcram expectcl instaurationem; cuiusccmodi
Cvri Pcrsarum rctjis tciu|)orihus accidit, tuin
cliam suh .\ntiocho illustri , ct dcniquc
suh
Pompcio. Sacpc cuim bellicas iacursiones pas-
sa urhs , maiorem postca dignitatcm recupe-
TIIEOPIIAMAE FRAGMENTA.
131
ravit. Niinc tamcn extremam urbi vastitatem
Bn rxi-x rxZ-ji. ri^^ri;' a/za vjv xh h/i-.a
atque intcniecivum cxcidium adcsse ercdito-
-r,i r.jJiiw; kr,u.'ixv y.a\ tcv r.M-d-n
ff:fx)/isy.cv
tc, quum cam al) cxcrcitibus ohscssam vidcri-
kT^iliwiaBxi axjzv yvjw:v:f,-.i, Ir.ii^av isV.rs xv-
tis. lamvero vastitatcm Hicrosolvmorum dicit
rov ir.o azfarc-iMv T.Utcf,-/.rjiJiEvr,v' i^ru.ooLV
ipsum tcmplie\termiuiuui, ac caerimouiarum, ol -r.^ 'hp:'^aa/.r,fj. cvrua^ci, r:ii
lEfcu tcv xw.-
quae iamdiuii)iex iustituto Movsis pcragcbau- vttju.-v, -axk zZv iv auru Tra/ait 7;prip:v zara
fur,ai)olitioncm. Cave cnim putes urbis ipsius t;v Mcojjso); v;u;v i-nt-.Ct.cvjivuiv -r,v y.aOai^t-
tuturam solitudiucm liis verbis significari
,
civ p.Yi yip 6r, ta? ttcXeo); aurr,; f.[.r,uixv vo-
quasi nemo iu ea deinceps liabitaturus esset. ui^s (3/;icCT2-5;i oix rc-Jroiv
, di jj.r,5ivo; iv au-
Dieit enim infra , fore ut urbs liaud iam abs zr, u.r.y.in y.xzci/.x^jcvzc:' ir^iliyn o' clv s;?.;
ludacis scd ab ctbuicis incolcrctur. Solitudi- czi y.azciy.r,Br,t7Bzai r, cj:/.;;, c-j iJ.lv Ins 'I.-u-
iiis autcni nomiue intelligit derelictionem a dxMv all' -jtis ejv&iv icr [j.mgiv se «urvi; cc~c-
suis, ac sacrarum rerum lcgitiiiio ritn opc- y.xlil ro pviv.irt u-o ruv ct/.iiwj
,
ur.sJs zara
raudai'ura linem. Quod baec autem ita se ha- rr,v vcuiu.cv Ix-filxv a-ja-.raac^ai airrlv czw;
l)uerint, multis verbis conlirmare uon iutercst. cl y.a) zxZzx e~lr,pcZzi, :u'J£v Oii -cllayj 'i.~-
1'alani quippe videre est ludaeos passim in oni- /'wv T.x^iazi yxrj v;:' c-^iatv cfSv, 'lc-jdxtc-j; [j.lv
ui gente dispcrsos, extraneos vero atque alic-
£'';
cjavra ra t^vn dtiay.idaGy.tvcvi
, allcz-j-
nigenas versari in urbe
,
quac olim Hicrosoly-
^>:u; ^s yx\ a/.lcyivii;
,
clx.r,r:pa; ta; mx/.xi
ma , nunc ab expuguatore Aelio Hadi-iano Ae- f-^v
'hpc-jax}.r,u
,
vSv di arjs r:-j ucltccy.r.zcj
lia transforniato nomine dicta cst. Ergo ora-
Alltc-j 'Adcytavc-j
1)
Alltx: uizti^vcijxauivni' xs
culum idcirco lit mirabile, quia ludaei, iu-
7"jv zoxc.x3cccv r.u ^iaxztaijxzci zcZz' a-j
iln
quit, inter omnes populos captivi dispergen-
szt r.i^^hxj-latct p.cv, '^nat., alj_(xalariaBr.acvzai
tur : ad gcutcs autcm quod adtinct , ct Hicro-
solyma , iuquit , cthnicorum pcdc tercutur.
Terribilis sane eventus I quandoquidem lu-
daei, qui uuivcrsuiu terraruin orbcm occu-
pant, atque intcr Acthiopes et Scythas usque
'^'"^'^'
>"«'
F£/.p''
AlOtsr.cDv yj^fnaxi y.x\ 2y.u.^&)v,
aJ luundi couliuia dcgunt, ad urhem taiitum
^«^' a-jrfov r&iv z£f.arwv zr,c yr,-.., iv ycvn zr, av-
^
^'")'^'l/:;
'
»>.v
suam propriacquc olira rcligionis sedeni ac-
"w'-' r.cut y.ai rw 7:a/.at yp/-,<7X£i;:p£vw Trap a-jr:!;
cedcre ncqiieunt. lam si urbs vastata essct
t:-w,
cZx cict n ilaiv 'ir..^xtvttv y.xl it y\v r.v
doscrtaquc ab iucolis, hanc fortasse aliquis
-xvzzIok 'iu.yci i mlhi y.a\ a:'t-/.r,zcc, y.xv Ctsi-
praedicti exiiii cau.sam cxistiinaret : nunc vero
''-''^-
~'i
~''^~' s'^"' '^^ airtcv vuv di j-s al-
ab cxtraucis atqne ab alicuigcnis locus habi-
'^cyivu.v /xl a/j.cjv/Mv^ iSvuv rcu rc7::-j y.xzct-
tatur, solis autcm ludacis inacce.ssus cst, ita
y-c-ju.vjcv
,
ij.cv.t: avzct; a^fixzcc zvyyxvit
,
co,-
ul iic aspiccrc quidcm patrium sukun oculis P'''-'
^'
a-jzcr.zcv^ o-^vxa^j/.t zs t.xz^c^kv ajrwv
suis po.ssint. Quac scilicct liuiic cxituui babuc- ^'^^'f'
-^'f-e^v
a d-n zcZzsv aaczizi/.iazai zcv
niiit, ut oraculo licret salis diccnli : ct Hic-
losolyma cthnicorum pcdc tcrciitur.
.Vtquc ut (iiirisUis dciiiouslrarct , tciiiplum
(Sciiiccps haud iustauratum iri, ncqucludacos
|)ristiuara suaiu reiupublicaiu rccupcratuios,
cctcris suis pracdictionibus addidit tcinporis dc-
fiiiitioncm
,
qiiaindiu scilicct Hierosolvina ctii-
iiicorum pede terciida csseiit : ait euiin, do-
uec tcinpora gculiuiu complcautur: ita sigiii-
licans saeculi consijiiimatioiiciii
,
iicc iioii icm-
poris usque ad cousuiumatioiicm iiitcr\a!hiiu.
£1; Tiavra ra 'iZvn' T.ifi ol rwv 't5va>v
, y.a'-.
hccvaxlr.y. 'iazxt uxzcvij.ivn ucj» ISvolv i/.-
T./.r:/.zt/.cv G- zs ansziAsaua, £1 yz hvjsitct T.'/:r,-
pcvvzi; rr,v avurisxaav avBrMZJo;v ctv.cvu.ivr.v
,
zccTccv ay.clcvBittc, r&i ayicavri yf.r,apl^) ,
y.at 'h-
ccvax/.nu. i^xt T.azcvy.ivn vr.s vJvcm.
Kxt isixvj: "ri :J:£ avacjrr.csTai lcivjsv
vac,-
,
cvzi £1; Tr,v vsfszir.xv iTsavnlivatV I:j-
•jx.tct c7;/.ir£iav
,
Tpcazi.zr.at zxtc o.vz-.v t.^c^-
craiat
,
yj.cvcv cctOjiV
, f-i/f-'
riv:; fcrai 1£-
, 1 " r
' '
c
'^
.
•.
'
J'
"
f.:vaa/:nu. t.xz .vy.ivn vr.o £.j'.wV /,£yji cji/,
a'//-i n5/./,.c&)3"oja-i y.atpci ^SvoiV cjto) anuxvai
zr,v z:Z fi.c-j
cvvZit.itxv ,
v.xt zcv
u£/f-i
avv-
zih.iav '/.iywj yjsvcv cnyatvii os. v.xt zcv -(.0
zr.; aiyux'/.o>aix; 2)
-cliycv, itr.biV 'iaxai yxp
i
I) Non \m\v.n inrriicDla victori.i. Ait nniiii l-Unlo dc bill. parlli. y/«//M((/i" iinjiiTitim optinciile ,
fjuuiidtm inHiliiiil
(
rointiiiurum
) a Judacis cnfsuin '.
Lc^o.sis iHiUiii lii.^^lnrico.s a nii' ibidcin iii iiili.oliilioiilbus laudalos.
1} Ileie sjrus dullectit aliiiiiaiilum a g'atcj seasu ; ct practcrca dtsuiit syo [iracccdcntcs utto versiculi.
J
Cod. A. f. 27n.
Syr. IV. JU. 21.
J32
EUSEBII CAESAniEXSIS
ya'i(>!x;. TitZzx c cnws
/aTK p.£p;;
tu^ay-
5-/)
',
/;ai cj; T«;
npcrr/jpEup.£va ucjo t;u ccott-
ji;; •npuv
TE/.CU; Uv/iV
,
UllZlV 0.7.0 Vlii
\q-
Tccia; 'laa-rir.cv iJ.ci.Oiiv 1)' o; -/«t Tvis yrtaaff-/]?
t:5
(jeuTvipc;
inpoiv rjfippr.usw; ,
cuai
"'
S-/;}.a?cu!7«iS ev ezetvai; Ta~;
//pepai;
,
Zit.tsaa. acauii Trap/arr.O!, ix.V(\[j.cvtvGa.i w; yu
at?
a-s-
Significat etiam bellum quod captivitatem prae-
cessurum erat : futura cst , inquit
,
prcssura ia
terra , magnaque ira super populo hoc , et
acie gladii cadcnt. Atque liaec singula quem-
admoduni acciderint, atquc utServatoris no-
stri oracula sint exituni coiisecuta , ex lose-
phi historia cognoscere licet. Idem alteruin
quoque Scrvatoris vaticinium , nimirum vae
lactantihus in dicbus iUisI eventu perspicue
vav/.ti T«
eauTwv pp£M 0-iizTucx.aM Tiupt ,
Jta comprobatum tradit: etenim memorat a mu-
Tr,v
i»-£p|3::).r,v tcu •/.aTa^x^''-'--'
^>'.y-«u ^^^v rzo- heribus parvulos proprios igne tostos in sum-
/.(v
,
eoaycv.
ma urbis fame fuisse devoratos.
TcuTsv ya^i avxcv zov ytvnac^tvcv iv zri nc- Hanc ipsara urbi evenluram famem prae-
?.£( ?.iui:v nrocvewp-iijac o ffWTvip, cjap-(ivEi tci;
videus Servator, admonebat discipulos suos
auTcu }j.x5r,zcai iv Tfl
y.tTf.cva-i) y.ccza. LvSaioiv
ut ia proxima ludaeorum ohscssione , nol-
y£v/i(7ei7.&at
7i:^t:p-/ta, ;ay) tos ii: «ffcpaXn tottcv
lent tamquam ad tutum k)cum et a Deo cu-
y.al oiu/.aTTcp.evcv vno zcv Btcv Y.azarftvytiv tut
stoditum in urbem confugere
,
quod plurimi
Tr,v cjsXiv ,
cnep zstwov^aaiv oi uclloi
,
aXX
feccrunt , sed inde potius recederent atque in
E/£i3-ev pev «vaj^oipetv
,
cpeuyeiv de ets Ta cpv)-
montes fugerent; et qui erant in media 111-
y.x\ rcv; ev ptec7(.) T/i?
Isu^ata; tv.yjit^tiv ni zx
daea ad gentes migrarcnt, et qui in agro de-
iBvn 2)* x«'t Tcu; ev Tn
X"p? P^
xaTaijpeuyeiv w;
gebant nequaquam ad munitas arccs concur-
£711 oyy^cv Tcncv,
ptr,5e aTicvbaiav nytiabai. zm
rerent, neque prudentein crcdcrcnt in oppi-
£7rt Tr,v mhv e7tiffTpc<j.r,v ,
xav ai xpetat ya/.w-
^jj, secessum , etiamsi id tempus postulare vi-
civ a^r.ayij.a dt TtSeoS-ai T-nv^(j)u-/nv,^(3ia tw
derctur; sed hicrum potius cxistimarent fu-
E7:e).£U(7cp.evr;v i/. Btcv o^yi,v T(;i Te va^ y.aci zri
„a„,
^
propter impcndentem Dei iram tum
nohi- zcZzcf. ya^ (zvTf/pu; xat ^ai^a Kkam a;^-
teniplo tum civitati. Haec perspicue et extra
(fifichx!; r.apaazaziy.aav ^'^n rr,i atTt«s,(3t w
omnem ambiguilatem demonstrabant causam
r7ap£y.£),£u£Ti5 ^suyeiv em zao^-n,y.ai p-/i etnt-
quamobrem bortabatur ad inontes fugere, ne-
(jTpecpeiv ecjt Ta; wcAet;-^ 5lo cpr,(7c xat^ ol tv
quc in oppida inunita reverti. Ideo ait : ct qui in
Ta7; yupMi,iJ.-r,
tlaU^izo)aav et; auTr.v Jti
agris sunt , caveant quoininus urbe se concki-
nuepai ex.ai/xoeo; auTai uai. zcv cjX/ip(.)Sr,v«t
dant. Sunt enim hi dies ultionis,ct omnia ficndi
7:avT<z za yty^a}iulva iv tw AavinX jxahaza.
^^^^^ praesertira apud Danihclera scripta sunt.
'A),),a y.al zc c{ja\ zaii inlatcvaccii zozt, Jttw;
g^j ^^ ^j^gp^
^.^^ ^^^^ nutricntibus
,
quomo-
Te).cu;
£Tuxe
/«Ta rov -/aipcv -/i; r.chc^y/.iai zm
^^^ g^j^j,,^ ^j,^^ sortitae Hierosolymorum ob-
'IcpccjcXuptov, j/avcs
7r<aTC)(7(>:a5at (I)).a|3ics lay-
j,g5<.oj.„„^ tempore , testis idouciis est 1'lavius
ariTTo?
,
«/piricos rov pera t«c «p«c tcu aon-n-
josephus, qui accurate tempus illud, post Scr-
poi -/ipcov 7:o).e«cv t5Top-/i(7a;* x«t co; e7:t(7TavTc.)v
'Potyaiuv y.ai ziv "Rchv eXcvtwv 7:c/.tcpy.ta, pu-
pta p.£v r.hnOn zcv 'Icu3aiwv tOv.v; ev azotxy.zi
jj.cf.yalpai aV/ipe'3--/i ,
7i).£icu; (3e twv tiv/ip/iy.evwv
ZM Xtp.(.i 5iecpSapr,(7av" rm St xat Ta iavzoiv
iSpe^-/) yuvatxec OTtzriaaaai nvpi
,
zpcar, y.ty^pnv-
zat dt u7:£p|3aW,cu!7av ev^Jeiav* avvt^xtve dt zavzc
vatoris nostri diras , describit ; ct quomodo
prcmcntihus Romanis urlicmque capicntilius
maxima ludaeoruni inultiludo gladio consum-
pla fucrit , multoque plurcs fainc quain ferro
pcricrint. Quin adco niulieres quoque par-
vulos suos igno assantes, escam sibi ob ex-
tremam penuriam fecerunt. Atque liaec con-
rpoTEWV uev zaTa TtTcv /at Ouec7-a(7tavcv u.cTa
c ..„ ,

-i i rr-. ir
A ^, ^
, , , <, . \
<n
I •
tigcrunt pnmo quidcm suh Tito ac Vespa
dt zcvzcvi, yaza 'A(3piavov, tcu; Pwptaiwv au-
TcxpaTcpa;, xaS-' cu; a^az:i pev ii zo r.avzt-
Xe; Icu3aict; o 7:«Tptc; auTwv xaTeoTYi Te7:c;
,
ytycve dt 'ItacvaahniJ. cjaTcup.ev/i vuo eSvwv
,
WS pnoe eTepou; tyttv otxriTopa; 7:c/tT«s n p.cvcu;
siano
,
postca sui) Hadriano , Romanoruin im-
peratoribus; qua aetate interdictum prorsus
ludacis tuit patrio solo , et ab etlinicis Hie-
rusalcm luit conculcata, adeo ut nullos in-
colas cives haherct nisi extraneos et alieuigc-
1)
Bcll. iiid. lil). viu. 8. —
5) Heic non benc syrus graecum videtur intellexissc.
XnEOPIlANIAE FRAGMESTA
.
nas , translatis illuc inquilinis , iiicolm'um prio-
runi loco. Exinde euim circunidata cst armis
urbs, atque luiius sanctuarium ad suinmam so-
litudinem rcdactuni fuit : illa denique dcsola-
tionis aboiuinatio
,
quam Danihel praedixerat,
medio in sanctuario constituta fuit , aeneum
dico victoris simulacruni quod iii mcdio tem-
plo dedicatum cst.
Haec igitur e plurimis adnotanda curavi pro-
pter divinum Servatoris nostri xaticiuium di-
centis, vae pracguantil)us et lactantibus in die-
bus [illis ! Sed quoniam ad ceteras Servatoris
praedictiones hacc quoque accedit : erit pres-
sura magud in terra , et ira super populo iioc
;
vel secuudum Matthacum, tribulatio cuiusinodi
antea numquam fuit; operae pretium cst audire
liistoricum qui casus illos sic fere narrat :
<<
et
» singillatiiu quidem crimina civium recenseri
• nequeunt ; summatim vero dicam, iieque ul-
» lam urbcm paria mala passam , neque itcin
X
geuerationem uliani ab orbe condito sce-
» lerum fecnndiorem extitisse. Et quidem ur-
X
bem ludaei ipsi pessum dederunt, Roma-
• nosque invitos diram victoriam patrare coe-
" gerunt : atque ignem propeinodum moran-
" temadtemplum pertraxerunt. Certeiddum
» e superiore urbc inflammatum cerncreut, ne-
» que doluerunt neque lacrymis dignati sunt.
»
» Atque baec acciderunt propter illa verba,
erit enim tribulatio magna : id quod a Ser-
vatore praedictum
,
post annum denique qua-
dragesimum, Vespasiano romanum imperium
tenente , teste bistorico, reapse confectum est.
133
dXkc(fu).cui y.at (xklcyivgig, p.erctzuv uv-oOi za-
tJizto-^evrwv
,
avrt twv upczepcv jtx/jTCfoov. i^
iy.sivc-j ds y.x>y.l(,>Bnmz uttc orpaTc-eijMV xr,i 'li-
ftc-juoif.riu. , y.ai «•jtc r: ayiaopa To £v aurri
£ii
ZTiV t(}ya.vt,v TTcpUTfan/i epntJ.iav' y.a.1 ro poeAuyux
zr,i ec,r,ub>(TiMi zc or,Oiv 5ix jiavtr.X zcZ TTfc^riTC-j
eCi ev Tw a^iaoMaTijTC yyXf.icv
<^rifjn aTisty.cvisiaz
zcv 7rc).tcpy.yiTcu ev aurw peffo) tw uf,S>
j(5pDi/£vsv.
T«uT« «£V cvv «tTcc pupiwv TiBuy.x dix rr.v
~ctav zcu awrripo; ripwv 7tfcpf/;<7tv r-fiv cpr/oaffav,
cuxt 0£ rats £V yaoTft iyc\j(jaii y.ai zaii Onla-
^;"jaat5 £v exsivais Tai; nuecat;* etici 0£ xat tcu-
c , I ^ ~ I \
zc Taij r.fjcf,or,(;e<3i zcv <7(xizr,pc(; rpooxeiTat, to,
t(jZZi avzyy:/] ij.tyal.n £7» zr,i yfii y.ai cpyn tw
?.a« TCUTW , ri y.aza zcv MaT^atcv , Blvl^ii clx
cuSecTCTe yeycvcv, Eciaxcuoai y.a.lcv zcZ t(rzcf,iy.cZ
TcuTwv auToiv Ta a.r.cziki.a<j.oi.-.a wO£ T:t\ tazc-
pcvvTcs \\' « xaSexaffTov pev cuv e7te|ievaj Tr,y
» -apavcy.iav aurwv, adi/vxzcv gvvz/.cvzx o ei-
» tjclv, pr,T£ TioXtv o'.'Xlr,v zcixvza T.ET:cvBivat
,
I \ >,. > ~ > '
» \j.r\zt yeveav e? aiwvc? yvyovzvat y.ay.ix;, ycvi-
»
pwTEoav TYiv p£v T.oXtv avtzcjV^xv avzci
,
»
'Pwt/atc-j; 5e axcvra? r,vxyy.x(jav ecjtypacvivat
»
oxuJfwnw y.azcp^(,>y.azt' y.at pcvov cvy^ etA-
»
x-joav powJuvcv £7:1 Tcv vacv zc r.vp' ape-
»
?.£! y.xicatvcv.iy. zrt; tivw 7:cXs'j); a-pcfoivTc;,
»
cuTc r\t.yr,(sxv cvzz eSaxpvaav. » Txvzx 5ta
To, eoTat yap ^Xvlit; y.syalr,' c 3r, y.xt tspcp-
t
r. \ t \
<"• ~ ' c\'~
r/r.Jev vr^o zcv o&iTriOc;, uvj.xpzvyrzxt vmo zcv
cvyypxcji'i>Z peS' e^a eTv) TeiG-aoor/cvTa
,
xa-
Ta tr.v Oueo-aotavci; Pw//aiwv auTsxfaTCftav
TXrpraOiV
2).
Cod. A. f. 2711.
Syr. IV. 22.

M.attli. XXIV
21.
X.
tra p-tS!i(!tr,<7t rcu; Kcycvc o yvptci er.t zcv
~
, / \ \ I \ >'
Tr;; ouvTe/.£i«; xatpcv, xai w.oi » xc.i eoTat
i> araitx iv Kl.m y.x.t ocXr.vri xai aoTCci;.
»
Ivyy.iyv^Oxt dcy.d za zr,i y.x.zx zr,v /ef;v a.y.c-
kcv:st'j.z^ Oix zo u:n otecaA&at atpojciop.evj); Ta re
7;c0^i Tric 7::/.icpxtas Tcu tsttcu /.i).-ytj.ivx
,
v.at za
tioue. Prudcuti tamen divini Spiritus volun-
^^^" '^' ouvTe^.ela; zcZ o:to.vc;- zar' cixcvcy.Iav J£
tate haec obscuritas accidit
,
ut multitudi-
&p^ 'cZ ^itcv ^tveuy.arcs « aoa^eta -/^ycvE
,
xp_u7r-
nis cognitioni caute subtraherentur
,
quae
''"-''^ ''^''''•^'^ •'"' ''•"' ^'^'"^^ '/'"^'"' '^"
'^'
1) losepliiis bell. iu). lib. VI. 11.
2) Praeceiientia adamus.sim sunt in syriaca Tiieojiliania. Itera quod paulo post sequitwr TaOra c-uyysv»; etc. nonunalim
dicitur in coJice A. f. 2.33. b. ex Eusebii riicopliauiae libro quarto. Qiii autem beic interiacet traclus iUa f^fSio-rrio-»
etc. quuni in codice A. f. 270. omuino coMnctatiir ciim !)r.-iec(>denlc ffX-jgiSiV ,
eidemque r.tiscbio inscribalur
,
milhque
intercapodine seiungatur
,
prorsus a nobis lieic pcni debuit, sive rcapse ad Tlieoplianiam pertineat
,
iit videtur
,
sivc ad
conimentariuni.
J_ixiu orationem coiivcrtit Servator ad tcm-
pora consummationis , aitque : « et erunt sig-
na iu sole
,
ct luna , et stellis. » Confusus vi-
detur sermouis contextus, quia praecise non
sunt distincta
,
quae de loci obsessione di-
cuntur , ab iis quae de saeculi consumma-
Old. A. r. 2711.
Luc. XXI. 25.
m
ECSEBII CAESARIEXSIS
OhI. A. f. •>:i;l. b.
Syr IV 3...

Mallh. X.\l\.
n.

I.ur. XVII. iS.

luli. I. i).
ar.c(.i.n:cii vr.c z-Z c(jizr,c:: ijcvci; xcli c-v-cv iJ.a-
Or.zcd:
Trap^^^siJrpsva* cStm t:ivi>v
o.-jxyjcaacaiOcc,
(,'•: ci ucTa Stxi^ur,: np-T: tcvt;v t:v TCi-cv k£-
ft
(J.S-J -.r,i
c7vvT£/.;ta; t;ij aiwvc;, pUT.i-.i. ^.r, tt;
iua.:
-/.2vr,ir„ r.:U.:\
/ci.q e/.=vj:vTai £-t Tf-, ;v:-
fiy.Tt
1/:!/
:£tt cc T/,i
psf/' r.v ivz e^iv
>;ai T^. t:;/t;i; e-cf/.£vy.'
T:;At.-p/ia; t:u t5-;u Tri; u^aT/;;,
ctvOt; s:uTiv i-j:i.y.:dciJ.r,Or,':i(jO:r.i. rf-cffo.-xi.v, t^ut
»/
£•/.
cTt r,'/yty.iv r, ep/ifx&io-t; «-JTri;, xai tx tcutci; ay.c-
/.cvOx r.ciCiz i-^uift
01 zr,; y.xzx tw
c-jVT£/>£iav tcu
aiZ-Jc; T.Mc-jQi-j.; tcC 'Avrixf.ircv,
to:v5' vptv ?.e-
yo)
,
e^at TCTe 0'j.i'!/i; p£-/a/./.* TauTa pev cjep
Tx; zara t:v Tcrcv -j:uxC,:u.ivr,; Qvyyj.Qidi;.
cj.vjl: CVZCJ u.^jcv/.c\j:\j.i,\ji,'.tvj'jj.i i.jv.uu/-^.--.» ,
.~.*.
v/ti-j CiVfUl.iz: T5 ar,iJ.fi:v
cTav loiTe zu-/;/.:-jf.cv/,v
•j-«
Toiv ^taT:-£Ocov T-ftv 'I-p:uffa).rip. , tste yvwTe
Tai^Ta Q-jyyvjr, c-jzo. z:i; T.y.[.c- Toi MaT
ev Tf>i cc.ii tojv it.auiij
cjfc;
z:v; cm:QZCh:v;
T.iu avvzilitc.; T.afixOi^htxe-jcl; , (j)£fi£Tai
cjapa
Tw Ac-uza
*
to; etp/.p.cva Ttps T-/i;
iiQ:o:v avzcv
zr: 'lic:vQalr,'j.
,
ev(JtaT6t|3:vTt y.iTxiv
1y.ua-
[.iia: y.al Tahloua;' diSaay.it di dta z:vzi»'j yr,
iiilv avji:c.T.c/'C,i(jOai ,
ei ttjTc erio-TavT:? tcu «v-
Ti^fiffTcu OiaTce/:! q.-/iayi njept u.vz:v
,
w; tc^j
XpffT:S fflavevTCS* oic ^•/iCi , eav Xeywoiv vui-j
\^cv totJe ,
/) locu e/.El
,
pi-/i \.;i\ir.zt iJ.r,Se 5tw-
»
>
'
?/iTc' «cuvaTcv yap /cittcv tcv ana; em y/,;
cpa-
VcVTa, r.a/.fj iv ywjtat;
yn;
za; atazf^tfia;
r.:t-
rzaa^af ci c^^v ti; ejTai (j')ie
•// v/.n i^vXl.cV'
/,/.£>:;, ^r, icir/r.aOi vv.it;, p./,(3i -kttcu/.tc rct;
/.cycpevct;" a/.}.c; yaci lozat zt; :vz:; ,
v.at cvy_
«/•/•,Sr,; XficTc;* w
/p/, p/i ur.^tjiyu-j' zc
yap p.eyiffTcv cr,u.ii:v xr,; aivzef,a: zcv owTri-
« .... ( « , \ ,/ ,
fc;
•/,p.wv Trapcuoia;
,
o>; acjzpaT.T, iczat ,
cvy^
c^.:ix xca; t.c).).ciu: v.ai Iv
f £f£«
"cC r.avzc; aii
(jatv:utvat;
,
a)./.a ti; t']ia$ci;oa -xat levri, tcv
KavTa •/.c<ju.:v ajccK T.t.r,fi:vaa' Ctc
fr.ci.,
a^par.-
x:vca v/. xr,i
•j-
cvfavcv et; xr,v vt. cufavcv
/.a<j.r.ii' cvzbi; cvv eorai cj./,!;iv c •,.t:; x:v av-
c
' • > I . !,. , , , -
-/fw-cu e-i
7:af,c!>5ta avz:-v- cv/.izt yap Trepi.ie-
pKriy.ivci cau/.a
(^Oafz-r,v £; aluax:; /«! (;c7T£6)v
c-jyy.ttixivr.v I) pa^ii^ei, cv,']' e-i -/ric [5acii?wv cTa:
Tt; xctvc; av^MT.:; cc^irlc^zzt
,
a/./.' vi i/./.aij.-
(^ci c/.c; (3i cXci;
, tc ^w; z-ra avzcv iicxr,z:;
zci; T.aai Cn/.vv;. azi a-jzo; wv xo iiwTi^cv -«vra
(iv&fw-cv tr,y:u.iv:v e't; xsv y.catj.c-j'
*
cvzdi; cvv
oav T.fitcocyav avzcv otbaay.it' t) ot e-i
y-fl; "ki-
yctxo xt; y.at a/.:v:tz:
~fuX/cupevc;s xat rir,fjtC,c-
f/.cV9; 7iaf« t:i; r.:hi.:t; w: auTc;
-afwv e \'.t-
arcano Senator siiis tanliim di.scipiilis coin-
nicndaxcrat. Sic crgo lciientus , (|iiasi cuin
inlcrpunctionc (iictuin iiicrit ut sc(iuilur:
« de
coiisunnnationc autcni saeculi, cavcle iic ciiiis
Yos dccipiat ; niulli cniin iii iiomine inco vc-
niciit; et (juat! i!>i sc(|nuntur rcli(iua. Po-
Sircmac autcni loci ohsidionis, post (luani
restitulionis miila spts, lioc indicium csse de-
het: (|uum viilciilis circumdatam al) exerci-
tilius Hiciusalciii, luiic scilotc ^astitatcm cius
instarc, idcotjiic (luac ci rei sunt idonca l'a-
cite. !)cni(iiie dc .\iiticliristi circa consum-
mationcm sacculi advcntu, lioc vobis aioi'
crit tuiic Iribulalio mai;iia. Hactenus de hu-
ius evangehci loci putala conlusionc.
Haec cognata illis, (piae aond Mattliacum iii
niontc olivarum diciinUir apostolis de mundi
line, apud Lucam narraiiUir ceu dicta ante in-
fircssum in urhcm Hierusalcm , moiaute lesu
iiitcr Samariam et (lalilaeam. Docet aiitem his
verhis, non oportereiiiiaimiiiam crrorc abripi,
si ali(]uando
,
iiistantc Anticlirisli tempore, fa-
ma de co perva{,'ctur (luasi {lliristus apparuerit.
Idcirco ait : si vohis dixcrint, eccc liic , ct
ecce illic , iiolitc irc iicipic scctcmiiii : iinpos-
sihile ciiim est , eiim (pii scmcl iii tcrra nj)-
paruerit, rursus in anijulis terrae moras tra-
licre. Si crgo rumor didatiir , ecce Iiic , ct ecce
illie, nolite vos ire
, iie(iuc dictis crcdatis.
Aliiis eniin quilihet crit istc , non autem ve-
rus Christus; cui proptcrea iion est adtenden-
duin. iXam signum maxiinnin secundi advcntus
Servatoris nostri, tanuiuam fuliiur erit, inini-
me siinile aliis multis in paitc aliipia nuindi
apparentihus, sed singulare ac percgriuuin at-
(liic universum orhcm reixiilc pciv.idcns. fdco
dicit: coruseans de suhdiali iii sulxlialem i"egio-
nem. Sic erit , inquit , lilius Iiominis in ad-
\enlu suo. l^itcnim haiid iam corruplihili carnc
indutus, et sanguinc ossihus^pic compactns ])ro-
ccdet , neque iii tcrra amhulans morc cominii-
nis hominis conspicietur
,
scd coriiscahit totus
per totum , divinitatis siiae Iiiiiuii ciinctis os-
teiidciis,
(luum sit ipsc (pii illiimiiiat omiiciu
hominem vcnientcm iii liiinc nuindum. Sic ila
a iiohis sc essc cxpcctaudum docct. (Juod
si in
lcrra dicaiit ali(iucm , vel lando audiatur ex
nuiltorum rumore, ipsum cssc
praesentcm
1)
lloc rclcrlur .nl iiuorniptibilit.iloni; iirtn
(luo.l i:use!)lus ne-.'t Cliristi tariiem iii socuixlo aihentu.
Tili:n!>II.\N!AK VRAC.MIIXTA.
iS.")
Ciiristuni in sccumlo suo aclMiitii
,
\(is iuquit
iioiite credcre ,
iicquj dc loco vcstro cxcalis.
L'tifjiic Samaritaui DosilhiMim . (|iii Scrva-
toris aetnti succcssit, projilictam illuiu essc
^lovsis vnlicinio |M'omissum, linuilcr aihilrali
suiit; aiico tinuiiilius cius cn|ili
, ut (llirisli
loco lial)ciKiuiu coiisiicriiit. .\iii vcro ipsa apo-
stolorum actate Siuioiieiu matiuiu iiin^uam
Dci virtutciu appciiai)aiil, cl (liiristuiii esse
putal)a!it: tuin aiii paritcr iii l'lir\gia ^rou-
taiiuin: nlii (iciiii|uc alios divcrsis locis liac
opinione prosecuti suiit >'c([iic fiiicin facieut
veteratores. .\ain ct aiii piiircs ciusmodi cv-
pectaudi stiiit: (pii saiic cl ipsi oraculoruin
a Servatore editoruiii vcritalcm coufirinaiit.
ci u.-fi 7:ir'"-3"0*i [jLriOS. iZicyjiSVs z.v lOicv zc-rj.
Av.iy.x 2iay.ac£!Tat Ac(jtbi:v u.i-x t;v; ypc-
^"^- *• f- ^'O-
^ ^ r > \ ; \ c \
**>"** • »•*
ycv; t;"wi G(-Kf,c:c y£VJ75V.-v, avzcv tnjci TiV v-.o
j\I'jit5£'.);
v5^.,c'Yrr.ivcij.vjcv C)p:<fr,Tr,v iruiaOriCcr.v
,
aRaTr,.2-£vr£; vr; zvicv
, w; t;v Kuazcj t/.v-.cv
i- < • - ,- . ,\ \
'
\ ,
scjxi c.-CiriVxa::^' a/.lci 0£ y.xzx t:v; yccvzv;
- "-
'
'1
V
^ ' '
*'
/
-
.cjv x.-CQ-.ckiAV
,
2.VJ.WX -cv [j.xycv Tr,v ij.r/aJ.r.v
~
^ ~ «
'
. , \ ;
,
-cv ~,i:v QVJXij.a iv.xhcvj , xv-cv tcjxi jcui.cxv-
*
V
' ^ ^ ^
^
'
-
'
» T
7£;, Tcv Xuazcv y.y.i y.y.-.x ~.r,'J "PpjyiKV 6i .M.v-
-j.'jcv lispcr aUJ.y.y_:v ii t^xIxi i:ip:vi a/.A;i v£-
vcyt/.xai' yxt :v -'j.vzc\-.y.t yt xnxziWJic' r.cca-
ocy.xv yx^ yr.r, y.y.t rJ.itcv; xctcv.cv; eaia^xi' i;
&)v (J-fl y.xt ty.vzwj r. xlrOitx zmv (r&JTriftov r.pcy-
vojj£cov Trv y.xczvuxv £i/.r/Jcv.
XI. XI.
par est aduiirari uos sinrciviin vcraccnifjue
indoieiii ae ])!iilosopliiaui cvaiigciistac .Alat-
liiaei. Hic eiuin supcriorcin vitae partciii iiaiid
a sancta aiispicatiis fuerat professione
,
scd ab
oflicio tcloiiario attpic ai) avaritiae stiidio. Xe-
quc lioc quisiiuaiu ceterorum evaugeiistaruin
nobis revelaverat , noii eius coapostoiiis lo-
liannes, iiou Lucns , neque .^larcus
,
qui cc-
tera evangciia scripserunt. Scd Lucas qui-
deni suppressi) pracscutc noiiiiiie
,
antifpiain
eiiis appcllatioiicm usurpa\it. Vciiim ipse.Mat-
tiiaeus suani divuiijans vitaiii
,
suitpie aecu-
sator factiis , dc sc nominatiin iu proprio
voluiniue ita scriiiit
*
: et quuiii transirct
> inde lesus
,
vidil liomiiiein scdeiitein iii
" tclouio, ilattliacum nomiiic. » Quiliis ver-
l)is vulnus siiiiin acciisaiiat , iit mcdcutis ar-
tciu admirarcris. Iiiirsusque pcrgcus ultciins ,
et catalogiim disci|)uloriiiii iicrcciisciis
,
ipse
siiii pii!)l!caiii nomcn impoiiit
,
pro[)tcr cxi-
iniain suaiii liiniitatcm liaud dissiiuulans su-
perioris vitac i;eiius , et peccatoribus se con-
nuincrat , sc(|ue sccuuduiii |)ost eoaposto-
lum scriiiit. >'am se coiniiinaus cuiu Tlio-
iiia, iit cum l'etro .\ndieam, cu!!i lacol)o
li)liauiicii!
,
si!)i ([uidciii Tliomuiii |)racpoiiit
,
jiiacfcrcns silii liuiic coa[)()stoiuiu quasi po-
tiorcm, ((uiiin r!^li(jui evaugelistae secus le-
ccriiit.
;i;v 'jxvy.xaxt ']) zs xr.lxazcv y.xt '^ii.xl.r.Ui;
svr.v/as!
r.S;;
,
y.x.t rr.v a,iX;!7;'vtzv -cv ivy.yyii.tccv Mar-
^xicv Cvzc; yy.c xcv -cc-.iocv [tit:v cvy. xr.c aiy.-
vr,; '^txzptfiri; (,'>py.x-c
,
i/. di T&iv zptt
-.«-•
t£- •ptfiYi;
6)f
;
' \ ^
•^'
!•..'
'
\ -
AMVtx; y.xi r.l.icvictx; GycKxC:Cv:'>iV v.xt zcv-.3
VJii; or,/.;v riuiv £7:;i-
Itayj-jr,;
,
T&)v l.ctmv ivxyyil.ta-.ui'j
< f I -
rim^j ,
cvy^ o avva-JJT;/.;
^£ ys. jV;i;k«;, eu^i yixr.y.:;, c't raiv /:i-.&")V iv-
- / ~
-
'- - > c \ 4
xyyil.toiv avyyt.x'Lit;' xl.l. o y.vj Acvy.x; avy-
yyj.vn-.wj zc ovcyx
,
Tri x.r.yxicxitx. r.^:ar,y:^.tx
y.x-iyyr,ax-.c y.v-.c; C£ },Vy.-.:::y.t:; xtj icwx.v
c-.r'l.txiv'jyj |Jt:v
, y.xt y.xxrycc:; ixvxcZ ytvcy.i-
< \ . \ c ~ I
< -
•j.;
, ;v;'/2!STt xvxc; ty.vxcj y.iyvry.vj:; , £v T(.)
/ •). C
'. \ I \
ciy.ifji avyycxu jy.xt t;vcI taxcat xcv xcc-cv «xat
>i T.xcxyjiv vj.itiiv Iracj; £t'JcV x'/jpuiT.:v y.x-
r
'
< \ \ ^ I
,, ,~./
n
'jri'jivcv £f3t xo T£/&r.t:v, My.-.jxt-V cvcyxXL' »
il.iyywj iy:jx:v x: xcc.Zux, CjX 'h x^^j.yjr,; xr,v
t.Sj \xx'^i'jicx'jx:;. \\i.t -y'l.':j -c:t&iv £;r,;
wj 'l.:tr.<j)'j yy.ii,xbi'j z^x^i::-
::v xii.'»'j.'j T.Ci:axtOr,-
':'j:y.y., 'a V7.iC{j:'l:r,'J iT.nt/.i.y.; yn iT.iryj--
xvyyirj
xcj xi '/.xxxj.cy
y.cvu.vjc;, xvx:; iy.vx'<>
atv
T&)V TJV T.CCXif.:V iXVXCJ
c \ . ~ \
ixvxcv rj'jvxctZviL
,
/y.t
Xiccj ixjxcv /.y.xyj.viit'
jit;v •/.y.t xyxcxc>)/.:t;
XCJ G^uVy.T.CjXCI.iV 'jVJ-
Q'j'jiCvcyj.ivc; y.vj x;)
(dwj.y. , &); IlcTc;; ' Ajjpix
,
•/.xt '\x;.t,-ifi:; l->>-
«vvri, 'Pi/.tnrrj;; t£ •/.yt l]y.c^:'i.cyxt:;, TC.xuxxii
£i;i;T;-j T£v \-j'i)y.y.'j , -pcxiy.wJ cj>; '/.citx .c^jx .;v
a-wjxT.oaxCl.cv
*
,
t^uv }.;£t:'7)v ivxyyii.fzx-jiv x.v-
t I
vy.vxtcv T.iT.cir,-/.cx'>iV.
1) .Ni)ii)li)ati!ii locitiitiir liic lociis cv K:is(!l)ii evansi^lic.i riic)|)l)^inia in cod. A. f. 88. h; itcm i:i viniluboiifn.si, (irout
ail Li^iim .scriiisi: lC.)|iil;i;iii.s. .\li'U.liim a;i'.i'.:n yiOfs/^sv,- jirj <.-)i'j}ji.-j;,u.; , a.v-iii; i;i va!icj:iu:a co;i';cc.ii al'liic ia viajy-
bjncusciii irrepsit.
^lilili. I.X. ».

M;illl). .\. a.
M
ijnl. A. f. 01. b.
Svr. V. 45.
I.UC. VI. 13.
Cod. L. r,i,
Svr.l V. ir.
I.uc. X. 1
'
Cod. fit>2i.
num omnil)us praedicatum. Ideoque opor-
tuit no.s 110 nomina quidem iliorum ignorare.
J 3(5
ECSEBII CAESARIEKSIS
Ai2 3r, xcl-wj zM «v5p~v -n
tiu-uBscc nlivr,
Per lios autcm homines polytlieismi er-
f/.txpv
Cs-e^cv «vE-fe-£T:, vi rs. zcZ 5ecZ ^cc- ror paulo post eversus fuit
,
Deique reg-
cUMx rc~t; T.oiciv iy:r,f,i/--ezc'
dic y.«t ivxyy.y.iMg
tyjtiCJ •/,//.«; p.r,(3' £; cvcy.arc; a-pjc-t.oM -cjic,
r.axv cZzcf i
yiv clv TtpwTvi (j-SQuyia Wiz^ci
Primum ergo par, Petrus ct Andreas
,
quos
v.cfA 'Av5p«;, cv; iu.r.r.c(j^ev eor./.wiaucv ffluti iam antea diximus piscatores fuisse. Alte-
cv-ac' oevzeoa dl 'ix-/.(i,[ici y.ccI 'I&iavvv;; , «p^w rum par lacobus et lobannes
,
ambo Zebe-
Zeliiiaicxj T.aliic,, Y.oLi cZzci ci.li.iii' ilrn & zcv- daeo gcniti
,
et lii similiter piscatores. Post
rci; w <!>'tliT.r,ci Y.ai B«pSi>.cf/a'iss" ztc, r^czt dl hos Pliilippus et Barptolemaeus. Quisnarn ve-
r,v Y.tA cZzcc, «PiAicjrao;, 'Io)avv/i; o elxyye- ro et iiic Pbilippus fuerit
,
lohanncs evan-
1. 4">-
hazTii i5(05;(7/.c(,
*
cpwa: er^at «utcv «tio BflT- gelista docet
,
dum ait ftiisse ex Bethsai-
acf'idai v/. zr.i T.clioii 'AvopLv y.al Uiz(,cv' ya^
da, quod Andreae Petrique oppidum nata-
B3rpSrc?.;(ja;'i:; 61 atslcZi zt; avcf ,
Y.ai zK le erat. 15arptolemaeus vero vir simplex , mul-
zufj v>c).).0iv (juvsacoi? ze v.ai cjixpiz; £(ar,/T«( tarumque rerum euriosilate et molestia aUe-
aklczficc' v.ai Mazicucz 6e Ttov
7:£f
( Tcu; t£- nus introducitur. Matthaeus fiierat antea pro-
/cijva: 7:a),a( npcTEpcv rayzkhvkvwj yiycvv zct-
fessione publicauus. Hi fuere priini caelestis
cuTC( T(v£; roav ct T.^Mzct xYipuxs; Tvi; cvpavicv
rcgni praeconcs
,
quibus adiutoribus atque
(5«<?(X£(a; , cic vKffizai; v.at Stav.cvcti twv av-
niinistris doctrinae suae Servator utebatur
;
zcZ Vcywj h awzr,p 'eyfr,zo,
-ap(i7Ta; avzcOev,
hinc demonstraus, divina virtute , non bu-
&';
Seiz-/] ^vvap.et «).X' cv ivr.zcli kT.izridivu.aat
nianis conatibus res suas perllci. Nam certe
Tc Y.azc^icvi).ivcv avzw avvzeltizo' allci (j.ev
qa\\is alius legislatores bumani orliis atque
yap
zaxa zra twv «v^pwnMv cizcu(;.£v/i; vcp.c-
correctores , religionisque praecones dcsigna-
5£T«; za( 3(:pSwTa;, £ua£,S£(a; te zr,puxa; 7:pc-
tiirus, j^rorsus hngua et opere valcntes, spe-
X£(p(?cpi.Evc; , TiavTw; ttcu ^uvatou; ev loyoi v.at ep-
ctata rei maguitudine
,
practulisset , atque ho-
yoi T.poi Ts
f;.£y£0:s
teu 7ip«7f.^«Tc;
aniSrM, hivo-n-
mjucs sapientia intellectuque praestantes de-
(7ev av, £-£).£;«:: 5' avac(i.iaxa( auv£a£(Xcxcp'/i-
legjsset, vcl divites atque insignes, qui et
/y;p.Ev;u; (i'v(5pa;, 'n T.lcvaicvi x;(
EujxV-sy^v opum largitione permovercnt, et vcrbis per-
Tcu; v.at x^T,u.azMV ooaeat 7:pcTpei|/cu.ev:u;, zai lo-
suaderent : et pol.ytheismi quidem sectam sa-
•/w 7:£('a:vTa;- x«(Ta;p(.ev7:£f( Oeo~v 5c?a; Emr/i-
pienter couvellerent , ouiuium autem reruia
p<!vw;at£).;7|cv-«;,jr,vae7:cp( Tcu7:«vrwv Tr:(r,-
guctoris et creatoris notitiam cultumque de-
TcDTex«lor,y(cup-/:uiG£:u7v(ii7tvTexal £ua£;3£(av
nionstrativis argumeutis stabilirent. In pri-
?.c/(a,y.o7s «7:ci3£txTixci; TjapariiacvTa;' v.aiT.^oye
,„1^ ygp^, operam dedisset , ut quos per om-
T.ivzwj T.^civinaev av jxeUoiv avzcvc rol T.av 'ej-
i,(.s populos missurus erat , eos idiomatum
vc; £zcj£uCT.(v, km.viac av-c~ic 7:apaaTr,a£a5«i
(io,jo iustrueret , ut siiigulas geutcs pro il-
T&iv t.oyuiv , w; av ev.aazctc e^^viat z-n avzi»v yAwT-
TYi cai.lciiv
,
zai Tri cjavTOJV ax;ri yvojptf/cv Trpotic-
fjCivzc zc v^hiyu.a' ai.i. ov zctcvzwj eoinai tw aw-
zr\'A , cr( \i-r,Qi avspoiT.tvo); iT.t zcvzo o)paa.
'E|i'3:ptr,x:vT« $e avedity.vv (j.aBnzac, o-caa
'l.iyixai v.ai 0).^,^ Tvi; cty.cv[J.evr,i 'ebvn zvyyj>.viiv'
zcZzo ie v.a.t r, Mwuaew; (3r,).cT ypaa-fl tcv v.azal.c-
ycv 7TC(cu/j.£V7i Twv ptcTa Tov y.«TaxAuai>cv tcu INoje
larum sermone alloquereutur, omniumque au-
res notis verbis pulsarent. Scd iiihil boruin
opus erat Servatori, qui haud humano more
ad id ncgotium accedebat.
Septuaginta elegit discipulos
,
quot nimi-
rum i)er univcrsum orbem gentes csse di-
cunlur. Id cliam 3Ioysis ostcndit scriptura
dum catalogum texit INoachi post diluvium
y£vof..£vo)v^7:«(0o.v e; w; tc_u; 7:avTa; £,'3d:f;.r,x:VTa
,i,i„,.^,^^
.
^.^
^^^,;,,^^
„^^^.^^-
^.^,„^^1 ;„; ,,,,tua-
(fvvat
,
cu; zpc7:«T_cp«; twv v.aO
^
okn; z-n; ctxcu-
^-^^^
^ ^^,,^^ progenitores omnium totius muu-
pevr,; eOvwv loyc; «X.9v,; yey.vevat y.azi/jt
1).
,„
jj^^^^ ^^^^^^^ ^.^^^ ,,,^^^^,3
^^.^^^^^
1) l"ra;;mcnlum lioc diserle cilaldr o\ Kuiieliii Tlicopliaiiia iii ciKliic ^at. L. f. :,'i; ct (iiiiikiii ilicitur ex operis secumlo
lihro, si iiiimcralis Jiolae ciiiiipeiiiliiiin rictc iii cinlicc S(ril)itur, CitiTiini i|iiiiin iii .siciiinlo lihro propler
ar;;iii>ii'iitiiin
colliKari iiciincal , liuc fcre a iiic Iraiisfcrciiiliiiii fiiit
, iilii in syriacii .scu aii^lica |'licii]ili:iiiia lili. V. ,5. nicnioratur
noii ilc)-
(lccim .\postoloriiin tantnminodo clcclio
, veriiiii eliain scptuafiiiita Discipuloriini : »i(idi- /lis disciplis, iiol anli) lliv Iwclve
Aposllcs
,
ur Ihe scveii/y Di.Ki/jtes. Viilclur cri^o ilciiioiistrari a \ aticano lia.ninciito .siTiiiuicni iii l lieopliania
luisse
,
paulo
ainplioribus vcrbis ctiam ile clectione LX.'^.. Oiscipuloniin; (luod milii ccrtc pcrsuasiiiu appriine est.
TIlF.OPnAMAE FRAGMENTA.
137
XII.
i^os vero Danihelis etiam \aticiniiiin lieic
coinmemoremus , ut ostendanuis
,
romanum
qiioque imperium oraculo fuisse praenuncia-
tum atque a Spiritu praedictuin , fore ninii-
rnin ut sub eo nasceretur Clirislus
,
qui hu-
maua cuucta regna destrueret, et suum tan-
fiimmodo uhique stahihret , cuius nulhis foret
linis. Kr'io \iri desideriorum oracula hoc fer-
me argumentum habuerunt.
Queinadmodum olim Aegvpti principi inter-
pi-es somniorum extitit loseph , ita Danihel
Chaldaeorum dominatori >'abuchodonosoro
visuin declaravit. Nempe quod statua in som-
nis ipsi ostensa
,
cuius caput aureum
,
pe-
ctus argcuteuin , vcnter aeneus
,
pedes fer-
rei
,
quatuor imperia significaret. Ipse quidem
caput aureum, propter opes maximas atque
delicias regum assyriacorum. ^lagnum autem
fuit Ass\ rioriun imperium
,
quia teuuit Ae-
xn 1).
H.i/jtc(? cJ£ vM tr,; reu Aavir.X u/isS&jf/.sv ev-
Tau9a roccr.Tiiai
,
tva (Jctcoiusv oti /«t r^ pM-
uatzn tJtfj^ri npjr£Se(77:i(jTe xat 7r&«eX«Xr,Sy) tw
TTVc-ji/a-i
,
w; xar aiTr.v ueX^iVTs; ytwr,br,'jai.
Xpj-cu, c? luiU.z za^jai Ta; £v iv6(,(y>~:ii ,S«-
fftActa? •/.a5aipc7v
,
xat Tr,v tdiav acjitJstxvustv
p«v/;v TiavTwv y.r.ar^ttjav, y.at tsX:; c-jy. kr.iOr/:-
psvYiv T« ys fjir,v t;->; avof.si tcov e-t5uuttov Scs-i-
(jtxa-a, &)5c jir, etj^ev u-iS^e^jcto;.
"QaTTcp CjCTe T(a Tvi; AiyuwTru aoycjxi lc-
//r,v£v; T(.)V t£cr£au£vt«)V ev >/r:v;i; y.are^r, o Ir.i-
<>r,'j , cuTu; c Aavtr,X r&i Xa/.3atcov «pycvri
^a^cuyjdcvcac^ Tr,v 'c^iv diaaaau &>; <i'ca
-fl
eixtov xara tcxj^ jT.vciji a-j^M cc.v£t<7a,
n; vi
/£-
(^.-'Xr, yyj-jTi., -c li 'j-7,^cg afyjo-cv, -fl 5z v.ct-
}.ia. yai.v.r,., v.at ot r.cdt: (;tir.(,ci
.,
TEaaacai or,-
y.ci j3a(7t/£iac' auTc; pev ecTi lo y_(''>J<j'n xeca/r.
i3.a Tc fiaBvTn/.c-j-ov xat Tfiicpr,/.cv tcoV crata
A(70TJpci; jSePaffi/EuxoTtaV ^iycd.n il xat auT/l
yptum, Libyam, et uiiiversam Asiam, et
^i T&iv 'kGav^wv ^xailua- v.a-.iaycv yap Al-
usque ad Indorum regionem fiues protuht
:
mansitque longis aiinorum periodis ; nam ca-
pto a Xemhrodo initio, usque ad Xabucho-
doiiosorum devenit: neque antea desiit, quani
ille Dei templo hierosolymitano manus iniecit.
Hoc enim patrato facinore, statini Medi As-
Cod. A. f. n.
Cod. E. r. 01.
Yli^aai ij.ezi(jvriaa-c Tr,v Tiye/xcviav xai di Oiv-
Xifci uera 'kaav^tcvz Tlitaai rro ciy.cvu.vjr,i
turii^^av 7.u[j.upoxaT« y.ai dta'javo>i' o or, xc.t
e0r,J.3u ra divrtf,a «efn
rri; tl/.cvci e^ ixpyvf,c-j
T.':.T.cir.u.vja' rprc; d£ e7:£/3&)V 'A/£;av(3cc; o
u.ay.iOMV avy.^allit uiv tm
7:£f<;r,
Aaptw, e/&)V
yuTTTcu xat Ai(Su/i; 'Acta; r£ 7:a(7ns, oir,).^cv
Tc v.y.t pe/pt rr,; Ivo&jv ctxcuaevr,;* Of/ipxece re
[j.ay.c.crt; er&Jv 7:epic8ct; , af-?api£V/) fiiv ano tcu
N£|5f,&)0,
r.a^aritvaaa ?)i ir.t rcv 'Na^cvycQC-
vcacp' ov r.c,cripcv 0£ ar.ia[iiaSrr,
, vi yjicai ir.i
rcv kv 'lepcffc/.up.ci; vetov rcu 5£cu ^aifiv rcu-
sjTiornm imperium dissolverunt
;
primusque
^-^^
"/ip 7.=v:yevcu, M-7,aci rrafaxprua rr.v 'As-
CyrusadPersastranstulitpotentatum.Secuudi
"''P''^'-'
"'W''
'^-^''^•''^''^' wv -p&^irc; Kupc; £1;
igitur post .Assyrios Persae orbi iinperitarunt
splendide et insigni cum gloria: quam rem
significabant partes secuiidae in statua, argento
constantes. Tertius vero supervenieus Alexan-
der macedo pugnavit cum persa Dario , co-
que victo, imperium ad Macedones devol-
1) Fragmentuni lioc
,
ab initio nsque ad verba h uo^j-j.!; i?;i-/.vjro
, recltatnr sub Ensehii nomine a >iceta Serra-
rnm episcopo in catena ms. ad I.ucam co(J. .\. f. 14; itenique cum bre^ i sub initiis ausjnieuto a Macario Chrjsoeeplialo in sua
item ad Lucam ni,s. catena cod. E. f. 64, inscriptum pariter Ensebio. Deinde in utroi|ue codice, \ix bre\i spatio interiicto,
seiiuitnr pars altera fragmenti qiiae incipit : iiTTrs^
ij.i-j
roi Jii rm ^(fjaoy , desinitque la zkt' wjri-/ oiv.ovof/o'jf/.cv>!;.
lamvero haee altera pars in codice .\. f. 14. b. per.spicue inscrlbilnr: Ei;cr.=piou ^. S;oifavfi'a; :
( at in E. tantuin liii-
Tirt^u
) litterae autein [3 superponitur compendiiim vocabiili quoil tam •'firu lcgi polest quam riru(;ru : et (piain.piani
oliin existim.ivi
^
positum pio secundo ordlnali iiumero
, nnnc inaliin legere 2ipXi'i), ita iit citctiir vel tertiils vcl qnarfus
libir. Atque ita e\istimandum est in reliipiis quoque fragiiientis , iibi idein conipendiiiin vocal)iili occiirrit. Aye vero quiini
liaec altera fraginenti pars e\ Ttieophania diserte cifetur, eaqiie sine diibio cum priore connectatur; superest ut illa ipio-
qiie prior ad Theophaniam pertineat
,
quainquam Eusebii tantum noinine litnlata; quain rein evidenler el saepe (0};iinvi-
nius in praccedentibus Theophaniae frasmentis
,
quae quuin in codicibns vatt. noiinisi nnduin inteidiini r.iiseliii nonien jjere-
rciit nunc comparata ciim syra llieoiihania , membra eiusdem esse coiiipertnm est.
— l.t praeccdeiitia qiiidem XI. rragmeiita
ciim syriaca 'Iheophania conspirare adamussim prope omnia vidimu* : exin seipientia iure nosiro aildimiis, quia in co-
dicibus vatt. gerunt titulum Eusrbii Theoplianiac; iniino et ad syriacum e\einplar allqiiando accedunt. .\onne enim ctiam
in catena epist. ad Hebr. ed. Ciamcri p. b'.n. locus Eusebii occurrit, qui noii pariiin congruit cuin syriaca Theophania
lib. III. 40.' EviTfpiou. .A//jAii 0"j xxrd iluxyia jrXafi XiSivaij tou'; a-JTou vo/xou; xaT$(3aXXETo ,
(TTijXai;
6'
uaTr;^
le^aT; rai^ ayrcj yyu^i[j.u^J ^uy^xt; TO-J; uu.oC /.xrsy^a^s vo^oij; , iiai iTu^eSiSo'j ys r-f,t xaiffi'! fiaSijxiiv "KQyi—
Cjjoi; r.ai Siavoixi; xexaSajLtsvai;.
138
ECSEBII CAESARIEXSIS
cx.
i t:vt:v, t/.v «,V/.v
;i; Ma/.diva; u£T£7Tr,-
_2t:- /a\ zpT:wiv :ut:j tmv eSvoiy aTiavTwv,
TfiT:£
u£T« t:-j;
Ticw-cJi'
la-naxivi 5i ocpa. y.xi
t:ut:us Ta TctTa |U£pfl T-/i;
etxsv:; oia t:u xaA-
z:y- cilcfMvss
"/ap «ur/i ri vln zal ij.uy.(.xv hyj.iv
Sjvauivn- rctx-JZfi di Ti; :n t&>v Maze^cvw
«•/£-
u:via ,
tuvMv cvTojv xai --/iv y/&JTTav /:/£-
/.(.>- if,iav
iiil dl -ovzcii Tr,v ampicv hila.-.c
^asikiiM, zpaTaiav zai Oia^£p:'vTc.)c Tiapa -a-
ea; ra^ rp: «uT/i; iax'Jp:TaTr,V
£7:ci zai r, t:u
ciomou (Juvaui; eXauvstv y.at ^ap.aijeiv ra; X:t-
r.oci {j),xi (fiKjiv tyji' Tt; 5s a-j-n., r, tcov Pw-
uattov ioyri
, Tris T&iv Maxeosvojv xaTaaTaja
oiaiJ:;^:;; £v Taur/l ZTi (JiSnpa f3aortA£ia Xpc"»
0)
f:o4. A. f. 11. b.
Cod. E. l. Ci.
•/ivvazai, c T,u-/iS£i; ItBci il
opcvg, «u 5i(3r,fo,
aXX' av£u yuMv' tm 0£ ':jo:(p-/iT-/i S-/iptojv «Xa-
yojv T£ xai a-jQtwi iv p:pcpa(j eiJetzvuT:.
"Qanio ij.ivzci
Ota t:u
xp""'-^
'f" /5a2-u-).:u-
t:v twv Aiaupiow rja&iffTaT: ,
:uto) Oia tyi;
Xeatvr,; zo Ziir}.vy.ijcv auTwv x«t yaivcv eOn-
/cure* zo oi ^oadu tmv Ilepaoiv xat JuffxtvriTcv,
oia Tr,5 apx:u* 7;apca/£t oe 7iT£f.&)r/i
tsv A)J-
^a-j5^cv ar^'jp.e't:u
,
Ot« ts zr,; q;ua£0); <;|u x«t
£-wZiv/it:v cu5' c/.i:tc y:uv eT£(7« Tftat
xat (Jez«
Tr,v <xp/;/,v eTTtzpaTwa; , Triv :tz:up.£Vir,v errriWev
a7T«(j«v, T.avzo; opv£:u GSttcv ^ta^tTa^, Eupo)-
-:nv cp.cZ -y.ai ' kutav
,
o');
fJ^y^fti
avzcZ 'j/aug-at
a)ze«v:u' 'P&)ft«7:t 5e Maxe^ovas pev Tvi; cipy/ti
cfjatcicZvzai
,
uoTaT^v ouToiv jSaai/ea xaS^Xov-
T£; n£p(7£a' -upcu; di \jnczaz-.c-j(jt 6ta Ucy-r,-
icu zat 1 «ptvtcu ««T/iy&)V, T/,v T£ Ac7iav t/.cv-
Tcj oia T'j)V auT&)v, u7::/£tci:v £T:;ir,javT: y.ai
. \ •. t I t /
"... / '^. ..,
£7:1 Jsaatv u^aT/iv «navT&JV K/£:7;arpav ei/ev Au-
ycuc-c;, xpaTn<7a; Atyu7TT:u xat AXe|av(3peia; 1)*
e^ ez£iv:u t£ «(J-/) zaOcXcu y.pazeiv npSazo -n ze-
rapzn /3a(7i/£ia
, nv n f/ev Tn; etxcvc; c'.^i; o-i-
^ ^ > / c ' *) 'y ) *
0/ipav (ovcuaccv, &>; 7:avTa oap.aij^ucav xai /£?:-
Tuveuffav'
n 3e t:u 7:p;cpnTeu cpa^jt; ?&i:v ffiej^j-
pcv zai exOapjiev xai lax^^pev r.eptaauii' pi.apTu-
pet ie T&i /eyw Ta Tn; 7:pcpp/.o£&); TeXn* ueva
youv
n 'P&)pai&)v ecpxn oucu <Jnpczp«Tta; xat ts-
7:apxia; t£ xat e.5vap_via; zay£i/£ to)v sc, ai(»-
vcc ^axp;u zair ezaoT^v e5ve; U7:e eixetei; ao-
Xsufft Tupavv;uptev&)v' xat ftevn z«Ta 7ravT&)V |uiav
ucvapyjiv ny£u:viav ouvio-TnffaTC ,
ecs r,; xat
Xpire; y£vvaT«t
2).
vit : hique gcntibiis ciinctis potiti suiit , tcrtir
post primos. Sigiiificabant autem hos quoque,
tcrtiae statuae partes ex aere: est euiui haec
niateria vakle vocalis , et longe latequc reso-
nans. Huiusniodi fuit Macedonum impcrium
,
qui graeci erant et idiomatis exqui.sitioris.
Post haec ferreum denotabatur impcrium
,
validum , et super omnia priora fortissimum
:
nam ct ferri natura reliquas niaterias propellere
ct supcrare solet. Quodiiam ^ero hoc est, nisi
Romanorum imperium
,
quod macedouico suc-
cessit? Sul) hoc ferrco imperio Christus na-
scitur, lapis de monte nec ferro nec manibus
excisus. Haec vero imperia sub imaginibus
irrationalium saevarumque ferarura osteusa
proplietae fucrunt.
Sicut auro Assyriorum opes repraescntavit
,
sic leaena effeminatam illorum moUemque vi-
tam denotavit. Persarum vero tarditatem et
pondus per ursam. Pantherae pernicitati Ale-
xandrum comparavit, propter indohs eius acu-
men et inobilitatem : liic euim quum trede-
ciin et quidem haud iutegris annis regnave-
rit , mundum universum decurrit
,
qualibet
ave volucrior , Europam nenipc ct Asiam
,
donec ipsum oceanum attigit. llomani aulem
Macedones imperio spoliaverunt
,
postremum
illorum deponcntes regem Pcrseum. Syros quo-
que per Pompcium atque Gabinium duces sub-
iugarunt, .\sianique per eosdem stipendiariam
fecerunt. Postremam omnium Cleopatram ce-
pit Augustus , Aegypto et Alexaudria deviclis.
Ex eo tempore toto orbe coepil dominari quar-
tum imperium
;
quod statuae quidem reprae-
sentatio ferreum denominavit, ccu quod omnia
domucrit atque contriverit
;
prophetae au-
tem visio , animal terribile mirum ac validis-
simum. Porro vcrba confirmavit praedictio-
nis cxitus. Solum igitur romauum imperium
respublicas
,
praefccturas
,
et populorum reg-
na destruxit , corum sciUcet qui a raultis sae-
culis in unaquaquc natione a propriis priii-
cipibus regehautur
;
unaraque sup^i' omnes
monarchiam constituit
,
sub qua natus est
Christus.
1) Ila etiam in clironico Eusebiu.s distinguit ab .\eg\pto Alcxandriam
; ncmpe urbe denotans Acg>ptum inferiorcm,
ipso autcm rcgionis nominc parlcra rcgni supcriorcm. Kcvera in l)ieroglyphicis passim inscriptionibus duplex Aegypti pais
memoratiir
, supcrior ct infcrinr.
2) Dc Komanoruin umvLrsali impcrio
, sub quo nalus est Clirisius, pulcre Eusebius, etsi aliis verbis in syriaca Tlico-
THEOPHANIAE FKAGMEXTA,
139
XIII.
1 ostronms ac inaxinins pro))1ietnrxini Tolian-
nes, pracco sinuil et praeenrsor Ciliristi, pri-
mus omiiium palam cnnctis praedicabat rcg-
num Dci uuntians. Qni quum piinius lianc
vocem emisisset , et ad paenitcntiam horta-
rctur : alqne ad lavacrum aecedcre , et ani-
mas prioril)us peccalis mundare
,
et liiiares
Ijni'os(jue esse iubcrct , atque ad regni initia
praeparari ; ncqiie iam eonsuctos Hierosoly-
mis mosaicos ritns conunendarct , sed circa
lordanem fluviuiu, nova iiuiuditaque purga-
tioiiis per aquam promissione universum po-
])ulum iuvitaret
;
qiiuni haec , inquam, fic-
rcnt , ii qui veterum prophetarum de his re-
luis praedictioncs nicinoria rctiiiehant ponti-
iiccs atquc doctores , iudaicac ijcntis duccs
iiovo praeconio aurcs pcrculsi . ipsum su-
spicabantur esse illum quein veiiturum iain-
diu expectahant, conimuneiii liumani gene-
ris Servatorem ; Isaiae proplietae oracnla coni-
parautes
,
qui dcserti nominatim ct praedi-
cationis atque lordanis bis verhis niemine-
rat : vox clamantis in descrto
,
parate viani
Domini , et reliqua. Vt rursus : laetare deser-
tum sitieiis , exultet dcsertuni , et efflorescat
sicut hHum. Et, ilorcbunt et cxultahuut de-
serta loca lordanis. Quibus addidit dicens :
roJioramini , manus remissae ct geiiua disso-
luta : consolamini
,
pusilli mciite
;
conforta-
niiui , nolite timere : ecce Deus nosler iudi-
cium retribuit : ipse vcuietad salvauduni nos:
tunc aperientnr oeuli caecorum , et aures sur-
dorum audicnt : tnnc claudus saliet sieut ccr-
V us , et expedita erit lingua halhorum : quia
enipcrunt in deserto scatebrae , et vallis in
terra siticnte.
Haec iii sacris libris, tamquam in coluin-
iiis
,
impressa olim apud se habentes bcbraeae
XIII 1).
\J vcrxxci re v.kI fxiyiaxc; 7tp:^r,T&)V 'loiav-
vr,;
yr.pl cucZ yc.t T.[.,cd^:y.ci XftffTcD yiycwi
Ttc&iTo; aTTavrtov avscpfoVii zrc-jtTfov el; r.avzxc
y.XL evxy/ihCsuvJCi t.-iV tcZ BicZ ^atjilstav cZ
OTi
r.f,(ti-cv ra-L-f.v aoevt;; Tr,v cp&)vr,v, y.sravciiv
T£ r.ctc.xyi'/.vjcuiv:-j ,
/.:uTff)
t£ Tsficstivxi , xal
T»;
^jy.^i
«cr:>:aSo:fpc!;5at twv o&jricwv
«f/.-
T-.Axy.ny.artov
,
i^ai'h-jvz<;ixi t£ r.xfixtvcZvTc.;., y.a\
rxfyxcy.cVxi^EoBxt zr.t Tr.v Ha:B:v
t^s (iatjtlEtoi:,
:vy.£,-i fitv a^.ot zx 'Iipctjclvija cvff ir.) rtx rau-
.CVUS.VX iU«u(7£toj vcij.ty.a (jVyy.pcTcvvtc:
.
au.i^t oe Tcv 'I:piJavr,v r.czaijcv Six vea; y.at ^i-
vtQcvar,; inxyytltxi Tvi; ^i' vOx-c<; xaSaco-SM;
rcv rxvTX /cMV T.pcv.aKcvatVt.v
, ct tov a.viy.x-
~£V T.pcQ.r,z'7)V rx;
-eft
tjut&iv
cjf;ppr,5£t; cta
[j.vTiu.Ti: otccvrti apytscfl: v.xi (3i5a5xa/:t, ci rcv
livcv: Ycv^xtMV y.aB-fiycvy.s-jct
., rx; xycxi £7rt T&i
' / ^ • • \ t I
5-'
VcJr) y.npvyuart r.Anyivre;
,
avrcv vr.erc—nuxv et-
vai Tov y.a'. r.aAat avrcti Y,;£tv T.pccocy.tiuivcv
.,
y.ctvcv rcZ Twv avGftoTtov yevcvQ
cwivifa, 'UQdicv
T.pcm,rcv (jvuBallcvrti ^wva^
,
cg d-fi ovcjj.xarl
Tr,; tf,r,ucv y.xt rcv y.rpvyy.arci y.at
0"n
y.at rcv
l:p'sxv:v toiJe r.r, iyveu.cvevai Acvov
*'
cpfovn (Scwv-
rc: ev TV) epnuw
,
eTctu-affaTe Tr,v cdcv y.vucv
,
y.xt ra iir,i' y.at avBti
*•
ev(^pxv9r,ri ipr.a:: 6i-
tpwja
,
ayalMaaBca etnuc; yat avdtirc,) w; y.rA-
vcv xat, ec,xv^fiau y.at ayxKkiaaerai ra ipr,y.a
rcv l:p'jav.v' ci; £7;t£7uvYir:T£ ).cy&)V * 'tayycxre,
yjtpe: avitytvat, y.xi ycvvarx -aciaJ.iAvu.iva' r.a-
pxy.xUaxn ci c l.tyd^vyjt tvi Qtxvctx' tayyaart
,
yn (fcliitaBi' t5:v o iici /ip.6)v vptatv avrxr.c-
cito/.iffiv' avrc: n^et xat a^ait ny.xi' rort avcty-
ur,acvrat aVa/.fj.ct Ti/cp/tov, v.at tara xtocpwv av.cv-
i' «. ~ < ./- < . \ \
ccvTaf TCT£ xKitrxt &); e/.acpc; c yuikci ,
xai
Tpavr, £3Tat yt.Z^aax. \j.cyt\a\wj' "crt iplxyn ev
Tn epr.uM il(5&)p , yat n
aixpxy^ ev yri (3t'.j/ojar,
2).
Tai/T(Z |3i!3?.(3t; icpai;, uiar.ip vj arnlati n-
rvmyj-ivx r.xlat
r.af
eauTc7; ey_cvTe; ct xa^r,-
Diil. A. f. .',;!.
Coil. K. f. l.Vi.
'.M,imi.i-(i|). iir.

Is. XL. X
XXXV. I.
V. .X M|,
pliania lib. III. I. 2. Il)iili'm alii|i)iil ctia))) iliiit))r ilc vaticiniis Chrisl))))) |)iirtc))(lcr)li!)])s ; i)ii))is l;ii)ic;i brcvltcr, iil csf
paucls verbls. Acg)c i^itur idII)! persuailci) taiii pauia ili\isse dc hoc ar)>iui)ei)tii I-'.)isci)luii)
;
quii lit ut coillcuiii v.ilica-
lioruiii Iragiiienlum uuc <lc prophctia Daiiihclis, ipiocl nomiuatlni c\ Tlieoi^hania citatur , uiil)! (iii)i:i)i(i ^idcatur ail Thco-
plianiam rcapse pertino-c. Porro insi^ne al)))il <le vatiiiuio ilaiiihcllro fiaginentiim Eusehii alihi a unhis recitahilur, lii
todice vaticauo repertuni, e\ clus clcpcrdilo libro XV'. e^angclicac deiDonsiratioiils.
1) Iil codice .\. f. 53. inscribitur V.Oa-s^ir.^j (3. Ssoif a^/tia; ( mcndose absiirdciiiie Sssf avot/; , iit et alibi interdum ob-
Rcivavliniis
) In cod. E. f. 154. (Itcimpie In allero huiusapographo )
l''t/crfpi'o!/ Ssoifav. Cltari ii;itur heic riieophanlam dii-
bltari ncqiiit. Ceteiuiii in syriaco tc\f)i iiihil fcre huiusuiodi re|ie)ieha)D. Q))an)iiiiam de 1'raecursoie locutum fuisse I.n-
sebium siib iniliuni vitae piibllc.ie Chrisll doiiiinl
,
quae inciiiit Theoph. syr. lib. III. io, valde est credibile iic prope
iieccssarium.
1) Tolum boc fraginentiim , iinica ferme graeca periodo constat
,
quam lonjiam circuitioiicm valdc coiisiictam csse
Kuscbiu ob;«;rvat Montfauconius praef p. (j. ad ciusdem commcntarium In iisalnios.
Luc. m. 15.

loh. I.
Marc. I. s.
rod. A. f. 203. b.

Mnlth. V. 13.
liO
ECSEBII C
yzucvii r:v 'I^-^oaltov i9vc-j:, £nc£(3r, Iukvv/;; ccj-
TJis zKfvTTeiy srt tt,; t[jr,^c-j v.ai ctix<fi tcv l:^-
o«'v/iV xso-ar.^.:v riy/0.y.z-.o ,
tsc; tsf,a.yaa.ai za;
CTC.-fMaEi; ouui^a/./.jvTc; , aurcv eivat /at :;;/.
K/Acv Tcv 01« '£u
7:fC(fT,T:u
ar.fjatvoytvcv V7i£-
roTir.aav vipwTWv te «irioTeiXavTe?, £t au-o; £t/i
(3 XciffTs;; 9 3e p.v) eivat
f/ev
o),uc}.cy£i, ettei
f/yio
auTS? T9 y.iivcv anavTwv orcoTriti;v r.ap:v-
rcq di Yi3yi tcu rfetjjcztfipivju, eauTsv eivat nps-
-1 \ \ ' \ - , » \ \
Op:[j.:v, y.ai Vhv e-t tt,; £(>r,p.ju ^uvr.v Tr,v •/.aT-
ayyik-iv.T.v -cv a(,)Tr,pi:u
,
auTs; eauTcv eivat
£3t3«aze* Jtat tcutc vi 5eia tcu euayyeXicu
Trafi-
Cflat ypa'fr,'
(i^nc^.cyr^di
7«pi
cp/iotv , CTt cu/. eiut
eyw XftoTCs ,
«//.' eyoi (jwvin (Scuvtc; ev Tvi
t[,rt[j.u, evSvvaTt vi,v c^ov y.uftcu" eyto jSanTt^to
UH«5 ey WaTt, ixtaci Ot uf/.wv etfwei, cv uaeT;
cuz e'i3aTe. Kai Acu/.a; oe Ta cf/cta lo-TCfe^
*,
cTt TiavTtov OiaXcyi?cu£vcov rept Icoavvcu,
i>.r,
r.c-
Te auTc; ew o XptoTe;, «-e/.pvaTO o 'iMavv/i;'
eyto p.£v u5aTt (3a7:Tt?to uy.a;
,
ec^^eTai (3c o lo--
XupOTefo; f/cu' auTo; uua; pa-Ti(j£i £v mivij.azi
«ytw zai Tcupr Ti 01 Tc ;;up;
n tcu y.cixfcv oa-
7:«vv)
,
y.xi r, Q£7t; tcu 7:v£U'/aTc;* tv); auTVi;
e;^eT«t (3iavci«; •/«! o 'Icoovv/;; /ej^cov'''* cut:; r,X-
-ev et; uapTupav, tva f/apTutYia'/! -epi tcu aco-
To; , tv« 7r«VTe; 7:i7T£uc7C07i (3t «utcu* cu/. r,v
exetvc; to (jpco;
,
«).a Iva ^ap-:uf,r,7-rt ueot rcZ
^coTc;* «XX cuTc; pev clxje r<ri 7:fc/aTr,t/£To tcu
x-rtpvyij.azci
,
oiJcTrcioov c'i« q)cov/i T«; Tiuv av5oci'\-
7:cov i|/'j/_a; £t; vr.:d:y_w rcv TcX£i;u Xcycu" ev-
Sev £f/.cTO); anapym rcv Evxyyif.i:v av-.cv iivai
c Mapc; e3i(3«(r-/ev •
ec5£to-/i 3£ Eoiocja u£v
•«
^wv/; T« c(Z£ia
rJ.r,f,t,)aaax u.tcn., oyi/pc.) T£ cia
cpwo^cf&i ^coTt Ta; Toiv avS-pco-cov va-a-jyaGxaa
Oiavoia;
,
«uto; Sr, Acit.ov o jucvoyev/j; zat Trpc cov
Tcu 0£ou Xoy:;, (3ia capy.ci Ta; ct/.Eia; e;£';:£U7:E
ftapuotuya;.
XIV 1).
/\'~~<.~
o'-\
\^'
-Jta Tcu TO)V a/.tav ff-jupcX;u Tr.v Ouvautv ai-
viTTETat Twv juixSriTtov a-jT:C* eT^et yap et «Xe;
Tr,v f^ev cvaiav e'; uoaTo; xat TTveuuaTc; ouves-yi-
y.aai
,
apny.pov ri rcv yi(ad:v:; iJisrr/:vrt:
,
Tri;
oe Tuv (jpS^ajiT&Jv atafxaroiv peuoT-/i; (Buoew; 7:u/.-
i/&)Ti'/tct
rvyyavcvatv , o); •/.at t« ve^/pa 5ia/.pa-£7v
oo)f/aT« /p£iTT:vt (3'jvauet
,
ei-/eTu; tcu; «ut'J)
paSnTeucfteycu; tt! twv «Xmv 7:«pa|3jtXX£i ouoci,
I) In codke A. i. 50i. b. perspicuus titulus EJite^/ou
in compcndiu est.
AESARIENSIS
gentis duces
,
postquam ipsis renuntiatuin est
lohauuem iu deserto et iuxta lordanem flu-
vium pracdicare ; factis praedictioues coufe-
rentes, ipsum esse ct uou alium, a propheta
siguificatum , coniiciehaut ; missisque legatis
rogahant num ipse esset Christus? Is autem
negahat; ct se non csse comniuucm Scrvato-
rem fatcbatur : sed enim pracsente iam co qui
expectahatur
,
eiusdem se praecursorem dice-
bat : verumfamen se nihil aliud quam \ocem
Servatoris nunciam, esse docebat. Idque evan-
gehi divina exponit scriptura: fassus cst, iu-
quit , se non esse Ciu-istum , sed voccm in de-
serto clamantem, dirigite viam Domini. Ego
aqua baptizo , medius autem vestrum stetit
,
quem vos nescitis. Lucas item simihter narrat
,
confahulantibus cunctis circa lordancnr de lo-
hanne, num is Christus esset, respoudi.^^sc lo-
hannem : ego quidem vos aqua baptizo
,
venit
autem qui me fortior est; ipse vos haptizahit
Spiritu sancto et igne. Quid est autem ignis ?
ncmpe rei inutilis consumptio , et ardor spi-
ritus. Eodem sensu lohannes quoque (apo-
stofus ) aiehat : hic venit in testimonium , ut
testimonium perhiberet de lumine
,
ut om-
nes crederent per ipsum. Non erat illelumen
sed ut tcstimonium perhiberet de lumine. Sed
hic quidem ita initium praedicatiouis facie-
bat, deducens vocis instar hominum animas
ad perfecti verbi susceptionem. Quamobrem
lohannem inchoationem esse evangcUi, 3Iar-
cus dcmonstrat. Postquam vero vo.\ siluit mu-
uere suo defuncta
,
et quasi exigua phosphori
luce mentes hominum iam clarificavcrat , tunc
demum unigenitum quod autca existehat Dei
Verbum
,
proprios caro factum emisit splen-
dores.
XIV.
k3alis symbolo discipulorum suorum virtu-
teni innuit. iNam quia salis natura ex aqua et
flatu constat, parum quidterreni participans,
et corruptihiUum corporum fluxam naturam
coustringcrc solet, ita ut etiam cadavcra iM-ae-
valente vi conservet; convenienter discipulos
suos salis naturae comparat
,
quoniam et ipsi
ex aqua et Spiritu geniti fueraut , atque omnino
pipAiaj TSTagTu 5=ofxvslaj. Solus enim ordinalis numerus
TIIEOPHAMAE FRAGMEMA. 141
S|)iritu animati , iiou autcm sccundum camem
viventes, salis instar qiiodammocio erant, cor-
ruptibilcm tcrrcnoruin hominum vitam corri-
gcutes atque ol)durantes ; et eos qui prol)i-
tate morum ipsis i)ropinqual)ant, i^crlicicntes
dulcique veluti sapore donantes. Propterea et
Moyses lege sanciehat ut quasi symbolum sal
Deo offerretur , sic dicens : et omue munus
sacrificii vestri sale condietur. Kt ille qui-
dem scnsibilibus corporibus baec fieri man-
dabat. At uovarum auctor lcgum sale no-
bis homincs Dco caros pcrspicue dcuotat
,
hos mandatorum suorum observatores esse
adlirmans. Quibus etiam aiebat: vos estis sal
terrae.
y \ \ > \ iy rf, \ I » \
ir.ii XJ-t X-JZOl £4 ijOXZCi y.Xl T.ViVy.a.TCi Elfft yi-
' », \ I y~- \ . V
yiwrioevci cf.'.i ts T.'Jivi).a.xi. l&jvtsj, zai :i/ y.xtx
aocpy.a. ^io-jvTe;, aJ.s; -ivti fwsr.io u/i-^c./;v, tov
ajJaoTizcv p[;v twv £-i v-/); av^c',\-MV ir.tGra-
'
\ ~ -.
'
' ' >
o'
^ivrs; y.ixi. nuzviWTei , ~m zt v.x-.x acerrrj piM
t:'ui; xvr:i; 7:/riffiat-VT«; «pTucvTSc xac y.a'Jr,ov-
'jcy-.ii' Tauf/i zci y.xi. Msjwfl; £v:f.c5£rei Olx
ffUf/.(3£:XwV TCU; «XaS TlfrCffiEptlV tlU S^cW, i)ii T.n
liyarj
*'
y.xt r.av §u>^:'j Oufftaj Vftuv aAi ahad-n-
uizai' xAa C(jlcii; Ot «tjiY,Tcov ffMaarov Taur
ETitTtXs^v ev;f/sS£T£f o 0£ twv zatvwv «i;5£vr/i.; » !.,.>. ii. i:[.
'j:Ij.mv z:vi aXas yiju7v tcu; 5c;a;t).£7; (5ta&pr/j-/;v
£0£ixvu , TJuTiu; etvat 7:apiffTa.; t:u: (fvAa/.xi T&iv
auT.u T.x[a'ni\u.a-jjYJ' ;ii; xat £t;
7:f:7&)7:;v
£?.-
yev
,
vtjiii £7T£ Ts «/a; r/,; y«;.
XV.
Ait eniin : quicumquc confcssus fuerit de
me, confessio de eo fiet coram angefis. Si-
cut enim apud duces regcsque fit , ille qui
inei resni fidelis miles coniidenter de me con-
XV 1).
(rt \ I
^
~ .\ ,1 < . t , . \
X r,Qi yap • Tta;, :; av :p.;/;yna-/i £V £;/.:!,
cij.:\cYrfjr,Qizai £vw;:t:v rwv «'/ye/.&iv w; yx^
1-1
rrjiu.cvm y.ai [3afft/£&)v
,
c
-«;
£«•/;; j3afft/.£ta;
yvriffti; ffTpaTt6)T'/); nj£CTafipr,fftafff/.£V(.); r-fiv £ts
-.^,.., .
'\'
<.,'tf.\\
lessionem lecerit, hunc ego vicissim remuiie-
^"- Ttcimizxt «f/cAaytav, cutw xa^w tov T:t:uT:v
rans
,
regni mci tempore , testis ei adcro re-
aunficuiv:; xara tcv t^;
lu.r.; (SafftJ.cta; xat-
ligiosae confessionis
;
pugnas peractas , animi
P"
? F^p^"^
aur&i axpxszr.ac^.xi r/i; £uffS|3:u;
alacritatem
,
paticntiam
,
pcrfcctam erga Deum
iJf^iAcyia;
,
ta; EVffracci;, xat r/iv Tiaplnaiav^,
caritatem, et reliqna Deo devotae eius mi-
>"•«' "^''' iin;«5VTiv, xal ra reXetav r-/); t:^:; 6c:v
litiae certamina computans , eiqne patrocinans
«7^7:/);, t:u; re /:tr:u; «x!hcv; tyi; aii/:.v£:u
apud patrem meum qui in caelis est. Hanc re-
<fT.f«-e!a;
auT:u xaTaptJf/^uuEv:;, zat j-Z.v un£p
trihutionem iam nunc spondeo me daturum
'="^^'^ j7uv/,yp;ptav raar.ffcf/.evs; £7:1 T^u^nTarpc;
confessoribus testi])usque mcis
,
qui coraui F-'"
^cS ev cl^x'j£iz- raur/iv it/.ct^-flv evTcCScv r,on
cunctis hominibus confidenter meum praedi-
caverint regnum. Quid porro beatius bac pro-
missione fieri potest? Quid mclius vel glorio-
sius
,
quain ante diviuum tribunal unigeni-
tuin ipsum Dci Verbuni faciendam suscipcre de
uobis confessionera ? Atque adeo opere prae-
mium nostri de eo testiinonii e\hil)ere
,
dum
iji ip.sa testis sui anima versatur
,
ac vcluti
in sancto teinplo in eadem habitat ? Atqui
hoc promisit , haud casu dicens : confitcbor
et cgo eum. Aon enim alicubi , extra eum
de quo confiteor sum , sed in ipso habito
,
atque euin deitate mea complens
,
per ipsain
cfficaciam
,
qua in illo operor
,
confessiouem
de co peragam.
Postquam illos priore effato in egregiam
spem erexerat , rursus adtentos facit eos ,
ter-
1) In utroque codire A. et L. pracponitur fragmenlo titulus V.iai^im ^. Siof«v=i'a,- ,
uuin coinpcmliis in secunJo
vocabulu, ut in praecedeulibus dixi.
njap£;ctv ixnx-nit.kcuai zciq £f/ct;
ofic/cyriTat;
xat p.aprufft r;i; £7:1 7:avTMV «vJpoT^fov 7:c7:ap-
p-/)fftafff;icv&); t-/)V hrm ava^^oujafft iSafft^eiav" y.ai
Ti U av yvjciro iJ.xy.x^mzic.c'J -r\i r;iaur-/i; ir.ay-
yilix;
;
Tt (3 av xpetrrcv xat Ev^slerep^v r:u
7:po Xiv 5ei:u
^/if/.ar:;
a-jrcv t:v p^vcyev/i tcu
Bicli \cycv mxhiiaQ^bai xr\V vmp r,u.(,>v cuclc-
yiav
; epyw T£ r/i; ij.apzvcix; zr.v au.ci(ir,v £V-
JctlaffS^at, £V avirx '^'•J^/r, zcv u.apzvpcju.ivcv yt-
voptcvcv, xai ojffTTEp £v ayf.) vaw ev aurw xar:tx-/)-
ffcvra; tcuts d' cvv iT^r;jyil.zai.,:\) ^^apepyo); et7:&jv,
o[i.c'koyr,Q(ii y.ayfn ev au:w' cv yap t^m r.cv ~vy/x-
vwv Tcu f/.apT'jpcufji£vcu,
aXX ev aurw xarctxt.),
xai T-/)'; 9co'r/)Tc; a-Jrcv nln^Mv zri; £"•/);, ot a-j-
xri; T-/i; kvipyitx; r/,v ev aurw ;:cir)5Cf/at oij.c\:ytxv.
n/-/,v ir.ip[MQx; xv-.cv; ilr.tQiv ayxOx^; Ota
zr\; zcQxv-.r,; ir.xyyihtx;, ir.iozfi-iit t.cIvj xcv;
Coil. A. f. 10«. b.
Coil. L. f. <)«.
'.MiiUli.X.:)2.33.
Cod. A. f. [«7.
142
EUSEBU CAESARIEXSIS
(x\i-.c\Ji 01 i-.iu.r,; Y.^i(M7l^a;
ir.iliyoiV crt xcv
ribiliorihus miiiis admoiiens fore iit ipse nc-
apv/;ff«p=v£v arafvr.fj://»!-
a-jayY.ty.m; Qi /.ax xav-
gaiitcm se iieget. ^ecessano autcm lias quo-
T/.v aiira; baveretvar: Tr.v anEi/.-/iv, w; «V pvi za- que ipsis minas intendit, ne forte aliquando
Taofsvwaiev tvi; ci'c avTJv cu.ci.'.y\a;- 'iu.zy.hv 5l
negligant ij^sum confiteri. Vicissimque ut ne-
c5:&);i5>piTT.'(sv Tw «pv/,criv T?,; a-jTcu f/af-T-jpis;;,
gare cum perliorrcscant proptcr consecutu-
dtx TffJ
i-ay.-.lcxiO-.ZQa.v auT-fl Tip.wptav, 'f.xi; ri-j
-.0
ram eius rei pocnam
,
ncmpe quia a filio
r.ooi Tcu w:v Ttv Otcv apv/iQfivar cu.cicv S xv un Dei negabuntur. 1'erinde \ero est negari a
z:
apynOr,vMi-lz:ZT.az^c>;i:o->i[.,vrfihcf.tvr.o --n; patre , atque a Dei sapientia ncgari , et vi-
7CV OicZ ffccpia;, v.y^ TfTi v/.r.t<7itv zr,; tw,;, y.ct r&i ta excidere , lueeque privari , ct omni bono
Csp'/iSr,va£ Tcu tt.t.)Tc:, xai TM TravTwv tmv ayctOm dcpcili. Porro liaec omnia coram patre cae-
a.T:c^lriO-7,vaf zc Oe y.at ~.a.v-.a TMV-.a TiaOnv svdt-
vtcv zcv Tiazf,}; zcv £V zct; cvcavct;, yai tr.t T&iv
«yye/wv fj.cvcvcv/j. r.ar! avzci; zct; Oitct; [iritiaQt
v.azay.uOivza; Jtal a-:|3Ar,T:-j: yivcu.ivcv; zri; av-
zcv paot/.ita;., r.cia; cvy. av yivctzc yif.cv iT/azr,;
Tip.&ipia;
;
xvr 1].
f.o(l. A. f. isr>.
Th. Svr IV 12.
Miillh. X. .-ii.
V
-/*-e'/(.)v ij.ivzct zupt:; czi r.vp r,Hcv, (3a/.eiv
xai ciiy. £if.r,vr,v 5:vvat, aU.a 6ta(/.eftcrp:v ,
idi-
dacze ota zcvzorj czt
iJ.-n
za. <j.t('.a p/.oe Ta avv-
fw/i Tc7; r.cllct; v.at za -hSia T.acadcyjMv tlr,-
IvBi XM f3ii aX/.a zavza. a or, CL/p:; a'JT:t;
lcsti perpeti , et spcetantibus angelis prope-
modiim aiitc divinum ipsum tribunal condem-
nari , et iilius reguo expelb
,
quid ui quovis
summo supplicio peiiis sit?
XVI.
L/iim ait Dominns , sc vcnisse ut gladium
ininitteret , neque ut paeem daret , sed ut po-
tius scparationem inferret
,
iiis verbis dociiit
baud grata, ueque muJtis consueta
,
ucque
iucunda daturum mundo advenisse , sed ta-
lia quac ipsis erunt igiie urentiora , ucqui-
iaitjOat y.avcty.tjiZirja, r.aaav /.a.y.ty.v y.at [j.cyOr,-
ptav i^^-jyf,; waTiep a),A:Tptav : J.r.v /aTa-jXe^avTa,
|ia,„ ,|namiibct ct animae improbitatem ceu
xat xpwff'"
^»-'''^ \ay.zi[vvcvza. njacav ivyiv tow
alienam matcricm prorsus combustura , ct au-
;:apa5e|:f/ev[.)v auT:C Tf,v (5waptv
,
(3t' vi; Ucv
y\ i„5,tar cuiusque animam illustratura qui
cvT.o-i ij.illitv paxatpa; iJizr.v clvzazr,; atatpe7v
(.a,„ , j,,, i.pcepcrit
;
pcr quam mox tamquam
zcv; y.aza yivc; ilhhlct; T.^jccr^y.cvza;, tim a^;-
^riadio acutissimo
,
genere intcr se aflincs scpa-
pij^etv vlcv; ycvtov
,
val Ovyax€[.a;^ p.r.Tpwv, >;at
1,^,.^.
„0,, demorabitur
,
ita ut filios a patri-
vuy^a; Twv zr.aeaTptwv, vt.o xcvhyr/.cv fii/.cv;
j,,,^ dividat , filias a matribus , nurus a so-
/al rns Ouyn; [xaya't[.a; t:u te Geicv /.«: (7«Trpi:u
crubus, rationali inquam telo diviuoque gla-
7:upo;, Twv ev «vfipwCTJt,- xpetTTcvov e-t z:v t;ypa-
(jj^,^ ^^ jjjyj^o saliitarique igne ,
ut melioris
vt:v T.lOcv i\a,izc[^.ivwj, y.al pr./eTt :iwy t£ ^epetv
^^^^^^^ homines ad caelestia ^desideria inflam-
Tr.v peTa twv a,au/.0)v r;vvcvr;tav' okjz evOevcJe et-
y.cztti; xcv tac^vltcv avzci; avapptTTtiJec^at t.c/.i-
p:v, 7raTepf.)V pev (^av/.dfu vtct; 711^:1; e7:avis-ap.£-
VMV, pr,TJp(.)V 0£ aOioiv ivyazf.a^i (joopccjt, y.ndi-
^ (/ ^
t ^^ ' >.^
«twv Te wfjavTw; Tat; exuTwv vuy.tpai;* auTcu
TauT evepycuvTc; ev tw ^[azc/.cyitv xa; twv av-
OpwTTwv <^vya;, v.ai xa; aita; t:u Oe:u ^aut^kita;
iy/.iyiijOat, acpaxM xi y.at Oit/.r\ dvvaij.n iv fj.iaci;
mentur , ncque diutius cum iiuprobis so-
cictatcm Iiabcre patiantur : atque ita liinc
ipsis civile belluin nierito confletur
,
iuiquis
patribiis fidclcs filios pcrsequcntibus, iiiatri-
biis irrcligiosis filias frugi , socrubus pari-
tcr iiiirus suas: ipso scilicet bacc opcran-
te , duiii liuinauarum animarum delectum ba-
bet , ct invisibili divinaque potentia intcr
TCUTCtc «7:aoi (3i«nptVctv.ilv.at Tcu; u.iv «£t:'j; Tr,; 1 v -i i
»•
-i
.•
,
~*
, , \ , /
,/,',",, 'las discernit ; et diunas quidem gratia sua
auT:u yauxc; t£ y.at x/r.(7£w; api^tvorv a7::i3a/.-

..
.'.
.. .. ....
''- r ' r
=
I
ac vocatione
,
pro viitutis merito conscrimt
,
1 lii C0(li(W A. f. I8G. fr.-ismeiitimi lioc s,frH pprspiciie titiiluni '.litrs^iou S-i/Ts^ai
( vcl Scutejoi/ ) Sjofavj/af-
AUiiii illud S.UTsew menihim evislinm amanupnsis qui iu anfiipiiorc (odice legerit littcram 5 (piarto ( ut viilimus p. 2S.
adn. I.) piavc(inc c\plicaverit i^urs^u. Rcapse in syriaca Tlicopliaula lib. IV. if. ct 5S. scrmo cst <lc dissidiis bclli.siiue
domcsticis ac civilibus rcligioiiis divcr.sac causa; ipiaiiii|uam uuslium Irajtinenlum uonnisi alicubi cuin praedictis lotis
conRniit,
2) Sine dubio pertima ad luinc locuni fragmcntiim liiiscliii in catena ad Mattliacum cap. X. 34. edit. Cran.cri p. Sl.
ti/iTEiiiot, Kai<Tap£ia;. Tv)'» T(.ir,TiKijy (/.ta;/aipav) ji"; ra Siaigsiv to'J,- d(ioui Tv'' Ssou «fj tu»
f<7)
toioi/iw».
THEOPHAXIAE FRAGMEXTA.
1V3
iiidiguas autem electionc sua seceniit. Haec Xeiv , zcl; o avx-ivi ta,- £x).:-/ri,- a^rp^^civ
1).
in auteccssum divina provisioiie discipulis
TauTa apAXjSwv evSsM 7:f;s7vc.ic£i dwy^uUro
exponebat, futurum adlirmans civile bellum
-p;; t-j: f/a5r,TJ(;, y.oicz\jc.cu.iv:; zov ^.b11:vzx
propter suam doctrinam, et se iguem acceu-
(rjcn^iaSxi ia<^xjh:v t.:Ivj:-j, (3ia tju^ a-JT.-i/ lc-
surum
,
ct gladium pcr domos inmissurum
,
ysi;;' zai to; 7:up £;a'i£t,zat p.a;^rxtfav 6,U|3x),£7 xaT
et vim suam pcr cognationcs discursuram
,
a'z;u,-, xal xara guyysvila; •«
aw:U c!-jvayi;, /r.i-
ut a noxiis parcntiims adiinibusquc dividat
,
^iI-.vgx uvj xZii k-i^la^fiuiv y^viw/.ai nyyivZ-j
,
sed Deo coniungat. Futuram quippe pluri- ffuvanT:uoa iJe tw Sem
,
xat Tvi twv cuoavuv paat-
niam inimicitiam et pugnam suorum mililum ?.£ta evjuua tcu; a;t;u; a-JT/^;" lciGSxi. -/ao rMi-
advcrsum aliter viventcs
,
in domibus sin- f^n-j :or,'j dixi^:cy.v
-
xat p.of./jcj twv auT:u
s-ta-
gulis; dum alii irreligiosos
,
intemperantes
,
tiojtcov
r.f.'::
t;j; ivavTiw; ?(uvt«;, xa5' £xa^;v
et asperos sectantur mores
;
alii modeste
,
:\y.:v, tw t:u; /^iv t;v a/.':Aa^:v xat a5sjv xat
composite
,
pieque vivunt. Hinc odium gra- OuapEv/i p.£TiEvat
i5i;u Tpc7t:v, tcu; (36 tsv o-&)sc:-
ve bellumque inconciliabile in singulis fanii- va xat x:ff_i;.t;v y.a.\ eirtctxo" dts 8yi sj^Spav o£tvT,v
liis conflatum iri. —Dei notitiam atque ami-
xat TteX^ucv aa7i:v5:v £/- t;ut:u a-jt^-naiaOxi
hf
^•itiam
,
quam discipulis suis conciliabat, ani-
ty.ix^nc avyyvjnai 2).—Tr-v r.t.oi Oi:v yvrZcfj
macqne imperturljationcm , et mcntis sereni-
t£ xat oiXiav, r,v T;'t; ajT;u 7:f:u;£V£t t/aj/;-a7;
tatem firmumque statum
,
pacis vocabulo de-
trv t£ t/;;
T/u^cr,; aTap.liav ,
xat }.;-^iau;u t:
notans Vcre enim illa pax est
,
quae iustitia
/alr,vov y.xi -u^aji; t:ut:v ir.yy.xlw tcv z^o-
Dei et pietate gloriatur.
7r:V
3j
ii^r,vn yx^j :vtw; exitvr, iriv % ev tvi ot-
xousffuvYi t:u &£:u xat cu^i^iEta o£uvuv:,uev/;.
n/.r,v4-) TauT« (JtcTKTTST: c yuoiog, ;ux avTtv:-
i/iStTiiJv Tw (^aoz^vTi
7:afa
INlwucj^l, Ttua
*
tcv
r.oiztpa ff:u xat Tr,v
p-/,T£fa
(7;u, veu.!;) j3£|3aiwv
5e xax£7v:v xat lr.ia(i(.ayii:iJ.iv:c Sia xr.c xfetTT:-
v:c y.ai tvzilzGZicai evT:/.vis Tvi; t:v S-icv e|
Verumtamcn hacc praccipiebat Servator
,
haud cquidem coutra >loysis legcni dicentem:
bouora patrcm tuum ct matrcai tuam
;
im-
ino et illani lirraaus sigilloque muuieus per
nielius perfectiusque praeceplum quo Deum
tota aniraa diiigere iu])emur. Aam patrem
^'•'"'?
't-i^/J"'
«yaT^av (3tax£XEU5Kev/;?
*•
7:aTepa p.ev
quidem matremque honorare quilibet homo 7^?
>'-«''
p/^-epa Ttyav 7:2vt( tw, voaiucv y.aza
lege naturae debet. Sed quum ct alius patcr sit
^^'^^'^' "=; o^ ^''^p'-v -a-p:; tcu xat rwv -/;-
gignentibus mebor, qui et bos creavit, uerape
7evv/,-x:'Twv •xptTT:vc;
,
a-JT;u; -e vr.:arr,7ay.-i-
ipsum Dei Verbum
,
qui praedicta praece- ^-^i
'^'^ ^^
'^'"'
^
""'' •^"" '"/-'7
c "a -c:-
pit
,
non oportere ait maiore alfcctu prosequi
>-=Vsva ci^aTaTTcuevc;
,^
cv^ /ykjai t^ncj -jneo-
corporis gcnitores
,
(piam illud quod ratioua-
'^^'''^--^'^
T(i (ftAia tcu; to owua /iyiwry.ozai^ zcZ
lem partem nobis imlidit Verbura : sed et
""«'"
loyiy-h wcaznaayiv:v lcy:-j-
^
alla y.ay.n-
illis onniem bouorera couvenieutemque affe-
";'?
P"
r.^joa^^iy-^^ai
-ifn vn^ r.7.a-n, ataSe(7£t
ctum exhibcre. et Dco eximium ac priucipale
"^
J"?
wpciT/.xcutr/i, a^Tw ^e uc7£p,3aW.cvTw; t:
reddere obscquium, ipsumque prac omnibus
"po^^-" a-cvep.etv ff£,3a;, uji£pa-/a7:av te y.cA 91-
amare ac diligere
;
ita ut minime cunctemu/
,
^^~\ «'^'=''
^f
P
.avTa;, w; yh
y.azo-^vuv o't"
causa eius a parentibus impiis dissiderc
, et
«"^•^'^ "''"'
y''']'"''
«^'N"^
s\'!7Taff5at, xat a9£.,v
ab irreligiosis fratribus separari, fdiosque et
«'^'^•?^~)' i?:p'?£^-a', "'^'-^; -^ ><«' ^-jyaztcxi
lilias aversari , Verbique acutissimo gladio om-
^T^-<'-(;h'<'^^'^
'"=''
^V
^-^ /''7"^
zu:nzur^,az-n
nium borum naturales praecidere affectiones, /^«/.='''f'?=
^''^"' «-«"-"^ '« ^'^^'"''^ '^'axcn-£(v
si forte nos a pio crga Dcimi araore impe- ^J^-f^'
"
^r'"'"
^'•' '''"-""
'^'^';'
'T'""'
dt
> ,1 1 ,1 m 1-
-4 euffE.^el 3ta5£ff£t. Atc axiitSw; ev to) alazaam
laut. Disertc itaque ajjud Jlattbaeum dixit
:
'
" '^
- i 1 '
I) Haec in syriaci Tlieophania lib. IV. 15. ait F.iisebiiis «•
.siimcrc ex licbiaico cvansclio , <iiioil alibi etiam ab Ku-
sebio rilatuin po.stca videbimus.
?.) Haec valdc conj;ruunt cnm Ttieoph. syr. IV. 28.
3) Vidcs hunc praccipue locum adamnssini pertincre ad syriacam Tlicoplianiam lib. IV. I"!, ila tamon ut graccus textus
inilii lucidior melioripie vidcatur.
4) In codice -\. f. :!04. perspirue
,
cum compcndio tautum iu sccundo vocabnlo : L'jffij;i'c'j ^i^?.iij T^rx^ru ..i^-.ifX^/na;
:
Lasebii ex libro qiiarlo Thcuphamae.
Cod. A. r. •>01.
.-i. b.
Th. svr. IV. l-i.
'
Esoll. XX. 1-2.
•Maltli.XXll,;)7.
U4
Malth. X. 37
eV< F=u
«;''=;•
X4«'-' P^^ r^P
^"'-
^"'•'?!
'^*'
•"'
7W ytvei
T^caVMvai
5txSre7£u;
jcaTe/IuTrav-v
,
Oai 01« T-^v eh Tcv TraTspa
«liu, -fi T?,; Tczcw/is
(7:UTCU &l).£lv,
p.e'xf'?
^'^ .""'^'^^ V.X'.x{il7.T.Zll
Jt
Trep auTJu;
clia^reffi; Tr,w r.^H
tov S^esv euae-
/3-iaV ei 01 u.iUcifj
Iut.ccw r.czi -Mci yive-
ff9«i TSU TT,S
5£;(rePeiai
vcp.-t;, no:Tip.-flTec? &
Twv ^ifZrj
cjJtTTip- cStcs
cie r.v avTo; o tcv
htcZ lcyci c -z-M-.a.
5t«-/.£).euou6v;; /ai vcucSe-
Twv, 3c7v t:v;
avTiu (jTpaTitoTa; v::ep iravTa; tcu;
-&) 7£'v£t 7:p:<7r'x:vTa; auTCv a.'io.r~M
^
ur,di r.pcTt-
pav T-7; T:£pi avTCV oiaSeaetu; '^i/Tpa tjapzwv, -/i
ab)ij.azo>v
ffuyyeveta;- tcte 5e zai in
jj.ayaipx tcu
2-ecu -n Tf/.-nTi-/wTt/.T-/;,
t:u; ava^icu; aTTC Ttov a|iwv
diay.cr.rc-jGa,
3t£Aci av ot/.atw; twv p.ri a(7£|iwv yc-
v£wv t;u; £i((7£j3£'i;
iicp:pi?cu(ja vtcv;' wtyaurw; ti-
p/.TECv zai aya-r,Te:v mcv; y.a.1 S-i;-/aT£pa; vcy.ct;
EfSEBII
CAESARIEXSIS
qui amat patrcm aut matrem plus quam me
,
non est me dignus. Quippe his verbis, locum
rclinquit amori quoque erga geuere proxi-
nios ; sed tanicn liaud magis quam se hono-
rari concedit : ueque propter patris matri.sve
revercntiam , aut carissimorum affectum ,
ciu-
rare Dei amicitiam ; scd et illos diligere
,
quo-
niam id tum lcx naturae tum Dei verbum
iubent ; et
nihilominus amare cateuus
,
quate-
nus erga hos dilectio niliil rehgioni Deo de-
bitae nocet. Quod si forte hi iinpedimento
fiaut
rehgionis k^gibus ,
anteponendus cst ani-
marum pater. Krat autem hic
,
ipsum Dei
Vcrbum iiaec praecipiens et has leges statuens,
debere scilicet mihtes suos supra omnes ge-
nere coniunctos ipsum amare, ncc dilectioni
suae carnales affcctus praeponere vel cor-
porum
cousanguinitates. Tunc autem gladius
Dei acutissimus indignos a dignis praccidcndo
iuste sccernet , ab inipiis nimirum parentibus
pios lihos scparans. Similiter iu pretio ha-
bendi sunt atque amandi lihi filiaeque natu-
rac lcge ;
non ita tanien , ut horum causa
Ciu-istum contiteri recuscmus. Maxiinique sup-
(jus^ws ,
cv (j.-m iiuB ev£Z£V tcutwv ic,apvcv; yive-
aOat zrii 7i£pi avTov i3«o).cyi«;* «e/ic^; T£ Ttaw-
plicii vocem indiccm pronuuciavit
,
dum ait
pia; a-£i),r,Tizr,v 7:pcr,zaT0 cpwy-/iv e\r.b)V xaTa psv
secundum Lucam : non potest mcus esse di
. Acuzav
*, cu dvvuTai [j.cv uvai ^aB-nrn;' v.axa.
gcipuhis. Secundum vero Matthaeum :
noi
'
Luc. XIV. 20

MaUh. X. K. ^E MaTQatcv*, ciiz £Ci
\J.cv alic;' £tK£p o Tavxa.
Izyon, auTc; ez^^ivc; r,v o ev ap-/"i\ u.cvcyivr,; zcv
Secu lcys;, auTc; wj yi
Iwh zai -h acrfia zat -u
(sw; zat TO 7:avTwv aya^i^v tjXnpwua" TC yciJv
cuz etJTt IJ.CV
a$io?, epieicv av tiri tw, cuz av
ylvcizc tdnii
a^tc; , ;ui3 «).Xcu Ttvr; ayaBcv.
E7:tT£tvwv Os. Tcu; Tr,; <\ivyr,z -ovcvc
,
zai -n;
(i; av £'ir:t Ti; ^-paTioiTtzYi; zaTOt 6ecv avSpsiag

Mailh. X. 3S. Tr,v ptoprv avaSwr:upwv, E7:t),ey£t
*•
zai c; cu (3a-
azaQii zov azavocv avzcv vai ioyizai otikjm ucv,
cv dvvazai picu £ivai jva>/iTn;' cv ya.p 7taT£pwv
(B/lCTi cvhi fj.-nzeoon
cuis uiwv ;ui3£ 5uyaT£pwv
non
est me dignus. Siquidem qui haec aiebat
,
illud ipsum erat unigeuitum ab initio Dei
Yerbum ; quod est vita
,
sapientia , lux
,
et
onniium l)onorum cumuhis. Ergo dictio
,
non
est me dignus , idem valet quod
,
non crit
vifi\ neque abo quohbet bono dignus.
lani vero corroborans animae nostrae ncr-
vos, et mihtaris ut ita dicam secundum Deum
fortitudinis vires incendcns
;
pergit dicere : et
qui non baiuKat erucem suam et veuit post
nic, non potcstmeus esse discipulus. iNon euim
patiibus tantum ac matribus , lihis fihabusque
l^cvcv cjpcTipS(j5at nrpciTrzet Tr,v iu.h tptXiav,
autcpouerc dcbet , inquit , amorcin mci , sed
at.la Y.ai zcv cwpaTc; avzcv, y.ai «vzr,; clr,;
Tr,; KpcaY.aipov ?wyi; to ycvv awua o 7r£piz£i-
Tat vuv n yuyn, ava7Taup6)5at Trpcanzei, zai
Ci^jT.ip V£zpcv o(jT£pya(ja(75at , z«5r,),w(javTa; au-
Tcu Toi T.aBn zai a7:cv£zfwaavT«;, oJ; ptnz£Ti 5c-
X£~v tbiaav 7T£pt^£p£tv aacY.a alla v£V£zpwp.£v/,v,
zat Tc7; S£t;i; T,apayji).\j.aat 7T£7r£p:v/iu£vr,v iiy;t
Tnv ^vy-(,v £T£pa; outjav cuaia; Tn; aa<siu.azcv
Y.xi vcepa;, zpcTtatcv vty.nzripiov y.az ey_6pwv ey£i-
pcuuav, To c(i)pta azavpsv osy.uv 7:£picpep£iv, zai
et corpori proprio , et universae linic tcuipo-
raU vitae. Corpus igitiir
,
quo nunc anima in-
cluditur , crucifigere oportct , et vehiti mor-
tuum efficere , clavis configentes iUius cupi-
ditates et mortificantes
,
adeo ut non videa-
tur vivcntem circumferrc carnem sed extin-
ctam
,
et divinis praeceptis transfixam. Atque
ita anima
,
quac aha constat substantia iu-
corporea et intellcctuah , victoriale tropliaeum
adversus hostes erigeiis
,
corpus ceu crucem
TIIEOPIIANUE FRAGMEXTA.
circumfcrre videatur
,
et mortuum A'eluti in-
strumentum gestans subsequatur rationem (seu
Verbum) praeclari instar militis qui \ictoriae
de hostibus manubias gerat. Kisi enim hoc
modo sequatur me
,
inquit , discipulus corpus
suum et carnem mortificans , ct quasi exani-
mem quamdam cruccm sibi imponens
,
mini-
me sit neque esse possit me dignus. Culmen
itaque pliilosophici moris his vcrbis reprae-
scutat , discipulos suos tamquam viros milita-
res ad fastigium virtutis conscendere invitans.
Quoniam non sohmi plus quam patrem ac
matrem et hberos, veruni etiam plus quam
proprium corpus, amicitiam ipsius aestiman-
dam esse docuerat ; uno adhuc rehquo , ma-
gis etiam quam corpus necessario , id est ani-
ma ; sermoncm intendcns , de hac quoque ita
locutus est : qui non oderit ctiam animam
suam, non potest meus esse discipuhis. Se-
cundum vero Matthaeum
,
qui invenerit ani-
mam suam
,
perdet eam : et qui eam perdi-
derit propter me, inveniet eam. Non enim
mihi , inquit , de exterioribus sermo est, neque
de parentibus et hberis , sed uc de ipso qnidem
corpore et carne hac facile corruptibih
,
quae
parum curare iubeo , dum contra prae omni-
bus in prctio habere sermones meos adhor-
tor. Sed quamvis anima pretiosior omnibus
sit , ita ut niliil melius quispiam habeat , imic
ipsi creator eius antcponendus est; ita ut si
tcmpus forte exigat huic quoque non par-
cere, eamque exitio (ut hypothetice loquar)
pro Dei cultu tradere , id quoque sine dul)ita-
tione agendum sit. Etenim soli l)co
,
pcrdi-
tam (dico per hypotiiesim) ipsius causa ani-
niam recuperarc et invenire possibile est. INam
qui eam nusquam existentem primo forma-
vit, et ex non extante subsistere fecit, haud
impos erit eam ex hominum consortio pul-
sam, et de hac mortali vita abactam, rursus
ad luniinis auras revocarc. Kam quod pcrdi-
tum fuit, haud sane in nihilum dissolvitur,
sed subsistit
,
est
,
ac permanet ; tantum se
.subtraiiit latetque dcstructores suos , non ta-
men magnum oculum fugit. Quamobrem ni-
hil reapse apud Deum perit. Quod si quis
Deo non crcdens ; neque posse ab eo animam
quae periisse putetur , revocari ac vivihcari
iudicans
;
confessionem de Deo factam al)ne-
gaverit ; ac propterea impcndeutcm ab homi-
i45
vexpcv cffTrep opyavcv a;(Siri(pepciia«V f-eoQai tw
XoyM, 5ty:rtV yEvvacou CTpaTtwTcu ra (BpajSeta tti;
viy.Tii xaT ey^p&jv er.tMfj.i^ciJ.tvcv' tt yap
pn tcC-
TCV TCV TfCTTCV C.y.CACV^Tiatt pC( ^/1(71 VJ.Ct
f/a-
^r!Tcu«/xEvc;, T« eauTcO uwua y.oti rnv ca.oy.a. ve-
y.pbxjaq, y.a.t ctcv ztvcc aravpov a.f^vy^cv mct^i-
f/.cvcs, CDX av ye.vct-0
p.;y a^icc
,
cvSl dvvai-o
ttvat fjLa^mrii' oty.pcrnra di xat 6ta tciIt&iv cpt-
/co-ci-pu TpcTTcu TiapiffT/i, TCu; «uTcu paSTiTa;
cta ^-paTiMTf/cu; av(3pas E~ axpcv aptnq Oiiiv-
ditv r.cay.alcvj.s,vci.
AA/. enciovi 7:arpo; xai fj.riTpo; xat Tezvtov
cod. a. f. 2oi. ii.
cu
fjcvcv , alla y.at Tcu awpiaTc? avrcv •n&cri-
p.av
Trv auTcC cpiXtav e(3i^a|ev , evc; (3e X;i7;ev
eTt /stTTcvTc; Tcu y.cf.t Ttov irtouaTcov avayy.ats-
TEpcu, rcuTc 5r rv
-/i
'^vyr,, STTiTetvMV rcv lo-
y:v, xat r.e^i zauzrii zctavzai r.fcviicizc ^w-
\ ff < \ '..
\\c*^,\
v«?
,
cTt p-/) ptt(7tov yat Tr,v eauTcu tfu^-flv
,
cu ^uvaTai ^.cv ttvat u.aBr-TiC,' y.aza 51 zcv M«t-
S^aTcv
*,
euptov Tr,v '^vyyJ auTcu
,
a.i:c'Kiatt •
Miitth. x. 39.
auTrv" xai o aTic^ecra; aurriv evexev eucii, eu-
' >' >\ x~.r \c
ffliret auTriv* cu ya^ Tiept tcov exTc;
f/.ct
(p-/i(7tv o
'lcyci;
,
cu5e TiEpt ycvetov xai tcxvcov
, akX cvht
\ , ~ ~ 1 \ - , , r r
Tiept auTcu Tcu cwpiaTo; y.at Tr,; eua-yapTcu Taurr.c
oapxc;
, cov 5-ri eXaTTcv ippcvTi^etv uapaxe^euc-
\ > r ~ \ , \ . r
p.«t
, y.at TtCiO TiavTwv Ttuav tcu; eptcu; kcycvi
Tiapatvto* akX cTiep ict t.o.vzwj ztij.ioztocv ri '|u-
;^-/l, ris CVK av yvjcizo Tt xpetTTcv excfjTt;), xat
Taurrq axjz%i hict av Tcu nciriTriV av-.-hc, r.^czt-
(jxv' trj; et xatpc; TicTe xctJ.icetev , atpetiiviaai /.xi
'
I , • / \ , \ , , c Q^ r . r
zavzTii;
,
«-w/eia te auTr.v, 0); ev u-cirecret /c-
ycu etTistv, uzep euff5|3£ta; 5ecu r.apaocvvat, v.at
zcvzo ycrri 7:pc5up.w; uncpieveiv cti pcvw Ceci) y.at
TViv, wc ev uT:c6e7et, ccTicXwXutav ot auTCV i|/uy_rv
ftvaxa>.£(7«c6at xai aveupeiv duvaTcv e yap ]j.r.5a-
[j.cv ptr,c)a|:/wc cucav auTr.v TipoTepcv VRc(jzr.<ja\j.i-
vcc
,
xat ex t:u pir, ovtcs itc tc eivai Tiapaya-
ywv
,
cux av eV/i a.hvva.zcc, azcHv^.evTiV avzr.v
e| av^ptriTtMv , yat iy. z'.v bvrizcv ^icv a^avtcsOu-
CTav, au7t; ei; (>CrJi T.a^ayayttv zo
y«p
aT.c/.oi-
/cc cux et; avu-ap|iav xeywpr,XEV , a).X v-a^yu
piev y.at t<^t y.at y.ivet' y.ty.ovr.zai 3t y.at lavOavtt
zcvg ar^clt.oiliy.czai ,
a),X cvSi zcv peyav dtadt-
df,a'jy.et o(pSa/p.cv ^tc cuiev izv aTioXotTO nap
auTCrj' et 2i zic ar.K^mac, Oio^, vat
f/n
dvvwjOac
au-ev Triv ar:c/&)/£vat vcfj.iaOttaav \^vyr,v au5t;
inavayayttv y.at 'Qokt.ciuv r,//-,aapiEvc;, E^apvc;
yevciTo T-fl; TTEpi Tcv S^eov cpccXeytot?, £tT« ^ta-
(luyci p.ev Tcv e; avOcoir.oyj er:'/',wpr.picvcv Qavazcv,
ev a5(ia).:i« 5i fto/] y.at ev aatptuvo} zr,; avSpoi-
t
m
r.oil A. f. 'jiH.
.M,itth. XI. iJ
7<is e| «vSfMTO)v £ntP:u/a;,
/.at tiv y.jTci >./;;/
e-
v:v evcxei/ rcu Tvis
^eece/Seta; Xs/cu 5«vaT:v
,
«Vw <5 xucZzoc, Tri; <iX/,6si;; ?(a^; eaursv
rsffl-
ErSEBII CAESARIEXSIS
(3:x£tv
iiibus neccni fugcrit
,
scque secuiam inter
homiues vitain adeptum putaverit ; atque ita
aniraam suam se iiivenisse speret
,
quippe qui
Iiominum insidias impendeutemque reiigioiiis
causa necem vitaverit ; hic
,
inquam
,
sciat
e«s
, xat Tr,v la-jtcu '\vy)\v h
eupnzEvai vevs-
vera potius vita se ipsum privasse
;
suamque
ptzcv
,
a/./iSel \o-j"} Tsapxdivi anyo/cia- uiar.i
animam
,
qiiam sibi invenisse videbatur, per-
yap ea/arns «r.oXeia; yevctT' «v xe^pcv tc ez7:e- ditioui tradidisse. Quovis enim summo exitio
afiv BioZ
,
x«t <ipv»-,5r,v«t vno rcv miZ zcZ OuZ- deterius est Dei gratiam amittere et a fiho Dei
Ti Sl VM 7:).e:v e7:api(j«To, e^auTJv a-aTr,5-a;, uegari. Quid vero quispiain proficit
, dum se
zal ivf,r,-Avou zw lavrcZ t^i-jyriv vnclc/.^utv
,
cte decipit , et animam suam invenire arhitratur
,
aivyoiv Tcv Odvazcv, rcv 9eov r,f.vilzc; ffpt/pcu cum inortem vitans , Deum negat?Nam quum
7«p
ovzci xat 6;:txatp:u (3t:u
,
/^er' cv jtcAu rr\i sit arctuin ct temporale hoc aevum, quanto-
5v/iT-«; xai ohycy^f,cvisv ?c.j-fl; aTepr.Sel;, xai tw cius mortali hreviqiie vita orbatus, aeterno
Buvdrui cv yeuy&^v tov Seev ^vCiro u7roj3Xr,G£t;, post mortem supplicio tradetur
,
perdita enim-
r/i p[£Ta Tcv Bi.va.rcv cf.iMvtx xJ.acjst ny.f.y.icOr;- vero propria anima, quam se invenisse puta-
<7£Tat, a.r:oliac(.c, akr,OZc rrtv eauTcu 'i>vyi,v , r,v hat. Sicuti vcrsa vice qui ob spem in Deum
eup/ixevai u5i£iXr,'|ef w; «va-aXtv o ^ta T-flv ei; semet ipsum negiigit, suamque vitam ahue-
6csv iliitSa eaurcv oizcyvsv;, y.oii rr,v eauTcu ?w/iv gat, et quantum adtinet ad suum propositum,
ar.afvnBii; , cacv n e-i tyi £«ut;u TrpcSeo-et tyiv animam propriam perdit, cuncta liaec ala-
eauTcu ij/u^^rv «Ec/f.iXe/.to; , 7r«vTa re T«uTa eu- criter propter fidem erga Dcum tolerans, hic
BapcMi uTTCf^etva; (3i« rr,v ei; tcv Becv Ttt^tv, inquam erecta fiducia sit, quasi nihil perdi-
5appetT0) &'>; p.r.^Jevc; a;:c).(.iXcTc; auTw- cu yocp
derit. Non eiiim ipse amisit sed invenit aui-
a-cXtoJ.cv TctjuTc;, aJ.X' eupe Tr,v eauTcu ^vyr,v'
mam suam. Si ergo per bypothesim mortaiis
£1 ycvv co; ev vr.oOiau lcyov 9vr,rri cvacc irvy-
esbd, auima, ac vcre in niliilum posset dis-
Xave ,
x«t ciare aX/;Sco; e'i; tc ptri cv yMpuv
,
solvi , et si periret ab hominihus extincta
,
xat £1 a;rtoXJ.uTc uttc avep&jTrwv «vaipcuftev/i, c,uf,);
nihilominus liaud siiie spe foret pro religione
01« £i; «vEXTtircv xpri
t<3W vnip ivui^uxi a.yZfja.
depugnaudum
;
quia J)eo et perdita et iius-
otx/.aprep{lv- InetS-n t^ Os!:, y.a\ ra aT,clu,loray.at
quam extantia, ad existeudum atque ad vi-
ta [xr,dausi ixr,Oafj.u,g cvra, T.apayitv e| cux cvtcov
tain perducere iion est arduum. Qnapropter
xat ^&iiTrctciv cJuvarcv* aio xai tcv vcpttaSevTa pr,-
xeTi eivai, aAA« ot avrcv ic, avOpomtiiV a~:/.w-
t.cra
,
cvy. av auTo) yivcir: avvvarcv au.iri; urc-
arwaaBttt, y.at rr,v £up£ctv Tr; a7:c5.&)5.uta; !|/u-
yrii r<t> 3t avrcv aurr.v «ncXtoXcxcTi uapaayiiv.
pei
ea etiain quae existere noii creduiitur , sed
eius causaex hominibus excesscrunt, nouerit
ei impossil)ile rursus instaurare , ct perditae
auiniae invenlioneiu ei, qui ipsius causa ami-
sissct, concedere.
XVII.
iieiiio uiuquam ex prophetis praeconiuin
regiii eacloruin apcrte coram populo fccit : sed
sciebant quidem id proplietac omnes , netpie
tamen ludaeorum populo prodebant, propter
mentis illorum infantiam
,
et sustinendae prae-
conii magniludini infirmitatem. Quuin autem
priinus lohaunes clare praedicavit appropin-
quare regnum caelorum
,
et peccatoruin rc-
missionem per regenerationis lavacrum homi-
iiihus nuuciavit, ii qui praedicationi adsensuni
1)
Huic quoque fragmcnto in codice A. f. 218. superscribitur titulus EuVsl^tot/ PifX/w TsragTa.
S«ofavs/af , cum si-
glis supra sccundum vocabulum.
XVII 1).
ucJet;
ij.ev rct T.'ii~ori
TtpCfnraiv ro y.r.pvyij.z
Tr; Tcov cupavwv (^actJ.Eia; yvu.vr^>i et; 7:c<vTa;
ivnyyih(;-c' «XX -riOsaav ptEv auTs zpcrfrirai nav-
T£; , ou pir,v xai tiT) Icu(3atwv Xao) r.apidtdcaav
,
3tx ro vnT.taCitv ra; qjpeva;, xai i^aaOiVitv npc;
ro
ij.tyt^ci rcv y.npvyjj.arci' Tporcv Oi loiuvvcu
rnlavyu>; x-/ipu|avTc; nyyiy.evat triv twv cupavoM
^xaihtav,
a(ftaiv rt «ptapTt&lv dta lcvrpcv -a-
hyyivtata; y.arayyit).avrc; avOpomct;, ct T(>) xr,-
pvy.fxart eauTOu; e7:iOovT£S, neptapnaarcv avrr,v
TIIKOPIIAMAE FRAGMFXTA
.
147
Riium praebucrunt , rcguum illud ceu ex ra-
pto sibi liabucrunt , cx eo tcmpore incipien-
tcs
,
quo loliannes dc ipso s;'rnioncm intuiit
>i'am Moysis lcyalia et iudaicnin cultum pro-
])riuni tcmpus liabuisse ait
;
quod loliannis
])raeseiitia finitur. Propbctas quoquc usque ad
lobannein ludacis auctorcs fuissc iit ^loysis
lcpaiia scrvarcnt. SlhI i)rimuin lolianneiu iiii-
tium novi tcstamenti fccisse
, utpote ipsius
l^raecursorem. Ipso autcm |)rinio, actate illa,
rcgnuin caclorum cuuctis lioniinihus nuncian-
1e, dignos illo bomincs in ipsuiii \i irrumpcre
putabimus , si considcremus quam gravis sit
conatus bominibus tcrrae iucolis iter ad cac-
lum tenderc. ]\'amque liomines iiatos, et mor-
taU carne circumdatos, naturalibus appetitibus
ficri superiores, ct volui^tatcm omuemque tur-
l)cni cupiditatem cobibere, vitamque angelicam
vcUe in posterum imitari ; ita ut aeque ac Pau-
lus diccre possint : nostra auteni couvcrsatio in
cnclis cst; quid ni boc violcntum sit, ac pro-
pcniodum praeter naturam supraque vires esse
videatur? Quis vero religiouis nostrae ascetas
ceriieus carncm suam propemodum emortuam
etlicere
,
ut dicaiit : cum Cbristo crucilixus
sum , vivo autem iam uon cgo
;
quis iuquani
iion fatcbitnr, vcre lios vini faccre rcgno cac-
lorum ? Quod si quis practcrea observct mira-
bileni sauctorum inartyrum constantiam
,
quis
rui-sus non dicat vini inferri ab bis regno cae-
lorum
,
prout Scrvator iam praedixit ?
XVIIl.
'Uongrue adraodum iion multitudini tantiim
turbisque tunc adstantibus priniam parabolam
intulit Cbristns , veruni etiani iis qui postea
ad eius audiendos scrmoncs conventnri crant;
rei gereudae diffcrcntias divina provisione de-
clarans, causasque pracdicens ob ([uasnonnulli
divina gratia excident. Initium parabolae sc-
uiinator est , et huius exitus ad eos qui extra
erant , tuni scminis proicctio , et lioc haud pari
taymsidiv
,
s; iv.tivMV Tutv y,ui^<,)V ap;au£vci
,
sl &)V Iwxvvr.g zov TTJpi txiizrtg Y.arT,yytt).s "kc-
y:v' ra psv yap MojuaeM; vcutax xat TriV j;i;-
oar/Yiv lazpnoi.v , y.3t.c^cv ror.ffiv tdy^r,Y.vjoit cty.ttc-j'
rcZrcv 3e repiyfaoEc^at uf/_pi t^; laxxwcv r.a.p-
cv<;ta:' Y.ai -:vi cjpcBT,Ta; ot ,"c/pii 'lotavvcv
Icvoxtcti T:iT::t7,<;Bcf.t -«; wxpxyyilta: uoci
':
<y^l.a-.-tiv za .Ufo;;(7£M; voy.ty.a' r.pwTcv Cc !&)«>-
•.(,v apyr,ycv yiycvtvat --nc Y.atvr,i Oia^r,Y:r,:^ «Tc
T.fcot.:y.:v avrcv ytvcij.tvcv av-cv zt rp&jrcu Y.at
tc av::v ~r,v ^y.ait.tia.v ToJv :vpavotv anautv dv-
BfMr.ci; tvrriyys}.t(jfJtv:v , t:v; altcvc avTT.i tlg
avvnv ^ixttG^at v:r,acutv, e-iffT/iffavTf; cog pf-
ya: ayotv zvyyavtt icti tr.i yr,c «vvpwTicis Jtpcs
Tr,v ev cvpavcii avcdcV zc yap avBpuiTicvi cv-
za: Y.ai oapY.a Bvr,znv n£pi,?c|3/-/;p/.£vcvc, twv ov-
ffizov cp£C£&)v xp£iTT;y; yivirs^at, r,'jcvn: zt v.pa-
Tciv Y.ai vaTr,^ aaypai ir.t^vy.ta:, xat zc ev-
TE-jS^ev rid-n aTiCytuvQ^at zcv ayytkiv.cv tBtlttv
(iicv , w^c Xe-^Eiv oy.ctto; IlavlM
*
dvva<jOat, ru.oiv
' P'"! "I. 20.
ot zc uct.iztvua tv cvpavctq vrsapy^tt
,
crwc cv
f-
\ • .1 / \ , \ c \
ptc?i:V
, -Y.a.t Go; «v Tic etTict T:c?pa {j)-jfftv xat VKtp
ovvauiv ttvat ocxei
; tis dt zcv: zr,i Otcai^siai
.
'
\ t ~ \ ~ \ c ~ I
«ffxriTas cptov picvcvcuj(t vexpc'.,v tv.v eauToov aap-
Y.a, co; l-a/r,6eucvTa:; ^.eyetv, Xpts-&> CTUveffTotu-
pwf/.ai ,
Cu iJe c-,^z£Tt tyt,), cvy. av ou.cAcyr,atttv
a/r!3&); fSict^cffS-ai auTcu; Tr,v |3afftX£ici!V tcov cu-
pav&iv; ei d' e-iffTYiaete t(; t^ SauptaffTvi r.ccOz-
ff£i T&)V aytuyj [j.apzvptM
,
•;:&); cv/. av £t -ci pta-
'CtaBat auTcu; zr^v fiaailtiav /.xza zr,v <7(,)z^r,ctcv
zpcaycce-jatv 'I
) ;
XVIII 2).
.^ocSoa /.aza'/.lr,h,)i zct; cylcc: xat ul-riOtai
Tr,v 7ipc»zr,v snctri^azo r.aocf.po/.rv ApiffTc;, cu
Tct; TCTc T.afAazuatv auT&i p.cvci; , a/./.a /.ai Tci;
pera TauTa ffuve/eucct/evct; en ozpcaoet t&)v au-
Tcu /cy&iv
, za^ (Jia^ycpa; S£iz/i (5-/;?.&)ff«; Ttpcy-
v&iff£t , Tipcv-naa: zt za: atzta: t&Iv t^; yapiTc;
TT;; ^ttocc ancr.tacviJ.tvuv' apyr\ oe T/i; rrapa-
fic/.rii tariv amptv: x«i •/! rcuTcu 't^odcg T.pc^
\ ,, ... tt ~ ' ~ \ * ~
zcv: £c&), r, zt zcv ar.oocv z:z<>>ati /.ai at rcv-
Cod. A. f. yi2.
Coii. L. f. H. b.
Th. .'.vr. IV. 3:1.
MaUh: XIII. :i.
1) Videsis parlim lii.s .siinili.T in sjriata Tlieo(iliaiiia lib. III 21. 22. 23, ct lil). IV. 3'', ubi pris(i>rimi Cliristiaiioriiiii
lilira ac si-vera virlus <';;n>j;ii> doscribitur.
2; Citatur lioc lituloiii cod. A.
1'.
l22,etcod L f. I
'1.
b. I-.Do-fS/a'/ pi. .Sio^fjt/sia.r. Vides lieic manifeste dici ^i^Xiy
iion tautuininodo (3. .Superponiliir aiitoin in cod. .\. compendiuin signiiicans rcTifro-/ vcl potius TSTafri.
( meiidose tanien
in cod h TuiDT.ti sf^u ir^Mrij ). lieap.se in Tlieopliania s\riac,-t lib. IV. .3i. et 3^. scrino et.t de paralwla semiuatoris ; vc-
iiimlamen multo brevius. Neique ego ctrle titiilos codicum vaticaui.riim, qui lioc fragmciilum ex Tlieopliania essc aillii-
inant , negare aut delerc queo
;
pracsertim quia, facJa texluiini cou-parationc , luce nieridiana darius apparet fractum
Imnc ex illo prorsus opere esse ilerivatum.
Idll. VIII. 42.
tJJ.g
EUSEBII CAESAKIENSIS
z:v clx ofioloM
v.oLxoiHk^voLi yZr^c
puffttio.a
modo recipientes regiones. lam haec esse regni
(Jd TaCra etv«t T?.5
(SacitXeta; «uri? £f/«fruf£i-
raysteria ipsemet testatus est. IVam et semi-
2 re yip ffTicpeu?
«vco^ev e|w£ /«t xaTWf i^-
nator de supcrnis exiverat, et illuc redil)at;
rep cSv avxU
iUaav.i Uyo^v
*, e-/w h Tcu 7:«- nempe ut ipse docei)at, diceas: ego ex patre
rpc,- ii7X0cv
x«l wo-
«XXa x«l e/ twv clxeiwv processi, et veuio. Sed et de propriis sui regni
Tapi£t4)V x-ri; avxou (3«(7iiei«? £?-{l£i npog "flf'-»^
T:ub
e^u '/iyovoxag e^ exEcvru
1 ),
e; cuTTsp e^ejia-
X-v c 0eo; Tov 'Adxjj.^ y.«i /«T&izcaev «utcv «::-
£v«VTi Tci' 7t«pai3eiocu t?s
Tp"Jij"/is' pev
y«p
«tts-
pXnTCS i3(« TYiv 7:«p«/.s-flv yeycvco;, it«t tcv 71«-
paoswcu pX-/;SeU e?&>, t« £x ty,; ev^cv -/eop-
r.nd. A. f. r2i. I).
coDclavibus exiverat ad illos qui exteri ei facti
erant
,
postquam expulit Deus Adamum , et
collocavit eum iuxta paradisum deliciarum. Ille
autem exul propter inobedientiam factus, et
extra paradisum eiectus
,
interioris agricultu-
rae semina pessum dedit, iiistar illius coutu-
•/!«; (?7:£&pc«T« (i7rc).w/.e/.£(, zaT« tcv i'-^r,via3av- macis advcrsus patrem filii
,
qui acceptam sub-
T« Tsu 7t«Tpes utev, x«i tw cCalav -fiv dl-r\'^£t stantiam in aliena regione dissipavit. Christus
i-Ki TYi; allcdam.i;
y^(^fy.i;
SiaavsccB-laavxx- vero
,
beuignilate optimi patris
,
exivit semi-
0£ (fdavB(.(,i-ia Tcu r.c/.vayaBcu TtaTpo; e^vjXSev, nator factus , venitque ad nos cxteros haud
«uTos o>v c a7i£cp(.)v, xat t^ril^e Ttpos •r.y.as xo-jg ahaiu ob causam , nisi ut in nobis seminaret
Uui ytvo^ivcvc,^ (ii cvSlv eT£pcv i\ xo ar.fipat
,
cacleste semen. Sohis autcm ipse exivit ad
enei scat f/ovcs
«iiTos viv xdv oXcov ar,cpevi' seininandum; quandoquidem ct is sohis erat
TToXict piev yap E^riXQcv i/. Twv cupavt&)v diaxpi- oinnium seminator. MuUi quippe de caelesti-
|3wv, xai y.axrilicv £1; (xvSpcwTrcu; , (klX cvv. £71!
bus veiicrunt stationibus, atque ad homines
T&) (j^reTpaf cu yao T.aav uncpfl; ,
akla hixcvp-
se conlulerunt , sed non seminandi causa : non
ytxa Trveupara et? oiay.cviav ar.c(;i}Xo^tva- Mwu-
enim .seminatores erant , sed admiuistralorii
avis (3e x«t et
f/iT
«utov jtpc^pviTat cv t« pu^v)-
spiritus iu ministerium missi. Moyses autem
pta T^5 Twv eupavwv (BccCTcAEias avB^dmcii v.axi-
ct post eum prophetae haud mystcria rcgni
^alovxo, vr.Titcus aT£ 7;ai5aywycuvT£s ,
v.ai a'ipc-
caeloruiu honiinibus disseruerunt , sed parvu-
vas T-(is xaTa TW xaxtav a7i£tpycvT£S TtXavfls
,
S^^paTt^uciV auTWV Tittij'j)iJ.tvct xw Tvis £i(3wXcXa-
xfiitxq vcacv
,
y.at wacjep V£cuvt£S auTwv xat
«pouVTes T«s
^vyaq' pevcs ^e twv oXwv ffTTo-
feus, Tcu Bicv Xcycs, CBt^avSpwTtea tcu naxfiog
£^-rtX5e, xatva oTtepp.aTa xai |3aot/.£t«s cupaviiSv
(t.vax-nf'ta euay/eXicup.^vcs , tc7s ts xaT cupavev
Teu 5ecij AetToup-/c'ts ro twv civSpwTroiv avva.<^i,>v
yvjci' eni tcutcis cuv p.oves «utos x-fi^ ano twv
TraTpi/.wv (SaoiXetwv eTtcteTTO i^c^cv c\ ds. xa r^ap
«uTou ff7:epu«T« xaT«cJ£|a,u£vct , Tas
eauTwv ^v-
\ 7- ^\
'
' ~ -
~i'
'
^as eta 0/1 ;^wpa9 y£c»p-/(.) Ttapetj^cv tw t^oyji, y.ai
Oia Twv a/.ewv tov cupavicv uttcOe^^cVto aT.c^cv.
Ei ptev ouv
2) ci p.aO-/)Teuepcevci pit«s VT.rtpyov
TspcatiiSaioK., eucJev f.ypm (^tazfcveiv xac «cpcpt-
^etv TcuTous cxt;' (xllrJMV knno-n ds. Tiapa Ttaotv

rs
' ' ~.j.l ./ ,(
«vjpcojrots n Tcu avxEi,cvatcv expaTei (3vv«ptis
,
aXXot T£ (zAXws eauTc7s xat tw /.«TalSX/iS-evTt
TaTs ^'"XocTs cupavt(>) ffTTOpc.) xaTaxej(p-/ivT«t , et-
xetws et« ^£cv Aoycs TViv yvwotv 7:pcEcA/icpws twv
los adhuc erudierunt, insipientes a luahtiae
crrore averterunt , et idololatrico illorum mor-
ho medicinam facere studucrunt, eorumdcm
animas, velut novaha quaedam, semine vege-
tautes. Solus autein universahs sator , l)ei Ver-
bum ,
benignitate patris exivit , nova semina
et regni caelorum mystcria faustc nunliaturus,
et supernis Dei ministris humanum gcnus con-
sociaturus. Hanc crgo ob causam sohis ipse
e patcrno rcgno processit. Qui autem semina
eius exceperunt, hi suas aniinas velut agros
cuhori Verbo exhibuerunt, et aure faventes
cacieste semen adiniserunt.
Si quideni itaque cliristiana doctrina eru-
dili
,
uno eodeinque proposito essent , uiliil
opus cssct disccrnere inter ipsos ac separare.
Aunc quia in cunctis hoininii)us liberi arbitrii
vis praevalet, ahique aliter indole sua iacto-
quc intra suas animus divino semine uluntur;
idco rectc , utpotc Dei Verbum ,
futuri scien-
1) AnimadvcMtp (|nam hacc conf;niaiit ciim syiiaca .soii anslira Tlieopliania lib. IV. 34. He therefore went /orth from
uithin , and came out. ]yhcre thcn ird.s he wilhin, but ahoce Ihe irorlil ? iihere he existed ; und in Ihe end of
the world he came forth , and camc down lo u» , who were wilhoat the hingdoni
of heaven. Mitto de aliis locis
similibus dicerc.
2) Scciuentia liacc cum praeccdenlibiis aptc connecti, quis non vidct? (luamquam in codicc nonnisi nudum Euscbii
noraen gcruut.
THEOPIIASIAK FRAGMENTA. 149
tiam praeoccupans
,
quid semini suo inter lio-
mines sparso eventurum sit, praedicit. Ca-
sum itaque mirifice appellat caelestiuin semi-
num iu iiomiues proiectionem. Uuosque do-
cet fore recipientium semen ordincs
;
priorem
illorum qui caelestem vocationem sortiti, per
socordiam tameii atque ignaviam gratia exci-
duiit: secuudum ordinem iilorum qui semen
egregio fructu multiplicant. Tres porro in
utroque ordiue difterentias statuit. iVam et
qui semen pessuni dant , hand pari modo ex-
tiuguunt : vicissimque ii qui illud excolunt
,
ex eoque fructum gignunt , haud pari uher-
tate sunt. Insuper causas etiain lapsus eorum
qui semen pessum dederunt , divina provisione
sistit. Nam vel iguave incustoditas animas
suas esse sinentes , iniecta iu lias semina ami-
serunt , rapientibus scilicet ex ipsorum mente
ac memoria inimicis quibusdam atqne insi-
diosis spiritibns malisque daemonihus
,
qui
in hoc circa tellurem acre volitant; vel etiam
frauduleutis hominihus ac fallacibus, vel con-
trariis veritati doctrinis
;
quae omnia caele-
stium volucrum nomine indigitavit. Vel etiam
secundo loco avaritia et voluptatis studium,
et variae mundi curae
,
quns spinas dixit , se-
men in ipsis emori coguat. Vel deuique ter-
tio loco
,
persccutionum ac pressurarum cer-
tamina non sustinentes, quas aestus nomine
in parabola appellavit, coarguti sunt haud
alte in illorum auima semen fuisse radica-
tum, sed in superficie tantummodo ac specie,
hrevi tempore effloruisse , et vana plehis opi-
nione hahitos esse homiues finigi; quos diu
latentes demum revelat , ignis instar explo-
raus
,
et minime genuiuos coarguens tempus
,
quod aestum apto vocahulo appellavit Ser-
vator.
«vTcC ar.c^s; Ttsctov, BeaTii^u' tttuo-iv ycZv Oa.v-
paffT&i; Tviv xaT3t|i;/riV tcov cupaviMV 7T.£pu.a~
Twv T-fjV £(; arjB^uac-Ji covcuajs" y.xi 6-n 5u3
TxyiJ.x-«. Twv T«v (JT.cpcv y.azadc^xiiVMV cseoOai,
di$x<jy.u' TZCiSTipcv To Ttov /aTaltsuf/.evwv fxiv
z-fii xXr,7£t.i; Tri; cvpai/icv Si' aT.pctsiiixv ii y.at
f/xBviJ.iav Tri; y^auxci acjcXta^aivcvTtov div-t-
pcv cis. z: TMV TisXwXao-ja^JVTtov tcv utcocv ev
ayaijxti /.xOT.cacuxLi' Ttet; oe ev ezaTepto Tay-
[j.azi 6tx'j:pxi Ti3r,<7iv'
:'(
Te yxcj xcv ccjcocv
aKc^.luvzzi;
,
cir/^ cficicv \i}-/cv(ji Tvi; acjco/.eta;
Tov zpsTzcV c1 z' XV yMoycvvzeg aiizcv
,
y.xt
zcv e; aiJT:u 7rcci?:pev:t y.apr.cv .,
cv/. icriv ar.c-
Cf£p:vTat Tr.v £v;::ptav ETt r.pcq zcvzot; y.at za;
atTta; Tri; anjiCjTcoceM; twv t:v CT.spcv au:'t.-
/vvT6)v cjp:yvfoi7ci ^etx-fi T.aua-.r,ntV n
yxp dtx
p;z5upr.ta; ai^fvlay.zsvi za; lavzSdV '^vya; ar.clt-
ncvTE^, Ta xaTa{3X/)SevT« auT:~; (jcoTr.pta OTrep-
ptaTa aT.oi.Mkvy.xGiv
,
apraaavTtoV xvxx i/. -.-riz
«uTcov Otavztxi xi. y.xt ptvry/i;
, eX'^P'"'
"'''"^^'
v.xi £7it(3;u),ii)v riT:t 7:ve-jf/aT0)v xat otat/cvov ;::-
yr.pov zsv vstotyucv dttcjTaf/evtov aspa
, -/i
av-
(Jp&jv yiriVtov y.xt azsxxrj.uiv 'n
/.sytov evavTttov
Tri ake.^iix
,
x (3vi 7:£T£tva cvpxvcZ oivouaatv
ri Stvxtpsv dia (filxpyv^txv y.ai (pt).r,'}:viav , otK
T£ Ta; z:v (3i:u (jiiA:7ipaya:(7uva; , a
Q-fl
azav-
Bag ar.ty.al-Gt , xsv iv avxu; a-cp:v XT.cr.vt-
yr,vxt r.tT.cfny.aGiv' •/) TpiTcv (5tcoypi(ov v.xt r.tpt-
OTa7£cov t:u; aytoVa; cu^i^ U7::u£tvav:ec, a o-/)
y.xt y.auot<)va Stx xr,; T.afjxfi:'/.-?,; rpcJiiT.tv, ar.r,-
"ktyy^ncxv p.ri y.axa ^aOc: xr,i auTtov <^vyj,<; xsv
a~cp:v eppi^touEv:!, a/.X' e| £ni-:Xri: y.xt [Jtyct
t:u Osy.tiv (li; r.pci xtvx v.atpcv av(/£iv, xai tyi Ttov
7:cX/.&iv (^avzaaia (jit:v6xt:vq itvxi vcu.illta.-iai'
:u; xat iJ.ay.poi t.x.Ocvxx; y^pcvM tTi-^x; XT.r,/.iyc~v
< \'\..-j '^*
^
c T.vponty.c; y.at xciij cv yvr.oitov oteAeyxTtxc; xai-
pc;, cv d-n xauocova £u5u|3cXto; o ocoTr.p wjcuxat.
XIX.
Item Christus eausam docuit cur ad mui-
titudinem non absque aenigmate loqueretur:
discipulis quidem concedi diccns , ut m^ste-
ria regni Dei discercnt, non tamen turbis.
Ait enim: est autem haec parabola : semen
est verbum Dei etc.—Divcrsos animarum ha-
bitus in iis
,
qui doctrinam cius subsequentc
XIX 1).
oe auTo; eOicJa^e Tr.v aiTtav ot v j z.t,
mc. viii. lo.
7:Xr,5eot ^t' aivf/f.aTtiiv t:u: Isysv; T.xptoiSsv'
avzs1; piev i(^iiaBai eintov Ta y.vaxriptx ~.r,; xcv
fixat'Aiix; ^xvOxvitv, /jyi
Oti3;o9at di ty.ttvst;, xcv;
c-/}.:v; 6rM>aa;' 'tfn
yxp' eC' ^^ xvx-n •/) 7:apa-
tScXr,- 07:cpc;, £C'V
o '/.cyc; zcZ Bicv, x X.
-Ta; ev '}vya~i; Otarfcpx; twv Trv (Jidaoxa-
Coil. A. f I2V
Coil. I.. f. If.. I).
Lut. VIU. 1;!.
1) Conferaatur sequentia, ut iain di\i, cum sjriaca Tlieopliania IV. 33.
MMllh. XIII. 23.
<;ori. A.r. 121. b.
Cod. !,. f. 18.

l.uc. VIU. 1«.
150
).iav (XiiTcZ ^).ii.).cv-ui\i in:cd(yj(jB{xt h rcl; f/£Ta
Tavza ypivci;, lu ^cnt.a ey.yv[j.-uct o y.vptcQ' >.ai
rpioi jjiiv zay[xy.zc( r&)V cv /vr,(stvic tcv acjcpcv
Tv^; avzcZ otoaov.aJtai T^aparjiycui.vtav iGia^at
•itpcaycuvif zpcli axjavzaii ayc.i(x>v '/,'('-vi Ttov
oiz/jv evymv yjifa^
T:o)i.v(fcp:vvzum v.at r^cXvjCt.a-
Giai^cvzdiv zcv y.cycV Twv u£v ciiv ancU.vvzoiv
za y.aza[ia'A'/.c[J.iva zTi auTiSv '^vyjn atjifuaza
aiTta; £fVat (Br;(7£ Zfiitc' v) yap utto cpjOcvTtowv
Tsu ptcu, y.at rr,; rzpa Ta y.ri avayy.ctx ar.cv-
^•/i;, vne T£ nkcvzcv y.at
zpv'<f-h;,
y.azayj.iv:,vjzii
zcv Ev avzcic ancpcv kcty.aot zcti vr,c ay.avOo)v
a-KOT.vtycvat' ri eux. aoo (Sa^cu; otaviias auTcv
zaoaoe^o^juevjt , 5aTTCv anccfScVvuvTat Tiiptijza-
Gitiii y.aza).a^j:v(jr,i' -/i xara TpiT/iV aiTiav at-
Tt;i anj&v.Eia; za.vicravTai t:!; £V a!JT:t; ffcre-
py ,
Ta; auT&iv av.cai ly.^iocvzii «veTco; Titc
icar.azav iBe/.cvat y.ai vfacj^aCnv za ev Tvi au-
Twv
il^fxvi
xaTa,SA/-w£VTa ar.epiJ.aza' zavza pev
cvv y.aza Tipcyvwatv -(•> aoiz-npt r.pci-i-f-iy.zc rct;
0£ ipyct; cvziii; tycvza vi Evapycia napiaznatv'
, „- ., \ > , / ~ ~ r,
cvy. al.l.MC, yap ty.rtTtzcvQi ztvti zcv zr,i Sicai-
jScta; "l.sycv,, y) v.aO tva Toiv vt: avzcv itpcppn-
~£VT&)V Tjje7:&)V. Qaavzoig 3i v.at zcv v.puzzcvci
tayfjiaTc; T&iv zvjl;:iJ.£voiv zrii cvoavicv paat-
/Eta; Tpet; e'.vat Ta^ei? i:apiaz-n v.aza MaTSa7-
*
' \ c > « \ / \ \
cv
,
7ravT&)v
f/.ev
v(f
eve; CTTcpe&i; t£ v.xi yiuip-
ycv zaii avz(,\v ^vyjxti., cta ur, /_&)fat; ivyncii
y.at ayaiati
,
eva zai tcv avzcv V7t:didsyij.i-
v&)V 5;rcp:v, yitapynaa.-jzwj di avzcv v.aza dvva-
p.fv, 7:c).i;7:/ao'iavT6)v re cvy eii/ct&);, <iA?.a 7:/et-
cznv ey.aaz(<iv £v(5£i;aju£v&)v £v ayaOcti (Jiacpcpav*
ei
o-fl ei; w.y,v r,v 7:a(7tv avzclc e azcpci , ei;
Oc xai ccvzii oTtepeu;, cv wnv zoc. £| £7:tue-
/eia; Tr,; ezadTCu jrpcaip£a£&);
, laa r:7; T^aaiv
'»y *\,K\t~
I \
encpiLeTc* Oie ci/oe e ty;; yi(i>pytai zapcje;
,
cfj.ctci Ttapa Tct; ;;aotv viv' a:/?,' ci p.£v zptavcv-
zaycvv ky.apr.:(^cp:vv
, ci ^e 7:apa tcutcv; e^i-
Ci),a!7(a$cv
,
ct di vnsip^allcvzii zri ('Jtlcryo-
via tv.az:vza.y:vv zcv v.xpr.cv a.r.vhocaaV ezet-
vflt ijiv cvv c-jx a/).&j; rvi; v.aza ~:tov azipcv-
zai yapnc^fcptai , vj y.aiB' eva riov Xe^eyt/.ev&iv
zpcr.biV ci oe evavTt&); exetvci; (Jiaxety.evct y.a-
^apa ^vyjn v.at Ttpoaipeosi yvr,CTia tijv aoKr.ptcv
vrccicauivci ancpcv, r.ahv y.aza Svvapitv
zrii av-
T&jv ,|''j;^ri; TTc/uTrXaota^cuoi t:u; eauT&iv xapTrcu;.
•jt XXI za ua.l.caza
cfnat
rci; e£&) c*ta r.apx-
fiil.r,i ilpnzat zx "i.iycu.f.x
, "tva filir.cvzii iJ.r,
pXE7;&)aii xai cix:u.vT£; ptio ajviiiiat (3ia rr.v a;:i-
ffTtcfV «uT'i)v, a\Ka t:7; ye a|tct; axdirii 'iazai
ECSEBII CAESARIKXSIS
tempore suscepturi erant, recte admodum re-
velat Dominus. Tres videlicet ordines homi-
nuin fore dicit, qui doctrinae suae semea
liaud benc sint recepturi. Tres vicissim egrc-
gioruiii hoiiiiiium clioros, bonae tcrrae in-
star doctriiiae iructuin uberein ac multiplica-
tuin edituros. llrgo illos qui iacta in aniinam
siiaiu semina pessuin dant , causas habere di-
cit tres. iVam vcl mundi curis, ac rerum mi-
niine necessariarum studio
, et opibus deli-
ciisqiie impliciti , .seiiieii suuin ohruentes
,
spi-
nis quodaininodo suffocare videntur. Vel mi-
nime in mentis suae penetralibus recepto se-
mine, celeriter exlingmint, aiigiistiis coiTe-
pti. Vel tcrtio deiiique causa amittendi dati .se-
minis sLbi fiunt , diim patulas aures praebent
hoiiiinibus dccipiendi studiosis , et iacta in il-
loruin animain semina diripiendi. Haec igitur
secundum suain provisionem a Servatore prae-
dicta fuerunt. Sic autem rem se Iiabere ex-
ploratissimum est. Haud aliter enim nonnulli
excidunt religionis doctrina , nisi aliquo e
praedictis ab eo modis. Similiter melioris quo-
(pie ordinis, illorum scilicet qiii caeleste reg-
iiuin sunt adepturi ,
trcs classes Matthacus
sistit. Cuncti enim ab uiio satore et agricola
in aiiimabus suis
,
ceu fertilihus bonisque
agris
,
unum idemque receptum semen
,
pro
virihiis excolunt ; neqiie tamen pari nainero
multiplicant, veruin plurimam singuli in bo-
nis suis differcntiain prae se ferunt. £tsi cnini
unuin fuit in his oinnihus semen, unus item
idemque sator , non tamen singulorum sedu-
lifas ac voluntas parem in omnihus fructum
protulit : quaniohrein ne agriculturae qui-
dem reditiis jiar ubique fuit : sed alii triginta
retuleriiut, alii trigesimuin numerum dupli-
cariiut, alii deni(|ue lahore praecellentes cen-
tuplicein fructum dederunt. Prior ergo ille
ordo liaud aliter divina fructificatione pri-
vatiir , nisi aliquo e praedictis modis. Qui
autem in couliario ordine sunt
,
pura ani-
ma et genuino mentis proposito , saluta-
ri recepto semine
,
vicissim pro suae ani-
mae viribus fructificationem suam mullipli-
cant.
Ktiamsi saecularihus , inquit, nonnisi per
parabolam facta vcrha sunt , ut videntes non
videant , et audicntcs non intelligant propter
suam incredulilatem , nihilomiuus cuique di-
TIIKOPHASIAE FRACMKSTA
.
151
gno lolus scrmo erit pci"spicuus. Nam nec
lucerna ut ne luccat inccuditur , noque ut siih
modio vel lecto coudatui' : ita uiiiil adeo erit
abscondituin , ut nulli omuiuo innotescat. Sic
etiam caclorum regui mysteria per parabolam
dicta, etsi fidei cxtraueos latent, quorum etiam
causa involute sunt prolata , non tamen iin-
penetrabilein oinnibus sensum habebunt. Ita
ersro sunt dicta , ut a disiuis taiituiiimodo cos;-
noscantui'. Quamobrem vos
,
discipuli inei , et
cernitis et auditis mentis oculis atque auri-
bus purificatis ea quae mtiltitudiiii intelligi-
bilia nou suiit. Vohis euiiu, qui iu me cre-
ditis, arcanorum quoqiie adiicietur uotitia.
li autem qui puram fidein uon liabeut , sed si-
mulant, praeter quain quod niliil de para-
bolis intelligent, eo etiain spoliabuutur quod
videntur habere , cum illorum ficta fides ido-
neo tempore coarguetur.
>'am tempus cuncta coarguit. Etiainsi igi-
tur tantisper criminatio vel calumuia adver-
sus vos forte praevaleat : at subseqiiens pro-
lixiun teinpus, et splendida per vos cunctis
hominibus impertita doctrina , ea quae uuuc
inultos latent, illuscescerc faciet, et calumnia-
tores redarguet. .\nimadvertite igitur quomodo
audiatis. Nam qui Iiahet houum ])roposituiii,
accipiet Spiritus gratiam et sapientiae ac scieu-
tiae, dignamque laborum mercedem: ei vero
(jui non habet, etiam id quod videtur lia-
bcre, auferetur. Etenim qiiae naturaliter no-
his iusunt, vel gratis data suiit , iiisi couti-
iieiiti attentioue, studicxjue iiidustrio custo-
dianius , amittemus , non modo nihil iusuper
accipientes , verura etiam eorum quae liabere
piitahamus detrimentum patientes. Saiie qui
ad doctriiiam audieiidain alacer cst , liuic re-
apse doctriiia traditur, et illiiis naturali in-
telligeutiae accedit divinae leetioiiis sapieu-
tia. Qui autem iain indc a primaeva creatio-
ne datam indolem uou liabet incolumciu, hic
par mente careiiti est, a inalo daeiuoue ve-
cors etfcctus. Sicut et ille qui oculos haheiis
nihil taiiien videt, par caeco est, meritoque
diceturoculis orbatus. Sic nimirum multipro-
pria culpa liebetes ad doctrinam sunl . (|uia
iam inde ab initio audirc illam renuerunt
,
sed socordia sua abiecerunt.
TiSi: }.cyci' :-jr£ yao
/.ux'-'-*
^~'
'^} ,"'• fatv£tv
sfasTSTai
,
cvi k-i To) y.xlvr-f^^xt vcje jxc-
dicv r, yj.ivrrj' cw.itt y.^nvszcv 'iazxi xsavzn
iMvzxucv
,
(o; ur, tiTt ycuv yvcjpiCeayaf cii-6)?
zat Ta T/i; fixfjU.iixi Twv tvcavwv (ji-jazriptx oix
r.xpx^:'/.-?,; \iycavjx
, tl y.ai r:vc £40) T-^s ;:t-
(7T£e.); /.avsxMii
, ot cus y.xi 6zi"/.£xaAuupcVCi)j
nryr.-ai , a).).' cv zci: ua^ji-j arjipp/irrv Toicie-
4£t t;v v;w /£/.£ZTat ycZv (o; av ucvci; tcl;
cccici; yvjipitcno. Oicr.ip vufi; cl iucl fjLxBr,-ai
xa£ l3/c-£T£ y.xt cty.cvi-i otavcixi c^Baluc^ii yxi
c>i!7(
Xcxavajf/^vsi? Ta aYi T:i; r.aai y.azakr.T.ra'
vy.iv yap zct; iycvQt tyjv h; vj.i rstanv y.xi
VI T&)v xtsopp^nXMV vspc<jTe5ritiizat yvoJit;' tcI;
Oi pri 7;t7Ttv zycvrstv ei/tnpvYi, r.pcQ-.ctcvuivcti
a\.,
\*\ ,\ ^ t > ~
i iyitv
,
Tspc; -.: uxoiv aJ.icv £y. Toov naca-
pcKwj ytvriicy.iG^ai
,
zat (jrecritji; tazxi tcv oc-
y.cvvTCi avTcti ujiacystv, sliy/^^iisr,; auT'7)V £v
Xatf&) rn? T.pCdTlCtri-.CV TAQTiOIC.
</-\
^ ' '
"-,
.
'
Cod. A. f. 125.
(J yap yocvzi cravTwv iKiyy:;' yav cvv
c,,,]. l. r. is.
' '-.
'
<
..<-..
'
j c
- ' ' Luc. >iu, ic.
apoi ot.iycv n v.a^ vuutv Kjyjwrr, Oia^ci.r, y.xt
(?u/.rcpavTta, aKK ir.twj uxypcc ^ocvj;, zat
OtxKaur.cuaa dt r,uMV r.aaiv ai,^p(,)ncii y.arx-
^aHcpiiivr, didamxKix
1),
Ta v„v t£co; kxvBx-
vsvTa zcv; cjsXacu;
,
'iy.'Kxu'lixi zscinait
,
xat
rcvc ffw.ccsavTa; £A£y;£f fi'Kir.iTi cvv no; x/.cv-
£T£* s £y/>)v yap a-ncvoxtav r.pcatpictv
,
/Y;i]/e-
Tai uvivuxTCi yxpiv y.ai aaijia; xat yvo)ff£c>);
,
zat a;tav tcov t.cvwj Ty.v atictpry' v.ai c; av ur,
'iyr,, y.at Scy.ii £X£tv,
apBnaiTxt a-' aiiTcv'
Ta yotp ly. ©u(7£&)s
r.utv £vcvra, r, om yaptTCi
dcBivza , £av ULr, 3ta nvviycvz rspcccyjr,; v.at
or.cvor,; oo.cr.cvcv c;.y/.af'.iu£v, Txv.a. Lr,[xi',)Jr,-
acij.i^a, cv p.cvcv ur.Oiv T.pca^.ayficc/cvTi; , aK).oc
r.o.'<Jxzc'K).vVTi: xai a tyj-iv 'i^ciauiv' y.at av c;
./
' \ ' .)
\
' \ -

I \
£/£( xo <5'J7£i £u-/.::v -cs; xcv Koycv ., zcvTca y.xi
loysi a'Kr,MtVMz OticTai ,
xat vspcaytviTxi rri
ou(7txri ffvv£!7£t, TS iy. y£ias ay.pcaai^o; acQcv si
oi cvy. iyit ro otx rr.; £; acyri; driij.tcvpyia:
vT.aoycv auTw omcv c;uAa-iT3p£v:v, tsco; tc
f/r,!3£
v:u-v iycvTt y.ahliTXTXt, cpp£VC|5/.ai3ri? ucj(j tsv
r.cvr.pcv yivcuivci' vxOxr.ip za; s Tcvi cr^Ox).-
ucv; £//')v, £1 ur, ^lir.ct , \ac; tc;) TU(pXc>) ys/i-
vr.raf zat 'ixtr, Tt; av aurcv acj.r,pYi(7.^ct tcjV
c^iBx^.tJibiV curoJS ci -c/./ct liit' Ixvtcv; jipc; tov
).cycv aouvercf srt ;u')£ rr.v apyr.v npctjiycv-
',,
,,,.<, ../ \./
r£; xy.cv:v(jtv
,
dKK ar.=.ppf^av auiKita zcv Kc-
ycv.
i) Congruunl haec bclle cum Tbeophania syriaca lib. IV. :il.
152
EUSEBII CAESARIENSIS
Coil. A. f. I!)l.
Matlh.XIII.:iI.
I.uc XIU. 19.
XX 1).
J. TTSVfaset
ye pviv tvzav^a OT.c^ioc ixvrcv o
zijpi:?, Y.r,-Ksv oe cvcuai^et rsv y.cgucv 2)' aivir-
rou.ivsi di rhv h r<^> ar.cpo) Ouvapiv ct::ix ti?
XX.
illr
Uicit se lioe loco Dominus satorpm , agriiin
autom terrarum orbem. Ut autem quanto se-
mini vis sit insita innuat
,
grano sinapis il-
Ein, y.sy.y.M awaiieMg aurcv r^a^a^allei , o; twv lud comparat: quod quidem
,
inter hominum
doctrinas , sive graecas sive barbaricas
,
quot-
quot sapientiam aliquam buius saeculi prae se
ferunt , minimum esse videtur atque vibssi-
mum
,
neque tamen vulgarem virtutem con-
tinet. Est autem illa doctrina
,
frumentura
quidem quateuus animarum nutrix est , et ali-
moniae a Deo datae ministra
;
granum vero si-
nap
av^s^uiicii
icywj
,
£A/r,vixwv rs y.ai (3ap-
l3«c«wv , Tcov (Jo acaiav riva r:v alwve? rsv-
Tcu T.^cicsyp^ivwi ,
<3\j.iy.^cra.rsc, eivat o;z£[ xai
euT£/£t7Tarc? ,
i3uvap.iv ye pw cv vi\v Tu/cuuav
ev e'auTO) cpepef xat effTtv o «utc;, cirsc, pev,
zaj 'i^vywj xs^o<s^\.\i.oi eaTt ,
xat Tfc(j)-/i; vf\i
5Tapa TW ^ew napexTi/.o?" v.o/.zcs 3e auvaTie&K
,
y.a^' ^^ayyrarci pev acjavTwv twv <7Cj£pp.a-
napis
,
qiiatenus scminum oninium est tenuis-
Twv eu(3e yctp eaTiv aXXo twv £:ii yvi; xaTa-
simum. iSeque enim est aliud ex bis quae in
/SaXXcpevwv oTteppaT&JV tcutcu r/i 5pixpcTr,Tt auy-
terrara proiiciuntur seminibus, buius parvitati
xpive^jOai iJuvccpevcv, i3ia tc y.evrpw ecixevai, xat
comparaudum
,
ita ut puucto simile sit, et ve-
o-^e^cv «Tcpw xai apt£p£'i tjwpaTi, cpw; i3£ ei;
lut atomo et sine partibus corpori ; et tamen in
TcacuTcv peycSes ecji^KjwiTtv
,
w? crav tc twv
tantam excrescit magnitudinem ,
ut omne ole-
lay^avoiv /aXut^ai ytvci' o ^o xai auro ex(3aiTiv
rum genus superet. Quod profecto habere exi-
epyois auTci; (jup.(j>wvcv e^et^e Tai; 7:p.ppYi(;e(Tiv
tum revera cousonum praedictionibus ostendit.
«uTixa ycuv o(j)^aXpc75 cjapetjTi n5apa).ap[3aveiv
dit. £cce enim oculis spectare licet
,
quomodo
w; ocTsp;; o euayyeXixos
,
ffcjeipcpevc; p.sv,
evangebcum semen
,
sub ipsis sationis primor-
£v apxa^i acpavYis viv
,
xat 7:avTwv w; a//;Sw;
dijs invisibile fucrit , et prae doctrina quaUbet
euTe).e(TTaTo? xai apixpoTaTo? Xoywv cypo'iwv Ss
-vere minimum et contemptissimum. Deinde
TOffcuTcv £TTi(5ed&)xev au|n; re xat
ij.tyi0:vi, w;
vero tautum cepit iucrementum
,
ut univcrsum
rw oupTiaaav clit^supevyiv TiJirpwoai- ykycviv cvv
orbem repleverit. Fuit ergo revera per cunctas
cclnGux; pe(?wv t^; Tiapa T.aai tcI? eeveaiv 11-
ggntes semen boc maius quam graecorum et
l-na'i T£
xal
J5ap|3apeis (7C(f'ia; ,
-^iv laymsi; xa-
barbarorum sapientia, quam JMattbaeus oleri-
ra Ma-^Balcv cjapa[3£|5?,/,x£
,
to au.e-evE,- xa\
jjus comparavit , infirmitatem ita ct corrupti-
^SopipaTov To~)V rap'^ avB^omcti paer.polTwv o,3t
hiiitatem luunanarum doctriuarum significans.
«Ivilauevo?- euet y.a\ ev 7ipc(ffiTai: eXeyeTo Tiepl
Namque et apud propbetas dictum de ipsis est:
• p.. xxxvi.
2. «uTwv
*•
w;
X'^rci
rcc^v iTic^i^avBmsvrai, y.al
tamquam foenum vclociler arescent , et quem-
w; >.axava x?-»flS
Ta^u . anscyeffcuvTai' TciauTa
admodum olera berbarum cito dccident. Hu-
ae Ta aci^pioTwv y.al (fiXeaetfwv pa5r,uaTa y.al
i„scemodi suut sopbistarum ac pliilosopborum
TiaiaeupaTa
,
cjpos x«tpov_ pev xAca?cvT«
,
x«i
doctrinae discipbnacque, quae aliquamdiu ber-
Ttpc? eXiycv avScuvTa
,
eux £i; paxpov de ex-
TttKTcvTa
,
xai
ii eauTwv ^Seipopeva* w; ev
erepci; *, yc^ru 5:p.arm) a^opcisuv auTot, c; Tipo'
Tcu exi77;aa5nvai e^/ipavSn.
AXXa Ta pev cjapa tc7? cjapa tcu ai(i)Vo;
•r». cxxYin.».
bescunt, brevique tempore florent, sed non diu
post excidunt per se ipsae corruptae: ita ut
alibi foeno tectorum comparet eas David
,
quod priusquam evcUatur iam exaruit.
Sunt istae igitur sapientium buius saecub
TcuTSu TciauTa, aaSevv) xai XayavwOfl, xai ycc-
i ,
• < •
i . c
,.
'
,
';
.\y.
r
doctrmac, uifirmae nimirumetoleraceae, foe-
TM cuJaXel Tiapeixao-pevot p.a5-(ipaTa' o Si (3pa-
XUTaTc; xai itavTwv t&)v ffTieppciTwv [jiy.poraroc,
Tvis Twv cvpavuiv (3aiji).eia; xaTayy£XTtX(;; ?.o-
y:; ,
(Jpipu; pev xai ^exTixo; xaSacjep to ai-
v»)7rt, cp.w; (Je UTiepavejS/) xat U7tcp/;u;-/)(7e , xpetV-
no florcscenti similes. Secus vero omnium
minimum et tenuissimum iuter semina
,
regni
nimirum caelorum evangeUcum verbum, acre
mordensque vchiti sinapi
,
quod tamen longe
excrevit, et bumanae sapientiae superius eva-
1) Grauilc hoc fra|;ii)ontiiin
, us(iiie a«l verba t^VoSsfaptvwv auTtiv
,
perspkuiim gerit titulum iii codicc A. I. 164:
PiPX/u TtTx^Tu Sso(fav£ia,-, euiii solilis tantum numcri siglis supra
p.
2) Sic in riioopliania syriaca IV. 34.
XnEOPnAMAE FRAGMEXTA. 153
sit : atque in altum suhlatum omnia loca occu-
pavit ,
ita «t niagna arbor ex eo sit orta
,
caeli volncrum capax qui in cins ramis con-
sistunt. Olim id quideni simplicibus verbis Ser-
vatoris voce prolatis
,
divina prognosticaque
virtute praediccbatur. lam vero in qualo quan-
tumque opus pracdictio processcrit
,
quantum-
que crevcrit doctrinae vox
,
dici pro dignitate
non potcst. Tantum itaque progressu teinpo-
ris salutare semen virtutem cxscruit , ut ger-
minata ex illo arbor
,
id est fundafa a Serva-
toi-e per universam terram ecclesia , cuncta
loca oppleverit ; in eius ramis caeli volucres
habitent , angeli divi soilicet et caelestes po-
tentiae
,
quae terram iavisibiliter discurrunt
;
itemque animae sanctae alte gradientcs
,
id
cst vita sensuque sublinii ac caclesti praedi-
tae. Nanique has et non aliud ((uidUbet de-
notari a caeli avibns , Servatoris haec para-
bola significat. Sicut e contrario in parabola
seminatoris vocabulo avium, insidiantes honii-
nibus potentias deuotai)at, pari vocabulo di-
cens aves caeli diripnisse semen iactum iis qui
iuxta viam illud susceperant.
xxr.
Atque haec necessario Servator discipulis
suis niandabat , morbum gravissimum ipso-
rum animae
,
tumorem atque iactantiam sa-
nans , vetansque ostentationem , ne ullatenus
cxtollerentur , ueve quid maguum aut super-
bum de sc existimarcnt. Docet contra , nostri
esse arbitrii in rcgnum introire
, aut sccus.
INam si , ut dicitur apud ^fatthaeum conversi
fiamus sicut parvuli , nialitia scilicet parvuli,
ut ait apostolus ; et si hoc regnnm admitte-
mus more simplicis et nulli adbuc vitio dediti
infantis , ct si puritatem atque innocentiam
puerilis aetatis adamabimus, in regnuni introi-
bimus: immo etiam si nosmet proptei' reguum
caelorum spadonabimus
2)
; sic enim homo
praecidens ex anima sua turpcm quanilihet et
intemperantem passioneni, ctsi corporis acta-
te iam vir evaserit , convei"sus fiel tamquam
1)
In codiee A. f. 2i3. b. lilulus memlose scriptus Euo-f|3iou SrjTEga; Sso^avoi/; , sinc duLio corri};entiu.s V.Cin^io-j
2 S=ofavs/a;
, liusebii in ijunr/o Tficopliaiiiae.
2) Utor hoc verbo, quod i-.st in rr.i^niMilis antiqui.ssiinis Tcteris italae Mattli. XIX. 12, a me editis cum sancti Au-
gu.stini genuino Speculo ; idquc vocabuluni in meo (inonuc Blossario Spitil. T. l.X. iure scripsi
;
.lunt spadoncs (lc
.
qui
se ipsos spadonaierunt proptcr rcijnum. Quo pio scnsu , cl nuidem liuc rcspiciens, etiam Tcrtullianus de cult. fem, l.\.
ditit; se spadonatui as^^iijnant prnpler reijnnin Dci.
U
Twv Tr.i tv 5:v~j:£i)-5(; a.rtcotiypuz cc^ia;* xai
w; iJ'|ti)3£i; -aVT« tsttcv exa?.y'.|<£V, o); x.ai 3sv-
Opcv a;T;T£).e(7Sr.vat fieya e? OLVztv
,
j^wprjTixsy
TTHTiivov cuLcxvcxj xaTaaxnvjKVTCdV ev T«i; xAa-
octi ai^Tcu' na/.ai p.jv vns tyis owT/ipicu yn;
'i,i/.;[; p/iy.aciv
,
evi^ew ye fj.r,v xai T.ocyvua^ty.M
ouvapei rprave^wviTTs" w; d' ei; epya 7rpcx£/_to-
pr,/.£v -n Trpoyvuci;, ei; a.vc;f,v tc T.c,cr}.6cv r,
^f.>-
vr, ".c-j t.cycv
,
c-jy. coti xaT a;tav eiTretv zcu-
auTT.v yc\)v c !7t.)Tripic; qt.c^c^ sv tci; weTa Tau-
Ta yp;v:i; tT.tdtdny.zai apeT nv , co; To e^ av-cZ
(Buev dzvSpcv, 7CV-0 d' av tin n Tavrc.y^cv
yr\i
'ijpupev/) avzcv exxXriUia
,
Ta TtavTa c;/r,pw<rai
,
w5"e ev t;i; x/adji; auTri; xaTatjx/iVwuai Ta T.t-
T£iv« xcv cupavcu, ayyt/.cv; OT,/.xo-n Jeicu; xai
cucavta; ^uvap.ei;, ra; 7:£pt •/riv
a^avw; ^ii::-
Taaeva; , 'liv/c.i Te ayia; xai p.£Tcwpj-cpcu;
,
(Bito xat apcvriiJ.azt p.eTapcisu; xai cupavicv;* Tau-
Ta; yao etvai xai cuye a/Aa; ~a Ttzttva zcv
cupavcu r, awTr.fic; ev tcutci; r,vi;aTci 7rapa|3cX-/i'
ti); £pi7Ta).tv otci: Tri; tcu t77tcpcu T«; e7:t(3cu/cu;
Twv avS^pwTTt,)^ 'cS'fi'/.cv dvvaati;
, cp&ivuf/w;
7:£-
Tciva cupavcu ^rit^a; (3irip7:axcvai tcv ancpcv rwv
7:apa tyiv sdcv u7:.'5£;ap.cvwv aurcv.
XXI 1).
K\
~ .>\ . I < \ ~ , -
at TauTa Ot avayxaico; o cwr/ip Tci; auTcu
p.a3-/iTai; r3ap£'3t5cu, vcscv apyaXewTaT/iV T-/i;
auTtov 'pvyr,;
,
/avvczc.a T£ xai a).a$;V£iav tw-
'\
-
*/
\ '- ( ,\ /
fi£v;; ,
xat xw/uwv to uiyal.c/i.-jycv .^
w; av ixr,-
T.cn 'tr.a^Biitv
,
p.r,ci£ ti p.eya ///itJe U7:£pri(pavcv
7r£pt lauTwv acovmativ itiacy.tt Ht aVTixpu; e(p
ny~iv -/.Ctijiat tc iiatlOttv
, 'n pc/i
,
et; "rv pa-
atXetav tsu S-eeu' £1 ya^ v.axa tcv MaT^^aTcv
C/TpacseVTe; ytvciu.tOa to; Ta V7i7:ta Tri xaxta v/i-
7:tai;cvTc; xaTa tcv aT.cazolcv
*
, /.c.t et ^vyu- 'l.Cor. xiv.20
ij.iha Tr.v (3a!7t/,£iav &>; a7:X;uv xai a7:eipcxaxcv
Tiaitiitcv
,
xai £1 Tc xa.wapcv xai aijtavzcv r/i;
7:ai5ix-?i; hhytx; i;r,).t.Wcp.£V ,
£((7eXeu(7c,u£S-a ei;
auTrlv a/).a xai £av £uvcu/_ic7wpi£V eauTcu; dta
z-r,v (SauiX^iav Tii>v cupavwV cutw yap Ti; exre-
f.cov Tri; eauTCu <j'u/-/i; 7:av zo aiaxf,ov
y.xt a/.c-
^.aazcv TiaSrsi., et xat zriv zcv e7wu«Tc; -/i/ixiav
7:pc|3£j3/|X(>); £1/1 <ivr,p
,
<7Tpa:f£'i;
ytvctz' av <,i;
Cod. .\.f. 2i3.1).
'
MaUh.XVni.'J.
(m\. A. f. 2M. h.
'Mjllh.XXV.li.
I o \
EUSEBII CAESARIEXSIS
nxtdUy ci di
f//,<3iv
zilzoiv nfalaipEv, ar.:ax-
puer. Sin vero niliil horum fecerimus , Ser-
cu TcZ conrfsi
vr.cfilr,9r,<jcu.iBa, [jlc7« rcv ay.-fiv
vatoris seutentiae subiiciemur
, cum dictione
azcrs.ri-iicixivcv , ori £i [j.-n
T.^a^^cup.vj raZxct, cv/. amen interminantis
,
quod nisi ita nos gesse-
iorxi. r,iuv iKjnnrcv ei; riiv ^ao-i/.siav. rinms, non patcljit nol)is ad regnuni iutroitus.
XXTI I).

XXII.
\Jlj.c'ta oe Tcafa tm McczOaiM
"
xCi-ai rrapa-
A
ar apud Matthaeum quoque extat parabo-
/3s/.r," btijrip yap cpriciv, av9f.concs ar.c^nu.m iv.a- la. Etenim homo
,
ut ait, pcregre proficiscens,
/sffE zcv; tOtcvi ^cuXoue, v.cu &'i w£v eiJ&jKe T:£vre vocavit servos suos ; et uni quidem dedit quin-
-.aKavza
,
&')
(Je (3uj, w 5e ev £;:ei Tt:/Aa Tjy- que talenta , alteri duo, tertio denicjue unum;
/avct T« ja.pt<s[j.aza dta(fcf^ci ze zcv aytcv tivbv- quia multa sunt dona, et diversae sancti Spi-
IJ-azci a'i (Jiaipeaei; , haazut ds dtdczat izpci zo ritus diribitiones ; unicuique autem datur prout
(Tupcpepcv* yevciTo av rczt o p.ev tt; ivcg
fj.izc- expedit. Gontingit quippe ahquando ut aliquis
yci y_af,taiJ.zzcf , o dt dvctv
,
o di rsletcvon
c'jz(Oi cZv £.tpr,-at
,
zo> (J-iv didoaiat TtevTe xa-
lavza, zoacv-mv •yy.pt'j\i.az(M hta zcZ aytzv r.viv-
ixazcc avzvi iihuic,r,iJ.tvi>Y^' iztooi dt cv rcaaZza,
aXk tv p.ov.v dtdcrat, oc, i:\ticvcc rvyci av y.a-
zay.piatCiig
, cri [J.r,'h noHx etX-/i^M; w; ar.cy.vfi-
cai Tv) TCi)V TT/itcvwv tpyautx, cvcit rcv evos rcv
UDO douo potiatur
,
duobus alter , ahus deni-
que phiribus. Sic ergo dictum est , alii quidera
data fiiisse quinquc talenta, ([uia totidem san-
cti Spiritus dona illi adtril)uta sunt : alii autem
haud totidem , sed unum datum fuisse; qui gra-
viorem dainnationem pcrferet
,
quia cum multa
non acccpisset, ne forte ad operosius negotium
xapnov hc^laazc,
df,yov dt «vzo ttu),a|a;, y.al
torperet; nihilo minus ne ex uno quidein fru
IJ--n iJ.tzaSovi Izificic, art^mtrat y.a) rcvrcv y.ara
ctum rctuierit; quod quum iners custodiverit
,
ncquc ahis fuerit impertitus
,
hoc ipso spolia-
rr,v atoTripicv dT:c(fxatv ,
tltyycvroi avzcv zcv
'«>.i/ \>
'
*\
/5\>
yptrcu £711 acytx y.ai cy.vr,c,ia, y.ai ocptcav ar.tt-
/riV y.at yctatv anorcij.cv y.ar avrcv excpec/cv-oi;'
c , \ \ ^ / ^ , r I i'> /
ct 01 y.a.t r.t.itovMV xcv aytcv r.vtvu.arcg
niiow.t-
vct
yapiafj.azoyv
,
eiTa zcvruiv rcv y.aOTicv oia rr,;
r.^ay.zty.r; ir.yaatac, TicXvtO.aataaavrti, Y.ara zov
y.atpov zr,; twv lcyoiv avvapato.);
, dt^iai y.al
bitur , secundum Servatoris effatum
,
damnan-
te eum iudice de socordia atquc ignavia , ter-
ribilesque miiias ct diram scntentiain adversus
eum ferente. Qui vero plurasancti Spiritusmu-
uera collata habuerunt , et deinde harum fru-
ctum operoso labore nuiltiplicarunt , hi quo
xyaB-ni^
fj-aprv^lac Tev^cvyaf ev liT^tyoic yip Sc-
tempore rationum dati ct accepti collatio fiet,
jct.i/atj^evTa?
rc'!; y.azazcv ivtaztyira fitcv
,
ptei-
faustumbonumque testimonium refcrent.Nam-
to^tov Tuv xaTa rov y.iUcvza ativa xal cup-
qup j,, ^3(^.1^ probatos
,
iii piaesciite nimirum
vtiav
rTraSXo» y.ara^,toyatt. Tcv di Trcv/ipcv^ xat
^jta, niaioi'il)us iii futuro saeculo et caelcstibus
oxvr,pcv
SoZlcv
iliyUi f-'
"? '^-'vrp'?
^»' rf,
praemiis dignahitur Dominus. At vcro nequam
hv/.r,
fj.t
(j£
'vM,
z-fi ropoawcvan^ aapaooiatt tity.y oy.vr,pcv
servum et pigrum, incusata eius improbitate ct
tv auTov
etTTt^v dta ri jj.r,div tBtlmat zSiv
jgnavia, congrua poena adli(;iet. Socordem euin
^cvTov
tpyaaaaOat, jcvnpcv Je Jia -c rclu.r,aat
appellans
,
quia oflicium non praestitcrit ; ne-
ijiavat
T(/i eauTcu xuptw, aucrT/,pc; ei av^co);;:;,
xai Tct
tlrii' antliyUi ycvv aZrcv r.portpcv c.j;
evavTtcXoycuvTa,
xat ex rov aro[j.uroz Y.aray.'Ji-
va; auTov,
oTt Kair.to avrov avarnpov y.at ar.ap-
atTyiTCv
ypfcrw ttvat (Lrnaa;, ou.oi;
y.xrf.fpcynaiv
quani aulem
,
quia domiuo suo dicere ausus
fuerit , austerus es liomo, et reliqua. Igitur eo
coaigiito quod rcpiiguantia loqueretur, et ex
ore eiusdcm daiiinans
,
quia quuin euin auste-
rum et incxorabilcin iudicein esse dixisset , ni-
w;
uwtv ayaBsv Bt^kriaat TOjacut, oiy.atcrxrrv i 1 i r -^ i- . -i -i
,,. , ,
'
,
, J
,
"
,
,
hilominus tam luerit iicgligens ut niliil agerc
£;ct(j£t Tr,v xaT auTcu (Lrcpcv , ffxoTo r.apa5cvc 1 • 1 •» •
i- ! ^ .
\ ,. , , ,
^,1 !
,
i.
,
,.i*[^.*ufci/,
boni voluent, lustissimam tcret Hi eum senten-
auTov
e;t,»TaTei), oic cv uovcv acycv xat Trcvrccv. *•
* 1

t -i i j
,,, \ \ ,
'^
\ '
'r,-.
-, --. /
tiam, tcncbris exterioribus eum tradens , non
aA/a
y.ai aycttcv xat anj8pAr,Tcv Ocvlcv dcE't i 4. 1 .
.•
\ -f ,
^'^,
„ ,\\.... ,
''
modo ut socordem et ncquam , verum etiam
\j.iv cvv
axecttpyoiz oacv ertt r-n ax:/cu5ia r<tc,t .
• .•! 1 n 1 r 1 ir^
" "/
' .'
.
"'p'
ut inutilemdomoque pellenduin famuluni. Vi-
3)
Hoc quoque ingens fragmentum usque ad vcrba extiema jrafaSaiVsi Sizvj
,
gerit lilulum iu coUice A. 2bi. b. Eu'-
ai^iou
p. (cum siglis supra
p.) Sfof
«•/.=/«,-
: J-usefiO, libro quurto T/teophaniae.
THEOPHAXIAK FRAGMEXTA.
debitur crgo apparenter , haud satis accurate
(luod adtinet ad sensuuni sequclam, hoc de illo
fuisse dictnm qui nihil operans talentuni ah-
scondit. Certe quod liehraicis httcris conscri-
ptuni cvaugeliuni ad nos deveuit , minas illas
liaud contra talenti occultatorcm
, sed contra
hixuriose viventem intendit. Tres enim ihi re-
praeseutantur servi; alius domiui suhstantiam
devorans cum meretricibus ct saltricihus; al-
ter o|)ore multiplicans; tertins talcntum occul-
lans. Deinde ait ununi quidem henivole exce-
ptura
,
alterum reprehcnsum tantummodo, ter-
tium in vincida coniectum. Anibiiio, an forte
apud Matthaeum post absolutum contra igna-
vum servuni sermonem,quae sequitui- sententia,
iiaud iu hunc , sed per epanalepsiu dicta fuerit
adversus comedentcui et bibeutem cum ebriosis.
Hai-c igitur ita apud .Matthaeuiu dicta fueruut
iu monte olearum , ubi Servator cum discipu-
lis cousistcns de mundi consunnnatione disse-
rebat. Praedictam autem parabolam solus Lucas
commemorat tamquam dictam a Servatore quo
tempore apud Hicriclmutein degebat. Quare
uec eandem iiauc cum illa esse putandum est,
quoniam quae in ambal)us leguntur haud .simi-
lia sunt. Heic enim decem dicuutur servi , illic
haud pari numero. Heic singuli singulas mi-
uas accipiuut , illic aiius quinque talenta
,
al-
ter duo , tertius uuum accipit. Hic qui decu-
j)iavit minaiu
,
audit : eugc scrve bone et fi-
delis
,
quia iu miuimo fuisti lidehs , e.sto po-
testatem habens super decem urbes. Qui auteui
e.\ una fecit quiiu}ne
,
similiter audit : tu quo-
que supra dcccm urbcs esto. In talentorum
vero parabola dicebatur : euge serve boue
;
in paucis fuisti fidelis, super multa te con-
stituam ; intra in gaudium domini tui.
Age vero parabolae cxplanationem ad com-
peudium confereutcs , ita dicimus. Arbitraban-
tur nonuulli
,
primo Servatoris nostri advcntu
regiuuu cius fore , idque tunc incepturum exi-
stimabaut statim ac Hierosolyma ascendisset.
Adeo illos admu-atione perculcrant patrata ab
ipso miracula. Adversus hanc opinionem Ser-
vator docct , liaud aute a patrc se reguuni
acccpturum
,
quam peregre ab hominibus ad
155
ra).avT;v, tcut' ilc-inaBxr e-u i3c tc e'ii hya-i
r,x;v t^paiy.ci; yacxY.-r.cafJ evayythrj
1) Tr.v
i-£i),r,v :u xxzx x:Z a.-SY.c,v!^ccjzoi ir.r.yiv , «X-
/.a y.axot. T£u «trtdTu; 'iQfr/.arci' TfcT?
yap ^cuXcu;
-ici.Ci.yi
,
TJv p.cv v.ar.a.iiOiricj-y. r/iv vna^iiv ~cZ
OiCTTTSTCJ y.sra TTJf-vwv y.at «v/.r.Tfiocdv , tcv oe
r.cl.t.a.-J.aQ[.a-j-.a. Tr,v Etyaijiav, tsv 0£ xaTazfu-
i^avTa -.0 TaXavTJV* siTa t:v \).vj ancOlyfjr^vxi
,
Tcv Oc a£u'i3rvai ucvcv, ~cv os ouyv.X£ic5rvat
iJcffu&iTrpo)" crit3Tr,y.t, f/rirrcTS xaT« tcv MaT-
S^aijv
,
u-Ta Tr.v ovu.uKncwsiv t;u 'i.cycj -c,v
xaTa tcv ur.Qiv ioyauauivcv
, n i^m irsiKiyo-
[j.ivr, «z£!/.'/) , ov TTcpt aii-cZ aU.a. r.cfiL -cv r.pc-
zipov y.az ecj«va/.r,;j<£V Xe/.cXTat t:v esStcvtc;
xat z(v;vt:; utza tcov p.£.i7-':vTtov.
Tajra uvj ciiv cvzoi; i\c,r-at r.apa xcv M«t-
Baicv ir.i zov 'occvc zuiV e/.«imv tcu adizrpc; zci;
avzcv uaJr.zxii avvcvzc; y.ai za npi rr,; avvzi-
/cta; r.ccoia^zif.i.cu.iv.v' zr,v ot -pcy.eiuivrv r.a-
pafi:lr,v ii.cvci Acuza;
*
a-£py/)f/evev<7£v , w; tcu i.uc, Xix. 12
!7<»Tr,ejcs iicr:/.ozcc avzr.v xa5 cv ypovcv vj Isci-
yci zac StazpSai 'ircu~i.zc' dicrio cvii zr,v av~r;j
,'
, / V c .. ' » \ *\ * j
iy.ayi) zavzr,v eivai vr.ci,r,~zi:v
,
ir.n ur,Oi za tv
. ,.;
'

'
.
'
~„ \
auTct; oicoineva oucia zvyyavw evravJa p.£v
yap ov/a \iycvza.i. hcv\ci ,
£Z£t 0£ cv zcacvzoi'
•/.at 'ivzavBa y.a^eic o.va. \J.iav fj.vav "l.auficcvii,
. .. ,\ c / / '', '
J^
3 c
£x£i 0£ c u£v Ti; -£VT£ za/.avza , c 0£ dv;
, c
§i tv y.ai £VT«iJ5a c
f/.£v
ti; ^cxaz/.a^iao-a; Tr,v
Ui/av a/.ovit , cu dcvAe or/aBe y.ai -ic7T£, cti £V
iXa/icw /tT-;
iyvjcv., 'tcBi eicvc-iav tywJ sr.a-
vfd 0£xa r.o'Xe(,)V de znv p.tav r.evzi r.cir,7xi
axcuci , xat cv ytvcv ezavti) -cvts r.ciiwj vj
0£ ro Twv Ta?.avT6iv r.apa^ohh eliyizo, ev ocvi.z
ayaOl, £-t 'ol'tya f,; rtt^o;, 'iui rcl.l.Stv ci /.aza-
^r,c(^' iicii.tJi £t; Tr,v yapav z:v /.vpiov acv
Tr,v yz [iriU ei; zriv nuipa^olr.v ipur,viiav 'ir.t-
} t t '^ n
I \ \
'
ziuvcu.ivoL aauev uTreAapcv Ttv£; xaTa Tr.v r.pu-
' /-.-.'
c ... / ' /0 * '
zr,v t;u /76)Tv,cc; •/)m&iv -aoructav Tr,v |3a7iA£iav
auTcij y£vr,(7£t75at ,
xai t:uT3 'evcut^cv 'iaiaiat
r.apaypT,\j.a zozt 'er.ndav er.t^r, t:7; 'l£pcff:),u'.«:i;"
:uT(o; £;£-/./.tt;v a-JT:^J; «i Biocr,uitai v-' au-
~'
,/ \,\i- /
\<>
Tcu c;uvT£>.c-ji/evaf -pc; ovi cvv zavzr.v znv vzo-
votav s cotzrp didacy.it, un r.pozip:v avzcv r.apx
z:v razcci zr,v tClli lav ar.:l:r,~'ic^ct ,
r, zi,v
I) Eliam iii .syri.ica Thpophania lih IV. i?., lamlat Eusehius evangelii exemplar hebraicis (id esl isyriacis
)
litleris sfri-
ptum. lamvero quum in ^at. bibliotiieca codex extei .syriacus sub numero XIX, prlscus aileo ut Eusebii aetaleiii exae-
quare posse videatiir; isqiie Iiiif;ua palae.stina contiiieat ss, evanf-cli.i, cupiile consului num ibi liaec parabola ita legcrc-
tur, ut inodo ait Eusebius ; sed contrarium coinperi ; ila ut i!e alio exemplari loqualor Eusebius necessc sit.
50
EISEBII CAES. THEOPHAMAE FRAGMEXTA.
a-:'}r,u.'wv ir.v e; avOpwTTMV nfoi
tcv TtaTEca rsi-
patrem abierit. Id vero liac parahola adfinna-
/a<7jar TcZ-o Se 5ix ~Zi
Ku^x^olri 7:«pffTo
vit diceus
:
homo quidani uobilis abiit in regio-
liym- a-jB^moz Tt; iv/tv)\i
e;:cp£u9« st;
x^P"
i^'^'" longinquam, ut aociperet sibi rcguum ct
paxpav, Jlai^c^v eauT6~ (3a7i?,£iav xai vTyscp^'!'*'' redirct; nobilcm quidem semct appcUans pro-
tirjiii-fi
fj-l)/
iavzo'J y.alolv dia zr,v v.xza au^y.o: yj- pter carnalem uativitatem quam ex Abrahamo,
vc<7iv el 'Ai^paay.
v.ai loaa/. /al 'Iazti^,3 e/. te Aa- Isaaco
,
lacobo
,
Davide , atque horum posteris
filo y.ai T&iv t:ut£u diadcyyv ytyivri\t.ivr,v dio y.a\ sortitus erat. Quare et homiuem se nominavit.
avOf^^ncv eauTcv wJcu.aC,f /.eytov oe £7topeu3/i et; Dum vcro ait profectum in regionem longiu-
^wpav p.a-/pav
,
Tr,v txTto
7/1;
ei; cupavsv avcbcv
quam , suum in caelum de terra reditum sig-
iavzcZ eo-hiJ.c.viv' eTTttfepojv os xo Xafiuv savzM nificavit. Addciis denique , se acccpto regno
j3a7i).£tav y.ai urrrpE']'"' j
'^^iv 5cuTcpav auTcu Occ- reversurum
,
secuudam suam theophaniam
,
Gctveiav
,
Txv e'v(3:;cv x«t (3afftXtxf,v, iiapiffT/)' gloriosam atque regalem
,
denotavit. Porro
a/.la
yaf,
y.aza TW
liyOticav a.TiodniJ.iav zcvg p.tv
praedictae tempore peregrinationis servos ilUus
auTcu dcvlsvi ii.vai fnatv
e't/.iti^evat xai etpyaoGat
dicit acccptas minas diverso successu luisse ne-
otacpcp&);* e/Opcu; dt Ttva; TtcAtTa; «utcu pttffe7v
gotiatos : cives vero ciusdcm ipsi infeusos, mis-
auTcv, •/.«( dta r.pta^nai Tia.f.aiziiaBai «utcu Tr,v
lixaiktiav zcvi ptv :uv «utcu 3cuX;uc
,
Trav-
T«; e(3/,Xcv t:u; et; auTov 7T£7xtffTeuxcT«;' Tviv bt
p.vov TYiv TtSfftv t\ locu de3cp.ev/;v, ty,v yvutoiv z-oi
Twv cxif,avwj |3afftA£ta;' Tr,v iJe ifiyaaiav , zr,v iy.a-
sa post eum legatione , dominatum eius detre-
ctasse. Servorum quidem iiomine, cuuctos de-
notat ipsi crcdentcs : mina omuibus acque da-
ta
,
notitiam rcgni caelorum : negotiatione
,
fructum a singulis
,
post illam notitiam
,
per
CM Jrpc; T/i yvowei x«T:pecuu.evr,v ev ayaOa~ti Tipa-
sua bona opera collatum. Cives eius osores,
^ifft xapTtccpoptav Ttc/tTa; 01 tc.vzcv ^.tffcuvTa;
«uTcv, Tou; ex 7teptTCf;.ri;, tiiV Tr,v 7tc).tT£tav utto-
fxttvai., '*-at \)-o Tov «utcv ytyovuii voptcv, etxcTto;
TcAizriV tauTOV avzwv aynycptvatv' ci 0£ [J.tacv^-
Te; «uTov xat tcu ptffcu; epya ivdti^a[j.tv:t dta zr,;
y.az' ctvzcv ei:i|3:Ari; , cux r,ry/.ta9r,Gav «uTvi, aklcc
xat pteT« T'/iv e> «vOpcoTt&iv ancOr.y.tzv avzcv, T«t;
circumcisum popuUim , cuius quum couver-
sationem pertulerit , et legibus obtempcrave-
rit, recte sese civem ilUus appeUavit. Oso-
res vero eius , ct odii opera exliibentcs , insi-
dias ei strucndo
,
haud his contenti fuerunt
;
vernm ctiam post cius ex IiominiI)us cxces-
suui maledictis eum incessuut , et suis etiam ad
xaT «uTou ipaj; x«l^ Ta7; Ttpe;^ tov Btov tCyal;
])emn precibus detestantur , regnumque detre-
a6tzcZvzti avzcv, xal Trv «urcu i^afftXe^av 7:«pat-
^-tant , et ne lioc uUo tempore eveniat depre-
T:uprevci, y.ai a-tvycy.tvct zcvz: ytvtaOaf dt y.a
uri (3cu).eu£vo)v avzotv rMpal-rr^itzat zr,v ^aat/.ttav'
tr.ccvt'/0(,)V yt u.r,v y.aza zr,v OcUTepav avzcv S-eo-
cpav£tav, TO)V ijiev «cirov xat auT:u ^.u/.fov fiaat-
Xeuffet" xai t;uto)v auTwv r.ftozzficv zr,v dtay.piatv
Trcf/iTei, Tcu; o.ev tZTtoJe^op.cVc; xctt f3afftXtx«7; Tt-
fj.r,ao)V ^ojpeal;,
£(f'
ci; OtE7:p«|avTC x«TCpOo)y«otv'
r,y:uuev:u; yap r.o/.tm x«t apy_:vTa; «utcu; eT£-
fv.v y.azaazratf zcv: oe £71 «pyta p.epti^apev:;
,
x«t
n; etJoxcuv TtpcTepcv \jtztayr,y.tvat \j.:t{,a.i ^e-
P'/I5r£t' Tcu; oe vfjcuaau.tvcvz avzcv 7:c/tT«; tcu;
7!«),«! ovTa; e;(Op:u;, zat Ta e/Spoiv epya et; au-
Tcv evoeicau.evcu; , xai u.cT« T«UTa 07:100) au::u
cantur. Vcrumtamcn liis etiam invitis reg-
num i|)sc accipict. Revertcus per suam alte-
ram tiieophaniam
,
dignis quidera
,
servisque
.sc diguis domina])itur. Hos tamcn iu certas
ciasscs distrihuct , alios ncmpe rcgalibus ho-
norans muneribus propter ipsorum facta prac-
clara ; nam pracsides urbiuni , ct populorum
principes constituct. Alios autem ob ignaviam
rcprehensos
, iis etiam bonorum partibus
,
qui-
])us antea utcliantur, spoliabit. IUos dcuiquc
cives cius appcliatos, iniraicos vcteres, ct luiic
appcUalioni congrua facta cxscquutos , ct ie-
galione quoque missa ipsura deteslatos
,
per
eas ncmpe quas rccitarc solent contra eun-
7rpeffji£i«v ar.f^a/.y.cza.c y.at 7:«paf.r,aaf/£v:u; av-
xov.hi tav et&jSeioav x«T auTOU ;tcie7ff(/ai acolv 1 V ,1 i- .
u
• •
1 i » .„
,
'
, , ,. , , \ ~
o
.
"
.s X
dcm duas , in mcdnuu adduci lubcbit ante
Et; uEffcv ayOr;jai '/.t/tvatt T.f.