T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

122 . . . . . . 5. .10 Câu l nh sh .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . . . . . . 5. .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 . . . .2 Các ký t đ c bi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 . . . . . . . . . . . .3 Th c thi các câu l nh . . 103 . . 5. 5. . . . . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . . .7.3 B l c . . . . . . . . . . . . . 103 . . .6. . . . .3 L nh cat . . . . . . . .7. 5. . . . . . . . . . . . . . . . 116 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 .1 S d ng >. . . .4 Phép th các câu l nh . . . 5. .7 Khai tri n bi u th c . . 104 . . .4. . . . . 125 . . .8. . .6 Câu l nh export . . . . . 5. 5. . . 5. . 117 . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . 104 . . . . . .6. . . .4 Toán t select . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . .7 Các hàm s . 101 . . Môi trư ng c a h v . . . 5. . 110 . . . . . . . . . . . . . .8. . . . . . .2 D u nh c c a h v . . .6. . . . . . . . . 116 . . . . . . . .7. . . . đư ng ng và b l c . . . . 5. . . .6. .4. . . . . . . . 5. . . . . .3 Toán t case . .3 Thao tác && và || . . . . 104 . . . 105 . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . 5. . .5 Toán t for . . . . . . . . 5. . . . . . . 5. . . . . . 125 . . . 113 . . . . . . . . . .7. .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . 5. 113 . . . .2 L nh echo . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . 119 . . 115 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . 102 . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . . . . . . . 123 . 104 . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . 105 . . 5. . . . . . . . . . . . .8. . . .7.6. . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . . . . 108 . .9 Script c a h v và l nh source . . . . .7. . . . . . . . . 5. .1 Thao tác . . 115 . . . . . .2 Thao tác & . . . . . . . . . . . .9 Bi n n i b (local) . . . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . .8. . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . 114 . . . . . . . . . .8 Tham s . . .6 Toán t while và until . 5. . 5. .3. . 5. . . . . . . .1 Dòng d li u vào – ra . . . . . . . . 5. . 112 . 109 . . . . . . . . . . . . . . . 126 . . . . . . . .3. .3 Bi n môi trư ng PATH . . . . .8. . . . 114 . . . . 124 . . . . 118 . . . . . 106 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.6. . . . . .8. . . . . . . . . . . . 106 . . . . . . . 122 . . . . .1 H v là gì? . 117 . . . . 5. . . . . . . 5. . .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . 109 . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . .M CL C 5 Bash 5. . . . . 5. . . . . .5. .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . . 126 . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . 5. . . . . . 118 . . . . 124 . . . . . . . .8. . . . . . . . . .2 S d ng | . . . . . . 5. . . . . . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . . 5. 5. . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . 5. v 101 . . . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . . 5. . . . . . . . . .3.8. . . 5.5. . . . . . . < và >> . . . 5. . . . . . . . . .

. . . . .4. . . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . .5.5. . . 7 Giao di n đ ho 7. 8. . . . . 6. . . . . . . . . . . 8. . . . . 6. . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . .conf . . . . . . . . . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . .1. . .1 Đăng nh p vào KDE . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . .1 D ng danh sách t p tin . . . . . . . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . 7. . . .3. . . . . . . . 6. . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. .5 Đi u khi n các b ng . . . 190 . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . 6. . . . . . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu . . 6. . . . . . . . . . 8. . . . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . . . . . . . 6. . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.4. . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . .2 K t n i Shell . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . .1 X. .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . .11 C u hình Midnight Commander . .4 S d ng chu t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . 6. . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. 198 . . . 194 . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . . . . . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . 6. . . . . . . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . .12.12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12. .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . .3 Tr giúp .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . .1 K t n i FTP . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Org . 6. . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . .9 Dòng l nh c a h v . . . . . . . . .1. . . . . .3. . . . . 201 . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . 8. . . . . . . . . 191 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . . . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . .4. . . . . . . . . 6. . 195 . . . . . . . 6. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . u” ch nh hình . . . . . . . nh . .1 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .20 6. . . . . . . . . . .Danh sách hình v 3.2 7. . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . C u hình X. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H th ng đ ho X Window . . .21 6. . . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 6. . . . . . . . . . Đang tìm ki m . .4 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 6. . V ngoài c a KDE . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . . . . . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . .16 6. . .7 6.2 6. . . . . . . . . . . . . . .6 6. . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . Ch đ xem nhanh . . . Đi u khi n công vi c n n sau . .1 6. . . . . . . . . . . .19 6. . . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . . . . . .3 7. .3 8. . . . C a s yêu c u . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . . . . . .2 8.7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . .22 7. . . . . . . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . .17 6. . . . . . . . . . . . . . Th và c u hình các phím . .5 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 6.9 6. . . 43 6. . . .11 6. . . . C as h il i. . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . a KDE . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . . . . .4 8. . . . . . . . . B t đ u tìm ki m .6 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . .14 6. . . . . . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . .18 6. . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . .13 6. . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . .12 8. . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i màn hình . . . . . . . .11 8. .9 8. . . . . .13 8. . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 8.14 8. . Ch n phông ch . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . . . . . . . . . . . . trình đơn. . . .viii 8. . . . . . . . . . . . . . . . .15 8. . . .8 8. . . C u hình các thanh panel . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . .4 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . .3 3. . . .2 5. . . . . . . . . . . . .1 5. . Phím s d ng đ xem trang man . .3 4. . . . . . . .3 6. . . . .5 4. . . . . . . . . . . . Các câu l nh b l c . . . . . .1 3. .1 6. . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . t . .2 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 4. Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 5. . . . . . . 28 3. Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . .2 3. . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 5. . . . . .2 6. . .6 4. . . . . . . . . . . . . . . . . .7 4. . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . . . . . . . . . 12 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp .4 6. . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . .5 4. . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . .1 4. . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.

N u không . Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. Đ i v i Linus Torvalds.v. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. d a trên s c ng tác. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. . Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. sách v Linux. nhóm tin t c. bài báo. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. nhóm thư. V i k t n i m ng Internet. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. thu n ti n. . Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. . Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. . các trang web cung c p tin t c.

v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. Xin c m ơn Kostromin A. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. và có khi không đư c c p nh t c năm.org. M i đ ngh s a đ i.org.v.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail. . l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. v. . thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. .5 (http://creativecommons.org/licenses/by/2. ”. (http://linux-ve.V. thông báo l i chính t . cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. Như v y. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. Released under Creative Commons Public License 2. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. s a đ i. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. Mandriva. . đó là Fedora. so n th o tài li u. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice.org/licenses/by/2. Nghe nh c b ng Amarok. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss.0 kho ng 4 năm trư c đây. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này.5 (http://creativecommons.5/) .chat. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. cu n sách này đư c t o ra.5/). OpenSUSE. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này.

Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. 1.1 1. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. Ken Thompson và Brian Kernighan. GNU và FSF.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). 1 . Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng.1. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. V t lý. không hi u là đ làm gì. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. khái ni m b n phân ph i Linux. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux.

1.205708. and is starting to get ready. I’ve currently ported bash(1.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c.os. and things seem to work. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. and it has a multi-threaded fs. and I’d like to know what features most people would want. trong đó có BSD. This implies that I’ll get something practical within a few months. It is NOT portable (uses 386 task switching etc).Helsinki. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. Any suggestions are welcome. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. as that’s all I have :-(.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. H đi u hành dòng UNIX.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. Yes — it’s free of any minix code. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution").os.9541@klaava. This has been brewing since april.40).08) and gcc(1. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix.Helsinki.1.helsinki. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC).minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.fi) PS. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). Linus Torvalds. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay).

li. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www.kernel. nghiên c u chương trình ng d ng.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. b o v nó b ng các b ng sáng ch . Note the lack of announcement for 0.php.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. 0.kernel.org. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình.org/linuxhistory. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0.01. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí.gnu.12 theo đ a ch trên. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF.” (“Như tôi đã nói trư c đây. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. ví d ftp://ftp. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên.1. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. sao chép. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. 3 .01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991.01: I wasn’t too proud of it. V b n quy n này. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). các d u hi u b o v quy n tác gi . s a đ i. hãy xem RELNOTES-0.02 ra đ i. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i.org. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU.01: tôi không t hào l m v nó. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.fsf.12. 0.

N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. 5 . Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD.org) và pdfLaTeX (http://www.org/gplv. DVD ho c k t n i Internet). chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). unikey (http://unikey. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds.net). . Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này.gnu. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. do đó không còn t do).sf.org/ gnu/manifesto. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. v. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. d y cách s d ng. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 .org). . Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí.openoffice. Nói như các nhà sáng l p ra FSF.org/copyleft/gpl. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng.html. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay.v. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. s a đ i.gnu. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. Trong “Manifesto GNU” (http://www.html.tug.

N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). 3. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác.1. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. 4. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. u b nh đ y. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. 1. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. 2. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux.1. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. thì Linux s ph c h i chúng t . Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Linux có t t c các kh năng.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí.

Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. 7. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. 9. 5. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. đ s d ng tín hi u và b nh chung.1. 8. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. 6.1.1. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. 10. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). đó là m t b các th t c ngôn ng C.

MIPS. như AMD. 1.v. bao g m Networked File System (NFS). . debian. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. trong đó có chia s (dùng chung. HFS. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. 12. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. bao g m c các b x lý 64bit. SUN Sparc. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác.v. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin.2 B n phân ph i Linux 9 11. c u trúc (h th ng) t p tin. vmware. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. ssh).1. NetWare và Windows. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. Windows 3. . sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. rlogin. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. pearpc. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. . M68000 (Atari và Amiga). truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. 14. . FreeBSD và OS/2. như reiserfs. Windows. k t n i t xa (telnet. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. Ngoài ra. H tr t t c các d ch v Unix. 13. Windows 95 và Wine. DEC Alpha. làm vi c trong các m ng TCP/IP.org) 8 7 .1. và c các h th ng t p tin m i. . .. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. . Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2.. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . bochs. bao g m DOS.

Slackware và Debian. Tuy v y. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. h v shell và các ti n ích. h th ng t p tin. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . Ngoài ra. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Ngoài ra. linuxhq. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. . R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). nòng c t c a HĐH. t c là nhân. Như đã nói trên. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng.

L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t.6. t c là làm vi c như m t công ty thương m i. m t Vi t ki u M duy trì. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). Ví d . th hai. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. phân cách nhau b i d u ch m. . c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n.6. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân.16.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. T 2.16. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. b n phân ph i openSuSE Linux 10. . Ubuntu và Mandriva. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . L a ch n th nh t. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi.opensuse. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. 9 . nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t .13.6.org). t đi n ti ng Vi t.1.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. t c là Linux phiên b n 2. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì.13. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t.

16. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. OpenOffice. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. . B ng 1. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. . 1. Xin đ ng lo l ng. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. 2. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. DX v. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n).1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . fluxbox. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. . Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. emacs.5. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. B ng 1. trên đó không th ch y n i Windows.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. windowmaker. . nhưng đi u này không .. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh .v. nhưng không b n v ng. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y.6. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau.org).

Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. . ). Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. KBabel. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. càng nhi u b nh . Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. GIMP. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. DVD là t t nh t. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. Novell Desktop. 1. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. Ch c n vào đ a ch http://shipit. Như đã nói trên. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. . Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. ph n còn l i dành cho d li u. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Không có gì là th a thãi.. c ng càng r ng thì càng t t.ubuntu. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. Konqueror. StarDict (chương trình t đi n). Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u.org. b nh 256Mb (+256Mb swap).4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng .4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”.1.

) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB.. Slackware. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. Chính vì th . Ngoài ra. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. V nđ ch . Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. Chính vì v y trong cu n sách này. . trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này.. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. m t cách t nhiên. 2. Như th . mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. Windows 2000 và Windows XP. Mandrake.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Fedora. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. đ ng th i. . Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. cho m i tình hu ng s d ng.

hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. . hay bus mouse). thì c n tìm ki m theo các cách khác. .v. ch n l nh Properties. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. • C c màn hình .2. N u như b n không th y thông tin nào đó. Logitech. – s hi u phiên b n. PS/2. SCSI. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). • BIOS: – nhà s n xu t. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. • Chu t: – lo i chu t (serial. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. – s nút.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). v. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. – giao th c (Microsoft. ). cũng như SCSI . Đ giúp b n đ c. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave).nhà s n xu t và s m u mã. hay giao di n khác). k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. MouseMan. Trư c khi b t đ u cài đ t. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave).

Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. – tên c a máy tính trong m ng. – tên mi n c a công ty b n đ c. Chính vì v y. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. – đ a ch IP c a mình. chu n b các t p tin (đĩa m m. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. CD) cài đ t cho h th ng cũ. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. Th hai. – đ a ch IP c a gateway. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. Bây gi thì tác gi đã . c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). đ u tiên.16 – nhà s n xu t. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). Windows không hi n th nh ng giá tr này. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. – m t n m ng con (subnet mask). c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). Và th ba. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”).

ftp. Đ c bi t trong các trư ng h p. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. và t đ ng nh n lên nút Next. 2. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. Đ m truy c p này. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t.3 2. • Hãy đ c tài li u. Tuy nhiên. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình.1. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. và có . Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. Samba). Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). M i rãnh l i chia thành các sector. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. Th nh t. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. NFS. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log.2. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. N u như có gì đó không làm vi c. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet.3.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. Như đã nói trên. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng.

B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin.4 Gbyte. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. /* char begin[3]. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). còn phân vùng thì không th l n hơn 2. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. /* int start. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). 2. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . ví d . và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). 24 bit lo i phân vùng (ví d . Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). /* int length. /* char end[3]. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). c n đ t đ u đĩa đúng v trí.3. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. 83 -. Chương trình cfdisk. Đĩa c ng là các thi t b kh i. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. /* }.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. /* char type.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. 0x80: phân vùng kích ho t. Đ làm đư c đi u này. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector).

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

Fedora. 2. . SuSE. .4 Gbyte. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân.H.2. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. h th ng ph i đư c n p. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. M t l n n a mu n nh c l i r ng. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. mà s d ng driver riêng c a mình.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. và theo đó. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS.4 2. Trong các controller c a đĩa SCSI. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. Ngoài ra. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. Như v y.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này.S). Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”.. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m .4. “LBA”. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác.

S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. Unixware v. Ví d 2: (hd0. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. OS/2. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. và các t p tin ph c v : .4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. SCO UNIX. Windows NT/2000/XP. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. DR DOS. .1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. t c là c ng th nh t. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. S ‘0’ ch ra s th t c a . H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber.v. . Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. Windows 95/98. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. đĩa c ng. Ví d 3: (hd0. 2. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. đ m b t đ u t 0.4. 386BSD. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . Ngoài ra. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. Theo tác gi th y. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. Nói chung.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. Ví d . Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . T t nhiên. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. thì phân vùng này có th không c n thi t. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). Nhân ti n.2. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. Tuy nhiên. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. thì không c n đ n không gian swap. Như đã nói trên. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. hay cài b ng phương pháp khác. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . Như v y trong trư ng h p này. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. Ví d . Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ .

com) và s d ng chương trình này.powerquest. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). T t nhiên. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. Windows NT/2000/XP. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. b n đ c ch có m t đĩa c ng. kích thư c kho ng 1 Gbyte. Th hai. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. N u như b n đ c có 2. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. trong đó có Linux. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. ph c v cho phân chia đĩa. không ch a b t ký d li u nào. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. 2. Tuy nhiên. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. . ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a.5. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. n u như phân chia đĩa tr ng. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. Th nh t. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin.

Tác gi cho r ng. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. ntdetect. có th b nó ra kh i .ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. 2. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT.2. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. 2. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. Tuy nhiên . 3.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. T c là c n tr l i “Yes. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình.com và boot. make a BOOT DISK” (hay tương t th . Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. Th hai. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. Ngoài ra. Khi này. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i.

K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). Sau khi cài đ t xong.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux.lnx3 6. V n đ ch . Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. 4.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. • th hai. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. thì có th t o t p tin bootsect. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. thì đây là kh năng duy nh t). kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. thì không ph i m i th đã h ng h t. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. 5. 3 .

ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. /dev/hda. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. ví d . T p tin bootsect.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. Dùng b t kỳ trình so n th o nào.2. ví d . thì c n ghi cái đó. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. 2. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). 4. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. trong ví d này là /dev/hda3 . CoolEdit c a Midnight Commander. r i ch n ch đ Command mode. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . 5. ch không mu n dùng LILO. MBR). Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. 3.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng).) 8. N u ch n LINUX. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3.conf. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. Tác gi dùng l nh này thành công. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. S d ng câu l nh fdisk /mbr. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. 7.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ.lnx="LINUX" (t t nhiên. 1. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Sau đó tìm t p tin boot. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. nên Windows NT s kh i đ ng. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /.

7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. Đ dùng đư c trình đơn đó.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. 7.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. và ph c h i MBR c a Windows. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray .7. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. 2. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. # Modified by YaST2. Đây chính là đi u chúng ta c n. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình.7. D dàng đoán ra r ng. M t s b n phân ph i. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. 2.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. Th c hi n các bư c 6-8 như trên.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. 2. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n.

Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). . Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. Hãy nh l i. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. v. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c.3). Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. ph n th hai – “Windows”. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’.3 kernel (hd0.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . .YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. . B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình.v. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.3”. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.2.gz dom0_mem=196608 module (hd0. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . Khác v i trư ng h p LILO. Như b n th y trong t p tin c u hình trên. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau.0)/initrd ###Don’t change this comment .0)/xen.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1.

2.8 2.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows.4. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. 3. 2.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. Cách chia đĩa đã nói trên. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH.8. 1. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. 5 . nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm.5. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux.conf và câu l nh /sbin/lilo.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT.3 và 2.5 4. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. C n nh r ng.

Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0.conf.1 giây). t c là thay đ i bi n table. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính).8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. Tuy nhiên. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot.conf theo ý mu n. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng). Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos.ini b ng không. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. LILO. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. Windows NT và Windows 98.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader.) Đ ng quên r ng.2. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa.dos label = win trong đó bootsect. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào.conf: other = /boot/bootsect. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. Trong ví d này. Câu l nh này (trong tài li u . thì hãy thêm 5.

thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. và cách kh c ph c (n u có th ). t c là ch ch y th c u hình m i. b n ghi sector kh i đ ng. ví d . . • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng.v. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . . Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng.NNNN. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). tr vi c thay đ i t p tin map. T p tin /boot/boot. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. Ho c LILO không đư c cài đ t. nó đưa ra màn hình t “LILO”.NNNN. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. v. Khi LILO đư c n p. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. 0300 – tương ng /dev/hda. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). thì nó không b ghi đè lên.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. N u cho thêm tùy ch n -v.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . N u t p tin này đã có trên đĩa. . không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. 0800 – /dev/sda. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. Nhưng c n bi t r ng. và b ng phân chia đĩa. 6.

trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS).8. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t.2.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). thì v n đ thư ng d gi i quy t. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). . khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph .8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). 2. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. r i ch y /sbin/lilo. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. Như th . N u LILO không d ng l i đây. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. • LIL. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. 2. nhưng không ch y đư c nó. ho c t p tin boot/boot.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. thì Linux s không th kh i đ ng. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa.

Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. 2. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. Phiên b n 1.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. do Hans Lermen (lermen@elserv.ffm.3. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. ví d . Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.exe.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. /dos/linux). Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch .exe không yêu c u ph i cài đ t. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. bzImage)7 . Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. Tuy nhiên.exe. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. Kh năng này bi n loadlin. Vi c s d ng loadlin. b ng câu l nh reboot. thông thư ng ghi t p tin loadlin. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). t o trong đó m t thư m c (ví d .exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS.6 c a loadlin. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 .conf. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i.fgan. Như v y. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. thì ph i kh i đ ng l i máy tính.de) vi t.6 Loadlin. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. do đó. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. Chương trình loadlin.

4. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng).DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia.TGZ. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=.exe đ kh i đ ng. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16.exe. Sao chép t p tin vmlinuz-2..9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.22. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.exe 41 • Chương trình loadlin.4. t p tin tham s ví d DOC\TEST. 1. 3.4.TGZ vào đó.TXT.2. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS.PAR. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. N u b n ch y loadlin. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.5) 2. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16.

42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.bat).html.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . c n nh p câu l nh C:\> win). và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. C n nói thêm r ng.html và http://rsphy1. linux. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). (Đ ch y giao di n đ h a.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS. và khi ch y t p tin này.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. V n đ ch . Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. sau đó thì ch y Linux. n u như có hi n th bi u tư ng Windows.anu.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. . Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.unc. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS.

Hình 3. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng..Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3. ng i nhìn.. B t máy tính lên. 3. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB .1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. đ i h th ng kh i đ ng xong và .1.

Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. đây là m t kh u c a root. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . có th thêm. Trong trư ng h p đó.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. xóa nh ng ngư i dùng khác. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. th m chí làm h ng h th ng. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y.v. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. . có s d ng màn hình flash. 1 . Phím này thư ng là <Esc>. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. Sau khi nh p đúng m t kh u. . t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). ví d SuSE Linux. d ng h th ng v. 3. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:.

Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. k c ki u ch . Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root).2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. . N u b n đã nh p đúng t t c . Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. ví d . nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. cũng nh n phím <Enter>. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Sau khi nh p xong. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra.3.

3 Console. Chúng ta s còn g p .46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. và phím tr ng. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. B ng 3. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Vì th nh t. 3. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. Th hai. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. Ví d . hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. <PageDown>. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh.

máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa.3. Debian. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra.. Tuy nhiên. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat.3 Console. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Theo m c đ nh. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. B n s quay l i màn hình ban đ u. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. SuSE. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Nhân ti n cũng c n nói luôn. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. . L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. . xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. đư c g i là console. Do đó. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. thư ng g m màn hình và bàn phím.

Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. ví d : help cd. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. Trong khi đó. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Nhưng như đã nói trên. ví d g n h th ng t p tin. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. hãy thoát kh i h v và b n . r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. có m t lo t các thao tác.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh.

) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. . Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i.2. <←>. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng.4 So n th o dòng l nh.. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . <Home>. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux.2. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh.3. đ c thư. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. . panel . Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. 3.4 So n th o dòng l nh. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. <End>. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng).

C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. <Ctrl>+<A> <End>. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. Di chuy n sang trái m t ký t . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Thoát ra kh i h v bash. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. ngư i dùng không k p th y chúng. <Ctrl>+<E> <Del>. <Ctrl>+<F> <←>. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr .2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). Xóa ký t n m t i v trí con tr . Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . Di chuy n v đ u dòng l nh. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>.50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Di chuy n sang ph i m t t . Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . Di chuy n sang trái m t t . sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Xóa ký t n m bên trái con tr . B t đ u th c hi n câu l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Di chuy n v cu i dòng l nh. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> .

và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. 4 environment variable .5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. Đây đư c g i là l ch s l nh. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. 3.3. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. thì có hai kh năng x y ra.bash_history). và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng.3. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/.

Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. . ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. ví d qua sudo. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). <->. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. đây là /sbin/shutdown. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Ví d . <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c).52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t .

.3.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. 3. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. tldp. 3. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c.6.

b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c.4. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. v đ nh d ng t p tin. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3.6. ví d man(7). và v các g i h th ng (system call). groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào.4. B ng 3. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3.

N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k.3. whatis và apropos làm vi c. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. 3. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. thì cũng gi ng như man. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. . Trong khi làm vi c ch đ văn b n.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man.6. dòng ký t . Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. M t còn l i. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. đĩa t . h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. 4. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. . chúng ta t m g i là m t sau. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. Vì th . Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. CD. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. chúng ta t m g i nó là m t trư c.v.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. có hai m t. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. gi ng như m t cái đĩa ăn. mà ngư i dùng không th y. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng).Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. M i h th ng t p tin. DVD. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. v. . T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin.

Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích.9. ví d xvnkb-0. . Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.2. Ví d . t c là ph i l p l i d u này hai l n). “hai” và “ba”.2. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin.tar. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác.tar. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai.tar. Vì th l4u-0.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : .gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.gz và L4U-0.gz. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. ví d .9. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball.9. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau.tar.4. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . chúng ta s đ c p đ n sau.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.2.

pdf. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau).pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y.9.9. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t .tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. . hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh).2. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin.2. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. Bây gi có th dùng ~/l4u. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình.pdf ~/l4u. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng.2. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 .9. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”.

. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th .2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). . v. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). ví d t p tin văn b n (text file). Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). . Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). 63 4. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin.4. v.v. đó là l nh pwd. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. còn t p tin – là các “lá”. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng.v. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). . Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. . phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. thay đ i quy n truy c p đ n chúng. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . các thư m c có th n m trong các thư m c khác.

. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c.. nó ch đ n thư m c m .’). Khi ngư i dùng vào h th ng. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. . . trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. Ví d : /home/nhimlui. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. t c là n m trong m t thư m c con. Như đã nói trên. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t.. Ví d ./. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. thì ph c t p hơn m t chút. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. ho c “cháu”./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘.. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c.. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~.

4. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files.tex images l4u.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . . Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. 4.tex caidat.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. tên ch s h u t p tin.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . v. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS).tex gioithieu. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls.. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. . N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch .tex ChangeLog ext3fs. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. và .v. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa).

xorg. và t p tin ngư i dùng passwd. . /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www.com/fhs/.pathname. trong đó có nhân (kernel). /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. B ng 4. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux.pathname. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. /etc/rc. B ng 4. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. Ví d . B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này.com/fhs/. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc.conf). /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin.

. v nhân. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu.*. . mkswap. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. v các thi t b tính. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. fsck. ifconfig.v. halt. shutdown. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. v. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck.*. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . . nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Vì thư m c m b m t. Đây là h th ng t p tin o. CD. fdisk. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. arp. đĩa c ng ngoài. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. swapon. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. flash. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. reboot. . mkfs. swapoff. route. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng.v.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. .4. DVD.v. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m.

• /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. ng d ng. các t p tin tài li u. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. bao g m: • /usr/local/bin. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . các thư vi n đ ng (dynamic library). đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. . m t s chương trình không th g i tr c ti p. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng.

4. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. . v. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). • /usr/share/misc (đã nói trên). /var/adm /var/lock /var/log .3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). các t p tin t m th i. Alpha. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). . Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. Các t p tin b n ghi (log). /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. Các t p tin thu c v h th ng X Window. . Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. khóa locking. spool.v. . Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. ng d ng. ví d i386. • /usr/share/man – các trang tr giúp man.

vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. môđem. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. /var/spool 4.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. tháo r i. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. /var/tmp Các t p tin t m th i.4. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. máy in. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. ) đ u là các t p tin. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. . T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. . chu t.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. Như đã nói. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . Ví d . • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. terminal. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks).v. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. bàn phím. 4. v. máy scan.

T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. t c là đĩa Primary Master. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. tb t là tb ts . Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. Ví d thi t b d ng này là terminal. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. Ví d các c ng.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. th hai là /dev/fd1. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). /dev/cua Các t p tin cho môđem. B ng 4. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. đ u tiên là /dev/fd0. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. đĩa /dev/hda.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b .4. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. thì s thu đư c m t chu i các s 0.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). B ng 4. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. Đ i v i các t p tin thi t b .

M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. ho c th m chí trên m t máy tính khác. 4. thì ng có th không có tên.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu).4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. Sau khi đã t o ra k t n i.4. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. hay b đ m FIFO (First In – First Out). Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ).72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên.4. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. N u t p tin ban đ u b xóa.4. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. h th ng in và h th ng syslog. . Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. 4. ví d b ng chương trình mkfifo. đư ng ng). Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. Khác v i liên k t c ng. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p.

” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác.pdf -> projects/l4u/l4u-0. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó.. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin).2. 4.pdf. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. .5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. Nhưng khi t o liên k t m m. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m.2. hãy h n ch s d ng “. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa.9. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng.4.. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình.9. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. mà “. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác.pdf ~/l4u.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. Ngoài ra.

nhóm s h u – root. Cùng lúc v i ch s h u. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. w. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Nhân ti n. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. . tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây).

Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. w ho c x). t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. . và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. 9 bit này chia thành ba nhóm. ví d more. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. B n th y không. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t.4. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). Khi có quy n này. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. w. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. ho c b ng các trình so n th o văn b n. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. perl. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). ) thì không th g i t p tin. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. thì có quy n đó.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). m i nhóm 3 bit. . Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. . Ví d . Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Quy n ghi cũng d hi u. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c.

N u ch s h u không có quy n nào đó. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. ch X là m t trong các ký t sau: . N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. ch nh hư ng đi). Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. N u ch đưa ra quy n g i.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. ghi và g i) không. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. Có hai cách s d ng l nh này. thì ngư i dùng có th vào thư m c. N u có quy n truy c p đó. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n.

ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. ghi và g i (th c hi n). Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin).5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). w – s 2. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. [user]$ chmod u=rwx. x – s 1. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. Ví d . g i). thì dùng l nh sau: .go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). ghi. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng.4. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng.

Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. và root là ch s h u t p tin chương trình này. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. không trùng l p. 9 . Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Trong mô t inode. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. Ý nghĩa c a bit này như sau. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. Thông thư ng. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Ví d : Identificator. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. ID c a ngư i dùng là duy nh t. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó.

cd. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình).4. đó là pwd. chmod. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. n u ngư c l i. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. b ng ký t T. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. . thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh .6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. Như v y. ln. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). thì thay th x b ng ch cái S l n. ls. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”.

Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). m c dù có th s d ng l nh touch. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. Đ có quy n thay đ i nhóm.. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i.6. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4.6.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). (liên k t đ n thư m c m ). Đ t o ra thư m c con.6.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: .

thư m c con) n m trong nó. . hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. R t nên dùng tùy ch n này. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. 4. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i.4. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. B ng 4..3. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n.6. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n).3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 .4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin..

10 . trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. Các thư m c con không b đ ng t i. do đó không xem xét chúng. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Hơn n a. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. th m chí c khi v a xóa xong10 . nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác.6.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. thì có th s d ng câu l nh mv. đây là thư m c). t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng.tldp. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. N u ch y l nh rm *.org này trong trư ng h p kh n c p. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin.doc *. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n.6. Đ s d ng nh ng câu l nh này.odt s không làm vi c. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. mv đã k trên).6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. 4. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs.

Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. 4. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. <PgUp>. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. Hãy nh l i. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. Ví d . n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). N u tìm th y t khóa trong t p tin. trong đó có th có các thư m c m ng . Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. <End>.6.6. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. <↓>. <→>.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. và có thêm m t vài s m r ng khác. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n.4. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. <Home>. theo kích thư c. <←>. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>.

“. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. mà t p tin có th n m trong. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra.. cat.txt. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . K. • “*a*” tương ng v i May và march. • “*./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. rm. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1.txt. taptin2. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. 4. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. Có th làm s kh i lư ng công vi c. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. • “.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. Ví d . chown.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “.” và thư m c m “. Trong ví d này. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. I. N u không ch ra m t thư m c nào. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. mv). b.) ho c cu i cùng. J. “)”. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. vì th taptin?. chgrp.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. -path ’ . c. câu l nh: [user]$ find .” ho c “!”. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c.”). 5. H. đ thay th cho thư m c g c. taptin9. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. cp. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào.txt. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. 6. 7. “(”.

N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . . M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. Ví d . Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin.odt và . d (thư m c). f (t p tin thư ng). thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *.org/pub.tex.tex -or -name *. charater). ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. ho c l (liên k t m m).org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m.tex.4. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. c (thi t b ký t ). thì coi như dùng and. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên.tex -name *.tex -and -name *.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là .4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. p ( ng có tên pipe).4. ch không ph i theo kh i.odt). or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). Ví d . D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. thì có th b đi d u ngo c.odt). N u không ch ra phép lôgíc c th .odt) ho c (-name *.

[user]$ find ~/projects -name *. Ví d . Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. 4. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không.6. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. kho ng 1. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin .) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell.2GB. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. -type f -atime +365 -exec rm {} \. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. ch -exec có th dùng -ok. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print.

. . . Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). ‘xad’ v. N u không đưa ra ph n đ u. phiên b n 0. 4. ‘ad’. phimab.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). v.v. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. ‘xac’. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì.9. ‘xab’. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. t p tin nào quan tr ng hơn. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). phiên b n 0. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. ‘ab’. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB).10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên.v. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. ‘ac’. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. .9.6.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: .4.

c. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.8.8. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0.9. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0. Bài toán này là do patch gi i quy t. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.9. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb. phiên b n 0. N u hai c t có cùng s th t khác nhau. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.diff.2.2.c.c. 4.2.9.2.c > xvnkb.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.2.9.9. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. phiên b n 0. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.c xvnkb. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.9. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.c.2. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .c.8.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.c. Đã có xvnkb-0.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.c. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.8.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.diff > xvnkb-0. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.2.2.c và xvnkb.diff.2.c xvnkb-0. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.c s thu đư c t p tin xvnkb-0.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các .c.9. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.

thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. -r. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. -c. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này.7. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. --create T o kho m i.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. . --append Thêm t p tin vào cu i kho. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). -d. --extract.v. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). pkzip. 4. -u. -t.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. -x. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. GNOME. --catenate. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. sau đó ch ra tên t p tin. --diff. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. B ng 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. .5).4. lha. rar v. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. thì nh t đ nh ph i dùng .

.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. . Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. Chúng ta s th y ví d t i đây.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. gi s projects. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. Ví d . f. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên./. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. . Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. Ví d . Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n.tar trong thư m c hi n th i. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho.

nhưng như đã nói trên. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip.7. . hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. DVD. ch không t o m t t p tin chung. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn.4. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin .2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. . ). Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. ftp. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này.. flash.

-n.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. ch còn l i t p tin bình thư ng. -q.7. đưa vào” m t kho. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. ch còn l i t p tin đã nén. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. -N. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. --quiet B đi nh ng c nh báo. Theo . Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. -v. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). -r. --best M c đ nén m nh hơn. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). –S . --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. -t. 4. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. -l. -1. -V. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa.6. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén.suf. -9. -L. . Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa.

5%.sj. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén. nhưng thêm vào ph n cu i là .sj bunzip2: Can’t guess original name for 2.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u.sj -. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . 4.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.bz2.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. Ví d : [user]$ bzip2 -. hay gi i nén m t t p tin.7. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.4.out.tar.tbz thay th b ng tên_t p_tin.gz. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.tar • tên_t p_tin. T p tin nén có th i gian s a đ i.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip.2. trong đó có các t p tin nén.using 2. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.bz2 2. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .7.9.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin. ví d xvnkb-0. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.

tar.9.2. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. -f.tar. .gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .gz vào tên c a t p tin thu đư c. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0.tar). --decompress B t bu c gi i nén t p tin. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.2. —-version Gi ng như --L. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). -v. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình.9. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0. -z.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. -q. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). -k. --force Ghi chèn lên t p tin đã có.9. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -s. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. –L. -t.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.tar. [user]$ gzip -d xvnkb-0.9.tar. –V. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi .2.2.gz. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d.

T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau.4. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4.tar.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin.tar. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. gzip và bzip2.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB.zip hay *. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. tôi mu n nói thêm r ng. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. T c là. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. xác đ nh quy n truy c p. mount). Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32).8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . ví d đĩa c ng.

đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. vì v y đ ng xóa nó. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n.ext2. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. 14 13 . và các kh i d li u. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. n u ghi nh m b n s b m t d li u. mkfs. b xóa. N i dung cũ c a thư m c không b hu . Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. m t b ng các mô t inode. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. mà ch t m th i b gi u đi. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. Ví d .ext3 và các câu l nh tương t .

Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. Có th có các giá tr khác. iso9660. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. ncpfs16 . Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. • Các tuỳ ch n g n. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). hãy xem trang man c a dump. hãy xem b ng 4. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). smb. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này.1).8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. msdos. Ví d . proc. • D ng h th ng t p tin. • M c đ dump. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. ext2. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. ext3. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. nfs. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). • Đi m g n. hpfs. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. . sysv. umsdos. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. ext. xia. nhưng đi u đó là không nh t thi t.). D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. vfat. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen).4. n u không – s 0.

user. . không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). T c là h th ng t p tin không đư c b n. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. CD.98 [root]# mount -a -t nosmb. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. DVD. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. t c là đ c và ghi). Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user.v. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). Ví d . ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Zip. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. . v. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó.

Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. exec. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. auto. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). nouser. M t còn l i. ti p đĩa th hai. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. Ví d . nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . async. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. nodev. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. suid. m t sau (c u trúc bên trong). và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. dev.4. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. M t s b n phân ph i (Debian. nosuid. n u b n có m t đĩa m m. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw.

100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. . Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.

h v . Nhưng m t khác. g i là sh. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. cũng như qua giao di n đ h a. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. Đi u này không hoàn toàn đúng. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . 5. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. hay còn đư c g i là console ho c terminal. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. hay shell. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. vi t b i Steve Bourne. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. D . vì đã có giao di n đ h a. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . Sau đó. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. Tuy nhiên. Nói ngoài l m t chút.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. vi t t t c a shell. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. C n nói ngay r ng. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t.

t c là “l i là h v c a Bourne”. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. Trư c khi b t đ u ph n này. – và . nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. Nhưng tính ch t chính c a h v . <Ctrl>+<D>. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . (d u g ch dư i. vì th dư i khi nói đ n h v . ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng.gnu. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. hoán đ i v trí) các tham s l nh. đ ra). Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. xem http: //www. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. Ngoài ra. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . Trong tên t p tin ch d u ch m (. <Tab> và các phím có mũi tên. ho c đ bi n đ i bi u th c. xin ng m hi u đó là bash. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. Tuy nhiên các ký t _.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman.[ ] { } : . ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. 5. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>.

m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. sau đó ch y command2. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. đ ng ngay sau \. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. ’ và \ (d u đô la. ngo c đơn và d u g ch ngư c). khi c n s d ng đ n. Như v y. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . 5. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. . 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. . và &. gi ng như trong các văn b n. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. ch l nh hoàn thành. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. H v . sách báo.5... n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 .3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. thông thư ng. nói riêng. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. 5. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. . nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t .1 Thao tác . Ví d . sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. . có th nói. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t .3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. Tuy nhiên. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1.3. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. ch cho l nh đó hoàn thành. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c.

. N u trên dòng l nh là command1 && command2. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. M t cách tương t . h v ph i tìm mã (code) chương trình.3. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng.4. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. N u đ t d u & ngay sau câu l nh.104 Bash 5. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. ngay l p t c ch y l nh command2. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). t c là l nh đó th c hi n thành công.tìm ki m câu l nh. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. 5. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa).3. Bư c đ u tiên . n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. n p mã đó vào b nh . và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. theo nguyên t c.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n.4 5. Ch có th nói ng n g n r ng. 5. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. thì h v ch y câu l nh command1.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. Ví d .

và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . 1 gi ng liên k t hóa h c . Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. đư c đưa ra c a s terminal. 5. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. vì th n u b n nh n phím <Enter>. chúng ta s th y dư i. và hơn n a có v như không có gì x y ra. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. và t t c nh ng thông báo l i. Tuy nhiên. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. Nói cách khác. Có th ti p t c nh p các ký t . 5. Như v y. Trong trư ng h p này.5.4. Tuy nhiên. n u không k t qu có th s khác. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . vào t p tin). ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. hãy ch y l nh cat không có tham s . Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím.4. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. Hãy nh p b t kỳ ký t nào.

N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. Ví d . m t cơ ch r t có ích c a h v .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. đư ng ng và b l c M c dù. d nhìn. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra.txt.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . s d ng các ký hi u “>”. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin.txt không t n t i. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. máy in). 5. “<” và “>>”. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). 5. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. n u t p tin đã có. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y).106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. như đã nói trên. thì nó s đư c t o ra.5.1 S d ng >. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. khi này n u t p tin ls. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c.

B i vì các ký hi u <. đây ch là m t ví d minh h a. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. kênh thông báo l i stderr . mà còn có th theo cách khác. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. Khi này. > s đư c biên d ch là 1 >. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. thư ng dùng.s 1.txt như sau (chú ý. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. t c là đ u vào tiêu chu n. 1 n u dùng >. t c là đ u ra tiêu chu n. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. mà còn các kênh khác.s 2. có th đ m s t trong t p tin ls.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. vì vào ch còn thi u s đ t. Ví d . theo m c đ nh. t chúng (không có m t l nh nào.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script.5. Đ làm đư c đi u này. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. như th không th . và 2) ho c tên t p tin. khi không có s nào ch ra. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . “l m t” hơn. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. 1. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. ho c 0 n u dùng <. Như th . ví d .s c a kênh tiêu chu n (0. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. đ u ra tiêu chu n stdout . có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. còn < s đư c biên d ch là 0 <. Ví d . N và M . mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra).

mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. Đ n lư t mình. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. Ví d . Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. Hai hay vài câu l nh. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. v a ghi chúng vào t p tin. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. t c là n i dung t p tin ls. d ng bên ph i so v i |. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. c n dùng l nh 2>&1. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. Cũng y như v y.txt. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. cũng như d u ch p ph y . các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. mà tính s nh ng dòng thu đư c. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng.5. .2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. C n chú ý r ng. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. ho c băng chuy n).. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. Trư c m i d u ch m ph y.108 Bash L nh này có nghĩa là. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. và sao chép t i kênh có s M. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. Ví d .

chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.6 Tham bi n và các bi n s . đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n).3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p.6 Tham bi n và các bi n s . Các câu l nh . hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. đó là. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. diff. fgrep. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t.1.5.5. wc. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. N u mu n. M t b l c đ c bi t. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . more.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. mà ti p nh n d li u vào. câu l nh tee. ví d . nhân đôi d li u đ u vào. B ng 5. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. Vì v y. Môi trư ng c a h v 109 5. b l c chương trình. cho phép. cmp. B l c – đó là l nh (hay chương trình). th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). less. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. 5. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. ch s . m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t).

Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . không th gán các giá tr cho các tham bi n này. nhìn t phía h v . tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v .2: Các tham bi n đ c bi t. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). Bi n môi trư ng. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. mà s thay th (phép th . Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). đó là các tham bi n đư c đ t tên. và c nh ng ký t sau: . đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. . . Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. #. . thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset.tên c a bi n.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . đư c li t kê b ng trên. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. còn value . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. . Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. $.v. có th s d ng l nh echo: . n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr .) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. _ (g ch dư i). v. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). tham s th hai tham bi n 2. có nhi u bi n). . name . tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . . Như v y. 5.6.110 Bash t này không đư c là ch s ). n u môi trư ng l n. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n.(g ch ngang). l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. 0. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). ). Chúng ta nói r ng. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”.

N u giá tr c a IFS tr ng. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . c n thay name b i tên bi n (như v y. Trong s các bi n. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. trong trư ng h p này. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. T c là.32 768.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. ”. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID .ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS.6 Tham bi n và các bi n s . Xin hãy chú ý đ n. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. . thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . bi n RANDOM. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. N u thay th th c hi n trong ngo c kép. . 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. flag. ho c không đư c xác đ nh giá tr . mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . ví d . “$@” tương đương v i “$1” “$2” . . /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . . b t đ u t tham bi n th nh t. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. b t đ u t tham bi n th nh t. trong đó c . N u không có tham bi n v trí. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. có nh ng bi n r t thú v . – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c.5. @ Thay th b i tham bi n v trí. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó.

xác đ nh b i bi n PS2. ví d . Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. D u nh c. và ký t $. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. D u nh c th hai. Giá tr theo m c đ nh — “+”. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . Tên máy đ y đ . ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. Sun.gõ l nh “man bash”). s d ng trong l nh select.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau.phanthinh. M t ví d khác . xác đ nh b i bi n PS4. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. tháng.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. ví d teppi. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. ngày”.112 Bash 5. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. 26. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này.6. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. Dec. N u có mong mu n. B ng 5. đư c đưa ra trư c m i câu l nh.l nh ftp. D u nh c. xác đ nh b i bi n PS3. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! .3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c.

Tuy nhiên. /usr/X11R6/bin. Đ thêm thư m c vào danh sách này. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. Ví d . tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. và s chia t (word splitting). Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s .3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. N u th gõ l nh “echo $IFS”. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng.). M t chú ý nh . kho ng tr ng. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. tên máy. trong các bi u th c s h c. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). /usr/bin. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. tên ngư i dùng. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh.6 Tham bi n và các bi n s . d u đóng ngo c vuông. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. ký hi u . và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. 5. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c.6. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. 5. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). . Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin.5.6. /bin. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông.

5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. phân tích ch ng . ch y ti n trình đã cho.6. . nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. • Phép th các câu l nh.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. 5.114 Bash 5. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). • Thay th d u ngã (tilde expansion). và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. • Phép chia t (word splitting). Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. 5. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. • Phép th các tham bi n và bi n s . ghi trong bi n HOME. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). v ng ). Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). Chúng ta s xem xét chúng theo t t này.6. qua Midnight Commander). Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). ví d .

chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. Trong trư ng h p th hai. mà đã ch y h v .? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. N u như t . và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. Gi thi t.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.5.new.7 Khai tri n bi u th c 115 5. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.new. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.lib/{ex?.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .7.dist. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp. M t ví d khác: dòng a{d. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.how_ex} Trong trư ng h p đ u. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.c.?*. và bugs. 5. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau).dist. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc.edit}.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.7.

5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. Như v y. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. không nh t thi t.7. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). N u như s d ng d ng $(command). không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. c n đ t bi u th c d ng $parameter. N u như sau d u ngã là ‘+’. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. phép th các câu l nh. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. S phân chia t không x y ra. thì t không b thay đ i.7. tr trư ng h p. s khai tri n tham bi n và bi n s . thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”).7. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. hay m t \. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. D u ngo c ch c n thi t. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). 5. . nhưng r t ti n. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). ‘. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. 5. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. phép th các bi u th c s h c. 5. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh.

N u bi u th c không chính xác. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). .jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. th l nh. ví d . có th dùng câu l nh [user]$ ls *. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion .7. t p tin hình nh. ?. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. và bi n nullglob không đư c đưa ra. v. Thao tác này n m ch .5. bash s đưa ra thông báo l i. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +).4. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. Sau khi phân chia t .6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. thì phân chia t cũng không x y ra. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. phim v i d ng gif.v. avi. tương ng v i m u này. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. và th các bi u th c s h c. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. Ví d . tương ng v i m u này. thì vi c phân chia t s không x y ra. và n u như không đưa ra tùy ch n -f.7. 5. thì t s không thay đ i. thì t s b xóa kh i dòng l nh. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. . câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. jpeg. . N u như bi n này đư c xác đ nh. 5. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên).7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. thì t này s đư c xem như m t m u. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. và [. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n.

m u file?. n m gi a hai ký t này. và list3 là các chu i câu l nh. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n.7.. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list. Ví d . 5. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. 5. không đư c ch ra trong ngo c. N u giá tr này b ng 0.txt và vntex..] B ng 5. ví d c-f. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u. Ví d . ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. và filea.. phân cách nhau b i d u tr (-). Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u).txt.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó.8. vnlinux. list1.txt.txt. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. k c dòng r ng.. N u trong danh sách có vài câu l nh.then. và *. nhưng file23. H v bash h tr các toán t l a ch n if.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên.. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. Giá tr . bi u th m t dãy. 5. while. until. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1.txt.txt thì không.118 Bash Ký t * ? [.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th . b t ký ký t nào. còn n u giá tr này khác không. C p ký t .txt (n u các t p tin này t n t i)..txt s đư c thay th b i vnoss. cũng như các toán t vòng l p for.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. file3. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. các ký t \. thì s th c hi n các l nh t list2. list2.txt (n u chúng t n t i). v*. Ngoài ra. file2. theo t đi n. thì s th c hi n nh ng l nh t list3.else và case.

Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c).. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là..2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. . L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. và tr l i giá tr 0.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. • -b file Đúng n u file t n t i. không nh t thi t ph i có). D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] .. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. • -c file Đúng n u file t n t i. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. n u bi u th c là đúng. Đ k t thúc m c này. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng.5.8. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. nh ng gì n m trong nó. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. 5. ngo c vuông.]) c n đi sâu hơn.. s d ng trong toán t test. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình.

• -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -S file Đúng. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -0 file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. . • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). n u t p tin có tên file t n t i và là socket. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -G file Đúng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -N file Đúng. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng.

n u đ dài c a chu i string b ng không. Có th thay hai == b ng m t =. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. Đúng. -ge (l n hơn ho c b ng). Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. -le (nh hơn ho c b ng). n u chu i string1. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). -gt (l n hơn).5. theo t đi n. Chi ti t xin xem trên trang man bash. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. • string1 > string2 Đúng.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. • file1 -ef file2 Đúng. n u chu i string1. n u hai chu i không trùng nhau. theo t đi n. • -n string Đúng. -ne (khác. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). • -o optname Đúng. 121 • file1 -ot file2 Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). n u hai chu i trùng nhau. • string1 == string2 Đúng. n u đ dài c a chu i khác không. n u bi u th c sai. • string1 < string2 Đúng. -lt (nh hơn). • -z string Đúng. không b ng). . • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. • string1 !== string2 Đúng. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR.

và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. N u chu i nh p vào có ch a s .. d u nh c PS3 đư c đưa ra. b ng 0. Giá tr tr l i b i toán t này. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. đư c ghi l i trong bi n REPLY. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word... done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc.. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. n u không tìm th y s trùng nhau nào. thì bi n name s nh n giá tr b ng không. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". thì s th c hi n c p l nh th nh t.d/rc. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. Sau đó. N u nh p vào m t dòng r ng. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a.8.8. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] .c p th hai. Chu i mà ngư i dùng nh p vào.122 Bash 5. Nó có d ng sau: select name [ in word. ] do list. Trong trư ng h p ngư c l i.. ) list .. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). nh n giá tr no ho c false . 5. . . hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t .sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u".. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. ] .

sh). và fu3: for a in 1 2 3 . thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. chmod 755 select. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). N u không có “in word”. k t qu thu đư c tương t script. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7).8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other".5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p./select. ] do list . Ví d . Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). Script sau t o các t p tin fu1. v i . thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . fu2. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. N u b n nh p 4 (nh n c 5. Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. và ch y (. select.sh).8.sh).5. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này.

. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if.124 Bash Trên Linux có chương trình seq. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng.. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . do ls -l directory >> logfile echo -. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. “fu10”. 5.8. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i.. 5. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i.. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . ti p nh n hai s nguyên làm tham s . do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”.8.SEPARATOR -.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. t c là list2 th c hi n.

Dư i đây là m t ví d hàm s . xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này.8. while [ $2 != $I ]. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. Khi th c hi n xong hàm s . 5. I=$(( $I + 1 )) }.5. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. done. như v y $1 là tham s đ u tiên. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. do { echo -n "$I ". ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm.8. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. n m gi a { và }.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. Chúng đư c đ t các tên như $n. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. 5. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. Vi c đánh s b t đ u t 1. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. có th s d ng t khóa local.

đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. thì đư ng d n. Đi u này có nghĩa là. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. then echo 1. li t kê trong PATH.1 )) ) )) }. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. li t kê trong bi n s PATH. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x).126 if [ $1 = 0 ]. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. Giá tr (tr ng thái). 5. xem đ nh d ng câu l nh trên).10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. thì tr ng thái thoát b ng 0. N u không có tham s . ho c không tìm th y t p tin filename. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. N u có các tham s (đưa ra arguments.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. trùng v i giá tr . không tìm th y t p tin c n. hay m t d u ch m “. khi chúng ta g i script đ th c hi n . N u không câu l nh nào đư c th c hi n.” (đ ng nghĩa c a source). thì tham bi n v trí không thay đ i. và phép th các câu l nh. và tr l i giá tr . N u filename không ch a d u g ch chéo. m t ví d c a hàm đ qui. N u trong thư m c. 5. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. c n s d ng câu l nh source. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. mà l nh source tr l i. Như v y. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i.

mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. T t nhiên.v. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. v. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. . Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. qu n lý ti n trình.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. Ví d . Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. l ch s câu l nh. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh).5. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . mô t v thư vi n readline. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. ví d . M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. . . ví d “# ls”. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. tín hi u. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này.

rmdir. rm. . Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. .6. v. more v. . Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). Ghi chú: 1.v. 2. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. . hay còn g i là giao di n text. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. mkdir. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. cp. . vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. Trong trư ng h p này. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. cd. m t trình qu n lý t p tin m nh. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. rxvt.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. . ls. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác.v . ví d xterm. như pwd. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. mv. cat. 6.1-pre3. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. . S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. Nói cách khác. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a.

deb.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. tgz . sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. Hình 6. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành.6.1 6. ví d . Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. Sau khi ch y chương trình. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). Nhưng các gói (rpm.2. 2 panel 1 . c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. N u ng d ng không ch y. . và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì.

Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. thì cũng đ ng bu n. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. kích thư c t p tin và quy n truy c p).2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. . Th nh t. Th hai. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Vi c hi n th các nút có th t t đi. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. ngo i tr <F1> và <F9>. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. S ti t ki m có hai lý do. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). M i b ng g m ph n đ u. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). Dòng dư i cùng là dãy các nút. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). và đ ng th i còn có ba nút – “<”. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i).

Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Tương t . Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m .1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác.1. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). Chương trình xem t p tin n i trú. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t.6. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). B ng 6. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng).

Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này.jpg. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ).jpg. 6. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó.4). <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. rlogin hay ssh).jpg trông ra sao. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài.3). Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. Nh n . Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. B ng 6. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. thì có th s d ng chu t đ di chuy n.

Hình 6.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. đưa con tr đ n nơi c n dán. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng.. (Listing mode. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. Thu g n (Brief). 6.. b n c n nh n và gi phím <Shift>. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i.6. Đ làm đư c đi u này. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.5. sau đó th phím <Shift> ra. . M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User).3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). 6.. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t.. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full).

thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). @ (at-sign) – cho liên k t (links). • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. / (slash) – cho thư m c. | (pipe. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • bsize – kích thư c d ng khác. • size – kích thư c t p tin. . Khi t đưa ra đ nh d ng. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. . khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. • ctime – th i gian t o t p tin. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. = (gi u b ng) – cho các sockets. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). • owner – ch s h u t p tin.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User).

space.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. • | – chèn đư ng th ng đ ng. mtime.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p.name. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. space.|. space.|. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. Ví d . ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). group.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. . đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type.size.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm..|.type. • inode – ch m c inode c a t p tin. size. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. owner. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. space. nlink.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). space. space.|. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6.. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này.6.size:7. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. c n thêm d u hai ch m ‘:’.

.. • Ch đ Cây thư m c (Tree).. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info).. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin...tar. Trong ch đ này (hình 6. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác). 6.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6.4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách.. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. (Filter. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command). kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).6).2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. Câu l nh L c t p tin. (Configuration. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. • Ch đ Xem nhanh (Quick View).7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. . nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình.136 S d ng Midnight Commander Hình 6. Ví d trên hình 6.5..) th c đơn C u hình (Option).gz).

xin hãy xem tr giúp c a mc.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc.. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa..2.) và K t n i Shell.. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này.. ví d . vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. • Ch đ K t n i FTP. (Shell link. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh . Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. • <Alt>+<T>. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng.).6.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên. nh ng phím li t kê trong b ng 6.. 6.5. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u...1 và b ng 6. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). (FTP link. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i..

. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. • <Alt>+<Y>. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. • <Alt>+<U>. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. <Ctrl>+<PageDown>.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. • <Ctrl>+<\>. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. • <Ctrl>+<PageUp>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng.. • <Alt>+<O>.

hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. thì c n đánh d u nhóm t p tin này.4 t ng h p nh ng thao tác này. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6.7: Ch đ xem nhanh 6.6.4 hay l nh trong trình đơn. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Xin đưa ra m t b ng 6. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc.

Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. Khi này trong quá trình nh p ký t . đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. Còn n u t t tùy ch n này. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. t c là b n s . thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. Cũng gi ng như khi sao chép. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i.

N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). di chuy n hay xóa. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. 6. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Như đã nói t trư c.<C>). K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. ví d .6. • chown (<Ctrl>+<X>. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). • cd nhanh (<Alt>+<C>). • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. • chown nâng cao. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). Như b n đã th y. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. Đ th c . Do đó. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i.<L>).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. sao chép. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin.<O>).<S>). • chmod (<Ctrl>+<X>.

Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. Tùy ch n Vào thư m c con. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c.8).142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. bao g m: quy n truy c p. Hình 6. . hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. g i là m u đích). N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình.. N u tùy ch n b t. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó.. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i).. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này.

còn m u đích s là “\2.*\)\.. Ví d 2. \)’.\1”. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo.. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’. Ví d . sao chép đư c th c hi n vào “/two/*.. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d .tgz”. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. . thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. còn m u đích có ‘\L\u*’. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t.tgz”. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa.6. thì k t qu s là “/two/foo. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(.tgz” và n m trong thư m c “/two”.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép.tar\. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i.c” tr thành “c. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin.gz”.tar. M u ngu n s c n có d ng ‘*. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.tar.gz”.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). .c” tr thành “c. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. Ví d 3.gz$”.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n. . Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(.v. Đ hi n th quá trình làm vi c. đ “file. . Tương t . M u ngu n – ‘ˆ\(. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk).file”. còn m u đích – “/two/*. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.*\)$’. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. tính theo . di chuy n hay xóa t p tin. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell.*\)\. Ví d 4.tar. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. Ví d 1. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích.\1”.*’. 6. . ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. đ “file. còn l i là ch thư ng.file”. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích.v. Cách này m m d o hơn. N u m u ngu n là “*.gz”.\(. Khì tùy ch n này b t. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. còn m u đích s là “\2. .

t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) ..). C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. c a nh ng t p tin đã đánh d u. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . Hình 6. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . ph n dư i c a h p tho i này có hai nút.144 S d ng Midnight Commander t ng cái. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d .. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. b ng trình l nh terminal khác). 2. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. Phương án th ba là Th l i. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a.9. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. 1.

Hình 6.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. 6. 3. Không đ không xóa thư m c này. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>.6. Nh ng t p tin b b qua. không h i l i. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v .9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. t c là không thao tác. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . s v n đư c đánh d u như cũ. thì s th c hi n sao chép). Không đ b qua. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó.

4 autocompletion . Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. • <Ctrl>+<Q>. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). N u trong t p tin mc. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. • <Alt>+<P>. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.v. • <Ctrl>+<X>. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. . thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. <Ctrl>+<P>. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. . Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). • <Ctrl>+<X>. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình.ext. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . • <Alt>+<Tab>. • <Ctrl>+<X>. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. • <Alt>+<Enter>. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. <Ctrl>+<T>. danh sách câu l nh. Cũng như <Alt>+<Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i.<P>. tên câu l nh. • <Ctrl>+<X>.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. • <Ctrl>+<Enter>. sau đó gõ phím <Enter>. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . <T>. v. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i.

Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>.. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. 147 • <Alt>+<H>. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn).11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. Trong b t kỳ trư ng h p nào. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này.. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. không hi n th các thư m c “cháu”.11 (câu l nh K t n i FTP. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. Hình 6. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c.5. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. “ch t”.6. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào.

Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Xóa ký t n m bên trái con tr . còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t .148 S d ng Midnight Commander B ng 6.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . tên ngư i dùng hay tên máy. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. • <F3>. Di chuy n con tr sang ph i m t t . N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Xóa ký t n m t i ch con tr . • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau.1 • <Enter>. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. . Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Di chuy n con tr sang trái m t t . refresh). Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. tên câu l nh. Di chuy n con tr t i cu i dòng. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c.

còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. nh n vào nút Đ ng ý. • <F7>. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c.12). Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Di chuy n thư m c. Ngoài ra. • <F6>. M u tìm ki m s đư c hi có). thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. . • <B t kỳ ký t nào khác>. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. Ví d . sao chép. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. xóa. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. N u không có thư m c đó. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. ). Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. di chuy n. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m.6. Đ b t đ u tìm ki m. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. • <F8>. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). . • <F5>. v.v.13). thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng.

13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m).<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. Có ba phương pháp so sánh. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin .150 S d ng Midnight Commander Hình 6. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell.12: B t đ u tìm ki m Hình 6. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.mc/ini. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux.

. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. di chuy n.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). -type l -print như trong hình 6. Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. Ví d . Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . Hình 6. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 .14. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). . Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. sao chép.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này.6. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. .

15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin).15). ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. <H>).mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6.<J> b n có th d ng. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. Hình 6.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào.16). Đ th c hi n vi c này. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên.

ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. • Hi n th t p tin n.6.. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a .11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n).. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. Trong vùng “C u hình b ng”. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. • Đ y xu ng trình đơn.” và “C u hình khác”.menu. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào.17. Câu l nh đ u tiên là C u hình. • Nhãn di chuy n xu ng. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. “T m ng ng sau khi ch y. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. N u tùy ch n này đư c dùng. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. có th là /usr/share/mc/mc. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). 6.

N u dùng tùy ch n này. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. . Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. • N p nhanh thư m c. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c... . Trong trư ng h p ngư c l i. Ví d . Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi .154 S d ng Midnight Commander Hình 6. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c.. Vùng T m ng ng sau khi ch y. • Tr n l n t t c t p tin. quy n truy c p ho c ch s h u v. .v. N u b n b t dùng tùy ch n này. b n mu n m trình đơn T p tin. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó.

Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép.mc/ini. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). N u dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). N u không đ t bi n này thì s dùng vi. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. • Trình xem n i b . • Trình đơn t đ ng. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. . N u tùy ch n này không đư c dùng.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. N u dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n này.*’ (không ho c vài ký t ). N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. N u tùy ch n này đư c dùng. di chuy n và xóa. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. • T đ ng ghi nh c u hình. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). • Luôn luôn. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. • S d ng so n th o n i b . N u dùng tùy ch n này. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. Tùy ch n này không làm vi c. di chuy n. N u không dùng tùy ch n này. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin.6. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. • Tính t ng kích thư c (Compute totals).’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). thay th ‘?’ b ng ‘. • M u d ng shell (Shell Patterns). thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘.

và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. N u dùng tùy ch n này.18). nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. • Di chuy n gi ng trong Lynx. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. thì trong ph n dư i . gi ng như khi dùng l nh cd. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. Câu l nh th hai là V ngoài. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. . • Xóa m t cách an toàn. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. • cd theo liên k t. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. . Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. thì l nh cd . N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . dòng l nh. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). N u dùng tùy ch n này. các t p tin th c hi n v. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. N u dùng tùy ch n. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình.v. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. • Cái ch quay. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p.. các t p tin core (dump c a b nh ).mc/ini.

18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. Hình 6. thông tin trong các t p tin. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc.6. trong trư ng h p hình 6. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . <End>). Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. <Home>.19). ghi chèn và ch y chương trình. ví d . Dùng các phím mũi tên lên. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này.20).

<l> – sang ph i). thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. Tương t đ i v i các phím mũi tên. N u có phím nào đó không làm vi c.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. <k> – lên trên. Hình 6.21). Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. Ví d . N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. Khi . <j> – xu ng dư i.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng).158 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng.

netrc. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t.6. port và remote-dir là không b t bu c.12. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .12 6.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. 6.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. Hình 6. N u ngư i dùng đưa ra user. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/. ch c n thi t n u có thành ph n user.22).

vnoss. oc a 6.org/public/wiki /#ftp:teppi@people.vnoss. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.org/public/wiki !people. Ví d : 192.org/public/wiki teppi@people. N u ngư i dùng đưa ra user.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:). thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.vnoss.vnoss.12. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).168.128/linux/SuSE people. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user). hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. Ví d : . nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.org/public/wiki /#ftp:!people.22). Ví d : /#ftp:192.10.168.vnoss.vnoss.11.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.vnoss. Đ s d ng FTP proxy.10. Đ k t n i t i máy xa. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.128/linux/SuSE /#ftp:people. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). options và remote-dir là không b t bu c.vnoss. Đ s d ng tính năng này.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.

Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.gnu.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.10. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.vnoss.po.168.vnoss.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi. .po trong thư m c po) ho c t http://cvs.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.org (t p tin bantin-so3-092006.pdf). Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.128:r/linux/SuSE /#sh:people.6. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.savannah.

KDE. t c là X11R6. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh.1 X. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. đó là giao di n đ ho .org).Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. ký hi u ng n g n là X11R7. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì).Org Foundation (http://www. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. M i th đã có s n. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . 7. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6.x.

XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat.4. chuyên đi u khi n h th ng này.org..org..1 X. . ) và âm thanh.Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. 386BSD. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . • Stuart Kreitman (SUN). XOrg do t ch c cùng tên X. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. chu t.7. . FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. • Leon Shiman (Shiman Associates). Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. • Egbert Eich (SuSE). Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . Hi n th i X. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. ). • Keith Packard (HP). .org Foundation. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình.Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). • Kevin Martin (Red Hat).0) đó là XOrg.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. . m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. • Jim Gettys (HP). N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. Ph n l n các nhà phát tri n. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System.

c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. các . g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . bao g m: v khung ngoài. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Khi m t ng d ng X kh i đ ng. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. trình đơn (menu). chương trình đ ho GIMP. .org Writer. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào.. Hình 7.1). Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). urxvt. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. konsole. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . các chương trình gi l p terminal như xterm. nh n chu t) đ n các chương trình khách. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. . N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 .164 Giao di n đ ho đ c bi t. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím.

Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP.Org 165 bi u tư ng. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. . Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. thanh cu n lên.7. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. xu ng và các thành ph n khác c a c a s .org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. t chương trình Midnight Commander. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. GNUStep. CDE. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). X. do đó có th ch y chương trình . Chính vì th khi c u hình X. v. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. GNOME. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . v.v. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. Ví d . Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. . Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP.1 ch là tương đ i. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t.v. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP.1 X. mà ch m r ng và thêm vào. Xfce4. . t c là t dòng l nh. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. .

và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. đó là Xfce4 (http://www. và yêu c u công vi c.gnome.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác.icewm. Insert. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window.org).org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng.v.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. • Fluxbox (http://www.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. c c màn hình có nhi u b nh hay không). . • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. • WindowMaker (http://www. đ ng h .xfce. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. . b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.fluxbox. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì.enlightment. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. • enlightment (http://www. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. đó là chương trình ch X. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. v.org/. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.kde. theo dõi m ng.windowmaker.org). T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này .

v.7. đ phân gi i màn hình. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. 7. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU.kde.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. trình qu n lý t p tin kfm. 4 . Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. v.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). có nghĩa là chương trình ng d ng t do. openSUSE Linux. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. Phiên b n 4. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice.qt. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t).org). Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. th nào là t n s .4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. .xfce. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. Fedora Core. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình.com). Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. t n s c p nh t) thích h p.

có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. đ có th c u hình đúng chương trình ch X.v. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác.168 Giao di n đ ho v. sang ph i. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. tính theo s tín hi u trong m t giây. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. VS). Như b n đ c bi t. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. T n s đ ng b ngang. . hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). . Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. tia electron còn di chuy n quá sang trái. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. lên cao. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. HSF. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. t cu i màn hình lên đ u màn hình. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh.

Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh .7.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. t c là 8 byte cho m i đi m.org. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. ho c không th vào ch đ đ ho . Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. Trên các màn hình màu.org. Như v y. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. t c là c u hình giao di n c a Linux. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). Chương này coi như b n đã cài đ t X. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. 7.

Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. 5/). Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác.170 Giao di n đ ho trình. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b .org/licenses/by/2. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. Hai tham s này là quan tr ng.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình.3.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. • D ng chu t và bàn phím.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. . Ví d . Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung.5 (http://creativecommons. • Dung lư ng b nh c a c c hình.

conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. có nh ng chương trình.conf t đ u. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). Trong X. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này.7. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. . đôi khi r t m nh. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng.3 C u hình chương trình ch X 171 7. Trong XFree86 phiên b n th 4.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng.conf. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Ngoài ra.3.org riêng sau khi cài đ t Linux. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. t c là t i ∼/xorg. đó là xorgcfg.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có).2). Tuy nhiên.conf. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian.

Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).1: # # # # # Version: 7.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.172 Giao di n đ ho Hình 7.berlios.2: C u hình X.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.conf.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.de>.

29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.7.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.

Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. T p tin xorg.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. m i ph n có c u trúc như sau: .conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này.

t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. Như v y. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). • Monitor – mô t màn hình. • ServerLayout – c u hình chung. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Screen – c u hình màn hình. • Device – mô t c c hình (video card). ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • Module – các môđun n p t đ ng. • Extensions – ph n c u hình m r ng.7.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice.conf t đây. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . m i ph n cho m t thi t b . Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. • DRI – c u hình DRI. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. • Modes – mô t các ch đ hình nh.

Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth.6 Trong m i ph n con. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. ví d . trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. 15. "1024x768". đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. 24. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. 16.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. tên này n m ngay sau t Modeline. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. "1280x1024". Như v y. xác đ nh trong ph n Monitor. "800x600". Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. 6 5 .

thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). 90 124. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. Nh ng . T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. đ t l i giá tr c a các phím. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Cũng nói luôn. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. GNOME. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. 50–160. Driver g c c a X.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. x-unikey ho c scim. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn.7. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. Các môi trư ng làm vi c như KDE.

Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>.conf. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. có nhi u cách đ t o ra xorg. ho c màn hình nh p nháy. thì nó s đưa ra c nh báo. Câu l nh file fonts.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. N u th y m t màn hình màu đen. t c là c u hình v a t o có v n đ . hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c).conf trên. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. 7. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây.dir cho bi t fonts. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . do đó không nên th c u hình X. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho .dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. Sau khi t o t p tin xorg.3. Cu i cùng.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. do đó hãy nh nó. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. ph n Files c a t p tin xorg. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 .

log.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).7. (!!) notice. ngày phát hành. nhưng trong đa s trư ng h p. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. (EE) error.conf). (II) informational. (**) from config file. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.org. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác.conf. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. N u không ch ra t p tin xprobe.log v a t o ra.0. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X.0. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. (WW) warning. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg.log. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy.0. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. (NI) not implemented. tên c a h đi u hành. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau.log".0. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. (++) from command line. (??) unknown. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. (==) default setting.conf" Trong t p tin xprobe. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .log: Markers: (--) probed. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg.log còn có nhi u thông tin hơn.org. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.

log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. Entry deleted from font path. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c.log xem có còn l i nào không. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. T i th i đi m này. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7.3. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . Entry deleted from font path. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. . thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. báo. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. Entry deleted from font path. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. . S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. T t nhiên. Entry deleted from font path.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . Entry deleted from font path. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist.. hư ng d n. b n c n bi t r ng. không có l i tìm th y trong xprob. sách. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm).

96. Hình 7.00 . Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng. Down — xu ng dư i.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. Taller. ví d di chuy n sang ph i. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.7. Đ ch nh hình nh trên màn hình.00 vsync range 0: 50. Up — lên trên. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i).160. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. r i nh n nút Apply. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.conf.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167.00 .3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.4).

Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. N u vi c cài đ t và c u hình X. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. . Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành.org bình thư ng. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. b n s chuy n vào ch đ đ ho .conf. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c.conf.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. th hai. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. 7. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u.

hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). t c là ch y nh ng câu l nh có trong .xinitrc dùng đ ch y đ ng h .xinitrc đó. thay đ i kích thư c. KDE và GNOME. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. N u không có t p tin .xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác.7. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. Xfce4. icewm. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này.v.xinitrc. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script .xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. . . ví d fluxbox. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. v. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . Ví d . thì chương trình xinit s tìm t p tin .4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. Do đó. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . Câu l nh xinit. V i m c đích h c t p. ) đư c v i c a s này.

Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. th c hi n script .:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u.xinitrc đ t t. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. Script . Trong trư ng h p ngư c l i. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). đ cho vi c ch y script không b k t thúc. n u không s ch ch y xterm. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. Trong ví d trên. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. • [user]$ xinit -e widgets -. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh).xinitrc s không đư c th c hi n.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . • [user]$ xinit -.xinitrc.). Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground).

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

. . kh i đ ng l i.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm.. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng.7. . có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào.

org. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. . nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. bi t cách c u hình nó theo ý mình. 8.6. làm đ h a . 8. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE.5.0. xem phim. cũng như các ng d ng c a nó. trên n n t ng X. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. KDE.1.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c.6. nghe nh c.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux.5. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. s d ng . cho môi trư ng đ ho c a Linux. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). . Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM.

N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. Như Hình 8. 8. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). như kh i đ ng l i ho c t t máy. m t kh u r i gõ <Enter>. Ví d .1: Màn hình đăng nh p KDM v y.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE.1 hi n ra. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.8.1. hình 8.

tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. digikam. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. thư m c thư ng dùng. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng.2. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. dư i cùng. t c là trên cùng. Như trên hình 8. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. Trong trư ng h p c a mình. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. Như b n th y. ch nh s a m t chút.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. . bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. bên trái ho c bên ph i.

gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. Khi nh n vào nút này. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian.8. KDE. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. Thông thư ng. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. Tuy nhiên.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h .2. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . trang trí khác nhau. Trên hình 8. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. m c dù có th có màu sơn. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). N u ch ng may có l i gì đó.3: H p tho i ch y chương trình . Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. và t p tin chương trình tương ng là kicker. thanh panel s b n đi.

Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). thì . Ví d . Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. History (nh ng ng d ng. Computer (nh ng thư m c. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. c u hình nh n n. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. c p nh t. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. Office. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. đĩa. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. 8. Multimedia.1. Hình 8.0 s p t i. Trên hình 8.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Graphics. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. t c là mô t v nó. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. đư ng d n chính c a máy tính). như Internet. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. . Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. t p tin m i m g n đây).194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu).3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Ví d v tooltips có trên hình 8.5 s hi n ra. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). . Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng.4. . có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác).

trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. qua . M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m.6). Ngoài ng d ng. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. 8. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i.8. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search.1.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy.

sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó.8.196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). ki u dáng b ng Style. . Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. . trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . . . N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts .fonts) ô bên trái. . N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . Th nh t. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. r i tìm đ n t p tin ch a nó. . bên ph i là ô xem phông đư c ch n. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. vì s lư ng c a chúng l n.7 hi n ra. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. . Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. Ví d . đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào .

org Writer s ch y. . ho c trên n n màn hình. Discard — không áp d ng chúng. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . Quay l i v i môđun ch n phông ch . b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. và khi đó chương trình OpenOffice. Apply — áp d ng nh ng thay đ i. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. ví d hình ch nh t. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. .v .8. .11. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. v. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI).7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). . Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. Ví d . Ho c trong chương trình Konqueror. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. . chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. tương ng v i nó. . .1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . đ m trình đơn chính. đây có th thay đ i. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts).10. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn .

5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. v Konqueror sau). . trình đơn chính và các thanh panel. như trình theo dõi m ng. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. trình đơn.1. . vào thanh panel. — Thêm các trình nh có ích.12).9: Ch n phông ch dùng cho text. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. t c là thay đ i n n màn hình. . 8. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . . . d ch t ti ng Anh “context menu”). Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. đ ng h .8: Cài đ t phông ch m i Hình 8.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE.

. • Configure Panel . Ngoài ra. như chúng ta có th th y trên hình 8. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. . • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. Menus và Appearance) . s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8.8. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. Khi ch n câu l nh này. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình.10: Ch n phông ch Hình 8. — C u hình thanh panel.14.13. . . • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. khi ch n câu l nh Configure Panel .1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. • Help — Tr giúp v panel. Ví d . Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. Có 4 th tab (Arrangement. . n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. . Như đã nói trên. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button .11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. Hiding. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX.

. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Cu i cùng. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. ho c t t máy hoàn toàn. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). là l nh chúng ta quan tâm.15. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. . K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). Tương t như các thanh panel. . chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). m c dù theo tôi là không th c s c n thi t.16).13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. Trên th Appearance. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. Câu l nh Configure Desktop .

nh n n. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c).org. • 1 ng d ng đang ch y. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. Đ đi u khi n phiên làm vi c. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng.8. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau.15: Thay đ i màn hình 8. như phông ch . như Konsole.1. Session . t đi n Stardict hay OpenOffice.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. màu và thi t l p chu t.14: C u hình các thanh panel Hình 8.

Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. 2. chương trình không h i l i).202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. Lock — khóa màn hình c a b n. Đ m khóa màn hình. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. 1. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Khi khóa màn hình. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có).16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. 2 Screen Saver . Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. Ví d . 3. kh i đ ng l i. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful