TOLERANCIJE DUŽINSKIH MERA Sistem tolerancija dužinskih mera, odnosno pojmovi i oznake propisane su standardom ISO 286, odnosno

JUS M.A1.120., i opšte je prihvaćen u svetu. Primer:
Projektovana osovinica

Ф 50
Posle izrade merenjem je utvrđeno da je stvarna mera osovinice

Φ50+0..11 −0 15
- nazivna mera - granične mere: - granično odstupanje: 50 49,85 i 50,11 0,11 i 0,15 0,26

- visina tolerancijskog polja:

-

Generalno: Nazivna mera, kotirana mera, mera do nulte linije, za spoljašnje d i unutrašnje mere D. Granična mera, najveća i najmanja dopuštena stvarna mera, gornja dg , Dg i donja dd , Dd. Odstupanje, razlika između neke mere i nulte linije, - Granično odstupanje, gornje es, ES i donje ei, EI. Tolerancijsko polje, visina tolerancijskog polja t i T.

Osnovne veličine kod tolerancija SPOLJAŠNJIH MERA

Osnovne veličine kod tolerancija UNUTRAŠNJIH MERA Ukoliko je stvarna mera van propisanog tolerancijskog polja dobija se neispravan mašinski element. - Neispravni elementi mogu da se dorade i dovedu u granice propisanih tolerancija, dobra mera - U obrnutom slučaju dobija se škart, loša mera

ćešće podešavanje i oštrenje alata i sl.) Oblik raspodele verovatnoće stvarnih mera u zavisnosti visine tolerancijskog polja .Visina tolerancijskog polja ↔ Troškovi izrade mašinskog elementa (uzima se u obzir preciznost mašine.

001 ⋅ D . . Tolerancijska jedinica i može da se izračuna za svako od navedenih područja (sa granicama D1 i D2).004 ⋅ D + 2. T) i položaja (e.730 i = 0.730 = 1. za datu nazivnu meru koja se nalazi u okviru ponuđenih područja nazivnih mera. na sledeći način: i = 0. D1 = 30.za područje 500 – 3150 mm.3 – 6 – 10 – 18 – 30 – 50 – 80 – 120 – 180 – 250 – 315 – 400 – 500 mm.561 .001 ⋅ 38.do): 0 . D2 = 50 → D = 30 ⋅ 50 = 38.45 ⋅ 3 38.Parametri tolerancijskog polja Parametri tolerancijskog polja su STANDARDIZOVANE mere visina tolerancijskog polja (t.45 ⋅ 3 D + 0.1 .730 + 0. i = 0.pri čemu je D = D1 ⋅ D2 Primer: .Nazivna mera se nalazi u odgovarajućem području nazivnih mera (po sistemu iznad .za područje 0 – 500 mm. .Ф 50 mm Nalazi se u području nazivnih mera sa granicama: iznad 30 do 50 mm. 500 – 630 – 800 – 1000 – 1250 – 1600 – 2000 – 2500 – 3150 mm. E).

IT 18).270 156.400 999.760 390..Visine tolerancijskog polja su svrstane u 20 stepena tolerancija (oznake IT 01.561 IT5 IT6 IT7 IT8 IT9 IT10 IT11 IT12 IT13 IT14 IT15 IT16 IT17 IT18 10. Za svaki od stepena tolerancija definiše se koeficijent kojim se množi tolerancijska jedinica i dobija se veličina t. IT01 0– 500 500 3150 IT0 IT1 1i IT2 1. i mere do 500 mm (primena u preciznoj mehanici). IT 1 . visine tolerancijskih polja date su na sledeći način: IT1 1. koeficijenti su dati na drugačiji način Očigledno je da koeficijenti kao i granice područja pripadaju odgovarajućim podešenim redovima R.600 3902..5 IT2 2. IT4.610 24. .025 62. T u µm..Ф 50 mm - Poznato je: i = 1.. ..440 109.0000 2497. IT0 kao i za IT1.927 15. koji parktično predstavljaju stepene kvaliteta tolerancijskog polja.100 249...500 Izračunate vrednosti se zaokružuju i usklađuju sa podešenim redom R5 11 16 25 39 62 100 160 250 390 620 1000 1600 2500 3900 Za stepene tolerancija IT1 .6 i IT3 2..976 39. IT 0.040 1561. . Primer: .250 624.5 IT3 4 IT4 7 . 4..5 i IT4 4i IT5 7i 7i IT6 10 i 10 i IT7 16 i 16 i IT8 25 i 25 i IT9 40 i 40 i IT10 IT11 IT12 IT13 IT14 IT15 IT16 IT17 IT18 70 i 70 i 100 i 100 i 160 i 160 i 250 i 250 i 400 i 400 i 640 i 1000 i 1600 i 2500 i 640 i 1000 i 1600 i 2500 i Za IT01.

t 4500 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 IT1 IT2 IT3 IT4 IT5 IT6 IT7 IT8 IT9 IT10 IT11 IT12 IT13 IT14 IT15 IT16 IT17 IT18 Stepen tolerancije Uticaj stepena tolerancije IT na veličinu tolerancijskog polja za primer Ф 50 mm . i označava se slovima abecede.Položaj toleranscijskog polja. . je takođe standardizovana veličina.

Položaj tolerancijskih polja .

u zavisnosti od položaja tolerancijskog polja .Primer: . Izvod graničnih odstupanja za spoljnu meru iznad 40. µm h 0 e -50 f -25 g -9 m +9 n +17 p +26 r +34 s +43 t +54 u +70 v +81 x 97 y z -320 -180 -130 +114 +136 Granična odstupanja za meru Ф 50 mm. do 50 mm Gornje granično odstupanje es.Ф 50 mm – Tablica. µm a b c d -80 Donje granično odstupanje ei.

i tolerancijsko polje t : .Ako posmatramo primer Ф 50 mm.

Nazivna odstupanja spoljnih mera u µm .

Nazivna odstupanja unutrašnjih mera u µm .

merni čep i merna račva Primer: Tolerancije klina sa nagibom i žleba u glavčini .Kontrola tolerisanih mera.

. već se njihov kvalitet naznači u tablici na crtežu. Propisuju se u zavisnosti od vrste izrade elementa (struganjem. prećutne tolerancije Slobodne mere su one dimenzije na crtežima za koje se ne propisuju tolerancije. livenjem . .) Ove tolerancije se ne upisuju direktno na kotu. kovanjem.Tolerancije slobodnih mera. To su najčešće one dimenzije onih površina koje nisu u dodiru sa drugima..

mere u mm Dozvoljena odstupanja poluprečnika zaobljenja i oborenih ivica.Dozvoljena odstupanja mera ostvarenih skidanjem strugotine. u mm .

mere u mm .Dozvoljena odstupanja slobodnih mera odlivaka od sivog liva i temeprovanog liva.

Tolerancije slobodnih mera za debljinu zidova odlivaka od sivog i temperovanog liva .

Složene tolerancije. merni lanac .

Čvrsto naleganje ..Neizvesno naleganje Naleganja dužinskih mera – zazor .preklop (zador) .zazor + preklop .Labavo naleganje .

a otvora od A do Z Izbor mogućih naleganja dalje je sužen definisanjem familija naleganja po prioritetima.Sistem zajedničke osovine. . prečnici otvora su sa tolerancijskim poljem H.Sistemi naleganja Sistemi naleganja omogućavaju da se ograniči broj mogućih kombinacija položaja tolerancijskih polja otvora i osvina (čepova) .Sistem zajedničkog otvora. prečnici osovina su sa tolerancijskim poljem h. . a osovine od a do z .

Dozvoljena naleganja za opštu upotrebu za nazivne mere do 500 mm u sistemu zajedničkog otvora .

Primer: Tolerancija naleganja Ф50 H6 / m5 .

KVALITET POVRŠINA MAŠINSKIH DELOVA Profil površine Srednje aritmetičko odstupanje profila od srednje linije: .

.

Znaci za kvalitet površine Najčešće korišćeni znaci za kvalitet površine .

Oznaka za kvalitet površine u slučaju kada se zahtevaju specijalne karakteristike Označavanje pravca prostiranja brazda .

Oznaka u slučaju kada se zahteva ista hrapavost na svim površinama Oznaka u slučaju kada se zahteva ista hrapavost za većinu površina dela .

– kontura izrajenog dela b. – tolerancijski prostor (šrafirana površina) .TOLERANCIJE OBLIKA I POLOŽAJA Prikaz tolerancijskog prostora: a.

Primer unošenja tolerancija .

Primeri tolerancija oblika i položaja .

nije propisana JUS-om.Valovitost površine. .