T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3. . . . . . 5. . . . . .4. 118 . . . . . . . . . . . 5. . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . 117 . . . .3 L nh cat .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . 5. . . . . 124 . . . . . . . . . . . 5. .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . .8. . . . . . . . 119 . . .2 S d ng | . . . .3 Th c thi các câu l nh . . . . . . . . 104 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . .8. . . . . . . . 112 . . . . .1 Dòng d li u vào – ra . . . . . 5. .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . . . . . 109 . . .7. . . . . . . . . . . 5.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. .2 L nh echo . 123 . . . . . . . . . . . . 5. . . . . 115 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Các ký t đ c bi t . . . .3 Bi n môi trư ng PATH . . . . 5. . . . . . . . . 5.2 Thao tác & . . . . 5. . . . . . . . . . . . 5. . . . . . .1 H v là gì? . . 116 . . . . . 5.4. 113 . . . . 122 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 S d ng >. . .9 Bi n n i b (local) . . . . 106 . . . 110 . . . . . . . . . . . . . 5. . . . 5. 5.6. . . < và >> . . 102 . . . . . 5. . . 104 . . . . . . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . .4 Phép th các câu l nh . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . 5. . 103 . . . . 5. 5. . . . 5. . . . . .8. . . . . . . . . . . . . . . . 5. 5. . . . .3 B l c . . . . . . . . . 5. . . . 101 . . . . . 5. . . .3. 114 . . . . . .7. . . . 122 . .7 Các hàm s . . . . . . 118 . . . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s .6 Toán t while và until . . . .5. . . . . .4. . .3 Toán t case . . . . . . . . . .1 Thao tác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . .6. . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . 5. . .8.M CL C 5 Bash 5. . . . . . . . . 5. . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . . . . . . 5. . 125 . . . . 5. . . . . . . . . .6. . .8. . . . . . . . . . .5. . . . . . . đư ng ng và b l c . . . . . . . . . . . . 106 . .6. .8. . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 . . . . . . . . . . . 108 . . . . . . . . 117 . . . . .7. . . . . .3. .1 Khai tri n d u ngo c . . v 101 . . . . . . . 115 . . .7. . . . . . . . . . . . . . .6 Câu l nh export . . . . 5. . . . . 114 . . .8 Tham s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . .8. 105 . . . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . 113 . . . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . .5. . . . 104 . . . .7. .8 Xóa các ký t đ c bi t . . .10 Câu l nh sh . . .8. . . . . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . . . . .3 Thao tác && và || . . . .7. . . . . . . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . 5. . . 118 . . . . . . . . 126 . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c .2 D u nh c c a h v . . . . . . . . . . . .6. . . . . . 105 . 104 . . . . 124 . . . . . . . 126 . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 125 . . . . . 5. . . . . . . 5. . . . . . . . .7 Khai tri n bi u th c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 . . . . . . .4 Toán t select . . . . . . . . . . . 114 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Toán t for . . . . Môi trư ng c a h v . 116 .7. . . . . . . . . .6. . . . . . . . . . . . . 116 . . . 5. . . . .8. . . . .

. . . . . 6. . . .5. .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . .12. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . .1 X. . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . .1. .5 Đi u khi n các b ng .1. . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . .conf . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin .3. . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . 194 . . . . 201 . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . 6.1 D ng danh sách t p tin . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . 7. . .12. . . . . 6. .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . .11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . . . . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . 6. . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . .3 Tr giúp . . . .5. . . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . .Org . . . .2 K t n i Shell . . . 7. 190 . .4 S d ng trình qu n lý màn hình .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu . . . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . 191 . . 6. . . . . . . 198 . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . . . . . . .1. .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . 6. . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . 8. . 8. . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . . . . 7. . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . .1. .4. . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . 195 . . . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE . 7. . . . . . . . 6. .3. . . . . . . . . . .1 K t n i FTP . 6. . . . . . . . .4 S d ng chu t . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. .9 Dòng l nh c a h v .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . .

. Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . .2 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . .22 7. . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . .4 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 6. . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19 6. . . .4 8. . . . . . . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . . . . . . . C u hình X. . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . .16 6. . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 6. . . . .6 8. . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . 43 6. . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . C a s yêu c u .1 6. . . . . . . . .14 6. . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . C u hình Midnight Commander . .21 6. . . . . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 7. . . . .2 6. . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . . . . . . . . .20 6. . . . . . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . .3 7. .4 6. . . . . . . . . . . . . . .3 8. . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . . . . . . .6 6. Th và c u hình các phím . . . .1 8. . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 6. . . . . . . . . . . . . C as h il i. . . . .12 6. . . . . . . . . .18 6. . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . .15 6. Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . .7 6. . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . u” ch nh hình . . . . .17 6. . . . . . . .5 6. . . . . . . . . . . . . .2 7. . Trình đơn chính c a KDE . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . . . . . . . . . . . .10 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 6. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . . . .9 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 8. .viii 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. C u hình các thanh panel . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút .8 8. . . . . . . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . Thay đ i màn hình . . .14 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . . Ch n phông ch . . . . . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . .10 8. . . . . . . . . . . . . . . . .13 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 8. . . . . . . .11 8. . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . trình đơn. . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . .1 3. Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . Các câu l nh b l c . . . . . . . . . . . . . .4 3. . .4 4. . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . 28 3. . . . . . . . . . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . .2 4. . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 4. . . . . . . . . . . . . . . .3 4. . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . . . . . .3 3. . . . . . . .8 5. . . . . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . .7 4. . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . . . .1 5. . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . . . .6 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . 20 2. . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . .2 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . .5 4. . . . .3 6. . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . . . . . . .3 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . t . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . . . 12 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.

v. N u không . và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. nhóm tin t c. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. bài báo. . Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. nhóm thư. d a trên s c ng tác. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . sách v Linux. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. . Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. các trang web cung c p tin t c. V i k t n i m ng Internet. Đ i v i Linus Torvalds. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. . thu n ti n. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. . M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong.

Như v y. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. OpenSUSE. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. ”. .chat. so n th o tài li u. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. thông báo l i chính t . và có khi không đư c c p nh t c năm. cu n sách này đư c t o ra. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX.5/) . Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. (http://linux-ve.org. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. Released under Creative Commons Public License 2.org/licenses/by/2. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS.5 (http://creativecommons. M i đ ngh s a đ i. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. .5/). Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. Nghe nh c b ng Amarok. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7.org/licenses/by/2. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. . . nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice.V. s a đ i.0 kho ng 4 năm trư c đây. Mandriva. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX.v.org. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. v. Xin c m ơn Kostromin A. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . đó là Fedora. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux.5 (http://creativecommons.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.

t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). 1. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. không hi u là đ làm gì. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. Ken Thompson và Brian Kernighan. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. V t lý. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. GNU và FSF.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. khái ni m b n phân ph i Linux. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie.1. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. 1 .1 1.

and it has a multi-threaded fs.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). It is NOT portable (uses 386 task switching etc). 1. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c.os. H đi u hành dòng UNIX. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). and things seem to work.1. Linus Torvalds.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. This has been brewing since april. Yes — it’s free of any minix code. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley.40).FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. Any suggestions are welcome.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. and is starting to get ready. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.os.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp.Helsinki.Helsinki. This implies that I’ll get something practical within a few months. and I’d like to know what features most people would want.9541@klaava. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. I’ve currently ported bash(1. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC).08) and gcc(1.fi) PS.helsinki. as that’s all I have :-(.205708.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. trong đó có BSD.

N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++).01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. sao chép. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0.php. 0.02 ra đ i. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. ví d ftp://ftp. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy.org.org. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i.gnu. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft.1. 0. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www.12 theo đ a ch trên.kernel. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. V b n quy n này. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.kernel. 3 . B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. nghiên c u chương trình ng d ng. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. s a đ i.01: I wasn’t too proud of it. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. Note the lack of announcement for 0.li. b o v nó b ng các b ng sáng ch .” (“Như tôi đã nói trư c đây.12. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.org/linuxhistory. các d u hi u b o v quy n tác gi . Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. hãy xem RELNOTES-0.01.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest.fsf.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991.01: tôi không t hào l m v nó. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux.

gnu. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi.tug.html. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. v. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. do đó không còn t do). Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i.org/ gnu/manifesto. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. unikey (http://unikey. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. s a đ i. . đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng.openoffice. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay.net).sf. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng.html. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin.org/copyleft/gpl. DVD ho c k t n i Internet). nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v .v.org/gplv.org) và pdfLaTeX (http://www. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. 5 . N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. .org). Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. Trong “Manifesto GNU” (http://www. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds.gnu. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL).html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. d y cách s d ng. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng.

3. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. 1. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. 4. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng.1. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. u b nh đ y. thì Linux s ph c h i chúng t .1. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. 2. 1. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. Linux có t t c các kh năng. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau.

Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 .1. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . 8. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. 9. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. 5.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. 10. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. 6. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. đó là m t b các th t c ngôn ng C. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. 7. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive.1. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. đ s d ng tín hi u và b nh chung.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình.1.

Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. ssh). Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. . debian. làm vi c trong các m ng TCP/IP. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . như AMD. và c các h th ng t p tin m i. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). bochs. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. k t n i t xa (telnet. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. pearpc. Windows 3.2 B n phân ph i Linux 9 11. Windows. trong đó có chia s (dùng chung. . . rlogin. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . như reiserfs. MIPS. DEC Alpha.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2.1. c u trúc (h th ng) t p tin. HFS. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. M68000 (Atari và Amiga). Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux.. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. 13. . FreeBSD và OS/2. H tr t t c các d ch v Unix. bao g m c các b x lý 64bit. SUN Sparc. NetWare và Windows. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. Windows 95 và Wine. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS.v. 1. Ngoài ra.. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP.1.org) 8 7 . cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. . . 14. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. 12. vmware.v. . bao g m DOS. bao g m Networked File System (NFS).

Tuy v y. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. h th ng t p tin. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. Ngoài ra. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. Slackware và Debian. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. . n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. nòng c t c a HĐH.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). Như đã nói trên. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. h v shell và các ti n ích. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. Ngoài ra. t c là nhân. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. linuxhq. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác.

phân cách nhau b i d u ch m. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n.opensuse. Ubuntu và Mandriva.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.13. . b n phân ph i openSuSE Linux 10.16.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. Ví d . . openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân.16.6. T 2. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. m t Vi t ki u M duy trì. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t.1. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t.6. t đi n ti ng Vi t.13. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. th hai. t c là Linux phiên b n 2.6.. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. 9 . C n nói vài l i v đánh s phiên b n. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. L a ch n th nh t. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai.org). Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss.

. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2.16.5. 1. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. . làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh .1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. OpenOffice. fluxbox. DX v. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). B ng 1. trên đó không th ch y n i Windows. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d .13) đư c coi là làm vi c n đ nh. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. . nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. 2. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. nhưng không b n v ng. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. nhưng đi u này không . 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. B ng 1. . emacs.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen.v. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. Xin đ ng lo l ng. . windowmaker. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm.org).6. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây.

N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn.org. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. . ). Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). b nh 256Mb (+256Mb swap).. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. KBabel. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. ph n còn l i dành cho d li u. StarDict (chương trình t đi n). T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. càng nhi u b nh . Như đã nói trên. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros.ubuntu.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486.1 v i môi trư ng làm vi c KDE.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. c ng càng r ng thì càng t t. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. Ch c n vào đ a ch http://shipit. DVD là t t nh t. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. 1. GIMP. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux.1. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. Konqueror. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. Novell Desktop. . 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. Không có gì là th a thãi. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng.

n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. Fedora. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Chính vì v y trong cu n sách này. . đ ng th i. cho m i tình hu ng s d ng. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!).. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. Slackware.. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. V nđ ch . Chính vì th . m t cách t nhiên. Như th . Ngoài ra. . Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. 2. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. Windows 2000 và Windows XP. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. Mandrake.

15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. SCSI. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). Đ giúp b n đ c. – giao th c (Microsoft. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). N u như b n không th y thông tin nào đó. v. . • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. cũng như SCSI . • C c màn hình . – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). Logitech. thì c n tìm ki m theo các cách khác. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. – s hi u phiên b n. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. – s nút. . ch n l nh Properties. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). PS/2. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE.v. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master).2.nhà s n xu t và s m u mã. Trư c khi b t đ u cài đ t. ). thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. • Chu t: – lo i chu t (serial. hay bus mouse). • BIOS: – nhà s n xu t. MouseMan. hay giao di n khác). k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE.

Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. – tên mi n c a công ty b n đ c. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. – m t n m ng con (subnet mask). c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). chu n b các t p tin (đĩa m m. Windows không hi n th nh ng giá tr này. Th hai. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. – tên c a máy tính trong m ng. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. đ u tiên. Chính vì v y. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. CD) cài đ t cho h th ng cũ. – đ a ch IP c a mình. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. Và th ba. – đ a ch IP c a gateway. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. Bây gi thì tác gi đã .16 – nhà s n xu t. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server).

và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. • Hãy đ c tài li u.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. N u như có gì đó không làm vi c. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. Th nh t. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. Tuy nhiên. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. M i rãnh l i chia thành các sector. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. 2. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log).1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t.1. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. Đ c bi t trong các trư ng h p. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. và có . ftp. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này.3. Như đã nói trên. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. Samba). và t đ ng nh n lên nút Next. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. NFS. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n.3 2. Đ m truy c p này. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t.2. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a.

3. /* char begin[3]. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. 83 -. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. /* }.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . Đĩa c ng là các thi t b kh i. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. Chương trình cfdisk. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. 24 bit lo i phân vùng (ví d .1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16).2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. 2. 0x80: phân vùng kích ho t. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. còn phân vùng thì không th l n hơn 2.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. /* int length. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. Đ làm đư c đi u này. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). ví d . s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. /* char end[3].4 Gbyte. /* char type. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. /* int start.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

“LBA”. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n.H. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. M t l n n a mu n nh c l i r ng. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. Ngoài ra. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector.4.4 Gbyte. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR).2. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”.4 2. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. mà s d ng driver riêng c a mình. . MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. Như v y. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux.S). 2.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. Fedora. SuSE. . GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. và theo đó. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó.. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. Trong các controller c a đĩa SCSI. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . h th ng ph i đư c n p. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS.

2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. 386BSD. S ‘0’ ch ra s th t c a . SCO UNIX. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. Ví d 2: (hd0. OS/2. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’.4. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. đĩa c ng. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. 2. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. và các t p tin ph c v : . S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . đ m b t đ u t 0. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. Windows NT/2000/XP. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. . Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. Ví d 3: (hd0. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. DR DOS.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. t c là c ng th nh t.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. Windows 95/98. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. .v.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. Unixware v. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux).

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Ví d . Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi .2. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Tuy nhiên. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. thì không c n đ n không gian swap. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. Nhân ti n. Ví d . kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. thì phân vùng này có th không c n thi t. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép).2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. Như đã nói trên. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. Theo tác gi th y. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Như v y trong trư ng h p này. Nói chung. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. Ngoài ra. hay cài b ng phương pháp khác. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. T t nhiên. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên).

Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. Th nh t. T t nhiên. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. ph c v cho phân chia đĩa. . Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng.powerquest. Th hai. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . b n đ c ch có m t đĩa c ng. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. N u như b n đ c có 2. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên).30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. 2. Tuy nhiên. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). Windows NT/2000/XP. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte.5. kích thư c kho ng 1 Gbyte. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. n u như phân chia đĩa tr ng. trong đó có Linux. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. không ch a b t ký d li u nào. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a.com) và s d ng chương trình này. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk.

Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . T c là c n tr l i “Yes. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. Ngoài ra. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình.com và boot. 3. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. 2. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. make a BOOT DISK” (hay tương t th . t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). có th b nó ra kh i . nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. ntdetect. Khi này. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Tác gi cho r ng. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16).ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT.2. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. 2. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. Tuy nhiên . Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. Th hai. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau.

Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. 5. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux.lnx3 6. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. 3 . ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. V n đ ch . Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. thì có th t o t p tin bootsect. 4. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. Sau khi cài đ t xong. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. thì đây là kh năng duy nh t). khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. thì không ph i m i th đã h ng h t. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. • th hai.

lnx="LINUX" (t t nhiên. 7. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. S d ng câu l nh fdisk /mbr. 1. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th .init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. 3. ch không mu n dùng LILO. nên Windows NT s kh i đ ng. MBR). 5. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. r i ch n ch đ Command mode.conf. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. 4. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. T p tin bootsect. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. thì c n ghi cái đó. ví d . Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. N u ch n LINUX. Sau đó tìm t p tin boot. ví d . Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator).) 8. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.2.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. CoolEdit c a Midnight Commander. Tác gi dùng l nh này thành công. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. 2.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. /dev/hda. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. trong ví d này là /dev/hda3 . Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record.

Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader).7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. M t s b n phân ph i. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. 2. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. 2. Đây chính là đi u chúng ta c n. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. 7.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. # Modified by YaST2. 2.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. Đ dùng đư c trình đơn đó. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây.7.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). D dàng đoán ra r ng. và ph c h i MBR c a Windows. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu.7.

YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment .0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . Hãy nh l i. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.3 kernel (hd0.gz dom0_mem=196608 module (hd0. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. . Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. .0)/xen.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). v. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. . Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.2. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.0)/initrd ###Don’t change this comment . Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .v. ph n th hai – “Windows”. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options).YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. Khác v i trư ng h p LILO.3”.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.3). Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!).

conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”).8. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows.4.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. 3. 1. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. Trong trư ng h p đó /etc/lilo.conf và câu l nh /sbin/lilo.8 2. 2. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này.3 và 2. C n nh r ng. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. 5 . LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. Cách chia đĩa đã nói trên.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. 2. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record).5.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ .5 4.

thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. Câu l nh này (trong tài li u . Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra.conf: other = /boot/bootsect. Trong ví d này. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo.conf theo ý mu n. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos.dos label = win trong đó bootsect. t c là thay đ i bi n table. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. Tuy nhiên. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. Windows NT và Windows 98.) Đ ng quên r ng.1 giây).2.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng.ini b ng không. thì hãy thêm 5. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label.conf. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. LILO. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính).

. nó đưa ra màn hình t “LILO”.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . N u t p tin này đã có trên đĩa. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa).0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. 0300 – tương ng /dev/hda. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. và b ng phân chia đĩa. . Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. b n ghi sector kh i đ ng. ví d . N u cho thêm tùy ch n -v. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot.NNNN. .NNNN. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên).NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. t c là ch ch y th c u hình m i. Khi LILO đư c n p. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. T p tin /boot/boot. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. thì nó không b ghi đè lên. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. tr vi c thay đ i t p tin map. 6. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. và cách kh c ph c (n u có th ). Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. 0800 – /dev/sda. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. Nhưng c n bi t r ng. Ho c LILO không đư c cài đ t. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra.v. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . v. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot.

thì Linux s không th kh i đ ng. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n).2. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. 2. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR).2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. • LIL. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). Như th . và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). ho c t p tin boot/boot. r i ch y /sbin/lilo. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). nhưng không ch y đư c nó. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98).b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). N u LILO không d ng l i đây. thì v n đ thư ng d gi i quy t. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map.8.8. 2. . • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph .

khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows.3.exe không yêu c u ph i cài đ t. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). do đó. ví d . thông thư ng ghi t p tin loadlin.ffm. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. thì ph i kh i đ ng l i máy tính. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. Tuy nhiên. Như v y. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux.fgan. Chương trình loadlin.exe. 2. b ng câu l nh reboot. bzImage)7 .6 Loadlin. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin.de) vi t. Phiên b n 1. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 .exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch .exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS. Vi c s d ng loadlin. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên.conf.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách.exe. Kh năng này bi n loadlin. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. t o trong đó m t thư m c (ví d . và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. do Hans Lermen (lermen@elserv. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. /dos/linux).6 c a loadlin.

.4.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. Sao chép t p tin vmlinuz-2.5) 2. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: .4. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng.exe. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. 3.22.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia.TGZ. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. t p tin tham s ví d DOC\TEST. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1.2.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.TGZ vào đó.TXT. 1.exe đ kh i đ ng.PAR.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux. N u b n ch y loadlin.exe 41 • Chương trình loadlin. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS.4.

c n nh p câu l nh C:\> win).exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. (Đ ch y giao di n đ h a.unc. và khi ch y t p tin này. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. .edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.html.html và http://rsphy1. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a. V n đ ch .exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng).bat).anu. linux. sau đó thì ch y Linux. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS. C n nói thêm r ng. n u như có hi n th bi u tư ng Windows. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ).42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.

1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB .. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên..Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng.1. ng i nhìn.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. đ i h th ng kh i đ ng xong và . Hình 3. 3. B t máy tính lên. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.

đây là m t kh u c a root. 3. Phím này thư ng là <Esc>. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. Trong trư ng h p đó. có th thêm. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. xóa nh ng ngư i dùng khác. th m chí làm h ng h th ng. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. có s d ng màn hình flash. .2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. Sau khi nh p đúng m t kh u. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. . Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. d ng h th ng v. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. 1 . thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>).v. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. ví d SuSE Linux.

N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. cũng nh n phím <Enter>. k c ki u ch . thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. Sau khi nh p xong. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). ví d . c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. N u b n đã nh p đúng t t c . tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root).3. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. . th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công.

Th hai. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. và phím tr ng. Chúng ta s còn g p . 3. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. Vì th nh t. Ví d . B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. <PageDown>. B ng 3.3 Console. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng).

do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i.3. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên.3 Console. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . B n s quay l i màn hình ban đ u. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Do đó. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. đư c g i là console. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. . SuSE. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. Nhân ti n cũng c n nói luôn. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. thư ng g m màn hình và bàn phím.. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). Tuy nhiên. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. . Như v y r t thu n ti n cho s d ng. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). Theo m c đ nh. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. Debian. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím.

nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. có m t lo t các thao tác.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. hãy thoát kh i h v và b n . Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. ví d g n h th ng t p tin. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. ví d : help cd. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Trong khi đó. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. Nhưng như đã nói trên. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell.

3. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. <←>. .. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. panel . ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. 3. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình.4 So n th o dòng l nh.4 So n th o dòng l nh. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. đ c thư. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. <End>. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng.2. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. . <Home>. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr .2.

Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. ngư i dùng không k p th y chúng. Di chuy n sang ph i m t t . Thoát ra kh i h v bash. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). <Ctrl>+<E> <Del>. Di chuy n sang trái m t ký t . <Ctrl>+<F> <←>. B t đ u th c hi n câu l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . Di chuy n v đ u dòng l nh. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Di chuy n sang trái m t t . <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Xóa ký t n m bên trái con tr .50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. <Ctrl>+<A> <End>. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. Xóa ký t n m t i v trí con tr . Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . Di chuy n v cu i dòng l nh.

n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. 4 environment variable . thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. Đây đư c g i là l ch s l nh. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh.3. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. 3.bash_history). ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>.3. thì có hai kh năng x y ra. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này.

Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . <->. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. Ví d . dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. ví d qua sudo. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. . ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. đây là /sbin/shutdown.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown.

Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. . Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). 3. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. tldp. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n.3. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. 3. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.

ví d man(7). groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. và v các g i h th ng (system call). V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.4.4. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). v đ nh d ng t p tin. B ng 3.6.

Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó.6. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn.3. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. 3. dòng ký t . Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. thì cũng gi ng như man. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. . b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. whatis và apropos làm vi c.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. chúng ta t m g i nó là m t trư c. M t còn l i. . ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. 4. . H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. mà ngư i dùng không th y. v. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. chúng ta t m g i là m t sau. Vì th .1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. có hai m t. M i h th ng t p tin. DVD. gi ng như m t cái đĩa ăn. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. đĩa t . M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng).v. . đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. CD.

t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). chúng ta s đ c p đ n sau. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích.gz và L4U-0. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác.2.gz. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.9.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. t c là ph i l p l i d u này hai l n). ví d xvnkb-0. Vì th l4u-0.2.tar. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball.tar. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.2. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. ví d . “hai” và “ba”. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c.tar.9. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. Ví d . D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép.9. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.4.tar. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. .

Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó.9. .9. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau).pdf. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin.2. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.2. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. Bây gi có th dùng ~/l4u. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”.2. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng).pdf ~/l4u. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 .pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác.9.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0.

r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. . ví d t p tin văn b n (text file). Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. thay đ i quy n truy c p đ n chúng. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c.v. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). Ghi chú: n u nói m t cách chính xác.4. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. đó là l nh pwd. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng .v. v. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. . M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. . Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). . Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. . v.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). còn t p tin – là các “lá”. 63 4.

cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. Khi ngư i dùng vào h th ng. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. Ví d . t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh.. nó ch đ n thư m c m . “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. t c là n m trong m t thư m c con. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. Như đã nói trên. . Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. . sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”).. thì ph c t p hơn m t chút. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘./. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd .64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. Ví d : /home/nhimlui. ho c “cháu”. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này.. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c.’). trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c... ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng.

tex caidat.tex images l4u. và .3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này.tex gioithieu. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn.v. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. .. 4.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows.tex ChangeLog ext3fs.4. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). . N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. tên ch s h u t p tin. v. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i.. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c.

Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên.conf). /etc/rc.pathname. và t p tin ngư i dùng passwd. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. .d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. Ví d . /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d .com/fhs/. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. B ng 4.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình.pathname. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. B ng 4. trong đó có nhân (kernel). /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. xorg. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng.com/fhs/.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này.

v nhân. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. fdisk. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y.v. fsck.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. . shutdown. CD. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. v các thi t b tính.*. đĩa c ng ngoài. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. route. flash. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr.v. ifconfig. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. swapon. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n.*. Đây là h th ng t p tin o. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. mkfs. mkswap. v. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. halt. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. . reboot. DVD. arp. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. swapoff. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. . N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT.v. .4. . Vì thư m c m b m t.

Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). bao g m: • /usr/local/bin. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. các t p tin tài li u. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. ng d ng. . Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. các thư vi n đ ng (dynamic library). Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. m t s chương trình không th g i tr c ti p. • /usr/local/man – các trang tr giúp man.

. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. ví d i386. . v. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window.4. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). • /usr/share/man – các trang tr giúp man. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). ng d ng. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). các t p tin t m th i. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c.v. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. . Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. Các t p tin thu c v h th ng X Window. Các t p tin b n ghi (log). vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. Alpha. spool. • /usr/share/misc (đã nói trên). Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. /var/adm /var/lock /var/log . khóa locking. .

T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. tháo r i. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). máy scan. . 4.v. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. Ví d . • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. /var/spool 4. ) đ u là các t p tin. /var/tmp Các t p tin t m th i. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. Như đã nói. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. . máy in. môđem. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi .4. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. v.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. chu t. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. terminal. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). bàn phím. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c.

Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . th hai là /dev/fd1. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . đĩa /dev/hda. Ví d các c ng. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. tb t là tb ts . Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. B ng 4. Đ i v i các t p tin thi t b . t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. thì s thu đư c m t chu i các s 0.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i.4. B ng 4.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . t c là đĩa Primary Master. /dev/cua Các t p tin cho môđem. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. đ u tiên là /dev/fd0. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. Ví d thi t b d ng này là terminal. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m.

Sau khi đã t o ra k t n i. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. h th ng in và h th ng syslog. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng.4. ví d b ng chương trình mkfifo. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t.4. Khác v i liên k t c ng. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. đư ng ng).4. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. N u t p tin ban đ u b xóa. . hay b đ m FIFO (First In – First Out). Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. ho c th m chí trên m t máy tính khác. thì ng có th không có tên. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. 4. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). 4.

Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin.2.pdf -> projects/l4u/l4u-0.9. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. Ngoài ra.. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. mà “. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. hãy h n ch s d ng “. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. 4. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i.pdf ~/l4u. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. Nhưng khi t o liên k t m m.9.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra.4. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i.. .5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr .2. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó.pdf. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t.

Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. Nhân ti n.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. . nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). nhóm s h u – root. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. Cùng lúc v i ch s h u. w.

B n th y không. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). . thì có quy n đó. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này.4. w ho c x). w. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. Ví d . perl. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. ) thì không th g i t p tin. 9 bit này chia thành ba nhóm. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. . và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. Quy n ghi cũng d hi u. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. ví d more. . Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . ho c b ng các trình so n th o văn b n. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. m i nhóm 3 bit. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. Khi có quy n này. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u.

N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). ch nh hư ng đi). thì ngư i dùng có th vào thư m c. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). N u ch s h u không có quy n nào đó. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. ghi và g i) không. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. Có hai cách s d ng l nh này. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. N u ch đưa ra quy n g i. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. ch X là m t trong các ký t sau: . ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). N u có quy n truy c p đó. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin.

[user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. thì dùng l nh sau: . cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). Ký t r đư c mã hóa b ng s 4.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). Ví d . [user]$ chmod u=rwx. g i). N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. ghi. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. w – s 2. ghi và g i (th c hi n). x – s 1.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin).4. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c.

thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Thông thư ng. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. Ví d : Identificator. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . 9 . Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Ý nghĩa c a bit này như sau. Trong mô t inode. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. không trùng l p. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. ID c a ngư i dùng là duy nh t. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod.

4. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. ls. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. đó là pwd. ln. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). chmod. b ng ký t T. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. Như v y. n u ngư c l i. cd. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. thì thay th x b ng ch cái S l n.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. .) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1.

nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. Đ t o ra thư m c con. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). (liên k t đ n thư m c m ). (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và .6.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. m c dù có th s d ng l nh touch.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i.6.6. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. Đ có quy n thay đ i nhóm.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: .. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng).

nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. 4.6. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. thư m c con) n m trong nó.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n.. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh.4. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích.. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i.3. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). . –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. B ng 4. R t nên dùng tùy ch n này.

Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. mv đã k trên).tldp.org này trong trư ng h p kh n c p. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. Các thư m c con không b đ ng t i. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. thì có th s d ng câu l nh mv.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. đây là thư m c). Do đó câu l nh: [user]$ mv *. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. Hơn n a.6. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u.odt s không làm vi c. do đó không xem xét chúng. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n.6. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. N u ch y l nh rm *. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. 4. th m chí c khi v a xóa xong10 .doc *. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. Đ s d ng nh ng câu l nh này. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. 10 .

Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. Hãy nh l i.4. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. 4. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây.6. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. theo kích thư c. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. <←>. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. <Home>. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. <→>. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. Ví d . sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. và có thêm m t vài s m r ng khác. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. N u tìm th y t khóa trong t p tin. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. <End>. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh .6. trong đó có th có các thư m c m ng . Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. <↓>. <PgUp>. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i.

b. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. N u không ch ra m t thư m c nào. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. Có th làm s kh i lư ng công vi c. chown. -path ’ . “. mà t p tin có th n m trong. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. J.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. c.”). đ thay th cho thư m c g c. rm. câu l nh: [user]$ find . 6./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. • “*a*” tương ng v i May và march. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên.) ho c cu i cùng. cat. Ví d . Trong ví d này.” ho c “!”. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”.txt. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . vì th taptin?. K.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. cp. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. chgrp. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”.. mv). taptin9. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. • “. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . 5.txt.txt. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. “(”. “)”. 7. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. taptin2. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G.” và thư m c m “. • “*. I. 4. H. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ.

odt) ho c (-name *. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”).4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. c (thi t b ký t ). n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . f (t p tin thư ng). 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p.tex -name *. charater). chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m.tex. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. p ( ng có tên pipe). t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. .tex. thì coi như dùng and. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *.tex -and -name *. thì có th b đi d u ngo c.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. Ví d .odt). –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. ch không ph i theo kh i. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\).org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. d (thư m c). D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i).odt và . còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng.org/pub.4. ho c l (liên k t m m). Ví d .tex -or -name *. N u không ch ra phép lôgíc c th .4.odt).

-type f -atime +365 -exec rm {} \. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . ch -exec có th dùng -ok. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . kho ng 1.2GB. Ví d . n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. [user]$ find ~/projects -name *.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. 4. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). Đ k t thúc ph n v câu l nh find này.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin.6. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh.

6.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên.v. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn.9.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. phiên b n 0. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. 4. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này).9. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. ‘xac’. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). ‘ac’. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . t p tin nào quan tr ng hơn. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. N u không đưa ra ph n đ u. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n).4. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. . ‘xab’. ‘ab’.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. v. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.v. . phimab. ‘ad’. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). ‘xad’ v. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. phiên b n 0.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. . Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). . N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB.

diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.8.2.2. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các .3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.2.c.9. Đã có xvnkb-0. 4.2.8. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .2.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.c và xvnkb. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0. Bài toán này là do patch gi i quy t. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.9. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).c s thu đư c t p tin xvnkb-0. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.c xvnkb.c. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.diff > xvnkb-0.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog. phiên b n 0. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.diff. N u hai c t có cùng s th t khác nhau. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.c. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.2.c > xvnkb.8. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.diff.c. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.2.c.2.2. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.c.8.c. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”.9.9. phiên b n 0.9. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.9.c.c xvnkb-0.9.

GNOME. lha.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). sau đó ch ra tên t p tin.4. -d. -u. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). -c. 4. --diff. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. --create T o kho m i. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. . thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. .5). rar v. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có.v. pkzip. --append Thêm t p tin vào cu i kho. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. -t.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. -x. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. --catenate. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. -r. thì nh t đ nh ph i dùng . t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet.7. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. --extract. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. B ng 4. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip.

còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. . ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. f. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. ./.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. gi s projects. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho .90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects.tar trong thư m c hi n th i. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. Ví d . Như v y s có ích hơn trong th i gian này. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Chúng ta s th y ví d t i đây. . Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. Ví d . Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i.

.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin.. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. DVD. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung.4. ch không t o m t t p tin chung.7. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. nhưng như đã nói trên. flash. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . ftp. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. .2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. ). Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip.

-1.6. -t. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén.7. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. -V. -v. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. –S . Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. -l. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. --quiet B đi nh ng c nh báo. --best M c đ nén m nh hơn.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. ch còn l i t p tin đã nén. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. -n. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. -r. -q. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. . Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. -L. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. đưa vào” m t kho. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa.suf. -9. Theo . --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -N.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. ch còn l i t p tin bình thư ng. 4. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %).3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin.

vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.4. ví d xvnkb-0.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. Ví d : [user]$ bzip2 -.7.out.sj. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.9.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .bz2 2. hay gi i nén m t t p tin.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u. 4.tar. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.sj -. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2.tar • tên_t p_tin. nhưng thêm vào ph n cu i là .7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.using 2.5%. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c .bz2.gz. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.tbz thay th b ng tên_t p_tin. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.2. trong đó có các t p tin nén. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin. T p tin nén có th i gian s a đ i.

tar. -q. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán).tar. -k. –V. —-version Gi ng như --L.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d.gz vào tên c a t p tin thu đư c. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0.9.tar). Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.tar.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi . Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). -v. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian.2.9. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. [user]$ gzip -d xvnkb-0. -f. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . --compress B t bu c nén t p tin (xem trên).2. -s. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. --force Ghi chèn lên t p tin đã có. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn).2. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình.2. -t. -z. . M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó.tar.9.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa.9.gz. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. –L.

n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. xác đ nh quy n truy c p. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. mount). T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. tôi mu n nói thêm r ng. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. gzip và bzip2. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4.tar. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng.zip hay *. ví d đĩa c ng.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3.4.tar. T c là. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z.

C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. 14 13 . n u ghi nh m b n s b m t d li u. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c.ext3 và các câu l nh tương t . Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p.ext2.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. b xóa. vì v y đ ng xóa nó. mà ch t m th i b gi u đi. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). Ví d . và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). mkfs. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). và các kh i d li u. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). m t b ng các mô t inode. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. N i dung cũ c a thư m c không b hu . N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir.

1). hpfs. • Các tuỳ ch n g n. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. nfs. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). ext. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). umsdos. ncpfs16 . ext2. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. • D ng h th ng t p tin. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. iso9660. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. • Đi m g n. nhưng đi u đó là không nh t thi t. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). . hãy xem b ng 4.4. Ví d . N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. proc. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. Có th có các giá tr khác. • M c đ dump. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. smb. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). xia.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. n u không – s 0. hãy xem trang man c a dump.). Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. vfat. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. ext3. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). msdos. sysv. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix.

B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. T c là h th ng t p tin không đư c b n. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ).v. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. DVD.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn.98 [root]# mount -a -t nosmb. Ví d .8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Zip. v. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. . không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này.user. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. . CD.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. t c là đ c và ghi). flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m.

n u b n có m t đĩa m m. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. dev.4. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. nodev. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . ti p đĩa th hai. async. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. m t sau (c u trúc bên trong). auto. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. M t còn l i. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. nouser. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. M t s b n phân ph i (Debian. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. nosuid. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. Ví d . exec.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). suid.

.100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.

đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . 5. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. vi t b i Steve Bourne. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. g i là sh. Tuy nhiên. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. C n nói ngay r ng. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. hay shell. Sau đó. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. cũng như qua giao di n đ h a. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. vì đã có giao di n đ h a. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. D . vi t t t c a shell. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y).h v . hay còn đư c g i là console ho c terminal. Nói ngoài l m t chút.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. Nhưng m t khác. Đi u này không hoàn toàn đúng.

đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. Trư c khi b t đ u ph n này. Trong tên t p tin ch d u ch m (. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. hoán đ i v trí) các tham s l nh.[ ] { } : . Tuy nhiên các ký t _. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . <Ctrl>+<D>. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. đ ra). Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. t c là “l i là h v c a Bourne”. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. <Tab> và các phím có mũi tên. xin ng m hi u đó là bash. 5. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. vì th dư i khi nói đ n h v .102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). xem http: //www. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. Ngoài ra. – và . b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. Nhưng tính ch t chính c a h v . t vi c tìm ki m chương trình đư c g i.gnu. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. ho c đ bi n đ i bi u th c.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. (d u g ch dư i.

Tuy nhiên. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. . m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . 5. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 .3. có th nói. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. khi c n s d ng đ n. nói riêng. H v . và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. . đ ng ngay sau \. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. sách báo. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. . ch cho l nh đó hoàn thành. 5. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . Như v y. ’ và \ (d u đô la. ngo c đơn và d u g ch ngư c). Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. Ví d .. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. . thông thư ng. và &. gi ng như trong các văn b n.5. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. sau đó ch y command2.. ch l nh hoàn thành.1 Thao tác . nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh.

thì h v ch y câu l nh command1. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. N u đ t d u & ngay sau câu l nh.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. M t cách tương t . ngay l p t c ch y l nh command2. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó.104 Bash 5. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. 5. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. Ch có th nói ng n g n r ng. n u dòng l nh có d ng command1 || command2.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n.3. Bư c đ u tiên . t c là l nh đó th c hi n thành công. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. h v ph i tìm mã (code) chương trình.4. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. 5. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. N u trên dòng l nh là command1 && command2. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. Ví d . n p mã đó vào b nh .2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. theo nguyên t c. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành.tìm ki m câu l nh.3. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0).4 5. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. . ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout).

4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr).4. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. 5. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. n u không k t qu có th s khác. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. đư c đưa ra c a s terminal. 5. và t t c nh ng thông báo l i. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. Có th ti p t c nh p các ký t . 1 gi ng liên k t hóa h c . T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. Như v y. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. Trong trư ng h p này. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. Tuy nhiên. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. hãy ch y l nh cat không có tham s . Nói cách khác. vì th n u b n nh n phím <Enter>. Tuy nhiên. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn.4. chúng ta s th y dư i. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. và hơn n a có v như không có gì x y ra. vào t p tin). còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c.5. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác).

thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. “<” và “>>”. n u t p tin đã có. 5. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin.txt. máy in). thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. 5. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 .txt không t n t i. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). d nhìn.5. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. m t cơ ch r t có ích c a h v . Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. khi này n u t p tin ls. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y).5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. như đã nói trên. đư ng ng và b l c M c dù. thì nó s đư c t o ra. Ví d . Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. s d ng các ký hi u “>”. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d .txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra.1 S d ng >.

khi không có s nào ch ra.5.txt như sau (chú ý. Đ làm đư c đi u này. t chúng (không có m t l nh nào. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. Như th . Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. t c là đ u vào tiêu chu n. B i vì các ký hi u <. đây ch là m t ví d minh h a. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. > s đư c biên d ch là 1 >.s 1. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. N và M . chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. vì vào ch còn thi u s đ t. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. thư ng dùng. ho c 0 n u dùng <. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. có th đ m s t trong t p tin ls. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . Khi này. và 2) ho c tên t p tin. Ví d . nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. còn < s đư c biên d ch là 0 <. 1. như th không th . ví d .s c a kênh tiêu chu n (0. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. theo m c đ nh. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. mà còn có th theo cách khác. Ví d . T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. đ u ra tiêu chu n stdout . Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. “l m t” hơn. mà còn các kênh khác. t c là đ u ra tiêu chu n. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. kênh thông báo l i stderr .s 2. 1 n u dùng >. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó.

k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau.5. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. ho c băng chuy n). Trư c m i d u ch m ph y. Cũng y như v y. d ng bên ph i so v i |. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. Ví d . Đ n lư t mình. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. C n chú ý r ng. Ví d .txt. mà tính s nh ng dòng thu đư c. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr.108 Bash L nh này có nghĩa là. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. Hai hay vài câu l nh. và sao chép t i kênh có s M. t c là n i dung t p tin ls. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. cũng như d u ch p ph y . . v a ghi chúng vào t p tin. c n dùng l nh 2>&1. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng.. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra.

d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). B ng 5. b l c chương trình. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai.1. wc. Các câu l nh . cho phép. nhân đôi d li u đ u vào. ví d . câu l nh tee. less. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. fgrep. đó là. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n).5. cmp. N u mu n. B l c – đó là l nh (hay chương trình). 5. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. Môi trư ng c a h v 109 5. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái.6 Tham bi n và các bi n s . và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. diff.6 Tham bi n và các bi n s . s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . Vì v y.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. ch s . D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. M t b l c đ c bi t. more. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). mà ti p nh n d li u vào. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat.5.

. . Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. $. Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. còn value . Bi n môi trư ng. Như v y. Chúng ta nói r ng. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). v. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. có nhi u bi n). l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. #. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . mà s thay th (phép th .2: Các tham bi n đ c bi t. nhìn t phía h v . N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). đư c li t kê b ng trên.(g ch ngang).v. 5. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. _ (g ch dư i). ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. name .tên c a bi n.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. n u môi trư ng l n. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. . và c nh ng ký t sau: . 0.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). . n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . tham s th hai tham bi n 2.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. đó là các tham bi n đư c đ t tên. có th s d ng l nh echo: . . .110 Bash t này không đư c là ch s ). ). còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra.6.

b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem).2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. . /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. ví d . thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. trong đó c . Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d .32 768. Xin hãy chú ý đ n. flag. b t đ u t tham bi n th nh t. N u không có tham bi n v trí. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. “$@” tương đương v i “$1” “$2” .6 Tham bi n và các bi n s . 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên .5. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. . @ Thay th b i tham bi n v trí. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. T c là. N u thay th th c hi n trong ngo c kép. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. b t đ u t tham bi n th nh t. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. có nh ng bi n r t thú v . Trong s các bi n. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c .process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. . c n thay name b i tên bi n (như v y.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. ho c không đư c xác đ nh giá tr . ”. . bi n RANDOM. N u giá tr c a IFS tr ng. trong trư ng h p này.

ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. xác đ nh b i bi n PS2. xác đ nh b i bi n PS4. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c).phanthinh. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i.112 Bash 5. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . K t thúc chu i các ký t không đư c in ra.6. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . đư c đưa ra trư c m i câu l nh. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. D u nh c.gõ l nh “man bash”). Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. M t ví d khác .l nh ftp. xác đ nh b i bi n PS3. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. Tên máy đ y đ . Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. D u nh c. 26. s d ng trong l nh select. D u nh c th hai. Sun. N u có mong mu n. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. ngày”. Dec. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. và ký t $.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. B ng 5. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . Giá tr theo m c đ nh — “+”. ví d teppi. tháng. ví d .

h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). /bin. M t chú ý nh . Ví d . d u đóng ngo c vuông.6.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). trong các bi u th c s h c. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n).).6 Tham bi n và các bi n s . s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. /usr/X11R6/bin. Tuy nhiên. kho ng tr ng.5. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . Đ thêm thư m c vào danh sách này. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. ký hi u . Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i.6. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. N u th gõ l nh “echo $IFS”. tên ngư i dùng. tên máy. /usr/bin. 5. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). và s chia t (word splitting). đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. 5. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. . Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”.

• Phép th các câu l nh. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). ghi trong bi n HOME. phân tích ch ng . • Phép chia t (word splitting). t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. 5. qua Midnight Commander). t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. v ng ). Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion).6. • Thay th d u ngã (tilde expansion). ví d . và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. 5. • Phép th các tham bi n và bi n s . Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng.114 Bash 5. ch y ti n trình đã cho. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export.6. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion).7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. . t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng .

new.5. 5. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.dist. và bugs.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c.?*. M t ví d khác: dòng a{d.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.c.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. Gi thi t. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).edit}. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. Trong trư ng h p th hai.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. N u như t . thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME.7 Khai tri n bi u th c 115 5. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã).7.dist. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.how_ex} Trong trư ng h p đ u.lib/{ex?.7.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. mà đã ch y h v .new.

7. phép th các câu l nh. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. s khai tri n tham bi n và bi n s .4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. 5. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. thì t không b thay đ i. tr trư ng h p. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. S phân chia t không x y ra. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. D u ngo c ch c n thi t. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. hay m t \. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). 5. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. nhưng r t ti n. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). không nh t thi t. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng.7. N u như sau d u ngã là ‘+’. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. ‘. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. phép th các bi u th c s h c. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. N u như s d ng d ng $(command). . hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). 5.7. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. c n đ t bi u th c d ng $parameter.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. Như v y.

N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. thì t s b xóa kh i dòng l nh. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. 5. ví d . h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting).7. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. th l nh. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. thì t s không thay đ i. và [. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. N u như bi n này đư c xác đ nh. thì phân chia t cũng không x y ra. .7. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên.5. N u bi u th c không chính xác. jpeg.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c).7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. . h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. Ví d . và th các bi u th c s h c. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. Thao tác này n m ch . Sau khi phân chia t . phim v i d ng gif. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. thì vi c phân chia t s không x y ra.4. v. thì t này s đư c xem như m t m u. . avi. tương ng v i m u này. tương ng v i m u này.v. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. và bi n nullglob không đư c đưa ra. 5. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. ?. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. t p tin hình nh. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . có th dùng câu l nh [user]$ ls *. bash s đưa ra thông báo l i. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg.

Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. nhưng file23.txt. b t ký ký t nào. cũng như các toán t vòng l p for.txt. các ký t \.118 Bash Ký t * ? [.] B ng 5. còn n u giá tr này khác không. thì s th c hi n các l nh t list2.txt và vntex. while. list2..8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .. và list3 là các chu i câu l nh. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. m u file?. k c dòng r ng.. list1. ví d c-f. C p ký t . 5. N u trong danh sách có vài câu l nh. vnlinux. file2. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.then.txt (n u chúng t n t i). thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . thì s th c hi n nh ng l nh t list3. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.7. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào. và *. Ví d . until..4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào.txt s đư c thay th b i vnoss. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. Giá tr . 5.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. và filea. không đư c ch ra trong ngo c. bi u th m t dãy. H v bash h tr các toán t l a ch n if..txt. N u giá tr này b ng 0.txt. Ngoài ra. Ví d . file3. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. n m gi a hai ký t này.else và case.8.txt thì không.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). phân cách nhau b i d u tr (-). 5. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i.txt (n u các t p tin này t n t i).. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. theo t đi n. v*.

và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình.]) c n đi sâu hơn.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. Đ k t thúc m c này. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). không nh t thi t ph i có). mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. n u bi u th c là đúng. và tr l i giá tr 0. 5. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. ngo c vuông. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. nh ng gì n m trong nó. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là.. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. . • -b file Đúng n u file t n t i. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. s d ng trong toán t test..5. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test.8. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào... • -c file Đúng n u file t n t i.

xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -S file Đúng. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. . n u t p tin có tên file t n t i và là socket. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -0 file Đúng. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -N file Đúng. • -G file Đúng. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng.

Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. n u đ dài c a chu i string b ng không. n u chu i string1. -ne (khác. -le (nh hơn ho c b ng). • string1 == string2 Đúng.5. • string1 > string2 Đúng. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. • string1 < string2 Đúng. • -n string Đúng. Có th thay hai == b ng m t =. theo t đi n. Đúng. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. • string1 !== string2 Đúng. theo t đi n. n u đ dài c a chu i khác không. • file1 -ef file2 Đúng. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. Chi ti t xin xem trên trang man bash. không b ng). 121 • file1 -ot file2 Đúng. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). -gt (l n hơn). -ge (l n hơn ho c b ng). • -z string Đúng. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. n u bi u th c sai. • -o optname Đúng. . n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên).8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. n u chu i string1. -lt (nh hơn). n u hai chu i không trùng nhau. n u hai chu i trùng nhau.

Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. d u nh c PS3 đư c đưa ra. 5. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra..8. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a.d/rc.. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). Nó có d ng sau: select name [ in word.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n.122 Bash 5. ) list . thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t .3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". . done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t ... nh n giá tr no ho c false . Giá tr tr l i b i toán t này. b ng 0. đư c ghi l i trong bi n REPLY. thì s th c hi n c p l nh th nh t..8. Sau đó.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng.. Trong trư ng h p ngư c l i. N u nh p vào m t dòng r ng. n u không tìm th y s trùng nhau nào. ] do list. N u chu i nh p vào có ch a s . esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n.c p th hai. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . thì bi n name s nh n giá tr b ng không. Chu i mà ngư i dùng nh p vào.. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. . tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. ] .

Script sau t o các t p tin fu1. Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. N u không có “in word”. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y.sh). D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. Ví d . Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.sh). do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d .sh). select.8./select.8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". fu2. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. và fu3: for a in 1 2 3 . done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). N u b n nh p 4 (nh n c 5. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . chmod 755 select. k t qu thu đư c tương t script. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). ] do list . thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. và ch y (.5. v i .

do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. “fu10”. 5. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . 5.124 Bash Trên Linux có chương trình seq. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . . Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch .8. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. t c là list2 th c hi n. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng..8. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không.SEPARATOR -. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i.. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if.. do ls -l directory >> logfile echo -.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1.

t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. 5. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. có th s d ng t khóa local. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. Khi th c hi n xong hàm s . Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. n m gi a { và }. while [ $2 != $I ]. như v y $1 là tham s đ u tiên. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. Chúng đư c đ t các tên như $n. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này.8.8. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. Vi c đánh s b t đ u t 1.5. I=$(( $I + 1 )) }. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). Dư i đây là m t ví d hàm s . done. 5. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. do { echo -n "$I ". các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { .

N u trong thư m c. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. N u có các tham s (đưa ra arguments. N u filename không ch a d u g ch chéo. thì tr ng thái thoát b ng 0.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script.126 if [ $1 = 0 ]. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s .1 )) ) )) }. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. Đi u này có nghĩa là. li t kê trong PATH. thì tham bi n v trí không thay đ i. 5. trùng v i giá tr . và tr l i giá tr . Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. Như v y. hay m t d u ch m “. then echo 1. m t ví d c a hàm đ qui. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. khi chúng ta g i script đ th c hi n . li t kê trong bi n s PATH. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). c n s d ng câu l nh source. N u không có tham s . Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x).10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. ho c không tìm th y t p tin filename. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. 5. mà l nh source tr l i. và phép th các câu l nh. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i.” (đ ng nghĩa c a source). thì đư ng d n. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. không tìm th y t p tin c n. Giá tr (tr ng thái). xem đ nh d ng câu l nh trên). Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y.

v.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh).v. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. qu n lý ti n trình. mô t v thư vi n readline. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. tín hi u. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. T t nhiên.5. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. Ví d . . l ch s câu l nh. . . Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. ví d “# ls”. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. ví d . thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl.

1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. . thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. hay còn g i là giao di n text. Trong trư ng h p này. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. . cat.v . mkdir. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. Nói cách khác. m t trình qu n lý t p tin m nh. . N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. .Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4.6. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”.v. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. cp. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. mv. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. cd. v. . Ghi chú: 1. rm. ví d xterm. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . 6. rxvt. 2. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). như pwd. . . thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. more v. rmdir. ls. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau.1-pre3. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y.

2 panel 1 .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. . tgz . . N u ng d ng không ch y.2. Hình 6. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Sau khi ch y chương trình. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f).1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c.6. ví d . phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn).1 6. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. deb. Nhưng các gói (rpm.

Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . và đ ng th i còn có ba nút – “<”. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). Vi c hi n th các nút có th t t đi. M i b ng g m ph n đ u. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. ngo i tr <F1> và <F9>. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. thì cũng đ ng bu n.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. Th hai. Dòng dư i cùng là dãy các nút. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. Th nh t. kích thư c t p tin và quy n truy c p). S ti t ki m có hai lý do. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i).2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. .

Chương trình xem t p tin n i trú. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. B ng 6. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách .6. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Tương t .3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác.1.

132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. B ng 6. Nh n . thì có th s d ng chu t đ di chuy n. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>.jpg trông ra sao. rlogin hay ssh). Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot.jpg. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó.4). Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. N u như có h tr chu t (xem ph n 6.jpg. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. 6. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ).3). Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet.

6. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. sau đó th phím <Shift> ra.. b n c n nh n và gi phím <Shift>. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User).5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). .. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). Đ làm đư c đi u này. Thu g n (Brief). r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. Hình 6. (Listing mode. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.. đưa con tr đ n nơi c n dán.6.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách.5. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. 6. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t.. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t.

! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. Khi t đưa ra đ nh d ng. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. .134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. | (pipe. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. . • ctime – th i gian t o t p tin. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. • owner – ch s h u t p tin. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. @ (at-sign) – cho liên k t (links). ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. • bsize – kích thư c d ng khác. / (slash) – cho thư m c. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. = (gi u b ng) – cho các sockets. • size – kích thư c t p tin. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block.

nlink. space.type. group.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. . space. • inode – ch m c inode c a t p tin. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. size.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. space. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name.. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i.|. mtime.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p.size.|. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. • | – chèn đư ng th ng đ ng.name. Ví d .size:7. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng.|. space. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. space.6. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n.|. c n thêm d u hai ch m ‘:’. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)).4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)).. owner. space.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng.

.. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng). (Configuration.. Câu l nh L c t p tin.. • Ch đ Xem nhanh (Quick View). Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. (Filter. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. 6.tar.4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. Ví d trên hình 6. Trong ch đ này (hình 6. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra.. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command).6).) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*.gz). • Ch đ Cây thư m c (Tree). còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info).) th c đơn C u hình (Option). Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.5. ...7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar.136 S d ng Midnight Commander Hình 6. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó..

1 và b ng 6. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). xin hãy xem tr giúp c a mc.. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa..5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. nh ng phím li t kê trong b ng 6. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. • Ch đ K t n i FTP. (Shell link.6. (FTP link. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh . n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng..5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6.5. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem.) và K t n i Shell.. ví d . • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>.2. • <Alt>+<T>. 6.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.).... vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n.

• <Ctrl>+<PageUp>.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. • <Ctrl>+<\>. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. • <Alt>+<Y>. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. <Ctrl>+<PageDown>. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. . • <Alt>+<O>. • <Alt>+<U>.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>.. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng.

c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. thì c n vi t bi u th c chính quy theo .7: Ch đ xem nhanh 6. Xin đưa ra m t b ng 6. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>.4 hay l nh trong trình đơn. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. thì c n đánh d u nhóm t p tin này.6. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.4 t ng h p nh ng thao tác này. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u.

4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). Còn n u t t tùy ch n này. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . Khi này trong quá trình nh p ký t . thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. Cũng gi ng như khi sao chép. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. t c là b n s . <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/).

mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). • cd nhanh (<Alt>+<C>). B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). • chmod (<Ctrl>+<X>. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). di chuy n hay xóa. 6. Như đã nói t trư c.6. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. ví d . Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. • chown (<Ctrl>+<X>. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. sao chép. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin.<O>). chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. Như b n đã th y.<L>).<S>). • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”).<C>).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Do đó. Đ th c . • chown nâng cao. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n.

Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. Hình 6. g i là m u đích). Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c.8). N u có các t p tin đã đư c đánh d u. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. bao g m: quy n truy c p. N u tùy ch n b t. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. Tùy ch n Vào thư m c con. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one.... . Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c.

. còn m u đích – “/two/*. thì k t qu s là “/two/foo.tgz” và đang sao chép t p tin “foo.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk).tgz”. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’.v. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. còn m u đích có ‘\L\u*’. \)’. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. .gz”.*\)\. M u ngu n s c n có d ng ‘*.gz”. Tương t .file”.*’. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n. Ví d 1.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. . Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’.\(. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. Ví d 2. 6. còn m u đích s là “\2. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. đ “file. Khì tùy ch n này b t.tar\.tgz” và n m trong thư m c “/two”.gz$”. Ví d .\1”. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa.*\)\. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n.v. Ví d 4. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. tính theo . N u m u ngu n có d ng “ˆ\(.tar.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. . .c” tr thành “c.6.tar.\1”. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. Cách này m m d o hơn. còn m u đích s là “\2. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i.tar. . .*\)$’.. còn l i là ch thư ng.file”. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . N u m u ngu n là “*. M u ngu n – ‘ˆ\(.gz”. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Đ hi n th quá trình làm vi c. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. đ “file. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. di chuy n hay xóa t p tin. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin..tgz”.c” tr thành “c. Ví d 3. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v.

ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra.9. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. Hình 6.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. 2. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d .). Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có..144 S d ng Midnight Commander t ng cái. b ng trình l nh terminal khác). Phương án th ba là Th l i. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . 1.. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . c a nh ng t p tin đã đánh d u.

Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. Không đ không xóa thư m c này.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. Không đ b qua. Nh ng t p tin b b qua. 3. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n.6. thì s th c hi n sao chép). Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. không h i l i. Hình 6. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. s v n đư c đánh d u như cũ. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. 6.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . t c là không thao tác. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>.

<Ctrl>+<T>. N u trong t p tin mc. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). • <Ctrl>+<X>. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. • <Ctrl>+<X>. • <Alt>+<Tab>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . danh sách câu l nh. • <Ctrl>+<X>. • <Alt>+<P>.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n.v. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n.ext. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. • <Ctrl>+<X>. <T>. sau đó gõ phím <Enter>. . t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. • <Ctrl>+<Q>. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. v. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . • <Alt>+<Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. <Ctrl>+<P>.<P>. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. • <Ctrl>+<Enter>. . Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. tên câu l nh. Cũng như <Alt>+<Enter>. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). 4 autocompletion . ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này.

Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái).. 147 • <Alt>+<H>. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin.5. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. Hình 6. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c.. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin.11 (câu l nh K t n i FTP. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. không hi n th các thư m c “cháu”. Trong b t kỳ trư ng h p nào. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh.6. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. “ch t”. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này.

Xóa ký t n m t i ch con tr . Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh.1 • <Enter>. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. .148 S d ng Midnight Commander B ng 6. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. tên ngư i dùng hay tên máy. Di chuy n con tr t i cu i dòng. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Di chuy n con tr sang ph i m t t . Di chuy n con tr sang trái m t t .5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. tên câu l nh. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . refresh). Xóa ký t n m bên trái con tr . Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. • <F3>. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>.

• <B t kỳ ký t nào khác>. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c .10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). Di chuy n thư m c. sao chép. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. xóa. Ngoài ra.12). Ví d . này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. v. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. di chuy n. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>.6. nh n vào nút Đ ng ý. N u không có thư m c đó. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Đ b t đ u tìm ki m. • <F5>. M u tìm ki m s đư c hi có). Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. • <F8>. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. ). Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . • <F7>. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. . Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin.13).v. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. • <F6>. .

13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. Có ba phương pháp so sánh.150 S d ng Midnight Commander Hình 6.12: B t đ u tìm ki m Hình 6. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux.mc/ini.

Ví d . sao chép. -type l -print như trong hình 6.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. Hình 6. . L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . di chuy n. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . .. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i.6. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i.14.

S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>.<J> b n có th d ng. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. <H>). Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Hình 6. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. Đ th c hi n vi c này.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này.16). Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>.15).

thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a .11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. • Hi n th t p tin n.” và “C u hình khác”. • Đ y xu ng trình đơn. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>)..17. 6. Trong vùng “C u hình b ng”. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin.menu. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. “T m ng ng sau khi ch y. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. Câu l nh đ u tiên là C u hình.6.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. có th là /usr/share/mc/mc. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. • Nhãn di chuy n xu ng.. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). N u tùy ch n này đư c dùng. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6.

. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . N u dùng tùy ch n này. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.v. • Tr n l n t t c t p tin. Trong trư ng h p ngư c l i. quy n truy c p ho c ch s h u v. • N p nhanh thư m c.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng).. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. N u b n b t dùng tùy ch n này. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. Ví d . thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. Vùng T m ng ng sau khi ch y. b n mu n m trình đơn T p tin. . t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó.. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. . Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>.. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin.

N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này.6. • T đ ng ghi nh c u hình. • Luôn luôn. • Trình xem n i b . giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. • S d ng so n th o n i b . thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). N u dùng tùy ch n này. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. Tùy ch n này không làm vi c. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. N u dùng tùy ch n này. N u không dùng tùy ch n này. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. di chuy n. N u dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n này. thay th ‘?’ b ng ‘. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. • Trình đơn t đ ng. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. . • Tính t ng kích thư c (Compute totals). thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. • M u d ng shell (Shell Patterns). tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. N u tùy ch n này đư c dùng. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘.*’ (không ho c vài ký t ). Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR.mc/ini. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). N u tùy ch n này không đư c dùng. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. di chuy n và xóa. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n.

mc/ini. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. khi nh n phím <Alt>+<Tab>.. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. dòng l nh. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. N u dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.18). thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. Câu l nh th hai là V ngoài.v. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. thì l nh cd . các t p tin core (dump c a b nh ). thì trong ph n dư i . thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. N u dùng tùy ch n này. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). • Cái ch quay. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. gi ng như khi dùng l nh cd. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . • Xóa m t cách an toàn. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. . Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. . s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. • cd theo liên k t. các t p tin th c hi n v. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. • Di chuy n gi ng trong Lynx. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. N u dùng tùy ch n. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini.

11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. Hình 6.6. <Home>.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t).18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i.19). Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. ghi chèn và ch y chương trình. Dùng các phím mũi tên lên. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. ví d . Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. trong trư ng h p hình 6. thông tin trong các t p tin.20). Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. <End>).

Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. N u có phím nào đó không làm vi c. Khi . thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. <l> – sang ph i).21). Tương t đ i v i các phím mũi tên. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. <k> – lên trên. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. <j> – xu ng dư i. Hình 6. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>).20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. Ví d .

Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP.6. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình.12 6. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. N u ngư i dùng đưa ra user.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.22). port và remote-dir là không b t bu c. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. Hình 6.12. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. ch c n thi t n u có thành ph n user. 6. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.netrc. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t.

nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình. options và remote-dir là không b t bu c. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. oc a 6. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.168. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.22). Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.vnoss. Ví d : /#ftp:192. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:). H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.vnoss. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.org/public/wiki /#ftp:teppi@people.vnoss.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.vnoss.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.org/public/wiki /#ftp:!people.vnoss. Đ s d ng tính năng này.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. Đ k t n i t i máy xa. Đ s d ng FTP proxy.11.10.vnoss.168. Ví d : 192.128/linux/SuSE /#ftp:people.12.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>).org/public/wiki !people. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.vnoss.vnoss.org/public/wiki teppi@people. Ví d : . Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).10.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).128/linux/SuSE people. N u ngư i dùng đưa ra user.

org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.vnoss. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.po.org (t p tin bantin-so3-092006.pdf).vnoss. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.128:r/linux/SuSE /#sh:people.gnu. .10.168. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.6.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.savannah.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.po trong thư m c po) ho c t http://cvs.

Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. M i th đã có s n. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE.org). KDE.1 X. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. t c là X11R6. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau.Org Foundation (http://www. 7.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. ký hi u ng n g n là X11R7.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. đó là giao di n đ ho . GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86.x. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu).

1 X. XOrg do t ch c cùng tên X. . Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). ). . XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. .Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. ) và âm thanh. • Keith Packard (HP).Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. chu t. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. • Stuart Kreitman (SUN). Hi n th i X. 386BSD. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. • Leon Shiman (Shiman Associates).Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System.Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group).0) đó là XOrg. Ph n l n các nhà phát tri n. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). chuyên đi u khi n h th ng này. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System.4. • Egbert Eich (SuSE). . các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . • Kevin Martin (Red Hat). Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. • Jim Gettys (HP). Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ .org Foundation. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X.org. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. v i các thi t b nh p vào (bàn phím.org. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86..7. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat..

Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. konsole. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. nh n chu t) đ n các chương trình khách. . Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. các chương trình gi l p terminal như xterm. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t.164 Giao di n đ ho đ c bi t. Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. trình đơn (menu). nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . chương trình đ ho GIMP.org Writer.1). các . Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s .. bao g m: v khung ngoài. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Khi m t ng d ng X kh i đ ng. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. . Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . Hình 7. urxvt. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol).

Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. CDE. . KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X.1 ch là tương đ i. do đó có th ch y chương trình . Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. mà ch m r ng và thêm vào. v.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. t chương trình Midnight Commander. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. X. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. . Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. Ví d .v. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). v. Xfce4. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c.1 X.v. . t c là t dòng l nh. GNOME. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. thanh cu n lên. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. . và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. GNUStep. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7.7. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib.Org 165 bi u tư ng. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). Chính vì th khi c u hình X.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng.

và yêu c u công vi c. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. c c màn hình có nhi u b nh hay không). M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. v. theo dõi m ng. đó là chương trình ch X.org/. • enlightment (http://www.windowmaker.icewm. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì.fluxbox.xfce. đ ng h .org). • WindowMaker (http://www.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay.v. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.gnome. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www.org). Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. • Fluxbox (http://www. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. . L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. đó là Xfce4 (http://www.kde. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này .enlightment. Insert. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. . làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.

trình qu n lý t p tin kfm. 4 . đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình.xfce.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. . d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. phiên b n 2 c a thư vi n GTK).com). Phiên b n 4. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. th nào là t n s . Fedora Core. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. 7. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. v. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn.kde. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. openSUSE Linux. .v. đ phân gi i màn hình. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. t n s c p nh t) thích h p.org).qt.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer.7.

Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. lên cao. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. t cu i màn hình lên đ u màn hình. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình.168 Giao di n đ ho v. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. tính theo s tín hi u trong m t giây. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. . có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. sang ph i. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. T n s đ ng b ngang.v. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. VS). . khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. Như b n đ c bi t. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. tia electron còn di chuy n quá sang trái. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). HSF. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB).

N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. 7.7. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh .org. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Như v y. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). ho c không th vào ch đ đ ho . N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. t c là c u hình giao di n c a Linux. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). t c là 8 byte cho m i đi m. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho .3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. Trên các màn hình màu. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này.org. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. Chương này coi như b n đã cài đ t X. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m.

• Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix.170 Giao di n đ ho trình. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. • Dung lư ng b nh c a c c hình. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. Ví d . Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7.org/licenses/by/2.3. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho .5 (http://creativecommons. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. . ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. Hai tham s này là quan tr ng. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. • D ng chu t và bàn phím. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. 5/). • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv.

Trong XFree86 phiên b n th 4. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng.conf t đ u.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig.2).conf. Hãy s d ng nh ng chương trình này. có nh ng chương trình. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg).conf. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. đó là xorgcfg. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. đôi khi r t m nh.org riêng sau khi cài đ t Linux. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg.3 C u hình chương trình ch X 171 7.3. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng.7. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. Ngoài ra. . ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. Trong X. Tuy nhiên.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. t c là t i ∼/xorg. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho .

172 Giao di n đ ho Hình 7.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .1: # # # # # Version: 7.berlios.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.de>.conf.2: C u hình X.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.

43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .7.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.

Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. m i ph n có c u trúc như sau: . Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.conf bao g m m t vài ph n nh hơn. T p tin xorg.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác.

• InputDevice – mô t các thi t b nh p vào.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • Module – các môđun n p t đ ng. • Screen – c u hình màn hình. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • Device – mô t c c hình (video card). • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch .7. • DRI – c u hình DRI. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. m i ph n cho m t thi t b . • ServerLayout – c u hình chung. • Extensions – ph n c u hình m r ng. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X.conf t đây. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. Như v y. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Monitor – mô t màn hình. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). • Modes – mô t các ch đ hình nh.

Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. ví d . đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu).6 Trong m i ph n con. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. 24. xác đ nh trong ph n Monitor. Như v y.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. "1280x1024". Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). "800x600". Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. 6 5 . Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. "1024x768". 16. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. tên này n m ngay sau t Modeline. 15. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng.

Driver g c c a X. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Cũng nói luôn. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). Nh ng .3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Các môi trư ng làm vi c như KDE. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. 90 124. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p.7. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. x-unikey ho c scim. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. GNOME. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. đ t l i giá tr c a các phím. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. 50–160.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv.

conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 .conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. t c là c u hình v a t o có v n đ . N u th y m t màn hình màu đen. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. do đó hãy nh nó. Cu i cùng.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. 7. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. Câu l nh file fonts. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). do đó không nên th c u hình X. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c).3. thì nó s đưa ra c nh báo. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. ph n Files c a t p tin xorg. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ .dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>.conf.dir cho bi t fonts. Sau khi t o t p tin xorg. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. ho c màn hình nh p nháy.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . có nhi u cách đ t o ra xorg.conf trên.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM).dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 .

log. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window.conf" Trong t p tin xprobe.0. (++) from command line.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe.log: Markers: (--) probed. N u không ch ra t p tin xprobe. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.log còn có nhi u thông tin hơn. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X.7. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. tên c a h đi u hành. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe.log. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh. (**) from config file. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i.0. (!!) notice.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. (==) default setting.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg.conf.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. (WW) warning. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.0. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. ngày phát hành. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. (NI) not implemented.org. (??) unknown.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. (II) informational. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.log". • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. (EE) error.conf). Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . nhưng trong đa s trư ng h p.org.log v a t o ra.0.

(WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. Entry deleted from font path.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . Entry deleted from font path. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. T i th i đi m này. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. sách.log xem có còn l i nào không.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. . Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. hư ng d n. không có l i tìm th y trong xprob. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. Entry deleted from font path. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. báo. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist.3. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . . có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. T t nhiên. b n c n bi t r ng. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. Entry deleted from font path.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra.. Entry deleted from font path. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”.

Down — xu ng dư i.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .96.00 vsync range 0: 50. Hình 7.4). Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1.00 .conf.7.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. Num vsync: 1 hsync range 0: 30. Up — lên trên. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. r i nh n nút Apply. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. Taller. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. Đ ch nh hình nh trên màn hình.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.160.00 . ví d di chuy n sang ph i.

Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. 7.org bình thư ng. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. N u vi c cài đ t và c u hình X. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>.conf.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. b n s chuy n vào ch đ đ ho . Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. . th hai. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p.conf. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình.

4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. v.xinitrc đó. Do đó. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. V i m c đích h c t p. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . thì chương trình xinit s tìm t p tin . ) đư c v i c a s này. Xfce4. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . . dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. Ví d . icewm. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. Câu l nh xinit. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. thay đ i kích thư c. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. N u không có t p tin . N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . KDE và GNOME. ví d fluxbox.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . t c là ch y nh ng câu l nh có trong . .xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác.xinitrc.7.v.

xinitrc s không đư c th c hi n. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). Trong ví d trên. • [user]$ xinit -e widgets -. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. Script . n u không s ch ch y xterm. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). th c hi n script . T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . Khi ngư i dùng đóng “magic client”. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. Trong trư ng h p ngư c l i. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. đ cho vi c ch y script không b k t thúc. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background).:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets.xinitrc đ t t. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. • [user]$ xinit -.xinitrc. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng.). thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t .:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào.7.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. kh i đ ng l i. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. .5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. . mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. ..

8. KDE. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx.5. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE.6. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng.0. . bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. xem phim.org. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). 8. làm đ h a . cho môi trư ng đ ho c a Linux. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c.5. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. trên n n t ng X. nghe nh c. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. s d ng .1. . bi t cách c u hình nó theo ý mình.6. cũng như các ng d ng c a nó. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác.

Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. như kh i đ ng l i ho c t t máy.1 hi n ra. Ví d .1: Màn hình đăng nh p KDM v y. m t kh u r i gõ <Enter>. Như Hình 8. hình 8. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE).2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE.8.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.1. 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này.

thư m c thư ng dùng. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. Trong trư ng h p c a mình. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux.2. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. Như b n th y. Như trên hình 8. t c là trên cùng. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. ch nh s a m t chút. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. digikam. bên trái ho c bên ph i. dư i cùng. .2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin.

Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. trang trí khác nhau. thanh panel s b n đi. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . KDE.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình.8. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. Thông thư ng. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. N u ch ng may có l i gì đó.3: H p tho i ch y chương trình . Khi nh n vào nút này. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active).1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c.2. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. và t p tin chương trình tương ng là kicker. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. Trên hình 8. m c dù có th có màu sơn. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. Tuy nhiên. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng.

k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). . Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích).0 s p t i. Ví d v tooltips có trên hình 8. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. .4. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. như Internet. đư ng d n chính c a máy tính). chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Ví d .194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. c p nh t. Hình 8. Trên hình 8. thì . Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Graphics. Computer (nh ng thư m c. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. History (nh ng ng d ng.5 s hi n ra. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. Multimedia. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. . đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. t c là mô t v nó. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . Office.1. t p tin m i m g n đây). m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). đĩa.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. c u hình nh n n. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. 8.

8. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. qua . Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy.1. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search.6).5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. thì ch c n nh n vào dòng tương ng.8. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. Ngoài ng d ng. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút.

nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. Ví d . N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . . (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. vì s lư ng c a chúng l n. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. . . Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons.8. r i tìm đ n t p tin ch a nó. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. Th nh t. . ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. . trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings.fonts) ô bên trái. .7 hi n ra.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. ki u dáng b ng Style.196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . . N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i.

Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts .8.10. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. . . đ m trình đơn chính. . đây có th thay đ i. . ho c trên n n màn hình. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. Ví d . Ho c trong chương trình Konqueror. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. Apply — áp d ng nh ng thay đ i. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. Discard — không áp d ng chúng. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. Quay l i v i môđun ch n phông ch . t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). v.v .org Writer s ch y. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. và khi đó chương trình OpenOffice. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . ví d hình ch nh t. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. . Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. . Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình.11. tương ng v i nó. . Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này.

12).5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”.1. d ch t ti ng Anh “context menu”). t c là thay đ i n n màn hình. như trình theo dõi m ng. . — Thêm các trình nh có ích. . . . trình đơn chính và các thanh panel. v Konqueror sau). trình đơn. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. vào thanh panel. đ ng h . bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . 8. Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. . Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào .9: Ch n phông ch dùng cho text.

n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. Có 4 th tab (Arrangement. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. . Hiding.8. . khi ch n câu l nh Configure Panel . . • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. Ví d . như chúng ta có th th y trên hình 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8.14. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. Như đã nói trên. • Help — Tr giúp v panel. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel.10: Ch n phông ch Hình 8. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. . — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. Ngoài ra.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. Khi ch n câu l nh này. . Menus và Appearance) . — C u hình thanh panel. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. • Configure Panel . b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. .13.

ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Tương t như các thanh panel. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . ho c t t máy hoàn toàn. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n.15. là l nh chúng ta quan tâm. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. Trên th Appearance. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. Câu l nh Configure Desktop . Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. . .13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position).16). m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. Cu i cùng. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). .12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8.

org.8. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8.15: Thay đ i màn hình 8. Đ đi u khi n phiên làm vi c. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). t đi n Stardict hay OpenOffice. nh n n. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. như Konsole.1. màu và thi t l p chu t. • 1 ng d ng đang ch y. Session . như phông ch .14: C u hình các thanh panel Hình 8. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau.

N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. Khi khóa màn hình. chương trình không h i l i). c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. 1. Ví d . Đ m khóa màn hình. 3. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. 2. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. kh i đ ng l i. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. Lock — khóa màn hình c a b n. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. 2 Screen Saver . thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful