Panitikan ng ikatlong Republika, Bagong Lipunan, Aktibismo at Kasalukuyan

IKATLONG REPUBLIKA

BAGONG LIPUNAN

PANITIKAN NG PANAHON NG

AKTIBISMO

Pambansang Laban para sa Demokrasya

¶alternative writing·
kaiba sa namamayaning paraan ng pagususulat na bunga ng imperyalismo

karamihan sa mga aktibista ay mula sa mga manggagawa at magaaral
manggagawa, mambubukid, mangingisda
gumagamit ng mga salawikain, bugtong at tanaga

pati ang mga kabilang sa ´petit bourgeoisieµ o middle class ay nakapagsusulat na point of view ng mga masa Jose Ma. Sison at Fr. Ed de la Torre ² isinulat ang mga akda nila sa kulungan

Sa mga pagpupulong ng mga rebelde gaya ng NPA ay kumakanta sila ng mga revolutionary songs, nagkakaroon ng mga dula o bumibigkas ng mga tula
mayroon ding mga akdang ¶ilegal· na nasa anyo ng maikling kuwento at dagli

Ang madalas na karakter sa mga akda ay mga mambubukid at mga manggagawang nakakaranas ng pangaabuso

Pagkatapos ng pagpatay kay Ninoy Aquino noong 1983 ay dumami ang mga nailimbag na university journals gaya ng:
Diliman Review Philippine Collegian Literary Apprentice mga national magazines gaya ng: Galians Caracoa At iba pang mga media publications: Who Malaya Veritas Mr. & Ms. Filipina at Mithi

Ilang legal na pahayagan:
Sagisag Galian Caracoa V
-Journal ng Philippine Literary Arts Council

Philippine Studies

´Kasamaµ
pinakaunang maikling kuwentong nailimbag sa isang ¶underground· press

´Hulagposµ (´Break Freeµ)
ni Mano de Verdades Posadas (isang penname) kaisa-isang nobelang nailimbag sa panahon ng Martial Law. Ang cover nito ay may pagakakhalintulad sa pabalat ng Noli Me Tangere Ang preface din nito ay pinamagatang ´Noli me incarcereµ o Huwag akong ipiit

Kung ang tula ay sa lamang Pupon ng mga salita Nanaisin ko pang ako·y bigyan Ng isang taling kangkong Dili kaya·y isang bugkos Ng talbos ng kamote Na pinulpol sa kung aling pusalian O inumit sa bilao Ng kung sinong mangugulay, Pagkat ako·y nagugutom At ang bituka·y walang ilong Walang mata.

Kung Ang Tula ay Isa Lamang Ni Jesus Manuel Santiago
Malaon nang pinamanhid Ng dalita ang panlasa Kaya huwag. Mga pinagpipitaganang makata Ng bayan ko Huwag ninyo akung alukin Ng mga talutod Kung ang tula ay isa lamang Pumpon ng mga salita.

ito at ang mga tula gaya ng

´Elehiya sa Isang Rebeldeµ ni Rio Alma ´Tata Andoy, Sa Araw ng Paibis-Luksaµ ni Tommy Agulto ´Kay Apo Ipe, Tulisan ng Kabundukanµ ni P.T. Martin
ay gustong ipahayag sa mga makata na huwag matakot sa pagpapahayag ng kanilang saloobin sa kanilang mga akda

´Halinaµ ni Jess Santiago
tumatalakay sa buhay ng 3 biktima ng rehimen ni Marcos : isang babaing factory worker, isang taga-bukid at isang pamilyang nakatira sa squatter·s area.

´Tanoµ
isang ballad tungkol sa isang mambubukid na inaabuso ng landlord nito at napagdesisyunan sa huli na sumali sa mga rebelled

´Gapoµ ni Lualhati Bautista at ´Ginto ang Kayumangging Lupaµ ni Dominnador Mirasol
mga nobelang nagpapakita ng imperyalismo, paglabag sa mga karapatang pantao at ang kagustuhan ng mga tao na pigilan ang panggaabuso

´Magsasaka: Ang Bayaning di Kilalaµ (isinalin mula sa Kapampangan: ´ Ortelano: Ing Bayaning Era Baluµ)
tulang isinulat ng isang aktibistang mangbubukid na tungkol sa pangaabusong ginagawa ng mga landlord sa mga mambubukid na tulad niya kilala sa mga mambubukid na Pilipino

´Panawagan ng Mga Maralitaµ dito galing ang slogan na ´Kami·y tao, hindi hayopµ
´«Kami raw ay sagabal Sa daloy ng progreso, Subalit saan at kanino? Sa kabulaanang pagpapaunlad Ng diktador na si Ferdinand Sa mga proyektong pagpapaganda Ng maluhong si Imelda!...µ

Ang mga akda noon ay nahahati sa dalawang ¶kategorya·:

1. ¶Open Publications· -gumagamit ng mga metaphor, symbols at images 2. ¶Underground Movement Publications· -dahil sa pagdedeklara sa mga open publications at malalaking organisasyon na illegal

1970-1972
Ayon sa mga kabataan:
hindi tunay na malaya ang Pilipinas hindi na democratic yung government dahil kapitalista na rin tayo

lumalaki na ang agwat ng mga mahihirap aty mayayaman opisyales ang problema

´burgisµ (radikal/rebelde)

pro-sosyalismo/komunismo = NPA (a.k.a. bagong hukbo ng bayan)

1972 Martial Law
Duguang Plakard
G. Ponciano Pineda ´Panitikang Pilipino sa Kaunlaran ng Bansa!µ

- pinatunayan daw ng mga kabataang Pinoy na hindi pagsunod lamang ang bumubuo sa pagkalahi at bansa natin

Dugo? Ano ang dugo ng isang tao kung ihahambing sa dugong bumubuo o kumukulay sa pula ng ating bandila?
-maraming kabataan ang nagbuwis ng buhay, nagpamalas ng giting sa pagtatanggol ng karapatan

KALAGAYAN NG PANITIKAN
gangs na mapanghimagsik (madugong demos at pamamahayag sa skul, simbahan, etc)

aristocrat writers

placard (rally)
-kabuluhan ng lipunan at pulitika (kahit san lang : simbahan, paaralan, bahay, establishments) -lahat lang kalaban ng kabataan (hadlang daw sa pagbabagong buhay ang roles ; guro, pari, magulang, etc)

Rolando Tinio Rogelio Mayahas Efren Abuef Rio Alma

1. Pagmamasid at pagsusuri sa kalagayan ng bayan.

2. Pagsisiwalat ng mga katiwalian ng ma nanunumgkulan
3. Tahasing masasabing labag sa kagandahang-aral na panunuya at karahasan sa pananalita

pagdakila sa mahihirap

Mga Tula ng Bayan atbp (1972) ²Suarez Sitsit sa Kuliglig (1972) ² Rolando Tinio

dula, nobela
marahas magsalita , bastos

pelikula, komiks
´pelikulang bombaµ (malalaswang palabas na panira ng image ng mga Amerikano) walang saplot na mga drawing na tao

PANITIKAN SA KASALUKUYAN

Kaligirang Kasaysayan
muling nabawi ng mga mamamayang Pilipino ang tunay na kalayaan na nawala rin ng may labing-apat na taon

mula ng ika-21 ng Pebrero hanggang ika-25 nito ay namayani ang tinatawag na ´People·s Powerµ o ´Lakas ng Bayanµ

Kaligirang Kasaysayan
maraming tagpong makabagbagdamdamin ang nasaksihan ng mg mamamayan na tunay na tatakPilipino sa apat na makasasayang araw na iyon (magkahawak-kamay at balikat-sa-balikat na barikada, higaan sa kalye, pagmamakaawa)

muling naipamalasng mga mamamayang Pilipino ang Samahang Bayanihan tulad ng pagbabahagi ng pagkain, inumin, at iba pa.

Kalagayan ng Panitikan
Iilang buwan pa lamang ang pagkakasilang ng tunay na Republikang Pilipinas ay may mga pagbabago na sa ating panitikan.

Madarama sa mga pagbabagong ito sa mga akdang Pilipino tulad ng: tula awiting Pilipino Pahayagan Sanaysay Talumpati at mga programa sa telebisyon.

ANG PANULAANG PILIPINO SA KASALUKUYAN
Ang mga tula sa kasalukuyan ay naglalaman ng:
halos walang kakimiang pagpapahayg na tunay na damdamin mga tuwirang pagpuri sa mga nanunungkulang nakagagawa ng kabutihan sa bayan panunuligsa naman sa mga tiwali ang gawa.

Ang mga sumusuonod ay ilang halimbawa ng ating mga tula sa kasalukuyan.
GITING NG BAYAN ni Francisco ´Socµ Rodrigo HIMALA NI BATHALA ni Francisco ´Socµ Rodrigo LUMAYA ANG MEDIA (Hango sa Taliba, Abril 16, 1986) BAWASAN ANG AMORTISASYON (Taliba, May 12, 1986) ALAMBRENG MAY TINIK BOMBANG TUBIG AT TUSOK NA MALUPIT ni Remi Alvarez Alva

AWITING PILIPINO
Narito ang ilan sa mga awiting Pilipino na naririnig natin ngayon, at habang inaawit ang mga ito sa telebisyon, ipinakikita naman ang mga makasaysayang tagpong naganap sa sambayanang Pilipino na hinahangaan ng sandaigdigan.

Ang mga awiting ito ay kasamang inialbum sa pamagat na ´Handog Ng Pilipino Sa Mundoµ MAGKAISA Tito Sotto, Homer Flores, E. dela Peña HANDOG NG PILIPINO SA MUNDO Jim Paredes

PAG-IBIG LABAN SA TANGKE ni Teresita Sayo BUKAS NA LIHAM ni Jocelyn M. David DIKTA NG DAYUHAN ni Romulo Alenio Caralipio

Mga Sanaysay
Damang-dama ang labis na katuwaan ng mga Pilipino sa nakamit na bagong kalayaan.

ANG MGA PROGRAMA SA RADYO AT TELEBISYON
Makikita sa kasalukuyan na wala nang takot o pangamba ang mga tagapagsalita sa radio at mga lumalabas sa telebisyon sa pagpapahayag ng kanilang saloobin.

DZRH
isang istasyon ng radio na kasalukyang tumataguyod sa mga programang :

´Kabayanµ
Dito ay nabibigyan ang mga tao ng kalayaang magsalita at magbigay ng kanikanilang opinion o kurukuro.

´People Powerµ
Isang pagsasadula sa nakaraang apat na araw na matahimik na rebolusyong naganap sa ating bansa.

May ilan sa mga dulang katatawanang ipinalabas sa telebisyon ang nagsasadula ng mga nakaraan at kasalukuyang pangyayari sa ating bansa.

Kabilang sa mga ito ang Chicks to Chicks, Eh, Kasi Babae, Sa Baryo BAlimbing, at marami pang iba.

Mga Pahayagan at iba pang babasahin
Malaya Daily Inquirer Masa Daily Mirror Veritas Pilipino Ngayon, at iba pa.
Maraming bagong pahayagan ang nagsulputan sa panahong ito. Tungkol naman sa mga komiks, magasin, wala pa ring pagbabago sa dami ng bilang ng mga ito subalit sa nilalaman, lalo na sa mga kuwentong tapos ay mababasa na ang mga kiuwentong may kaugnayan sa nakaraang matahimik na rebolusyon.

ANG MGA MANUNULAT SA KASALUKUYAN
Ponciano Pineda -ang kasalukuyang Direktor ng Surian ng Wikang Pambansa Narciso del Rosario -dating poetry columnist ng Balita -namatay noong ika-31 ng Marso 1986 sa sakit sa puso, sa gulang na 61. Isagani Cruz Edgardo Reyes Domingo Landicho Ruth Manbanglo Lydia Gonzales, at marami pang iba. MAIKLING TALAMBUHAY ni Narciso del Rosario (ka Siso)

ANG TIMPLAK-PALANCA SA KASALUKUYAN

Ang tauang pagbibigay gantimpala ng TimpalakPalanca sa mga pinakamahusay na akda sa larangan ng dula, tula, maikling kuwento, at sanaysay ay patuloy parin.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful

Master Your Semester with Scribd & The New York Times

Special offer: Get 4 months of Scribd and The New York Times for just $1.87 per week!

Master Your Semester with a Special Offer from Scribd & The New York Times