Σηµειώσεις Μακροοικονοµικής

Οι σηµειώσεις αυτές δίδονται µε την συγκατάθεση του Τµήµατος Χρηµατοοικονοµικής
και Ασφαλιστικής του ΤΕΙ-Κρήτης (Παράρτηµα Αγίου Νικολάου).
Το υλικό αυτό αποτελεί ιδιοκτησία του Παραρτήµατος Αγίου Νικολάου και
παραχωρείται η χρήση του στους φοιτητές του ΕΑΠ.
Οι σηµειώσεις αυτές είναι βασισµένες στο βιβλίο των D .Begg, R. Dornbusch και
S. Fisher «Εισαγωγή στην Οικονοµική».

1

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ
ΤΜΗΜΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ
ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΕΣ ΣΠΟΥ∆ΑΣΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Γιώργος Αγιοµυργιανάκης
Αναπληρωτής Καθηγητής
Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο

Μαριάννα Πασχάλη
Συνεργαζόµενο Εκπαιδευτικό Προσωπικό
Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο

Σεπτέµβριος 2004

2

Εισαγωγή στη Μακροοικονοµική και τους Εθνικούς Λογαριασµούς
Μακροοικονοµική Θεωρία:
Η µακροοικονοµική θεωρία έχει ως αντικείµενο τη µελέτη της λειτουργίας της
οικονοµίας συνολικά, σε αντίθεση µε τη µικροοικονοµική θεωρία που εξετάζει την
οικονοµική δραστηριότητα των επιµέρους θεσµικών µονάδων (νοικοκυριών,
επιχειρήσεων). Η µακροοικονοµική θεωρία, λοιπόν:

ασχολείται µε τα ευρύτερα µεγέθη της οικονοµίας (π.χ. εθνικό προϊόν,
ποσοστό ανεργίας, ρυθµό πληθωρισµού, επίπεδο επιτοκίων, κ.λ.π.)

ενδιαφέρεται για την αλληλεπίδραση µεταξύ των τοµέων της οικονοµίας (πως
δηλαδή µια αλλαγή στη λειτουργία ενός τοµέα επηρεάζει τη λειτουργία ενός
άλλου τοµέα της οικονοµίας).

Τα βασικά οικονοµικά µεγέθη µε τα οποία ασχολείται η µακροοικονοµική είναι:

Το πραγµατικό ακαθάριστο εθνικό προϊόν (πρόκειται για µέτρο του

συνολικού εισοδήµατος µιας οικονοµίας, δηλαδή της ικανότητάς της να
αγοράσει αγαθά και υπηρεσίες) και ο ρυθµός µεγέθυνσής του (δηλαδή η
διαχρονική αύξηση του)

Ο ρυθµός πληθωρισµού (δηλαδή η ετήσια ποσοστιαία αύξηση του γενικού

επίπεδου τιµών ή αλλιώς της µέσης τιµής των αγαθών και υπηρεσιών)

Το ποσοστό ανεργίας (δηλαδή το ποσοστό του εργατικού δυναµικού-των

ατόµων που εργάζονται είτε αναζητούν εργασία- που δεν απασχολείται)
Η µακροοικονοµική ασχολείται διεξοδικά και µε ζητήµατα οικονοµικής πολιτικής, µε
τα µέτρα και τα εργαλεία, δηλαδή, που διαθέτουν οι κυβερνήσεις και οι σχεδιαστές
πολιτικής για να επηρεάσουν την απόδοση της οικονοµίας ή να αντιµετωπίσουν
δυσµενείς οικονοµικές εξελίξεις που µπορεί να επιδράσουν αρνητικά στην ευηµερία
των πολιτών µιας χώρας. Τέτοια µέτρα, που θα συζητήσουµε αργότερα στην πορεία
της µελέτης σας είναι η δηµοσιονοµική, νοµισµατική, συναλλαγµατική και
εισοδηµατική πολιτική.
Είναι σηµαντικό να κατανοήσουµε ότι στόχος της µακροοικονοµικής πολιτικής είναι
η µεγιστοποίηση της ευηµερίας των πολιτών µιας χώρας ή µιας οικονοµίας, αν
3

Η οικονοµία αποτελείται από επιµέρους οικονοµικές µονάδες (νοικοκυριά – επιχειρήσεις – υπηρεσίες κεντρικής κυβέρνησης . Για λόγους απλούστευσης. Τα νοικοκυριά εισπράττουν εισόδηµα από τις επιχειρήσεις ως αµοιβή για τις υπηρεσίες που προσφέρουν /ενοικιάζουν. Κατά τη λειτουργία αυτής της οικονοµίας λαµβάνουν χώρα µεταξύ των θεσµικών τοµέων της οικονοµίας (νοικοκυριά – επιχειρήσεις) οι εξής συναλλαγές: 1.θέλετε. 3. αλλά και στη δικαιότερη κατανοµή του εισοδήµατος µε απώτερο σκοπό τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου που απολαµβάνει το σύνολο των πολιτών κάθε χώρας. θα µελετήσουµε αρχικά µια κλειστή οικονοµία (µια οικονοµία δηλαδή που δεν έχει συναλλαγές µε το εξωτερικό) και θα υποθέσουµε ότι δεν υπάρχει σε αυτή την οικονοµία κρατικός τοµέας. Τι είναι όµως το σύνολο της οικονοµίας. που µε αφαιρετικό τρόπο απεικονίζει την λειτουργία της οικονοµίας. εξετάζει την οικονοµία ως σύνολο. γη. Στα αµέσως επόµενα. εργασία) και οι επιχειρήσεις χρησιµοποιούν τις υπηρεσίες αυτές για την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών. Τα νοικοκυριά προσφέρουν στις επιχειρήσεις τις υπηρεσίες των συντελεστών παραγωγής που διαθέτουν (κεφάλαιο. Η χρήση των εργαλείων και των µέτρων πολιτικής που προτείνονται στο πλαίσιο της µακροοικονοµικής στοχεύουν στη βελτίωση των οικονοµικών επιδόσεων. Τα νοικοκυριά χρησιµοποιούν το εισόδηµα που κερδίζουν από την «ενοικίαση» των παραγωγικών συντελεστών που διαθέτουν. 2. τις επιδράσεις που κάθε µέτρο πολιτικής προκαλεί και τις αλληλεπιδράσεις µεταξύ των επιµέρους τοµέων της οικονοµίας που προσδιορίζουν το τελικό αποτέλεσµα κάθε επέµβασης στη λειτουργία της οικονοµίας.τοπική αυτοδιοίκηση) οι αποφάσεις και η οικονοµική δραστηριότητα των οποίων προσδιορίζει τελικά τις συνολικές επιδόσεις κάθε οικονοµίας. θα χρησιµοποιήσουµε ένα πολύ γνωστό και απλό υπόδειγµα. λοιπόν. ∆ιάγραµµα Κυκλικής Ροής: Η µακροοικονοµική. το διάγραµµα κυκλικής ροής. για να αγοράσουν αγαθά και υπηρεσίες που προσφέρονται ως προϊόν των 4 . Για την επίτευξη του στόχου αυτού και την επιλογή των κατάλληλων κάθε φορά µέτρων πολιτικής είναι απαραίτητο να γνωρίζει κανείς τη λειτουργία της οικονοµίας.

Η συναλλαγή. εξασφαλίζοντας έτσι στις επιχειρήσεις τους απαραίτητους πόρους για να πληρώσουν τους συντελεστές που χρησιµοποιούν. που αποτελείται από την δαπάνη των νοικοκυριών για την αγορά αγαθών και υπηρεσιών που παράγουν οι επιχειρήσεις και από την αντίθετης κατεύθυνσης ροή πραγµατικών αγαθών και υπηρεσιών από τις επιχειρήσεις προς τα νοικοκυριά ορίζει την αγορά προϊόντων και υπηρεσιών. από την άλλη µεριά.επιχειρήσεων. Είναι πολύ εύκολο να απεικονίσουµε σχηµατικά το υπόδειγµα αυτό ως εξής: Χρήµα C Αγορά Αγαθών και Υπηρεσιών Επιχειρή σεις Αγαθά και Υπηρεσίες Νοικοκυ ριά Συντελεστές Εισόδηµα Αγορά Εργασίας και Συντελεστών Παραγωγής Y Σηµειώστε ότι η συναλλαγή που αποτελείται από την προσφορά από τα νοικοκυριά προς τις επιχειρήσεις παραγωγικών συντελεστών και από την αντίθετης κατεύθυνσης ροή εισοδήµατος από τις επιχειρήσεις προς τα νοικοκυριά ως αντάλλαγµα των υπηρεσιών που προσφέρουν ορίζει την αγορά εργασίας και παραγωγικών συντελεστών. 5 .

λοιπόν. δηλαδή. Πρόκειται για το µέγεθος που χρησιµοποιείται ευρύτατα για την εκτίµηση του πόσο εύρωστη και ανεπτυγµένη είναι µια οικονοµία. Μέτρηση της αξίας των παραγόµενων από τις επιχειρήσεις αγαθών και υπηρεσιών (προϊόν Y) 2. Μέτρηση του ύψους των εισοδηµάτων των συντελεστών παραγωγής (εισόδηµα Y) 3. βρίσκεται σε ισορροπία.Είναι προφανές ότι αφού έχουµε υποθέσει ότι όλα τα εισοδήµατα που κερδίζουν οι παραγωγικοί συντελεστές δαπανώνται στην κατανάλωση των προϊόντων που παράγουν οι επιχειρήσεις. θα πρέπει να συµπεράνουµε ότι τα εισοδήµατα των συντελεστών ισούνται πάντα µε τη δαπάνη από µέρους των νοικοκυριών. Με άλλα λόγια. Μπορεί κανείς να το αντιδιαστείλει µε το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (ΑΕΘΠ). το οποίο αποτελεί το πλέον γνωστό µέτρο της οικονοµικής δραστηριότητας µιας οικονοµίας. Και οι τρεις αυτές µέθοδοι δίνουν µια ισοδύναµη εκτίµηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) της οικονοµίας. Μέτρηση της αξίας της (καταναλωτικής) δαπάνης των νοικοκυριών για αγαθά και υπηρεσίες ( δαπάνη C) Είναι προφανές ότι οι 3 αυτοί µέθοδοι δίνουν ακριβώς το ίδιο αποτέλεσµα (Εισόδηµα = Προϊόν = ∆απάνη: ή Y=C). Με τον όρο ΑΕΠ ( για την ανάλυσή µας Y) ορίζεται το προϊόν που παράγεται από συντελεστές παραγωγής που βρίσκονται στην εγχώρια οικονοµία ανεξάρτητα από το αν αυτοί κατέχονται από αλλοδαπούς ή ηµεδαπούς. που παράγεται από συντελεστές παραγωγής που ανήκουν σε υπηκόους της χώρας ανεξάρτητα αν η παραγωγή πραγµατοποιείται εντός της γεωγραφικής επικράτειας της χώρας. υπάρχουν 3 ισοδύναµοι τρόποι µέτρησης της οικονοµικής δραστηριότητας (δηλαδή του ΑΕΠ) µιας οικονοµίας: 1. δηλαδή το εισόδηµα που δηµιουργείται από την χρήση των παραγωγικών συντελεστών στην παραγωγή. καταναλώνεται ολόκληρο για την αγορά προϊόντων και υπηρεσιών που προκύπτουν από την παραγωγική διαδικασία. το προϊόν. Το σύστηµα. 6 .

Είναι µια επίπονη και δύσκολη διαδικασία που κρύβει κινδύνους λάθους αν κανείς την αντιµετωπίσει αψήφιστα. ανεξάρτητα αν η συναλλαγή λαµβάνει χώρα σε επόµενη περίοδο. Να περιλαµβάνει µόνο τρέχουσα παραγωγή. 7 . Να περιλαµβάνει µια εκτίµηση της τεκµαρτής αξίας της αυτοκατανάλωσης. Στην περίπτωση που µετράµε το ΑΕΠ από την πλευρά του εισοδήµατος 1 Τελικά αγαθά είναι τα έτοιµα για κατανάλωση αγαθά που αγοράζονται από τον τελικό χρήστη ενώ ενδιάµεσα αγαθά είναι τα µερικώς επεξεργασµένα αγαθά που χρησιµοποιούνται ως εισροές και καταναλώνονται στην παραγωγική διαδικασία µιας άλλης επιχείρησης. Προκείµενου το ΑΕΠ να αποτελεί ένα αξιόπιστο µέτρο της οικονοµικής δραστηριότητας θα πρέπει κανείς να είναι εξαιρετικά προσεκτικός ώστε: Στην περίπτωση που µετράµε το ΑΕΠ από την πλευρά του προϊόντος Να αποφύγει τον διπλό υπολογισµό της αξίας ορισµένων κατηγοριών αγαθών Προκειµένου να αποφύγουµε το διπλό υπολογισµό χρησιµοποιούµε την έννοια της προστιθέµενης αξίας (η αύξηση της αξίας των αγαθών που προκύπτει από τη διαδικασία παραγωγής ή αλλιώς η τελική αξία του προϊόντος κάθε επιχείρησης µείον την αξία ενδιάµεσων αγαθών1).ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΗΜΕ∆ΑΠΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΛΟ∆ΑΠΗ Β ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΤΑ ΗΜΕ∆ΑΠΩΝ ΣΤΗΝ ΗΜΕ∆ΑΠΗ ΑΕΠ= Α+Γ Α ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΑΛΛΟ∆ΑΠΩΝ ΣΤΗΝ ΗΜΕ∆ΑΠΗ Γ ΑΕΘΠ= Α+Β Ο υπολογισµός του ΑΕΠ δεν είναι µια εύκολη διαδικασία.

από την άλλη µεριά. που δεν αντιπροσωπεύουν δηµιουργία εισοδήµατος αλλά απλή αναδιανοµή του ήδη υπάρχοντος εισοδήµατος µεταξύ θεσµικών µονάδων.π. επιδόµατα ανεργίας. Κάποιες φορές επίσης το εισόδηµα των νοικοκυριών προσαυξάνεται µέσω µεταβιβαστικών πληρωµών και επιχορηγήσεων (π. Όσον αφορά το υπόδειγµα κυκλικής ροής που µελετάµε. Αυτή είναι και η συνήθης πρακτική για την µελέτη ενός οικονοµικού φαινοµένου: δηµιουργούµε ένα πολύ απλό υπόδειγµα για να µπορέσουµε να κατανοήσουµε τα βασικά στοιχεία του ζητήµατος που µας ενδιαφέρει και να µελετήσουµε τις αρχές της λειτουργίας του και έπειτα εµπλουτίζουµε το υπόδειγµα αυτό µε περισσότερα στοιχεία ώστε να προσοµοιάζει περισσότερο στην πραγµατικότητα και να ήµαστε σε θέση να προβλέψουµε τα αποτελέσµατα συγκεκριµένων παρεµβάσεων και να προτείνουµε µέτρα πολιτικής.χ. πραγµατοποιούν συναλλαγές µε άλλες χώρες. Επεκτάσεις του Βασικού Υποδείγµατος Κυκλικής Ροής Όπως αναφέρθηκε και στην αρχή της ανάλυσης µας. οι σύγχρονες οικονοµίες. Επίσης διαθέτουν ένα µέρος του εισοδήµατός τους για την πληρωµή άµεσων και έµµεσων φόρων. οπότε υπάρχει δαπάνη των εγχώριων νοικοκυριών στο εξωτερικό για αγορά αγαθών που παράγονται εκεί (εισαγωγές) αλλά και αγορά εγχωρίως παραγόµενων προϊόντων που αγοράζονται από 8 . Τόσο το ΑΕΠ όσο και το ΑΕΘΠ αποτελούν µέτρα της αξίας παραγωγής και µετριούνται σε νοµισµατικές µονάδες. να λαµβάνει υπόψη ότι τα νοικοκυριά δεν καταναλώνουν όλο το εισόδηµα που κερδίζουν.). Τέλος.λ. Συγκεκριµένα. το διάγραµµα κυκλικής ροής που παρουσιάσαµε στα αµέσως προηγούµενα αποτελεί µια πολύ απλουστευτική και αφαιρετική εικόνα της πραγµατικής λειτουργίας της οικονοµίας. κ. πρόκειται για το αποτέλεσµα του γινοµένου τιµής (P) επί ποσότητα παραγωγής (Q). αλλά αποταµιεύουν ένα µέρος του για το µέλλον. συντάξεις. πολλές φορές πραγµατοποιούν οι ίδιες επενδύσεις αγοράζοντας νέο κεφαλαιουχικό εξοπλισµό που θα χρησιµοποιήσουν για την παραγωγή των προϊόντων τους. Οι επιχειρήσεις. θα έπρεπε προκειµένου να ανταποκρίνεται στην πραγµατικότητα.Να µην περιλαµβάνει φόρους και µεταβιβαστικές πληρωµές .

Στα αµέσως επόµενα και προκειµένου να προσαρµόσουµε το βασικό µας υπόδειγµα έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στην πραγµατική λειτουργία µιας οικονοµίας. οι επενδυτικές δαπάνες και οι εξαγωγές. για λόγους απλούστευσης της ανάλυσης. Βεβαίως αντίστοιχα υπάρχουν και εισροές στην κυκλική ροή. Επένδυση (I) και Αποταµίευση (S) Ορίζουµε ως επένδυση (Ι) την αγορά από τις επιχειρήσεις νέων κεφαλαιουχικών αγαθών που χρησιµοποιούνται στην παραγωγική διαδικασία (θα µελετήσουµε τους λόγους πραγµατοποίησης επενδύσεων σε επόµενο κεφάλαιο αυτών των σηµειώσεων) καθώς και τα αποθέµατα (στοκ) που διακρατά µια επιχείρηση από την παραγωγή της τρέχουσας περιόδου για µελλοντική παραγωγή ή πώληση. προκειµένου να υπάρχει ισορροπία στο σύστηµα. λοιπόν. αγνοήσαµε στην αρχή: 1. Αποτελεί µια εισροή στην κυκλική ροή. η ξένη βοήθεια. Θα θεωρήσουµε. Πρόκειται για τις αποταµιεύσεις ή τους φόρους που πληρώνουν τα νοικοκυριά καθώς και την αγορά εισαγοµένων προϊόντων. Σηµειώστε. µπορούµε να ορίσουµε την επένδυση µαθηµατικά ως I = Y – C. όπως οι κυβερνητικές δαπάνες για αγορά αγαθών και υπηρεσιών. δεν περιλαµβάνονται στο βασικό υπόδειγµα που µελετήσαµε παραπάνω. ως διαρροές από την κυκλική ροή των πληρωµών το τµήµα των πληρωµών των επιχειρήσεων προς τα νοικοκυριά το οποίο δεν επιστρέφει αυτοµάτως στις επιχειρήσεις ως δαπάνη των νοικοκυριών για την αγορά του προϊόντος των επιχειρήσεων. ότι εξ ορισµού βέβαια οι συνολικές εισροές θα πρέπει να είναι ίσες µε τις συνολικές διαρροές. Αυτά τα στοιχεία. Υπολογίζοντας το εισόδηµα από την πλευρά της αξίας των παραγόµενων από τις επιχειρήσεις αγαθών και υπηρεσιών και θεωρώντας ότι το παραγόµενο προϊόν κατανέµεται µεταξύ κατανάλωσης και επένδυσης (Y=C+I).νοικοκυριά στο εξωτερικό (εξαγωγές) και αποτελούν εισόδηµα για τη χώρα. θα το επεκτείνουµε προσθέτοντας κάθε φορά και κάποια στοιχεία τα οποία σκόπιµα. οι κυβερνητικές επιδοτήσεις. 9 .

λοιπόν. ως αποταµίευση (S) το µέρος του εισοδήµατος των νοικοκυριών που δεν δαπανάται για την αγορά αγαθών και υπηρεσιών στην τρέχουσα περίοδο αλλά διακρατάται προκειµένου να χρησιµοποιηθεί για µελλοντική κατανάλωση. για µια διαρροή από το σύστηµα κυκλικής ροής. εµπλουτίζεται ως εξής: I C S C+I Νοικοκυριά Επιχειρήσεις Y 10 . Το σύστηµα κυκλικής ροής. από την άλλη µεριά. µπορούµε να ορίσουµε την αποταµίευση µαθηµατικά ως S = Y – C. είναι προφανές ότι η πραγµατοποιούµενη αποταµίευση πρέπει να είναι ίση µε την πραγµατοποιούµενη επένδυση (αφού σύµφωνα µε τους παραπάνω ορισµούς: S=Y-C δηλαδή Y=C+S και Y=C+I Y=C+S=C+I S=I). Πρόκειται προφανώς.Ορίζουµε. Από τα παραπάνω και έχοντας υποθέσει ότι το ΑΕΠ µετρούµενο από την πλευρά του προϊόντος ισούται µε το ΑΕΠ µετρούµενο από την πλευρά του εισοδήµατος. Υπολογίζοντας το εισόδηµα από την πλευρά του ύψους των εισοδηµάτων των συντελεστών παραγωγής και θεωρώντας ότι τα νοικοκυριά κατανέµουν το σύνολο του εισοδήµατος τους µεταξύ κατανάλωσης και αποταµίευσης (Y=C+S).

11 . αµυντικών συστηµάτων. κέρδη. Τέλος. Οι έµµεσοι φόροι (Te) επιβάλλονται στη δαπάνη για αγορά συγκεκριµένων προϊόντων και υπηρεσιών.λ. βοήθεια σε καλλιεργητές των οποίων η σοδειά καταστράφηκε λόγω καιρικών συνθηκών. εξοπλισµών. προµήθειες αγαθών.π. της καταναλωτικής δαπάνης του κράτους για την αγορά αγαθών και υπηρεσιών (G).) και που βέβαια αποτελούν συναλλαγή προς µια κατεύθυνση –χωρίς αντάλλαγµα. κ.) και το ύψος τους είναι ανάλογο του φορολογικού συντελεστή που χρησιµοποιείται κάθε φορά. συνήθως. ενοίκία. πολιτικής που ασκεί (π.π. αλλά και της δαπάνης που πραγµατοποιεί το κράτος για την χρηµατοδότηση µεταβιβαστικών πληρωµών (B) ή επιδοµάτων προς κάποια νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Κρατικός Τοµέας Θα εµπλουτίσουµε τώρα το υπόδειγµά µας µε τον κρατικό τοµέα.λπ. το κράτος διενεργεί αγορές προϊόντων και υπηρεσιών (π. κ.λ.χ. τόκους. κ.χ.) (G). σεισµόπληκτους. Οι µεταβιβαστικές πληρωµές (B) αφορούν τα επιδόµατα που το κράτος παρέχει σε θεσµικές µονάδες στη βάση της κοινωνικής. επιδόµατα ανεργίας. Η ενσωµάτωση του κρατικού τοµέα στο απλό υπόδειγµα της κυκλικής ροής γίνεται µε την συµπερίληψη των άµεσων (Td) και έµµεσων (Te) φόρων που επιβάλλονται από το κράτος σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. µισθοί δηµοσίων υπαλλήλων. Συγκεκριµένα: Οι άµεσοι φόροι (Td) επιβάλλονται στα εισοδήµατα (µισθούς.2. συντάξεις.

έτσι. Το σύστηµα κυκλικής ροής έχει πλέον την παρακάτω µορφή: I C+I+ G C S G Νοικοκυριά C+I+G .Οι φόροι αποτελούν διαρροές του συστήµατος. Η δαπάνη.Td Y+BTd Y Προσέξτε πως επιδρά η εισαγωγή του κρατικού τοµέα στον υπολογισµό του ΑΕΠ: Οι φόροι και οι µεταβιβαστικές πληρωµές δεν υπολογίζονται στην µέτρηση του ΑΕΠ καθώς δεν αποτελούν προστιθέµενη αξία ή καθαρό προϊόν αλλά απλή αναδιανοµή του υπάρχοντος εισοδήµατος από όσους φορολογούνται σε όσους επιδοτούνται. και κατά συνέπεια πρέπει να περιλαµβάνεται στους υπολογισµούς για τη µέτρηση του ΑΕΠ. 12 . εισροές. πρόσθετη αγοραστική δύναµη στα νοικοκυριά που κατέχουν τους συντελεστές αυτούς. ενώ οι κυβερνητικές δαπάνες και οι µεταβιβαστικές πληρωµές.Te T Επιχειρήσεις Κυβέρνηση B . ωστόσο. για αγορά αγαθών και υπηρεσιών συµβάλει στην παραγωγή προϊόντος και προκαλεί τη δηµιουργία εισοδήµατος σε παραγωγικούς συντελεστές που απασχολούνται στις επιχειρήσεις που προσφέρουν το προϊόν δηµιουργώντας.

Προκύπτουν. Έτσι. λοιπόν. Για το λόγό αυτό αποτελεί ουσιαστικότερο και πιο αξιόπιστο µέτρο να µετράµε το ΑΕΠ σε τιµές κόστους συντελεστών. Τα τρία µέτρα µέτρησης του ΑΕΠ σε τιµές κόστους συντελεστών (προϊόν. Πρόκειται για µια πλασµατική (ονοµαστική ή πραγµατική) αύξηση του ΑΕΠ που δεν αντικατοπτρίζει αύξηση της αγοραστικής δύναµης της οικονοµίας. ενώ το εισόδηµα από την πλευρά του ύψους των εισοδηµάτων των συντελεστών παραγωγής γίνεται πλέον Y=C+S-Β+Td. Μια οικονοµία που έχει συναλλαγές µε τον υπόλοιπο κόσµο την χαρακτηρίζουµε ως ανοικτή οικονοµία. Εξωτερικός Τοµέας Σε ένα τελευταίο στάδιο. Η αύξηση των έµµεσων φόρων αυξάνει την τιµή των αγαθών και υπηρεσιών. θα εµπλουτίσουµε το υπόδειγµά µας µε τον εξωτερικό τοµέα της οικονοµίας. Όµως. παρά το γεγονός ότι έτσι αυξάνεται η αξία του προϊόντος σε τιµές αγοράς. το εισόδηµα από την πλευρά της αξίας των παραγόµενων από τις επιχειρήσεις αγαθών και υπηρεσιών γίνεται πλέον Y=C+I +G-Te. η ποσότητά του προϊόντος δεν µεταβάλλεται. 3. 13 . της ικανότητάς της δηλαδή να αγοράσει και να καταναλώσει προϊόντα και υπηρεσίες (µέτρο της ευηµερίας της οικονοµίας). δύο τρόποι υπολογισµού του ΑΕΠ: ΑΕΠ σε τιµές αγοράς (δηλαδή σε τιµές που πληρώνουν οι καταναλωτές): Μετρά το ΑΕΠ περιλαµβανοµένων των έµµεσων φόρων στα αγαθά και υπηρεσίες: Yτιµές αγοράς =C+I+G ΑΕΠ σε τιµές κόστους συντελεστών (δηλαδή σε τιµές που εισπράττουν οι παραγωγοί µετά την καταβολή των έµµεσων φόρων): Μετρά το ΑΕΠ χωρίς τους έµµεσους φόρους στα αγαθά και υπηρεσίες: Yτιµές κόστους συντελεστών =C+I+G-Te Είναι προφανές ότι: Yτιµές αγοράς > Yτιµές κόστους συντελεστών. Η ενσωµάτωση λοιπόν του εξωτερικού τοµέα στο βασικό µας υπόδειγµα γίνεται µε την συµπερίληψη των εξαγωγών και εισαγωγών. δαπάνη. έτσι. εισόδηµα) είναι ίσα.

Προκαλούν διαρροές χρηµατικών ροών από τη χώρα προς τους παραγωγούς των προϊόντων στο εξωτερικό. Προσαρµόζοντας. Αντίθετα. Το πραγµατικό ΑΕΠ µετρά το εισόδηµα σε σταθερές τιµές. από την άλλη µεριά. το ονοµαστικό ΑΕΠ στις µεταβολές του γενικού επιπέδου των τιµών που οφείλονται στον πληθωρισµό. Με τον όρο εισαγωγές (Ζ). Οι εισαγωγές αποτελούν διαρροές του συστήµατος. Έτσι. αποκτούµε ένα πιο αξιόπιστο δείκτη για διαχρονικές συγκρίσεις. ωστόσο οι εισαγωγές εµφανίζονται στη µέτρηση του ΑΕΠ από την πλευρά της δαπάνης καθώς αποτελούν δαπάνη του εισοδήµατος των νοικοκυριών. ορίζουµε το ΑΕΠ σε τιµές κόστους συντελεστών. καθώς µεταβολές του πραγµατικού ΑΕΠ αντικατοπτρίζουν µεταβολές τις παραγόµενης ποσότητας προϊόντων και υπηρεσιών στην οικονοµία. Ο δείκτης τιµών που χρησιµοποιείται για αυτή την προσαρµογή ονοµάζεται αποπληθωριστής του ΑΕΠ. δηλαδή µετρά το ΑΕΠ κάθε έτους στις τιµές που επικρατούσαν σε ένα συγκεκριµένο έτος βάσης.Με τον όρο εξαγωγές (Χ) αναφερόµαστε σε αγαθά που παράγονται εγχωρίως αλλά πωλούνται και καταναλώνονται στο εξωτερικό. Οι εισαγωγές αφορούν αγαθά που δεν περιλαµβάνονται στη µέτρηση του ΑΕΠ από την πλευρά του προϊόντος αφού δεν αφορούν προστιθέµενη αξία που παράγουν οι εγχώριοι παραγωγοί. όπου ΝΧ= Χ-Ζ οι καθαρές εξαγωγές. αναφερόµαστε σε αγαθά που παράγονται στο εξωτερικό αλλά πωλούνται και καταναλώνονται στο εσωτερικό της χώρας. ενώ οι εισαγωγές εισροές. Το ΑΕΠ ως Μέτρο των Εθνικών Οικονοµικών Επιδόσεων Το ονοµαστικό ΑΕΠ µετρά το εισόδηµα σε τρέχουσες τιµές. 14 . από την πλευρά της δαπάνης. µε τον τρόπο αυτό. Προκαλούν εισροή χρηµατικών ροών στη χώρα από τους κατοίκους/καταναλωτές των χωρών που αγοράζονται. διαχρονικές αυξήσεις του ονοµαστικού ΑΕΠ µπορούν να προκύψουν και µόνο από αύξηση του επιπέδου τιµών που δεν συνοδεύεται από αύξηση του παραγόµενου προϊόντος στην οικονοµία. ως: Y=C+I +G+Χ-Ζ-Te = C+I +G+ΝΧ-Te . λοιπόν.

ή η αξία του ελεύθερου χρόνου. Το πραγµατικό ΑΕΠ και το κατά κεφαλήν πραγµατικό ΑΕΠ εξακολουθούν να είναι πολύ ατελή µέτρα ευηµερία. Στην πράξη. όπως καθηµερινές δουλειές του σπιτιού ή ανεπίσηµες δραστηριότητες. αδύνατος. αλλά δεν παύει να είναι ένας µέσος όρος που δείχνει τι αναλογεί στα άτοµα. το ΑΕΠ είναι το µέτρο των οικονοµικών επιδόσεων που χρησιµοποιείται περισσότερο. Είναι ένας ακόµα πιο αξιόπιστος δείκτης της ποσότητας των αγαθών και υπηρεσιών που είναι διαθέσιµα ανά άτοµο σε µια οικονοµία. όπως η ατµοσφαιρική ρύπανση. όπως η φοροδιαφυγή. καθώς και χρήσιµες δραστηριότητες. καθώς ο υπολογισµός οποιουδήποτε πιο αξιόπιστου µέτρου είναι εξαιρετικά δαπανηρός. τα επιβλαβή προϊόντα. ωστόσο. 15 . καθώς δεν περιλαµβάνουν τις εκτός αγοράς δραστηριότητες. Η ποσότητα των αγαθών και υπηρεσιών που αναλογεί σε συγκεκριµένα άτοµα εξαρτάται επίσης και από τη διανοµή του εισοδήµατος. κάποιες φορές. αν όχι.Το κατά κεφαλήν πραγµατικό ΑΕΠ ισούται µε το λόγο του πραγµατικού ΑΕΠ προς τον πληθυσµό.

τότε το επίπεδο ισορροπίας του εισοδήµατος και προϊόντος στην οικονοµία. Προκειµένου να βρούµε λοιπόν το εισόδηµα ισορροπίας θα πρέπει να γνωρίζουµε τι προσδιορίζει τις µεταβλητές C. λοιπόν. θετικές αυτόνοµες κυβερνητικές δαπάνες [ G > 0 ]και κλειστή οικονοµία [NX=0]. 2 Χρειαζόµαστε δηλαδή για να εξάγουµε µια αριθµητική τιµή για το Υ να έχουµε συγκεκριµένες συναρτησιακές µορφές για το C. οτιδήποτε παράγεται σε µια οικονοµία θα πρέπει να καταναλώνεται από κάποιον. πάλι ένα µοντέλο και κάποιες υποθέσεις για τους προσδιοριστικούς παράγοντες των µεταβλητών αυτών. θετικές αυτόνοµες επενδύσεις [ I > 0 ].Προσδιορισµός του Εθνικού Εισοδήµατος Θεωρούµε ότι µια οικονοµία βρίσκεται σε ισορροπία. I και G2. Στην απλούστερη µορφή του ένα τέτοιο µοντέλο θεωρεί την κατανάλωση θετική συνάρτηση του διαθέσιµου εισοδήµατος [ C=C(Y-T). G. Χρειαζόµαστε. C΄>0]. όπως θεωρούσε ο γνωστός οικονοµολόγος Keynes. δηλαδή το τι παράγεται θα εξαρτάται µόνο από το τι µπορεί αυτή η οικονοµία να καταναλώσει. Ye. όταν η προσφορά παραγόµενων προϊόντων από τις επιχειρήσεις ισούται µε τη ζήτηση προϊόντων από µέρους των νοικοκυριών. Με βάση όσα αναφέρθηκαν παραπάνω µια οικονοµία θα βρίσκεται σε ισορροπία όταν: Y = C + I +G + (X-M) Προσφορά AS Ζήτηση AD Θυµηθείτε πως: C = είναι η ιδιωτική κατανάλωση εκ µέρους των νοικοκυριών I = οι πραγµατικές επενδύσεις των επιχειρήσεων G = οι κυβερνητικές δαπάνες (X-M) = οι καθαρές εξαγωγές στο εξωτερικό foreign sector Αν θεωρήσουµε πως η οικονοµία έχει απεριόριστες δυνατότητες να παράγει προϊόν ή εισόδηµα. Στόχος µας είναι να βρούµε την τιµή ισορροπίας του εισοδήµατος. 16 . που ικανοποιεί τη συνθήκη ισορροπίας Y = C + I +G + (X-M) ή Y = C + I +G αν υποθέσουµε ότι η οικονοµία που εξετάζουµε είναι κλειστή. (X-M)=0. Με άλλα λόγια. I.

οι αγορές δηλαδή που κάνουν τα νοικοκυριά για αγαθά και υπηρεσίες. ακόµα και όταν το εισοδήµά τους είναι µηδενικό. τα νοικοκυριά λαµβάνουν εισόδηµα (Y) για την εργασία και το τυχόν κεφάλαιο που παρέχουν στις επιχειρήσεις ως εισροές στην παραγωγική διαδικασία. Αυτό το επίπεδο κατανάλωσης εξασφαλίζεται είτε µε χρήση αποταµιεύσεων που έχουν πραγµατοποιήσει τα νοικοκυριά στο παρελθόν είτε µε την παροχή µεταβιβαστικών πληρωµών και επιδοτήσεων (αρνητικών φόρων) από µέρους του κράτους προς αυτά. Ας δούµε λοιπόν ένα παράδειγµα συνάρτησης κατανάλωσης. Είναι αποδεδειγµένο ότι το επίπεδο κατανάλωσης. Η συνάρτηση κατανάλωσης δείχνει το επιθυµητό επίπεδο κατανάλωσης σε κάθε επίπεδο διαθέσιµου εισοδήµατος και έχει τη µορφή: C= C (Y-T).Κατανάλωση Όπως αναφέρθηκε στα προηγούµενα. Έστω ότι C = 8 + 0. τόσο υψηλότερο αναµένεται να είναι το επίπεδο κατανάλωσης. η κατανάλωσή του είναι θετική.7 Y C C = 8 + 0. Για το εισόδηµα αυτό τα νοικοκυριά πληρώνουν (άµεσους) φόρους στο κράτος (T). ενώ υπάρχουν φορές που το κράτος ενισχύει το εισόδηµά τους µε µεταβιβαστικές πληρωµές και επιδόµατα (B). όπου Τ οι καθαροί φόροι (Τ-Β). µε άλλα λόγια Υd = (Y-T+B). εξαρτώνται άµεσα από το επίπεδο του διαθέσιµου εισοδήµατος. To εισόδηµα που είναι τελικά διαθέσιµο στα νοικοκυριά για κατανάλωση και αποταµίευση σε κάθε χρονική περίοδο είναι. Είναι σηµαντικό βέβαια να σηµειώσει κανείς ότι ακόµα και στην περίπτωση που το εισόδηµά ενός νοικοκυριού είναι µηδενικό.7 Y 8 0 Υ 17 . Για να απλουστεύσουµε την ανάλυσή µας. µε C΄>0 που σηµαίνει ότι όσο υψηλότερο είναι το διαθέσιµο εισόδηµα. οπότε: Υd = Y-T. θα ενσωµατώσουµε τις καθαρές µεταβιβαστικές πληρωµές στους φόρους. Είναι προφανές ότι κάτι τέτοιο υπαγορεύεται από λόγους επιβίωσης και κοινωνικής πολιτικής: τα νοικοκυριά έχουν ένα ελάχιστο επίπεδο κατανάλωσης ικανό να συντηρήσει τα µέλη τους στη ζωή.

Αυτό το ελάχιστο επίπεδο κατανάλωσης χρηµατοδοτείται είτε από αποταµίευση είτε από µεταβιβαστικές πληρωµές και επιδοτήσεις από το κράτος. Η οριακή ροπή για κατανάλωση διαγραµµατικά φαίνεται ως η κλίση της συνάρτησης κατανάλωσης (πρόκειται για τη "µερική παράγωγο" της συνάρτησης δηλαδή την µεταβολή της εξαρτηµένης µεταβλητής. Είναι προφανές ότι η οριακή ροπή προς κατανάλωση παίρνει τιµές µεταξύ 0 και 1. Υ. Παρατηρήστε ακόµα ότι για κάθε αύξηση του διαθέσιµου εισοδήµατος κατά µια χρηµατική µονάδα. είτε θα διατεθεί ένα µέρος της για κατανάλωση και το υπόλοιπο για αποταµίευση (0< MPC<1). όταν Υ=1 της µονάδας. είτε θα διατεθεί εξ’ ολοκλήρου µόνο για αποταµίευση (MPC=0). Το ποσό κατά το οποίο µεταβάλλεται η κατανάλωση όταν αυξάνεται το διαθέσιµο εισόδηµα κατά µια χρηµατική µονάδα ονοµάζεται οριακή ροπή για κατανάλωση (MPC) και είναι MPC=0.7Υ στη συνάρτηση κατανάλωσης ποσοτικοποιεί ακριβώς αυτή τη συµπεριφορά των νοικοκυριών: Από κάθε επιπλέον µονάδα εισοδήµατος τους 0. [ Όταν Υ=0 C=8.7 στην περίπτωσή της συνάρτησης που αναφέραµε προηγουµένως. Αποταµίευση ∆εδοµένης της συνάρτησης κατανάλωσης και της κατανοµής του διαθέσιµου εισοδήµατος µεταξύ κατανάλωσης και αποταµίευσης µπορούµε επίσης να εκφράσουµε το επίπεδο ιδιωτικής αποταµίευσης ως συνάρτηση του διαθέσιµου εισοδήµατος.3 Y .7+0. δηλαδή S = S (Y-T). ανάλογα µε τις ανάγκες και τις προτιµήσεις τους. είναι : S = -8 + 0. C=8.3=1). Η συνάρτηση αποταµίευσης που αντιστοιχεί στο παράδειγµα µας για τη συνάρτηση κατανάλωσης C = 8 + 0. 18 .4] Τι σηµαίνει αυτό. όταν Υ=1 C=9. C.7 αυτής κατευθύνεται στην κατανάλωση και 0.7 Y. η µονάδα αυτή είτε θα διατεθεί εξ’ ολοκλήρου για κατανάλωση (MPC=1).3 στην αποταµίευση (0. καθώς όταν το εισόδηµα αυξάνεται κατά µία µονάδα. η κατανάλωση αυξάνεται κατά ένα ποσοστό συγκεκριµένα κατά 70%.7. Έχουµε υποθέσει ότι κάθε µονάδα εισοδήµατος κατανέµεται από τα νοικοκυριά µεταξύ κατανάλωσης και αποταµίευσης. Ο όρος 0.Ακόµα και όταν το εισόδηµα είναι µηδενικό. Η συνάρτηση αποταµίευσης δείχνει το επιθυµητό επίπεδο αποταµίευσης σε κάθε επίπεδο διαθέσιµου εισοδήµατος. κατά µια µονάδα). ως προς τη µεταβολή της ανεξάρτητης µεταβλητής. το επίπεδο καταναλωτικής δαπάνης είναι 8.

Το ποσό κατά το οποίο µεταβάλλεται η αποταµίευση όταν αυξάνεται το διαθέσιµο εισόδηµα κατά µια χρηµατική µονάδα ονοµάζεται οριακή ροπή για αποταµίευση (MPS) και είναι στην περίπτωσή της συνάρτησης που αναφέραµε προηγουµένως MPS=0. οι αποταµιεύσεις δηλαδή µειώνονται ή πραγµατοποιείται δανεισµός.3Υ στη συνάρτηση αποταµίευσης ποσοτικοποιεί την αποταµιευτική συµπεριφορά των νοικοκυριών: Από κάθε επιπλέον µονάδα εισοδήµατος τους 0.7+0.3.3 στην αποταµίευση (0. ∆εδοµένου ότι όλο το εισόδηµα είτε καταναλώνεται είτε αποταµιεύεται είναι εύκολο να καταλάβει κανείς ότι µπορεί κανείς να εξάγει τη συνάρτηση αποταµίευσης από τη συνάρτηση κατανάλωσης και αντίστροφα: Όταν το εισόδηµα είναι µηδενικό. ο όρος 0.S S = -8 + 0. συγκεκριµένα κατά 30%.7 αυτής κατευθύνεται στην κατανάλωση και 0. η αποταµίευση αναµένεται να είναι αρνητική (µείωση αποταµιεύσεων ή δανεισµός) και µάλιστα τόσο όσο θετική είναι η κατανάλωση όταν το εισόδηµα είναι µηδενικό. προκειµένου να εξασφαλιστεί το ελάχιστο επίπεδο κατανάλωσης των 8 νοµισµατικών µονάδων. ∆ιαγραµµατικά φαίνεται ως η κλίση της συνάρτησης αποταµίευσης. Όπως και προηγουµένως. Για κάθε αύξηση του διαθέσιµου εισοδήµατος κατά µια χρηµατική µονάδα. Μια αύξηση του διαθέσιµου εισοδήµατος θα κατανεµηθεί σύµφωνα µε τις προτιµήσεις των νοικοκυριών µεταξύ κατανάλωσης και ιδιωτικής 19 .3 Y 8 0 Υ Όταν το εισόδηµα είναι µηδενικό το επίπεδο αποταµίευσης είναι -8.3=1). η αποταµίευση αυξάνεται κατά ένα ποσοστό της µονάδας.

τον πληθυσµό και το εισόδηµα. την κοινωνική πολιτική της κυβέρνησης. Για τις ανάγκες του απλού υποδείγµατος που εξετάζουµε εδώ θα 20 . τις ευκαιρίες και το κόστος δανεισµού κλπ.. επένδυσης) αυτό απεικονίζεται µε µια οριζόντια ευθεία στο επίπεδο της σταθερής επενδυτικής δαπάνης Ι. Για τις ανάγκες του απλού υποδείγµατος που εξετάζουµε εδώ θα θεωρήσουµε ότι η επενδυτική ζήτηση είναι αυτόνοµη ( I = I ). Ι I=I I 0 Υ Κυβερνητική ∆απάνη Οι κυβερνητικές δαπάνες (G) αφορούν τους µισθούς των δηµοσίων υπαλλήλων και τις λοιπές καταναλωτικές δαπάνες του κράτους και εξαρτώνται κύρια από τις ανάγκες των πολιτών.αποταµίευσης. δηλαδή σταθερή και ανεξάρτητη από το επίπεδο εισοδήµατος. Εποµένως. την αξία των περιουσιακών στοιχείων των νοικοκυριών. ∆ιαγραµµατικά. όπως για παράδειγµα τα καταναλωτικά πρότυπα. το άθροισµα της οριακής ροπής προς κατανάλωση (MPC) και της οριακής ροπής προς αποταµίευση (MPS) ισούται µε τη µονάδα: MPC + MPS = 1 Αξίζει να σηµειώσει κανείς ότι τόσο η κατανάλωση όσο και η αποταµίευση επηρεάζονται και από άλλους παράγοντες εκτός από το διαθέσιµο εισόδηµα. Η ζήτηση επενδυτικών αγαθών από τις επιχειρήσεις εξαρτάται κύρια από τις προβλέψεις που κάνουν για το ρυθµό αύξησης της ζήτησης του προϊόντος που παράγουν καθώς και από το κόστος της επένδυσης αυτής. Επενδυτική ∆απάνη Η ζήτηση επενδυτικών αγαθών αποτελείται από τις σχεδιαζόµενες ή επιθυµητές αγορές φυσικού κεφαλαίου (εξοπλισµού) καθώς και από τα αποθέµατα που διακρατούνται από τις επιχειρήσεις. στο γεωµετρικό χώρο (εισοδήµατος. Για τη µελέτη της καταναλωτικής και αποταµιευτικής συµπεριφοράς έχουν αναπτυχθεί πιο ανεπτυγµένα οικονοµικά και µαθηµατικά µοντέλα που περιλαµβάνουν τέτοιους παράγοντες.

Έχουµε υποθέσει ότι οι επενδύσεις και οι κυβερνητικές δαπάνες είναι αυτόνοµες. απεικονίζονται µε µια οριζόντια ευθεία στο επίπεδο της σταθερής κυβερνητικής δαπάνης G. ∆ιαγραµµατικά. AD είναι η κάθετη άθροιση κατανάλωσης. AD = C + I + G AD C+I G C I 0 Υ 21 . G). G G G=G 0 Υ Συνολική Ζήτηση Η συνολική ζήτηση. δηλαδή σταθερές και ανεξάρτητες από το επίπεδο εισοδήµατος. η συνολική ζήτηση. ∆ιαγραµµατικά στο χώρο (Y. είναι το άθροισµα των καταναλωτικών δαπανών που έχουν προγραµµατιστεί από τα νοικοκυριά. επένδυσης και κυβερνητικών δαπανών.θεωρήσουµε ότι οι κυβερνητικές δαπάνες είναι επίσης αυτόνοµες ( G = G ). AD. των επενδυτικών δαπανών που έχουν προγραµµατιστεί από τις επιχειρήσεις και των καταναλωτικών δαπανών που έχουν προγραµµατιστεί από το κράτος (AD=C+I+G).

η συνολική ζήτηση στην οικονοµία. Έστω ότι η κατανάλωση. ισούται µε το παραγόµενο προϊόν ή το πραγµατοποιούµενο εισόδηµα (Y) ). η επένδυση και οι δηµόσιες δαπάνες σε µια οικονοµία. Έτσι. δίνονται ως: C = 400 + 0. που απεικονίζεται στον οριζόντιο άξονα του παραπάνω σχήµατος. σύµφωνα µε τον ορισµό.000 Τότε.75Y I = 600 G = 1. υπολογίζεται ως: AD = C + I + G =400 + 0. Το σηµείο Ε ορίζεται ως η τοµή της γραµµής των 45ο µε την ευθεία προγραµµατισµένης δαπάνης.75Y 22 . που απεικονίζεται στον κάθετο άξονα του παραπάνω σχήµατος.000 =2. Ας δούµε ένα αριθµητικό παράδειγµα για την εύρεση του εισοδήµατος ισορροπίας.Προϊόν Ισορροπίας AD 450 AD = C + I + G Ε 0 Υ Η γραµµή των 450 δείχνει τα σηµεία στα οποία η προγραµµατισµένη δαπάνη (AD). όπου η προγραµµατισµένη δαπάνη ισούται µε το παραγόµενο προϊόν ή το πραγµατοποιούµενο εισόδηµα.000 + 0. η ισορροπία (δηλαδή η ισότητα µεταξύ συνολικής δαπάνης και παραγόµενου προϊόντος στην οικονοµία) βρίσκεται στο σηµείο Ε.75Y+600+1.

000 + 0.000 ∆εδοµένου ότι η ισορροπία βρίσκεται στο σηµείο όπου Y = AD.75] x Ye = 4 x 2.75) Ye = 2.000 Ye = [1/(1 – 0.75Y 8000 8000 Y 23 . θα πρέπει να βρίσκεται πάνω στη γραµµή των 45 µοιρών.75 Ye (1 – 0.000 = 8.75Y G=1000 C=400+0.000 Ye = 2. AD 450 AD =C+I+G =2000+0.AD=C+I+G=2000+0.75Y AD C+I=1000+0.75Y I=600 Y Προκειµένου να βρούµε το επίπεδο του εισοδήµατος στην ισορροπία εφαρµόζουµε τη συνθήκη ισορροπίας: Υ=AD 2.

θα αυξήσει τη συνολική εθνική δαπάνη.Μεταβολές Εθνικής ∆απάνης Οποιαδήποτε µεταβολή της εθνικής δαπάνης. Εποµένως. µεταβάλλοντας τη ζήτηση του προϊόντος που οι επιχειρήσεις παράγουν. µε αποτέλεσµα να δηµιουργεί κίνητρα σ’ αυτές είτε για αύξηση είτε για περικοπή της παραγωγής. µέχρις ότου η ανεπιθύµητη µεταβολή των αποθεµάτων µηδενισθεί και η συνολική επενδυτική ζήτηση φθάσει τα επιθυµητά επίπεδα. Η µείωση των αποθεµάτων σε επίπεδα κάτω των επιθυµητών. η αύξηση της αυτόνοµης επενδυτικής ζήτησης οδηγεί σε αύξηση του παραγόµενου προϊόντος και του πραγµατικού εισοδήµατος στην οικονοµία. µε αποτέλεσµα οι επιχειρήσεις να βλέπουν τα αποθέµατα τους να µειώνονται. προκαλεί µεταβολές στα αποθέµατα των επιχειρήσεων. Τότε. είτε λόγω αλλαγής συµπεριφοράς των θεσµικών µονάδων. για παράδειγµα µια αυτόνοµη αύξηση της επενδυτικής ζήτησης. µόνο η πραγµατική δαπάνη ισούται µε την επιθυµητή δαπάνη. λειτουργεί ως κίνητρο για τις επιχειρήσεις να αυξήσουν την παραγωγή τους. είτε λόγω µεταβολής της κυβερνητικής πολιτικής. δηλαδή αλλαγή στις προτιµήσεις µεταξύ κατανάλωσης και αποταµίευσης (µεταβολή MPC και MPS). 450 AD AD1 =C+I1+G AD0 =C+I0+G ↑I Y Y0 Y1 24 . είτε λόγω µεταβολής του επενδυτικού κλίµατος. Αύξηση Επενδυτικής Ζήτησης Έτσι. δηλαδή µεταβολή στο επίπεδο των κυβερνητικών δαπανών.

ότι στο προηγούµενο αριθµητικό παράδειγµα. Ο πολλαπλασιαστής ισούται µε το λόγο της µεταβολής του προϊόντος προς τη µεταβολή της αυτόνοµης ζήτησης που προκάλεσε τη µεταβολή του προϊόντος.000 + 0.000 to G1 = 1. 25 . Τότε η συνολική ζήτηση θα αυξηθεί από AD0=2.25 = 8400. ενώ η νέα τιµή ισορροπίας του εισοδήµατος θα αυξηθεί από Y0 = 8.Αύξηση Κυβερνητικών ∆απανών Ας υποθέσουµε. η κυβέρνηση αποφασίζει να αυξήσει τις κυβερνητικές δαπάνες κατά 100 νοµισµατικές µονάδες από G0 = 1. λοιπόν.75) = Υ=2100/0.75Y ↑ G κατά 100 νµ Y Y0=8000 Y1=8400 Αύξηση Y Ισορροπίας κατά 400 νοµισµατικές µονάδες Βλέπουµε.75Y.000 σε Y1= 8.400 (αφού AD=Y 2100 2100+0. 450 AD AD1 =C+I+G1=2100+0.75Υ=Υ Υ(1-0. Αυτό είναι το γνωστό φαινόµενο του πολλαπλασιαστή της δαπάνης. Ο πολλαπλασιαστής προσδιορίζει το ποσό κατά το οποίο µεταβάλλεται το προϊόν ισορροπίας µιας οικονοµίας µετά από µια µεταβολή ενός συστατικού της αυτόνοµης ζήτησης.100. ότι µια αύξηση των κυβερνητικών δαπανών κατά 100 νοµισµατικές µονάδες.75Y AD0 =C+I+G0=2000+0. προκάλεσε πολλαπλάσια αύξηση (400 νοµισµατικές µονάδες) στο εισόδηµα ισορροπίας.75Y σε AD1 = 2.100 + 0. λοιπόν.

αφού ∆Y Y −Y 400 = 1 0 = = 4. ∆G G1 − G0 100 Ο Πολλαπλασιαστής Αυτόνοµων ∆απανών (π) είναι. τότε: ∆y = π ⋅ ∆i ⇒ π i = ∆y .χ. I ή του G. ∆i Όπως µπορεί κανείς να δει από το διάγραµµα αλλά και από τους απαραίτητους µαθηµατικούς υπολογισµούς για τον υπολογισµό της επίδρασης µιας µεταβολής της αυτόνοµης δαπάνης στο εισόδηµα ισορροπίας. µε άλλα λόγια. ο αριθµός εκείνος µε τον οποίο πολλαπλασιάζουµε την αρχική αύξηση της αυτόνοµης δαπάνης (π. µε άλλα λόγια. τότε: ∆y = π ⋅ ∆g ⇒ π g = ∆y . του µεγέθους του πολλαπλασιαστή. 26 .Στο παράδειγµά µας ο πολλαπλασιαστής παίρνει την τιµή 4. µιας ίσης αύξησης των δηµοσίων δαπανών όταν η AD έχει διαφορετικές κλίσεις3 (δηλαδή διαφορετική MPC): 3 ∆είτε τα δύο ζεύγη παράλληλων AD. ∆είτε για παράδειγµα στο παρακάτω σχήµα τη διαφορετική επίδραση (δηλαδή το διαφορετικό µέγεθος αύξησης που προκαλείται) στο Υ. η κλίση της AD (δηλαδή η MPC) είναι ο βασικός προσδιοριστικός παράγοντας του µεγέθους της τελικής µεταβολής του εισοδήµατος ισορροπίας ως αποτέλεσµα µιας µικρής µεταβολής του C. ∆g Αν η αρχική αύξηση των δαπανών προέρχεται από τη µεριά των αυτόνοµων επενδύσεων. Μεταβολή Εισοδήµατος Ισορροπίας = Πολλαπλασιαστής x Αρχική Μεταβολή Αυτόνοµων ∆απανών Αν η αυτόνοµη αύξηση των δαπανών προέρχεται από τη µεριά των δηµοσίων δαπανών. των δηµοσίων δαπανών) για να βρούµε την τελική αύξηση του εισοδήµατος.

είναι η κλίση της. Όσοι εισπράττουν αυτά τα εισοδήµατα. δηλαδή. των δηµοσίων δαπανών. ωστόσο. µε τη σειρά τους. Ο λόγος στον οποίο οφείλεται αυτή η πολλαπλασιαστική επίδραση είναι ότι η αρχική αύξηση του εισοδήµατος που προκαλείται από την αύξηση π. η παραγωγή αυξάνεται αµέσως κατά ∆g. Η διαδικασία αυτή θα συνεχιστεί επ’ άπειρον. το διαθέσιµο εισόδηµα αυτών των συντελεστών αυξάνεται κατά ∆g και η κατανάλωσή τους κατά MPC∆g.450 AD AD΄0 =C0+I+G1 AD΄1 =C1+I+G1 AD0 =C0+I+G0 AD1 =C1+I+G0 ↑G Y1=8400 Y Y0 Y΄1 Y΄0 Αύξηση Y Ισορροπίας στην περίπτωση µετατόπισης από AD0 σε AD΄0 Αύξηση Y Ισορροπίας στην περίπτωση µετατόπισης από σε AD΄1 AD1 Είναι προφανές ότι η αύξηση του προκαλείται στο Υ. οι αυξήσεις. MPC).χ. προσθέτοντας στην αύξηση του εισοδήµατος τον όρο MPC2∆g. όταν η δαπάνη αρχικά αυξηθεί κατά ∆g. ένα µέρος τους (που προσδιορίζεται από την MPC). είναι µεγαλύτερη όσο πιο κάθετη είναι η AD (όσο µεγαλύτερη. Έτσι. Θεωρώντας ότι οι φόροι παραµένουν σταθεροί. Η αύξηση αυτή της καταναλωτικής ζήτησης προκαλεί εκ νέου αύξηση της παραγωγής και των εισοδηµάτων των παραγωγών καταναλωτικών αγαθών. προκαλεί επιπλέον αλλεπάλληλες αυξήσεις στην καταναλωτική δαπάνη το ύψος των οποίων καθορίζεται από το µέγεθος της οριακής ροπής προς κατανάλωση. δαπανούν. Τα εισοδήµατα εκείνων που συµβάλλουν στην παραγωγή αυξάνονται ισόποσα. στην 27 .

Η συνολική µεταβολή του εισοδήµατος από µια µεταβολή των δηµοσίων δαπανών. εποµένως. η οριακή ροπή προς κατανάλωση είναι ίση µε 0. εφ’ όσον η οριακή ροπή προς κατανάλωση είναι µικρότερη της µονάδας.80 τότε η οριακή ροπή προς αποταµίευση θα είναι 0. αναµένεται µια πολλαπλάσια αύξηση του εισοδήµατος. 28 . ίση µε 5 x 100 = 500 ν. ισούται µε 1 1 = δηλαδή µε το λόγο της µονάδας προς την οριακή ροπή προς 1 − MPC MPS αποταµίευση. λοιπόν. σε µια οικονοµία. 4 Από τη στοιχειώδη άλγεβρα γνωρίζουµε ότι 1 +MPC + MPC + MPC 2+ MPC ΄3+…=1/(1 – MPC).µ. Αν. Οπότε. αν οι δηµόσιες δαπάνες αυξηθούν κατά 100 νοµισµατικές µονάδες. Συγκεκριµένα: ∆y = ∆g + MPC∆g + MPC (MPC∆g) + ……… MPC3 + ……)4 Ο ∆y = ∆g (1 + MPC+ MPC2 + 1 ⎛ 1 ⎞ ⎞ ⎛ ∆y = ∆g ⎜ ⎟ ⎟ == ∆g ⎜ ⎝ MPS ⎠ ⎝ 1 − MPC ⎠ πολλαπλασιαστής δηµοσίων δαπανών. εποµένως.καταναλωτική δαπάνη θα γίνονται ολοένα και µικρότερες. και ο απλός πολλαπλασιαστής δαπανών είναι 5. ισούται µε το άθροισµα της αρχικής µεταβολής των δηµοσίων δαπανών και των διαδοχικών αυξήσεων της καταναλωτικής ζήτησης που προκαλούνται.20.

Έχουµε δηλαδή: sεθνική = sδηµόσια + sιδιωτική = sιδιωτική + (T-G) Ας δούµε λοιπόν. Η δηµόσια αποταµίευση είναι: T-G=-1000. 29 . 21-22. S=I: S. ότι µε s αναφερόµαστε στην εθνική αποταµίευση στην οικονοµία. Άρα sεθνική = sδηµόσια + sιδιωτική =-1400+0. όπως την έχουµε έως τώρα ορίσει.000 Υπολογίζουµε την αποταµίευση. Σηµειώστε. Εφαρµόζουµε τη συνθήκη ισορροπίας: S=I Y= -1400+0. από την συνάρτηση κατανάλωσης: S= -400 + 0.25Y=600 2000=0. όπως έχουµε δει.000 και καταλήγουµε στην ίδια τιµή ισορροπίας του εισοδήµατος µε 0. Θα χρησιµοποιήσουµε το παράδειγµα της σελίδας 21-22.25Y.25Y.Μια εναλλακτική ισοδύναµη προσέγγιση της ισορροπίας στην οικονοµία µπορεί να αποδοθεί µέσω της εξίσωσης της προγραµµατισµένης επένδυσης και προγραµµατισµένης αποταµίευσης. η οποία ορίζεται ως το άθροισµα της δηµόσιας (T-G) και της ιδιωτικής αποταµίευσης. όπου: C = 400 + 0.25Y 2000 =8. ένα αριθµητικό παράδειγµα. I S E I Y Y0 Πρόκειται για δύο ισοδύναµες θεωρήσεις της ισορροπίας.75Y I = 600 G = 1. Η ιδιωτική αποταµίευση µπορεί εύκολα να εξαχθεί.25 αυτήν που υπολογίσαµε στο παράδειγµα της σελ.

(100 + 0. ενώ υπάρχει και ο όρος του «οραικού φορολογικού συντελεστή» 0.60Ye Ye = [1/(1 – 0.6Y5 I = 600 G = 1.925 Ye = 2.000 Τότε: AD =C+I+G= 1. Έστω. χρησιµοποιούµε τη συνθήκη ισορροπίας: Y=AD Ye = 1. Θεωρώντας ότι αυτό το φορολογικό σύστηµα αφορά µόνο τα νοικοκυριά. πρέπει να προσαρµόσουµε τη συνάρτηση κατανάλωσης του προηγούµενου παραδείγµατος (έτσι ώστε να περιλαµβάνει την επίδραση των φόρων στο διαθέσιµο εισόδηµα).60)] x 1.75Yd =400+0. λοιπόν.20Y )) C = 325 + 0.75.60Y Προκειµένου να βρούµε το επίπεδο ισορροπίας του εισοδήµατος της οικονοµίας.75 (Y . η MPC εξακολουθεί να είναι 0.5 Συνεπώς.20Y Σύµφωνα µε τη συνάρτηση αυτή.75(Y-T)= 400 + 0.925 = 4.812. Ο πολλαπλασιαστής της δαπάνης είναι λοιπόν π = 2. 5 Προσοχή. ότι το το φορολογικό σύστηµα που έχει υιοθετηθεί έχει τη µορφή: T = 100 + 0.50 x δαπάνη (−Ye) = 2.50.50 x 1.925 + 0. η κυβέρνηση επιβάλει ένα φόρο 100 νοµισµατικών µονάδων από όλους τους πολίτες συν ένα 20% από το εισόδηµα τους.925 + 0. 30 .Ανεπτυγµένο Μοντέλο: Φόροι Ας επεκτείνουµε το µοντέλο που χρησιµοποιήσαµε στο προηγούµενο αριθµητικό µας παράδειγµα µε την επιβολή φόρων από µέρους του κράτους.50 x (−δαπάνη). C = 400 + 0.20. Ye = 2.

75 (1-0.20))] = [1/(1-0.Βλέπουµε λοιπόν. Έτσι. Η ανάληψη ενός επενδυτικού σχεδίου εξαρτάται από την αξιολόγηση του. ότι σε αυτή την περίπτωση ο πολλαπλασιαστής είναι: [1/(1-MPC (1-MPT))]. Όσο υψηλότερο το κόστος ευκαιρίας τόσο υψηλότερη θα πρέπει να είναι η απόδοση της επένδυσης για να καλυφθεί το κόστος ευκαιρίας των κεφαλαίων που δεσµεύονται σε αυτήν. Οι επιχειρήσεις κάνουν επενδύσεις σε πάγιο κεφάλαιο είτε επειδή προβλέπουν κερδοφόρες ευκαιρίες για επέκταση της παραγωγής τους τις οποίες προσπαθούν να αξιοποιήσουν.50) Προσέξτε ότι η κλίση της AD είναι MPC=0.40 = 2.60. δηλαδή). όπου MPT ο οριακός φορολογικός συντελεστής. Ανεπτυγµένο Μοντέλο: Επιτόκια Θα συνεχίσουµε την ανάλυσή µας.60)] = 1/0. Επένδυση Η συνολική επενδυτική δαπάνη των επιχειρήσεων αποτελείται από δαπάνες για πάγιο κεφάλαιο (εξοπλισµό. δηλαδή) και δαπάνες για κεφάλαιο κίνησης (αποθέµατα. Θα πρέπει δηλαδή να εξετάσουµε το κόστος ευκαιρίας της επένδυσης. αποθέµατα είτε για να ικανοποιήσουν άµεσα τυχόν αυξηµένη ζήτηση (καθώς οι διαδικασίες παραγωγής απαιτούν συνήθως χρόνο για να ολοκληρωθούν) είτε για να κερδοσκοπήσουν προσδοκώντας αύξηση των τιµών. δηλαδή από το αν η επένδυση κρίνεται ότι θα αποφέρει αρκετά πρόσθετα κέρδη ώστε να είναι δυνατή η έντοκη εξόφληση των δανείων που χρησιµοποιήθηκαν για τη χρηµατοδότηση της ή σε περίπτωση που η επένδυση χρηµατοδοτήθηκε από κέρδη. Οι επιχειρήσεις κρατούν επίσης. Η επένδυση περιλαµβάνει την θυσία (µη κατανάλωση) πόρων στην τρέχουσα περίοδο προκειµένου να εξασφαλιστούν µελλοντικά κέρδη (δηλαδή αυξηµένη κατανάλωση 31 . [1/(1-0. είτε επειδή προσπαθούν να µειώσουν το κόστος παραγωγής τους υιοθετώντας νέες παραγωγικές µεθόδους. εµπλουτίζοντας το υπόδειγµα µας µε την επίδραση των επιτοκίων στη συνολική ζήτηση. θα πρέπει να αξιολογηθεί αν η επένδυση θα έχει απόδοση ίση τουλάχιστον µε την απόδοση που θα είχαν τα κεφάλαια αυτά αν η επιχείρηση τα δάνειζε µε τόκο.

000 €. Αν η παρούσα αξία των αποδόσεων είναι µεγαλύτερη από αυτή του κόστους. του κριτηρίου. προεξοφλούµε τις µελλοντικές αποδόσεις και το κόστος µε το πραγµατικό επιτόκιο r που επικρατεί στην αγορά. το επενδυτικό αυτό σχέδιο συµφέρει να πραγµατοποιηθεί. τότε η σηµερινή αξία της µελλοντικής αυτής απόδοσης είναι: ΠΑ1 = R1/1+r = 1. Στη σύγκριση µεταξύ κέρδους και οφέλους και κατά συνέπεια στην τελική απόφαση σχετικά µε την ανάληψη ή µη της επένδυσης και του συνολικού ύψους των επενδύσεων που θα πραγµατοποιηθούν.38 €.000 €. της καθαράς παρούσας αξίας. τότε.05 =952. όπως ονοµάζεται το αποτέλεσµα της αφαίρεσης του κόστους από τις εισροές.στο µέλλον). αν το πραγµατικό επιτόκιο είναι r=5% και η αναµενόµενη απόδοση στο τέλος του πρώτου έτους της επένδυσης είναι 1. τότε το επενδυτικό σχέδιο είναι ασύµφορο. τότε η παρούσα αξία αυτής της ροής αποδόσεων είναι: 32 . Με άλλα λόγια. Συγκεκριµένα. δηλαδή R1=1. Είναι προφανές ότι για την ανάληψη µιας επένδυσης τα αναµενόµενα κέρδη θα πρέπει να υπερκαλύπτουν το κόστος. Σύµφωνα µε το κριτήριο αυτό για κάθε επενδυτικό σχέδιο µπορεί να υπολογιστεί η σηµερινή ή. καίριο ρόλο παίζει το επίπεδο των πραγµατικών επιτοκίων στην οικονοµία.000/1. καθώς τόσο πιο δαπανηρή γίνεται η πραγµατοποίηση τους. oι επιχειρήσεις αναλαµβάνουν το κόστος της επένδυσης στο παρόν αναµένοντας να απολαύσουν κάποια κέρδη στο µέλλον. αν δηλαδή η καθαρά παρούσα αξία (ΚΠΑ). δηλαδή. η παρούσα αξία των προβλεποµένων αποδόσεων που θα προκύψουν ως αποτέλεσµα της επένδυσης και η παρούσα αυτή αξία να συγκριθεί µε την αντίστοιχη παρούσα αξία του κόστους πραγµατοποίησης της επένδυσης. Αυτή η αρνητική σχέση επενδύσεων και πραγµατικού επιτοκίου ερµηνεύεται αν εξετάσουµε το βασικό κριτήριο που χρησιµοποιείται για την αξιολόγηση της σκοπιµότητας ανάληψης ενός επενδυτικού σχεδίου. Αν η επένδυση αναµένεται να αποφέρει θετικές αποδόσεις για n χρόνια στο µέλλον. είναι θετική.. Έτσι. Αν η ΚΠΑ είναι αρνητική. όσο πιο ψηλό είναι το επίπεδο των πραγµατικών επιτοκίων τόσο λιγότερες επενδύσεις θα αναληφθούν. Προκειµένου να υπολογίσουµε την καθαρά παρούσα αξία κάθε επενδυτικού σχεδίου. όπως ονοµάζεται.

τότε η ΚΠΑ είναι 52. επιτόκιο). αναλαµβάνονται λιγότερα επενδυτικά σχέδια... η αύξηση του πραγµατικού επιτοκίου µειώνει την παρούσα αξία κάθε επενδυτικού σχεδίου. καθώς λιγότερα επενδυτικά σχέδια είναι κερδοφόρα (σύµφωνα µε το κριτήριο της ΚΠΑ) και αντίστροφα. Η καµπύλη που απεικονίζει τη συνάρτηση επενδύσεων. Έτσι. Σε σχετικά υψηλά επίπεδα επιτοκίου. Γενικότερα. αν στο προηγούµενο παράδειγµα το κόστος της επένδυσης. η καµπύλη αυτή θα έχει αρνητική κλίση στο χώρο (επενδύσεις.. είναι 900 € στην αρχή της επένδυσης.επιτοκίου που περιγράψαµε παραπάνω. Όπως είναι προφανές από τους µαθηµατικούς τύπους που παρατέθηκαν. έτσι ώστε να µην είναι δυνατό να αναληφθούν όλες οι επενδύσεις που έχουν ΚΠΑ>0. µε αποτέλεσµα τη µείωση των επενδυτικών σχεδίων που έχουν θετική ΚΠΑ και κατά συνέπεια τη µείωση της συνολικής επενδυτικής ζήτησης. τα κεφάλαια αυτά θα επενδυθούν στα σχέδια µε την υψηλότερη καθαρά παρούσα αξία.ΠΑ = R0 + R 1 1+ r + R 2 + R 3 (1+ r) (1+ r) 2 3 + . + R (1 + r )ν Αν υπάρχουν περιορισµένα επενδυτικά κεφάλαια. ΚΠΑ = −Κ + R 0 + R 1 1+ r + R 2 R + ν 3 (1 + r )2 (1 + r )3 + .+ R n (1+ r)n Σύµφωνα µε το κριτήριο της καθαράς παρούσας αξίας. οι επιχειρήσεις αναλαµβάνουν µόνο τα επενδυτικά σχέδια που έχουν θετική καθαρά παρούσα αξία. Κ. λοιπόν. δείχνει πόσες επενδύσεις (σε νοµισµατικές µονάδες) επιθυµούν να αναλάβουν οι επιχειρήσεις σε κάθε επίπεδο επιτοκίου. r r0 r1 I(r) I0 I1 I 33 .38 € και εποµένως η επένδυση είναι συµφέρουσα. ∆εδοµένης της αρνητικής σχέσης επενδύσεων ..

Συγκεκριµένα. της αξίας δηλαδή των περιουσιακών τους στοιχείων. η αύξηση του πλούτου των νοικοκυριών. Ωστόσο. αν αναπτύξουµε περαιτέρω το µοντέλο µας. το επίπεδο κατανάλωσης προσδιορίζεται κύρια από το επίπεδο εισοδήµατος. όταν το κόστος των κεφαλαιουχικών αγαθών µειώνεται. ή όταν η αβεβαιότητα στην οικονοµία µειώνεται και το επιχειρηµατικό κλίµα βελτιώνεται. Όταν τα αναµενόµενα µελλοντικά κέρδη των επιχειρήσεων αυξάνονται. r I1 (r) I0 (r) I I0 I1 Κατανάλωση Όπως έχουµε αναφέρει στα προηγούµενα. προκαλεί αύξηση της καταναλωτικής δαπάνης των νοικοκυριών και µετατόπιση της συνάρτησης κατανάλωσης πάνω και αριστερά. αφού σε κάθε επίπεδο διαθέσιµου προσωπικού εισοδήµατος τα άτοµα έχουν τη δυνατότητα να δαπανούν περισσότερα. όπως ο πλούτος (περιουσιακή κατάσταση) του αλλά και η δυνατότητα προσφυγής σε δανεισµό καθώς και το κόστος αυτού του δανεισµού. Από την άλλη µεριά. θα διαπιστώσουµε ότι υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που είναι προσδιοριστικοί του επίπέδου κατανάλωσης ενός νοικοκυριού. η καµπύλη επενδυτικής ζήτησης µετατοπίζεται πάνω και δεξιά. η δυνατότητα δανεισµού και το κόστος του επηρεάζει επίσης τις 34 . το επιθυµητό ύψος επενδύσεων αυξάνεται σε I1. αντικατοπτρίζοντας το γεγονός ότι σε κάθε επίπεδο πραγµατικού επιτοκίου αντιστοιχεί υψηλότερο επίπεδο επενδυτικής ζήτησης.Σε επίπεδο επιτοκίου r0. η επενδυτική ζήτηση είναι I0. Όταν το επίπεδο επιτοκίου µειώνεται για παράδειγµα σε r1.

Έτσι. τα άτοµα δανείζονται. Για το σκοπό αυτό. Τα άτοµα προσπαθούν να εξοµαλύνουν την κατανάλωση τους κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Ανέπτυξε. µια αύξηση του τρέχοντος εισοδήµατός των νοικοκυριών θα αποταµιευτεί καθώς δεν πιστεύουν ότι αυτή η προσωρινή αύξηση µπορεί να χρηµατοδοτήσει ένα αυξηµένο επίπεδο κατανάλωσης µακροχρόνια. έτσι. τη θεωρία του µόνιµου εισοδήµατος. Οι µεταβολές του τρέχοντος εισοδήµατος. ο πλούτος και τα επιτόκια. Όπως φαίνεται και από το διάγραµµα που ακολουθεί. υποστηρίζοντας ότι η κατανάλωση εξαρτάται µόνο από το τµήµα του εισοδήµατος που οι καταναλωτές θεωρούν ως δεδοµένο ή µόνιµο. οι καταναλωτές χρησιµοποιούν την αποταµίευση και το δανεισµό. ενώ κατά την περίοδο του γήρατος/σύνταξης χρησιµοποιούν τις αποταµιεύσεις τους για να χρηµατοδοτήσουν την κατανάλωση τους. τα άτοµα αποφεύγουν να µεταβάλλουν την κατανάλωσή τους. και όχι από το σύνολο του τρέχοντος διαθέσιµου εισοδήµατος. 35 . δηλαδή των επιτοκίων. Συγκεκριµένα. Σύµφωνα µε τη θεωρία κατανάλωσης που ανέπτυξε ο οικονοµολόγος Milton Friedman. καθιστά το κόστος δανεισµού χαµηλότερο και κατά συνέπεια αυξάνει την κατανάλωση των νοικοκυριών. αποτελούν προσδιοριστικούς παράγοντες της τρέχουσας κατανάλωσης. Έτσι. κατά την περίοδο της νεότητας τους. σύµφωνα µε τη θεωρία κατανάλωσης του κύκλου ζωής που ανέπτυξαν οι οικονοµολόγοι Albert Ando και Franco Modigliani. Το κόστος δανεισµού είναι το επίπεδο του πραγµατικού επιτοκίου στην οικονοµία και κατά συνέπεια µια µείωση του κόστους δανεισµού. βασιζόµενοι στο προσδοκώµενο καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους εισόδηµα. δεν επηρεάζουν την τρέχουσα κατανάλωση. ο Friedman υποστήριξε ότι ενώ το εισόδηµα παρουσιάζει διακυµάνσεις. το εισόδηµα µεταβάλλεται προβλέψιµα κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόµου. Από την άλλη µεριά. που είναι ή εκλαµβάνονται ως προσωρινές. οι καταναλωτές επιδιώκουν την εξοµάλυνση του επιπέδου κατανάλωσής τους καθ΄ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Στην ενδιάµεση περίοδο τα άτοµα αποταµιεύουν προκειµένου να εξοφλήσουν τα δάνεια της περιόδου της νεότητας και να χρηµατοδοτήσουν την µελλοντική κατανάλωση της περιόδου του γήρατος.καταναλωτικές δυνατότητες των νοικοκυριών.

Συγκεκριµένα. ότι τόσο η επενδυτική ζήτηση από µέρους των επιχειρήσεων όσο και η κατανάλωση από µέρους των νοικοκυριών εξαρτάται από τα πραγµατικά επιτόκια. είναι θετική συνάρτηση του εισοδήµατος των νοικοκυριών και αρνητική συνάρτηση των επιτοκίων (καθώς όσο αυξάνεται το επίπεδο των επιτοκίων τόσο µεγαλύτερό είναι το κίνητρο τους να αποταµιεύσουν και κατά 36 . θα εµπλουτίσουµε το υπόδειγµα µας έτσι ώστε να περιλαµβάνει την επίδραση των επιτοκίων στην συνολική ζήτηση. και τις κυβερνητικές δαπάνες (G) (φορείς: νοικοκυριά. Κατανάλωση Πραγµατικό Εισόδηµα Αποταµίευση Χρήση Αποταµιεύσεων ∆ανεισµός Μόνιµο Εισόδηµα Ηλικία 0 Νεότητα Γήρας Συνολική Ζήτηση και Επιτόκια Έχοντας διαπιστώσει από τα προηγούµενα. εξαρτάται από τα επιτόκια. αλλά θα υποθέσουµε ότι η κατανάλωση και η επένδυση εξαρτώνται από µια νέα µεταβλητή. επιχειρήσεις. C. κράτος): AD = C+I+G. τις επενδύσεις (I). λοιπόν.Εισόδηµα. µε τα παραπάνω. µπορούµε να συµπεράνουµε ότι η συνολική ζήτηση στην οικονοµία. AD. θεωρούµε ότι: • Η κατανάλωση. Εξακολουθούµε να χαρακτηρίζουµε την συνολική ζήτηση ως αποτελούµενη από την κατανάλωση (C). Σύµφωνα. το επιτόκιο.

50i Ye = 2. παραµένουν αυτόνοµες.60Y T = 100 + 0. αλλά σε συνδυασµούς εισοδήµατος-επιτοκίου που διατηρούν σε ισορροπία την αγορά προϊόντων και υπηρεσιών την οποία περιγράφουµε. ∆ιαµορφώνουµε. λοιπόν. i) που περιγράφονται από την εξίσωση 37 .60 Ye Ye = [1/0.50i + 0. Ι.80Yd C = 220 – 30i + 0. G.40] x (950 – 50i) (1 – 0.25Y I = 250 – 20i G = 480 Κατά συνέπεια.5 x (950 – 50i) Y e = 2. καθώς από τη µια µεριά αυξάνει το κόστος δανεισµού και από την άλλη αυξάνει το κόστος ευκαιρίας των κεφαλαίων που χρησιµοποιούνται για τη καθώς οι χρηµατοδότηση των επενδύσεων • Οι κυβερνητικές δαπάνες. είναι αρνητική συνάρτηση των επιτοκίων.60Y Και η τιµή ισορροπίας του εισοδήµατος προκύπτει από τη συνθήκη ισορροπίας: Ye =AD Ye = 950 . ∆εν µπορούµε να καταλήξουµε λοιπόν σε ένα µοναδικό επίπεδο ισορροπίας του εισοδήµατος στην οικονοµία. λοιπόν ότι έχουµε καταλήξει σε µια εξίσωση µε δύο αγνώστους. ως εξής: Έστω Αφού Yd = Y – T C = 300 – 30i + 0. προσδιοριστικοί παράγοντες του ύψους τους εξαρτώνται κύρια από πολιτικούς παράγοντες και επιλογές. Όλοι αυτοί οι συνδυασµοί (Y. το µαθηµατικό µοντέλο που περιγράφει την οικονοµία µας.375 – 125i Βλέπουµε.60) Ye = 950 .συνέπεια να µειώσουν την κατανάλωσή τους και τόσο µεγαλύτερο το κόστος του δανεισµού) • Η επενδυτική ζήτηση. η συνολική ζήτηση είναι: AD = C+I+G = 950 – 50i + 0.

Y e = 2. 38 . η ισορροπία µετατοπίζεται από το σηµείο Α στο σηµείο Β. ή ότι η αποταµίευση ισούται µε την επένδυση. που εξασφαλίζουν. Η ευθεία συνολικής ζήτησης µετατοπίζεται πάνω και το εισόδηµα αυξάνεται από y0 σε y1 ως αποτέλεσµα της µείωσης του επιτοκίου από r0 σε r1. παρουσιάζεtαι στο παρακάτω σχήµα: µία µείωση του πραγµατικού επιτοκίου αυξάνει την επενδυτική ζήτηση και µέσω αυτής τη συνολική ζήτηση. καθώς όσο αυξάνεται το επιτόκιο. και κατά συνέπεια η συνολική ζήτηση και το εισόδηµα.375 – 125i 0 2375 Y Η εξαγωγή της καµπύλης IS διαγραµµατικά. Η καµπύλη IS. την παραγωγή και το πραγµατικό εισόδηµα. δηλαδή.375 – 125i µπορούν να απεικονιστούν µε µια καµπύλη στο γεωµετρικό χώρο (Y. Ορισµός: Η καµπύλη IS απεικονίζει όλους τους δυνατούς συνδυασµούς εισοδήµατος-επιτοκίου που διατηρούν σε ισορροπία την αγορά προϊόντων και υπηρεσιών. ∆εδοµένου ότι η ισορροπία στην αγορά προϊόντων και υπηρεσιών εξασφαλίζεται όταν η επιθυµητή δαπάνη ισούται µε την πραγµατική. ότι η συνολική ζήτηση ισούται µε το εισόδηµα. i). I) και έχει αρνητική κλίση. γραφικά απεικονίζεται στον χώρο (Y. τόσο µειώνεται η επενδυτική ζήτηση και η αποταµίευση. Η καµπύλη αυτή ονοµάζεται καµπύλη IS. i 19 IS: Y e = 2.

39 . η κατανάλωση και η επένδυση βρίσκονται σε χαµηλά επίπεδα και κατά συνέπεια και η συνολική ζήτηση είναι χαµηλή. λοιπόν. σε χαµηλά επίπεδα επιτοκίων. Αντίθετα. ότι σε σχετικά υψηλά επίπεδα επιτοκίων (r0). Ας δούµε τώρα την επίδραση µιας µεταβολής στις µεταβλητές που θεωρήσαµε εξωγενείς στο µοντέλο µας πάνω στο εισόδηµα ισορροπίας (για παράδειγµα µιας αυτόνοµης µεταβολής των φόρων ή των κυβερνητικών δαπανών). Το επίπεδο ισορροπίας του εισοδήµατος τότε. η κατανάλωση και η επένδυση και κατά συνέπεια η συνολική ζήτηση είναι υψηλότερη και το επίπεδο ισορροπίας του εισοδήµατος είναι τότε Y1. όπως το r1.45o AD1= C+I(r1)+G Β AD0= C+I(r0)+G Α Y0 Εισόδηµα Y1 r r0 Α r1 Β IS Y0 Y1 Εισόδηµα Βλέπουµε. βρίσκεται στο επίπεδο Y0.

050 . Τότε η συνολική ζήτηση στην οικονοµία θα αυξηθεί σε AD1 = C+I+G1 = 1.375 – 125i Ας υποθέσουµε τώρα ότι αυξάνονται οι κυβερνητικές δαπάνες από G0=480 σε G1 = 580.Παράδειγµα 1: Αύξηση Κυβερνητικών ∆απανών Για να δούµε την επίδραση µιας αύξησης των κυβερνητικών δαπανών στο εισόδηµα ισορροπίας θα χρησιµοποιήσουµε το προηγούµενο αριθµητικό παράδειγµα.60Y I = 250 – 20i G = 480 AD = C+I+G = 950 – 50i + 0.60Y Και η καµπύλη IS: Ye = 2. 45o AD1= C+I(r0)+G1 AD0= C+I(r0)+G0 Y0 Εισόδηµα Y1 r r0 IS1 IS0 Y0 Y1 Εισόδηµα 40 .6Y Λύνοντας για το επίπεδο ισορροπίας του εισοδήµατος θα προκύψει η νέα καµπύλη IS1: Ye = 2.50I + 0.625 – 125i. όπου: C = 220 – 30i + 0.

λοιπόν.π. δηλαδή.θα προκαλέσει απλά µια µετακίνηση επί της καµπύλης IS σε ένα νέο συνδυασµό ισορροπίας. κ. µια µεταβολή των ενδογενών µεταβλητών – δηλαδή στο εισόδηµα ή στο επιτόκιο. ότι ενώ µια µεταβολή των εξωγενών µεταβλητών -των µεταβλητών. Προσέξτε στο σηµείο αυτό. πως η αύξηση των δηµοσίων δαπανών προκάλεσε την αύξηση του εισοδήµατος ισορροπίας που αντιστοιχεί σε κάθε επίπεδο επιτοκίου. I G) θα προκαλέσει την αύξηση της συνολικής ζήτησης της οικονοµίας και κατά συνέπεια την δεξιά µετατόπιση της καµπύλης IS. κλίµα αβεβαιότητας που µειώνει την επενδυτική ζήτηση. αύξηση της ροπής προς αποταµίευση.χ.) µετακινεί την καµπύλης IS αριστερά υποδεικνύοντας έτσι ότι σε κάθε επίπεδο επιτοκίου αντιστοιχεί χαµηλότερο επίπεδο ισορροπίας του εισοδήµατος.Βλέπουµε. Για τις συγκεκριµένες αριθµητικές τιµές του παραδείγµατός µας θα έχουµε: i 21 19 IS0 2375 IS1 Y 2625 Γενικά οποιαδήποτε αυτόνοµη αύξηση στις εξωγενείς µεταβλητές του υποδείγµατός µας (C. που δεν εµφανίζονται στους άξονες του διαγράµµατος της ISπροκαλεί µετατόπιση ολόκληρης της IS. Με άλλα λόγια. µείωση δηµοσίων δαπανών. η καµπύλη IS µετατοπίστηκε δεξιά. 41 . αύξηση φορολογικών συντελεστών που µειώνει το διαθέσιµο εισόδηµα. Αντίθετα.λ. οποιαδήποτε µεταβολή συνεπάγεται µείωση της συνολικής ζήτησης (π.

µετατοπίζοντας την αντίστοιχη ευθεία πάνω και αριστερά.25Y I = 250 – 20i G = 480 42 . Όπως φαίνεται και στο σχήµα παρακάτω.Παράδειγµα 2: Βελτίωση Επενδυτικού Κλίµατος Ας υποθέσουµε ότι µετά την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. 45o AD1= C(Υ-Τ) +I1(r)+G AD0= C(Υ-Τ)+I0(r)+G Y0 Εισόδηµα Y1 r r0 IS1 IS0 Y0 Y1 Εισόδηµα Παράδειγµα 3: Αύξηση Φορολογικών Συντελεστών Ας χρησιµοποιήσουµε το προηγούµενο αριθµητικό παράδειγµα. όπου: C = 300 – 30i + 0. δηλαδή δεξιά µετατόπιση της καµπύλης IS για κάθε επίπεδο επιτοκίου. όλων των υπολοίπων παραγόντων παραµένοντων σταθερών (ceteris paribus). η αύξηση αυτή. Προκύπτει.80Yd T = 100 + 0. έτσι. αυξάνει τη συνολική ζήτηση στην οικονοµία. το επιχειρηµατικό κλίµα στη χώρα βελτιώνεται µε συνέπεια να παρουσιαστεί µια αύξηση των αυτόνοµων επενδύσεων. αύξηση του εισoδήµατος ισορροπίας σε κάθε επίπεδο επιτοκίου.

Τότε:
AD = C+I+G = 950 – 50i + 0,60Y και η καµπύλη IS0: Y0e = 2.375 – 125i (1)
Ας υποθέσουµε τώρα ότι αλλάζει το φορολογικό καθεστώς και η φορολογία
αυξάνεται από T0=100+0,25Y σε T1=200+0,25Y. Η αύξηση αυτή των φόρων, µειώνει
το διαθέσιµο εισόδηµα των νοικοκυριών και κατά συνέπεια την καταναλωτική
δαπάνη των νοικοκυριών. Με άλλα λόγια, η συνάρτηση κατανάλωσης γίνεται τώρα,
C1 = 300-30i + 0,8Yd = 300 – 30 i+ 0,8 (Y - (200+0,25Y))

C1 = 140 – 30i + 0,6Y

Το µοντέλο µας, λοιπόν, γίνεται
C1 = 140 – 30i + 0,6Y
I = 250 – 20i,
G = 480
Η συνολική ζήτηση, λοιπόν, είναι AD1 = C1 + I + G = 870 -50i + 0,6Y και λύνοντας
για το εισόδηµα ισορροπίας (µε τη χρήση της συνθήκηε ισορροπίας AD=Y)
προκύπτει η νέα καµπύλη IS1: Y1e = 2.175 – 125i (2)
Βλέπουµε, λοιπόν, ότι σε κάθε επίπεδο επιτοκίου το εισόδηµα ισορροπίας είναι
µικρότερο στην περίπτωση της IS1 από ότι στην περίπτωση της IS0. Συγκρίνοντας την
(1) και (2), βλέπουµε ότι πρόκειται για δύο ευθείες παράλληλες (έχουν την ίδια
κλίση: 125, ενώ έχουν διαφορετική τεταγµένη επί τη αρχή). ∆ιαγραµµατικά, η
αύξηση των φορολογικών συντελεστών απεικονίζεται µε κάτω µετατόπιση της
καµπύλης συνολικής ζήτησης από AD (από AD0 σε AD1) και κάτω αριστερή
µετατόπιση της IS (από IS0 σε IS1), γεγονός που αντικατοπτρίζει ότι σε κάθε επίπεδο
επιτοκίου, το εισόδηµα ισορροπίας είναι µικρότερο.

43

45o
AD0= C(Υ-Τ0)+I+G1

Α

AD1= C(Υ-Τ0)+I+G
Β

Y1

r

Y0
Α

Β

r0

Εισόδηµα

IS1
IS0
Y1

Y0

Εισόδηµα

Για τις συγκεκριµένες αριθµητικές τιµές του παραδείγµατός µας θα έχουµε:
i
19
17.4

IS1
2175

IS0

2375

Y

∆ηµοσιονοµική Πολιτική

Με τον όρο «∆ηµοσιονοµική Πολιτική» αναφερόµαστε στην πολιτική κυβερνητικών
δαπανών και στο φορολογικό σύστηµα το οποίο χρησιµοποιείται για να επηρεάσει
την κατάσταση και την πορεία της οικονοµίας. Η κατάρτιση του κατάλληλου
44

µίγµατος δηµοσιονοµικής πολιτικής, ωστόσο, είναι δύσκολο έργο, καθώς για
παράδειγµα πέρα από τη µέγιστη αποτελεσµατικότητα των δηµοσιονοµικών στόχων
πρέπει κανείς να κάνει και επιλογές διάθεσης των πόρων µεταξύ εναλλακτικών
χρήσεων, που αναµφισβήτητα στερούν πόρους από τις άλλες εναλλακτικές χρήσεις.
Το προϊόν ισορροπίας στην οικονοµία είναι θετική συνάρτηση των κυβερνητικών
δαπανών, καθώς µέσω αυτών παράγονται αγαθά και δηµιουργούνται ευκαιρίες
απασχόλησης και αρνητική συνάρτηση των φορολογικών συντελεστών, καθώς
επιδρούν µειωτικά στο διαθέσιµο εισόδηµα των νοικοκυριών.
Οι στόχοι της δηµοσιονοµικής πολιτικής περιλαµβάνουν:

την αναδιανοµή του πλούτου µέσω του φορολογικού συστήµατος και της
διάρθρωσης των κυβερνητικών δαπανών

τη σταθεροποίηση της οικονοµίας (πολιτικές µεγέθυνσης του προϊόντος κατά
την περίοδο υφέσεων και µείωσης του σε περίοδο έντονης αύξησης)

την οικονοµική και κοινωνική ανάπτυξη

Η χρηµατοδότηση των δαπανών της κυβέρνησης µπορεί να γίνει µε:

φορολογία (άµεση που επιβάλλεται στα φυσικά και νοµικά πρόσωπα– έµµεση
που επιβάλλεται στις συναλλαγές)

∆ανεισµό

Έκδοση Νέου Χρήµατος

Αδυναµίες στην επίτευξη των στόχων µπορούν να θεωρηθούν:

Η χρονική υστέρηση: η διάγνωση/συνειδητοποίηση ενός προβλήµατος, η
αντίδραση µέσω υιοθέτηση της κατάλληλης πολιτικής και η εµφάνιση των
πρώτων αποτελεσµάτων της έχουν χρονική απόσταση.

Η δυσκολία ανατροπής µιας δεδοµένης πολιτικής (για παράδειγµα αφού
αυξηθούν οι δαπάνες είναι δύσκολο να µειωθούν και το αντίστροφο για τους
φόρους).

Η

υπερβολική

σπατάλη,

καθώς

συνήθως

οι

φορείς

άσκησης

της

δηµοσιονοµικής πολιτικής δεν έχουν κίνητρο να περιορίσουν το χρηµατικό
κόστος των πολιτικών που ασκούν.

45

Στην πραγµατικότητα το χρήµα διευκολύνει τις συναλλαγές µας και κατά συνέπεια εξυπηρετεί την εύρυθµη λειτουργία της οικονοµίας. που είναι και το βασικό χαρακτηριστικό που το διαφοροποιεί από άλλα περιουσιακά στοιχεία. το οποίο θα ήταν πιθανά δύσκολο να µεταφερθεί ή ευάλωτο στις καιρικές συνθήκες. Είναι προφανές. µονάδα µέτρησης και µέσο πραγµατοποίησης µελλοντικών πληρωµών. Ως χρήµα ορίζουµε κάθε γενικά αποδεκτό µέσο πληρωµής για αγορά αγαθών ή διακανονισµό χρέους. ∆ιαφορετικά θα έπρεπε να το ανταλλάξετε µε κάποιον τρίτο που θα επιθυµούσε το δικό σας αγαθό και θα πωλούσε το αγαθό που θα ήθελε αυτός που πουλάει το αγαθό που εσείς επιθυµείτε ή θα έπρεπε να κάνατε πλήθος τέτοιους συνδυασµούς ώστε να καταλήξετε τελικά να αποκτήσετε το αγαθό ή την υπηρεσία που θα επιθυµούσατε. χαρτονοµίσµατα. αν για τα αγαθά αυτά ανταλλάσσαµε κέρµατα. στην πραγµατικότητα το χρήµα είναι ένα µέσο συναλλαγών ή πληρωµών. Φανταστείτε κάθε φορά που θα χρειαζόσασταν να χρησιµοποιήσετε κάποιο αγαθό ή κάποια υπηρεσία να χρειαζόταν να τα ανταλλάξετε µε το αγαθό ή την υπηρεσία που παράγετε εσείς: θα έπρεπε να κουβαλάτε µαζί το προϊόν σας. όποιος διάθετε προς πώληση αυτό που σας ενδιαφέρει θα έπρεπε να χρειάζεται το δικό σας αγαθό. το ρόλο του χρήµατος µπορεί να παίξει οτιδήποτε είναι γενικά αποδεκτό στις πληρωµές για αγαθά. Πέρα από τη λειτουργία του ως µέσο συναλλαγών. υπηρεσίες και χρέη. εξοικονοµεί κανείς χρόνο και προσπάθεια. σε τελική ανάλυση. Μάλιστα. Η πραγµατική αξία των χρηµάτων στην µορφή που έχουν σήµερα (χαρτί και µέταλλο ή ακόµα και πλαστικό. ή άλλα αγαθά. Επιπλέον. Σε τέτοιες κοινωνίες αντιπραγµατισµού τα αγαθά ανταλλάσσονται µε άλλα αγαθά.Χρήµα και Σύγχρονη Τραπεζική Ο λόγος για τον οποίο διακρατάµε χρήµατα είναι για να αγοράσουµε αγαθά και υπηρεσίες που χρειαζόµαστε. ∆εν θα µας ενδιέφερε. 46 . όπως οι πιστωτικές κάρτες) είναι µηδαµινή µπροστά στην αξία των αγαθών που αυτά µπορούν να αγοράσουν. αλλά τα αγαθά που µπορούν να αγοράσουν. το χρήµα εκτελεί τρεις ακόµα λειτουργίες: είναι µέσο διαφύλαξης αξιών. Έτσι λοιπόν. Αυτό το οποίο στην πραγµατικότητα µας ενδιαφέρει δεν είναι τα χρήµατα αυτά καθ’ αυτά. ότι χρησιµοποιώντας χρήµα οι εµπορικές συναλλαγές απλοποιούνται και έτσι.

δηλαδή τις καταθέσεις των ατόµων στις εµπορικές τράπεζες που µπορούν να ρευστοποιηθούν σχετικά ελεύθερα. Παραστατικό Χρήµα Πρόκειται για µέσο πληρωµής του οποίου η αξία ή η αγοραστική δύναµη είναι πολύ µεγαλύτερη από το κόστος παραγωγής του ή την αξία του σε άλλες χρήσεις. 2. 3. να διευκρινίσουµε ότι η έννοια του «χρήµατος» δεν είναι ταυτόσηµη µε την έννοια των «µετρητών». Περιεκτικό Χρήµα Πρόκειται για µέσο πληρωµής του οποίου η αξία ή η αγοραστική δύναµη είναι όση το κόστος παραγωγής του ή η αξία του σε άλλες χρήσεις (π.χ. µπορεί. χρυσές λίρες στο παρελθόν).χ. δηλαδή η νοµισµατική βάση Μ0.Κατά καιρούς έχουν χρησιµοποιηθεί διάφορα αγαθά ως µέσο συναλλαγών. το Μ3 και το Μ4. Θα µπορούσαµε να τα ταξινοµήσουµε στις παρακάτω κατηγορίες: 1. Υπάρχουν διάφοροι «επίσηµοι» ορισµοί της προσφοράς χρήµατος στη σύγχρονη οικονοµική. 47 . η τραπεζική κατάθεση είναι χρέος της τράπεζας προς τον κάτοχο του τραπεζικού λογαριασµού) Είναι πολύ σηµαντικό. καθώς και τα ρευστά διαθέσιµα των τραπεζών • Μ1: Μ0 + όλες τις καταθέσεις όψεως • Μ2: Μ1 +ορισµένες καταθέσεις προθεσµίας. ωστόσο. σηµερινά χαρτονοµίσµατα). Πιστωτικό Χρήµα Πρόκειται για το µέσο συναλλαγών που βασίζεται στο χρέος µιας ιδιωτικής επιχείρησης ή ατόµου (π. ωστόσο. το Μ2. υπάρχουν τουλάχιστον πέντε βασικά µέτρα του χρήµατος. Έτσι λοιπόν: • Μ0 (νοµισµατική βάση): ποσότητα των χαρτονοµισµάτων και των κερµάτων σε κυκλοφορία. δηλαδή ως χρήµα. να περιλάβει κανείς σε ευρύτερους ορισµούς του χρήµατος και κάποια περιουσιακά στοιχεία µε σχετική ευκολία ρευστοποιήσεώς. Στις περισσότερες οικονοµίες. Ο συµβατικός ορισµός της προσφοράς χρήµατος αποτελείται από τη νοµισµατική κυκλοφορία και τις τραπεζικές καταθέσεις που δεν αποφέρουν τόκο. Το ακριβές περιεχόµενο κάθε µέτρου διαφέρει από οικονοµία σε οικονοµία ανάλογα µε την ανάπτυξη των χρηµατοπιστωτικών αγορών.χ. (π. το Μ1.

ενώ τους επιτρέπουν να χρησιµοποιήσουν το υπόλοιπο για την πραγµατοποίηση επενδύσεων κ. ενώ ο αρχικός καταθέτης (εσείς) πιστεύει ότι έχει € 1000 στο λογαριασµό του (και όντως έχει γιατί σε περίπτωση που θέλει να χρησιµοποιήσει τα χρήµατά του. Τα κέρδη της προκύπτουν από τη διαφορά µεταξύ του επιτοκίου που χρεώνει κατά τη χορήγηση των δανείων και του επιτοκίου που χορηγεί στους καταθέτες της. οι οποίες δανείζονται χρήµατα από τα άτοµα και τα πιστώνουν µε καταθέσεις και χρησιµοποιούν τα χρήµατά αυτά για να δανείζουν χρήµατα σε επιχειρήσεις. Σύγχρονη Τραπεζική Κάθε οργανισµός που ειδικεύεται στο να φέρνει σε επικοινωνία τους δανειστές µε τους δανειζόµενους ονοµάζεται χρηµατοπιστωτικός οργανισµός. νοικοκυριά και κάποιες φορές κυβερνήσεις. Αµέσως παρακάτω θα µελετήσουµε το µηχανισµό βάσει του οποίου οι εµπορικές τράπεζες έχουν αυτή τη δυνατότητα. στην αγορά κρατικών οµολόγων (δανεισµός προς το κράτος). τότε η τράπεζα θα διακρατήσει €100 µόνο και θα επενδύσει τα υπόλοιπα € 900 σε χορηγήσεις δανείων σε επιχειρήσεις και ιδιώτες. Σε κάθε χώρα.• Μ3:Μ2+προθεσµιακές καταθέσεις και πιστοποιητικά καταθέσεων του ιδιωτικού τοµέα. Τι σηµαίνει αυτό. Οι κυριότεροι χρηµατοπιστωτικοί οργανισµοί είναι οι εµπορικές τράπεζες. Το τραπεζικό σύστηµα των υποχρεωτικών διαθεσίµων αποτελεί βασικό συστατικό της διαδικασίας δηµιουργίας χρήµατος.λπ. Οι τράπεζες δηµιουργούν «χρήµα» το οποίο δεν υπάρχει στην πραγµατικότητα.λπ. η τράπεζα θα 48 . Ότι από τη µια µεριά. Βέβαια η τράπεζα είναι µια επιχείρηση η οποία επιδιώκει τη µεγιστοποίηση των κερδών της. σε εγχώριο και ξένο νόµισµα • Μ4:Μ3+ τις τοποθετήσεις ιδιωτών σε τίτλους (έντοκα γραµµάτια και οµόλογα) διάρκειας έως και ενός έτους. των καταθέσεων τους στην Κεντρική Τράπεζα. κ. η εµπορική τράπεζα έχει €900 που µπορεί να χρησιµοποιήσει. Έτσι. οι νοµισµατικές αρχές επιβάλλουν στις εµπορικές τράπεζες να διακρατούν ένα ελάχιστο ποσοστό. το ύψος του οποίου ορίζεται από τις αρχές. αν καταθέσετε €1000 στο λογαριασµό καταθέσεων που διακρατάτε στην εµπορική σας τράπεζα και αν υποθέσουµε ότι το ποσοστό υποχρεωτικών διαθεσίµων είναι 10%.

710 συνολικά Είναι προφανές ότι η διαδικασία αυτή µπορεί να συνεχιστεί για αρκετά βήµατα ακόµα. 49 . δεύτερο δάνειο -----------------------------------€ 2..πραγµατοποιήσει κανονικά την ανάληψη6).. €1900 τελικά στην οικονοµία...... Γενικά. έχουµε: € 1. Με την ίδια διαδικασία όπως και προηγουµένως...ΠΥ∆)2 +. Μόνο σε περίπτωση οµαδικού πανικού όπου οι καταθέτες φοβούµενοι ότι θα χάσουν τα χρήµατά τους ζητούν τα χρήµατά τους (όπως έγινε στην περίπτωση της Αµερικής το 1929.. ΠΥ∆ 6 Όλο σύστηµα των υποχρεωτικών διαθεσίµων στηρίζεται στην υπόθεση ότι η ζήτηση για αναλήψεις µπορεί να ικανοποιηθεί ανά πάσα στιγµή.. Ας υποθέσουµε τώρα ότι η τράπεζα χορήγησε τα €900 µε µορφή καταναλωτικού δανείου σε έναν φοιτητή. η αλληλουχία των διαδοχικών προσθέσεων στην ποσότητα χρήµατος που κυκλοφορεί στην οικονοµία είναι: Συνολική Αύξηση = Αρχική κατάθεση + αρχική κατάθεση x (1-ποσοστό υποχρεωτικών διαθεσίµων ΠΥ∆)+ αρχική κατάθεση x (1.. λοιπόν... Είναι πιθανό ο πωλητής του Η/Υ να καταθέσει τα χρήµατα αυτά στον τραπεζικό του λογαριασµό στην ίδια ή σε άλλη εµπορική τράπεζα. η τράπεζα θα διακρατήσει το 10% του ποσού (€90) και θα χορηγήσει τα € 810 σε κάποιον άλλο δανειζόµενο. πρώτο δάνειο και κατάθεση πωλητή € 810 . καθώς στατιστικά δεν είναι πιθανό όλοι οι καταθέτες να ζητήσουν το σύνολο των καταθέσεών τους.000 . ο οποίος τελικά τα χρησιµοποίησε για να αγοράσει έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή.. Μέχρι τώρα... Η αλυσίδα όµως δεν σταµατά εδώ. Κατά συνέπεια έχουµε συνολικά από ένα αρχικό κεφάλαιο € 1000.=7 αρχική κατάθεση x = αρχική κατάθεση x 1 = 1 − (1 − ΠΥ∆ ) 1 . και βέβαια οι αυξήσεις στην τελική προσφορά χρήµατος στην οικονοµία θα είναι ολοένα και µικρότερες σε κάθε καινούργιο βήµα.... αρχική κατάθεση € 900 . µε συνέπεια την µεγαλύτερη οικονοµική κρίση του αιώνα) µπορεί να προκύψουν δυσκολίες στην ικανοποίηση της ζήτησης των αναλήψεων. 7 Πρόκειται για γεωµετρική πρόοδο.

1 = 10 και η µέγιστη αύξηση στην προσφορά χρήµατος στην οικονοµία που θα µπορούσε να προκληθεί από την αρχική κατάθεση των € 1. Ουσιαστικά.000 ισούται µε € 10. ο πολλαπλασιαστής χρήµατος δίνει τη µεταβολή που προκαλείται στην ποσότητα χρήµατος από µια µεταβολή της ποσότητας της νοµισµατικής βάσης κατά µία µονάδα. Η τιµή του εξαρτάται από το επιθυµητό ποσοστό ρευστών διαθεσίµων προς το σύνολο των καταθέσεων των τραπεζών και το επιθυµητό από τον ιδιωτικό τοµέα ποσοστό των ρευστών σε κυκλοφορία προς το σύνολο των τραπεζικών καταθέσεων. Ποσότητα Χρήµατος = Πολλαπλασιαστής χρήµατος x Νοµισµατική Βάση 50 . Στο παράδειγµά µας ο πολλαπλασιαστής χρήµατος είναι 1/0.000.Όπως ακριβώς και στην περίπτωση του πολλαπλασιαστή δαπανών. ο όρος 1 ΠΥ∆ ονοµάζεται πολλαπλασιαστής χρήµατος και προσδιορίζει τη µέγιστη ποσότητα δηµιουργίας χρήµατος από µια αρχική κατάθεση.

• Μεταβολές του Προεξοφλητικού Επιτοκίου Το προεξοφλητικό επιτόκιο είναι το επιτόκιο που επιβάλλει η Κεντρική Τράπεζα στις εµπορικές τράπεζες όταν τους χορηγεί δάνεια. πως οι τράπεζες είναι σε θέση να δηµιουργούν χρήµα µέσω των καταθέσεων του κοινού σε αυτές. και µπορεί να µετρηθεί οποιαδήποτε στιγµή ως απόθεµα ρευστών περιουσιακών στοιχείων. Πως προκύπτουν όµως οι νέες καταθέσεις. τότε οι τράπεζες έχουν λιγότερα διαθέσιµα για δάνεια. Η µεταβολή της προσφοράς χρήµατος µπορεί να γίνει κυρίως µε τους εξής τρόπους: • Έκδοση Χαρτονοµισµάτων και Κερµάτων: Το εκδοτικό προνόµιο επιτρέπει στην Κεντρική Τράπεζα µιας χώρας να εκδώσει χαρτονοµίσµατα ή κέρµατα και να µεταβάλλει τη νοµισµατική βάση στην οικονοµία. µε αποτέλεσµα η προσφορά χρήµατος να µειώνεται (περιορισµός του πολλαπλασιαστικού αποτελέσµατος που περιγράφηκε παραπάνω).Κεντρική Τράπεζα και Νοµισµατικό Σύστηµα Είδαµε. Αν το ποσοστό των υποχρεωτικών αυτών διαθεσίµων αυξηθεί. Η προσφορά χρήµατος ελέγχεται από το κράτος και συγκεκριµένα από την Κεντρική Τράπεζα. η Κεντρική Τράπεζα κάθε χώρας επιβάλλει στις εµπορικές τράπεζες την υποχρέωση να διατηρούν στην Κεντρική Τράπεζα ένα ελάχιστο λόγο διαθεσίµων προς καταθέσεις. • Μεταβολή Υποχρεωτικών ∆ιαθεσίµων των Τραπεζών: Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω. Η ποσότητα χρήµατος που είναι διαθέσιµη σε µια οικονοµία ονοµάζεται προσφορά χρήµατος. • Συναλλαγές Ανοικτής Αγοράς: Η Κεντρική Τράπεζα προβαίνει σε αγορές (αύξηση προσφοράς χρήµατος) ή πωλήσεις (µείωση προσφοράς χρήµατος) κρατικών οµολόγων µεταβάλλοντας έτσι την προσφορά χρήµατος. µετά από απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας. η οποία ασκεί νοµισµατική πολιτική µεταβάλλοντας τη συνολική προσφορά χρήµατος στην οικονοµία συνήθως µε στόχο τη νοµισµατική σταθερότητα. Μείωση του προεξοφλητικού επιτοκίου προκαλεί αύξηση του δανεισµού των τραπεζών 51 . λοιπόν.

Έτσι διακρατούµε χρήµατα για να χρηµατοδοτήσουµε τις προγραµµατισµένες συναλλαγές µας. Το πόσα χρήµατα ακριβώς διακρατούµε εξαρτάται από το ύψος του εισοδήµατός µας και τον προγραµµατισµό των συναλλαγών µας. Τα Κίνητρα ∆ιακράτησης Χρήµατος 1. καθώς τότε το κόστος ευκαιρίας της διακράτησης ρευστών διαθεσίµων – οι τόκοι.από την Κεντρική Τράπεζα και εποµένως. 52 . υποθέτουµε ότι η ζήτηση χρήµατος εξαρτάται θετικά από το ύψος του εισοδήµατος (καθώς όσο περισσότερο εισόδηµα διαθέτουν τα νοικοκυριά. Κίνητρο Συναλλαγών Προκύπτει από τον µη απόλυτο συγχρονισµό πληρωµών και εισπράξεων (χρειαζόµαστε χρήµατα στο διάστηµα που µεσολαβεί µεταξύ των πληρωµών που δεχόµαστε και των αγορών που πραγµατοποιούµε στη συνέχεια). Έτσι. Ζήτηση Χρήµατος Η ζήτηση χρήµατος είναι ζήτηση πραγµατικών διαθεσίµων. τόσο περισσότερη ποσότητα χρήµατος επιθυµούν να διακρατούν) και αρνητικά από το επιτόκιο (καθώς όσο υψηλότερο το επιτόκιο τόσο περισσότερο το κοινό επιθυµεί να αποταµιεύσει/επενδύσει χρήµατα. Εξαρτάται από τη σύγκριση µεταξύ του οφέλους από τη διακράτηση µιας νοµισµατικής µονάδας για λόγους συναλλακτικούς (δηλαδή εξυπηρέτησης των τρέχοντων συναλλαγών) και του κόστους ευκαιρίας από τον τόκο που θυσιάζεται µε τη µη διακράτηση τοκοφόρων τίτλων. της προσφοράς δανείων προς το κοινό και κατά συνέπεια. αύξηση της προσφοράς χρήµατος.αυξάνεται). δηλαδή. Για τις ανάγκες της ανάλυσης µας θα υποθέσουµε ότι υπάρχει ένας µόνο τρόπος ορισµού της προσφοράς χρήµατος στην οικονοµία και ότι η Κεντρική Τράπεζα (ή η κυβέρνηση) απλά επιλέγει το επίπεδο της προσφοράς χρήµατος που επιθυµεί στην οικονοµία (εξωγενής προσφορά χρήµατος).

τότε. ∆ιακρατούν.2. Το ύψος των ρευστών διαθεσίµων που διακρατούν εξαρτάται από το κόστος ευκαιρίας (δηλαδή το ονοµαστικό επιτόκιο). 4. διακρατάµε κάποια χρήµατα προκειµένου να αντιµετωπίσουµε απρόβλεπτες καταστάσεις που τυχόν θα παρουσιαστούν. Εποµένως. το συνολικό κόστος της διακράτησης χρήµατος ισούται µε το άθροισµα r + πe (κόστος ευκαιρίας + κόστος από πληθωρισµό). Κίνητρο Κερδοσκοπίας Αν κάποιος διακρατεί τα περιουσιακά του στοιχεία µε τη µορφή χρήµατος. Κατά συνέπεια. Κίνητρο Χρηµατοπιστωτικών Επενδύσεων Βασίζεται στο γεγονός ότι τα άτοµα αποφεύγουν τον κίνδυνο. τα ρευστοποιηµένα αυτά περιουσιακά στοιχεία θα απωλέσουν τόση αξία όσος είναι ο αναµενόµενος πληθωρισµός. στη διάρκεια του έτους. δηλαδή τη θυσία από τη µη τοποθέτηση των χρηµάτων σε τοκοφόρους τίτλους. 3. Έτσι. Κίνητρο Προφύλαξης Εξαιτίας της αβεβαιότητας που χαρακτηρίζει τον κόσµο που ζούµε. οι επενδυτές είναι διατεθειµένοι να θυσιάσουν µια υψηλή µέση απόδοση προκειµένου να διαµορφώσουν ένα χαρτοφυλάκιο µε χαµηλότερη αλλά πιο προβλέψιµη απόδοση. λοιπόν. • Συνοψίζοντας. Το άθροισµα αυτό δεν είναι τίποτα άλλο από το ύψος του ονοµαστικού επιτοκίου. αυτό αποτελεί το κόστος ευκαιρίας της διακράτησης χρήµατος. Αν µια εναλλακτική επένδυση σε µακροχρόνια οµόλογα κι άλλους µη ρευστοποιήσιµους τίτλους έχουν πραγµατική απόδοση r. χρήµατα ως µέρος ενός χαρτοφυλακίου. βλέπουµε ότι η ζήτηση χρήµατος για πραγµατικά ρευστά διαθέσιµα εξαρτάται από: – το πραγµατικό εισόδηµα (θετικά) – το ονοµαστικό επιτόκιο (το κόστος ευκαιρίας διακράτησης χρήµατος) (αρνητικά) – το επίπεδο τιµών (το οποίο θεωρούµε προσωρινά σταθερό) (αρνητικά) – τις προσδοκίες σχετικά µε την εξέλιξη του επιπέδου των µελλοντικών επιτοκίων Προσφορά και Ζήτηση Χρήµατος 53 . το αναµενόµενο κόστος από την παρακράτηση χρήµατος είναι πe.

µπορούµε να την απεικονίζουµε στο χώρο (Μ. Από την άλλη µεριά. Για ένα δεδοµένο επίπεδο εισοδήµατος στην οικονοµία. Το επίπεδο ισορροπίας του επιτοκίου είναι το r0. Επιτόκιο i Προσφορά Χρήµατος Ms E r0 Ζήτηση Χρήµατος Md Χρήµα Μ M 54 . υπάρχει ένα επίπεδο επιτοκίου για το οποίο η ζήτηση χρήµατος από νοικοκυριά και επιχειρήσεις ισούται ακριβώς µε την προσφορά χρήµατος που η κυβέρνηση έχει επιλέξει µέσω της νοµισµατικής πολιτικής που ασκεί η Κεντρική Τράπεζα. Το σηµείο Ε (τοµή των ευθειών που απεικονίζουν την ευθεία προσφοράς χρήµατος και αυτή της ζήτησης χρήµατος) στο διάγραµµα απεικονίζει ακριβώς αυτό το σηµείο ισορροπίας στην αγορά χρήµατος.Θεωρώντας ότι η ζήτηση χρήµατος εξαρτάται αρνητικά από το πραγµατικό επιτόκιο (i = r + πe ) µπορούµε να την απεικονίζουµε µε µια ευθεία αρνητικής κλίσης στο χώρο (Χρήµα Μ. Πραγµατικό Επιτόκιο i). έχοντας υποθέσει ότι η προσφορά χρήµατος καθορίζεται εξωγενώς από τις νοµισµατικές αρχές της οικονοµίας. M . i) ως µια κάθετη γραµµή στο ύψος της καθορισµένης προσφοράς χρήµατος.

Ας δούµε. Κατά συνέπεια: Β0. η ζήτηση χρήµατος είναι ίση µε Βr1 ενώ η προσφορά χρήµατος ίση µε Αr1. Ας δούµε αναλυτικά πως θα γίνει αυτό: Υποθέτουµε ότι η ποσότητα του πραγµατικού πλούτου W των ατόµων ισούται µε την πραγµατική ποσότητα ή προσφορά χρήµατος L0 και την πραγµατική ποσότητα οµολόγων Β0. Υπάρχει λοιπόν υπερβάλλουσα ζήτηση χρήµατος ίση µε ΑΒ. ∆εδοµένου ότι η συνολική προσφορά χρήµατος στην οικονοµία είναι δεδοµένη και προσδιορισµένη από την Κεντρική Τράπεζα. το οποίο ορίζεται ως αυτό που καθιστά ζήτηση και προσφορά χρήµατος ίσες. όµως. Ισχύει λοιπόν ότι: L0+ Β0 = W = LD + ΒD. Τα άτοµα κατανέµουν το συνολικό τους πλούτο µεταξύ πραγµατικών οµολόγων ΒD και πραγµατικών ρευστών διαθεσίµων LD. θα πρέπει είτε η υπερβάλλουσα ζήτηση χρήµατος να ικανοποιηθεί (δηλαδή.ΒD = LD . Προκειµένου η αγορά χρήµατος να βρεθεί σε ισορροπία. 55 .L0 που σηµαίνει ότι. όλη η διαδικασία προσαρµογής στην ισορροπία θα πρέπει να γίνει από την πλευρά της ζήτησης χρήµατος. τι συµβαίνει σε ένα σηµείο στο χώρο (επιτοκίου. χρήµατος) που δεν είναι αυτό που εξισορροπεί ζήτηση και προσφορά χρήµατος. να αυξηθεί η προσφορά χρήµατος στην οικονοµία) είτε η υπερβάλλουσα ζήτηση χρήµατος να µειωθεί και να εξισωθεί µε την ήδη καθορισµένη προσφορά χρήµατος. η υπερβάλλουσα ζήτηση χρήµατος θα πρέπει να ισούται µε την υπερβάλλουσα προσφορά οµολόγων. Προσφορά Χρήµατος Ms Επιτόκιο i r2 ro r1 Γ ∆ E Α Β Ζήτηση Χρήµατος Md Χρήµα Μ Σε ένα επίπεδο επιτοκίου χαµηλότερο από αυτό του επιπέδου ισορροπίας. όπως για παράδειγµα το r1.

του επιτοκίου από το επίπεδο r1 στο επίπεδο r0 θα επιτρέψει την πώληση οµολόγων µε συνέπεια την µείωση της υπερβάλλουσας προσφοράς οµολόγων και. της υπερβάλλουσας ζήτησης χρήµατος. τόσο πιο χαµηλή θα είναι η τιµή του οµολόγου. λοιπόν. όπου υπάρχει θετική σχέση τιµής – προσφερόµενης ποσότητας). τους προσφέρει δηλαδή στην αγορά οµολόγων προκειµένου να µεταβάλλει την κατανοµή του πλούτου που διαθέτει µεταξύ οµολόγων και ρευστών διαθεσίµων υπερ των οµολόγων. Βλέπουµε. Η αύξηση. Ισχύει. Στην περίπτωση όµως των ρευστών διαθεσίµων εκλαµβάνουµε ως τιµή το επίπεδο του πραγµατικού επιτοκίου. όπως το επίπεδο επιτοκίου r2. αυτοµάτως. θα πρέπει προκειµένου η ζήτηση οµολογιών να αυξηθεί. Σύµφωνα µε τον ορισµό της παρούσας αξίας. Προκειµένου το κοινό να βρει ελκυστική επένδυση την αγορά οµολόγων θα πρέπει οι τιµές τους να µειωθούν (βασικός κανόνας της ζήτησης ενός προϊόντος. πως η αγορά χρήµατος λειτουργεί όπως οποιαδήποτε αγορά προϊόντος µε τη διαδικασία προσαρµογής στην ισορροπία να πραγµατοποιείται µέσω του µηχανισµού των τιµών. Αυτό συµβαίνει καθώς το κοινό προκειµένου να αυξήσει τα ρευστά διαθέσιµα που διακρατά ρευστοποιεί τους τίτλους (οµόλογα) που διακρατά. να αυξηθεί το επιτόκιο. Στο επίπεδο αυτό υπάρχει υπερβάλλουσα προσφορά ρευστών διαθεσίµων ίση µε Γ∆ και κατά συνέπεια. υπερβάλλουσα ζήτηση οµολογιών καθώς οι τιµές τους είναι πολύ χαµηλές. ∆εδοµένου ότι υπάρχει αντίστροφη σχέση µεταξύ της τιµής ενός οµολόγου και του επιτοκίου που προσφέρει8. Pb = Απόδοση r 56 .Όταν. Pb. 8 Η τιµή ενός οµολόγου. υπάρχει υπερβάλλουσα ζήτηση χρήµατος υπάρχει και υπερβάλλουσα προσφορά οµολόγων. όπως ξέρουµε είναι η αρνητική σχέση τιµής –ζητούµενης ποσότητας. ακριβώς. όσο υψηλότερο είναι το επιτόκιο µε το οποίο προεξοφλείται αυτή η ροή πληρωµών. Στο επίπεδο επιτοκίου r0 τόσο η αγορά χρήµατος όσο και η αγορά οµολόγων βρίσκεται σε ισορροπία µε την έννοια ότι σε κάθε µια από αυτές η προσφορά ισούται µε τη ζήτηση. Η αύξηση αυτή θα συνεχιστεί µέχρι το επιτόκιο να φτάσει στο επίπεδο ισορροπίας. λοιπόν. ισούται µε την παρούσα αξία της ροής πληρωµών που η εξόφληση του οµολόγου περιλαµβάνει. Η υπερβάλλουσα ζήτηση οµολογιών θα προκαλέσει τάσεις αύξησης της τιµής τους και βέβαια µείωσης του επιτοκίου µέχρι του σηµείου του επίπέδου ισορροπίας r0. διαδικασία θα ακολουθηθεί στην περίπτωση που η αγορά χρήµατος βρίσκεται σε ανισορροπία µε το επίπεδο του επιτοκίου να βρίσκεται σε επίπεδο υψηλότερο από αυτό που εξασφαλίζει την ισορροπία στην αγορά χρήµατος. Η αντίστροφη. σε αντίθεση µε την προσφορά. r0. λοιπόν. δηλαδή.

των µεταβλητών. Σηµειώστε σε αυτό το σηµείο ότι όταν έχουµε µια καµπύλη σε ένα γεωµετρικό χώρο. οι µεταβολές του εισοδήµατος. έχουµε µια µεταβολή των εξωγενών µεταβλητών . ωστόσο.Η καµπύλη LM Στο προηγούµενο διάγραµµα απεικονίσαµε το επίπεδο ισορροπίας του επιτοκίου για ένα δεδοµένο επίπεδο εισοδήµατος“Y”. δηλαδή. πως επηρεάζουν την ισορροπία της αγοράς χρήµατος. τότε έχουµε µετακίνηση ολόκληρης της καµπύλης (ή και µεταβολή της κλίσης της) καθώς αυτό ουσιαστικά ισοδυναµεί µε µεταβολή της συναρτησιακής σχέσης που συνδέει τις δύο ενδογενείς µεταβλητές. λοιπόν. που δεν εµφανίζονται στους άξονες. Ας δούµε. µε την πρώτη υπόθεση που κάναµε.δηλαδή των µεταβλητών που εµφανίζονται στους άξονες. λοιπόν. ότι το εισόδηµα αυξάνεται από Y0 σε Y1.Μεταβολές Ζήτησης Χρήµατος και Ισορροπία στην Αγορά Χρήµατος. ωστόσο. Όταν. Η ζήτηση χρήµατος αυξάνεται ως αποτέλεσµα του συναλλακτικού κινήτρου διακράτησης χρήµατος.προκαλεί µετακίνηση από το ένα σηµείο στο άλλο επί της καµπύλης αυτής. Αυτό διαγραµµατικά µπορούµε να το απεικονίσουµε µε µια παράλληλη µετατόπιση της καµπύλης ζήτησης χρήµατος δεξιά. Η 57 . µεταβολές στο επίπεδο των ενδογενών µεταβλητών. η ζήτηση χρήµατος αυξάνεται µε την αύξηση του εισοδήµατος. Επιτόκιο i Ms E2 r2 r1 r0 E1 E0 Α Md(Y2) Md(Y1) Md(Y0) Μ Έστω. Σύµφωνα.

i1 και i2. Β. Κάθε σηµείο επί της καµπύλης LM αποτελεί σηµείο ισορροπίας (Md=Ms) στην αγορά χρήµατος. προκύπτει µια σειρά συνδυασµών πραγµατικού επιτοκίου και εισοδήµατος που διατηρούν σε ισορροπία την αγορά χρήµατος. θα είναι αντίστοιχα το i0. i Προσφορά Χρήµατος i i3 i3 i2 i2 Md(Y2) i1 Md(Y1) Μ Md(Y0) Ζήτηση Χρήµατος i1 Γ Β LM Α Y0 Y1 Y32 Υ 58 . Γ που συνδέουν τα επιτόκια ισορροπίας µε τα αντίστοιχα επίπεδα εισοδήµατος. παρουσιάζεται πλέον υπερβάλλουσα ζήτηση χρήµατος ίση µε ΑE0. Συγκεκριµένα. (Για κάθε επίπεδο εισοδήµατος. και ένα διαφορετικό επίπεδο επιτοκίου που διατηρεί σε ισορροπία την αγορά χρήµατος –και την αγορά οµολόγων) Αν σχεδιάσουµε όλους τους συνδυασµούς ( i. Σε κάθε επίπεδο εισοδήµατος το επιτόκιο ισορροπίας. Έτσι. Στο σχήµα που ακολουθεί παίρνουµε τα σηµεία Α. Στο αρχικό επίπεδο ισορροπίας. που ορίζεται από την ισότητα (τοµή) της σταθερής προσφοράς µε την εκάστοτε καµπύλη ζήτησης χρήµατος. Όταν αυξηθεί το εισόδηµα σε Υ1 αυξάνεται η ζήτηση χρήµατος σε Μd(Y1) και όταν αυξηθεί το εισόδηµα σε Υ2 η ζήτηση χρήµατος µετατοπίζεται προς τα επάνω σε Μd(Υ2). προκύπτει µια διαφορετική καµπύλη ζήτησης χρήµατος. r0. θα προκύψει η καµπύλη LM. Η κλίση της LM είναι θετική και οφείλεται στο γεγονός ότι υψηλότερο εισόδηµα αυξάνει τη ζήτηση χρήµατος και εποµένως αυξάνει το επιτόκιο ισορροπίας. Κατά συνέπεια.καµπύλη ζήτησης χρήµατος µετατοπίζεται δεξιά. προκειµένου να επανέλθει σε ισορροπία η αγορά χρήµατος. Η ευθεία που διέρχεται από τα σηµεία αυτά είναι η ονοµαζόµενη “καµπύλη LM” η οποία δείχνει τους συνδυασµούς επιτοκίων και εισοδήµατος για τους οποίους η αγορά χρήµατος είναι σε ισορροπία. όταν το εισόδηµα είναι Υ0 η ζήτηση χρήµατος είναι Μd(Υ0). το πραγµατικό επιτόκιο ισορροπίας θα αυξηθεί µέχρι να φτάσει το επίπεδο r1.Y) που διατηρούν µε τον τρόπο αυτό σε ισορροπία την αγορά χρήµατος.

Η ακριβής θέση της καµπύλης ζήτησης χρήµατος.35Y – 70i (Σηµειώστε ότι η µορφή της ζήτησης χρήµατος είναι συµβατή µε τις δύο υποθέσεις που κάναµε για το εισόδηµα και το επιτόκιο.Αριθµητικό Παράδειγµα 1: Ας υποθέσουµε ότι έχουµε τις ακόλουθες συναρτησιακές µορφές για τη ζήτηση και την προσφορά χρήµατος: Ms = 475 Md = 440 + 0.35y – 70i 475 = 440 + 0. Θα µπορούσαµε εύκολα να σχεδιάσουµε την προσφορά χρήµατος και βέβαια ξέρουµε ότι η καµπύλη ζήτησης χρήµατος έχει θετική κλίση. Για την ισορροπία θα πρέπει: Ms = Md ==> 475 = 440 + 0.35y – 70i Λύνοντας. ωστόσο.35y – 70i ∆ηλαδή: i Προσφορά Χρήµατος LM (κλίση 200) i i0 i0 Md=440+35Y-75i 475 Ζήτηση Χρήµατος 100 Y0 Υ 59 . καταλήγουµε στο ότι Ms = Md LM: Ye = 100 + 200i 35 =0. δηλαδή ότι η ζήτηση χρήµατος εξαρτάται θετικά από το εισόδηµα και αρνητικά από το επιτόκιο). και κατά συνέπεια το επίπεδο ισορροπίας του επιτοκίου προσδιορίζεται από το επίπεδο εισοδήµατος.

αυξάνοντας το επίπεδο εισοδήµατος που αντιστοιχεί σε κάθε επίπεδο επιτοκίου ή αυξάνοντας το επίπεδο επιτοκίου που αντιστοιχεί σε κάθε επίπεδο εισοδήµατος. η προσφορά χρήµατος αυξάνεται από Ms = 475 σε Ms1 = 575. λοιπόν. Ms = Md 575 = 440 +0.70i LM: Ye = 386 + 200i Προσφορά Χρήµατος i i i0 i0 i1 LM (κλίση 200) LM1 (κλίση 200) Md=440+35Y-70i 475 575 Μ 100 386 Y0 Y1 Υ Γενικά. δηλαδή Md = 440 + 0. 60 . 9 Προσέξτε ότι αν η κυβέρνηση χρησιµοποιεί ως εργαλείο τα επιτόκια και όχι την προσφορά χρήµατος. µια αύξηση της προσφοράς χρήµατος θα προκαλέσει την (παράλληλη) µετατόπιση της καµπύλης LM πάνω και δεξιά.35Y . ενώ αντίθετα µια µείωση της προσφοράς χρήµατος θα προκαλέσει την µετατόπιση της LM κάτω και αριστερά9.70i 135=0.70i. Ας υποθέσουµε ότι στο προηγούµενο αριθµητικό παράδειγµα.Αριθµητικό Παράδειγµα 2: Μεταβολές στη ζήτηση ή στην προσφορά χρήµατος θα προκαλέσουν αντίστοιχες µεταβολές στην καµπύλη LM. ενώ η συναρτησιακή µορφή της ζήτησης χρήµατος παραµένει όπως προηγουµένως.35Y .35Y . τότε µια µείωση των επιτοκίων ισοδυναµεί µε µια αύξηση της προσφοράς χρήµατος (µέσω της επίδρασης στην αγορά οµολόγων: µείωση επιτοκίων=> αύξηση της τιµής των οµολόγων => µείωση της ζήτησης και αύξησης της προσφοράς τους=> υπερβάλλουσα προσφορά οµολόγων => ρευστοποίηση τους και αύξηση της προσφοράς ρευστών διαθεσίµων στην οικονοµία). Εξισώνοντας Ms1 = Md θα καταλήξουµε στη συναρτησιακή µορφή της νέας καµπύλης LM.

Αριθµητικό Παράδειγµα 3: Ας επιστρέψουµε τώρα στο αρχικό µας αριθµητικό παράδειγµα.385Y .35Y .70i.38 100 Υ Y0 Y1 Η αύξηση της ζήτησης χρήµατος µετατοπίζει την καµπύλη ζήτησης χρήµατος δεξιά. Σηµειώστε. η οποία χρησιµοποιώντας ως µέσα/εργαλεία πολιτικής την προσφορά χρήµατος ή.77i.38 + 200i LM1 (κλίση 200) Προσφορά Χρήµατος i i LM (κλίση 200) i1 i0 Md=484 + 0. όπου Ms = 475 και Md = 440 + 0. ότι η ζήτηση χρήµατος αυξάνεται είτε όταν αυξάνεται το Y. Ας υποθέσουµε τώρα ότι η ζήτηση χρήµατος αυξάνεται και γίνεται: Md1 = 484 + 0.385Y . αντανακλώντας το γεγονός ότι σε κάθε επίπεδο εισοδήµατος αντιστοιχεί υψηλότερο επίπεδο επιτοκίου.385Y . Όπως φαίνεται και από το διάγραµµα που ακολουθεί. το ύψος των επιτοκίων προσπαθεί να επιτύχει τους στόχους που τίθενται για τη σταθεροποίηση της οικονοµίας. Λύνοντας για την ισορροπία (Ms = Md1) θα προκύψει η νέα καµπύλη LM: Ms = Md1 => 475 = 484 + 0. είτε όταν αυξάνεται το επίπεδο τιµών (δεδοµένου ότι η ζήτηση χρήµατος είναι ουσιαστικά ζήτηση για αγοραστική δύναµη) Νοµισµατική Πολιτική Η νοµισµατική πολιτική σε µια οικονοµία. ασκείται από την Κεντρική Τράπεζα. Η LM µετατοπίζεται αριστερά. συχνότερα πλέον.77i => LM:Ye = -23. Είδαµε πως τότε LM: Ye = 100 + 200i.77i i0 Md=440+35Y-70i 475 Μ -23. η Κεντρική Τράπεζα µπορεί είτε να θέσει το ύψος του επιτοκίου στο επίπεδο r0 και να επιτρέψει στην προσφορά 61 .

καθώς οι συνδυασµοί επιτοκίου-ποσότητας ρευστών διαθεσίµων που διατηρούν σε ισορροπία την αγορά χρήµατος βρίσκονται πάνω στην καµπύλη ζήτησης χρήµατος LL. όµως δεν µπορεί να θέσει το επίπεδο και των δύο µεταβλητών. Σε καµία από τις δύο αγορές δεν ήµαστε όµως σε θέση να επιλέξουµε το µοναδικό συνδυασµό επιτοκίου και εισοδήµατος ισορροπίας που χαρακτηρίζει την οικονοµία. Προκειµένου να βρούµε το µοναδικό αυτό συνδυασµό που διατηρεί σε ισορροπία ταυτόχρονα και τις δύο αυτές αγορές θα 62 . Σε καµία περίπτωση. επιτοκίου) που διατηρούν σε ισορροπία κάθε µια από αυτές.χρήµατος να προσαρµοστεί στο επίπεδο ισορροπίας L00R. Επιτόκιο r0 LL L0 Ρευστά ∆ιαθέσιµα Ισορροπία στις αγορές αγαθών και υπηρεσιών και χρήµατος Είδαµε στα προηγούµενα ότι η συµπερίληψη του επιτοκίου στις συνθήκες ισορροπίας τόσο της αγοράς αγαθών και υπηρεσιών όσο και της αγοράς χρήµατος οδήγησε στην εύρεση µιας σειράς συνδυασµών (εισοδήµατος. είτε να θέσει την προσφορά χρήµατος στο επίπεδο L0 και να αφήσει το επιτόκιο να προσαρµοστεί στο επίπεδο ισορροπίας r0.

πρέπει να χρησιµοποιήσουµε και τις δύο καµπύλες που απεικονίζουν όλους τους δυνατούς συνδυασµούς ισορροπίας.80Yd T = 100 + 0. αυτό το σηµείο είναι η λύση του συστήµατος των αντίστοιχων εξισώσεων ευθείας). ∆ιαγραµµατικά. I. Ας δούµε ένα αριθµητικό παράδειγµα 1: Ας υποθέσουµε ότι σε µια οικονοµία η αγορά προϊόντος προσδιορίζεται από τις παρακάτω συνθήκες: C = 300 – 30i + 0.επιτοκίου που διατηρεί σε ισορροπία ταυτόχρονα τις δύο αυτές αγορές. i LM ie IS Y Ye Όταν είναι γνωστές οι τιµές ισορροπίας Υ. i. Υπενθυµίζουµε στο σηµείο αυτό ότι: Η Καµπύλη IS: απεικονίζει τους συνδυασµούς επιτοκίων και εισοδήµατος για τους οποίους η αγορά αγαθών και υπηρεσιών βρίσκεται σε ισορροπία. τότε µπορούν να βρεθούν και οι τιµές των µεταβλητών C. οι οποίες αν λυθούν ως σύστηµα εξισώσεων µπορούν να µας δώσουν το µοναδικό συνδυασµό εισοδήµατος. Οι δύο αυτές καµπύλες είναι στην πραγµατικότητα δύο εξισώσεις µε δύο αγνώστους (εισόδηµα και επιτόκιο). G. ο συνδυασµός αυτός είναι το σηµείο τοµής των δύο καµπυλών (όπως είναι γνωστό από τα µαθηµατικά.25Y Αφού Yd = Y – T C = 220 – 30i + 0. Η Καµπύλη LM: απεικονίζει τους συνδυασµούς επιτοκίων και εισοδήµατος για τους οποίους η αγορά χρήµατος βρίσκεται σε ισορροπία.60Y I = 250 – 20i 63 .

40] x (950 – 50i) IS :Y e = 2.60 Ye Ye = 2.60Y Και η τιµή ισορροπίας του εισοδήµατος: Ye = 950 .5 x (950 – 50i) (1 – 0.50i Ye = [1/0.70i Από την εξίσωση προσφοράς και ζήτησης χρήµατος προκύπτει η καµπύλη LM που αποτελεί η συνθήκη ισορροπίας στην αγορά χρήµατος.500.35Y=75 +70i LM: Y = 100 + 200i.35Y . Έχουµε λοιπόν: (IS) Y = 2.60Y + 250 – 20i + 480 = 950 – 50i + 0.375 – 125i = 100 + 200i ie = 7 (%) Θέτοντας αυτή τη τιµή ισορροπίας στην εξίσωση της LM (ή της IS) παίρνουµε την τιµή ισορροπίας του εισοδήµατος Ye = 1. Λύνοντας αυτό το σύστηµα εξισώσεων παίρνουµε τις τιµές ισορροπίας του επιτοκίου και του εισοδήµατος: YIS= YLM 2.60) Ye = 950 .35Y .επιτοκίου που διατηρεί σε ισορροπία και τις δύο αγορές είναι: (Υ. δηλαδή: Ms = Md 475= 440+ 0.G = 480 Κατά συνέπεια.375 – 125i. Με βάση τις τιµές αυτές µπορούµε να βρούµε τις τιµές για τις υπόλοιπες µεταβλητές: 64 . η συνολική ζήτηση είναι: AD = C+I+G = 220 – 30i + 0. (LM) Y = 100 + 200i. i) = (1.50i + 0.500 Άρα ο συνδυασµός εισοδήµατος.70i 0.375 – 125i Ας υποθέσουµε ότι η αγορά χρήµατος προσδιορίζεται από τις παρακάτω συνθήκες: Ms = 475 Md = 440 + 0. 7).

5000r Για την ισορροπία στην αγορά προϊόντος και υπηρεσιών πρέπει να ισχύει: S=I . 7) διατηρεί την αγορά χρήµατος σε ισορροπία θα την χρησιµοποιήσουµε στη συνθήκη ισορροπίας: Md = 440 + 0.500=910+110+480 Υ = C+I+G Παράδειγµα 2 Ένας άλλος τρόπος να βρούµε το συνδυασµό εισοδήµατος και επιτοκίου ισορροπίας είναι να χρησιµοποιήσουµε τις εξισώσεις S = I (αγορά προϊόντων και υπηρεσιών.µ. που αποταµιεύονται.910 .500) . 110 ν.5000r Για την ισορροπία στην αγορά χρήµατος πρέπει να ισχύει : Μ S = ΜD 200 = 0.025 C = 300 . Για να επαληθεύσουµε ότι ο συνδυασµός(Υ. i) = (1.8 (1.70(7) = 475 (Ms) Με τον ίδιο τρόπο.5Y I = 450 .475 = 115.500) .50 + 0. i) = (1.25Υ + 400 .T = 480 . ότι από τι 115 ν. για να επαληθεύσουµε ότι ο συνδυασµός(Υ.30(7) + 0.25Y + 400 . αντί για τη συνθήκη IS) και MS = MD (αγορά χρήµατος) που µας δίνουν το αντίστοιχο σύστηµα εξισώσεων: Έστω: S = .475 = Έλλειµµα 5 Yd =Y-T= (1.5Υ = 450 .20(7) = 110 Y=C+S+T S=Y-C–T S = 1.25 (1.5000r (Καµπύλη IS) ΜS = 200 ΜD = 0.5000r (Καµπύλη LM) 65 .025) = 910 I = 250 .µ διοχετεύονται σε επενδύσεις και 5 ν. Βλέπουµε.35 (1.475 = 1.500) = 475 Έλλειµµα Προϋπολογισµού = G . 7) διατηρεί και την αγορά προϊόντος και υπηρεσιών σε ισορροπία: 1.µ δανείζονται στην κυβέρνηση.500.500.500 . λοιπόν.50 + 0.T = 100 + 0.

25Υ + 400 . έτσι η ζήτηση χρήµατος θα είναι µικρότερη από την προσφορά (υπερβάλλουσα προσφορά χρήµατος). Έστω ότι η οικονοµία βρίσκεται στο σηµείο Α. η επενδυτική ζήτηση θα αρχίσει να αυξάνεται και 66 . είναι: S+T=I+G (Αγορά προϊόντος και υπηρεσιών) MS = M D (Αγορά χρήµατος) Τότε: S+T=I+G . τη διαδικασία µετακίνησης της οικονοµίας προς το σηµείο ισορροπίας. Ας προσθέσουµε τώρα στο παράδειγµα αυτό το δηµόσιο τοµέα. Στο σηµείο Α το επιτόκιο r1 είναι µεγαλύτερο από αυτό που θα διατηρούσε σε ισορροπία την αγορά χρήµατος για το επίπεδο εισοδήµατος y1. θα αυξηθεί η ζήτηση οµολόγων.06 που είναι και ο µόνος συνδυασµός εισοδήµατος και επιτοκίου ο οποίος εξασφαλίζει ταυτόχρονα ισορροπία και στις δύο αγορές.5(Υ-75) + 75 = 450 .25%. Η αγορά αγαθών βρίσκεται σε ισορροπία (αφού το σηµείο Α βρίσκεται επί της καµπύλης IS). rE) είναι οι συντεταγµένες του σηµείου τοµής των καµπύλων IS και LM. πρέπει το επιτόκιο να είναι χαµηλότερο από το r1 όπου η ζήτηση χρήµατος είναι µικρότερη από την προσφορά.50 + 0. όπου το επιτόκιο είναι r1 και το εισόδηµα y1. και ας υποθέσουµε ότι G=75 και Τ=75. το σύστηµα των δύο αυτών εξισώσεων ως προς Υ και r βρίσκουµε τις τιµές ισορροπίας εισοδήµατος και επιτοκίου ότι Υe = 450 και re = 6. στο σχήµα που ακολουθεί.5000r + 75 MS = M D 200 = 0.5000r Λύνοντας. οι συνθήκες ισορροπίας στην αγορά προϊόντος και υπηρεσιών και χρήµατος αντίστοιχα. αλλά η αγορά χρήµατος βρίσκεται εκτός ισορροπίας (καθώς το σηµείο Α βρίσκεται εκτός της καµπύλης LM και συγκεκριµένα στα αριστερά της). Τότε. µε συνέπεια να αυξηθεί η τιµή τους και να µειωθεί το επιτόκιο. Ας µελετήσουµε. το σηµείο γενικής ισορροπίας (YE. Για να υπάρξει ισορροπία στην αγορά χρήµατος όταν το εισόδηµα είναι y1. ∆ιαγραµµατικά οι τιµές αυτές δηλ. τώρα.Η λύση του συστήµατος των δύο αυτών εξισώσεων δίνει Υ = 400 και r = 0. Με τη διαδικασία προσαρµογής που περιγράφηκε νωρίτερα. τώρα. Όταν το επιτόκιο αρχίσει να µειώνεται.

όχι όµως και η αγορά αγαθών (το σηµείο Β βρίσκεται εκτός της καµπύλης IS και συγκεκριµένα στα δεξιάά της).λπ. Έτσι. ότι η οικονοµία βρίσκεται στο σηµείο Β. Εφόσον αυξήθηκε το εισόδηµα. 67 . Μεταβολές στις Αγορές Προϊόντος και Υπηρεσιών και Μεταβολές Επιτοκίου και Εισοδήµατος Ισορροπίας Όπως έχουµε δει η θέση της Καµπύλης IS εξαρτάται από οποιαδήποτε µεταβλητή επηρεάζει την αγορά προϊόντος και υπηρεσιών (επένδυση. ενώ η θέση της Καµπύλης LM από την προσφορά χρήµατος και το επίπεδο τιµών. Στην αγορά αγαθών θα έχουµε µεγαλύτερη προσφορά από ζήτηση µε αποτέλεσµα: υπερβολικά αποθέµατα στις επιχειρήσεις → µείωση της παραγωγής → µείωση του εισοδήµατος → µείωση της ζήτησης χρήµατος → µείωση των επιτοκίων. κυβερνητικές δαπάνες. ΥΕrE.). θα αυξηθεί και η ζήτηση χρήµατος για συναλλαγές. δηλαδή στο σηµείο τοµής των δύο καµπυλών. θα αρχίσει µια κίνηση κατά µήκος της ΙS από το σηµείο Α προς το σηµείο Ε.κατά συνέπεια θα αυξηθεί και το Υ. τώρα. Η αγορά χρήµατος βρίσκεται σε ισορροπία (το σηµείο Β βρίσκεται επί της καµπύλης LM). Ας δούµε. πως επηρεάζουν τέτοιες µεταβολές το επίπεδο ισορροπίας του εισοδήµατος και του επιτοκίου στην οικονοµία. λοιπόν. κατανάλωση. κ. µέχρι του επιπέδου re. r A r1 B E LM rE ΙS r2 Y1 YE Υ Ας υποθέσουµε. επί της καµπύλης LM µέχρι να φθάσουµε στο σηµείο ισορροπίας Ε. Κινούµεθα. Στο σηµείο αυτό δεν υπάρχει τάση για περαιτέρω µεταβολές (σηµείο ισορροπίας). Η διαδικασία αυτή θα σταµατήσει µόνο όταν επιτευχθεί ταυτόχρονη ισορροπία στην αγορά χρήµατος και στην αγορά προϊόντος. λοιπόν.

Έστω ότι η οικονοµία βρίσκεται αρχικά στο σηµείο ισορροπίας Α. Κατά συνέπεια. την επίδραση της δηµοσιονοµικής πολιτικής. στην αγορά προϊόντος ωστόσο. λοιπόν. όµως. να αυξάνεται η παραγωγή και το εισόδηµα.∆ηµοσιονοµική και Νοµισµατική Πολιτική Είναι προφανές από το διάγραµµα των καµπυλών IS-LM ότι οτιδήποτε µετακινεί δεξιά την IS ή την LM αυξάνει το προϊόν ισορροπίας στην οικονοµία. Στο αρχικό επίπεδο επιτοκίου r0. µε τιµές ισορροπίας για το εισόδηµα και το επιτόκιο Y0. µε συνέπεια τα αποθέµατα των επιχειρήσεων να µειώνονται. περιοριστική δηµοσιονοµική ή νοµισµατική πολιτική. ∆ηµοσιονοµική Πολιτική Ας δούµε. η αγορά χρήµατος εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισορροπία. r0. παρουσιάζεται υπερβάλλουσα ζήτηση. επεκτατική δηµοσιονοµική πολιτική -που µετακινεί την IS δεξιά (αύξηση δηµοσίων δαπανών ή µείωση φορολογικών συντελεστών). µειώνει το επίπεδο εισοδήµατος ισορροπίας µετακινώντας αριστερά το σηµείο τοµής των δύο καµπυλών. Ας υποθέσουµε τώρα ότι η κυβέρνηση αποφασίζει να ασκήσει επεκτατική δηµοσιονοµική πολιτική µέσω αύξησης των δηµοσίων δαπανών (G). r Γ r1 r0 LM A Β IS1 IS0 Y0 Y1 Εισόδηµα 68 . µετακινώντας αριστερά την IS ή την LM αντίστοιχα.ή επεκτατική νοµισµατική πολιτική -που µετακινεί την LM δεξιά (αύξηση προσφοράς χρήµατος ή µείωση επιτοκίων) αυξάνει το επίπεδο ισορροπίας του εισοδήµατος. Η αύξηση του G θα µετατοπίσει δεξιά την καµπύλη IS. (σηµείο Β). Στο σηµείο αυτό. καθώς µετακινεί το σηµείο τοµής των δύο καµπύλών δεξιά. Από την άλλη µεριά. µε συνέπεια την αύξηση των επιτοκίων στο επίπεδο r1 όπου αποκαθίσταται η ισορροπία στην αγορά χρήµατος. η αγορά χρήµατος βρίσκεται σε ανισορροπία (το σηµείο Β βρίσκεται εκτός της LM) Η αύξηση του εισοδήµατος που προκλήθηκε θα αυξήσει τη ζήτηση χρήµατος για συναλλακτικούς σκοπούς.

Έχουµε. r0. r LM r0 A LM1 Β r1 Γ IS Y0 Y1 Εισόδηµα 69 . προκαλεί την αύξηση του εισοδήµατος και την αύξηση του επιτοκίου ισορροπίας. Νοµισµατική Πολιτική Ας δούµε. την επίδραση της επεκτατικής νοµισµατικής πολιτικής. µια διαφοροποίηση στη σύνθεση του προϊόντος υπέρ των δηµοσίων επενδύσεων. το σηµείο ισορροπίας µετατοπίζεται στο σηµείο τοµής της IS µε τη νέα καµπύλη LM1. Y1. δηλαδή στο σηµείο Γ. Έστω ότι η οικονοµία βρίσκεται αρχικά στο σηµείο ισορροπίας Α. ότι η άσκηση επεκτατικής δηµοσιονοµικής πολιτικής. όπου το επίπεδο ισορροπίας εισοδήµατος και επιτοκίου είναι y0. δηλαδή στο σηµείο Γ µε τιµές ισορροπίας για το εισόδηµα και το επιτόκιο r1. λοιπόν. Με διαδικασία προσαρµογής αντίστοιχη µε αυτήν που περιγράφηκε παραπάνω. Το ίδιο ακριβώς θα συνέβαινε αν η επεκτατική δηµοσιονοµική πολιτική ασκούταν µέσω µείωσης των φορολογικών συντελεστών. Βλέπουµε. µε τιµές ισορροπίας για το εισόδηµα και το επιτόκιο Y0. λοιπόν. Η αύξηση του Μ θα µετατοπίσει δεξιά την καµπύλη LM. τώρα. r0. Η αύξηση του επιτοκίου προκαλεί µείωση των ιδιωτικών επενδύσεων (παραγκωνισµό των ιδιωτικών επενδύσεων). Ας υποθέσουµε τώρα ότι η κυβέρνηση αποφασίζει να ασκήσει επεκτατική νοµισµατική πολιτική µέσω αύξησης της προσφοράς χρήµατος (Μ).Η νέα ισορροπία µετατοπίζεται στο σηµείο τοµής της καµπύλης LM µε τη νέα καµπύλη IS1.

το µέγεθος. δηλαδή. είτε µέτρα νοµισµατικής πολιτικής (δηλαδή να αυξοµειώσουν την προσφορά χρήµατος) µετακινώντας την καµπύλη LM προς την επιθυµητή κατεύθυνση. Επιλογή Κατάλληλου Μίγµατος Οικονοµικής Πολιτικής: Η Αποτελεσµατικότητα της Νοµισµατικής και της ∆ηµοσιονοµικής Πολιτικής Ένα σηµαντικό ερώτηµα για τους σχεδιαστές της οικονοµικής πολιτικής είναι ποια πολιτική είναι η πλέον αποτελεσµατική για τους στόχους που έχουν επιλέξει. δηλαδή. λοιπόν. ο περιορισµός του εισοδήµατος θα οδηγήσει στον περιορισµό της ζήτησης και κατά συνέπεια στη µείωση των πληθωριστικών πιέσεων στην οικονοµία. ή αλλιώς το µέγεθος της µεταβολής του εισοδήµατος που προκύπτει ως αποτέλεσµα των πολιτικών αυτών. εξαρτάται από το σηµείο της LM στο οποίο βρίσκεται σε ισορροπία 70 . µε αποτέλεσµα την αύξηση τόσο του Υ όσο και του r. προκαλεί την αύξηση του εισοδήµατος και τη µείωση του επιτοκίου ισορροπίας. της επίδρασης των πολιτικών αυτών στο εισόδηµα. ότι η άσκηση επεκτατικής νοµισµατικής πολιτικής. Το αντίθετο θα πρέπει να γίνει σε περίπτωση πληθωρισµού ζήτησης. µε αποτέλεσµα την αύξηση του Υ και τη µείωση του r.Βλέπουµε. δηλαδή να αυξηθούν οι δηµόσιες δαπάνες ή να µειωθούν οι φόροι ώστε η IS να µετατοπισθεί επάνω και δεξιά. του επιπέδου τιµών που οφείλεται στην αυξηµένη ζήτηση στην οικονοµία. κύρια για τη µεγέθυνση του εθνικού εισοδήµατος. δηλαδή. Η αύξηση του εισοδήµατος θα µπορούσε εναλλακτικά να επιτευχθεί και µε την άσκηση επεκτατικής νοµισµατικής πολιτικής. προκειµένου να µεταβάλλουν το επίπεδο εισοδήµατος στην οικονοµία µπορούν να χρησιµοποιήσουν είτε µέτρα δηµοσιονοµικής πολιτικής (δηλαδή να µεταβάλλούν τις δηµόσιες δαπάνες ή τους φόρους) µετακινώντας την καµπύλη IS προς την επιθυµητή κατεύθυνση. αύξησης. Η περιοριστική δηµοσιονοµική ή νοµισµατική πολιτική είναι οι κατάλληλες οικονοµικές πολιτικές προς αυτή την κατεύθυνση. Οι υπεύθυνοι για το σχεδιασµό και την άσκηση της οικονοµικής πολιτικής. η οποία δεν µπορεί να καλυφθεί από την υπάρχουσα προσφορά προϊόντος και κατά συνέπεια προκαλεί αύξηση των τιµών. Για να αυξηθεί το εισόδηµα θα πρέπει να ασκηθεί επεκτατική δηµοσιονοµική πολιτική. ώστε να µετατοπισθεί η LM κάτω και δεξιά. αύξηση της προσφοράς χρήµατος. Στην περίπτωση αυτή. Η αποτελεσµατικότητα της δηµοσιονοµικής ή της νοµισµατικής πολιτικής.

όταν µειώνεται η ζήτηση για ρευστότητα. τα επιτόκια είναι υψηλά και η ζήτηση οµολογιών και τοκοφόρων τίτλων πολύ υψηλή. ένα οριζόντιο και ένα σχεδόν κάθετο τµήµα. Tα χρηµατικά διαθέσιµα που παρακρατούνται για κερδοσκοπικούς σκοπούς έχουν περιορισθεί σε ένα ελάχιστο µέγεθος και το όριο για την επέκταση του εισοδήµατος είναι η διαθεσιµότητα του χρήµατος για τη χρηµατοδότηση των συναλλαγών. η ζήτηση για ρευστά διαθέσιµα είναι πολύ υψηλή. βρισκόµαστε σε ύφεση και η δηµοσιονοµική πολιτική είναι πλήρως αποτελεσµατική (το µέγεθος της µεταβολής του εισοδήµατος ως αποτέλεσµα της δηµοσιονοµικής πολιτικής είναι µέγιστο). Όταν η οικονοµία βρίσκεται στο οριζόντιο10 τµήµα της LM (δηλαδή όταν η τοµή IS-LM βρίσκεται στο οριζόντιο τµήµα της LM). Έτσι. Αντίθετα. Έτσι. Οι κάτοχοι χαρτοφυλακίων έχουν στρέψει το κερδοσκοπικό ενδιαφέρον τους στην παρακράτηση χρήµατος καθώς αναµένουν αύξηση των επιτοκίων και µείωση των τιµών των οµολόγων. 71 . Έχει δηλαδή. όπως φαίνεται στο σχήµα που ακολουθεί. Στο σηµείο αυτό θα πρέπει να σηµειωθεί ότι η καµπύλη LM είναι οριζόντια σε χαµηλά επίπεδα επιτοκίου και εισοδήµατος και κάθετη σε υψηλά επίπεδα επιτοκίου και εισοδήµατος.η οικονοµία. οι κάτοχοι χαρτοφυλακίων δεν στρέφουν το ενδιαφέρον τους προς τοκοφόρους τίτλους. Καθώς όλοι περιµένουν τα επιτόκια ν’ αυξηθούν και τις τιµές των οµολόγων να πέσουν. η ζήτηση για τοκοφόρους τίτλους τείνει στο µηδέν. η δηµοσιονοµική πολιτική είναι σχεδόν έως πλήρως αναποτελεσµατική (το µέγεθος της µεταβολής του εισοδήµατος ως αποτέλεσµα της δηµοσιονοµικής πολιτικής είναι ελάχιστο έως µηδενικό). τα άτοµα είναι σχετικά αδιάφορα ανάµεσα στην παρακράτηση οµολογιών που έχουν χαµηλότατη απόδοση και στην παρακράτηση χρήµατος. όταν η τοµή IS-LM βρίσκεται στο κάθετο11 τµήµα της LM. µε αποτέλεσµα να µην προκαλείται αύξηση της ζήτησης για οµόλογα ή/και µετοχές. IS IS r LM IS IS IS IS YA YB YA YB YAYB Υ 10 Όταν τα πραγµατικά επιτόκια είναι πολύ χαµηλά. 11 Στο κάθετο τµήµα της καµπύλης LM.

ενώ η νοµισµατική πολιτική σε περιόδους άνθησης της οικονοµίας. συνήθως. σε περιόδους ευηµερίας οι επενδύσεις επηρεάζονται πολύ και από µικρές ακόµα µεταβολές στα επιτόκια ενώ σε περιόδους ύφεσης είναι αδιάφορες προς τις µεταβολές των επιτοκίων που προκαλούνται από τη νοµισµατική πολιτική. Για παράδειγµα. Έτσι. η 72 . Το οριζόντιο τµήµα της LM παραµένει σταθερό.χ. Αντίθετα. η νοµισµατική πολιτική είναι πλήρως αναποτελεσµατική (δεν προκαλεί καµία µεταβολή στο εισόδηµα ισορροπίας). η νοµισµατική πολιτική είναι πλήρως αποτελεσµατική. όπως φαίνεται στο σχήµα που ακολουθεί.Ας εξετάσουµε. στο σηµείο Α (τοµή IS-LM στο οριζόντιο τµήµα της LM). σηµείο Γ). Η οικονοµία. r IS LM Γ LM IS IS Β Α YA YB YA YB YAYB Υ Συµπερασµατικά. τώρα. Για ένα δεδοµένο εισόδηµα ισορροπίας το µίγµα νοµισµατικής και δηµοσιονοµικής πολιτικής που επιλέγεται προσδιορίζει το ύψος του επιτοκίου και τη σύνθεση του ΑΕΠ (δηλαδή το ποσοστό συµµετοχής του δηµόσιου και ιδιωτικού τοµέα).χ. ∆ηλαδή. όταν η οικονοµία βρίσκεται σε ύφεση. βρίσκεται στο ενδιάµεσο τµήµα της καµπύλης LM. βλέπουµε ότι η δηµοσιονοµική πολιτική είναι αποτελεσµατική σε περιόδους ύφεσης. Ας σηµειώσουµε ότι δεδοµένου του σχήµατος της καµπύλης LM η νοµισµατική πολιτική απεικονίζεται µε µετατόπιση µόνο του σχεδόν κάθετου τµήµατος της LM. την αποτελεσµατικότητα της νοµισµατικής πολιτικής. όπως π. όταν η οικονοµία βρίσκεται στο κάθετο µέρος της LM (π. Ο διαφορετικός βαθµός αποτελεσµατικότητας της νοµισµατικής πολιτικής οφείλεται στο βαθµό ευαισθησίας των επενδύσεων στις µεταβολές του επιτοκίου.

Εναλλακτικά. 73 . το επίπεδο εισοδήµατος πλήρους απασχόλησης θα µπορούσε να επιτευχθεί µέσω άσκησης περιοριστικής δηµοσιονοµικής πολιτικής και επεκτατικής νοµισµατικής πολιτικής που θα οδηγούσε σε χαµηλότερο επιτόκιο και. θα δηµιουργούσε ευνοϊκό κλίµα για ιδιωτικές επενδύσεις.ταυτόχρονη άσκηση περιοριστικής νοµισµατικής πολιτικής (αριστερά µετατόπιση LM) και επεκτατικής δηµοσιονοµικής πολιτικής (δεξιά µετατόπιση IS). βέβαια. Το αποτέλεσµα θα είναι µεν εισόδηµα πλήρους απασχόλησης. αλλά και σχετικά υψηλό επιτόκιο που προκαλεί παραγκωνισµό των ιδιωτικών επενδύσεων υπέρ των δηµοσίων επενδύσεων. Σηµειώστε. ότι υπάρχουν χρονικές υστερήσεις στην εµφάνιση των αποτελεσµάτων της άσκησης δηµοσιονοµικής και νοµισµατικής πολιτικής. που µπορεί να διαρκέσουν από 6 µήνες µέχρι ένα έτος. χρησιµοποιείται κυρίως για την επίτευξη πλήρους απασχόλησης. κατά συνέπεια.

µέσω της πραγµατικής προσφοράς χρήµατος. Το επίπεδο τιµών “p” είναι η µέση τιµή όλων των αγαθών που παράγονται στην οικονοµία. Όταν το επίπεδο της ονοµαστικής προσφοράς χρήµατος είναι δεδοµένο. Ας υποθέσουµε τώρα ότι οι τιµές στην οικονοµία µειώνονται. ∆εδοµένης της καµπύλης IS προκαλείται αύξηση του επιπέδου ισορροπίας του εισοδήµατος από Υ0 σε Υ1. η πραγµατική προσφορά χρήµατος αυξάνεται αν αυξηθεί η ονοµαστική προσφορά χρήµατος ή αν µειωθεί το επίπεδο τιµών και η ονοµαστική προσφορά χρήµατος παραµένει αµετάβλητη. Το επίπεδο τιµών εισάγεται στην ανάλυσή µας.Συνολική Ζήτηση Ας εισάγουµε τώρα στην ανάλυσή µας το επίπεδο τιµών και πως αυτό σχετίζεται µε το υπόδειγµα IS-LM και την εξαγωγή της καµπύλης συνολικής ζήτησης στην οικονοµία. η µείωση των τιµών P0 σε P1 αυξάνει την πραγµατική προσφορά χρήµατος και µετατοπίζει. αφού το σηµείο ισορροπίας της οικονοµίας µετατοπίζεται από το Α στο Β . Όταν το επίπεδο τιµών είναι σταθερό η πραγµατική προσφορά χρήµατος αυξάνεται µόνο αν αυξηθεί η ονοµαστική προσφορά χρήµατος. Η πραγµατική προσφορά χρήµατος (M/P) είναι ο λόγος της ονοµαστικής προσφοράς χρήµατος (M) προς το επίπεδο τιµών (P) και δείχνει την ποσότητα των αγαθών που µπορούν να αγοραστούν µε την ονοµαστική προσφορά χρήµατος. όταν όµως το επίπεδο τιµών µεταβάλλεται. 74 . αντικατοπτρίζεται στην καµπύλη ζήτησης της οικονοµίας που απεικονίζει όλους τους συνδυασµούς τιµών και εισοδήµατος που διατηρούν σε ταυτόχρονη ισορροπία τις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών και χρήµατος. δηλαδή την αγοραστική της δύναµη. κατά τα γνωστά. Στο υπόδειγµα που εξετάζουµε είναι ουσιαστικά η τιµή µια µονάδας προϊόντος Υ (θεωρώντας το Υ οµογενές). Αυτή η αρνητική σχέση µεταξύ επίπέδου τιµών και επιπέδου ισορροπίας του εισοδήµατος. την καµπύλη LM δεξιά από LM0 σε LM1.

Όπως φαίνεται και στο σχήµα.r r0 LM0 Α LM1 ↓P r1 Β IS P P0 Α Β P1 MDS Y0 Y1 Η καµπύλη συνολικής ζήτησης (AD). λοιπόν. η καµπύλη της AD είναι κατερχόµενη (έχει αρνητική κλίση). δείχνει ποια είναι η ποσότητα του πραγµατικού εθνικού προϊόντος που ζητείται σε κάθε επίπεδο τιµών. δηλαδή όσο αυξάνεται το επίπεδο τιµών τόσο µικρότερη ποσότητα πραγµατικού εθνικού προϊόντος ζητείται και αντίστροφα. Επίπεδο τιµών ΑD Πραγµατικό Εθνικό Προϊόν 75 .

Η συνολική ζήτηση (ΜDS). λοιπόν. η κλίση της MDS µικραίνει (γίνεται δηλαδή πιο οριζόντια). όχι όµως και για τη συνολική ζήτηση στην οικονοµία. Η αύξηση του επιτοκίου. Η καµπύλη ζήτησης που προκύπτει τότε είναι πιο οριζόντια. χρειάζεται στην οικονοµία περισσότερο χρήµα για τη διευκόλυνση των συναλλαγών και µε δεδοµένη την προσφορά χρήµατος το επιτόκιο θ’ αυξηθεί ως αποτέλεσµα της υπερβάλλουσας ζήτησης χρήµατος. Αυτό ισχύει για τη ζήτηση ενός µεµονωµένου προϊόντος.Η αύξηση της τιµής ενός προϊόντος ισοδυναµεί µε µείωση του πραγµατικού εισοδήµατος των καταναλωτών µε αποτέλεσµα να µειωθεί η ζητούµενη ποσότητα του προϊόντος. Συγκεκριµένα. που προκαλείται από την αύξηση του γενικού επιπέδου των τιµών θα επιφέρει µείωση της ποσότητας του ζητούµενου πραγµατικού εθνικού προϊόντος. επιπέδου τιµών) όπου η σχεδιαζόµενη δαπάνη ισούται µε πραγµατικό προϊόν όταν τα επιτόκια είναι σε τέτοιο επίπεδο ώστε να διατηρούν την αγορά χρήµατος σε ισορροπία (Ms=Md). Η αύξηση του επιτοκίου θα έχει ως αποτέλεσµα τη µείωση της επενδυτικής ζήτησης των επιχειρήσεων και τη µείωση της ζήτησης των νοικοκυριών για σπίτια και διαρκή καταναλωτικά αγαθά. Όταν συµπεριλάβουµε στην ανάλυσή µας την «επίδραση των πραγµατικών διαθεσίµων». Οι λόγοι για τους οποίους η καµπύλη AD είναι κατερχόµενη είναι η “επίδραση του επιτοκίου” και η “επίδραση της πραγµατικής αξίας των χρηµατικών τίτλων”. Από την άλλη µεριά. λοιπόν. µια µείωση των τιµών πέρα από την LM. µετατοπίζει και την καµπύλη IS δεξιά καθώς αυξάνει τον πραγµατικό πλούτο των νοικοκυριών και κατά συνέπεια την καταναλωτική τους δαπάνη (επίδραση πραγµατικών διαθεσίµων). δείχνει τους συνδυασµούς (εισοδήµατος. όπως φαίνεται στο διάγραµµα που ακολουθεί. καθώς όταν αυξηθεί ο δείκτης τιµών κατά ένα ποσοστό θ’ αυξηθεί και το ονοµαστικό εισόδηµα κατά το ίδιο ακριβώς ποσοστό. όταν αυξάνεται το γενικό επίπεδο των τιµών. ∆ηλαδή. όταν αυξάνεται το γενικό επίπεδο των τιµών µειώνεται η αξία των οµολογιών που έχει το κοινό και εποµένως της αξίας του πλούτου του µε αποτέλεσµα τη µείωση της καταναλωτικής ζήτησης. 76 .

LM0 r Α LM1 Γ Β IS0 P P0 Α P1 ΜDS' ΜDS Y0 Y1 Y2 Σηµειώστε ότι µεταβολές στην ισορροπία IS-LM (η άσκηση δηλαδή νοµισµατικής – δηµοσιονοµικής πολιτική) επιδρούν στη θέση της καµπύλης ζήτησης: οτιδήποτε µετακινεί δεξιά µια από τις καµπύλες IS-LM µετατοπίζει και την καµπύλη ζήτησης δεξιά. η οποία απεικονίζει το επίπεδο προϊόντος που οι επιχειρήσεις-παραγωγοί επιθυµούν να προσφέρουν σε κάθε επίπεδο τιµών. Συνολική Προσφορά Για να προσδιορίσουµε ποιος από τους συνδυασµούς τιµών και πραγµατικού εισοδήµατος της καµπύλης ζήτησης ισχύει θα πρέπει να εισάγουµε στο υπόδειγµά µας την καµπύλη συνολικής προσφοράς. 77 .

L. Κ.L). Μέσω της παραγωγικής διαδικασίας µετατρέπουν τις εισροές αυτές σε προϊόν Υ. και εργασία. όπως φαίνεται και από το διάγραµµα της συνάρτησης παραγωγής που ακολουθεί: Y Y = f( K .Προκειµένου να εξάγουµε την καµπύλη συνολικής προσφοράς. τόσο περισσότερο προϊόν παράγεται. ∂2f()/∂K2 < 0. Η συνάρτηση παραγωγής απεικονίζει ακριβώς αυτή την παραγωγική διαδικασία Y = f(K.L) Y1 Y0 L0 L1 L 12 Οι πρώτες παράγωγοι είναι τα γνωστά από τη µικροοικονοµική. Ζήτηση Εργασίας Υποθέτουµε ότι το προϊόν παράγεται από επιχειρήσεις που χρησιµοποιούν ως εισροές στην παραγωγή κεφάλαιο. ∂f()/∂L >0. K (η ανάλυσή µας αφορά τη βραχυχρόνια περίοδο). 78 . Τότε. οριακό προϊόν κεφαλαίου (MPK)και οριακό προϊόν εργασίας (MPL) αντίστοιχα. Όσο περισσότερη εργασία χρησιµοποιείται.∂2f()/∂L2< 0)12. το επίπεδο προϊόντος που θα παραχθεί εξαρτάται εξ’ ολοκλήρου από την ποσότητα εργασίας που χρησιµοποιείται στην παραγωγή. πρέπει προηγουµένως να αναφερθούµε στη ζήτηση και στην προσφορά εργασίας. Θεωρούµε ότι το προϊόν αυξάνεται (µε φθίνοντα ρυθµό) καθώς αυξάνεται είτε η εργασία είτε το κεφάλαιο που χρησιµοποιείται στην παραγωγή (∂f()/∂K>0. Ας υποθέσουµε ότι το απόθεµα κεφαλαίου που χρησιµοποιείται στην παραγωγική διαδικασία είναι σταθερό/δεδοµένο.

f(Kt. Με άλλα λόγια.(w. στόχος των επιχειρήσεων είναι να µεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους. δηλαδή η αξία του επιπλέον προϊόντος που θα παραχθεί από την µίσθωση µιας επιπλέον µονάδας εργασίας (MPL x P) ισούται µε το κόστος αυτής της µονάδας που είναι η αµοιβή του εργάτη (w). Προσφορά Εργασίας Στο εργατικό δυναµικό περιλαµβάνονται τα άτοµα που επιθυµούν να εργαστούν. το µαθηµατικό πρόβληµα που αντιµετωπίζουν είναι η µεγιστοποίηση της συνάρτησης των κερδών ως προς την ποσότητα εργασίας που θα µισθώσουν: Max Π ≡ P. η µόνη απόφαση που έχουν να πάρουν οι παραγωγοί προκειµένου να µεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους. Καθώς έχουµε υποθέσει ότι το κεφαλαίο διατηρείται σταθερό. δηλαδή τη διαφορά συνολικών εσόδων (τιµή επί προϊόν: ΡxΥ) και συνολικών εξόδων (ποσότητα χρησιµοποιούµενων εισροών επί αντίστοιχες αµοιβές: wxL+rxK). Συγκεκριµένα. οι επιχειρήσεις µεγιστοποιούν τα κέρδη τους αυξάνοντας την απασχόληση µέχρι του σηµείου όπου το οριακό προϊόν της εργασίας.Φυσικά. MPL (η αύξηση του παραγόµενου προϊόντος από ένα δεδοµένο απόθεµα κεφαλαίου όταν απασχολείται ένας επιπλέον εργάτης) είναι ίσο ακριβώς µε το πραγµατικό ηµεροµίσθιο (λόγος του ονοµαστικού ηµεροµισθίου προς το επίπεδο τιµών που δείχνει την ποσότητα αγαθών που µπορεί κανείς να αγοράσει µε το ονοµαστικό ηµεροµίσθιο).∂f/∂L w/P = MPL Εποµένως.∂f/∂L .Kt). 79 . είναι πόση εργασία να µισθώσουν/απασχολήσουν. οι επιχειρήσεις µισθώνουν τόση εργασία όση εξασφαλίζει ότι το έσοδο από την επιπλέον µονάδα εργασίας που θα µισθωθεί.L + r.L) . δηλαδή πόσο προϊόν να παράγουν. Ο αριθµός των ατόµων που εισέρχονται στο εργατικό δυναµικό για αναζήτηση εργασίας αυξάνεται όσο αυξάνεται το πραγµατικό ηµεροµίσθιο.w = 0 w/P =. Πρόκειται ουσιαστικά για όσους εργάζονται συν τους ανέργους που αν και επιθυµούν και αναζητούν εργασία δεν έχουν εργασία. Εξισώνοντας την πρώτη παράγωγο ως προς L µε το µηδέν βρίσκουµε την ποσότητα της εργασίας που µεγιστοποιεί τα κέρδη των επιχειρήσεων: P.

Η καµπύλη LF είναι η καµπύλη προσφοράς εργασίας. Η αρνητική της κλίση απεικονίζει το γεγονός ότι όσο µειώνεται ο πραγµατικός µισθός τόσο οι επιχειρήσεις αυξάνουν τον αριθµό των εργαζοµένων τους.Αγορά Εργασίας w1 AJ A B C E w* LF F LD N1 N* N2 N3 Η LD είναι η καµπύλη ζήτησης εργασίας που δείχνει πόση εργασία ζητούν οι επιχειρήσεις σε κάθε επίπεδο πραγµατικού µισθού. Στο επίπεδο µισθού ισορροπίας το ποσοστό εκούσιας ανεργίας EF στο σύνολο του εργατικού δυναµικού Ν2 ονοµάζεται φυσικό ποσοστό 80 . Έχει θετική κλίση που δείχνει ότι όσο υψηλότερος είναι ο πραγµατικός µισθός τόσο περισσότερα άτοµα επιθυµούν να συµµετέχουν στο εργατικό δυναµικό. Το σηµείο ισορροπίας της αγοράς εργασίας είναι το σηµείο Ε όπου η ζητούµενη απασχόληση από τις επιχειρήσεις ισούται µε τον αριθµό των θέσεων εργασίας που επιθυµούν να αποδεχθούν τα άτοµα (AJ = LD). Η οριζόντια απόσταση µεταξύ των καµπύλών AJ και LF δείχνει την εκούσια ανεργία σε κάθε επίπεδο µισθού. Η καµπύλη AJ δείχνει πόσοι εργάτες αποδέχονται µια θέση εργασίας σε κάθε επίπεδο πραγµατικού µισθού.

η ακούσια ανεργία είναι ίση µε ΑΒ ενώ η εκούσια µε BC. ότι στο σηµείο ισορροπίας της αγοράς εργασίας υπάρχει ανεργία. καθώς και του προϊόντος που θα παραχθεί στην οικονοµία ως συνάρτηση του επιπέδου τιµών. ωστόσο.ανεργίας (N2 – N*). S. η θετική κλίση της οποίας υποδεικνύει ακριβώς ότι για να βρίσκεται η αγορά εργασίας σε ισορροπία κάθε αύξηση των τιµών συνοδεύεται από αύξηση του παραγόµενου προϊόντος. P S Ρ1 Ρ0 B A Υ0 Υ1 Υ 81 . δεν µπορούν να βρουν εργασία. Ας δούµε πως προκύπτει η σχέση αυτή: Μια αύξηση του επιπέδου τιµών προκαλεί µείωση του πραγµατικού µισθού. w/P. κάποιοι εργαζόµενοι παραµένουν ακούσια άνεργοι. w*. Η θετική αυτή σχέση µεταξύ τιµών και παραγόµενου προϊόντος αντικατοπτρίζεται µε την καµπύλη προσφοράς. Προσέξτε. Στο επίπεδο πραγµατικού µισθού w1 η συνολική ανεργία είναι (N3 – N1). Η σχέση µεταξύ παραγόµενου προϊόντος και επιπέδου τιµών εκφράζεται µε τη συνολική προσφορά στην οικονοµία. η οποία. Εξαγωγή της Καµπύλης Συνολικής Προσφοράς (AS) Ας υποθέσουµε ότι βραχυχρόνια το κεφάλαιο είναι σταθερό και ο ονοµαστικός µισθός διατηρείται σταθερός. Η µείωση του πραγµατικού µισθού. Όταν ο µισθός είναι µεγαλύτερος από το µισθό ισορροπίας. λοιπόν. αυξάνει τη ζήτηση εργασίας από µέρους των επιχειρήσεων και έτσι προκύπτει αύξηση της απασχόλησης (µέσω της DL) και κατά συνέπεια αύξηση του παραγόµενου προϊόντος (µέσω της συνάρτησης παραγωγής). Στη βάση αυτών των υποθέσεων µπορούµε να προσδιορίσουµε την ποσότητα εργασίας που θα απασχοληθεί. δηλαδή αν και επιθυµούν να εργαστούν. είναι εκούσια/ηθεληµένη.

Y. και επιπέδου τιµών. Έτσι. κάθε αύξηση της συνολικής ζήτησης έχει ως αποτέλεσµα αποκλειστικά και 82 . καθώς δεν υπάρχει αναξιοποίητο εργατικό δυναµικό. που διατηρούν σε ισορροπία τις αγορές χρήµατος.λπ. δηλαδή τις τιµές εισοδήµατος. Η καµπύλη συνολικής προσφοράς της οικονοµίας. P. µπορούµε να υπολογίσουµε τις τιµές των υπολοίπων µεταβλητών του υποδείγµατός µας. Όταν το επίπεδο πλήρους απασχόλησης επιτευχθεί (συνήθως στη µακροχρόνια περίοδο). τις επενδύσεις. κ. στο πλαίσιο αυτού του υποδείγµατος. λοιπόν. Σύµφωνα µε την Κεϋνσιανή θεωρία το επίπεδο των τιµών παραµένει σταθερό (αυτό συµβαίνει βραχυχρόνια) µέχρι να επιτευχθεί πλήρης απασχόληση στην οικονοµία. την αποταµίευση. όπως. αγαθών και υπηρεσιών και εργασίας. δεν υπάρχουν στην οικονοµία περιθώρια αύξησης του προϊόντος. κάθε αύξηση της συνολικής ζήτησης έχει ως αποτέλεσµα µόνο την αύξηση του ΑΕΠ. ότι η καµπύλη συνολικής προσφοράς απεικονίζει την ποσότητα του πραγµατικού εθνικού προϊόντος που θα παραχθεί και θα προσφερθεί σε κάθε επίπεδο τιµών. την κατανάλωση. είναι οριζόντια µέχρι να επιτευχθεί το επίπεδο πλήρους απασχόλησης. Έχοντας τις τιµές ισορροπίας για το εισόδηµα και τις τιµές. Στην περίπτωση αυτή.Αν τώρα θέσουµε στο ίδιο διάγραµµα την καµπύλη ζήτησης και την καµπύλη προσφοράς θα µπορέσουµε να εξάγουµε την ισορροπία στην οικονοµία. S D P S D Y Είδαµε.

η καµπύλη AS περιλαµβάνει 3 τµήµατα: το οριζόντιο ή Κεϋνσιανό τµήµα. Εφόσον λοιπόν υπάρχει ακαµψία τιµών και µισθών προς τα κάτω. το ενδιάµεσο και το κατακόρυφο ή κλασικό τµήµα. Το κατακόρυφο ή κλασσικό τµήµα της καµπύλης αντιστοιχεί στο επίπεδο πλήρους απασχόλησης. Η ακαµψία αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι α) οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζοµένων στις διαπραγµατεύσεις για τον ορισµό των µισθών δεν αφήνουν τις αµοιβές της εργασίας να µειωθούν. µια αύξησης της ζήτησης θα οδηγήσει τόσο σε αύξηση των τιµών όσο και σε αύξηση της παραγωγής. Συνολικά. β) υπάρχουν θεσµικά ορισµένα κατώτατα όρια για τους µισθούς και τις τιµές που έχουν οριστεί από το κράτος και γ) οι ίδιες οι επιχειρήσεις πολλές φορές δεν κρίνουν σκόπιµη τη µείωση των µισθών και τιµών ακόµη και εάν υπάρχουν πλεονάσµατα προσφοράς εργασίας. Μια τέτοια καµπύλη AS παρουσιάζεται στο παρακάτω σχήµα. Στο ενδιάµεσο τµήµα. Επίπεδο τιµών P ΑS Κλασσικό τµήµα Ενδιάµεσο τµήµα Kεϋνσιανό τµήµα Υ1 ΥF Πραγµατικό Εθνικό Προϊόν Μέχρι το επίπεδο Υ1 η παραγωγή βρίσκεται σε πολύ χαµηλά επίπεδα και λόγω της εκτεταµένης υποαπασχόλησης µπορεί ν’ αυξηθεί χωρίς αυξήσεις στις αµοιβές των παραγωγικών συντελεστών. Αυτό συµβαίνει στη βραχυχρόνια περίοδο. Η καµπύλη AS είναι τότε κατακόρυφη. Ο Keynes υποστήριξε ότι οι τιµές και οι µισθοί σε πολλές περιπτώσεις παρουσιάζουν ακαµψία προς τα κάτω και δεν µειώνονται όταν υπάρχει πλεονάζουσα προσφορά εργασίας. η καµπύλη AS θα είναι οριζόντια στο επίπεδο τιµών που επικρατεί µέχρι να επιτευχθεί πλήρης απασχόληση. Όσο κι αν αυξηθεί το επίπεδο των τιµών το προϊόν δεν µπορεί 83 . όπως συµβαίνει σε ανταγωνιστικές συνθήκες αγοράς. Το τµήµα αυτό της καµπύλης AS ονοµάζεται Κεϋνσιανό.µόνο την αύξηση του επιπέδου των τιµών.

οτιδήποτε προκαλεί µετατόπιση της καµπύλης IS ή της LM προκαλεί επίσης µετατόπιση της συνολικής ζήτησης (AD). Η καµπύλη έχει θετική κλίση. Καθώς αυξάνεται το προϊόν εξαιτίας του νόµου της φθίνουσας απόδοσης αυξάνεται το οριακό κόστος και για να προσφερθεί περισσότερο προϊόν χρειάζεται αύξηση των τιµών. καθώς η οικονοµία πλησιάζει στο επίπεδο πλήρους απασχόλησης. δηλ. Αυτό συµβαίνει στη µακροχρόνια περίοδο. Επί πλέον. Αυτό συµβαίνει στη µεσοχρόνια περίοδο. Όπως αναφέρθηκε στα προηγούµενα. Προσδιορισµός του πραγµατικού εθνικού προϊόντος και του επιπέδου των τιµών από τις καµπύλες AD και AS Το µέγεθος του πραγµατικού ΑΕΠ και το επίπεδο τιµών σε µια οικονοµία προσδιορίζονται από την αλληλεπίδραση των δυνάµεων της συνολικής ζήτησης και της συνολικής προσφοράς. Στο ενδιάµεσο τµήµα (µεταξύ Y1 και YF) η αύξηση του προϊόντος συνοδεύεται και από γενική αύξηση των τιµών. στο σηµείο που τέµνονται οι δύο καµπύλες. η οικονοµία θα ισορροπήσει στο σηµείο που η συνολική ζήτηση ισούται µε τη συνολική προσφορά.ν’ αυξηθεί πέρα από το µέγιστο δυνατό που ορίζεται από τις παραγωγικές ικανότητες της οικονοµίας. ΑS Γενικό Επίπεδο τιµών Ρ1 ΑS Ρ’3 Ρ3 ΑD’ ΑD ΑD Ρ’2 ΑD’ Ρ2 Ρ1 Υ16 Πραγµατικό Εθνικό Προϊόν ΑD ΑD Υ1 ΑD’ Υ’1 Υ2 Υ’2 Υ3 Μεταβολές AD . παρατηρούνται αυξήσεις στις τιµές των παραγωγικών συντελεστών και των υλικών µε αποτέλεσµα ν’ αυξηθεί το κόστος παραγωγής.Μετατοπίσεις της καµπύλης συνολικής ζήτησης (AD) Όπως έχει αναφερθεί στα προηγούµενα. 84 .

αύξηση των δηµοσιών δαπανών ή των επενδύσεων ή µείωση των φόρων θα µετατοπίσει την καµπύλη IS δεξιά και την καµπύλη AD δεξιά και αντίστροφα. η θέση της καµπύλης AS προσδιορίζεται από το κόστος παραγωγής. Το ίδιο αποτέλεσµα θα φέρει µια µείωση της ζήτησης χρήµατος. αντανακλώντας την αύξηση της τιµής σε κάθε επίπεδο προσφερόµενου προϊόντος. β) µεταβολές στην ιδιωτική επένδυση. Μεταβολές της συνολικής προσφοράς (AS) Με δεδοµένες τις παραγωγικές δυνατότητες µιας οικονοµίας. Αυτό είναι το φαινόµενο του στασιµοπληθωρισµού. δηλαδή. Μια αύξηση του κόστους παραγωγής έχει σαν αποτέλεσµα τη µετακίνηση της AS προς τα πάνω και αριστερά. ή πληθωρισµού κόστους καθώς όπως θα δούµε παρακάτω αιτία είναι η αύξηση του κόστους παραγωγής και όχι η αύξηση της ζήτησης (πληθωρισµός ζήτησης). Η επίδραση µιας µεταβολής της συνολικής ζήτησης στο πραγµατικό εθνικό προϊόν και στο επίπεδο τιµών θα εξαρτηθεί από το σηµείο πάνω στην καµπύλη AS που ισορροπεί η οικονοµία. µια µετατόπιση της καµπύλης AS προς τα επάνω έχει σαν αποτέλεσµα αύξηση τιµών και µείωση του ΑΕΠ δηλ. της συνύπαρξης.Στο σηµείο αυτό υπενθυµίζουµε ότι παράγοντες που µετατοπίζουν την καµπύλη IS και κατά συνέπεια την καµπύλη AD είναι: α) µεταβολές στην αυτόνοµη κατανάλωση. ανεργία. Για παράδειγµα. ενώ µια µείωση µετακινεί την AS προς τα κάτω και δεξιά. ανεργίας και πληθωρισµού. µία αύξηση της προσφοράς χρήµατος θα προκαλέσει µετατόπιση της καµπύλης LM και εποµένως της AD δεξιά (αύξηση του Υe). µια µείωση της προσφοράς χρήµατος ή µια αύξηση της ζήτησης χρήµατος µετατοπίζει τις καµπύλες LM και AD αριστερά (µείωση του Υe). Όπως φαίνεται από το παρακάτω σχήµα. γ) µεταβολές στις κυβερνητικές δαπάνες και τους φόρους. Αντίθετα. Για παράδειγµα. 85 . Παράγοντες που µετατοπίζουν την καµπύλη LM και κατά συνέπεια την καµπύλη AD είναι: α) µεταβολές στη ζήτηση χρήµατος και β) µεταβολές στην προσφορά χρήµατος.

επιδόµατα ανεργίας. προτιµήσεις των εργαζοµένων για περισσότερο ελεύθερο χρόνο.ΑS' P ΑS P2 P1 ΑD Y2 Y1 Y Η αύξηση του κόστους παραγωγής µπορεί να προέλθει από: α) αύξηση των µισθών που δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας. Προφανώς.). β) αύξηση των τιµών των πρώτων υλών και των καυσίµων (που µπορεί να προέλθει και από υποτίµηση του νοµίσµατος σε περίπτωση εισαγοµένων α΄ υλών και καυσίµων ή από µονοπώλια που αυξάνουν τις τιµές των προϊόντων τους) και γ) µείωση της παραγωγικότητας. µείωση του κόστους παραγωγής προκύπτει από τα αντίστροφα των παραπάνω. 86 .λπ. Μετατοπίσεις της AS µπορεί να προέλθουν επίσης από: α) µεταβολή της τεχνολογίας που µπορεί να επηρεάσει την παραγωγικότητα της εργασίας και β) αυξοµειώσεις στην προσφορά εργατικού δυναµικού (µετανάστευση. απεργίες. κ.

Το ποσοστό ανεργίας είναι το ποσοστό του εργατικού δυναµικού που δεν έχει εργασία αλλά έχει δηλώσει ότι επιθυµεί και είναι διαθέσιµο για εργασία. Κάποιες οµάδες πληθυσµού εµφανίζονται συχνά πιο ευάλωτες στην ανεργία. Ανακλήσεις Άνεργος Απολύσεις. Σε κάθε διαδροµή παρατηρείται µια σηµαντικά µεγάλη ροή. Ας δούµε τις ροές στην αγορά εργασίας: Εργαζόµενος Νέες Προσλήψεις. Το ποσοστό συµµετοχής στο εργατικό δυναµικό είναι το ποσοστό του πληθυσµού που είναι σε ηλικία εργασίας κι έχει δηλώσει ότι συµµετέχει στο εργατικό δυναµικό. την εθνική προέλευση και την περιφέρεια από την οποία προέρχονται. παραιτήσεις. Τα βέλη δείχνουν την κίνηση των ατόµων. να είναι άνεργος ή να βρίσκεται εκτός εργατικού δυναµικού. ανάλογα µε το φύλο. το ποσοστό των ανέργων γυναικών είναι κατά κανόνα µικρότερο των ανέργων ανδρών. προσωρινά αποχωρούντες Αποδοχή Θέσεως Εργασίας Εκτός Εργατικού ∆υναµικού Επανεισερχόµενιι νεοεισερχόµενοι Κάποιος µπορεί να εργάζεται. όπως άλλωστε και τα ποσοστά ανεργίας των νέων κάτω από 22 87 . Έτσι. προσωρινή παύση εργασίας Απογοητευµένοι εργάτες Συνταξιοδοτούµενοι. την ηλικία.ΑΝΕΡΓΙΑ Το εργατικό δυναµικό αποτελείται από όσους έχουν εργασία και όσους έχουν δηλώσει ότι επιθυµούν και είναι διαθέσιµοι να εργαστούν.

3. Ανεργία Τριβής: Η ανεργία τριβής οφείλεται στο χρονικό διάστηµα που µεσολαβεί όταν ένας εργαζόµενος µετακινείται από µια δουλειά σε µια άλλη. Κλασική Ανεργία 88 . δεν µπορούν να πληρωθούν. 2. 4. διακρίνουµε την ανεργία σε: 1. όπως οι τεχνολογικές καινοτοµίες. Αν και υπάρχουν κενές θέσεις εργασίας. Περιλαµβάνει τα άτοµα που µετακινούνται από µια θέση εργασίας σε άλλη. Οφείλεται στο γεγονός ότι η εγκατάλειψη µιας θέσεως εργασίας και η ανεύρεση µιας άλλης δε γίνεται αυτόµατα. λόγω αναντιστοιχίας µεταξύ των προσόντων των υποψηφίων και των απαιτήσεων των εργοδοτών. Ανεργία λόγω Ανεπάρκειας της Ζήτησης Πρόκειται για την κευνσιανή ανεργία που παρουσιάζεται όταν η συνολική ζήτηση πέφτει και οι τιµές και οι µισθοί δεν έχουν προσαρµοστεί για να επαναφέρουν την οικονοµία σε πλήρη απασχόληση. ∆οµική ή ∆ιαρθρωτική Ανεργία Οφείλεται στην αναντιστοιχία µεταξύ των εργασιακών δεξιοτήτων και προσόντων που διαθέτουν οι άνεργοι από τη µια µεριά και των απαιτήσεων των εργοδοτών για συγκεκριµένες δεξιότητες και προσόντα από την άλλη.ετών και των ατόµων πάνω από 45 ετών είναι µεγαλύτερα από τα ποσοστά του εθνικού µέσου όρου. που οφείλεται σε διαρθρωτικές µεταβολές που συµβαίνουν στο οικονοµικό σύστηµα. καθώς και τα άτοµα των οποίων τα φυσικά ή διανοητικά χαρακτηριστικά τα καθιστούν ανίκανα για εργασία. Τύποι Ανεργίας Πέρα από τη διάκριση της ανεργίας σε εκούσια (όταν ο εργαζόµενος επιλέγει οικιοθελώς να µην αποδεχθεί µια θέση εργασίας σε ένα δεδοµένο επίπεδο µισθού) και ακούσια (όταν ο εργαζόµενος θα αποδεχόταν µια θέση εργασίας στο δεδοµένο επίπεδο µισθού που επικρατεί αλλά δεν µπορεί να βρει µια θέση εργασίας).

µέσω των διαπραγµατεύσεων των εργατικών συνδικάτων. Το φυσικό ποσοστό ανεργίας είναι το ποσοστό ανεργίας που υπάρχει όταν η αγορά είναι σε ισορροπία.∆ηµιουργείται όταν ο µισθός διατηρείται εσκεµµένα πάνω από το επίπεδο στο οποίο η καµπύλη προσφοράς εργασίας τέµνει την καµπύλη ζήτησης εργασίας. Πρόκειται για εξ’ ολοκλήρου εκούσια ανεργία. ενώ η συνολική ανεργία είναι AC. AJ w1 A B E w* LF C F LD N1 N* N2 N3 Ας υποθέσουµε ότι οι εργαζόµενοι. Από αυτήν. η ισορροπία βρίσκεται στο σηµείο Α. 89 . καταφέρνουν να διατηρήσουν τον πραγµατικό µισθό στο επίπεδο w1. Οι τρεις πρώτοι τύποι ανεργίας αποτελούν µορφές εκούσιας ανεργίας ενώ ο τέταρτος µορφή ακούσιας ανεργίας. η BC είναι εκούσια και η AB ακούσια. Στην περίπτωση αυτή. η οποία περιλαµβάνει την ανεργία τριβής και τη δοµική ανεργία.

AJ E w* LF F LD N* N1 Η LD είναι ζήτηση εργασίας. η LF το εργατικό δυναµικό και η AJ απεικονίζει τους εργάτες που αποδέχονται τις θέσεις εργασίας. 90 . Η AJ βρίσκεται αριστερά της LF καθώς κάποια µέλη του εργατικού δυναµικού βρίσκονται στη µετάβαση µεταξύ θέσεων εργασίας ή κάποιοι άλλοι περιµένουν καλύτερες προσφορές. Η ισορροπία βρίσκεται στο w*. Το φυσικό ποσοστό ανεργίας είναι EF. N*.

Ο πληθωρισµός ζήτησης προκαλείται από µετατόπιση της καµπύλης συνολικής ζήτησης και συνοδεύεται συνήθως από αύξηση της συνολικής παραγωγής.τι πριν την µετατόπιση. AS P B P1 P0 ΑD1 A ΑD0 y0 y1 Ο πληθωρισµός κόστους ορίζεται ως η ποσοστιαία µεταβολή των τιµών που οφείλεται στην αυτόνοµη αύξηση του κόστους παραγωγής στην οικονοµία. στην περίπτωση της κάθετης (µακροχρόνιας ή κλασικής) καµπύλης προσφοράς. άνοδο των τιµών των 91 . η αύξηση της ζήτησης επιφέρει µόνο αύξηση των τιµών. Ως πληθωρισµός ζήτησης ορίζεται η ποσοστιαία µεταβολή των τιµών που οφείλεται στην αύξηση της συνολικής δαπάνης στην οικονοµία. Η θεωρία του πληθωρισµού ζήτησης είναι συνεπής ιδιαίτερα µε την κλασική θεώρηση της οικονοµικής προσαρµογής. να απαιτείται ένα υψηλότερο επίπεδο τιµών από ό. στην αύξηση του περιθωρίου κέρδους των εργοδοτών. στην αύξηση τιµών λόγω ποσοστιαίας προσαύξησης στο κόστος (π.χ.Πληθωρισµός Με τον όσο πληθωρισµός αναφερόµαστε στην αύξηση του µέσου επιπέδου τιµών των αγαθών. σε κάθε επίπεδο παραγωγής. καθώς. Στην πρώτη περίπτωση µιλάµε για πληθωρισµό ζήτησης και στη δεύτερη για πληθωρισµό κόστους. Η µετατόπιση της καµπύλης συνολικής προσφοράς µπορεί να οφείλεται στην απαίτηση υψηλότερων ηµεροµισθίων από τα εργατικά συνδικάτα. Ο πληθωρισµός κόστους προκαλείται από µετατόπιση της καµπύλης συνολικής προσφοράς ώστε. είτε σε διαταραχές από την πλευρά της συνολικής προσφοράς. Τα αίτια του πληθωρισµού ανάγονται είτε σε διαταραχές από την πλευρά της συνολικής ζήτησης.

κ. Καθώς. οι πολίτες αναγκάζονται να πηγαίνουν συχνότερα στην Τράπεζα για αναλήψεις χρηµάτων.α. αν και µερικές φορές ακόµα και αν ο πληθωρισµός είναι προσδοκώµενος η οικονοµία δεν προσαρµόζεται πλήρως. Ο πληθωρισµός αναγκάζει τις επιχειρήσεις να αλλάζουν πιο συχνά τους τιµοκαταλόγους των προϊόντων τους. µε συνέπεια να αυξάνονται τα έξοδα για την έκδοση νέων τιµοκαταλόγων. µε την έννοια ότι µπορεί να υπάρχουν στρεβλώσεις στους φόρους. 92 . τότε έχουµε το φαινόµενο του στασιµοπληθωρισµού. Το κόστος του προσδοκώµενου πληθωρισµού Συνήθως υπάρχει προσαρµογή των ονοµαστικών επιτοκίων. των φορολογικών συντελεστών και των µεταβιβαστικών πληρωµών στις µεταβολές του ποσοστού πληθωρισµού. Σε όλες τις περιπτώσεις όπου η καµπύλη συνολικής ζήτησης έχει τη συνηθισµένη αρνητική κλίση. τις σόλες των παπουτσιών τους! Το Κόστος των Νέων Τιµοκαταλόγων.λπ. ΑS1 P P1 ΑS0 B P0 y1 A AD y0 y Το Κόστος του Πληθωρισµού Ι. Το κόστος του προσδοκώµενου πληθωρισµού περιλαµβάνει: Το Κόστος Ευκαιρίας Χρήµατος («κόστος σόλας»-«shoeleather cost»).). ο πληθωρισµός κόστους συνοδεύεται από µείωση της παραγωγής. η κερδοσκοπική ζήτηση του χρήµατος µειώνεται.πρώτων υλών κ. Ο πληθωρισµός στρεβλώνει τη χρήση του χρήµατος. φθείροντας γρηγορότερα. Όταν η αύξηση του κόστους οδηγεί τόσο σε αύξηση του επιπέδου των τιµών όσο και σε µείωση της παραγωγής. Αν οι επιχειρήσεις θελήσουν να αποφύγουν το κόστος έκδοσης νέων καταλόγων και δεν αλλάξουν τις τιµές των προϊόντων τους τόσο συχνά όσο αυξάνονται οι τιµές λόγω πληθωρισµού. εφόσον αυξάνει το κόστος ευκαιρίας παρακράτησης ρευστών διαθεσίµων (δηλαδή το ονοµαστικό επιτόκιο). τα επιτόκια.

Ο προγραµµατισµός των επενδυτικών σχεδίων των επιχειρήσεων καθίσταται δυσχερής (αδυναµία αξιόπιστων υπολογισµών για την παρούσα αξία των επενδυτικών σχεδίων.χ. ΙΙ. Αυτή η αρνητική σχέση µεταξύ πληθωρισµού και ανεργίας απεικονίζεται διαγραµµατικά µε τη καµπύλη Phillips. καθώς και µείωση του ποσοστού αποταµίευσης) µε συνέπεια την αποθάρρυνση των επενδυτικών δαπανών. Όταν δεν υπάρχει φορολογική τιµαριθµοποίηση. Συγκεκριµένα.W. τότε η ύπαρξη πληθωρισµού αυξάνει τη φορολογική επιβάρυνση των ατόµων καθώς γίνεται µετακύλιση σε υψηλότερα φορολογικά κλιµάκια Καµπύλη Phillips Ο οικονοµολόγος A. επεχείρησαν να επιλέξουν το ποσοστό 93 . την εµπειρική σχέση µεταξύ ετήσιου πληθωρισµού και ανεργίας. µειώνεται η τιµή πώλησης σε σχέση µε την τιµή των πρώτων υλών) µε αρνητικές επιπτώσεις στις επιχειρήσεις. όταν δηλαδή το φορολογητέο εισόδηµα είναι το ονοµαστικό εισόδηµα και όχι το πραγµατικό. Αν και πολλοί σχεδιαστές πολιτικής.τότε επέρχονται αλλαγές στις σχετικές τιµές (π. διαπίστωσε ότι όσο υψηλότερος είναι ο πληθωρισµός τόσο υψηλότερο το προϊόν και χαµηλότερη η ανεργία σε µια οικονοµία. Φορολογική Επιβάρυνση. από τον ιδιωτικό στον δηµόσιο τοµέα και από τους νεότερους στους γηραιότερους. στη βάση της σχέσης ανταλλαγής που εκφράζεται από την καµπύλη Phillips. Phillips διαπίστωσε εµπειρικά σε έρευνα του τη δεκαετία του 1950 για την Μεγάλη Βρετανία. βοηθώντας τους δανειζόµενους και ζηµιώνοντας τους δανειστές. Το κόστος του µη-προσδοκώµενου πληθωρισµού Το κόστος του µη-προσδοκώµενου πληθωρισµού περιλαµβάνει: Αναδιανοµή του εισοδήµατος. Αβεβαιότητα Η ύπαρξη πληθωρισµού αυξάνει την αβεβαιότητα στην οικονοµία. Ο µη προσδοκώµενος πληθωρισµός αναδιανέµει τον πλούτο από τους πιστωτές στους χρεώστες.

πληθωρισµού ή ανεργίας µέσω του καθορισµού του αντίστοιχου ποσοστού ανεργίας
ή πληθωρισµού, η ισχύς της σχέσης αυτής έχει αµφισβητηθεί.

Ποσοστό
Πληθωρισµού

Καµπύλη Phillips

Ποσοστό
Ανεργίας

Επιπτώσεις της Αύξησης της Συνολικής Ζήτησης

Ας υποθέσουµε ότι η οικονοµία βρίσκεται στο σηµείο Ε, όπου ο πληθωρισµός είναι
µηδενικός και η ανεργία στο φυσικό της ποσοστό U*.Ας υποθέσουµε τώρα ότι
εξαιτίας µιας αύξησης των κυβερνητικών δαπανών η συνολική ζήτησης στην
οικονοµία αυξάνεται, µε συνέπεια την αύξηση των τιµών. Η οικονοµία θα
µετατοπιστεί στο σηµείο Α, όπου υπάρχει υψηλότερος πληθωρισµός και χαµηλότερο
ποσοστό ανεργίας.
Ποσοστό
Ανεργίας

A

C

π1
Ε
U1

U*

PC0

Ποσοστό94
Ανεργίας

Αν η ονοµαστική προσφορά ρευστών διαθεσίµων είναι σταθερή µακροχρόνια, και
τόσο οι τιµές όσο και οι µισθοί προσαρµόζονται, η οικονοµία θα γυρίσει πίσω στο
σηµείο Ε. Αν, ωστόσο, η ονοµαστική προσφορά ρευστών διαθεσίµων δεν είναι
σταθερή µακροχρόνια, η οικονοµία ίσως µετατοπισθεί σε ένα νέο σηµείο ( C) όπου η
ανεργία βρίσκεται στο φυσικό της επίπεδο, ο πληθωρισµός όµως παραµένει στα
αυξηµένα επίπεδα.
Τελικά, η µακροχρόνια καµπύλη Phillips είναι κάθετη, καθώς η οικονοµία πάντα
επιστρέφει τελικά στο φυσικό ποσοστό U*. Η βραχυχρόνια καµπύλη Phillips
απεικονίζει την βραχυχρόνια σχέση ανταλλαγής µεταξύ ανεργίας και πληθωρισµού.
Η θέση της εξαρτάται από τις προσδοκίες σχετικά µε τον αναµενόµενο πληθωρισµό.

LRPC

A

C

π1

PC1

E
U1

U*

PC0

95

Προσδοκίες και Αξιοπιστία
LRPC

E

π1

A

π2

PC1

F
Β

PC2
U*

U1

Αρχικά η ενέργεια αυτή µειώνει την πραγµατική προσφορά χρήµατος στην οικονοµία
και µετακινεί την οικονοµία από το Ε στο Α. Η ανεργία αυξάνεται σε U1. Αν τα
άτοµα πιστεύσουν ότι η αύξηση της προσφοράς χρήµατος θα παραµείνει π2,
αναµένουν το νέο σηµείο µακροχρόνιας ισορροπίας να είναι το F. H βραχυχρόνια
καµπύλη Phillips µετατοπίζεται από τη θέση PC1 στην PC2 και η οικονοµία
µετακινείται από το Α στο Β. Υπάρχει απότοµη πτώση της αύξησης των
ονοµαστικών µισθών επειδή τα άτοµα αντιλαµβάνονται ότι ο πληθωρισµός θα είναι
χαµηλότερος κι εποµένως οι µισθολογικές διεκδικήσεις µπορούν να µετριαστούν. Η
οικονοµία µετακινείται προς τα επάνω επί της PC2 από το σηµείο Β στο F.

96

Η Αγορά Συναλλάγµατος Πρόκειται για την αγορά όπου πραγµατοποιείται η ανταλλαγή των εθνικών νοµισµάτων. πως διαµορφώνεται η ισοτιµία µεταξύ ευρώ και δολλαρίου: SS $/€ SS1 e0 e1 DD Ποσότητα Ευρώ 97 . Ας εξετάσουµε πως καθορίζεται η συναλλαγµατική ισοτιµία. Ας εξετάσουµε. µεταξύ 2 νοµισµάτων στην αγορά συναλλάγµατος. η µεταξύ τους σχέση ανταλλαγής.Μακροοικονοµική Ανοικτής Οικονοµίας Η µακροοικονοµική της ανοικτής οικονοµίας. κύρια µέσω της επίδρασης των συναλλαγµατικών ισοτιµιών. οι οικονοµικές πολιτικές που εφαρµόζονται στον υπόλοιπο κόσµο µπορούν να επηρεάσουν τις επιδόσεις της εγχώριας οικονοµίας και την αποτελεσµατικότητα της εγχώριας οικονοµικής πολιτικής. Στην αγορά αυτή καθορίζεται η ισοτιµία των νοµισµάτων. λοιπόν. Στην περίπτωση µιας ανοικτής οικονοµίας. αφορά τη µελέτη οικονοµιών που έχουν συναλλαγές µε άλλες οικονοµίες και µάλιστα οικονοµίες όπου οι διεθνείς συναλλαγές διαδραµατίζουν σηµαντικό ρόλο.

τότε π. οµόλογα.λπ. Η ζήτηση για ευρώ δηµιουργείται από ξένους εισαγωγείς ή ξένες επιχειρήσεις για την πληρωµή Ευρωπαίων εξαγωγέων. τότε η SS µετατοπίζεται στη θέση SS1 και η νέα ισοτιµία ισορροπίας είναι η e1. κ. το επίπεδο ισορροπίας ορίζεται από την τοµή των καµπυλών προσφοράς και ζήτησης. µια µείωση της ζήτησης ή αύξηση της προσφοράς ευρώ οδηγεί σε υποτίµηση της τρέχουσας ισοτιµίας της δραχµής. Έτσι.Η DD απεικονίζει τη ζήτηση ευρώ από Αµερικανούς που επιθυµούν να αγοράσουν ευρωπαϊκά προϊόντα ή περιουσιακά στοιχεία. Η SS απεικονίζει την προσφορά ευρώ από κατοίκους των χωρών της ευρω-ζώνης που επιθυµούν να αγοράσουν αµερικάνικα προϊόντα ή περιουσιακά στοιχεία. Αν υποθέσουµε ότι η προσφορά ευρώ από τους κατοίκους της ευρω-ζώνης αυξάνεται. Αν η τιµή του συναλλάγµατος είναι ελεύθερα κυµαινόµενη. Η προσφορά ευρώ δηµιουργείται όταν Ευρωπαίοι εισαγωγείς ή επιχειρήσεις ανταλλάσσουν ευρώ για συνάλλαγµα προκειµένου να πληρώσουν ξένους εξαγωγείς ή να αγοράσουν ξένους τίτλους.χ. Όπως σε κάθε αγορά που έχουµε εξετάσει µέχρι τώρα. µια αύξηση της ζήτησης από αµερικανικούς θεσµικούς παράγοντες για Ευρωπαϊκούς τίτλους (µετοχές. η συναλλαγµατική ισοτιµία $/€ ισορροπίας είναι e0. Αντίστοιχα. $/€ SS e2 e0 DD1 DD Ποσότητα 98 . για αγορά Ευρωπαϊκών τίτλων ή για τη διενέργεια επενδύσεων στην Ευρώπη.) θα προκαλέσει µια αύξηση της ζήτησης για ευρώ από DD σε D1D1 µε αποτέλεσµα την ανατίµηση του ευρώ από e0 σε e2. δηλαδή από την εξίσωση της ζήτησης και της προσφοράς για ευρώ.

ενώ ανατίµηση λαµβάνει χώρα όταν το νόµισµα µπορεί να αγοράσει περισσότερα. η συναλλαγµατική ισοτιµία µπορεί να ορισθεί είτε ως δολάρια προς ευρώ. όπου το ύψος της συναλλαγµατικής ισοτιµίας αποφασίζεται από τις εθνικές κυβερνήσεις.2176 είτε ως $/€ µε τιµή 0. είτε καθεστώς ελεύθερα κυµαινόµενων ισοτιµιών.7.9. Για παράδειγµα. Από την άλλη µεριά. σύµφωνα µε τους κανόνες της ανταγωνιστικής αγοράς. ανατίµηση του ευρώ (ή υποτίµηση του δολαρίου) λαµβάνει χώρα όταν €/$ από 1. Το συναλλαγµατικό καθεστώς που επιλέγεται µπορεί να είναι είτε καθεστώς σταθερών συναλλαγµατικών ισοτιµιών. η συναλλαγµατική ισοτιµία παραµένει σταθερή ή 99 .3 ή όταν $/€ από 0. υποτίµηση του ευρώ (ή ανατίµηση του δολαρίου) λαµβάνει χώρα όταν €/$ από 1. όπου το ύψος της συναλλαγµατικής ισοτιµίας καθορίζεται από την αλληλεπίδραση των δυνάµεων προσφοράς και ζήτησης συναλλάγµατος ελεύθερα. Έτσι.Αν.2176 γίνεται 1. Έτσι. η ισοτιµία µεταξύ δολαρίου και ευρώ µπορεί να ορισθεί είτε ως €/$ µε τιµή 1.2176 γίνεται 1.82129 γίνεται 0. τότε θα καλύψει την υπερβάλλουσα ζήτηση για ευρώ προσφέροντας ευρώ στην αγορά και αγοράζοντας αντίστοιχα ξένο συνάλλαγµα. Αν επιθυµεί π.1 ή όταν $/€ από 0.82129. τώρα. Στην περίπτωση της ισοτιµίας µεταξύ δολαρίου και ευρώ.χ. Ανάλογα µε το πώς ορίζεται η συναλλαγµατική ισοτιµία. η τρέχουσα αξία του ευρώ µεταβάλλεται από µέρα από µέρα. τότε µπορεί να παρέµβει στην αγορά ευρώ. µια αύξηση της συναλλαγµατικής ισοτιµίας µπορεί να σηµαίνει ανατίµηση ή υποτίµηση του νοµίσµατος. Σ΄ αυτή την περίπτωση η Κεντρική Τράπεζα δεν παρεµβαίνει και εποµένως η µεταβολή των συναλλαγµατικών διαθεσίµων είναι µηδενική. τη διατήρηση της ισοτιµίας στο επίπεδο e0.82129 γίνεται 0. κάτω από καθεστώς σταθερών ισοτιµιών. οι οποίες µε παρεµβάσεις τους στην αγορά συναλλάγµατος εξασφαλίζουν την διατήρηση της ισοτιµίας σε αυτό το θεσµικά καθορισµένο ύψος. Στο σηµείο αυτό προσέξτε ότι η συναλλαγµατική ισοτιµία µεταξύ 2 νοµισµάτων µπορεί να ορισθεί µε δύο τρόπους. είτε ευρώ προς δολάρια. Αντίθετα. η Κεντρική Τράπεζα δεν επιθυµεί την ανατίµηση του ευρώ από e0 σε e2. Με την κίνηση αυτή (διαγραµµατικά θα απεικονιζόταν µε µετατόπιση της καµπύλης προσφοράς δεξιά) θα αυξήσει τα συναλλαγµατικά της διαθέσιµα. κάτω από καθεστώς ελεύθερα κυµαινόµενων ισοτιµιών. Υποτίµηση του νοµίσµατος λαµβάνει χώρα όταν το νόµισµα µπορεί να αγοράσει λιγότερα.

οι Κεντρικές Τράπεζες των περισσοτέρων χωρών παρεµβαίνουν κατά διαστήµατα στις αγορές για να εξοµαλύνουν τις ανεπιθύµητες διακυµάνσεις. Ακριβώς το αντίθετο συµβαίνει όταν υπάρχει υπερβάλλουσα προσφορά νοµίσµατος στην αγορά συναλλάγµατος. Όπως φαίνεται από το παραπάνω διάγραµµα. Παρέµβαση στην αγορά Συναλλάγµατος SS $/€ e1 A E C DD DD1 DD2 Ποσότητα Ευρώ Ας υποθέσουµε ότι στην οικονοµία ακολουθείται καθεστώς σταθερών συναλλαγµατικών ισοτιµιών και ότι η κυβέρνηση έχει ορίσει την συναλλαγµατική ισοτιµία στο ύψος e1.ελεγχόµενη. η Κεντρική Τράπεζα πρέπει να προσφέρει AC ευρώ σε αντάλλαγµα δολαρίων. H ζήτηση ευρώ απεικονίζεται µε την καµπύλη DD1 και η προσφορά µε την καµπύλη SS. Τα δολάρια αυτά αυξάνουν τα συναλλαγµατικά διαθέσιµα. Μετά το 1973 και την κατάρρευση του συστήµατος σταθερών ισοτιµιών που ίσχυε µέχρι τότε. Εντούτοις. Προκειµένου να 100 . υπάρχει υπερβάλλουσα ζήτηση ευρώ ίση µε AC. Προκειµένου να διατηρηθεί η ισοτιµία στο ύψος αυτό. ενώ η Κεντρική Τράπεζα αυξοµειώνει τα συναλλαγµατικά της διαθέσιµα ανάλογα. Ας υποθέσουµε ότι η ζήτηση είναι DD2 και ότι η κυβέρνηση έχει ορίσει την συναλλαγµατική ισοτιµία στο ύψος e1. στο ύψος ισοτιµίας e1 που είναι το θεσµικά καθορισµένο. οι συναλλαγµατικές ισοτιµίες είναι ουσιαστικά κυµαινόµενες.

Η διεθνής ανταγωνιστικότητα. Σ’ αυτή την περίπτωση θα υπάρξει µείωση της τιµολογιακής ανταγωνιστικότητας των εγχώριων προϊόντων. Μέτρο της ανταγωνιστικότητας είναι η πραγµατική συναλλαγµατική ισοτιµία. ότι οι εγχώριες τιµές εκφρασµένες σε ξένο νόµισµα αυξάνουν έναντι των διεθνών τιµών. µε αποτέλεσµα να αυξάνονται οι εισαγωγές και να µειώνονται οι εξαγωγές της χώρας. Αν το ε αντίθετα µειωθεί. µιας οικονοµίας εξαρτάται από την ονοµαστική συναλλαγµατική ισοτιµία και τους σχετικούς ρυθµούς πληθωρισµού σε κάθε οικονοµία. ΠραγµατικήΤιµήΣυναλλ άγµατος = ΟνοµαστικήΤιµήΣυναλλ άγµατος × ΕγχώριεςΤιµές e× P ⇒ε = ∆ιεθνείςΤιµές P* ∆εδοµένου του ορισµού της πραγµατικής τιµής συναλλάγµατος παραπάνω.διατηρηθεί η ισοτιµία στο ύψος αυτό. δηλαδή την αξία µιας µονάδας εγχώριου νοµίσµατος σε τρέχουσες µονάδες ξένου συναλλάγµατος. οπότε το ύψος συναλλαγµατικής ισοτιµίας e1 είναι αυτό που προκύπτει από την αλληλεπίδραση ζήτησης και προσφοράς. λοιπόν. µε αποτέλεσµα να µειώνονται οι εισαγωγές και να αυξάνονται οι εξαγωγές της χώρας. σηµαίνει. Τα εγχώρια αγαθά καθίστανται ακριβότερα από τα παραγόµενα στο εξωτερικό. η Κεντρική Τράπεζα πρέπει να αγοράσει ΕΑ ευρώ σε αντάλλαγµα δολαρίων. όπου οι εγχώριες τιµές έχουν µετατραπεί σε ξένο νόµισµα. Έτσι µειώνονται τα συναλλαγµατικά διαθέσιµα της χώρας σε δολάρια. Η µόνη περίπτωση στην οποία δεν χρειάζεται καµία παρέµβαση στην αγορά συναλλάγµατος από µέρους της Κεντρικής Τράπεζας είναι όταν η ζήτηση είναι DD. Αυτό γίνεται αν ο δείκτης των εγχώριων τιµών (P) πολλαπλασιαστεί µε την ονοµαστική τιµή συναλλάγµατος (e). τότε αναµένουµε αύξηση της τιµολογιακής ανταγωνιστικότητας των εγχώριων προϊόντων. Τα εγχώρια αγαθά καθίστανται φθηνότερα από τα παραγόµενα στο εξωτερικό. που είναι η σχετική τιµή των αγαθών σε διαφορετικές χώρες µετρηµένη σε κοινό νόµισµα. ∆ιεθνής Ανταγωνιστικότητα Η πραγµατική τιµή συναλλάγµατος ορίζεται ως ο λόγος των τιµών µεταξύ εγχώριων και ξένων αγαθών. µια αύξηση ή ανατίµηση του ε. αν δηλαδή η πραγµατική τιµή συναλλάγµατος υποτιµηθεί. 101 .

Η σχέση αυτή βρίσκει εφαρµογή στη µακροχρόνια περίοδο. Έτσι. που προσδιορίζει τις διεθνείς ροές κεφαλαίων. τότε η ισοτιµία θα πρέπει να είναι 3$/€. υπάρχει τέλεια κινητικότητα κεφαλαίων που σηµαίνει ότι µια τεράστια ποσότητα κεφαλαίων µπορεί να µεταφερθεί από ένα νόµισµα σε ένα άλλο οποτεδήποτε η απόδοση των τίτλων σε ένα νόµισµα (το επιτόκιο δηλαδή) είναι υψηλότερη από την απόδοση των τίτλων σε ένα άλλο νόµισµα.Το Ισοζύγιο πληρωµών Στο Ισοζύγιο Εξωτερικών Συναλλαγών πραγµατοποιείται η συστηµατική καταγραφή όλων των συναλλαγών που πραγµατοποιούνται µεταξύ των κατοίκων της χώρας και των κατοίκων του υπόλοιπου κόσµου. 102 . Όταν η συναλλαγµατική ισοτιµία κυµαίνεται ελεύθερα µεταβολές του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αντισταθµίζονται µε µεταβολές αντίθετης κατεύθυνσης στο λογαριασµό κεφαλαίων. σύµφωνα µε τον οποίο ένα αγαθό δεν µπορεί να έχει διαφορετική τιµή σε διαφορετικές χώρες. Στο λογαριασµό κίνησης των κεφαλαίων καταγράφονται οι διεθνείς συναλλαγές σε χρηµατοπιστωτικούς τίτλους. αν ένα ποδήλατο κοστίζει €100 στις ΗΠΑ και $300 στη Γερµανία. Προσδιοριστικοί παράγοντες του ισοζυγίου πληρωµών Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών επηρεάζεται από την ανταγωνιστικότητα της χώρας (πραγµατική συναλλαγµατική ισοτιµία). Όταν δεν υπάρχουν εµπόδια στην κίνηση κεφαλαίων. Ο λογαριασµός κίνησης των κεφαλαίων επηρεάζεται από το επίπεδο των εγχώριων επιτοκίων σε σχέση µε τα διεθνή επιτόκια. Στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών καταγράφονται οι διεθνείς ροές αγαθών. παράγοντες που προσδιορίζουν τη ζήτηση για εξαγωγές και εισαγωγές. υπηρεσιών και µεταβιβαστικών πληρωµών. Βασικές Σχέσεις στην Ανοικτή Οικονοµία Ισοτιµία Αγοραστικής ∆ύναµης (Purchasing Power Parity-PPP) Πρόκειται για το νόµο της µιας τιµής. καθώς και από το εγχώριο εισόδηµα και το εισόδηµα των κατοίκων των άλλων χωρών. Παρεµβάσεις για τη διατήρηση της ισοτιµίας σε δεδοµένο επίπεδο καταγράφονται στο λογαριασµό κίνησης των κεφαλαίων.

Η χώρα βρίσκεται σε εξωτερική ισορροπία όταν ισοσκελίζεται το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών του ισοζυγίου πληρωµών. Ο συνδυασµός εσωτερικής και εξωτερικής ισορροπίας είναι η θέση µακροχρόνιας ισορροπίας της οικονοµίας. Αποµάκρυνση της οικονοµίας από την εσωτερική και εξωτερική ισορροπία Αύξηση οικονοµικής δραστηριότητας στο εξωτερικό. υψηλότερη πραγµατική συναλλαγµατική ισοτιµία Έλλειµµα Πλεόνασµα Λιγότερη αποταµίευση. Εσωτερική και Εξωτερική Ισορροπία µιας Οικονοµίας Η χώρα βρίσκεται σε εσωτερική ισορροπία όταν η συνολική ζήτηση είναι στο επίπεδο πλήρους απασχόλησης. Έτσι. χαµηλότερη πραγµατική συναλλαγµατική ισοτιµία Περισσότερη αποταµίευση. τότε αναµένεται µια 1% υποτίµηση της ισοτιµίας $/€. πιο σφικτή δηµοσιονοµική και νοµισµατική πολιτική Οικονοµική Άνθηση Ύφεση Ύφεση στο εξωτερικό. πιο χαλαρή δηµοσιονοµική και νοµισµατική πολιτική 103 .Ακάλυπτη Ισότητα Επιτοκίων (Uncovered Interest Parity) Η αναµενόµενη µεταβολή της συναλλαγµατικής ισοτιµίας ισούται µε τη διαφορά των επιτοκίων µεταξύ χωρών. Αν τα επιτόκια είναι 5% στην Ευρώπη και 4% στις ΗΠΑ.

Μακροοικονοµική Πολιτική και Καθεστώς Συναλλαγµατικών Ισοτιµιών Στο καθεστώς των σταθερών συναλλαγµατικών ισοτιµιών η νοµισµατική πολιτική είναι σχεδόν ανίσχυρη. όµως. Η Κεντρική Τράπεζα δεν µπορεί να επιλέξει και τη συναλλαγµατική ισοτιµία και την προσφορά χρήµατος στην οικονοµία. Η προσφορά χρήµατος µειώνεται καθώς η Κεντρική Τράπεζα οφείλει να διατηρήσει τη συναλλαγµατική ισοτιµία σταθερή. η σφικτή δηµοσιονοµική και νοµισµατική πολιτική µειώνει τη συνολική ζήτηση. ενώ αντίθετα. Η νοµισµατική πολιτική είναι εντελώς ανίσχυρη. 104 . δεν υπάρχει ούτε οικονοµική άνθηση. Με την αύξηση. µια αύξηση τη προσφοράς χρήµατος. της ζήτησης εξαγωγών. η δηµοσιονοµική πολιτική είναι ισχυρό µέσο άσκησης πολιτικής. Η παρέµβαση της κυβέρνησης στην αγορά συναλλάγµατος για τη διατήρηση του ύψους της ισοτιµίας στο καθορισµένο επίπεδο επηρεάζει άµεσα την προσφορά χρήµατος. προκαλώντας ύφεση στην εγχώρια οικονοµία αλλά και πλεόνασµα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αφού µειώνεται η ζήτηση εισαγωγών. Σε κάθε τετράγωνο του παραπάνω σχήµατος καταγράφονται διαταραχές που προκαλούν αποµάκρυνση της οικονοµίας από την εσωτερική και εξωτερική ισορροπία. ούτε ύφεση και το ισοζύγιο πληρωµών είναι ισοσκελισµένο. θα µειώσει τα επιτόκια.Όταν η οικονοµία βρίσκεται σε εσωτερική και εξωτερική ισορροπία. Αντίθετα. Συγκεκριµένα: Σταθερές Συναλλαγµατικές Ισοτιµίες Σε καθεστώς των σταθερών συναλλαγµατικών ισοτιµιών υπάρχει διασύνδεση µεταξύ της εξωτερικής ισορροπίας και της εγχώριας προσφοράς χρήµατος. Για παράδειγµα. Νοµισµατική Πολιτική Κάτω από την υπόθεση της τέλειας κινητικότητας κεφαλαίων και της ακαµψίας τιµών. η οικονοµική άνθηση στο εξωτερικό οδηγεί και σε αύξηση της εγχώριας οικονοµικής δραστηριότητας και στη δηµιουργία πλεονάσµατος στις τρέχουσες συναλλαγές. προκαλώντας εκροή κεφαλαίων προς το εξωτερικό. καθώς τα εγχώρια και διεθνή επιτόκια δεν µπορεί να διαφέρουν. η δηµοσιονοµική πολιτική είναι λιγότερο ισχυρή. Στο καθεστώς των κυµαινόµενων συναλλαγµατικών ισοτιµιών η νοµισµατική πολιτική είναι ένα ισχυρό µέσο πολιτικής στη βραχυχρόνια περίοδο.

στο χρόνο η πραγµατική προσφορά χρήµατος µειώνεται και το εγχώριο επιτόκιο αυξάνεται ξεπερνώντας το επίπεδο των διεθνών επιτοκίων. Κυµαινόµενες Συναλλαγµατικές Ισοτιµίες Νοµισµατική Πολιτική Ας υποθέσουµε ότι η οικονοµία βρίσκεται αρχικά σε ισορροπία µε συναλλαγµατική ισοτιµία e1. Με την πτώση των εγχώριων τιµών. µια αύξηση των κυβερνητικών δαπανών θα αυξήσει τη ζήτηση στην οικονοµία και θα αυξήσει τα επιτόκια. η ισοτιµία φθάνει στο επίπεδο e2. Η πραγµατική προσφορά χρήµατος αυξάνεται και τα επιτόκια επιστρέφουν στο ύψος των διεθνών επιτοκίων. προκαλώντας εισροή κεφαλαίων προς το εσωτερικό. Η αρχική εκτίναξη της συναλλαγµατικής ισοτιµίας από το Α στο Β υπερβαίνει την απαιτούµενη µακροχρόνια µεταβολή της. Επειδή οι τιµές είναι βραχυχρόνια άκαµπτες. Στο χρόνο t. Μόνο µε την εκτίναξη από το σηµείο Α στο σηµείο Β. µε την οποία πείθονται οι κερδοσκόποι ότι οι µετέπειτα απώλειες κεφαλαίου λόγω της διολίσθησης της ισοτιµίας θα αντισταθµίσουν τα υψηλότερα επιτόκια µπορεί η ισοτιµία να προσαρµοστεί για να διατηρηθεί η ισορροπία στην αγορά συναλλάγµατος. δεν υπάρχει παραγκωνισµός των ιδιωτικών επενδύσεων. Προκαλείται αύξηση της προσφοράς χρήµατος που διατηρεί το επίπεδο της συναλλαγµατικής ισοτιµίας.∆ηµοσιονοµική Πολιτική Κάτω από την υπόθεση της τέλειας κινητικότητας κεφαλαίων και της ακαµψίας τιµών. η ονοµαστική προσφορά χρήµατος µειώνεται στο 50%. Καθώς τα επιτόκια δεν µπορούν να αυξηθούν. 105 . Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας προσαρµογής. ΟΙ κερδοσκόποι αντιλαµβάνονται ότι η συναλλαγµατική ισοτιµία τελικά θα διπλασιαστεί σε e2 για να αποκατασταθεί η ανταγωνιστικότητα µετά την πτώση των τιµών κατά 50%.

Επιπλέον προκαλείται ανατίµηση της συναλλαγµατικής ισοτιµίας που µειώνει την τιµολογιακή ανταγωνιστικότητα και κατά συνέπεια µειώνει τις καθαρές εξαγωγές. είναι πολύ αποτελεσµατική βραχυχρόνια. 106 .e B e3 C e2 e1 A t Χρόνος Η νοµισµατική πολιτική λοιπόν. προκαλώντας παραγκωνισµό των ιδιωτικών επενδύσεων. Μια αύξηση των κυβερνητικών δαπανών. θα αυξήσει τα επιτόκια. ∆ηµοσιονοµική Πολιτική Η δηµοσιονοµική είναι λιγότερο ισχυρή.