H.

Seppik

La tuta Esperanto
gramatiko por progresintoj

1937
dal sito http://www.esperanto.mv.ru/UTF8/lernolibroj.html 1

Antaŭparolo
Kiam antaŭ 17 jaroj kiel juna gimnaziano mi lernis Esperanton, antaŭ mi stariĝis diversaj lingvaj problemoj, al kiuj mi ne trovis respondon en miaj elementaj lernolibroj. Tial mia perfektiĝado estis tre pena kaj malrapida, ĉar klaran koncepton pri la plena strukturo kaj spirito kaj diversaj intimaj detaloj de la lingvo mi devis iom post iom ĉerpi per zorga legado de la literaturo kaj gazetaro, plejparte mem eltirante la regulojn. Poste, precipe dum mia multjara agado en Svedlando, Norvegio kaj Ĉeĥoslovakio kiel profesia Cseh-instruisto, mi konstatis, ke la samajn malfacilaĵojn havas ĉiuj, kiuj volas fundamente ellerni nian lingvon, kaj ke la kaŭzo, ke ekzistas tiom da «eternaj komencantoj», ke ofte eĉ malnovaj kaj laŭdire perfektaj esperantistoj faras erarojn, kuŝas simple en tio, ke mankas lernolibro, kiu sisteme kaj en populara maniero klarigus al ili la tutan delikatan konstruon kaj mekanismon de la lingvo. La celo de tiu ĉi libro, kiu antaŭ du jaroj aperis en Stockholm en sveda prilaboro kaj nun prezentas sin reverkite kaj kompletigite en internacia vesto, estas forigi tiun mankon. Ĝi estas difinita por tiuj, kiuj jam tralernis iun elementan lernolibron aŭ vizitis kurson por komencantoj kaj nun deziras perfektigi sin kaj penetri profunden en la organismon de la lingvo, samtempe havante ankaŭ bonan ripetadon kaj ekzercadon. La libro volas esti ankaŭ speco de utila gramatika manlibro por pli-malpli perfektaj esperantistoj, kiuj bezonas klarigojn kaj konsilojn pri iu lingva demando. Per la helpo de la alfabeta registro en la fino de la libro oni povas facile trovi ĉiun necesan lingvaĵon. Tiu ĉi libro ne volas esti teoria studo, sed praktika helpilo kaj konsilanto por tiuj, kiuj volas serioze ellerni kaj uzadi la Internacian lingvon en la diversaj fakoj de la internacia vivo. Tial ĝi ne sekvas sekajn dogmojn kaj regulojn, sed klopodas priskribi la vivantan Esperanton, tiun Esperanton, kiu estas uzata en la praktika vivo de la miloj kaj miloj da esperantistoj; ne tiun Esperanton, kiu estis uzata antaŭ 30 kaj 40 jaroj, sed tiun, kiu estas uzata ĝuste nun. Pro la sama kaŭzo mi laŭeble evitis gramatikajn terminojn, kiuj al gramatike neklera homo nenion diras, kaj uzis kelkajn novajn, sed internacie konatajn terminojn (rekta objekto, adverbialo) anstataŭ la ĝisnunaj pure Esperantaj (rekta komplemento, nerekta komplemento). Por ke ĉiuj facile komprenu la konstruon de la lingvo, mi evitis ankaŭ tro detalan gramatikan klasigon kaj tro detalajn klarigojn, kiuj estus interesaj al lingvisto, sed estas superfluaj al simpla uzanto de la lingvo. Kaj nur por la lasta tiu ĉi libro estas difinita. Se li trovos en ĝi helpon kaj ĝojon sur sia perfektiĝa vojo, mia celo estos atingita. Orlová, decembro 1937. Henrik Seppik

2

Kelkaj konsiloj al kursgvidantoj
Krom en simpla kaj facile komprenebla maniero ebligi al memlernantoj perfektiĝi en nia lingvo kaj penetri en ĝian spiriton, tiu ĉi libro celas forigi ankaŭ la mankon de lernolibro por la daŭrigaj kaj perfektigaj kursoj. Dum mia multjara instruista agado en Svedlando, Norvegio kaj Ĉeĥoslovakio mi kutimis dividi la lecionojn de miaj daŭrigaj kursoj je diversaj partoj (konversacio, gramatiko, legado kaj tradukado kune kun gramatika kaj vortara analizo, kantado, ludoj ktp.), dediĉante al ĉiu el ili certan parton de la leciono. Tiamaniere la lecionoj fariĝas variaj, viglaj kaj interesaj, dum monotoneco estas la plej granda malamiko de la lernado. Por ekzerci pens- kaj parolkapablon en Esperanto, la ĉefa parto de la leciono estas konversacio kaj dialogoj inter la instruisto kaj lernantoj; ankaŭ inter la lernantoj mem, sed ĉiam sub la kontrolo kaj gvidado de la instruisto. Jen kelkaj utilaj temoj por tio: hejmo, familio, lernejo, mebloj, vestoj, profesioj, urbo kaj kamparo, sezonoj, bestoj, fruktoj k.t.p. Tre utile estas priparoli ankaŭ bildojn kaj eksterlandan (ekz. kongresan) vojaĝon. Plej facile la konversacio funkcias tiel, ke la instruisto prezentas al la lernantoj bone pripensitajn kaj facile respondeblajn demandojn, kiujn la lastaj respondas unuope aŭ ĥore. Per tiaj interparoladoj, kiujn la instruisto fundamente pripensas antaŭ la leciono, prefere eĉ skribe antaŭpreparas, oni havas bonan okazon ankaŭ por lernado de novaj vortoj. Dum la interparolado oni ofte tute spontane venas al diversaj gramatikaj problemoj, kiujn la instruisto klarigas dum la gramatika parto de la leciono, samtempe uzante la okazon ankaŭ por sistema pritraktado de la lingvokonstruo. Nun sekvas legado de speciale elektitaj tekstoj, ilia tradukado kaj analizado. Ĉe tio la instruisto lasas al la lernantoj laŭeble multe da memstareco, sed ĉiam helpante, kiam estas necese, korektante ĉiujn erarojn kaj klarigante la novaĵojn. Por la legado oni povas uzi la ekzercojn de tiu ĉi libro, kiuj estas tiel verkitaj, ke ĉiu el ili pritraktas certan gramatikaĵon, aŭ oni povas uzi tute apartan legolibron, ekz. «La verda koro» de Baghy, «Karlo» de Privat, «Infanoj en Torento» de Engholm, «Trans la Fabeloceano» de Szilagyi k.t.p. La lecionojn oni povas komenci kaj fini per komuna kantado, kaj eĉ diversajn ludojn oni povas aranĝi dum aŭ post la lecionoj, uzante dum ili nur Esperanton. Por iu leciono estas rekomendinde enscenigi ankaŭ komedieton, prezentatan de la lernantoj, kaj aranĝi komunan diskutadon pri iu interesa kaj aktuala temo. Aparta zorgo de la instruisto estas tio, ke jam de la komenco ĉiuj gekursanoj ekkorespondu kun eksterlandanoj, kaj ke iu bona Esperanta gazeto ĉiam estu havebla. Por sproni la intereson kaj entuziasmon de siaj gelernantoj, li ne forgesu de tempo al tempo informi ilin pri la lastaj sukcesoj de Esperanto en- kaj eksterlande. Dum la tuta kurso oni uzu Esperanton laŭeble multe – ne la gepatran lingvon, ĉar oni kunvenas ja ne por lerni kaj ekzerci ĝin, sed Esperanton! Komence tio eble ne estas facila, sed baldaŭ ĉiuj alkutimigas. Nur la gramatikaj klarigoj okazu en la gepatra lingvo, por ke oni plene kaj ĝuste komprenu ilin. 3

u. la polaj rz kaj y. c kaj g estas elparolataj same antaŭ a. ke la konsonantoj ne estas facile elparoleblaj sen vokalo. ĝo. i. star-as. vid-i. e. to. ĵ. kiel ofte okazas en la naciaj lingvoj. ĉevalaĉo. kiel faras poloj kaj rusoj. B. Alfabeto. Se anstataŭ ĉ ni skribus ch. ne estante egalaj en la diversaj lingvoj. Kaj ne elparolu la konsonantojn duoble kiel en itala lingvo: ne «montetto» kaj «ĉevalaĉĉo». ĉar. Ĉar en Esp. o.p. Ĉiu litero estas elparolata ĉiam memstare kaj senŝanĝe kaj al ĉiu sono respondas nur unu litero. ĵo.p. parolata per franca akcento. u) kaj 23 konsonantoj (b. «omos» aŭ ion similan! E ne ŝanĝiĝas antaŭ r kiel en la germana kaj skandinavaj lingvoj. kaŭzata de blinda imitado de la gepatra lingvo. ili povas facile kaŭzi miskomprenon. sed monteto. co. sed simple neserioza rilato al la elparolado. go. k. d. ĉ. r. sed bela. 4 . tie.p. ŝo. sed la francoj estus ĉiam tentataj elparoli ĝin kiel ŝ. kiuj estu klare kaj distinge eldirataj: anstataŭ amas ne diru «emes». kiel kelkaj faras: ne «lamp-o. M kaj n ne elparolu tra la nazo kiel en la franca lingvo. o. Tiu ĉi fonetika principo estas grava pliboneco de Esperanto kaj faras ĝin vere internacia kaj egale facile lernebla kaj uzebla por ĉiuj popoloj. f.t. Tiu -o estas aldonata pro tio. s. f. kutime ne malhelpas la interkompreniĝon kaj ne tiom ofendas la orelojn. p. tiam k. kaj male. l. galo – kalo. i. angla lingvo. ki-u.p. La nomoj de la literoj estas a. vo. ko. j. ekzistas nur 28 sonoj (la naciaj lingvoj havas multe pli!) kaj ili ĉiuj estas pli-malpli internaciaj (mankas tiaj specialaĵoj kiel la angla th. la italoj emus diri k. Se tamen kelkfoje ni aŭdas malĝustan kaj malbelan elparolon. kiu. ho. La nacilingvaj liternomoj estas evitindaj en la internacia uzo. la ĉeha r'. no. 2. pendi.t. Ĉiu sono estu formata klare kaj neniun literon oni rajtas «forgluti». perdi k. zo. dum la germanoj kaj ĉeĥoslovakoj malfacile povus liberiĝi de sia ĥ. dano – tano. internacian kaj belsonan elparolon. kial. Cetere eĉ fuŝa elparolado. ö kaj ü. sed ankaŭ en la vortoj lerni. Tial anstataŭ la angla ch ni havas ĉ. e. d. h. vesto. ĉo. g estas sonoraj. La alfabeto de Esperanto konsistas el 28 literoj: 5 vokaloj (a.p. ti-e. tiam». ĥo. grand-a. i. mo. vidi. o. budo – puto.t. ĝ. po. anstataŭ la ne diru «lja» kaj anstataŭ saluti ne «saljutji». Tamen la honora devo de ĉiu esp-isto estas akiri ĝustan. g. z). tiam la kaŭzo estas ne la «speciala konstruo» de la parol-organoj. Ankaŭ ne dehaku en la parolo la gramatikajn kaj aliajn finaĵojn. Precipe atentu la vokalojn. ŭo. la francaj nazaloj. so. n. t.). Elparolo. libr-oj. granda. kaj ja ĉiuj nomoj havas la finaĵon -o. m. fo. v. ro. por ke ne okazu miskomprenoj: bano – pano. ki-al. Antaŭ i la konsonantoj ne moliĝas: nd en vendi elparoliĝas tute same kiel en vendas (ne «venjdi» !). anstataŭ la germanaj ch kaj sch resp. la sveda ng k.t. c. k. bo. u kaj e. Zorge diferencigu ilin de p. verda. staras. la hispana c. do. ĝi restas la sama kiel en venki. libroj. kiom ekz. ŝ. ŭ. por ĉiuj popoloj estas multoble pli facile ellerni ĝian ĝustan elparolon ol tiun de kiu ajn alia lingvo. jo. la germanaj ä. k.t. lo. ĥ kaj ŝ. tio povus ŝajni natura al la angloj kaj hispanoj. k. ĥ. sed ĉiam flue: lampo.Unua leciono 1. ne «bella».

Ĉiu silabo povas enhavi nur unu vokalon: si-la-bo. kaso. kiu estas elparolata per unu spiro. bs kaj bt devus esti elparolataj kun la sama b kiel en sabato kaj abdiki. he-ro-o. jakto (jaĥto) k. Same en la vortoj: absolute. kaj: aj-lo. ĥano. sed povas ankaŭ malhelpi la interkompreniĝon. egzisti». kiel en la vortoj: aresti. trabsigno. Ofte germanoj. Tuta serio da vortoj kun komenca silabo ark. Sed tia elparolo estas nenatura. ekzisti k.(antaŭe arĥ-) estas nun eĉ oficiale skribata per k anstataŭ ĥ: arkaika. Silabo estas sono aŭ grupo de sonoj. apsurda. Pro reguleco oni devus la literon n antaŭ g (longa. ja-ro. bangasto. Tia malĝusta prononco sonas ne nur malbele. ondo) kaj en ĉiuj aliaj kombinaĵoj. Multaj forigas ĥ ankaŭ en tiaj vortoj. kosti.3. 6. «ŝporto» anstataŭ sporto. ge-o-gra-fi-o.t. rezultato. Silabo. Tial ni diras kiel en la aliaj lingvoj «apsolute. Pli facile kaj nature estas en tiaj okazoj elparoli n iom naze. ĉar ja ankaŭ Esperanto kiel vivanta lingvo devas subiĝi al la ĝeneralaj fonetikaj reguloj. lango) kaj k (benko. jaĥto. mekaniko (meĥaniko). Sed tio estas malfacila kaj kontraŭnatura. 4. s kaj z. kre-to. soj-lo. dum z estas sonora zuma sono. konko) elparoli en la sama maniero kiel antaŭ d (lando. ĥoro. razi. ekzumi. kiam la lasta staras inter du vokaloj aŭ post r kaj n («braziko» anstataŭ brasiko. Finnoj siavice elparolas s simile al ŝ («kaŝtelo» anstataŭ kastelo. optuza. bs. «konzumi» anstataŭ konsumi. arkeologo.p. monaĥo. masonisto.p. 5. arkivo k.a. kz kun la sama k kiel en akra. kie n konservas sian originan prononcon. kemio (ĥemio).ili kompreneble konservas sian originan prononcon: korbtenilo. ĉino (ĥino).t. ĉar estas ja granda diferenco inter rozo kaj roso.t. kz. Ĥ estas elmortanta litero. laŭ-di. Sed tio ĉi ne koncernas la kunmetitajn vortojn (bankuvo. absurda. Ankaŭ la antaŭa teĥniko skribiĝas nun oficiale tekniko. La plej malofta Esp-a litero ĥ estas elparolata kiel tre orta. tra-i-ri. malfacila kaj kontraŭa al la reguloj de la internacia fonetiko. Sed en kunmetitaj vortoj kaj post prefikso ek. egzemplo. ĥolero k. ĥ. kiun faras la musoj kaj aliaj insektoj flugante (zzzz): rozo. k. 5 . Es-to-ni-o.t. kuzino. pezi kaj pesi. te-ni. k.p. kie ĝi estas oficiala: kaoso (ĥaoso). ng kaj nk. fa-ci-la. obtuza. «dezegni» anstataŭ desegni. arkipelago.p. 7. arkitekto. jus-ta.t. «penzi» anstataŭ pensi. adreso. «kurzo» anstataŭ kurso. kaŝo kaj kaso! s estas sibla sono nesonora. bt. francoj kaj ĉeĥoslovakoj diras z anstataŭ s. ekzemplo. «diverzaj» anstataŭ diversaj. vinglaso).p. poŭ-po. koruso (ĥoro). «kaŝo» anstataŭ kaso) kaj germanoj emas diri «ŝtrato» anstataŭ strato. arkaismo. J kaj ŭ ne estas vokaloj kaj tial memstaran silabon formi ne povas: Eŭ-ro-po. duobla h (tian sonon oni faras sopirĝemante): eĥo. arkitekturo. same kiel en la naciaj lingvoj.).

Ĉe tio nepre evitu transporti solan gramatikan finaĵon. same en apud. Ankaŭ en la kunmetitaj vortoj akcenton havas la antaŭlasta silabo de la tuta vorto: dompordo. lav-akv-o (ne «la-vak-vo»!). Pro klareco estas rekomendinde ne intermiksi afiksojn. Estonio.p. sed sekvu la oran mezvojon! 10. ke en paro ĝi estas pli longa ol en parto. kamforo – komforta. Esperanto. ĉar pro influo de sia gepatra lingvo ili tre emas akcenti la unuan silabon de la vorto («la hungaraj esperantistoj tutkore bonvenigas vin» anstataŭ la hungaraj esperantistoj tutkore bonvenigas vin). ĝi estas longa. sed en parto du konsonantoj. cit-ro-no aŭ ci-tro-no. knabo. senakcenta. krajono. matenmanĝo (ne «matenmanĝo»). 9.t. kolorriĉa (ne «kolorriĉa»). nuko – nukso. la senakcentaj estas mallongaj: makadami. Akcenton havas ĉiam la antaŭlasta silabo de la vorto: homo. ĉeĥoslovakoj kaj finnoj zorge atentu la ĝustan akcentadon. amo. Patro estas elparolata de kelkaj kun longa.: lampo. estaĵojn k. historio. honoro. Plue komparu a en la vortoj paro kaj parto kaj vi trovas. hundo. libro. ne tagmanĝon! Same ĉe prefiksoj: Iru maldekstren. ne bopatro. 6 . min (sed mia). hake. mal-akr-a. malbona (ne «malbona»!). maŝino. patr-in-o. ekiri (ne «ekiri»). Longeco de la vokaloj. Karlo. Komparu la du e en la vorto vetero kaj vi trovas. ankaŭ». kiel kelkaj diras). radikojn kaj gramatikajn finaĵojn: tranĉ-il-o. Tiel estas pri ĉiuj vokaloj – la akcentataj estas longaj. hieraŭ. same kiel ankaŭ en la frazo oni akcentas tiun vorton. vokalo. Substantivoj estas vortoj. ĉevaleto. ĝi estas mallonga: poŝo – poŝto. barako – barakti. prob-le-mo aŭ pro-ble-mo. Akcento. de aliaj kun mallonga a. la vokalo estas mallonga: dum (sed en dume estas longa u). homo. ankaŭ (ne «pomoj. facila. En la vorto unu ambaŭ vokaloj estas mallongaj. La kaŭzo estas tio. murmuri. ba-nan-arb-o (ne «ba-na-nar-bo». Kiam unusilaba vorto finiĝas per konsonanto. Praktikan valoron la silabigado havas tiam. hieraŭ.La silabigado okazas ĝenerale laŭ la samaj reguloj kiel en la aliaj lingvoj. viro – virto. kiuj respondas al la demando «kio ĝi estas?» kaj nomas objektojn. birdo. elektro. buterpano (ne «buterpano». Precipe hungaroj. kreto – kresto. ke en paro post a estas nur unu konsonanto. kiam oni bezonas dividi iun vorton inter du linioj. La lingvo konsistas el vortoj. Kiam akcentatan vokalon sekvas neniu aŭ nur unu konsonanto. precipe -n kaj -j 8. estas pli longa ol la unua. apud (ne «apud»!). ankaŭ ne tro mallonge. libereco. geografio. kiuj dividiĝas je 9 klasoj: 1. ĉar tio estus malfacile komprenebla). oni escepte transportas la akcenton al ĝi. akcentata. ne dekstren! Li estas nia patro. pri kiu oni volas speciale atentigi: Matenmanĝon mi deziras. ke ili ne estas egalaj: la dua. ĉar j kaj ŭ ne estas vokaloj). per (sed pere). Vortklasoj. Sed kiam estas necese aparte substreki la unuan vorton de la kunmetaĵo. pomoj. La substantivoj havas la finaĵon -o. Ne elparolu la vokalojn tro longe kaj tire. sed kiam ĝin sekvas du aŭ pli multaj konsonantoj.

voŭ-voŭ! zzzzz! 11. London(o). dek. En la propraj nomoj: Julio Baghy. nokte. vi. ĉu.) estas ne propraj. sed. stari. bela. Hispanujo. supre. Granda komeclitero estas uzata: 1. 9. -is.. -us. b. kiu.. Majuskloj kaj minuskloj. certan objekton. B. same ankaŭ internaciaj personaj nomoj (Andreo. lokon. Marta. la Balta Maro. cirkonstancon k. Johano.. ŝi. promenus. ili. ĉar. li. 2. Longstrato. varma. Esperanto. en (la poŝo).) faras?» aŭ «kio okazas?» kaj esprimas agon aŭ staton: skribas. aŭ.p. Petro la Granda. 2. c. ne. La verboj havas la finaĵojn -as. germano. C. 6. d. Berlino). Numeraloj: unu. Henriko. La derivitaj adverboj havas la finaĵon -e. kun (mi). Jean Forge. estas.) devas esti skribataj per 7 . Rimarko: La popolnomoj (franco. Tallinn). Petro. nenia.La substantivoj siavice dividiĝas je komunaj nomoj kaj propraj nomoj. hieraŭ. tio. jes. super (la urbo). 7. homo.p.t. Eŭropo. La familiaj. La komunaj nomoj distingas certan specon de objektoj kaj estaĵoj (lampo. pluvas.) kaj majuskloj aŭ grandaj literoj (A. ruĝa. Teodoro). La adjektivoj respondas al la demando «kia ĝi estas?» kaj indikas kvaliton aŭ econ: granda. tri. mil. Interjekcioj: ha! ho! he! fi! st! brr! miaŭ. kvankam. ekster (la domo). tamen. ol. tempon. Aleksandro. La literoj dividiĝas je minuskloj aŭ malgrandaj literoj (a. bona. La verboj respondas al la demando «kion ĝi (li. Napoli. Ĉiuj adjektivoj havas la finaĵon -a. Parizo. sed komunaj nomoj. Literatura Mondo. nek. -i kaj -u.t. 3.p. sed ekzistas nur unu kun la nomo Petro la Granda [rusa caro]). lokon aŭ estaĵon kaj diferencigas ĝin de ĉiuj aliaj el la sama speco (Zamenhof. 5. libro. amo). la Nigra Maro. D. Kalocsay. Prepozicioj estas uzeblaj nur kune kun substantivoj kaj pronomoj (neniam memstare) kaj indikas ilian rilaton al aliaj partoj de la frazo: sur (la tablo).. frue. ŝi k. Tial mankas kaŭzo skribi ilin per granda komenclitero. floro. 8.. Internacia Esperanto-Muzeo. nek . Ameriko. venu. La konjunkcioj kunligas frazojn kaj frazpartojn: kaj. du. 4.. personaj kaj lokaj nomoj estas kutime uzataj en ilia nacilingva formo (Privat. dum la propraj nomoj indikas unu solan.). (Povas ja troviĝi multaj grandaj kaj ankaŭ malgrandaj Petroj. dormis. svedo k. Budapest. Sed internacie konataj urbnomoj estas kutime esperantigataj (Londono. Literatura Mondo).t. do. Same iliaj adjektivaj formoj (la itala lingvo. La adverboj precizigas verbojn. ni. Francujo. adjektivojn kaj aliajn adverbojn kaj indikas manieron. anglo. ankaŭ. la norvega literaturo k. La pronomoj anstataŭas substantivojn kaj adjektivojn: mi.: bone. pomo. se. ja. manĝos. bele. cent. ĝi.t. seĝo. ĉia. En la komenco de ĉiu memstara frazo: La vetero estas bela. -os.p.

esperante signifas dum ni esperas). same kiel Vi. Kelkfoje. Sed la mallongigoj de sinjoro (s-o aŭ s-ro). Marto). sed ĝiaj derivaĵoj per la afiksoj estu kompreneble skribataj minuskle (esperantisto.!) Skeptika vilaĝanino Maljuna vilaĝanino venis al Moskvo. 5. oni skribas ankaŭ la vorton vi per majusklo (Vi). lundo. kiam oni volas elmontri specialan respekton. ankaŭ tiuj vortoj estas skribataj per granda komenclitero. ŝi ne povis plu teni sin kaj ekkriis indigne: «Tio estas trompo! Tiaj bestoj ne povas ekzisti!» Poste oni montris al ŝi kamelon.p. kamarado (k-do) kaj kamaradino (k-dino) estas kutime skribataj per minusklo. Prof. Interalie ŝi vizitis ankaŭ la bestan ĝardenon. Kiam ŝi fine venis al loko. februaro. Por diferencigi ĝin de la verbo esperi multaj uzas ankaŭ ĝian adjektivan kaj adverban formon majuskle (la Esperanta literaturo. sinjorino (s-ino).p. adjektivojn k. precipe ĉe alparolo en leteroj.minusklo. samideano (s-ano). esperantigi. k. la Ora Epoko. tiuj komunistoj! Kion ili faris el la ĉevalo!» 8 . k. fraŭlino (f-ino). volante elmontri specialan respekton. same kiel Amsterdam. kie ŝi vidis diversajn strangajn bestojn. Dio. kiajn ŝi neniam antaŭe vidis. Collinson. si tuj ekkriis kolere: «Ho. mardo. (Elskribu aparte ĉiujn substantivojn. La tagoj de la semajno estas ĉiam skribataj per malgranda komenclitero: dimanĉo. Kutime ankaŭ la mallongigoj de la titoloj: doktoro kaj profesoro estas skribataj per granda komenclitero: D-ro Zamenhof. precipe en leteroj. 3.t. ĉar ĝi estas ja propra nomo. kie estis du ĝirafoj kun longegaj koloj.t. Tasko 1. samideanino (s-anino). Februaro.t. sed multaj skribas ilin ankaŭ minuskle (januaro. Per granda komenclitero oni personigas.).p. Goldsmith k. Sed la vorto Esperanto estas kutime skribata per granda komenclitero (kvankam en multaj naciaj lingvoj oni skribas ĝin minuskle). ni parolas Esperante. Kiam la simpla maljunulino ekvidis tiun malbelan beston. Per granda komenclitero estas ofte skribataj la nomoj de la monatoj (Januaro.t. idealigas. Kun granda intereso ŝi rigardis la urbon kaj admiris la aŭtomobilojn kaj tramojn. Kelkfoje. ĉar la unuan fojon en sia vivo ŝi estis en granda urbo. marto). esprimas respekton: la Homo. 4.p.

certa ĝardeno) sub mia fenestro kreskas multaj floroj. k. difinita tablo. ke vi havas kelkajn edzinojn. Antaŭ propraj nomoj. kiu estas ĝenerale konata sub la nomo «itala») estas bela.p. Kelkfoje tamen unu estas uzata kiel nedifina artikolo («Unu vidvino havis du filinojn» ĉe Zamenhof). Mi sidas ĉe la tablo (= certa. 13. ke la vero (= ĉiu vero) ĉiam venkas. Difina artikolo. el kiuj nur unu estas bona. Nedifina artikolo. pensas pri ĉiuj el la sama speco: La homo (= ĉiu homo) havas du piedojn. Oni diras. la Eŭropo. tablo = iu tablo. Li metis la manon (= sian manon) en la poŝon (= sian poŝon). Sed pro klareco oni povas ja ankaŭ diri: la libro. sed sufiĉas. por diferencigi ĝin de ĉiuj aliaj el la sama speco: Mi legas libron. 2. la libro (= tiu libro. plumo kaj kajero kuŝas sur la tablo. ke vi havas unu edzinon. Nedifina artikolo en Esperanto ne ekzistas.e. La ŝuisto (= ĉiu ŝuisto) riparas ŝuojn kaj botojn. La birdoj (= ĉiuj birdoj) havas du flugilojn. Kutime antaŭ plej + adjektivo: Li estas la plej bona homo en la tuta mondo. 3. se ĝin havas nur la unua: La libro. Volante speciale akcenti nedifinitecon. 'En iu gazeto mi trovis tre interesan artikolon'. 4. Sed ja ne tio estis la intenco! Diru tial tute simple mi havas bonan edzinon. Rimarko: Kiam kelkaj substantivoj sekvas unu la alian. kiuj kreskas sub mia fenestro) estas tre belaj. kaj dirante unu vidvino oni asertas. kiun mi legas) estas interesa. La itala lingvo (= tiu lingvo. oni uzas la nedifinan vorton iu: 'iu dana samideano skribis al mi'. ĉar unu kiel numeralo indikas ja nombron. sed tio ne estas imitinda.Dua leciono 12. – Kelkfoje antaŭ plej + adverbo (Margareto kantas la plej bele el ĉiuj). Kiam parolante pri io aŭ iu oni ĝeneraligas. la priparolitan aŭ la montratan kafon)! La knabo manĝis la panon (= la tutan aŭ la priparolitan panon). Kiam oni celas tuton de io: Donu al mi la kafon! (= la tutan. A) La difina artikolo (la) estas uzata: 1. Kiam temas pri io konata. la plumo kaj la kajero. oni eble opinios. – Same en multnombro: La svedoj (= ĉiuj svedoj) vivas en Svedlando. Sed kiam temas pri parto de io. ke ne temas pri du aŭ pli multaj vidvinoj. ne du. mia tablo) kaj skribas. difinita. La uzado de unu kiel nedifina artikolo povas kaŭzi eĉ miskomprenojn: se vi diros «mi havas unu bonan edzinon». artikolo ne estas uzata: Donu al mi kafon (= iom da kafo)! Sur la stratoj iras homoj (= nedifinita nombro da homoj). t. la 9 . Sekve neniam «la Kopenhago. ne estas necese ripeti la artikolon antaŭ ĉiu el ili. B) Artikolo ne estas uzata: 1. sed pri unu sola. la Petro. ĉar estas ja memkompreneble. la floroj (= tiuj floroj. sed tio ne estas imitinda. Jam per si mem la vortoj estas nedifinitaj: lampo = iu lampo.t. En la ĝardeno (= konata.

kiun li kunhavis). Petro. sed ĝi estas nepre necesa por la klareco kaj precizeco de la esprimoj. Same: La urbo Stockholm.t.Esperanto». sed ŝtono ne estas fleksebla. 2. Kun la nomoj de organizoj k. Kun la nomoj de riveroj kaj montoj kelkaj tamen uzas artikolon: la Danubo. la junulo (= tiu junulo.t.) estas uzata: Tiu ĉambro (ne «la tiu» aŭ «tiu la ĉambro») estas bela. pri kiu ni parolas) prenis la ĉapelojn (= tiujn ĉapelojn. Esperanto estas kreita de D-ro Zamenhof (ne «de la D-ro Z. indikanta rangon aŭ profesion (sinjoro. ŝuisto. Rimarko: La artikolo ne estas superflua balasto. La facila Esperanto.p. La fama Julio Baghy. en kies gepatra lingvo ĝi mankas. la Altaj Tatroj. Ĝoja. sinjorino.p.t. 14. Sed tio estas evidente imitado de nacilingva kutimo. Antaŭ la nomoj de la monatoj kaj semajnotagoj: La 6-an de novembro (ne «la novembro»!). Rimarko: Sed kiam antaŭ la propra nomo staras adjektivo. Tamen ofte artikolo estas uzata: La Ora Ŝtuparo. kiel eble opinias slavoj kaj aliaj. La monto Sinaj. al kiuj ĝia uzo aŭ neuzo donas ofte tute alian sencon. En la vespero (= en la sama vespero) li revenis al la parenco. sed tio ŝajnas deveni de la influo de naciaj lingvoj kaj estas pli logike uzi ilin kiel proprajn nomojn sen artikolo. sed simple: Kopenhago. 4. Kiam oni ĝenerale parolas pri la substancoj kaj sezonoj: Ŝtalo estas fleksebla. ŝoforo k. La malnova Eŭropo.): Ĉu vi konas sinjorinon Isbrücker (ne «la s-inon Isbrücker»!).t. La viro el Francujo. Esperanto.s. ĉe kiu la junulo serĉis helpon) donis al li kelkajn ĉapelojn kaj konsilis al li stari sur la strato (= strato en Londono. kaj tiu demandis: «Nu. la vintro k. Mia patro (ne «la mia patro») estas maljuna. La blua Danubo. Somero estas la plej varma kaj vintro estas la plej malvarma sezono.p. (Atentu la uzadon de la artikolo!) Juna homo (= iu juna homo). Eŭropo. Kaj ankaŭ: la Balta Maro. La junulino el Stormyr. aŭ la polvo de la 10 . «eĉ unu ĉapelon mi ne vendis» – «Kial? Ĉu vi al neniu proponis? Kion do vi faris dum la tuta tago?» – «Mi tenis la ĉapelojn bone kaŝite en la korbo (= en tiu korbo. fraŭlino. kiujn la parenco donis al li) kaj iris kun ili al homplena strato (= iu homplena strato) kaj ekstaris en oportuna anguleto (= iu oportuna anguleto). malgaje respondis la junulo. oni kelkfoje uzas artikolon (la Ligo de Nacioj). Kutime en librotitoloj: Ĉeĥoslovaka antologio. Bela Joe. Vitro estas rompebla kaj travidebla.p. veturis al Londono por serĉi helpon (= ian helpon) ĉe sia parenco. k. ke nun li povos iom perlabori. advokato.»!). La parenco (= tiu parenco. por ke la polvo (= polvo ĝenerale. 5. doktoro. Kiam iu alia difina vorto (tiu. mia. kiu ne havis laboron (= ian laboron) en sia urbo. oni devas uzi artikolon: La bela Stockholm. Artikolo ne estas uzata ankaŭ tiam. Dimanĉo (ne «la dimanĉo»!) estas la plej bona tago de la semajno. Krimo kaj puno. Sed oni povas diri ankaŭ la somero. la Granda Urso. do certagrade difinita strato) kaj vendi ilin. kiam antaŭ la propra nomo troviĝas iu titolo aŭ alia vorto. Stranga Heredaĵo. ĉu vi multe vendis?» – «Ha». 3. via k. Malfeliĉa komercisto. La rivero Volga. la Alpoj.

kaj tial li ofte havis malagrablaĵojn. En Sevilla li iris en restoracion kaj mendis sian plej ŝatatan manĝaĵon – bifstekon kun fungoj. Anglo atendis kaj atendis. 15. kiam mi gvidis tie Esperantajn kursojn. Anglo rigardis malfeliĉe bileton kaj pluvombrelon. Kelnero rigardis desegnaĵon. kiuj preteriris sur la strato (= sur tiu strato. kaj kiam li revenis hejmen al Anglujo. Sed dum longa tempo li ne revenis. ŝvitante kaj peze spirante. Sed en la daŭro (temas pri la daŭro de la tago) de la tuta tago mi ne havis okazon (= ian okazon) proponi ilin al iu. Sed ĉar li ne scipovis hispanan lingvon. Tiam anglo ekhavis bonan ideon: li prenis paperon kaj krajonon. tuj komprenis deziron de anglo kaj foriris por plenumi ĝin. jam havis ĉapelon (= ian ĉapelon) sur la kapo (= sia kapo). kie la junulo staris). Tiun ĉi arton mi lernis en Kiruna trans la polusa cirklo. ekkomprenis grandan valoron de internacia lingvo. La infanoj instruis ĝin al mi. li tuj aĉetis al si Esperantan lernolibron. kaj kun triumfa rideto sur vizaĝo li transdonis al anglo – ĉu bongustan bifstekon kun fungoj? tute ne! – bileton al bovbatalo kaj grandan pluvombrelon. kie ĝi estas necesa. li ne povis paroli kun hispanoj. lia stomako grumblis kaj li estis kolera kaj malfeliĉa.» Tasko 2. kaj ĝi estas tre simpla kaj facila – per la Esperanta akuzativo aŭ «la grava litero: N». Sed kelnero ne komprenis lin. (Alskribu artikolon tie. Fine venis kelnero. ĉar ĉiuj homoj. Certe vi komprenas la frazon 11 .strato) ne difektu ilin.) Bifsteko kun fungoj Angla komercisto kun nomo John Bull vojaĝis dum libertempo en Hispanujo. Akuzativo aŭ la arto ekstermi ratojn. desegnis sur papero belan bovon kaj fungon kaj triumfe transdonis ĝin al kelnero.

Al la rato la ago estas direktita. kiu montras la celon de la ago. dum la rato estas la celo. Estas la kato besto. La ratoN manĝas la kato. kaj tion montras la litero n.La kato manĝas la rato. Besto la kato estas. Sekve: La kato manĝas la ratoN. kiu manĝas. Besto estas la kato. ĉu la rato aŭ la kato. ĉe kio la vortordo ne ŝanĝiĝas. al kiu aŭ kio la ago estas direktita. Ni signu tion per sagoj: ——————> La kato manĝas la ratoN. kvankam unu komenciĝas tie. kiu estas manĝata. La ratoN manĝas la kato. En ambaŭ frazoj la kato estas tiu. ke ili estas vere samsencaj. kie la alia finiĝas. Tio fariĝas ebla per «la litero n».t. Nun ni klare vidas. <—————— 12 . Estas besto la kato. ke ni komencas la frazon per la kato. Tio nenion diras.p. ĉu la kato aŭ la rato. ĉar en Esperanto la vortordo estas libera kaj ne influas la sencon de la frazo. sed Ĉu la kato estas besto?*/ Tial ankaŭ La kato manĝas la rato kaj La rato manĝas la kato devas havi egalan sencon.). estas tute samsencaj. kvankam ilia vortordo ne estas egala. kiu manĝas. kaj la rato estas manĝata (dank' al Dio!). la objekto de tiu ago. La frazoj La kato estas besto. /*«Estas la kato besto?» ne impresas kiel demando. La kato plenumas la agon. Sed mi ne komprenas ĝin! Ĉar ĝi ne montras. Do ne «Estas la kato besto?». La kato besto estas. Ĉiuj demandoj devas komenciĝi per iu DEMANDA VORTO (kiu? kio? ĉu? k.

Li ne komprenas tioN. Sed ne faru eraron kaj ne metu n sur la voston de la kato. Ŝi skribis multajN leterojN. oni aŭ pasivigas la verbon (la rato estas manĝata de la kato) aŭ uzas ĉirkaŭskribon (la rato estas tiu. same kiel ĉiu parto de la aŭtomobilo. Ili respondis jene: «Se oni metas la literon n al la rato. Por ke la manĝanto kaj manĝato interŝanĝu siajn rolojn.En tiuj lingvoj. objekto klinlitere): ĈokoladoN manĝas la knabino (= Tio estas ĉokolado. Sed la ordo de la vortoj povas esti ankaŭ tute mala. pendigu belan n sur ilia vosto. tiam la kato venos kaj formanĝos ilin ĉiujn. oni nur bezonas ŝanĝi la lokon de n: La katoN manĝas la rato. Atentu bone tiun ĉi gravan regulon: Subjekto havas neniam la finaĵon n. kaj poste mi kontrolis. kie akuzativo ne ekzistas kaj kie la vortordo pro tio ne estas libera. Se ekz. HundoN batas la knabo (= Tio estas hundo. kato manĝas raton. objekto kaj aliaj. 13 . kiu faras tion. Ĝuste en tiaj okazoj oni devas esti speciale atentema kaj nepre elserĉi la subjekton kaj objekton! Ekzemploj: (subjekto diklitere. tiam la kato manĝas kaj la rato estas manĝata. La ĉefan rolon ludas la verbo (motoro). dum objekto ĉiam havas ĝin. kion la knabino manĝas). kian simplecon. al kiu la ago estas direktita. la objekto (aŭ rekta komplemento) indikas tiun aŭ tion. Por tamen konservi la inversan vortordon. La rato manĝas la katoN. Ekzemploj: (subjekto diklitere. Leono havas fortajN dentojN. kiun la knabo batas). se oni metas ĝin al la kato. tiam la rato manĝas kaj la kato estas manĝata». kiu agas. LiN amas ŝi. Ĉiu vorto en la frazo havas sian specialan taskon. ĉirkaŭ kiu grupiĝas la ceteraj partoj de la frazo – subjekto. Subjekto kaj objekto. ĉar tiam la ratoj venos kaj formanĝos vian belan katon! 16. kiu estas la celo de la ago. Subjekto estas estaĵo aŭ objekto. flekseblecon kaj klarecon de esprimoj la akuzativo ebligas kaj ke ĝi estas grava avantaĝo de Esperanto. la dua frazo (la raton manĝas la kato) devas esti tradukata kun la sama vortordo kiel la unua (la kato manĝas la raton). MultajN leterojN ŝi skribis hodiaŭ. dum la rato estas la celo (objekto) de la ago »manĝi«. Urso ŝatas mieloN. Tio montras. kiun la kato manĝas). la kato estas la aganto (subjekto). objekto klinlitere): Knabo batas hundoN. La normala vortordo estas: subjekto + verbo – objekto (Mi amas vin). kion la verbo esprimas. ĉu ili komprenas la aferon. Se do vi volas ekstermi la ratojn en via domo. TioN mi ne komprenas. kiel ni jam vidis (la raton manĝas la kato). Mi amas ŝiN. Tiamaniere mi klarigis la akuzativon al la infanoj en Kiruna.

Ĉu vi komprenis tio . Tasko 3. ne sole unu el ili: Multaj diverslandaj esperantistoj vizitis la grandaN EsperantaN kongresoN en Stockholm.Tiel subjekto kiel objekto povas konsisti el nur unu vorto ('Knabo trinkas akvon') aŭ el tuta grupo da vortoj. Kafo mi ne deziras. Kial vi ne salutis li ? Ĉar mi ne vidis li . Kio diris la knabo ? Tio ŝi neis . (Korektu tiujn ĉi frazojn. Ĉu vi konas ŝi ? Ŝia patro havas du grandaj domoj . kio mi diris? 14 . Ĉiuj objektvortoj devas havi la finaĵon n. Prenu krajono kaj skribu mallonga rakonto ! Mi li vidis. substreku la verbojn kaj signu la subjekton kaj objekton per sago – la pinto de la sago montru al la objekto. sed mi petas lakto . La fraŭlino skribas letero . kio ŝi diras. la vosto al la subjekto): Mia frato lernas Esperanto . sed li mi ne vidis. Mi tute ne kredas.

En kelkaj maloftaj okazoj oni tamen povas uzi rektan objekton ankaŭ kun netransitivaj verboj. pri k. Kelkaj transitivaj verboj: havas (monoN). dum estas estas netransitiva kaj neniam povas ĝin havi. iras estas netransitivaj kaj ne povas havi rektan objekton. La subjekto havas ĝin neniam. komprenas (nenioN). plaĉas al ŝi. dum la plej multaj estas transitivaj. kreskas. estas direktita al iu aŭ io. brilas.t. pluvas. Li mortis gloran morton. legas kaj staras. Petro vekiĝis. Ŝi ploris krokodilajn larmojn. Knabo sidas sur seĝo. Kial? Ĉar la verboj tuŝas. La prepozicioj (al. sed la ago de la netransitiva verbo tian celon ne havas. La unuaj tri havas rektan objekton (akuzativ-objekton: muron. ŝajnis ilin». skribas (leteroN). kuŝas.Tria leciono 17. Netransitivaj verboj: estas. seĝon. k. ĉar ili estas transitivaj. Ni vidas. La rekta objekto de la transitivaj verboj havas la finaĵon -n. staras. Ŝi iras libron. ekz. ke la tri unuaj frazoj estas bonaj. vidas (filmoN).p.t. rigardas (bildoN). portas. ĉar ĉe la muro. Ŝi iras kun libro. sur seĝo kaj kun libro ne estas rektaj objektoj. degelas. fartas. ĉar ili estas netransitivaj. kaj Li staris la muron. nome kiam la verbo kaj objekto estas formitaj el la sama radiko aŭ estas sence parencaj: Ĉiu iru sian vojon. manĝas (bananoN). ni devas ŝanĝi tiujn frazojn: Li staras ĉe la muro. ŝajnas. dormas. hajlas. ploras. Nur malgranda parto de la verboj estas netransitiva. k. Plue en bona Esperanto oni diras ne «apartenas min. la aliaj tri ne povas havi rektan objekton. iras. iras ne estas egalaj. Ĉar la verboj staras. trinkas (kafoN). La diferenco inter transitiva kaj netransitiva verbo estas tio.p.t. plaĉas. libron). apartenas. ekz. parolas (EsperantoN). ridas. aŭdas (muzikoN).p. sidas. Verbo kaj objekto. vivas. Knabo sidas seĝon. ke la ago de la transitiva verbo celas iun aŭ ion. Knabo portas seĝoN.) regas ĉiam nominativon. 15 . ke havas estas transitiva kaj havas sekve rektan objekton. Ŝi legas libroN. kun. Resumo. Komparu la frazojn: Li tuŝis la muroN. aŭskultas (radioN). Patrino vekis Petron (Petro estas la celo de la ago «veki»). ŝajnis al ili. sidas. sidas. Tiel li vivis sian tutan vivon. En ili mankas la akuzativa finaĵo -n. sed apartenas al mi. eraras. mortas. neĝas. dum la tri lastaj estas «malsanaj». Atentu precipe tion. loĝas. plaĉas ŝin.

sed neniam povas havi akuzativan finaĵon. al kiu ĝi rilatas: La ĉambro estas varma. el kiuj unu estas ruĝa. La kato estas besto. La multnombra acidaJ rilatas samtempe kaj al lakto kaj al kremo. 20. Aĉetu freŝaJN pomoJN! Anstataŭ ruĝa domo kaj verda domo. ĉar ĝi ne estas 16 . Sed neniam ĝi povas havi la finaĵon -n. patro) kaj verbo (estas). DomoJ. En Mi havas katon la vorto katoN estas objekto de la transitiva verbo havas. Temas ja pri du koloroj. kaj tial havas la finaĵon -n. kiu ĝi rilatas (bona patro). por eviti ripetiĝon de la vorto acida. Mi vidis interesaN filmoN. oni povas pli mallonge diri ruĝa kaj verda domoj. sed ĝi ne havas en ili la saman rolon. 21. La adjektivo devas kaze (nominativo kaj akuzativo) kaj nombre (ununombro kaj multnombro) akordi kun sia substantivo: BonaJ patroj. Ankaŭ tia substantivo devas nombre akordi kun la subjekto (Oslo estas urbo. Rozo kaj lilio estas floroJ. kiu estas samtempe kaj ruĝa kaj verda (dukolora). En ambaŭ troviĝas la vorto kato. 19. ĝi estas multnombra. La libro kaj krajono estas flavaJ. Same oni povas anstataŭ acida lakto kaj acida kremo diri pli mallonge acidaJ lakto kaj kremo. ke nur la lakto estas acida. Kiam tia substantivo aŭ adjektivo post estas rilatas al kelkaj subjektoj. Komparu la frazojn Tio estas mia kato kaj Mi havas katoN. sed en esceptaj okazoj povas stari ankaŭ post ĝi (patrino kara. bona) rilatas samtempe al la subjekto (ĉambro. lingvo internacia) precipe en poezia stilo kaj kiam oni volas apartigi du adjektivojn (la bela lingvo itala). Sed en Tio estas mia kato la vorto kato rilatas samtempe al la subjektoj tio kaj la netransitiva verbo estas kaj ne povas havi la finaĵon -n. ĉar ĝi ne estas objekto! Atentu la diferencon inter la frazoj: Ŝiaj lipoj estas ruĝaj kaj: La koloro de ŝiaj lipoj estas ruĝa. Tablo kaj seĝo estas mebloJ. ĉar temas ja pri du domoj. la alia estas verda. La ĉambro estas varma. En la frazoj La ĉambro estas varma kaj La patro estas bona la adjektivoj (varma. Ruĝa kaj verdaJ domoJ signifas: unu ruĝa domo kaj kelkaj verdaj domoj. Ili estas lernantoJ).18. el kiuj unu estas ruĝa. Tia adjektivo havas ĉiam la saman nombron kiel la substantivo. En la sama maniero estas uzataj ankaŭ substantivoj: en la frazo: La kato estas besto la vorto besto rilatas samtempe al la subjekto (kato) kaj verbo (estas). Estas kaj havas. La ĉambroJ estas varmaJ. kvankam la subjektoj mem estas ununombraj: Londono kaj Parizo estas urboJ. Same: La koloroJ de la domoJ estas ruĝa kaj verda. Elefanto kaj leono estas fortaJ. La esprimo acida lakto kaj kremo povus esti komprenata tiel. La frazon ruĝa kaj verda domo oni povus kompreni tiel. La netransitiva verbo esti entute ne povas havi rektan objekton. la alia estas verda. En la unua okazo la multnombra ruĝaJ rilatas al lipoj. La adjektivo staras kutime antaŭ la substantivo. Adjektivo. ke temas pri unu sola domo. ne la kremo. sed en la dua okazo la ununombra ruĝa rilatas al koloro. kie la vorto domo ripetiĝas. Oni povas ĝin image anstataŭigi per signo de egaleco (=). kaj kompreneble la komponentoj ambaŭflanke de tiu signo devas esti egalaj.

Kaj kiam li ricevas longa respondo . ĉar ĝi estas populara somerloko. Tio estas malgranda. Jen. sulkaj (= sulkoplenaj) vizaĝoj de la karaj gemaljunuloj restos ĉiam en mia memoro. La ĉambro havas kvar fenestrojN. Jen estas mia skribmaŝino! Ĉu vi havas skribmaŝinoN? Svedlando havas belaN ĉefurboN. Sed miaj gepatroj ne havas vilaon: ili estas malriĉaj kaj loĝas en malnova dometo ĉe la arbarrando (= rando de arbaro. En Nordurbo estas multaj belaj somerdomoj. Ekzemploj: Mi havas fratoN. al kiuj ili devas dediĉi sian tutan atenton kaj laborpovon. arbara rando). Petro iris al sia patrino . (Korektu la erarojn en tiu ĉi rakonto. aŭ pli ĝuste ili estis tiuj. li estas tre feliĉa. kiam li skribis tiu ĉi letero al mi . precipe en kristnaska vespero. Miaj okuloj pleniĝas per larmoj. 22. Karlo estas mia frato. Kaj el la espero ricevi maloftan leteron de siaj «infanoj» kaj eble ankaŭ revidi ilin. Stockholm estas la sveda ĉefurbo. Miaj gepatroj estas maljunaj kaj kadukaj. ĉar pro la maljuneco ili ne kapablas plu labori kaj vivas nur el la malmulto. En la lernejo li lernas ankaŭ Esperanto kaj ofte li skribas leteroj en tiu lingvo al infanoj en fremdaj landoj . Miaj patro kaj patrino loĝas en Nordurbo. kiuj sian tutan vivon dediĉis al la filoj kaj nun solaj malĝojas en la malplena nesto. La patro estas ŝuisto kaj la patrino estas kudristino. kian mi pensas pri la karaj gemaljunuloj. mia nigra amiko estas tre malfeliĉa . montris al ŝi la makuloj kaj diris: «Panjo . sed tre bela urbeto ĉe la Balta Maro. Tasko 4. Sed la «infanoj» estas jam delonge plenkreskaj. La amplenaj. ĉar li ploris . Miaj gepatroj. Sed ofte miaj pensoj migras al ili. domon de la patro). kiun la filoj sendas al ili ĉiumonate. Li malfermis la letero kaj trovis sur ĝi kelkaj nigraj inkmakuloj . substreku la transitivajn kaj ĉirkaŭstreku la netransitivajn verbojn): Ĉu la negroj havas nigraj larmoj? Petro estas inteligenta knabo. havas siajn proprajn familiojn. Jam antaŭ multaj jaroj mi forlasis ilin kaj la patrodomon (= patran domon. sur la letero estas liaj larmoj !» 17 . La fenestroj de la ĉambro estas grandaj.objekto. Foje li ricevis longa letero de sia nigra amiko el Afriko . Depost tiu tago mi tre malofte vidis ilin. kiu estas al ĉiu homo la plej kara loko sur la tero.

patrino. -ujo). -eg-. Ekzistas teorio. ĉar per ili oni povas devenigi aŭ derivi senliman nombron da novaj vortoj kun memstara signifo. meblisto. -obl-. Tio nomiĝas derivado. -uj-. Post la radiko estas -ul-. La aliaj sufiksoj: -aĉ-. gefratoj. Nur la substantivoj (-o). -et-. -is. La plej grava el ili. -ec-. laŭdinda. -ingo. -us. La prefiksoj kaj sufiksoj nomiĝas per komuna nomo afiksoj kaj ludas tre gravan rolon. Kiam ni almetas al ili la finaĵon -o. ino. ni ne pensas pri kvalito. jun. -id-. dis-. -ind-. diskuri. tranĉilo. adjektivoj (-a). precipe la derivado. Ĝi estas prefikso. -ĉjo. kun -a ili estas adjektivoj (cigara. sed antaŭ niaj okuloj klare prezentiĝas konkreta objekto. -ero. -u) kaj derivitaj adverboj (-e) havas specialan gramatikan finaĵon. laborema. plumingo. -ism-. -ing-. la radiko jun elvokas en ni tuj klaran imagon pri certa kvalito kaj skrib impresas nin sendube kiel ago. -iĝ-. jun. kuŝemulo. re-. ge-. skribe) kaj kun verba finaĵo ili fariĝas verboj. kaj pro tio senbezone malfaciligus ĝian lernadon kaj uzadon. (Dispartigu la subajn vortojn je prefiksoj. manĝebla. skriba). geurbanoj. pra-. june. -il-. skribo). En la fino de la vorto maljunulo troviĝas la litero o. -ido. cigar. trinkaĵo. ago aŭ maniero. Ĝi estas la radiko. komprenebleco. -aĵ-. La aliaj prefiksoj: bo-. mis-. eks-. -um-. dispartigis. 24. -i. Ĝi estas sufikso. -ema. arbareto. -em-. -ar-. verboj (-as. revenu. juno. radikoj. -on-. -os. Ĝi estas gramatika finaĵo. sufiksoj kaj gramatikaj finaĵoj kaj traduku ilin al via gepatra lingvo): patro. sed fariĝas tiuj nur post almeto de koncerna finaĵo. -ebla. sen kiu ili ne estas uzeblaj. -ad-. -op-. kiuj povas esti uzataj nur kun substantivoj (bo-. -njo. konjunkcioj kaj interjekcioj) gramatikan finaĵon ne havas kaj estas uzataj kiel puraj radikoj. juna. skrib) per si mem estas nek substantivoj. -ano. -aro. estas jun. Tasko 5. bonega. La ceteraj vortoj (pronomoj. -ado. La vorto maljunulo konsistas el 4 partoj: mal. Antaŭ la radiko estas mal-. kun -e adverboj (cigare. ge-. Ĝi kontraŭas ankaŭ nian lingvo-senton: aŭdante aŭ vidante la radikon cigar. ke tiuj radikoj. -in-. ekiras. La karaktero de la radikoj.Kvara leciono 23. ek-. mis-. ul. Kaj laste – ankaŭ la praktika lingvo-uzo. ek-. -ig-. nur kun verboj (dis-. -an-. -inda) aŭ 18 . numeraloj. malgrandigi. prepozicioj. kaj ni havas afiksojn. -ilo. o. ili fariĝas substantivoj (cigaro. -estro. kontraŭas tiun ĉi hipotezon: la substantivaj kaj adjektivaj radikoj estas nur malofte uzeblaj kun verba finaĵo. re-. fi-. nek verboj. malboneco. bofilino. originaj adverboj. -estr-. -nj-. malsanulejo. La konsisto de la vortoj. kie ĉiu radiko havas certan karakteron. eks-. sen kiu la vorto ne estas ebla. knabaĉo. hundidino. Sed tiu ĉi teorio apartigus Esperanton de ĉiuj aliaj lingvoj. kiuj ne estas uzeblaj sen gramatika finaĵo (ekz. -ebl-. -ĉj-. -ist-. nek adjektivoj.

La instruisto zorgis patre (= en patra maniero. homplena = plena de homoj. Tiamaniere oni povas el ĉiu substantivo devenigi adjektivojn (per la finaĵo -a) kaj adverbojn (-e): patro – patra – patre. apartigante la radikojn kaj provizante ilin per la finaĵoj. Hunda bojado (= bojado de hundo aŭ hundoj) aŭdiĝis tra la vilaĝo. stratangulo = strata angulo. Ekzerco. pecsukero = peca sukero. Per simpla interŝanĝo de gramatika finaĵo oni povas transporti la vortojn el unu vortklaso en alian. hejmlando = hejma lando. pordo de domo. grizhara = kun grizaj haroj. patra. Kunmetitaj vortoj estas formataj per simpla kunmetado de radikoj.kun adjektivoj (-eco. maŝino por skribi. letero – letera – letere. kiuj kompreneble tute ne estas egalaj. maŝino – maŝina – maŝine. Jen estas via hejma tasko (= tasko por la hejmo)! Dum la tuta tago ŝi sidis hejme (= en la hejmo) kaj laboris. oni devas do bone atenti. Sed piedbenko signifas: benko. vetkuri = vete kuri. cigarstumpo = cigara stumpo. Ĉe kunmeto de certaj radikoj povas amasiĝi tro multaj konsonantoj. kvankam ne tiel regule kiel en Esperanto. laboristo de fabriko. Li estas hunde fidela (= fidela kiel hundo) al sia edzino. Tiam vi tuj vidas. 27. tondrkrako. nigrhara. dispartigu ilin ambaŭ kaj la rezultato estos: foliarbo = folia arbo.p. Dum longa tempo ili staris antaŭ la doma pordo (= pordo de la domo). Inka makulo (= makulo de inko) estas sur la papero. ĉe kio la ĉefa vorto lokiĝas en la fino. En tia okazo oni enŝovas taŭgan 19 . kiu estas difinita por piedoj (= pieda benko aŭ benko por piedoj). peco de (da) sukero. skribmaŝino – skriba maŝino. kiel patro) pri Ernesto. Patro. homo – homa – home. finlegi = legi ĝis fino. Por eviti malĝustajn kaj miskomprenigajn kunmetaĵojn. inter foliarbo kaj arbfolio. En la patra domo (= domo de la patro) mi pasigis miajn plej feliĉajn jarojn.t. frumatene = frue matene. kiujn estas malfacile aŭ preskaŭ neeble eldiri: ĉambrpordo. En la instruisto Ernesto trovis vere patran amikon (= amikon. kiu estas karakterizata per benko. kiu vorto estas la ĉefa kaj kiu estas akcesora. Ĉu vi apartenas al iu Esperanta klubo (= klubo de Esperanto)? Ni parolas Esperante (= en Esperanto). kiu apartenas al benko (= benka piedo aŭ piedo de benko). kiu estas karakterizata per piedo. Ni veturis aŭtomobile (= per aŭtomobilo) de Tallinn al Riga. arbo kun folioj. 26. -ulo). Kunmetitaj vortoj. bonvolu = bone volu. Se vi ne povas elekti ekz. egalan al patro). ke la ĉefa vorto troviĝu ĉiam en la fino de la kunmetaĵo. nudpieda = kun nudaj piedoj. 25. ni ricevas la kunmetaĵojn benkpiedo kaj piedbenko. Kunmetante la radikojn benk kaj pied. altkreska = de alta kresko. stumpo de cigaro. ŝipo – ŝipa – ŝipe. telegrafo – telegrafa – telegrafe. lando de la hejmo. Benkpiedo signifas: piedo. knabo – knaba – knabe. kiel okazas ankaŭ en la naciaj lingvoj. arbofolio = arba folio. k. patre. buŝo – buŝa – buŝe. folio de arbo. Okaze de dubo analizu la vortojn. Ĉu vi skribis la leteron inke (= per inko) aŭ krajone (= per krajono)? La aŭtomobila veturo (= veturo per aŭtomobilo) estis tre laciga. sukerpeco = sukera peco. angulo de strato. fabriklaboristo = fabrika laboristo. Ekzemploj: dompordo = doma pordo. kiuj estas necesaj por kompreni la esprimon.

Tasko 6. buterOpano. ĉe-vale aŭ ĉe la valo (ĉevale signifas: kiel ĉevalo!). matenmanĝo. mezo de la nokto). redakcia sekretario. vitrOpordo.t. malfacile kompreneblaj (monujenhavo) aŭ eĉ miskomprenigaj (altondo. kiujn oni kelkfoje renkontas. Ĉu vi ŝatas kapti fiŝojn? Unu parto de la urbo en Tallinn estas nomata Vosto de Kato. sed libertempon oni ricevas nur unu fojon jare. nudpieda (= kun nudaj piedoj). redakcisekretario). per kio la stilo fariĝas pli malpeza. Entute evitu uzi tro multajn kunmetaĵojn kaj preferu simplajn vortojn. milo da jaroj). kiam oni ne estas okupita per io. Afriko kaj Aŭstralio. dormOĉambro. nigrAhara. Ameriko. k. Sed tian helpvokalon uzu nur ĉe vera bezono kaj forlasu ĝin. ne estas regulaj. parlament-prezidanto aŭ parlamenta prezidanto. Azio. liberan tempon oni havas ja ĉiam. propran sencon. centjaro. jarmilo (= jara milo. buterpano. Mia patrino kudras per kudra maŝino. monuj-enhavo aŭ enhavo de (la) monujo. matenOmanĝo. jarcento (= jara cento. Same vitra pordo estas pli bona ol vitropordo. Do ne diru domOpordo. Finnlando estas sendube parto de la mondo. ĉevale).p.t. La kunmetaĵoj meznokto. 20 . gracia kaj facile komprenebla. neĝEblanka. urba biblioteko estas pli bona ol urb(o)biblioteko. manĝOtablo. alt-ondo aŭ alta ondo (altondo = al-tondo). La nomoj de la kvin partoj de la mondo estas: Eŭropo. kiu ne estas egala al la analizaj formoj: ne ĉiu urba domo aŭ domo de urbo (= domo. Same longtempe kaj kelkfoje estas pli bonaj ol longAtempe kaj kelkAfoje. La anoj de la nordaj landoj estas kutime kun blondaj haroj sed multaj el ili estas ankaŭ kun brunaj haroj kaj eĉ kun nigraj haroj. printempa vetero estas pli bona ol printempvetero.gramatikan finaĵon: ĉambrOpordo. fenestrOkadro. tondrOkrako. mezsomero. kiu troviĝas en urbo aŭ apartenas al urbo) estas urb(o)domo. mezo de somero). La tago de mia nomo estas la 19-an de januaro. Mia frato donacis al mi por la tago de mia naskiĝo belan tranĉilon de papero. parlamentprezidanto. En tia okazo estas bone apartigi la radikojn per streketo aŭ – ankoraŭ pli bone – skribi ilin aparte: fervoj-konduktoro aŭ fervoja konduktoro. k. somermezo (= somera mezo. kiam ĝi ne estas necesa. miljaro kaj piednuda. pafIpreta. sed tute ne mondparto (= kontinento). La hundo estas besto kun kvar piedoj. Kelkfoje kunmetitaj vortoj havas tute specialan. Devus esti: noktomezo (= nokta mezo. sed pli simple kaj mallonge dompordo. (Kunmetu la diklitere presitajn esprimojn!) Kutime fera vojo estas pli rekta ol landa vojo. Ĉe la strata angulo estas vendejo de tabako. Kelkfoje la kunmetitaj vortoj fariĝas tro longaj (fervojkonduktoro.p. cento da jaroj).

La ĉambro estas varmA. Bel_ kanto ne estas long_. kiel bon_ vi estas! Ne estas grav_! 21 . suferis kaj mortis. En kelkaj lingvoj oni uzas en tia okazo «formalan subjekton» (il est chaud france. La dormo de la infanoj estas profunda. Krom al verbo. kuraĝ_. kiel bel_ estas tie ĉi! Rajdi sur leono estas danĝer_. Tial oni devas la adjektivon adverbigi. det är varmt svede). sed montras lokon). Adverbo. Tial ne: Ŝi kantas bela. kaj elegant_! Estas tre agrabl_. oni forigas la subjekton. la rolo de la vorto varma fariĝas alia. Ho. sed io simila en Esperanto ne estas ebla.Kvina leciono 28. kion aludas ankaŭ ĝia nomo (latine ad + verbum = al + verbo). adverbo povas rilati ankaŭ al adjektivo aŭ al alia adverbo: Antaŭ kelkaj semajnoj ŝi estis gravE malsana. Tiu ĉi ŝanĝo okazas pro tio. Estas interesE. Tion ni scias bon_! Ho. Jen mallong_ lia historio: li naskiĝis. InteresE. La diferenco inter adjektivo kaj adverbo estas do tio. ke adjektivo povas rilati nur al substantivo (aŭ al substantivo kaj verbo samtempe). en la dua bele rilatas nur al la verbo. respondis la viro. Estas varme. Estas bon_. sed nun mi fartas denov_ boneg_. Estas bonE. La parolo de la junulo estis ĝentila. kiam dum vintro en la ĉambro estas varm_. Vi faris vian taskon laŭdinde bone. Tio estas tutE bona! Mia onklino estas mortE malsana. Tasko 7. Ne parolu tiel (aŭ tiom) laŭte! Via parolo estas tro laŭta. sed: Ŝi kantas belE. La adverboj respondas al la demando: kiel? Ekzemploj: La aeroplano flugas rapide kaj alte. diras prav_ la estonoj. En la unua frazo bela rilatas samtempe al la verbo kaj subjekto. Parolu ĉiam laŭt_. La italoj parolas ital_ kaj la hispanoj parolas hispan_. La flugo de la aeroplano estas rapida kaj alta. (Bonvolu aldoni la mankantajn finaĵojn!) Antaŭ kelkaj tagoj mi fartis malbon_. Kiam el la frazo La vetero estas varma. TutE vere. kaj adjektivo ne povas rilati al verbo. Esperanto estas bel_ kiam oni ĝin bel_ parolas. ke vi venis. Jan Kiepura kantas eksterordinarE bele. ke nun la vorto varma rilatas nur al la verbo. La libro estas interesA. kiu last_ ridas. Pro la sorto de sia edzo ŝi estis profundE malfeliĉa. ĉar subjekto mankas. kaj ĝi ekhavas ankaŭ alian finaĵon: Estas varmE. Rimarko: Oni ne povas diri Tio estas bone sed oni devas elekti inter Tio estas bonA kaj: Estas bonE. Same estas pri la frazoj: Ŝia kanto estas bela kaj: Ŝi kantas bele. BonE. La infano dormas profunde. Bon_ ridas tiu. La junulo parolis ĝentile. Ekzemploj: Tio estas bonA. 29. Li mortis subit_. ĉar mi estis malsan_. es ist warm germane. kie la vorto varma samtempe rilatas al la subjekto (vetero) kaj al la verbo (estas). dum adverbo rilatas al verbo. Tie ĉi estas varmE (tie ĉi estas ne subjekto.

SkribAnto = tiu.(dormIs. estanto kaj estonto indikas personon. Rimarko 1: Ĉar sidanto. ne tempon. Dorminto estas persono. preferindaj estas pasinto. dum la mortAnto agonias kaj la mortinto jam estas malvarma aŭ kuŝas en la tombo. ParolAnto = tiu. ParolInto = tiu. kiu promenis. -anto. Pasinta tempo: DormInto = tiu. estonta (venonta) tempo. kiu dormos. amanto k. skribOs). estonteco. PromenInto = tiu. estanto. Dormanto estas do persono. Tial neniam «sidantulo. kiu oscedas kaj preparas sin por enlitiĝo. la personiga sufikso ulo estas en ili superflua. ankaŭ pasinto. Sekve tiuj ĉi participoj rilatas al la estanta tempo. Tial ni diras pli simple dormanto (= dorm+anto). kvankam ili estas uzataj ankaŭ en la lasta signifo. pripensas la vojaĝplanon kaj provizas sin per la necesa mono. dum promeninto estas laca kaj malsata. Vojaĝonto pakas siajn valizojn. kiu kuŝas en la lito kaj ronkas. Manĝanto sidas ĉe la tablo kaj enbuŝigas manĝaĵon. PromenAnto = tiu. 22 . aŭ pli mallonge pasinteco. Manĝinto estas sata kaj kontenta. povas kiam ajn atendi la morton kaj skribas sian testamenton. ManĝAnto = tiu. Parolinto jam finis sian paroladon kaj aŭskultas nun la aliajn parolAntojn. Venonta tempo: DormOnto = tiu. jam per si mem indikas personon. ManĝInto = tiu. La finaĵo de la participo estas -ant. La esprimo tiu. formataj per interŝanĝo de la priparolita -a.p. kiu manĝis. -onto. kiu parolis. kiu jam vekiĝis.(dorm + ant + o). en kiu ni rekonas la vokalon de la estanta tempo de la verboj (a: dormAs. kiu dormis. -into. skribAs). Promenanto moviĝas malrapide en parko aŭ sur strato. venonto – miskompreno ja ne povas okazi. estanteco. VojaĝOnto = tiu. Sed ĉar la verboj havas ankaŭ pasintan kaj venontan tempon. skribIs) aŭ -o(dormOs. Skribanto kondukas plumon aŭ krajonon sur papero. estanta. ekzistas kompreneble ankaŭ koncernaj participoj. kiu promenas. kiu dormas estas tro longa kaj nepraktika. kiu skribas. MortOnto = tiu.t. Pli ĝustaj estas la formoj pasinta. kiu mortos. kiu parolas. lernantulino». kiu vojaĝos. lernantino. Sed ĉar tiuj formoj estas iom pezaj. kiu manĝas.Aktivaj participoj 30. Dormonto estas persono.per -i. Rimarko 2: Same kiel venanto kaj irinto. Mortonto estas senespere malsana. sed simple sidanto.

Rimarko 3: La diferenco inter tradukanto kaj tradukisto estas tio, ke tradukanto okupas sin nur okaze ĝuste nun pri tradukado, dum tradukisto estas profesiulo. Same granda estas la diferenco inter skribanto kaj skribisto, verkanto kaj verkisto k.t.p. Estas do eraro diri «la verkisto de la libro», ĉar tio signifus, ke lia profesio estis verki tiun unu solan libron! Ĝusta estas: la verkinto (= tiu, kiu verkis) de la libro. Rimarko 4: Ĉar lernanto, petinto k.t.p. estas substantivoj, ili ne povas havi akuzativ-objekton. Do ne «lernanto Esperanton, petinto monon», sed: lernanto de Esperanto, petinto de (aŭ pri) mono, kredanto je Dio; k. t. p.

31. -anta, -inta, -onta.
Anstataŭigante la substantivan finaĵon -o per la adjektiva -a ni ekhavas adjektivajn participojn, kiuj estas egalaj al la ordinaraj adjektivoj (granda, bela, varma): grandA hundo, dormantA hundo (= hundo, kiu dormas); mortintaJ katoJ (= katoj, kiuj mortis); venonta tempo (= tempo, kiu venos), k.t.p. Same kiel la ordinaraj adjektivoj, ankaŭ la participoj devas kaze kaj nombre akordi kun sia ĉefvorto: Pasinta somero estis tre varma. La falintaJ pomoJ kuŝas sur la tero. Ne timu bojantaJN hundoJN, ĉar ili ne mordas.

Kunmetitaj tempoj de la verbo 32. estas -inta.
La frazo La kato estas malsana (kiA? – malsana) estas laŭ la formo plene egala al La kato estas mortinta (kiA – mortintA). Sekve la vorto mortinta indikas staton de la kato, dum en la frazo: La kato mortis la vorto mortis indikas agon. Tio estas la ĉefa diferenco inter la simplaj kaj kunmetitaj tempoj de la verbo. Komparu la frazojn Mi skribis leteron kaj Mi estas skribinta leteron. La unua, kun la simpla verbo, ne montras, ke mi finis la leteron, dum la dua, kun la participo, faras tion. Sekve estas inta indikas finitan agon (perfekton), dum -is povas esprimi ankaŭ nefinitan, interrompitan agon (imperfekton). Sed ĉar la participaj formoj estas iom pezaj, oni kutime evitas ilin kaj uzas simplajn formojn ankaŭ ĉe finita ago, kiam danĝero por miskompreno ne ekzistas. Krome atentu, ke la simplaj verbformoj (venis, manĝis) povas kune kun iu preciziga komplemento (hieraŭ, antaŭ unu horo, ĵus k.t.p.) esprimi ankaŭ la tempon de la ago, dum estas inta nur ĝenerale konstatas, ke la ago jam okazis (kiam, tio ne gravas). Krom estas -inta troviĝas kompreneble ankaŭ la formoj estis -inta kaj estos -inta, kies diferenco estas esprimata per la finaĵoj de la verbo esti: EstAs skribinta signifas, ke nun, kiam ni priparolas tion, la ago jam okazis kaj estas finita; estIs skribinta – jam antaŭ certa tempo la ago estis finita; estos skribinta – la ago estos finita post certa tempo. Ni revenu al la kato: La kato estas mortinta – nun la kato ne vivas plu. Jam hieraŭ la kato estis mortinta – jam hieraŭ ĝi ne vivis plu. Morgaŭ la kato estos mortinta – nun ĝi ankoraŭ vivas, sed morgaŭ ĝi ne vivos plu. 23

Havi ne estas helpverbo en Esperanto kaj ĝi ne estas uzebla por formado de kunmetitaj tempoj. Sekve neniam «havas skribinta» aŭ io simila! Havi enhavas ĉiam la ideon de posedo, aparteno (mi havas bildon – mi posedas bildon, la bildo apartenas al mi). Same neebla kiel «mi havas malsana» estas ankaŭ «mi havas skribinta»! Ekzerco Mia onklino estas tre malsana, kaj la kuracisto estas jam perdinta ĉian esperon pri ŝia resaniĝo. Ankoraŭ ŝi ne estas mortinta, kvankam jam hieraŭ vespere ni forte timis, ke eble matene ŝi estos mortinta. Oni diras, ke jam antaŭ kelkaj semajnoj ŝi estis farinta sian testamenton, ĉar ŝi estis aludinta tion al mia patrino.

33. estas -anta.
La diferenco inter mi manĝas kaj mi estas manĝanta estas tio, ke la unua esprimas agon, la dua – staton. Kia mi estas? Manĝanta. Samtempe la participa formo forte precizigas la tempon, enhavante la ideon «ĝuste nun». En la sama maniero diferencas inter si manĝis kaj estis manĝanta, manĝos kaj estos manĝanta. Ekzerco Mi estis ĝuste manĝanta, kiam venis mia bona amiko. «Ho, ĉiam vi estas manĝanta, kiam mi vin vizitas!» li diris ŝerce. «Sed la venontan fojon mi venos je alia tempo, kaj tiam vi certe ne estos manĝanta. Pardonu do, ke mi ĉiam malhelpas vian tagmanĝon!»

34. estas -onta.
Kompreneble ankaŭ li fumos kaj li estas fumonta ne havas la saman sencon. Li fumos povas rilati al iu ajn tempo de estonteco, sed li estas fumonta enhavas la ideon «tuj». La ceteraj formoj: hieraŭ li estis fumonta (= estis preta por fumi), morgaŭ li estos fumonta (= estos preta por fumi). Ekzerco Tiu domaĉo, kiun vi tie vidas kaj kiu estas tute disfalonta, estis en la sama stato jam antaŭ tridek jaroj. Jam tiam ĝi estis disfalonta, kiam mi estis malgranda knabo, kaj eble ĝi estos en la sama stato ankoraŭ post dudek jaroj kaj eĉ tiam ankoraŭ estos disfalonta, sed ne disfalinta.

35. Prefikso: mal-.
kiu estas uzebla kun ĉiaj radikoj (kiam nur permesas la senco) kaj ne influas ilian karakteron (el adjektivoj ĝi devenigas adjektivojn, el verboj – verbojn, k.t.p.), esprimas rektan malon, kontraŭon: bona – malbona; ami – malami; frue – malfrue; antaŭ – malantaŭ; paco – malpaco. Mal- estas la plej produktiva kaj ofte uzata afikso, kiu grave faciligas la lernadon kaj uzadon de la lingvo. Atentu, ke mal- per si mem ne enhavas la ideon «malbona», kiel la respektivaj prefiksoj de naciaj lingvoj: malvarma ne signifas «malbone varma» aŭ «malmulte varma», sed estas simple rekta kontraŭo de varma.

36. -et- kaj -eg-,
kiuj estas rektaj maloj unu al la alia (-et- malgrandigas, -eg- grandigas), estas ankaŭ uzeblaj kun ĉiaj radikoj, ne influante ilian karakteron: urbeto (= tre malgranda urbo) – urbego (= tre granda urbo); varmeta – varmega; beleta – belega; rideti – ridegi; treege; iomete (= tre malmulte). 24

-et- enhavas ankaŭ la karesan nuancon: patrineto, mia kara patrineto; frateto, hundeto, ĉevaleto k.t.p. -eg- estas komparebla kun tre, sed esprimas ankoraŭ pli fortan grandigon: tre granda – grandega; tre varma – varmega. Jen la diversaj gradoj de la vorto varma:

varmega tre varma varmeta varma

malvarmeta malvarma tre malvarma malvarmega

25

kiu pasis tie ĉi antaŭ unu horo? = Ĉu vi vidis la motorbicikloN. ke ne estas eble mallongigi frazojn de tipo: Jen estas la viro.Sesa leciono 37. kiu veturos al Praha. Tia frazo devas resti senŝanĝa. kiu staras tie. kiu helpos min = Jen estas la viro. estas mia frato. -ante. staranta tie. estas mia frato = La viro. helponta min (aŭ: min helponta). ploras = La knabo. kiuj indikas la rilaton (tempo. Dum la kunmetitaj verbformoj kiel tro pezaj estas malofte uzataj kaj kutime anstataŭigataj per simplaj verboj. kiu dronas = Oni devas savi dronantaN homoN (aŭ: homoN dronantaN). maniero. La aŭtomobilo. staras ankoraŭ en la garaĝo = La aŭtomobilo. Ĉu vi vidis la motorbiciklon. staras ankoraŭ en la garaĝo. ploras. Per ili oni povas en gracia 26 . kiam ili servas por mallongigi frazojn kaj esprimojn: La knabo. ĉar komplementa frazo povas esti mallongigata nur tiam. veturonta al Praha. Mallongigado de frazoj. kiuN mi helpos (kiuN estas akuzativ-objekto!). 39. kiu venis hieraŭ. kaŭzo) inter la participo kaj la ĉefverbo. Jen estas la viro. Skemo pri la kunmetitaj tempoj de la verbo. Ni diru. veninta hieraŭ. ke mi trinkas kafon ĉiutage je la 8-a matene. Sekve: Ĉiutage je la 7-a mi estAs trinkOnta kafon je la 8-a mi estAs trinkAnta kafon je la 9-a mi estAs trinkInta kafon je la 7-a mi estIs trinkOnta kafon je la 8-a mi estIs trinkAnta kafon je la 9-a mi estIs trinkInta kafon je la 7-a mi estOs trinkOnta kafon je la 8-a mi estOs trinkAnta kafon je la 9-a mi estOs trinkInta kafon Hieraŭ Morgaŭ Faru tian tabelon ankaŭ en via gepatra lingvo! 38. kiam kiu estas subjekto. la participoj estas tamen tre praktikaj kaj utilaj. La viro. Ankoraŭ pli praktikaj kaj uzindaj estas la adverbaj participoj (kun la finaĵo -e). Sed atentu bone. pasintaN tie ĉi antaŭ unu horo? Oni devas savi homon.

Veninte hejmen. ni unue vestis nin kaj poste ekveturis. mi kore salutas vin. tio signifus. li tuj eklaboris oni povas mallongigi je vekiĝinte Karlo tuj eklaboris. Manĝonte li trinkis glason da lakto signifas: antaŭ ol manĝi (aŭ: antaŭ la manĝ[ad]o) li trinkis glason da lakto. Jam kelkajn 27 . 41. kiun mi estas iam havinta. Anstataŭ la tro pezaj dum mi dormis. ne estas mallongigeblaj (ne «li venis mi skribante»!). La finaĵo -ante enhavas sekve la ideon «dum» kaj indikas. Ekzemploj: Elironte li prenis sian ĉapelon kaj bastonon. pri kiu mi nun estas rakontonta. Li haltis. kie la verboj rilatas al malsamaj personoj. Sidante en kafejo ili ludis sakon. Ne atendante li eniris. okazas antaŭ tiu de la verbo: unue Karlo vekiĝis kaj poste li eklaboris. Matene ni vekiĝis frue. ke neĝos nur la venontan nokton). ni ekveturis per aŭto (= aŭtomobilo) al la montaro (t. se ni dirus vestante. Vestinte nin per specialaj skivestoj. Estis bela vintra vetero. Atendante vian baldaŭan respondon. same kiel ĉiuj adverboj. -inte signifas «post kiam -is» kaj ĝi estas uzata. kiam la participo kaj verbo rilatas al sama persono. Mia unua skiado. Ekzemploj: Kisante (= kiam aŭ dum ŝi kisis) ŝi fermis la okulojn. mi sonĝis aŭ dum la dorm(ad)o mi sonĝis ni do diru prefere: dormante mi sonĝis. Rimarko 1: La e-formoj de la participoj. mia frato estis nur sesjara. La senco estas do tute mala al -inte: Manĝinte li trinkis glason da lakto = post la manĝo li trinkis. ĉar ni ja ankoraŭ ne komencis la skiadon!). Kaj laborinte Karlo ripozis signifas. Vojaĝonte ŝi aĉetis grandan valizon. Rimarko 2: Adverba participo estas uzebla nur tiam. falOnta signifus. ili ripozis kaj manĝis. 42. Ni estis tre feliĉaj. similaj al li venis. ke unue li laboris kaj poste li ripozis. kiun esprimas la participo. -inte. Biciklinte dum kelkaj horoj. kiu estas evidente multe pli gracia kaj eleganta. La frazon Post kiam Karlo vekiĝis. Dormonte oni malvestas sin. Komencante la lernadon. ĉar nun estis realiĝonta nia longa deziro skii en la belega norvega naturo (ne realiĝAnta. e. la infanoj ekludis. Multajn dimanĉojn mi estas pasiginta en la bela Norvegujo. Paŭlo iris en vendejon por aĉeti ĉokoladon. Laboronte li surmetis siajn laborvestojn. Lerninte siajn taskojn. Tial io simila al «mi starante» ne estas ebla. kaj nun ne brilis). Sed frazoj. Kantante marŝas la soldatoj. brilInta signifus. estas la plej ĉarma kaj interesa. kiam la ago. Enironte privatan ĉambron oni kutimas frapi. li trovis sian edzinon morte malsana. Mortonte la riĉulino testamentis sian tutan havaĵon al Esperanto. ke la neĝo brilis antaŭ nia ekvojaĝo. La ĉevaloj dormas starante. ne atinginte la celon. Ekzemploj: Ricevinte de la patro kvin centimojn. brilanta (= kiu brilis) en la radioj de la suno (la neĝo brilis dum nia veturado. ke ambaŭ agoj (tie ĉi la dormado kaj sonĝado) okazas samtempe. sed tiu februara dimanĉo. kiam mi dormis. ke ni samtempe vestis kaj ekveturis). estas kompreneble senpersonaj. -onte.maniero mallongigi multajn esprimojn kaj igi la stilon malpeza kaj eleganta. Nokte estis falinta freŝa neĝo (la neĝo jam kuŝis sur la tero. Sekve unue li trinkis kaj poste li manĝis. 40.

kiun mi iam havis». ĉar tio okazis antaŭ longe). nek venAnta taŭgas. Tial estas preferinde komenci tiun ĉi rakonton jene: «Multajn dimanĉojn mi jam pasigis en la bela Norvegujo. Ne imitu tion.tagojn ni estis revintaj kaj nokte ni estis eĉ sonĝintaj pri tio (revIntaj kaj sonĝIntaj. estas la plej ĉarma kaj interesa. Vespere malfrue reveturante hejmen per la aŭto. ĉar la festo ne komenciĝis ankoraŭ). Salutinte ĉiujn kunvenintojn. manĝante buterpanojn. ĉar neniu el ni profesie okupos sin pri tio) en kafejon. kaj ĉiuj estis portantaj pezajn skibotojn (= ili surhavis la botojn dum la festo). ke mi unue pensis kaj poste tremis. salutOnte. ĉar tio okazis antaŭ nia ekskurso. kun kia plezuro mi skiis! Sed eble vi estus ankaŭ ridintaj. tuj. manĝAnte signifus. ni ankoraŭ ne finis la skiadon. Sed baldaŭ la ekscito estis foriginta kaj mi «gracie kaj elegante» (ĉu vi kredas?) glitis sur la brilanta neĝo. trinkonte kafon kaj iom ripozonte (= por trinki kaj ripozi. manĝOnte signifus. ke ankaŭ mi estis ricevinta premion (= mi jam havis la premion. kiun mi iam estas ĉeestinta: la dancantoj estis vestitaj per skikostumoj. ĉar la skiado ankoraŭ ja ne komenciĝis)! Mi tremis febre. pensOnte – ke mi unue tremis kaj poste pensis). Ĉe la skidometo estis kolektiĝintaj jam multaj gesamideanoj (ne kolektiĝAntaj. trinkAnte signifus. kiujn en okazo de bezono oni povas precizigi per la klarigaj vortetoj jam. ĉar dum la reveturo). ni almetis la skiojn (unue ni salutis. preskaŭ k. Tiu festo estis eble la plej interesa kaj originala. Poste estis disdonataj diversaj premioj al la partoprenintoj de la konkurso. ĉar la konkurso estis jam finita) estis ricevontaj premiojn (ili ankoraŭ ne ricevis) kaj pokalojn. Estis tre agrable sidi en la kafejo. ricevanta signifus. ĉar certe mi aspektis sufiĉe komika sur skioj. trinkante kafon. trinkinte kafon kaj manĝinte bongustajn kukojn. kie la gajnintoj de la unua skikonkurso en la mondo (ne gajnAntoj. estantajn (= kiuj estis) tre belaj. trinkInte – ni unue trinkis kaj post tio iris en kafejon). ankaŭ la sinjorinoj. mi iris (antaŭe mi skiis kaj post tio mi iris) kune kun la aliaj skiantoj (ne skiIntoj. ĝuste. Vespere estis okazonta en la kafejo festo (okazOnta. Ho. kvankam la unuan fojon en mia vivo mi estis starinta sur skioj. kaj poste ni almetis la skiojn. nek skiistoj. ĉar la tago estis jam finita). sed tamen mi retrovis la ekvilibron. salutAnte. pensante pri tio (mi tremis kaj pensis samtempe: pensInte signifus.a. Rimarko: En la supra rakonto estas pro pedagogiaj kaŭzoj intence amasigitaj multaj participaj formoj. ke ni faris tion dum la veturo). ĉar ili jam estis tie). ke ni samtempe iris kaj trinkis. aŭskultante gramofonan muzikon kaj interparolante. ke samtempe kun tiuj agoj ni almetis la skiojn. trinkAnte. kaj baldaŭ mi staris forte kiel roko. Nun estis venonta grava momento en nia vivo – la unuaj paŝoj sur skioj (nek venInta. trinkOnte. 28 . Vilaĝa harmonikisto estis ludanta (= ludis dum la tuta tempo) norvegajn popolajn dancojn. Jes. se vi estus vidintaj (ne vidAntaj. sed tiu februara dimanĉo. ĉar la tago estis estinta tre interesa kaj agrabla (estinta. trinkis kaj manĝis). trinkis kaj manĝis. kelkfoje mi estis falonta (= preskaŭ falis). ke antaŭ ĉio ni almetis la skiojn kaj nur post tio salutis. pri kiu mi nun rakontos. Skiinte dum longa tempo. revAntaj kaj sonĝAntaj signifus. ke oni ĝuste transdonis ĝin al mi). mi estis tre feliĉa (reveturante. sed esprimu vin laŭeble simple! Anstataŭ kunmetitaj verbformoj preskaŭ ĉiam sufiĉas simplaj verboj. Ankaŭ pro tio mi multe ĝojis.

ĉevalaĉo = mizera kaj malgrasa ĉevalo. kaj dometo siavice povas esti tre bela kaj eleganta).. ĝi estas preferinda. 1.kaj fi-.. aĉa = sentaŭga. fiaĵo = abomenaĵo. La formoj geologo kaj geologiisto... rigardaĉi. fihomo = abomeninda homo.. kiu profesie okupas sin pri Esperanto. kaj nova paro ricevis lokon en la lito.. la komercisto rimarkis.. ne influante ilian karakteron. knabaĉo. ili siavice devis cedi ĝin al la lasta paro. ke la patrino metas la infanojn po du en la liton.) 44. komercisto estis vojaĝ. lingvo – lingvisto. ĉambro – ĉambristino. malŝatinda. kaduka kaj malbela domo (ĝi tute ne bezonas esti dometo. (Svenska Dagbladet. Anstataŭ. ŝuo – ŝuisto. sed en la lito estis trankvile ronk. ankaŭ el verbaj kaj adjektivaj radikoj.. la mastro kaj mastrino (= gemastroj).) 43.. nun la lito estas je via dispono!» La komercisto kuŝiĝis kaj tuj ekdormis. -aĉ... Vespermanĝ. la tutan tagon... t. sciencisto estas uzata ankaŭ scienculo kaj anstataŭ policisto – policano. sociala – socialisto.. geografo kaj geografiisto. senvalora. Ekdorm. Sufiksoj -isto kaj -ismo estas substantivigaj.. kiu profesie okupas sin pri tio.. scienco – sciencisto... sur la planko apud la infanoj... en provinco. 45.. oni transportis ilin sur la plankon.. sed la formoj kun -isto estas pli logikaj.e.Tasko 8. mizerecon. abomenon: fidomo = domo. kie estis loĝ.. 2. skribaĉi = fari «hieroglifojn». dum esperantano – adepto de Esperanto.. la mastro diris al la fremdulo: «Bonvolu. homaĉo = malo de ideala homo. malzorge kaj malbone skribi. Matene vekiĝ. fotografo kaj fotografisto estas 29 . maro – maristo.. sentaŭgecon: domaĉo = aspekte mizera. (Alskribu la mankantajn silabojn. Kiam la unua paro estis ekdorm. Sufikso -aĉ.. Esperantisto devus logike signifi personon. aĉaĵo. kie oni faras abomenaĵojn... ankaŭ tiuj ĉi du afiksoj estas uzeblaj kun ĉiaj radikoj. 1.kaj -eg-. Ĉirkaŭvag. edzo kaj edzino kun siaj ses infanoj. Kiam jam ĉiuj infanoj estis tiamaniere ekdorm. -isto indikas personon. -et. ili devenigas ĉiam substantivojn. pentri – pentristo.esprimas malsaton. li trovis sin kuŝ. permeson tranokti tie.. sed ĝi povas esti ankaŭ domego. La gastama provinco Migr...... li venis iun vesperon laca kaj dormema al malgranda bieno. Pet. La prefikse uzata interjekcio fi. kion la radiko esprimas: instrui – instruisto. -isto kaj -ismo...indikas moralan maltaŭgecon. li tuj ricevis ĝin... Sed ĉar esperantisto jam enradikiĝis en la lingvo kaj ankaŭ naciaj lingvoj uzas tiun formon. Same kiel mal-.. fiagi = agi abomene. vera «skeleto».. aĉe. kriminala – kriminalisto.

p. ĵurnalo – ĵurnalismo.p. verkinto k. katoliko – katolikismo (ankaŭ katolicismo). franco – francismo (ankaŭ galicismo). instruon: kristano – kristanismo. -ismo indikas doktrinon. rim. en § 30. En multaj internaciaj vortoj -ismo apartenas al la radiko kaj ne estas sufikso: turismo. 3! 2. geografio.p. kanibalo – kanibalismo.samsencaj kaj ambaŭ estas uzataj. militarismo.t. naturalismo. La respektivaj sciencoj nomiĝas geologio.t.t. internacia – internaciismo.t. fotografio k. k. aŭtomobilo – aŭtomobilismo.p. 30 . sociala – socialismo. Rimarko: Komparu la formojn skribanto. k. Esperanto – esperantismo. anglo – anglismo.

ĉe. Tiun celon aŭ direkton. kun ŝi. kuras. Ĉiuj prepozicioj (sur. sed oni devas ĉiam elserĉi ilian logikan signifon kaj traduki ĝin. vojaĝas. inter k. «sur Esperanto» anstataŭ «en Esperanto».t. Temas do fakte pri la sama akuzativo! Indikante transiron de unu loko al alia.) havas firman sencon kaj ne estas uzeblaj en alia senco ol ili origine havas. Ekz. rapidas. k. La vortoj hejme kaj tie indikas lokon. kaj Mi metas la krajonon en la poŝoN. montras la finaĵo -n. ĉu ili estas transitivaj aŭ netransitivaj. sed de aliaj kaŭzoj. Kelkfoje kun la prepozicioj estas uzata ankaŭ akuzativo. kie la sama prepozicio ofte povas havi diversajn signifojn.p. Komparu la frazojn: Petro estas hejme. al vi. dum hejmeN kaj tieN montras la celon aŭ direkton. kie la krajono kaj ĉapelo troviĝas. ĵetas. Direkto.t. La sama rilato kiel supre estas ankaŭ inter la frazoj La krajono estas en la poŝo. Petro iras hejmeN. La unuaj frazoj montras la lokon. transiron de unu loko al alia. kaj en tiaj okazoj akuzativo estus uzata ankaŭ sen prepozicio. en kelkaj lingvoj oni diras «sur la stacio» anstataŭ «en la stacio». La ĉapelo estas sur la kapo. Li estas tie. sed pro tio. Kaj la vortoj krajono kaj 31 . sub la benko k. sur la tablo.t. Ne estas grave. sed tio ne dependas de la prepozicio. en. Tial oni ne povas laŭvorte traduki la nacilingvajn prepoziciojn. kie la persono troviĝas. veturas. Mi metas la ĉapelon sur la kapoN.p. Jam sole pro tio ĉi Esperanto estas multe pli facila ol kiu ajn nacia lingvo. kiu signas ja ankaŭ la celon de la ago ĉe la transitivaj verboj. naĝas. Prepozicioj. ke ili esprimas celon de movo. Li iras tieN. ĉar en Esperanto la uzado de la prepozicioj estas tute logika kaj regula kaj oni ne bezonas lerni parkere ĉiun unuopan esprimon. Ĉiuj prepozicioj per si mem regas ĉiam nominativon: en mi. depende de la kunteksto.t. metas. sed li iras en la direkto de la hejmo (= hejmen). En la poŝoN kaj sur la kapoN havas la akuzativan finaĵon ne pro la prepozicioj en kaj sur.p. Tiel ne estas en la naciaj lingvoj. «mi pensas sur vi» anstataŭ «pri vi». 48. k.p. sen li. al kiu li moviĝas: li ne estas hejme. oni devas kompreneble uzi ankaŭ verbojn de movo: iras. 47. dum la lastaj du indikas ilian transmeton al nova loko.Sepa leciono 46. La kazo post la prepozicioj. flugas.

Tial mankas kaŭzo por uzi kun ili akuzativon – ili estas ĉiam sekvataj de nominativo. super. sub. La viro iris ekster la domon. sen. kun akuzativo ili montras la celon. Rimarko: Atentu. La fremdulo iris malantaŭ la domon. por montri celon (objekton) de ago kaj 2.ĉapelo estas akuzativaj. je. La libro kuŝas sur la tablo. antaŭ. por indiki celon (direkton) de movo. tra. Celo de movo: La lernanto iras en la lernejon. Li metis la seĝon antaŭ la pianon. ĉar ili estas rektaj objektoj de la transitiva verbo: metas. Do ni vidas. por. kun. pro. de la tablo. ĝis. el la domon. dum. tra kaj preter nur direkton. Senakuzativaj prepozicioj. kie io troviĝas. La birdo flugis trans la riveron. li iris preter la domon«. La vagonaro veturis inter montoj. sed montras nur direkton. preter. ĝis la matenon«. 2. trans. malgraŭ kaj prefere ankaŭ ne kun: ĉe. sed tute simple mi iris tra la pordo. ĉirkaŭ. malantaŭ. 32 . La dometo staras trans la rivero. inter. de kaj el. Kutime ĉe indikas nur lokon. Muso kuris sub la liton. ke la verboj de movo ne ĉiam indikas movon (transiron) de unu loko al alia. sed povas montri ankaŭ movon en la sama loko: Mi iras en la ĉambro = mi estas en la ĉambro kaj ĉirkaŭiras tie. tra kaj preter. el la domo. ĝis la mateno. Ŝi iris apud sian edzon. post. al kiu io moviĝas. de la tablon. La vagonaro enveturis inter la montojn. Aeroplano flugis super la urbo. Ŝi iris apud la edzo. de. el. Same ankaŭ la francismo venu ĉe min. per. de. Al tiu ĉi kategorio apartenas verdire ankaŭ: ĉe. kiun oni kelkfoje renkontas. Akuzativo estas neniam uzata kun: al. li iris preter la domo. en. da. ne estas rekomendinda. Loko: La lernanto estas en la lernejo. Tiaj prepozicioj estas: sur. same kiel ĉe: al. Pluaj ekzemploj: 1. ekster. kiuj havas du signifojn: kun nominativo ili indikas lokon. ĝis. Arbo kreskas malantaŭ la domo. Muso sidas sub la lito. Al tute alia kategorio apartenas: al. La esenco estas la sama. kvankam kelkfoje – laŭ nia opinio senbezone – ili estas uzataj en ambaŭ sencoj (loko kaj direkto). La birdo flugis trans la rivero = la birdo jam estis trans la rivero kaj flugis tie 49. Ĵus ni pritraktis prepoziciojn. ĝis. Mi metas la libron sur la tablon. Do ne »mi iris tra la pordon. apud. Pli bona kaj simpla estas: venu al mi. kontraŭ. pri. Flugmaŝino venis super la urbon. Ili neniam indikas lokon. Sekve neniam: »al la kontoron. sed ĉiam simple: al la kontoro. La mastro laboras ekster la domo. Tial mankas kaŭzo por uzi kun ili akuzativon kaj sufiĉas nominativo. laŭ. ke la akuzativo estas uzata por du celoj: 1. el. La seĝo staras antaŭ la piano.

por diferencigi ĝin de postulo. kurso – kursano. karakterizatan per la radiko. Kristo – kristano.p. bruto – brutulo.p. La substantiviga sufikso -ulo. hungariano == persono. Subite ŝi iris trans la strato . kie la adjektiviga sufikso -ema estas eliminita. germano. slovako aŭ kiu ajn alia kaj li tute ne bezonas esti hungaro.t. Tiu ĉi substantiva sufikso. ĉar trans la strato staris ŝia amikino . kiu indikas membron. hungarujano. kamparo – kamparano. Alia afero estas pri hungarlandano. La libro glitis malantaŭ la sofo kaj serĉante ĝi li trovis malantaŭ la sofo ankaŭ la malaperinta gazeto .t. El prepozicio post estas derivata postEulo (poste + ulo). aglomeriĝas kutime al adjektivoj kaj prepozicioj: juna – junulo. La plenaj formoj estas do drinkemulo. Same: polo – pollandano aŭ polujano (= enloĝanto de Polujo. konata – konatulo.t. plene sufiĉas hungaro. kiu indikas personon. (Alskribu la finaĵon -n kie ĝi estas necesa!) Matene la laboristoj iras en la fabriko kaj dum la tuta tago ili laboras en la fabriko . urbo – urbano. adepton.Tasko 9.p. kapo – ventkapa – ventkapulo) kaj en la dua okazo temas pri mallongigoj. Ĝi estas tamen uzata ankaŭ kun substantivaj kaj verbaj radikoj: ĝibo – ĝibulo.t. Li povas esti germano. Post mallonga tempo la instruisto venis el sia ĉambro kaj iris al la nigra tabulo . 51. k. babili – babilulo. De kie vi venas kaj kie vi iras? 50. ruso k. Post la promenado mi iris hejme kaj hejme mi skribis letero al mia amiko . kruro – longkrurulo. k. La formo hungarano estas kompreneble absurda. kontraŭ – kontraŭulo. Parizo – Parizano (aŭ parizano). finno – finnlandano (ne ĉiuj finnlandanoj estas finnoj – inter ili estas ankaŭ svedoj. enloĝanton. drinki – drinkulo. Sed fakte en la unua okazo la substantivo estas unue adjektivigata (ĝibo – ĝiba – ĝibulo. Hungario). bruto – bruta – brutulo. Ameriko – amerikano. super – superulo.p.a. Jam antaŭ unu horo la mastrino metis la manĝo sur la tablo kaj ankoraŭ nun ĝi atendas vi sur la tablo . babilemulo. k. Pro la pluvo jam kelkaj homoj staris sub la granda arbo kaj ankaŭ ni kuris sub ĝi . estas uzebla nur kun substantivoj: klubo – klubano.).). rumano. 33 . ruso – ruslandano. -ano-. li povas esti polo. samideano. -ulo. k. judo.t. kiu loĝas en Hungarlando. dika – dikulo. laponoj k.p. kapo – ventkapulo. timi – timulo. Hungarujo. El la katedro la pastro iris antaŭ la altaro kaj nun li preĝas antaŭ altaro .

skribemulo. Rimarko: Kelkfoje -ulo estas uzata ankaŭ por bestoj (kvarpiedulo.t.timemulo k. vertebrulo. 34 . belulino.t.p. La sufikso -ino estas aldonata al -ul-: junulino. Ĉe la plej multaj verboj tiaj mallongigoj tamen ne estas farataj: lernemulo (ne »lernulo«!). rampulo) kaj ankaŭ en la vorto trimastulo (= trimasta ŝipo). virgulino k.p.t.p. Kelkaj mallongigas ankaŭ tiujn formojn kaj diras ekz. kiuj malgraŭ sia longeco kelkfoje estas ankaŭ uzataj. k. virgino. sed tio ne estas laŭregula.

Kiel objekto povas servi: a. pri kiu ni parolas. Ili iras. Tiu parto de la gramatiko. Pronomo: Ŝi venas. sed neniam -i: Jakobo skribas. La rekta objekto devas ĉiam havi la akuzativan finaĵon -n: Jakobo skribas leteroN. Ĉu vi venos? Ho. tondras. la knabo estas la aganto (subjekto) kaj la hundo estas la celo de la ago (objekto). k. ŝajnas al mi. Ĉu mi faris multajN erarojN? La akuzativ-objekto estas rekta komplemento de transitiva verbo. Infinitivo de verbo: Vojaĝi estas interese. Por havi klaran bildon pri la lingvo. La subjekto indikas tiun. okazas kelkfoje. Knaboj kuras. kiu indikas. La plej gravan rolon en la frazo ludas la verbo. Adamson ne havas harojN. Pronomo: Nikolao amas ŝiN. -is. La predikato povas havi la finaĵojn: -as. Substantivo: Johano parolas. se plaĉas al vi. La bestoj ne povas paroli. -u. kiu plenumas la agon de predikato: Jozefino legas.t.Oka leciono 52. Objekto. same kiel ĉiu parto de la aŭtomobilo. neĝas = neĝo falas. Infinitivo de verbo: Diligenta homo ŝatas labori. Mi dormis. La netransitivaj verboj kutime ne povas havi akuzativ-objekton (vidu § 17). Kompreneble infinitivo neniam povas havi la finaĵon -n! 35 . 53. ĉiu vorto en la frazo havas sian specialan taskon. al kiu la ago estas direktita. Subjekto. estas nomata sintakso. estas necese. b. kiu estas la celo de la ago. c. La subjekto neniam povas havi la finaĵon -n! Kiel subjekto povas servi: a. -os. 55.p. Birdoj flugas. -us. Mallonga sintakso. La rekta objekto de la verbo indikas tiun aŭ tion. La ĉasisto trafis neniuN leporoN. Kiel jam dirite (§ 16). Certaj verboj estas uzataj sen subjekto: pluvas (ne «ĝi pluvas»!) = pluvo falas. oni devas koni ankaŭ ĝian sintakson. kiu pritraktas la konstruon kaj konsiston de la frazoj. Tablo estas meblo. Se ekzemple knabo batas hundon. hajlas. estas konate. Substantivo: Kato manĝas ratoN. Labori estas necese. fulmas. b. se mi estus riĉa! Ni ekiru! 54. Ĉu vi vidis iliN? c. Tia verbo estas nomata predikato. Predikato. kion tiu faras.

d. Homo granda kaj potenca. grandaj domoj. el kiuj unu estas granda kaj la alia estas malgranda). tiu. Tia epiteto devas ĉiam troviĝi post la substantivo. kiam ĝi rilatas nur al unu el la objektoj. La epiteto estas komplemento de substantivo. Kiel epiteto povas servi: a. malofte ankaŭ pronomo. neniu: Tiu libro estas tro dika. Se la adjektivo estus ununombra. patra domo. grandajn domojn. La gepatroj amas siajN infanojN. precipe en poezio: Lingvo internacia. kiu. 57. La unua tago. kiujn la multnombra substantivo indikas: granda kaj malgranda domoj (= du domoj. oni povus pensi. patrodomo. ke ĝi rilatas nur al la unua substantivo (en tiu ĉi okazo tiu ĉi okazo rostaĵo). ĝi estas ofte multnombra. La predikato. Adjektivo: Bona patro. subjekto kaj objekto estas la ĉefaj partoj de la frazo. Belaj kantoj ne estas longaj Ford havas multaN monoN. ne al la ceteraj. ligna skatolo. Anstataŭ substantivo kun prepozicio oni povas ofte havi kunmetitan vorton. Epiteto. La vortoj ia. Male. sed nombre ĝi akordiĝas kun la subjekto (vidu §§ 19 kaj 20). Patrino kara. Ni detruos la lingvajN murojN. b. Adjektivo en kelkaj maloftaj okazoj: Ili amas unu la aliaN. ĉia. nenia kaj iu. Predikata suplemento povas esti: 36 . En la apuda ĉambro. Neniam ĝi povas havi la finaĵon -n. Ekzistas do entute 3 eblecoj: domo de la patro. doma poro. Skatolo el ligno. Esperanta libro. Kafo sen kremo. ĉiu. Oni povas ankaŭ tute simple adjektivigi la epiteton: patra domo. d. senkrema kafo. Predikata suplemento. sed povas stari ankaŭ post ĝi. Mia patrino. tia. La adjektiva epiteto staras kutime antaŭ sia ĉefvorto. dompordo. ligna skatolo. Mono por ĉokolado. Predikata suplemento (predikativo) kompletigas la predikaton kaj rilatas samtempe al ĝi kaj al la subjekto. La mortinta kato. kia. La adjektivo devas nombre kaj kaze akordi kun sia ĉefvorto: granda domo. ĉe kio la ĉefvorto staras ĉiam en la fino kaj la epiteto antaŭ ĝi: patrodomo. kies komplemento ĝi estas. Substantivo. La libro de li (kutime oni diras lia libro). terpomoj kaj saŭco. Sed kiam la sama adjektivo komplementas samtempe plurajn substantivojn. Filo mia. c. la adjektivo estas ununombra. 56. La hieraŭa tago. e. kun prepozicio: La domo de la patro. eĉ se la substantivoj mem estas ununombraj: varmaJ rostaĵo. ĉirkaŭ kiuj grupiĝas la ceteraj frazpartoj. La difina artikolo: la ĉambro.

se nun estus somero. li ankoraŭ ne venis. la predikata suplemento devas esti adverbo: Tie ĉi estas tro varme. objekto.p. celo. kio ne estas predikato. Maniero: Kiel vi fartas? Dankon. Nenio plaĉas al ŝi. Sed tio estas kompreneble relativa. Jam la nomo aludas. En tiu ĉi semajno estas du festotagoj. b. Adverbialo (adjekto). Loko: Mi estas hejme. Ni ĉiuj estas homoj. oni ofte ŝanĝas la vortordon: Al la nigra tabulo rigardas la bona lernanto. ke en Esperanto la vortordo estas libera kaj ne influas la sencon de la frazo. kiujn la multnombra subjekto indikas. 58. bone. 59. Adverbialo estas kutime adverbo kaj substantivo aŭ pronomo kun prepozicio. sed lian edzinon mi renkontis sur la strato. En § 15 ni diris. ĝi estas ununombra: La krajonoj estas verda kaj flava (= unu krajono estas verda. Kiam la frazo ne havas subjekton aŭ la subjekto estas infinitivo aŭ tuta frazo. Vortordo. Ĉu li jam venis? Ne. Lin mem mi ne vidis. Direkto: Kien vi iras? Mi iras hejmen. Tage ni laboras kaj nokte ni dormas. estas adverbialo. rimedo. Longan tempon ŝi ne vidis lin. subjekto. d. sed ĝi povas esti ankaŭ komplemento de adjektivo kaj adverbo. kvanto k. epiteto aŭ predikata suplemento. Sur la strato mi renkontis lian edzinon. e. Venu al mi! c. ke mi estis hieraŭ malsana. Ŝajnas al mi. same kiel ĉio en la mondo estas relativa. Nerekta aŭ dativ-objekto: Donu al mi panon. Adjektivo: La ĉambro estas varma. c. b. Substantivo: Oslo estas urbo. ĉar ĉio. Estus bone. Li sidis apud la ŝoforo. Kiam la predikata suplemento rilatas nur al unu el la objektoj. La libroj estas Esperantaj.t. Kion vi faris hieraŭ? Iam estis reĝo. La bona lernanto al nigra tabulo rigardas. ke temas pri komplemento de verbo. Sed pro stilaj kaŭzoj kaj por speciale akcenti la objekton aŭ iun alian parton de la frazo. Li prenis la revolveron el la poŝo. Metu la manojn sur la tablon. Venu rapide! f. Tempo: Somere estas varme. Lerni Esperanton ne estas malfacile. 37 . La ĉevaloj dormas starante. Mi skribis dum longa tempo. Oni povas dividi la adverbialojn je diversaj subklasoj: a. El ĉiuj frazpartoj la plej ampleksa estas tiu kategorio. ĝi estas multnombra: Parizo kaj Kopenhago estas urboj. Kie oni kantas? La kafo estas sur la tablo. Kaŭzo: Kial vi ploras? Li ruĝiĝis pro (aŭ de) kolero. Estas vere. kiun ni nomas adverbialo. la alia estas flava). materialo.a. La normala vortordo estas subjekto + predikato + objekto. La domo apartenas al s-ro Ormonto. Krom tio: deveno. Kiam la predikata suplemento rilatas al pluraj ununombraj subjektoj. ĉirkaŭ kiuj grupiĝas la ceteraj frazpartoj: La bona lernanto rigardas al la nigra tabulo.

Sed: Tio estas bona. Lian edzinon sur la strato mi renkontis. Hieraŭ nur mi legis (= neniu alia faris tion). sed kelkfoje ankaŭ post ĝi. sed iu alia faris tion). ĉar la predikato renkontis estas lokita tro malproksime de la subjekto mi. Tion oni devas bone atenti. Treege interesa estas tio. Nu. ĉar de ilia loko dependas la senco de la tuta frazo: Mi ne skribis leteron. Petro diris. Adjektivo staras ĉe substantivo. kiam mi legis). de li faritan (tie ĉi temas ja fakte pri mallongigita frazo. Sur la strato lian edzinon mi renkontis. Ankaŭ hodiaŭ mi estis hejme (= mi estis hejme en la antaŭaj tagoj kaj ankaŭ hodiaŭ). aŭ: Oni akceptis proponon. Tion mi ne kredas. En Svedlando la vintro estas longa (ne: «En Svedlando estas la vintro longa»). ke neniu venos. nur ne leteron. oni lokas ĝin en la komenco de la frazo: Bone vi parolas. kiuj rilatas unu al la alia kaj kompletigas unu la alian. Tio estas treege interesa. Ni timis. La subjekto lokiĝas kutime antaŭ la predikato: Nun mi komprenas (ne «Nun komprenas mi»!). 38 . Kiam oni volas speciale akcenti la adverbon. Tio estas bona. La samo validas ankaŭ pri la ceteraj partoj de la frazo: ĉiu frazparto troviĝas ĉiam ĉe tiu vorto. sed ofte ankaŭ antaŭ verbo kaj ĉiam antaŭ adjektivo: Vi parolas bone. Tial la germanismo «Oni akceptis la de li faritan proponon» tute ne estas modela. Tion mi ne kredas. faritan de li. La vortoj ne. respondis la patro de mia amiko. Vi bone parolas. La artikolo devas esti laŭeble proksime al sia ĉefvorto. la patro de mia amiko respondis. Mi tute ne kredas tion. Ne mi skribis la leteron (= ne mi. sed en bona Esperanto oni diras: Oni akceptis la proponon. Sep tagoj pasis (ne «tagoj sep»!). sed ion alian). Li eĉ ridas pri tio. ankaŭ.La bona stilo postulas. numeraloj kaj konjunkcioj ne estas ŝanĝebla: Inter la popoloj estas altaj lingvaj muroj (ne «la popoloj inter»!). al kiu ĝi rilatas. ke oni ne apartigu tiujn partojn de la frazo. Mi ne tute kredas tion (= mi kredas nur parte). kies origina formo estas: Oni akceptis la proponon. Kutime antaŭ. Tiuj frazoj ŝajnas esti pli fluaj ol: Tio estas bona. nur kaj eĉ staras ĉiam antaŭ tiu vorto. kiun li faris). Pro tio la frazo «Mi lian edzinon sur la strato renkontis» ne estas modela. Hodiaŭ mi estis ankaŭ hejme (= mi estis en diversaj lokoj kaj interalie ankaŭ hejme). Mi skribis ne leteron (= mi skribis. li diris. estas afero de gusto! La loko de la prepozicioj. Hodiaŭ ankaŭ mi estis hejme (= la aliaj estis hejme kaj ankaŭ mi faris tion). Sur la strato mi renkontis lian edzinon. precipe en poezia stilo. al kiu ili rilatas. Adverbo lokiĝas kutime post. diris Petro. Hieraŭ mi nur legis (= mi faris nenion alian). Nur hieraŭ mi legis (= en la ceteraj tagoj mi ne legis aŭ hieraŭ estis la unua fojo. Bonstile oni esprimas sin en unu el la sekvantaj manieroj: Mi renkontis lian edzinon sur la strato. Li ridas eĉ pri tio. Eĉ li ridas pri tio.

ke eble unu vorton oni tamen sukcesus instrui al la bestaĉo. Tial li ekstaris antaŭ la kaĝo de la birdo kaj vokadis senĉese dum pli ol duonhoro: «Hallo.Tasko 10. Persson aĉetis al si papagon. (Elserĉu la diversajn frazpartojn!) Talenta besto. 39 . hallo. Sed bedaŭrinde eĉ unu sonon la papago ne eligis dum pluraj tagoj. hallo!» Nenia rezulto. Persson daŭrigis ankoraŭ dum tuta kvaronhoro. Persson estis tre ĉagrenita pro tio. sed li opiniis. kiu laŭ certigo de la birdkomercisto povas paroli. ĝis kiam fine la papago respondis: «Okupita!» (Götenborgs-Posten).

Johano estas plej amata filo. Oni nomas liN Paŭlo – Li estas nomata Paŭlo.t.p. Konata fakto – estas fakto. transitivaj verboj. ĉu ili estas transitivaj aŭ netransitivaj. egale. estOs bona.p. kiun oni vokas. Konato – estas persono.indikas. -ata. Amato estas tiu. Sekve tiaj formoj kiel «estita. kiu mem vokas. estUs bona. 61. kiun oni batas. Esence ĝi ankaŭ estas objekto. Pasivaj participoj. La diferenco inter tiuj du specoj de participoj estas tio. -at. nur laŭ la formo ĝi estas subjekto. kiu en la pasiva frazo plenumas la agon kaj sekve esence (sed ne laŭforme) estas subjekto. oni povas diri ankaŭ la vino estIs trinkata. -ant. Tiu. Vokato – estas tiu. La adjektivaj participoj estas plene egalaj al la ordinaraj adjektivoj: Bela hundo. sed vokaNto estas tiu. kiun ĉiuj konas.kaj -ot-. 1).. dum ĉe la pasivaj la subjekto estas la celo de la ago kaj ludas do la saman rolon kiel objekto en aktiva frazo. Mi skribis tioN ĉi – Tio ĉi estas skribita (estis skribata) de mi. estUs trinkata. -at. kiu mem amas. estas tute neeblaj! Sed aktivajn participojn havas ĉiuj verboj. Ĉe aktivigo de la pasiva frazo la aganto fariĝas subjekto de la aktiva frazo: La knabo batas la hundon. Al la 3 aktivaj participoj kun la finaĵoj -int-.p. kuŝota» k. la personiga sufikso -ulo estas ĉe ili superflua same kiel ĉe la aktivaj participoj (vidu § 30.Naŭa leciono 60. Ĉar la substantivaj participoj jam per si mem indikas personon. Ekzerco: Dum du monatoj la krimulo estis serĉata.kaj -ont.(vidu la kvinan kaj sesan lecionon!) respondas 3 pasivaj participoj kun la finaĵoj -it-. vidanto). kaj tiam la subjekto de la pasiva frazo fariĝas rekta objekto en la aktiva. Batata hundo = hundo. kaj eble ankaŭ post pliaj du monatoj li estos ankoraŭ serĉata. e. kiun oni konas. Same kiel oni povas diri la vino estIs bona. Mi verkis la libron. ke ĉe la aktivaj la subjekto mem estas la plenumanto de la ago (dormanto.t.t. kiuj povas havi akuzativ-objekton. Sekve ankaŭ en la tre ofte uzataj vortoj konatulo kaj konatulino la sufikso -ulo fakte ne estas necesa. La vino estas trinkata. Ni klarigu tion per ekzemploj: La knabo batas la hundoN – La hundo estas batata de la knabo. sed li scipovis tiel bone kaŝi sin. La libro estas verkita de mi. devus estI bona k. La vino estas bona. -ato. ke la ago daŭras. t. starata. kiun oni amas. Policisto arestis krimuloN – Krimulo estis arestata (estis aŭ estas arestita) de policisto. La kelnero lernas EsperantoN – Esperanto estas lernata de la kelnero. Amatino. La patrino vekis la infanojN – La infanoj estis vekataj (estis aŭ estas vekitaj) de la patrino. Historio estas lia plej ŝatata temo. estas rilatigata al la participo per la prepozicio de: La hundo estas batata de la knabo. devus estI trinkata k. Konatino. estOs trinkata. rim. ne estas ankoraŭ finita: Manĝata banano. 40 . Pasivan frazon oni povas ĉiam transformi je aktiva. ke eĉ nun ankoraŭ li estas serĉata. sed amaNto estas tiu. Pasivajn participojn povas havi nur tiuj verboj. La netransitivaj verboj ne havas pasivan participon.

-ito. kiu estas difinita por mortpafi iun alian). kiuj ne havas at-participon kaj anstataŭ ĝi ofte uzas itformojn. kiun oni intencas elekti (sed elektito = iu. ke oni pli frue nomadis lin Petro. La urbo estas okupita de la malamiko = la malamiko jam prenis ĝin en posedon. kiu estis difinita por morti per pafado (sed mortopafoNto = iu. havi okupon. Fakto. sed farenda laboro estas laboro. Nuntempe mi estas okupAta pri la verkado de tiu ĉi libro = mi verkas tiun ĉi libron. -oto. multaj estas tentataj ankaŭ en Esperanto trouzi la it-formojn je konto de la at-formoj. kiun oni venkis. Li estas okupAta en la vendejo de sia patro = li laboras. kiun oni nun konas. sed la koncerna oficejo funkcias tiel malrapide. kiun oni intencas konstrui. La unua frazo kun nomita signifas. La urbo estas okupAta de la malamiko = ĝia submetado ne estas ankoraŭ finita. Oni devas do bone atenti tion kaj uzi ĉiam tiun formon. Ekzerco: Jam lastjare la vojo estis riparota. ke lia nomo estas Petro kaj ke oni ĉiam nomas lin tiel. Korektitaj eraroj. ne plu daŭras: La manĝita kuko estas jam en la stomako. kiun oni iam konis. aŭ ke oni ĵus donis al li la nomon Petro. ke la ago ankoraŭ ne komenciĝis: Konstruota domo = domo. sed nun ne plu konas. estas konAta fakto. dum la venkiNto mem venkis iun. Rimarko 1: Pro influo de la naciaj lingvoj. kiun oni ankoraŭ ne komencis. kies presadon oni jam finis. Venkito estas tiu. 41 . mortigisto estas tiu. sed nun ne plu faras tion. Rimarko 2: La verbo okupi havas du nuancojn: 1) preni en posedon kaj 2) okupi sin pri io. ke eĉ nun oni ankoraŭ ne komencis la laboron kaj ĉiam ankoraŭ la vojo estas riparota. 63. Farita laboro = preta laboro. En la praktika lingvouzo la diferenco tamen ne estas granda kaj ofte oni povas uzi -ota anstataŭ -enda. havas okupon en la vendejo de la patro. -ot. Farota laboro = laboro. sed tute subite li ricevis grandan sumon kaj sekve eĉ nun ankoraŭ lia mono ne estas elĉerpita.indikas. Mi estas okupIta per (pri) Esperanto = por aliaj aferoj al mi ne restas tempo.62. Mortpafoto = iu.kaj it-formoj: Tiu ĉi loko estas jam okupIta = oni jam prenis ĝin en posedon. Mi estas tre okupita = mi tute ne havas liberan tempon. Troviĝas homoj. oficon. Rimarko: -ota per si mem ne enhavas la ideon «devi». kiun oni ankoraŭ ne komencis. De tiuj nuancoj dependas ankaŭ la uzado ĝiaj at. Irita vojo = vojo.indikas. kiuj timas. Vizitotaj lokoj = lokoj. kiun oni jam elektis). kiun oni devas fari. kiam lia mono estis jam preskaŭ elĉerpita. Sed li estas nomAta Petro signifas. kiun ni jam iris kaj kiu estas jam malantaŭ ni. Elektoto = iu. Ekzerco: Li timis. sed ĉiam ankoraŭ riparota. ke foje estis tempo. laboron. -ita. -it. kiun oni intencas fari. kiujn oni intencas viziti. ĉu oni diras li estas nomita Petro aŭ li estas nomata Petro. sed ne blinde imiti la naciajn lingvojn! Tute ne estas egale. ke la ago estas jam finita. kiun esprimas la sufikso -enda (= devas esti -ata): Farota laboro estas laboro. Mortigito estas tiu. -ota. kies profesio estas mortigi. kiun oni mortigis. ke eĉ la venontan jaron la vojo ne estos riparita. Li diris. sed faras ankaŭ aliajn laborojn. sed mortigiNto mortigis iun alian homon. Same konIta fakto signifas fakton. kiu respondas al la logika senco de la esprimo. Presita libro = libro. ke baldaŭ lia mono estos elĉerpita.

la tutan civiliz. Li rakontis anekdotojN. ke Esperanto estas facila kaj praktika lingvo.. kiujN oni aŭdis jam multfoje. same kiel la aktiva. aŭditajN jam multfoje. en la loka lingvo. Sed en tiaj okazoj oni povas per pasivaj participoj en gracia maniero mallongigi la frazojn: Jen estas la viro. lavate ili estas malsekaj.. Atentu. uzi 42 . ĉar kiam la frazo ne havas subjekton. -ota. pri kiu ni diris. mi ne povas prunti al vi monon. kiuN oni forlasis antaŭ nelonge = Oni revenis al la loko. nuntempe prezentata en la Granda Teatro.. ĝi aspektis tute nova. 1.. havas grandan sukceson = La teatraĵo. La procedo ĉe tiaj mallongigoj estas la sama kiel ĉe la aktivaj participoj (§§ 39. b. Ekzemploj: Oni revenis al la loko. mondon. sed: Estas varmE.. ĵus donacitaN al ŝi.. ĉar mi mem ne havas.64. En la artikolo estas skribitE. kiuN oni ĵus donacis al ŝi = La knabino difektis la pupoN. al kiu ĝi rilatas. dresite ĝi estis milda kiel kato. (Alskribu la mankantajn finaĵojn!): Letero de barono Münchhausen.. nek mi mem sukcesis igi min kompren.. 2. helpota de mi. Ekzemploj: Lavote la manoj estas malpuraj. nur la senco estas nun pasiva.. Sekve helpota de mi signifas kiuN mi helpos. Tial mi ofte estis devig... forlasita antaŭ nelonge.. 40.. Ekzerco: Estas konatE. En § 38 ni havis la frazon Jen estas la viro.... Purigate respondas al dum oni purigas (aŭ purigis) kaj purigote = antaŭ ol oni purigos (aŭ purigis). kiuN mi helpos. tamen en multaj landoj mi nek povis ion kompreni. -ote. = Li rakontis anekdotojN. -ite. Kiel diritE.. oni povas pli mallonge diri: Purigite aŭtomobilo aspektis tute nova. La knabino difektis la pupoN. -ata. Analogie helpata de mi signifas kiuN mi helpas kaj helpita de mi – kiuN mi helpis. -ate.. por mi. Estas ĝenerale kon. havas la saman kazon kaj nombron kiel la substantivo. Sed kvankam mi estas lern. multajn lingvojn kaj entute estas homo alte instru. ke la pasiva participo... a... nekon.. ke dum mia aventura vivo mi estas travojaĝ.. kiuN oni nuntempe prezentas en la Granda Teatro. lavite ili estas puraj. Tasko 11.... kaj neciviliz. Mallongigado de frazoj. c) Same estas pri la pasivaj participoj: Tio estas konatA. Estas konatE. kiam mi estis alparol.. Anstataŭ Post kiam oni purigis la aŭtomobilon.. havas grandan sukceson.. Ni diras: La aero estas varmA... dresate ĝi fariĝis pli kaj pli kvieta. 41). Dresote la leono estis tute sovaĝa kaj furioza. la predikata suplemento devas havi adverban finaĵon (vidu § 57. ke ĝi ne estas mallongigebla per aktiva participo. La teatraĵo. ke fine oni trovis rimedon kontraŭ kancero. -ita.

e. kaj kompren. nenia indikas nur econ. kia. Pordo de ĝardeno – ĝardena pordo. ke per tiu lingvo. Do ne «la filo de li». kies. sed lia filo.. Kies skribmaŝinon vi uzas? Mi uzas mian propran skribmaŝinon. Pro tio.. en kelkaj gazetoj pri la vasta uz.. preskaŭ nur inter la pordistoj de luksaj hoteloj kaj ke en Ameriko kaj kelkloke eĉ en Anglujo mem la lingvo estis parol... Sed lern.. En la esprimoj la stilo de Zamenhof kaj Zamenhofa stilo (= stilo. Instruisto de Esperanto. La serio ia.... Ellern... Estas do kompreneble. pri la nacie neŭtrala kaj matematike simpla kaj regula Esperanto.. La kreto havas blankan koloron – la koloro de la kreto estas blanka..... kiu formo estas tre malofte uzata.... en tute alia maniero ol mi estis lern. ke en la plej multaj Eŭropaj landoj mi trovis angle parol. ke leg. de la kon. Posedo (genitivo).. kiu estas lokigata ĉiam antaŭ tiu substantivo. sav. La personaj pronomoj (mi. Per tio la nuanco de posedo tamen malfortiĝas kaj la kvalito estas pli akcentata. t. Sekve ne ĉiam oni povas anstataŭigi de per adjektivo! Anstataŭ de oni povas ofte uzi ankaŭ kunmetitan vorton... helpemajn esperantistojn. Al la personaj pronomoj oni neniam povas doni la finaĵon -es kvankam pro analogio oni kelkfoje estas tentata tion fari (kies – mies).. Sed la saman sorton havis ja ankaŭ ĉiuj aliaj novaj ideoj kaj eltrovaĵoj! 65.. aŭd.... ĉie renkont...). via k. kiu estas simila al tiu de Z.la helpon de ridindaj gestoj kaj grimacoj.. tia. Ŝia ĉapelo estas moderna.. ĝin dum miaj gloraj vojaĝoj en la diversaj landoj.. sed preskaŭ ĉiam oni adjektivigas ilin. La patro havas ĉapon – la ĉapo de la patro.. mi jam kun granda sukceso uzas ĝin dum miaj vojaĝoj. vi k.... dum kelkaj semajnoj tiun est... nenies....eco de la angla lingvo.. mi tuj fariĝis konvink. de tiu granda kaj nobla ideo.) la diferenco estas jam tre granda. kaj trakt.. por ĉiam.. Ĉu vi vidis iliajn novajn vestojn? Entute oni povas ofte anstataŭ de uzi adjektivan formon: Domo de patro – patra domo. t.... en la tuta mondo.. mi tuj estis kapt. mi estis ĉie akcept. per la finaĵo -a oni devenigas el ili posedajn pronomojn (mia... p. kiu indikas la posedanton: Floro havas odoron – la odoro de la floro. kaj tio ĉiam profunde dolorigis mian sinceran germanan koron.. pro mia «ĵargono». Skatolo de cigaredoj – cigareda skatolo.. Bedaŭrinde multaj homoj estas ankoraŭ katen. Kio estas via nomo? Mia nomo estas Frederiko. la homaron el la lingva Babelo. de io.... kiel anglo. la nom.. Li havas filon – la filo de li... de la facila kaj neŭtrala helplingvo.) estas tre malofte uzataj kun de por esprimi posedon.p.. miaj malagrablaĵoj estos fin.t. Do ne «mies» sed miA! 43 . Ofte mi sukcesis kompreni nenion kaj same ofte mi estis kaŝe pririd. al mia natura digno. Por la lasta celo ni havas la vortojn ies. parol. homa konservativeco kaj antaŭjuĝemo kaj ne komprenas ankoraŭ la grandan rolon. anstataŭ kiuj oni povas en esceptaj okazoj uzi ankaŭ formojn kun de: ies = de iu. Nia lingvo estas jam tre disvastigita. k... ties. lingvon dum tri jaroj kaj uz. neniel respond.... lud... Krom tio mi havis ankaŭ tiun maldolĉan sperton.. ne posedon. Posedo estas esprimata per la prepozicio de.t. ĉies...p... ĉe kio la vortordo inversiĝas: Pordo de domo – doma pordo – dompordo. duan lingvon de ĉiu kulturhomo. ĉia... Limo de lando – landa limo – landlimo.. ĝin ĉe mia instruisto.

-igi. Prepozicio + substantivo. Intertempe ni ripozis iomete. La lernejo estas tute proksimE.p. Tiaj kunmetaĵoj el prepozicio kaj substantivo povas havi ankaŭ aliajn gramatikajn finaĵojn kaj alpreni diversajn sufiksojn: eksterlandA. Multaj homoj staris ĉirkaŭE.t. 67.t.p. ele (= ekstere). kiam ili indikas direkton: eksterlandeN. Same: varmigas = faras varma. ene (= interne). surdorseN. Ekzemploj: KIE estas la vundita fajrobrigadisto? Li estas hejmE. urben (= en la urbon). domen (= en la domon). senvestE (= sen vestoj). Kun la finaĵo -n tiuj ĉi adverboj indikas direkton (vd. k. eksterlandano. Anstataŭ sur la tablo oni povas pli mallonge diri surtable: La lampo estas surtable. eksterlandO. En apudmaraj (ĉemaraj) regionoj pluvas multe. sed eksterlandano en la aliaj landoj. eksterlandE (= ekster la lando).t. k. Ekzerco: En ĉiuj landoj oni propagandas: aĉetu nur enlandajn varojn! Estono estas enlandano en Estonio. Adverboj de loko. k. La kato kuris antaŭE kaj la hundo malantaŭE. bele). Ŝi iris kuraĝe antaŭeN. Anstataŭ La patrino faras la ĉambron pura oni diras kutime La patrino purigas la ĉambron. En § 29 ni priparolis la adverbojn de maniero (bone. La banejo estas tuj apudE. InternE li tute ne estas tiel malbona kiel oni povus supozi laŭ lia aspekto. Anstataŭ La bankroto faris lin ruino oni diras pli mallonge La bankroto ruinigis lin. Amikigi = fari amiko: Komuna sorto ofte amikigas la homojn. arbaren (= en la arbaron). ĝisgenuE (= ĝis la genuoj). dome (= en la domo). kiuj respondas al la demando kie? Al tiu kategorio apartenas ankaŭ la serio ie. surdorsE (= sur la dorso). SubE loĝas gesinjoroj Müller. La interakto daŭris vere tro longe. permanE (= per la mano[j]). pertranĉile. nenie.p. kuraĝigas = faras kuraĝa. Malofte precipe en poezio estas uzataj ankaŭ la formoj urbe (= en la urbo). Oni batis lin ĝismorte. kie.Deka leciono 66. § 48): KieN vi iras? Mi iras hejmeN. Esperantistoj portas surbruste verdan stelon. Ankaŭ ili alprenas kompreneble la finaĵon -n. Edzinigi = fari edzino: La komercisto edzinigis la filinon de la bankdirektoro. Same: enlandE (= en la lando). laŭvice (= laŭ la vico). sanigas = faras sana. ĉie. Ĉu en via lando ekzistas subĉiela (liberaera) muzeo? La preĝanto staras surgenue. 44 . tie. k. La infanoj ludas eksterE. lumigas = faras luma. Sekve purigas signifas «faras pura». kiuj respondas al la demando kiel? Nun temas pri tiaj adverboj. Kunmetitaj vortoj. arbare (= en la arbaro). Ne parolu sensencaĵojn! 68. Ili veturis per lifto supreN al la kvara etaĝo.t. SuprE sur la monto estas neĝo.p. TransE de la rivero estas la malnova urboparto. ĉekorE (= ĉe la koro). La studento loĝas en malgranda subtegmenta ĉambro.

edzinojn je edzo kaj gepatrojn je filoj. La viro dronigis la katidojn. estingi. ke li petis. ne diru. La vorton «objekto» oni povas anstataŭigi per «aĵo» (komparu: «Aĵo» povas anstataŭi la vorton «objekto». Napoleono subigis (= submetis) al si preskaŭ la tutan Eŭropon. ke vi «vestigas» vin. La instruisto sidigis Alberton en la unua benko. ke vi «finigas». ke li permesis al ili tion fari. ke vi finas la kunvenon. k. vesti. Pliaj ekzemploj: Li mem sciis tion kaj sciigis tion ankaŭ al siaj amikoj (aŭ: sciigis [informis] pri tio siajn amikojn). ke vi «konvinkigis» lin. ke la kunveno estas finita. ke li faris. se la sonorilo estas difektita kaj ne sonoras.Kun prepozicioj: La kamentubo eligis densan fumon. Per lerta reklamo la komercisto duobligis sian debiton. oni devas frapi sur la pordon. -igi estas do transitiviga sufikso. Sekve: Ĉu mi atendigis vin tre longe (= mi mem ne atendis. Malamo estigas (= kaŭzas.) Kun numeraloj: Usono = Unuigitaj Ŝtatoj de Norda Ameriko. ke la subjekto mem plenumas la agon. devigis ilin tion fari. membrigis) al la klubo dek novajn membrojn. Oni starigis la kristnaskan arbon en ingo. li ne malhelpis ilin en tio. La kamparano ĉirkaŭigis siajn kampojn per barilo (komparu: Barilo ĉirkaŭis la kampojn). ke vi konvinkis lin. La maljunulo starigis sin malrapide. Amo kunigas. Verboj: Atentu la diferencon inter la frazoj Li venis kaj Li venigis sian amikon. La vazo ne falis per si mem. surprizi. kiuj per tio fariĝas transitivaj kaj povas ekhavi rektan objekton kun finaĵo -n: sidas estas netransitiva.p. La dua frazo kun la verbo venigis signifas. sed simple. ke iu alia surmetas al vi la vestojn. fotografi. sed en la dua ŝi petis iun alian fari tion. kion la komencantoj ofte faras: la bezono je -igi kun transitivaj verboj estas tre malofta. sed iu faligis ĝin. sed diru simple. bindis la librojn). Rimarko: «La instruisto lasis la infanojn rerakonti la historion» signifas. 45 . Estas jam tempo por kuŝigi la infanojn! Antaŭ ol eniri fremdan loĝejon oni devas sonorigi. La instruisto igis la infanojn rerakonti la historion signifas. sed ili petis iun alian fari tion). Kun transitivaj verboj -igi signifas: igi iun alian plenumi la agon de la verbo. kiam vi sukcesas interesigi kaj kredigi iun pri la neceseco de Esperanto. Do la transitivaj verboj sen la sufikso -igi signifas. sed tamen ĝi staris iom malrekte. Kiam vi matene surmetas la vestojn. malamo disigas. Atentu la diferencon inter La patrino vekis min matene kaj La patrino vekigis min matene. fari. Ĉiuokaze ne trouzu la sufikson -igi. Vilaĝano veturis al la foiro kaj veturigis kune ankaŭ sian tutan familion. igis sian amikon veni. ne diru. En la unua frazo la patrino mem vekis min. ĉar tio signifus. La sekretario aligis (= anigis.t. atendi. konvinki. Ŝtelisto enigis (= enmetis) sian manon en lian poŝon. Lasi signifas nur permesi. La katidoj dronis. sed mi estis la kaŭzo de la atendado)? Kie vi farigis la meblojn? Ili fotografigis sin sur la marbordo (= ili mem ne fotografis sin. ne diru. Mi presigis miajn vizitkartojn en «La Nova Presejo» (= «La Nova Presejo» presis miajn vizitkartojn). fini. sed sidigas estas jam transitiva. La milito senigis multajn infanojn je patro. Nia klubo bindigis siajn librojn ĉe s-ano N. (= s-ano N. ne malhelpi kaj ne enhavas ideon pri ordono aŭ devigo. kvankam li ordinare sidis en la lasta. Plej ofte -igi estas uzata kun netransitivaj verboj. sed simple. naskas) malamon. ke iu alia faras tion laŭ peto aŭ ordono de la subjekto. aŭ. dum kun la sufikso -igi ili esprimas. kaj kiam kiel prezidanto de kunveno vi deklaras. Same estas pri ĉiuj transitivaj verboj: komenci. ke vi vestas vin. ordonis.

t. ĉar tio estas sensenca: oni povas veki aliajn. sed sin mem oni ja ne povas veki! -iĝi enhavas la ideon «per si mem. Surtabligi. ke la ago transiras al iu alia. senedzigis multajn virinojn kaj senpatrigis multajn infanojn. iĝas amikoj). Kun prepozicioj: Densa fumo eliĝis el la kamentubo. La filino de la bankdirektoro edziniĝis je (al) la komercisto. uzante la helpon de la manoj k. La komercisto edziĝis je (al) la filino de la bankdirektoro. Neniu estingis la lampon. 70. La sufikso -iĝi (= igi sin) havas tute malan sencon al -igi: -igi esprimas. Ĵus finiĝis la leciono de geografio kaj komenciĝis la leciono de Esperanto (oni ne povas diri leciono finis kaj komencis sin!). Malgraŭ tio -igi sin estas uzata anstataŭ -iĝi nome pro influo de naciaj lingvoj. Sed La malsanulo starigis sin malrapide signifas.p. 46 . Kiam vi naskiĝis («naskis vin» estas tute absurda!)? Leviĝu iomete de la seĝo! -iĝi estas do refleksiva sufikso kaj servas por netransitivigi la transitivajn verbojn. Anstataŭ La mastrino metis la manĝaĵon sur la tablon kaj Ludoviko metis la krajonon en la poŝon oni povas diri pli mallonge La mastrino surtabligis la manĝaĵon kaj Ludoviko enpoŝigis la krajonon (komparu § 67). kvankam certa diferenco ĉiam restas inter ili: Post kelktempa sidado mi stariĝis (la ago okazas sen ia peno. Multe da homoj kolektiĝis ĉirkaŭ la muzikantoj. Ne senkulpigu vin vane. Li enkapigis al si multajn gramatikajn regulojn. Ekzemploj: Vespere la patrino enlitigas (= metas en la liton) kaj matene ellitigas (= prenas el la lito) la infanojn. Tute male al igi! Ĉe la netransitivaj verboj la senco de -iĝi ofte proksimiĝas al -igi sin. Oni ne povas diri «Mi vekis min». kvazaŭ aŭtomate). Per (pro) komuna sorto la homoj ofte amikiĝas (= fariĝas. kiam ili dormas. sed ĝi estingiĝis tute per si mem. Bonvolu altabligi la seĝojn! La milito senfiligis multajn gepatrojn. Miaj manoj malpuriĝis en la laboro – La laboro malpurigis miajn manojn. En la pluvo la vestoj malsekiĝis – La pluvo malsekigis la vestojn. enpoŝigi. ĉar la pordoj estas ŝlositaj? Pro (per) la milito multaj infanoj seniĝis je patro. aŭtomate» kaj ĉe la transitivaj verboj oni ne povas anstataŭigi ĝin per -igi sin aŭ nur sin: La pordo fermiĝis (neniu bezonis fermi ĝin. purigis per ĝi la nazon kaj denove enpoŝigis ĝin. per si mem). La luktantoj klopodis surdorsigi unu la alian. iĝis ruĝa). La parolanto elpoŝigis naztukon. La knabo enbuŝigis tutan pomon. En multaj okazoj la diferenco estas ja ankaŭ vere tre malgranda. aganto): La fraŭlino subite ruĝiĝis (= fariĝis. Kiamaniere li eniĝis en la ĉambron. ĉar vi ja nenion faris! Manĝinte oni detabligas la seĝojn. dum ĉe -iĝi la ago revenas al la sama persono (la subjekto. Kun numeraloj: Dum la pasinta jaro nia membraro duobliĝis. Kun substantivoj: Li ruiniĝis pro bankroto – Bankroto ruinigis lin. sed ĝi fermiĝis tute aŭtomate. sed baldaŭ li resaniĝis. -igi. ke pro la malforteco li devis streĉi sin. Dum la pasinta jaro dek novaj membroj aliĝis al nia klubo.69. Verboj: Komparu la frazojn Mi vekiĝis kaj Mi vekis la dormantojn. Nur jus mi sciiĝis pri tio (aŭ: eksciis tion). Antaŭ ol iri en akvon oni senvestigas (= malvestas) sin. Li paliĝis pro teruro – Teruro paligis lin. Antaŭhieraŭ li malsaniĝis.

Tamen ankaŭ en tiaj okazoj oni povas tute bone uzi nominativon. Iĝi (= fariĝi. kaj fine li eĉ kuŝiĝis sur la sofo. Mi interesigis lin pri tio signifas.Ankaŭ la senco de prefikso ek-. profesoriĝis) en Ĝenevo.(ekstariĝis = subite stariĝis aŭ komencis stariĝi. kombiĝis. Tiaj formoj kiel «naskiĝita» kaj «estiĝita» estas do tute neeblaj. Rimarko 3: Oni ne povas diri «mi laviĝis. Enlitiĝi. t. 20. sed predikataj suplementoj (vidu §§ 19. 57). oni devas diri: mi lavis min. Kiam iu subite frapis sur la pordo. kie esti estas forlasita: finis esti (= finiĝis) kaj komencis esti (= komenciĝis). raziĝis. interesigi kaj interesiĝi: Tio ne interesas min = Mi ne havas intereson por tio. ofte proksimiĝas al -iĝi: Post kelktempa sidado mi ekstaris (= komencis stari. S-o B. La saman sencon havas: Mi ne interesiĝas pri tio. kaj tiam la apliko de akuzativo estas pravigebla: Li sidis sur seĝo. kaj tial oni ne bezonas uzi kun ĝi akuzativon de direkto: Sidiĝu sur la seĝo! Sed kelkfoje ĝi povas signifi ankaŭ transiron de unu loko al alia. kaj tial kelkfoje ek. ke mi vekis (estigis) en li intereson por tio. per si mem. -iĝi estas netransitiva (tute male al -igi) kaj povas sekve havi nek akuzativ-objekton.e. fariĝis profesoro (= iĝis profesoro. altabliĝi. razis min. nek pasivan participon. Komparu la diferencon inter La patrino enlitigas (= metas 47 . Pli regulaj estas tamen la formoj kun -iĝi. subite staris). sed poste li sidiĝis sur sofo(n). estiĝi) estas uzata ankaŭ kiel memstara verbo: En la lasta tempo li iĝis (= fariĝis) tre silentema. Kiamaniere estiĝis (ekestis) tiu ĉi miskompreno? Ni atentigas ankaŭ pri la formoj hejmeniĝi (= hejmeniri aŭ iri hejmen) kaj supreniĝi (= supreniri aŭ iri supren): Ni hejmeniĝis malfrue vespere. Rimarko 4: Fariĝi havas la saman sencon kiel simpla iĝi (= veni en la staton): Ŝi fariĝis malsana (= iĝis malsana. Anstataŭ Mi iris frue en la liton kaj La gastoj sidiĝis al la tablo oni povas pli mallonge diri Mi enlitiĝis frue kaj La gastoj altabliĝis. kiam ne ekzistas danĝero por miskompreno (vidu ankaŭ paĝon 45 en «Lingvaj Respondoj» de D-ro Zamenhof). Rimarko 5: Oni devas diferencigi la formojn interesi. Volante substreki. stariĝis.estas uzata anstataŭ -iĝi. Ekzemploj: Li sidis sur seĝo. vestiĝis». kiu indikas komencon de ago aŭ subitan agon. ekstaris = subite staris aŭ komencis stari). Sed hejmiĝi havas tute alian sencon (iĝi hejmo aŭ iĝi hejma): Por la geedzoj la nova loĝejo jam tute hejmiĝis. kaj la homo ne restas pasiva ĉe tio. En ambaŭ okazoj la rezultato estas ja la sama. ili ne povas havi la finaĵon -n. malsaniĝis). sed poste li sidiĝis sur sofoN. same kiel ĉiuj aliaj verboj: naskiĝiNta. vestis min. 71. ĉar tiuj agoj ne okazas aŭtomate. Sed aktivajn participojn -iĝi kompreneble havas. Ĉar malsana kaj profesoro estas ne objektoj. Ĉu vi volas iĝi (= fariĝi) mia kunloĝanto? Rimarko 1: Anstataŭ komenciĝi kaj finiĝi oni renkontas kelkfoje la simplajn komenci kaj fini: Ĵus finis la leciono de matematiko kaj komencis la leciono de geografio. kombis min. li rapide stariĝis. La balono supreniĝis (= leviĝis) al la ĉielo. ke io okazas subite. En tiaj okazoj povas temi pri mallongigoj. Rimarko 2: -iĝi indikas kutime transiron de unu stato al alia. oni ĉiuokaze devas uzi prefikson ek. kaj fine li eĉ kuŝiĝis sur la sofo. estiĝiNta.

ankaŭ kun prepozicio de: Ekde hieraŭ mi estas sola. mi povas!» aŭd. Al la hispana reĝo venis en la kapon la ideo. Sur la bordo staris granda amaso da indianoj. respondis Kolumbo. de hieraŭ.as..is al li.i sur la tablo la kunprenitan ovon. Post kelkaj semajnoj li fine sukcesis pri tio.. Dum la tuta vojaĝo Kolumbo sidis en la kajuto kaj penis star. 72. Kolumbo kun sia sekvantaro iris el la ŝipo.en la liton) la infanojn kaj La infanoj enlitiĝas (= iras en la liton).is la respondo..is Kolumbon kaj demandis lin: «Kolumbo. kaj tuj la kapitano sci. kie la unuan fojon en la historio li star.. Enlitiĝinte mi tuj endorimiĝis (= falis en dormon. tenante grandan ovon en la mano.. ekdormis). Tion aŭdinte li ekridis. ke Ameriko jam vid.. Kelkaj uzas ek.. Li ven. ne influante ilian karakteron. (Alskribu la mankantajn sufiksojn kaj mallongigu la diklitere presitajn esprimojn!) Kiel Kolumbo eltrovis Amerikon. Nun mi ekkomprenas la aferon! La lumo ekbriletis kaj malaperis.is kaj ekkriis: «Ho ve... kiu estas uzebla kun verbaj radikoj. subitan aŭ mallonge-daŭran agon: Post la enlitiĝo mi tuj ekdormis. Ĉu vi ankoraŭ ne ellitiĝis (= leviĝis el la lito)? Post du-hora flugado la aeroplano alteriĝis (= venis al la tero). nun ni estas eltrovitaj!» 48 .anstataŭas la pli longan komenci: Mi eklernis librotenadon = Mi komencis lerni librotenadon.. Oni metis en la ŝipon ankaŭ la necesan provianton. Pli ofte en tia okazo estas uzata tamen depost aŭ la simpla de: depost hieraŭ.is rekte al la lando. Prefikso ek-. kaj post nelonge ili jam venis al la bordo en Ameriko.. ni estas indianoj. ke Ameriko devas esti eltrovota.is la historia ekspedicio. «Mi scias». Li proksim. Ŝi ekflamis tute senkaŭze. indikas komencon de ago....is siajn piedojn sur la Amerika tero. Post kelkaj tagoj Kolumbo jam iris en la ŝipon. kaj komenc. Malofte ek.. la indianoj pal. iris en boaton kaj rem. Fine ni ekvidis la turojn de la urbo.estas uzata eĉ kiel memstaia verbo: Ni eku! = Ni komencu! Kaj ankaŭ kiel speco de interjekcio ĝi estas kelkfoje uzata: Ek al labor'! Ek al atak'! Tasko 12.. kiam mia poŝtuko elpoŝiĝis (= falis el la poso). Nun la ŝipo direkt. Mi elpoŝigis (= prenis el la poŝo) naztukon.is sin al la bordo. ĉu vi povas eltrovi Amerikon?» – «Jes..is al la indianoj kaj demandis ilin: «Ĉu vi estas indianoj?» Kaj la indianoj respondis: «Jes.. Ekzemploj: Mi ne scias.. Falinte la knabo surpiediĝis (= leviĝis sur piedojn) denove. La ŝipo albordiĝis (= veturis al la bordo) malrapide. «ĉar la ovo jam staras». Ofte ek. Sed ĉu vi estas Kolumbo?» Ricevinte jesan respondon.. Ni ekiru jam! Tio ne estas vera! ŝi ekkriis...

malplena. monatE (= en monato. Sed ne trouzu je kaj apliku ĝin nur en okazo de vera bezono! Tiuj okazoj ne estas multaj. Sed kelkfoje okazas. Li estas tiel (ankaŭ tiom) komika. en (la) mateno(j) oni uzas kutime la pli mallongajn noktE kaj matenE: Nokte ni dormas kaj tage ni laboras. la filo diris al la patro: «Ŝajnas al mi. abunda: La vojo estas plena je ŝtonoj (= plena de ŝtonoj. neniom. dum la serio iam. Svedlando estas riĉa je arbaroj (= riĉa de arbaroj. kontraŭ. Li esperis je sia bonŝanco (t. ke la senco de la frazo ne montras klare. Silentemaj fiŝistoj. Hodiaŭ mi skribis nur malmultE. kiam kelkaj nubetoj aperis ĉe la horizonto. Tien ĉi apartenas ankaŭ la serio iom. en dimanĉo). dum monato). Dimanĉe ili ripozis. kiun prepozicion oni devas elekti. 74.) 2. hodiaŭ. fiksitan de la tradicioj. 75. En tia okazo la naciaj lingvoj uzas kiun ajn prepozicion (en figura senco). kiam estas adverboj de tempo. ĉiam. merkredo. Kredas al Dio kaj kredas Dion (= kredas. jarE. sed silentis kiel kutime. fidas al li kaj fidas je li ne estas egalaj: Mi fidas lin (= fidas al li). ankaŭ niaj herooj laboris silente kiel fiŝoj. ĉirkaŭ. La libro abundas je preseraroj (= abundas de preseraroj). kiam jam vere pluvis.p. aŭ neniu el la prepozicioj taŭgas por tiu celo. kiu ne havas firman sencon kaj estas uzebla en ĉiuj dubaj okazoj. ĉiuj prepozicioj havas firman sencon kaj oni ne povas ilin uzi en alia senco ol ili origine havas. 1. arbarriĉa). Je estas uzata ankaŭ kun la vortoj plena. Sabate matene maljuna fiŝisto (fiŝkaptisto) kun sia filo kaptis fiŝojn surmare. Same la esprimoj fidas lin.t. ne edziĝis. k. tiam. D-ro Zamenhof solvis tiun ĉi problemon per enkonduko de la ĝenerala prepozicio je. morgaŭ. La patro rigardis supren. Ekzemploj: Ĉu vi kredas je Dio (= ke Dio ekzistas)? Neniu alia prepozicio taŭgas en tiu ĉi okazo. laŭ. dum Margareto edziniĝis. ĉar li estas honesta homo. baldaŭ. Mi fidas je li. Ĉar la fiŝistoj neniam ŝatas multe babili.Dek-unua leciono 73. kion Dio diris) havas ja alian sencon. Mi devis longE atendi vin. Mezuro: Tiuj ĉi adverboj respondas al la demando kiom? La dikulo manĝas tro multE. sed same senparole kiel antaŭe. e. Georgo edziĝis je (aŭ al) Margareto. Lunde ili denove fiŝkaptis. riĉa. tiom. ke li ne lasos min en embaraso. Pasis ankaŭ mardo. Nur vendrede vespere. Kiel jam dirite (§ 45). Tiuj ĉi adverboj respondas al la demando kiam? Krom la derivitaj adverboj ekzistas tuta serio da originaj adverboj kun la (pseŭdo)finaĵo -aŭ: hieraŭ. k. Tempo: Anstataŭ dum (la) nokto(j).p. ĉar Georgo sola edziĝis. Same: vesperE. lundE. neniam. ke ĉiuj ridas je (ankaŭ pri kaj al) li. ĵaŭdo kaj vendredo. Tiel pasis la tuta tago. vi pravas». ŝtonplena). sed li respondis nenion. dimanĉE (= dum dimanĉo. ke la bonŝanco ne trompos lin). 49 . Sed ne «kun Margareto». kiom. ke baldaŭ pluvos». Mi sopiras je (ankaŭ pri kaj al) mia hejmlando. Adverboj de tempo kaj mezuro. malgraŭ. ĉiom. Nur tagmeze. (Ankaŭ parto de la prepozicioj havas la finaĵon -aŭ: antaŭ. Je. la patro viŝis permane la frunton kaj respondis al la filo: «Jes.t. anstataŭ.

kiam oni faras ion aŭ io okazas. kaj la subjekto ja neniam povas havi la finaĵon -n. Tiuj frazpartoj. kiuj tie ĉi havas la finaĵon -n. apartenas al ili. li instruos al ni. Sed ĉiam oni devas eviti duoblan akuzativon! Oni ne povas do diri «pardonu min mian eraron». 77. sep horojn. Lia vivo estas jam vivita. plaĉas min. En § 17 ni havis kelkajn netransitivajn verbojn kun akuzativobjekto. Rimarko: Tia frazo kiel «Sep jarojn estas longa tempo» estas erara. Do: Sep jaroj estas longa tempo. per kio malpligrandiĝas ankaŭ la diferenco inter la transitivaj kaj netransitivaj verboj. En iu bela tago mi renkontis ŝin = IuN belaN tagoN mi renkontis ŝin.Por indiki la horon. ili havas la finaĵon -n. Sed kompreneble responde al la demando kioma horo (estas nun)? ĝi ne estas uzata: Nun estas la kvina (horo). estas do fakte adverbialoj! Pro la bonega kaj praktika regulo. li instruas geografioN. Fakte tie ĉi tamen ne temas pri akuzativ-objekto. Mi promenis longtempe (= longan tempon). infanoj demandas tioN. Akuzativo de tempo. ĉar tio havus tute alian sencon. Jam pli ofte oni povas anstataŭ pardonu al mi.t. infanoj demandas pri ĉio. Ŝi ploris dum tagoj kaj noktoj = Ŝi ploris tagojN kaj noktojN (aŭ tagE kaj noktE). ridas pri (aŭ je) li. apartenas ilin. naskiĝis la dek kvinaN de Decembro 1859. «li instruos nin geografion». Laŭ la supra regulo. plaĉas al mi. mi dankas viN. sed subjekto. Laŭ la sama regulo oni povas anstataŭ sopiras je ŝi. okazas ankaŭ la sekvantaj mallongigoj: Mi promenis dum longa tempo = Mi promenis longaN tempoN. Akuzativo anstataŭ prepozicioj. D-ro Zamenhof naskiĝis en (je) la dekkvina de Decembro 1859 = D-ro Z. li instruas pri geografio diri pardonu miN. ke prepozicio povas esti anstataŭigata per akuzativo. «li demandis ŝin tion». sed adverbialoj. Tiuj ĉi akuzativoj kompreneble estas ne objektoj. Ankaŭ «longan tempon» ne estus ĝusta.p. ĉar ĝi estas ja predikata suplemento. sed pri mallongigitaj frazoj: ĉiu iru laŭ sia vojo kaj Tiel li vivis dum sia tuta vivo. La tagmanĝo estas ordinare je la tria. Dum (en) la pasinta somero mi biciklis multe = La pasintaN someroN mi biciklis multe. 50 . Tamen la prepoziciaj formoj estas kutime preferindaj. la triaN (3-aN) de Januaro 1937. ĝis tia grado. ke je bezono oni povas prepozicion anstataŭigi per akuzativo. Mi ofte banis min pasintsomere (= la pasintan someron). En la sama maniero estas indikata la dato en la leteroj: Moravska Ostrava. ĉar ili estas pli simplaj kaj klaraj. li demandis ŝiN. 76. iun belan tagon kaj ankaŭ ne «sephore» anst. ke kelkaj netransitivaj verboj povas havi eĉ pasivan participon: La tuta vojo estas jam irita. li demandis al si. Li dormis dum sep horoj = Li dormis sep horojN. Sed memkompreneble oni ne povas diri «iu-beltage» anst. ĉar sep jaroj en tiu ĉi okazo estas ne adverbialo. ŝajnas min. Komparu frazojn Donu al mi akvoN kaj Donu miN al akvo. estas senescepte uzata je: Hieraŭ mi ellitiĝis je la sepa (horo). Tial oni povas anstataŭigi ilin per adverboj: Ŝi ploris tage kaj nokte. «donu min». ŝajnas al mi diri ankaŭ sopiras ŝin. li instruos niN. ridas lin. Ŝi funebris dum tri jaroj = Ŝi funebris tri jarojn. kiu ankaŭ neniam povas esti akuzativa. kvankam laŭregule ili ne devus ĝin havi: Ĉiu iru siaN vojoN! Tiel li vivis siaN tutaN vivoN k. mi dankas al vi. Tial la adverbialoj havas la formon de akuzativ-objekto.

aĝa. en. la 14-aN de Aprilo (je la 14-a de Aprilo). peza: 2000 metrojn alta. b. ŜiN mi amas. sed al la vortoj alta. sep jarojn (dum sep jaroj). kiun li laŭdis). 5 kilometrojN longa. La kolonelo riproĉis lin kiel oficiro (= la kolonelo riproĉis lin en oficira maniero. Akuzativo estas uzata anst. Same: Kvin frankoj kuŝas sur la tablo. Anstataŭ prepozicioj: a. pri li).t. por indiki mezuron (anst. ridas liN (je li. sciigas liN (al li). predikatan suplementon kaj la prepoziciajn formojn! 80. kion oni volas esprimi: Mi ŝatas lin kiel homo (kiel homo rilatas al la subjekto mi). Oni povas diri ankaŭ: alta 2000 metrojn. Tial: Mia aĝo estas 32 jaroj. 51 . sed tiu «li».p. ĉar ĝi estas subjekto. sed predikata suplemento. Por esprimi celon de movo: Mi iras hejmeN. kaj ili tute ne rilatas al la verbo esti. ĉar 32 jaroj estas ne adverbialo. Kiel. Rimarko: La frazo «Mia aĝo estas 32 jarojn» estas erara. Ne «kvin frankojn». prepozicio ankaŭ por indiki mezuron: La monto estas du mil metrojN (= je 2000 metroj) alta. en sia rolo de oficiro). S-o Verdo laŭdis lin kiel prezidantoN (= ne s-o Verdo estas prezidanto. 3. La kolonelo riproĉis lin kiel oficiroN (= la kolonelo riproĉis lin en lia rolo de oficiro). je): 2000 metrojN alta. longa 5 kilometrojn. Post kiel oni povas laŭbezone uzi nominativon aŭ akuzativon. La valizo estis dek kvin kilogramojN peza. Akuzativo estas uzata en jenaj okazoj: 1. Muso kuris sub la litoN. 2. je): longaN tempoN (dum longa tempo). La rivero estas ducent kilometrojN longa. por indiki tempon (anst. sopiras ŝiN (je ŝi.78. Li estas tri jarojN (= je tri jaroj) pli aĝa ol lia frato.p. Do la senco varias laŭ tio. dum. iuN belaN tagoN (en iu bela tago). 32 jarojN aĝa. Resumo de la akuzativo.t. Ŝi iras en la kontoroN. depende de tio. S-o Verdo laŭdis lin kiel prezidanto (= s-o Verdo estas prezidanto). Li devis veturi BerlinoN. Akuzativo de mezuro. pri ŝi). sed adverbialoj. estas ne objektoj. Kiel rekta objekto de transitiva verbo: Elefanto havas longaN nazoN. 15 kilogramojn peza. Atentu speciale la subjekton. La esprimoj 2000 metrojN k. 79. k. En ĉiuj aliaj okazoj estas uzata nominativo. ĉu ni uzas nominativon aŭ akuzativon. Mi ŝatas lin kiel homoN (kiel homoN rilatas al la objekto lin). longa. esperas tioN (pri tio). Li ne komprenas tioN. c.

Mi vizitis ĉiujn nordajn landojn krom Danujo (t. Krom. kaj tial havas la finaĵon -n. Krom la knabo (ankaŭ) la patrino batis la hundon (ili ambaŭ batis). la patrino batis ne la knabon. kie la akuzativa formo estas objekto de la eliminita verbo. kiu oni iam uzis por 52 . Ankaŭ tie ĉi KarloN kaj knaboN estas fakte objektoj de eliminita verbo: Krom viziti KarloN mi vizitis kinon. ĉu ili rilatas al subjekto aŭ objekto. Hodiaŭ li laboris anstataŭ sia amiko. En tiu impona ĉambrego . sed la hundon). KnaboN estas tie ĉi rekta objekto de la subkomprenata verbo bati. Krom Karlo (ankaŭ) mi vizitis kinon (t. La lasta jaro miaj instruistoj metis en mia kapo tro multe da gramatikaj reguloj kaj tial mi sentis mi preskaŭ malsana . kie ĝi estas necesa!) Somera vojaĝo. En la lasta frazo oni povas diri ankaŭ anstataŭ kafo. Tasko 13. kiu malkaŝis al mi la grava sekreto de la sano .e. ni atingis la granda salono . Krom lerni EsperantoN ŝi lernas ankaŭ la italan lingvon. En la lasta okazo temas fakte pri mallongigita frazo.e. li iris ne al la onklino. Li vizitis la onklon anstataŭ (viziti) la onklinoN (t. nur en Danujo mi ne estis). Krom la knaboN la patrino batis (ankaŭ) la hundon (= ŝi batis kaj la knabon kaj la hundon). La vagonaro tuta horo kuris preter urboj kaj arbaroj kaj poste dudek minutoj inter senarbaj rokoj . tute malan al la supra: Krom fakturoj mi legas ĉion (= mi legas ĉion. Anstataŭ la knabo la patrino batis la hundon (t. escepte fakturojn). tial li faris tion). ĉar ia miskompreno ja okazi ne povas. Irinte tra malvastaj koridoroj kaj krutaj ŝtuparoj . sed al la onklo). kio vi lernis.81. de kie blovetis la vento de la historio . ne la knabo. mi decidis fari longa vojaĝo tra la plej bela lando de la mondo : mia patrolando . Anstataŭ la knaboN la patrino batis la hundon (= anstataŭ bati la knabon la patrino batis la hundon. Li vizitis la onklon anstataŭ la onklino (la onklino ne povis viziti la onklon. ni trinkis bieron. sed la patrino batis la hundon). dirante al mi : vi devas forgesi ĉio .e. depende de tio. Krom KarloN mi vizitis kinon (= mi vizitis kaj Karlon kaj kinon). ĉar ia miskompreno ja tamen okazi ne povas. Plena de ĝojo pro tiu saĝa konsilo . Kun batantaj koroj ni eniris inter la malnovaj muroj de la kastelo . Anstataŭ. Sed en la lasta frazo oni povas diri ankaŭ simple krom Esperanto. (Alskribu la finaĵon -n.e. Same ankaŭ kun la prepozicioj anstataŭ kaj krom oni uzas kaj nominativon kaj akuzativon. Kun kelke da bonaj kamaradoj la tridek-unua de Junio mi forveturis per rapida vagonaro al la vilaĝo Katvosto . kie estas la moderna kastelo de la mezepoka kavaliro Fortbrak . Anstataŭ kaj krom. Krom bati la knaboN la patrino batis ankaŭ la hundon. Rimarko: Krom havas ankaŭ alian sencon. La kastelo kuŝas tri kilometroj ekster la vilaĝo . e. Karlo vizitis kinon kaj ankaŭ mi faris tion). Anstataŭ (trinki) kafoN. Mi vizitis fama kuracisto . t.

Post tio ni revojaĝis hejme . ĉar ni ne havis plu mono kaj tempo . La gardisto de la kastelo rakontis . 53 .693 milimetroj alta . Apud la salono estas la dormoĉambro . kaj ankaŭ en ĝia gazeto «La Praktiko» ofte aperas utilaj kaj interesaj ekzercoj. ĉar sub la mebloj estas la sekretaj pordoj de la musoj . ke li povis per unu sola fingro formovi la ŝranko . Ĝi estas 9 metroj alta . kiuj ne sukcesis savi sia vivo . Nederlando) havas tutan serion da similaj taskoj pri diversaj gramatikaj detaloj. * La teksto de tiu ĉi tasko apartenas al internacia Cseh-instituto de Esperanto. Hejme mi sentis mi denove sana kaj freŝa . pentrita laŭ malnova foto . Li estis tiom forta . La instituto (Riouwstraat 172. 7 metroj larĝa kaj 837 kilogramoj peza . sed anstataŭ la turo . ni vizitis la kelo . DEN HAAG. sed mi vidis nur araneaj retoj kun sekaj kadavroj de muŝoj . tra kiu kavaliro Fortbrak kun sia juna edzino forkuris por savi sia vivo de la malamikoj . Kontraŭ la ŝranko sur la muro pendis portreto de la kavaliro . Krom la salono kaj dormĉambro ni rigardis ankoraŭ kvar ĉambroj . kiu estas proksimume 84. kun kies afabla permeso ni mallongigite represis ĝin. Mi enrigardis malantaŭ la portreto por vidi la dua sekreta pordo . ke malantaŭ la ŝrankego en la muro estas sekreta pordo .festenoj . staras granda ŝranko . Tie mi metis mia vizitkarto sur la pordo . kaj tuj mi decidis . kiu ne havas fenestro . La gardisto klinis si kaj prenis de sub la lito grava historia objekto : la pantofloj de kavaliro Fortbrak . ke la venonta somero mi daŭrigos mia interesa kaj agrabla vojaĝo . Ni rigardis ili kun admiro kaj respekto . kiam li estis 99 jaroj aĝa . Kiam ni eniris . ĉarma museto saltis de la tablo kaj kuris sub la lito .

83. Sed kiam oni rerakontas. lernos Esperanton»? Tiaj esprimoj ne estas kompreneblaj. En la naciaj lingvoj la uzado de la tempoj ofte ne estas logika. uzante pasintecon.p. Tial la verbon devas ĉiam akompani konforma pronomo aŭ substantivo. ĉar mi ne havis tempon» kaj: Ŝi senkulpigis sin. ke tio estas vera. Sed en Esperanto ĉiuj personoj (mi. frostas. kiam fakte temas pri nuna tempo. kiuj ne estas egalaj inter la diversaj lingvoj. kiam du frazoj estas disigitaj per sed. kiel ofte okazas en la naciaj lingvoj. ĉu temas pri rekta aŭ nerekta parolo: Li diris: «Tio estas vera!» kaj: Li diris. kiam ili estas mallongaj: Mi volas.a. kiu skribas leteron. pri kiu tempo temas! Entute ne traduku la formon de la nacilingvaj verboj. kion iu diris (Li diris. Vespere mi vizitos vin. precipe. dum en Esperanto oni uzas ĉiam la saman. La tempoj de la verboj estas uzataj en Esperanto logike kaj oni ne rajtas intermiksi ilin. ŝajnas al mi. estas konate. Oni ne povas ja demandi «kiu pluvas?» Do ne estas ankaŭ eble diri «ĝi pluvas». hungaroj. En multaj lingvoj la verboj havas apartan finaĵon por ĉiu persono kaj tial estas uzeblaj ankaŭ sen pronomo. ke vi laboros morgaŭ. pri kiu persono temas. kaj tiam vi vidos. kiu iris hejmen. ludas kun la infanoj. Tio ĉi koncernas precipe la t. Rimarko 2: Ekzistas tuta vico da senpersonaj verboj.t. skribas. kiu staris antaŭ la montrofenestro kaj nun transiras la straton? La knabino montris al ni sian grandan pupon. ripozas k. ni ne scias. Mi opiniis: «Vi laboros morgaŭ» kaj: Mi opiniis. Tempoj de la verboj. hajlas. sed ke nun li denove estas sana kaj espereble ankaŭ restos sana. kiu en kelkaj lingvoj havas tre komplikitajn regulojn pri la sinsekvado de la tempo. Ŝi senkulpigis sin: «Mi ne venis. kion atentu precipe la slavoj. se nenio eksterordinara okazos. -os. egale. Rimarko 1: Kiam la frazo havas plurajn predikatojn. Rekta parolo nomiĝas tio. kiu mankas en Esperanto. k. us. Ĉu vi konas la viron. kiuj ne havas subjekton kaj kun kiuj oni ne povas uzi iun pronomon: pluvas. 54 . Multaj naciaj lingvoj uzas en tia okazo «formalan subjekton».p. finnoj. sed ne povas. okazas kelkfoje. -is. ĉar ŝi ne havis tempon. ni havas nerektan parolon. vi. -u) kaj kiam mankas subjekto. estonoj k. ili) havas la saman finaĵon (-as. ke tio estas bona). li. se mi havos tempon. ke ŝi ne venis. negas. se plaĉas al vi. Ofte ne estas necese ripeti la subjekton ankaŭ tiam. nerektan parolon.t. ni. estas necese. sed ilian logikan enhavon. ne estas necese antaŭ ĉiu el ili ripeti la subjekton: Hejme mi legas. ke antaŭ kelkaj semajnoj li estis malsana. kiam vi ne estas certa. transformu la frazon je rekta parolo. ĉar ni ne scias. En la naciaj lingvoj la verbo de la nerekta parolo havas kutime alian tempon ol en la rekta parolo. kiam oni parolas pri venonta tempo: Mia amiko skribis. Do. kaj estantecon. kiu lernos Esperanton. aŭskultas radion.Dek-dua leciono 82. tondras. kiu povas fermi kaj malfermi la okulojn kaj pli frue povis eĉ diri la vorton «mama». kiun tempon uzi en nerekta parolo. pure logikan tempon. iris hejmen. sed dependas de la kunteksto kaj de certaj reguloj. fulmas. italoj. Verboj. Kion signifas «skribas leteron.n. ilian sencon. kiam iu mem diras ion (Li diris: «Tio estas bona!»).

Rimarko: Pro sia nacia lingvo kelkaj uzas infinitivon anstataŭ imperativo: «Silenti! Ne kraĉi sur la plankon!» Sed tio ne estas ĝusta. Predikativo. ĉar per infinitivo oni ne povas esprimi ordonon aŭ deziron. 84. Do: Silentu! Ne kraĉu sur la plankon! k. Oni konsideris tiun difekton tute sensignifa. ke oni plu ne parolU pri tio. peto aŭ deziro. Ŝi diris. ĉe kio validas la supra regulo. Pliaj ekzemploj: La bibliotekisto petis. kiam la predikato de la ĉefa frazo havas iun alian tempon: Mi deziris. vidi. ŝajni. La instruisto ordonis. Ŝi mem aĉetu tion! Ili kunprenu ankaŭ siajn infanojn. por ke la letero alvenU ĝustatempe. fariĝi. kvazaŭ sorĉi ĝin antaŭ la okulojn de la aŭdanto aŭ leganto. kaj subite mi vidas – leporo saltas el arbusto. ke vi tagmanĝU kun mi. ke mi ne kunhavis mian pafilon» . Ordonon. Teodoro! Lernu diligente. dum en Esperanto kutime sufiĉas por tio unu vorto. 20 kaj 57 ni jam pritraktis la predikatan suplementon.t. Sed predikatan suplementon povas havi ankaŭ pluraj aliaj verboj: igi. sed nur en rilato kun verbo esti: Oslo estas urbo. infanoj. La gepatroj volas. iĝi. elekti. Rimarko: Volante vivigi okazintaĵon aŭ okazontaĵon. sed poste li montriĝis simpla instruisto. nomi. kiam temas pri ordono. opinii. Ankaŭ post por ke oni ĉiam uzas imperativon: Li ŝlosis la biciklon. Ĉiam. aŭdi. Oni nomas ŝin Rozino. ĉar alie ja temus pri la dua persono: Ni legu! Kiel mi komprenu tion? Li faru. kiel granda vi jam fariĝis! La almozulo ŝajnigis sin blinda. Por la ceteraj personoj (unua kaj tria) oni ĉiam devas uzi koncernan pronomon. peton kaj deziron (imperativo-optativo) al dua persono oni esprimas kutime per uverbo sen pronomo (subjekto): Venu! Iru! Skribu. konsideri.p. En §§ 19. oni uzas la vorton bonvolu: Bonvolu silenti! Bonvolu ne kraĉi sur la plankon! 85. ke en nerekta parolo la verbo (predikato) devas havi la saman formon kiel en rekta parolo: Mi deziras.p. Volante esti speciale ĝentila.a. Oni elektis lin prezidanto. supozi. Rekta parolo: TagmanĝU kun mi! Same restas. Hejtu la ĉambron varma! 55 . kredi. montriĝi k. kaj rapide-rapide kuras tra la kampo. ke vi tagmanĝU (nek -os nek -us taŭgas. kaj obeu al viaj gepatroj. Sed por akcenti la personon oni ja povas ankaŭ uzi la pronomon: Vi restu tie ĉi kaj mi iros serĉi ilin. ke la estraro ellaborU detalan agadplanon por la venonta jaro.t. Ekzemploj: La patrino faris la ĉambron pura. fari. ke la lernantoj stariĝU. Skribu tuj. titoli. Ho. kion li volas. la verbo devas havi la finaĵon -u ankaŭ en nerekta parolo.Atentu ankaŭ tion. Tie ĉi estas mallume. Ordono kaj deziro. ŝajnigi. Ĉiuj titolis lin profesoro. K. La ĉambro estas varma. ke ilia filo fariĝU elektristo. ĉar temas ja pri deziro!) kun mi. por ke oni ne ŝtelU ĝin. La kunveno esprimis la deziron. ke oni reportU ĉiujn librojn. ke vi tagmanĝU kun mi. ke en la naciaj lingvoj oni ofte bezonas kelkajn vortojn por nomi iun agon. tute antaŭ mia nazo. oni rakontante uzas kelkfoje nuntempon anstataŭ pasinteco aŭ estonteco: «Mi promenis ĉe arbara rando. Elkore mi bedaŭris. Mi dezirus.

mi vidis la knabon. ke anstataŭ akuzativo kun participo (Mi vidis la knaboN kuranta) oni povas uzi ankaŭ akuzativon kun infinitivo: Mi vidis la knaboN kuri. kiam ili ekhavas la finaĵon -n. al kiu la predikata suplemento rilatas. Estas do denove la kutima esti. sciigi. ke la verbo esti estas forlasita: La almozulo ŝajnigis sin esti blinda. Tamen kelkaj prepozicioj. 2. 86. por. Mi vidis la knabon kurantE = Kurante mi vidis la knabon.Hejtu la ĉambron tiel. dum tagmanĝo. ke ĝi estu varma. Mi vidis la knabon kurantE signifas: dum mi kuris. Ŝajnas. kaj la tuta frazo ekhavas alian sencon: Mi vidis la knabon kurantaN . ne estas plu predikataj suplementoj. Ŝi aŭdis. sed ĉe tio atentu. Mi sciigis la novaĵon al li. Kiel dirite. ke ili dormas = Ni kredis ilin dormi (dormantaj). ke li jam venis = Li ŝajnas esti jam veninta. 3.Verdire tie ĉi temas pri mallongigitaj frazoj. kiujn oni devas bone diferencigi: 1. La diferenco estas ja granda! Jam supre ni vidis. sed jam atributoj. . nome anstataŭ. Mi kredis la viron dormantaN = Mi kredis la dormantan viron.a. Ni kredis iliN dormi. sed nepre kun saluto. dum tagmanĝi» aŭ simile. Mi vidis la knabon kuranta = Mi vidis la knabon kuri = Mi vidis. Anstataŭ iri hejmen. ke la viro dormas. li laboris. aŭ kuranta. Konforme al sia esenco la prepozicioj povas esti uzataj nur kun substantivo aŭ pronomo. ke la kunveno estas jam finita = La kunveno ŝajnas esti jam finita. Same trinkigi. Mi kredis la viron dormanta = Mi kredis.e. Oni konsideris tiun difekton esti sensignifa. Anstataŭ igi manĝi oni kompreneble povas diri manĝigi. Sekve oni ne povas diri «kun saluti. ĉar en la plej multaj okazoj oni povas supozi. ke la lasta havas du sencojn: igi manĝanta kaj igi manĝata.estas ja egala al: Mi vidis la kurantan knabon. Oni elektis lin esti prezidanto aŭ: ke li estu prezidanto. antaŭ (kune kun ol) kaj kelkfoje ankaŭ sen estas uzataj ankaŭ kun infinitivo. La frazon Mi vidis. ke la knabo kuras oni povas mallongigi je Mi vidis la knabon kuri. t. Ankaŭ la participa predikata suplemento rilatas al verbo esti. Ekzistas do 3 diversaj eblecoj. oni devas substantivigi la verbon. Mi vidis la knabon kurantaN = Mi vidis la kurantan knabon. kaj la ĵus pritraktitaj participaj formoj. krom. la predikata suplemento neniam povas esti akuzativa. Krom: 56 . Ŝi aŭdis la patrinoN kudri. Ni kredis. Prepozicioj kun infinitivo. ke la patrino kudras = Ŝi aŭdis la patrinon kudri. Anstataŭ: Anstataŭ ripozi. mi iris en kafejon. ŝi aĉetis al si novan robon. konigi k. kvankam ne ĉiam oni ĝin uzas: Mi vidis la knabon esti kuranta. Ŝajnas. Ekzemple La vilaĝano manĝigas (= nutras) sian ĉevalon per aveno kaj: La vilaĝano manĝigas (= donas por manĝi) avenon al sia ĉevalo. ke la knabo kuras. Anstataŭ viziti la kongreson. La nutristino igis la infanojN manĝi. transitivaj verboj: Mi sciigis (= informis) lin pri la novaĵo.

precipe por traduki iun nuancon de nacia lingvo (ankaŭ verbe: cii = diri ci). Vi kaj ci. homon aŭ beston. Kiam la ago celas la saman personon. En la unua okazo la pronomo (sia) rilatas al la subjekto (t. la infano kunmetis la manojn kaj preĝis. Por la unua kaj dua persono si uzebla ne estas. Antaŭ ol paroli. repuŝe. Do. Por la tria persono (li. por 57 . malvarme. sed ni lavis nin. La senpersona pronomo oni estas kutime uzata ununombre: Vespere oni estas laca (sed laŭbezone oni povas diri ankaŭ lacaj). Ni gardu nin! Vi trompas vin mem. li prenis la horloĝon el sia propra poŝo). ŝi. se li estas proksimume samranga. 89. La profesoro forgesis siajn galoŝojn en la teatro. oni uzas refleksivan pronomon. ĝi) kaj por oni la refleksiva pronomo estas si: Li lavis sin per malvarma akvo. sed oni ripetas la personan pronomon. Tial laŭeble evitu ĝian uzadon. La hundo amas sian mastron. ĉar la uzado de ci kaj vi estas tre malegala en la diversaj lingvoj kaj ĉiu popolo uzas ilin alimaniere: ekz. sed bezonon pro tio oni havas malofte. Estas granda diferenco inter la frazoj Li prenis la horloĝon el sia poŝo kaj Li prenis la horloĝon el lia (aŭ ŝia) poŝo. 88. Pro la malofta uzado ĝi impresas fremde. Ŝi rigardis sin en spegulo. ke li prenis la horloĝon el fremda poŝo. plenkreskulon aŭ infanon. t. Vidu ankaŭ § 81. samtempe estas ankaŭ objekto. mi legis dum duonhoro. Same kiel la ceteraj pronomoj. oni devas pensi. Tie ĉi oni povas bani sin.e. kiu ĝin plenumas. Kutime oni tamen diras Li foriris nenion dirante (dirinte). kiam tiu. ĉu oni alparolas fremdulon aŭ amikon. Antaŭ ol: Antaŭ estas uzebla kun infinitivo nur kune kun ol (analogie al post kiam kelkaj uzas antaŭ kiam anstataŭ antaŭ ol): Antaŭ ol ekdormi. Do neniam «ni lavis sin» aŭ simile. des pli. altrangulon aŭ almozulon. Oni. La formo «onij» estas kompreneble neebla. Si. tute ne intime kaj familiare. Antaŭ ol manĝi. Sen: Li foriris sen ion diri. kiun ili la unuan fojon renkontas. ankaŭ oni povas esti uzata adjektive (onia) kaj akuzative (onin). En leteroj kelkaj skribas ĝin per granda komenclitero (Vi). dum lia montras.e. dum la svedoj diras «ci» eĉ al persono. kiu estas subjekto. sed tio ne estas imitinda. ke per tio multe gajnas la facileco kaj internacia unueco de nia lingvo. la francoj diras «vi» eĉ al infano. Same bone oni povas diri: Ekdormonte mi legis aŭ Antaŭ la ekdormo mi legis. same kiel en multaj aliaj lingvoj: Mi amas min.Ŝi volas fari nenion alian krom kanti kaj muziki = Ŝi volas fari nenion alian krom kantado kaj muzikado = Ŝi volas nur kanti kaj muziki. Por la unua kaj dua persono speciala formo de refleksiva pronomo ne ekzistas. La familiara kaj intima «ci» estas uzata nur en esceptaj okazoj. ĉu temas pri unu aŭ multaj personoj. 87. Same kiel angle ankaŭ en Esperanto estas uzata nur unu pronomo por la dua persono (vi) egale.

kie ili troviĝas... la edzino dev. En la esprimoj singarda. ŝi decid.... La gefianĉoj amas unu la alian = La gefianĉoj amas sin reciproke. kie en Esperanto estas necesa nenia refleksiva pronomo. si estas neŝanĝebla... Mikaelo promes. Atentu tion..... hejmen. ke hodiaŭ li ne ir.ian edzon. ke ĉiu el ili batis sin mem! La ĝustaj formoj estas: Ili batis unu la alian aŭ Ili batis sin reciproke.t. egale.. vane atend. li sid... Mi pensis kelkfoje pri sinmortigo (ne «minmortigo»). kaj fortrot.. «Li diris.. .konservi sian bonan nomon kaj eviti malagrablaĵojn kun polico. kiel kutime. Fine.... la kapon..... pri drinkejo.p. al la laboro. preskaŭ ĉiuvespere en drinkejo por dronig.. Ĉar Botelkorko log. siatempe... rekte hejmen el la fabriko kaj eĉ ne pens.. kelkaj trouzas ilin kaj diras ekz...... trankvile kuŝ... la ĉarman kuŝantan paron kaj dir... al la virino. ke oni ne rajtas ĉiam laŭvorte traduki el la naciaj lingvoj. ĉar fakte ili batis sin signifas. Ŝi alir.. Kelkaj uzas si ankaŭ en reciproka senco: Ili batis sin. kaj enig.. (Alskribu la finaĵojn kaj komencliterojn.. la drinkejon.ia vivkunulino en la nomo de ĉiuj sanktuloj... . Mikaelo Botelkorko est... Bedaŭrinde pro influo de naciaj lingvoj... – grandan porkinon.. oni devas bone diferencigi inter sia kaj lia aŭ ŝia poŝo! Si. Iun matenon.. sin kaj sia devas rilati ĉiam al la subjekto de la sama frazo. kun tia! Tuj leviĝ.. lin hejmen el la drinkejo... kuŝ.. Sed interese: ju pli ofte li vizit.... tien.... sed rekte ven.. kaj apud li kuŝ. rigard. Subite si ekvid.iajn zorgojn en brando kaj biero. kiam fakte tute ne temas pri refleksiva pronomo kaj devas esti Li diris. dorm.. post noktomezo.. kie oni ne diferencigas inter «sia» kaj «lia». sed al la subjekto de tute alia frazo (li diris). Sed tio estas erara. devigata malfrue nokte venig. hejmen. ke lia patro estas malsana. ke sia patro estas malsana». kie la refleksivaj pronomoj kelkfoje estas uzataj en okazoj. laŭ la landvojo por ven. ke tiun ĉi fojon li tute certe ven.....ia edzo: «Fi! Ĉu vi ne hont. la edzino dev. kvankam ĉiumatene ŝi pet. stariĝ... kie ili mankas) Drinkulo kaj porkino. antaŭ ol ir. por lin serĉ... hejmen el la fabriko... indignite al .iaj zorgoj kaj mizero! Ofte . . sinmortigo...!» La porkino lev...... des pli grandaj iĝ. siavice k. kelkajn kilometrojn ir.. lin.ia edzino est... en kamparo ekster la urbeto.. Sed. kaj kie pro manko de konforma afikso ili estas ofte uzataj ankaŭ en la senco de -iĝi: Sidiĝu! Li kuŝigis.. al ....... ir. en fosaĵo apud la vojo.. ebrian kiel porko. Siatempe (ne «viatempe») vi havis tute alian opinion. dum la viro rest. granda drinkulo: anstataŭ ir. al la urbeto. 58 .. Ĉar lia rilatas ja ne al la subjekto de la sama frazo (patro).. al kiu persono ĝi rilatas: Ni devas esti singardaj (ne «ningardaj»!).. Tasko 14.

neniu): Kian libron vi legas? Mi legas interesan (dikan. tio. Ŝi ne fumis ĉiUjn cigaredojn (t. kio. KiUn malsanon li havas? Li havas ftizon. lampo): Tio estas bildo. Rimarko: La io-vortoj estas uzataj nur ununombre: Per kio (ne «kioj») iras la homoj? Per la piedoj. nenio) estas veraj substantivoj (same kiel libro. ĉar de ili dependas la senco de la frazo: KiAn malsanon li havas? Li havas gravan malsanon. ĉiu. Kun substantivoj estas uzeblaj la ia-vortoj (ia.Dek-tria leciono 90. oni volas ekscii la ecojn (kvalitojn). ĉio. Fino bona. demandante per kiU. Esperantan) libron. Io premas mian koron. kelkajn ŝi restigis). La serio kun la finaĵo -o (io.vortoj oni devas bone atenti. n o a e persono objekto kvalito loko en direkto i Demanda Montra Nedifina Kolektiva Negativa k t ĉ nen om kvanto am tempo el maniero al kaŭzo es posedo 91. Kiel la respondoj montras. Nenio nova sub la suno. Kiun libron vi legas? Mi legas biblion. nenia) kaj iu-vortoj (iu. ĉio bona. Sekve la esprimo «Kion libron vi legas?» estas erara. novan. tia. 59 . Korelativa tabelo. Tiun ĉi diferencon inter la ia.kaj iu. tiu. oni volas ekscii la nomon. same oni ne povas ankaŭ la io-vortojn apudmeti al substantivoj: ili estas uzeblaj nur memstare. kia. Kio. kiu. e. Ŝi ne fumas ĉiAjn (ĉiaspecajn) cigaredojn. TiU homo (kiu tie staras) ne estas fidinda. «domo patro»). kiu. kia libro kaj kiu libro ne estas egalaj: demandante per kiA. ĉia. TiA homo (kia li estas) ne estas fidinda. kia. Same kiel oni ne povas senceremonie apudmeti du substantivojn (ekz. anstataŭ substantivoj. sed nur la plej bonajn.

Kiomfoje mi jam diris al vi! La tiamaj (= tiutempaj) homoj estis tute aliaj ol la nunaj. Tie ĉi viroN estas rekta objekto de la transitiva verbo: konas kaj kiu estas subjekto de la komplementa frazo: kiu staras sur la strato. tien – ĉi tien. la papero estas maldika kaj 2. kiUn ni uzas. Ĉu vi volas vidi la filmon. pri kiU mi legis en la gazeto. Same kiel oni ne povas diri «Kion libron vi legas?» (vidu § 91). Ĉi. tien-ĉi»). Tiutempe (= tiam) Esperanto estis ankoraŭ tute nekonata. estas nenecese kaj nerekomendinde. kiU kuŝas sur la tablo. oni ne povas diri ankaŭ «La libro. kiu staras sur la strato. Ili renovigis sian iaman amikecon. La tiamuloj povas rakonti interesajn historiojn pri tio. komplementa frazo. mi aĉetus ĉiujn librojn. kio kuŝas sur la tablo». laŭplaĉe post aŭ antaŭ ili: tie – ĉi tie. kiuJ tro multe fanfaronas. Mi ne konas la ViroJn. estis blindaJ. mi estas subjekto kaj kiun estas rekta objekto de la transitiva verbo uzas. Mi ne scias. kiu staras antaŭ la hotelo. kiel oni kaptas fiŝojn. okazis en SovetUnio. Sed kial en la frazo La papero. Ekzemploj: La aŭtomobilo. ĉar la io-vortojn oni ne povas ja apudmeti al substantivoj. tie ĉi. Nian ĉiutagan panon donu al ni hodiaŭ. Tial ĝi havas la finaĵon: -n. tien ĉi. Sed nombre kiu devas kompreneble en ambaŭ okazoj akordi kun sia ĉefvorto: La viroJ. 93. Por kunligi kaj rilatigi frazojn oni povas uzi nur la k-vortojn (kiu. tiu – ĉi tiu. Kun tial. Tia nebulo. estas nominativa? Ĉu ne devus esti: «La papero. tiel. kiuN oni nun prezentas en «La ruĝa muelejo»? Neniu ŝatas homojn. ĉiaj) homoj. La libro. Devas esti: La libro. kiUj sidas tie. Tiamaniere (= tiel) oni ne povas sukcesi. Kunmetado kaj derivado. ke tie ĉi temas fakte pri du frazoj: 1. kiam li revenos? Nun vi vidas. dum la vorto papero. La lingvo. la papero estas subjekto. La fraŭlinoj. ties kaj tion ĝi estas uzata tre malofte. en la dua. Li renkontis ŝin ĉiutage sur la strato. tiu ĉi. Li estas dorlotita pro la ĉiamaj sukcesoj. al kiu ĝi rilatas. kiuN ni lernas. Sed ĉe la derivado tio estas necesa kaj tiam ĉi devas trovigi ĉiam antaŭ sia ĉefvorto: La ĉi-tiea (ne «tie-ĉia»!) Esperantasocieto estas jam 60 . estas iom konataj al mi. La brulo (= incendio) tute neniigis la domon.. tio – ĉi tio. estas tre maldika.92. kian ni hodiaŭ havas. kiu kuŝas sur la tablo. kia. apartenas al mia kuzo. Ĉu li diris. kiun mi uzas.): Tio. Alia ekzemplo: Mi ne konas la viroN. estas verda. estas vera Londona nebulo. En la unua. 94. kiun mi uzas.. kien ŝi iris. nomiĝas Esperanto. Se mi havus multe da mono. kiuJ staras sur la strato. kiuJn mi vidis. kiuJN mi vidis en la montrofenestro de la librovendejo. Antaŭ la vojaĝo al iu fremda urbo sciigu la tieajn esperantistojn pri via alveno. La vorteto ĉi indikas proksimecon kaj estas uzata kun la montraj vortoj. kelkiam) oni povas amuzi sin iomete. estas verŝajne ŝipo. En la mondo ekzistas ĉiaspecaj (ĉiuspecaj. tio ĉi. kio. Rilataj vortoj. estas maldika la vorto kiuN estas akuzativa. La akcidento. kion vi tie vidas. kiel kelkaj faras. Kunigi ĝin per streketo kun ĝia ĉefvorto («ĉi-tie. Iufoje (iafoje. ĉefa frazo. Kioma horo estas nun? La kasisto eksiĝis pro diversaj kialoj (= kaŭzoj). kiu mi uzas»? La afero estas tia. La papero.

3.kvinjara. ĉi-sube (= ĉi tie sube). sed zorge kaj pripensite. sed ĝi nur aspektis tia). Ilia malplej aĝa (= plej juna) filino nomiĝas Helve. Komparado. Sed ĉe la derivado oni devas kunskribi ilin kun iliaj ĉefvortoj: plialtigi. En adverbaj kaj adjektivaj kunmetaĵoj oni eliminas tiu kaj tio kaj uzas ĉi tute solan: Ĉi-jare («ĉitiu-jare» estus ja tro longa kaj peza!) la rikolto estis eksterordinare bona. Ne skribu kiel ajn. ke li kantas tiel kvazaŭ li estus Caruso. Printempe 1934 en Laponujo estis foje pli varme ol samtempe en Egipto. ĉi-homo» k. Li kantas kiel Caruso (Karuzo) signifas. k. Li kantas kvazaŭ Caruso signifas. eĉ tiam. kia ajn knabo) povas tion imiti. Mi estas same aĝa kiel vi (= samaĝa kun vi). plejkarulo. Pli alta grado (komparativo) estas esprimata per pli – ol (malpli alta per malpli – ol): Alpoj estas pli altaj ol Karpatoj. 96. dum fakte li tio ne estas. New York estas la plej granda urbo. Kun plej oni ofte uzas difinan artikolon. Anstataŭ ĉi-jare oni povas diri: en ĉi tiu jaro aŭ: ĉi tiun jaron kaj anstataŭ ĉi-jara rikolto = la rikolto de ĉi tiu jaro. sed ni havas tian interrilaton kian fratoj kutime havas). Egaleco estas esprimata per: tiel – ktel. Mi ŝatas lin tiom kiom ŝin. ĉar vi estas mia frato)! Ni estas ja kvazaŭ fratoj (= efektive ni ne estas fratoj. La lastaj du frazoj estas fakte mallongigitaj: Ŝi estis tiel ruĝa kiel kankro. same – kiel. 97. 95. 1. kiam sen plej oni ĝin ne uzus: New York estas granda urbo. Kiel kaj kvazaŭ.p. ke homoj pensu logike. New York (aŭ Nov-Jorko) estas la plej granda urbo en la mondo. almenaŭ ne en prozo. Venu kiam ajn (egale kiam. sed ili ne estas imitindaj.p. El du malbonaĵoj oni elektas ĉiam la malpli grandan. indiferente: Oni ne povas fidi kiun ajn (egale kiun. indiferente kiun).t. Oni povas renkonti ankaŭ tiajn formojn kiel «ĉi-libro.t. indiferente kiam).t. Plej grave estas. ke li kantas en tia maniero (= tiel) kiel Caruso aŭ ke li kantas sub la nomo Caruso. Ŝi estis ruĝa kiel kankro. Ajn devas troviĝi ĉiam post sia ĉefvorto. En la praktiko la diferenco ofte tamen ne ludas ian rolon kaj pro sia 61 . tiom – kiom aŭ tute simple per kiel: Karpatoj ne estas tiel altaj kiel (tiom altaj kiom) Alpoj. plibonigi. Ajn. iam ajn = kiam ajn k.) kaj eĉ tute memstare: Ajna knabo (= kiu ajn. Plue: ĉi-kune (= kun tio ĉi). Weissmüller naĝas rapide kiel fiŝo. Ajn estas uzata kutime kun la demandaj vortoj kaj havas la saman signifon kiel egale. Plej alta grado (superlativo) estas esprimata per plej (plej malalta grado per malplej): Elefanto estas plej granda el la bestoj.. neniam antaŭ ĝi. egale – kiel. Kiel frato vi devas helpi min (= estante mia frato.p. Rimarko: Pli kaj plej estas memstaraj vortoj kaj estas skribataj aparte de siaj ĉefvortoj: ne «plialta» aŭ «pli-alta» kaj «plejalta» aŭ «plej-alta». sed ĉiam pli alta kaj plej alta. Kelkfoje ajn estas uzata ankaŭ kun aliaj tabelvortoj (ie ajn = kie ajn. Tiel rapide kiel fiŝo. Li faris kvazaŭsciencan paroladon (= fakte la parolado scienca ne estis. 2.

Krom daŭrigo. La aeroplano leviĝis plu supren (= daŭrigis la supreniĝadon). ĉu mi havas tempon. pli: Mi petas ankoraŭ unu tason da kafo. La infano plu ne ploras. iris plue). Li aspektis. aldone. kion mi jam ricevis. La infano jam ne ploras. plu. plu montras kun nea vorto ankaŭ ĉesigon de ago aŭ stato: Li ne estas plu tie ĉi. Same estas pri nerektaj demandoj (vidu § 82 pri la nerekta modo): Mi ne scias. ĉar tio ne impresas demande. La ĉambro estas jam varma. kvazaŭ li neniam antaŭe estus vidinta (aŭ vidis) ion similan. 99. La aeroplano leviĝis pli alten (ol ĝi antaŭe estis). Kelkaj lokigas la vorton ne ĉiam antaŭ plu: Mi ne plu kredas tion. kiam oni volas speciale akcenti direkton.. kvazaŭ ili intencus veturi al la norda poluso. La knabo skiis. Kelkfoje oni kunmetas plu kun verbo: Post mallonga halto ni pluiris (aŭ iris plu. Li ne estas ankoraŭ tie ĉi. Mi ne kredas plu vin. aŭ per ĉu: Kiu faris tion? Ĉu vi komprenas? Oni ne povas diri «Vi komprenas?» aŭ «Komprenas vi?». ke pli montras pli altan gradon kaj plu indikas daŭron: Mi ne deziras pli (multe) da kafo signifas. Plu estas uzata ankaŭ kun la finaĵo -e: Ni iru plue! Neces-okaze. Ĉiu demando devas komenciĝi per iu demanda vorto el la serio kiu. jam.. Ankoraŭ. Ankoraŭ havas du sencojn.mallongeco kiel ĉiam estas preferinda. Mi intencas resti tie ĉi ankoraŭ kelkajn tagojn. 100. ĝis nun: La prezentado ankoraŭ ne komenciĝis. La infano jam ploras. Li demandis. ĉu vi komprenas. sed nun mi ne plu deziras. Post kvazaŭ la verbo havas kutime la finaĵon -us: Li kuris. ree. 98. Aŭ havas du sencojn: 1. kvazaŭ li estus naskiĝinta (aŭ naskiĝis) sur skioj. Jam: La prezentado jam komenciĝis. 1. kvazaŭ fantomoj persekutus lin. Sed ankaŭ en tia okazo sufiĉas plej ofte la simpla plue. La diferenco inter pli kaj plu estas tio. Mi ne deziras plu kafon = antaŭe mi deziris. ke mi estas kontenta pri tio. La ĉambro ne estas ankoraŭ varma. Kelkaj uzas en ĉiuj tri okazoj jam: La infano ne jam (= ankoraŭ ne) ploras. La ĉambro ne estas plu varma. Diru tion ankoraŭ unu fojon (aŭ ankoraŭfoje)! kaj 2. Li jam estas tie ĉi. Ĉu kaj aŭ. Ili preparis sin. Sed pli klare estas: La infano ankoraŭ ne ploras. La infano jam ploras. kio. alivorte: Praha aŭ Prago estas la ĉefurbo de Ceftoslovakio kaj 2. unu el ili: Ĉu vi deziras teon aŭ kafon? Vespere mi legos aŭ skribos hejme. 62 .. kiun ni pritraktis en la antaŭa paragrafo. same kiel ankaŭ ĉe returne la akuzativo estas kutime superflua: Ĉe la stratangulo li rigardis returne. oni uzas ĝin ankaŭ akuzative: Li iris kelkajn paŝojn plueN. Pli kaj plu.

.Por pli akcenti la alternativon. Kelkaj erare uzas en tiu ĉi okazo «ĉu.. Ĉu estas ja demanda vorto kaj estas uzebla nur ĉe demandoj... 63 . Unu el ni devos cedi – aŭ mi aŭ vi. ĉu mi ĉu vi (ĉu mi aŭ vi)». ĉu» kaj «ĉu. ĉu Praha aŭ Budapest? Ĉu vi deziras teon kun rumo aŭ citrono? Sed en la frazo «Unu el ni devas cedi. oni uzas aŭ . rektaj kaj nerektaj: Ĉu Praha estas bela? Kiu urbo estas pli bela... kaj tial ĉu tie ne estas uzebla. aŭ: Vespere mi aŭ legos aŭ skribos. ĉu mi aŭ (ĉu) vi» ne troviĝas ja demando. aŭ»: «Unu el ni devos cedi.

Ĉar la unuoj kaj dekoj estas aparte elparolataj. unu. k. dekdu. Sed la substantivaj kaj adjektivaj numeraloj (unuO. Por akiri lertecon en la uzado de la numeraloj. duO. ke mi manĝis trioble pli ol kutime. kvincent-kvardek-ok. aliaj estas nigraharaj.estas uzata ankaŭ kun la radikoj kelk.p. naŭ.Dek-kvara leciono 101. ĉar tiam oni devus laŭ la akcentregulo (ĉiam la antaŭlasta silabo havas akcenton) elparoli ilin en nenatura maniero: «dekdu.ne indikas do multiplikon. 102.1. tri mil kvarcent du. dek k. dektri»). «kretono» anstataŭ parto de kreto. kvarO. cent kvardek sep. Jam la duaN fojon mi kaptis vin ĉe mensogo. dudek-tri. tri. ke ofte eĉ bonaj esperantistoj povas nur malfacile kalkuli Esperante kaj traduki Esperantajn nombrojn. sed nur en specialaj okazoj. Sekve ne: «oni vivas nur unun fojon. triono = 1/3. tage kaj vespere. Kalkulu ĉiam Esperante anstataŭ en la gepatra lingvo! Dum miaj vojaĝoj en diversaj landoj mi rimarkis. -ope. dudek kvar. Tio estas multe pli klara kaj simpla. Foj. triO. 103. naŭcent). tridek ses. Krom kun numeraloj -obl. Li estas duobla azeno = li estas tiel malsaĝa kiel du azenoj. mult kaj plur: Kelkoble pli granda. kvarA k. sed tute simple: Oni vivas nur unu fojon.t. tridek. ke mi manĝis en tri tempoj – matene. -obl-. dektri». duj homoj promenas» aŭ simile. sed oni devas diri ĉiam: mil naŭcent tridek sep. dekono = 1/10. ok. sep. Nur la vorto unu povas havi multnombran finaĵon.indikas multiplikon: Duoble du (2x2) estas kvar. kvin. En tiaj okazoj oni devas kunskribi kompreneble la tutan nombron. sepcent kvardek du mil naŭcent kvindek tri. La sufikso -obl. nombron de la fojoj. ses. La gramatikaj finaĵoj estas aldonataj en la fino de la kunmetita nombro: dudektria aŭ dudek-tria (ne «dudeka tria»). kvar. La mastrino aĉetis du dekduoJN da ovoj. Du homoj promenas. ke ili ne sufiĉe ekzercis.p. duA. Numeraloj. Esperanto estas multoble pli facila ol iu nacia lingvo. Trioble tri estas naŭ. unuA. La fundamentaj numeraloj (nul.t. Unuojn oni ne povas kunskribi kun dekoj («dekunu. La nombron 1937 oni ne povas elparoli «dek naŭcent tridek sep» kiel emas fari la germanoj.5. -ono estas partiga sufikso: duono =1/2.) povas neniam havi finaĵon de akuzativo kaj multnombro. kiam ĝi estas uzata pronome: La homoj ne estas egalaj – unuJ estas blondaJ. sed nur tempon.t. 0. precipe kiam la kunmetaĵo estas tre longa: mil-sescent-kvindek-oka. dum mi manĝis trifoje signifas. du. Ne intermiksu ĝin kun la vorto foje: Mi manĝis hieraŭ trioble signifas. Ĝi estas uzebla nur kun numeraloj kaj oni ne povas diri ekz. -ono. 0. 64 . triA. kaj ĝi ne estas uzebla anstataŭ -obl-. oni devas multe ekzerci. Dekoj kaj centoj estas skribataj kune (dudek. dek du.p. Li estas dufoja azeno = li estis azeno du fojojn.) dekliniĝas kompreneble kiel ordinaraj substantivoj kaj adjektivoj: En la kafejo ni aŭskultis tirolan muziktrioN. Tio montras. sed pro klareco ofte estas utile apartigi la diversajn partojn per streketoj. okcent naŭdek kvin. kvarono = 1/4. Kelkaj kunligas ilin per streketo: dekunu. dek tri. kvincent. oni devas ilin ankaŭ skribi aparte: dek unu. sed la vorto mil devas esti skribata aparte: dudek tri mil sescent kvin.

Ni skiis triope. 6. Atentu la diferencon inter la frazoj Mi skribis tri horojn. kiam la klareco de la esprimo ne suferas pro tio: Al ĉiu el la infanoj mi donis tri pomojn. kvarono antaŭ la sepa. mult kaj plur: Multope vojaĝi estas pli interese ol unuope. duono post la kvina.30 – La kvina kaj duono. 104. Rimarko: Po kiel slavismo povas esti ankaŭ tute evitata. Ponumera vendado de «Literatura Mondo». Ni havas jam ĉirkaŭ 40 gekursanoj. Nun estas la triA horo. Po. dek-kvina) kaj kvin minutoj. Devas esti: Ni veturis po kvindek kilometroj (ĉiu)tage. 7. En tiuj okazoj oni adaptas la regulon. Tiu ĉi libro havas sesdek paĝojn. grupiga sufikso: Ili promenas duope. 4. oni demandas: KiomA horo estas? Responde oni indikas la horojn per adjektivaj (la vorto horo estas kutime forlasata) kaj la minutojn per fundamentaj numeraloj: 3.05) – La tria (dekkvina. Al ĉiu el la infanoj mi donis po tri pomoj. 5. kiun oni uzus sen ili (vidu ankaŭ §§ 47 kaj 48): Ĉiutage estis legataj po dek kvin paĝoj (subjekto). 65 . En nia klubo estas jam ĉirkaŭ kvindek membroj (subjekto). multaj uzas post po kaj ĉirkaŭ la saman kazon.50 – La sepa kaj kvindek minutoj. kun po estas uzata ĉiam nominativo. Ni veturis kvindek kilometrojn (ĉiu)tage. Mi ekskribis je la triA (horo). Li disdonacis popece sian tutan havaĵon.ĝi estas uzata ankaŭ kun la radikoj kelk. se mi legis en ĉiu tago po dek kvin paĝoj. dek minutoj antaŭ la oka. kvin minutoj post la tria. sed nun ni lernas jam kelkope. Horloĝo. Tia frazo kiel ekzemple: «Ni veturis kvindek kilometrojn po tagO» estas do erara.-ope estas kolekta. Ni havas jam 40 gekursanojN. ke rekta objekto de verbo estas tute escepte nominativa. Mi legis ĉiutage po dek kvin paĝojN (objekto). Por ekscii la tempon.15 – La kvara kaj kvarono. uzata en la senco proksimume: Mi ricevis de li ĉirkaŭ kvindek kronoj.05 (15. duono antaŭ la sesa. ke la prepozicioj regas ĉiam nominativon. La distribua divida prepozicio po estas uzebla nur kun numeraloj: Por miaj kvar infanoj mi aĉetis dek du pomojn kaj al ĉiu el la infanoj mi donis po tri pomojn. Sed ĉar ĉe tio estiĝas tia nenaturaĵo.45 – La sesa kaj tri kvaronoj. Kiel montras la supraj ekzemploj. Komence mi lernis tute sola. eĉ kiam temas pri rekta objekto kaj kiam la substantivo sen po estus akuzativa: Al ĉiu el la infanoj oni donis tri pomojn. Prefikse po estas uzebla ankaŭ kun aliaj radikoj: Ni vendas pogrande kaj pomalgrande (podetale). kvarono post la kvara. 105. Nia klubo havas jam ĉirkaŭ kvindek membrojN (objekto). tial. mi finos la libron en kvar tagoj. Mi donis al la infanoj po tri pomojN. Kelkfoje post po povas esti uzata ankaŭ akuzativo de direkto: La servistino kondukis la gastojn en po unu ĉambroN. En ĉiu tago legos dek kvin paĝojn. Same estas ankaŭ pri ia prepozicio ĉirkaŭ. Same kiel -obl.

107. herbo – herbejo.. skatolo. ne estas klaraj kaj bonaj. oni pli kaj pli ofte uzas por kreskaĵoj la vorton arbo (arbeto. Sed komencante per minutoj. La formoj «kvarono de la deka» kaj «kvarono je la deka».p. indikas lokon. Por esprimi daŭron.t. Same: Li ne diris al mi eĉ unu vorton (ne «nek unu vorton»).kaj duonhorojn: 1. 2. estas kafejo! 108. difinita por io: mono – monujo. kuiri – kuirejo.. La libro estas nek sur la tablo nek en la ŝranko. nukso – nuksujo. 106.Ekzistas do 3 manieroj por indiki la minutojn. kie oni lernas. frago – fragujo. oni uzas ia prepozicion je: Je kioma horo vi enlitiĝis hieraŭ? Mi enlitiĝis precize je la dekunua (dudektria). La ĝusta formo estas: Mi ne havas eĉ unu centimon en la poŝo. arbusto k. kraĉi – kraĉujo... havas 3 sencojn: 1. Kelkaj uzas nek ankaŭ en la senco eĉ ne unu: «Mi havas nek centimon en la poŝo». kie oni trinkas kafon. ujo. estas lernejo. Nek hieraŭ nek hodiaŭ mi ricevis leteron. kiam io okazas. sukero – sukerujo. Pli kategorie impresas nek . pirarbo (= pirujo). per kaj (la naŭa kaj dudek minutoj). Nek signifas «kaj ne»: Mi ne skribis al li nek intencis skribi. fojno – fojnejo. ĝis: Mi dormis de la dekunua ĝis la sepa. kiu estas uzata ĉefe kun substantivaj. ordinare kun pluraj ĉambroj. same kiel dormĉambro. mirtelo – mirtelujo. rozarbeto. arbo. kesto. per post (dudek minutoj post la naŭa) kaj 3. ofico – oficejo. -ejo. Ni tagmanĝis duonoN antaŭ la tria. Kion do signifas «kvarono de (je) la deka»? Ĉu kvarono post la naŭa aŭ kvarono antaŭ la deka? Por indiki la tempon. kuirejo k. kvaron. Sed tia uzado estas erara. k. Tiu ĉi substantiviga sufikso.. uzebla kun ĉiaspecaj radikoj. kiu portas fruktojn: pomo – pomujo. kafo – kafejo. kaj ne ĉiu loko. densa – densejo.p. kafo – kafujo. Nek.p. 2. Sufikso -ujo. nek: Mi havas nek monon nek tempon por tio. Atentu la diferencon inter ejo kaj ĉambro: manĝejo estas publika loko (restoracio). arbusto): pomarbo. kiujn kelkaj uzas. dum manĝoĉambro estas parto de loĝejo. eĉ ne unu.t. oni uzas la tempan akuzativon anstataŭ je: Mi enlitiĝis dek kvin minutojN post la dekunua. oni uzas de . Nek li nek lia edzino sciis tion.t. Per -ejo estas derivataj vortoj kun tute speciala kaj konstanta signifo: ne ĉiu loko. cigaro – cigarujo. karakterizatan per la radiko: ĉevalo – ĉevalejo (= ĉevala stalo). vazo. lerni – lernejo. k. lavi – lavujo. -ujo. Tiamaniere oni povas diferencigi ankaŭ 66 .t. per antaŭ (dudek kvin minutoj antaŭ la deka). sorpo – sorpujo.p. sed ankaŭ verbaj radikoj. Sed ĉar -ujo samtempe signifas ankaŭ vazon. mirtelarbusto. Li nek fumas nek uzas alkoholon.

martelo k.t.t.t.ekzemple pomvazon aŭ -korbon (= pomujo) de pomarbo. Ankaŭ kun la sufikso -igi: vomi – vomigi – vomigilo k. franco – Francujo. germano – Germanujo. k. indikas aĵon. armi – armilo. sole hejmlando. k. La substantiviga -ilo estas uzata kun verbaj radikoj kaj indikas instrumenton. kombi – kombilo.p.s. per kiu oni tranĉas. loĝata de certa popolo: anglo – Anglujo. -ilo. ĉar jam la originaj formoj broso. kudromaŝino. per kiu oni faras ion: tranĉi – tranĉilo. kiu tenas ion: plumo – plumingo.p. flugi – flugilo. lando.p. Same kiel -ejo kaj multaj aliaj sufiksoj. piedo – piedingo. 67 . nuksovazon aŭ nuksoskatolon (= nuksujo) de nuksarbeto. 110. kovri – kovrilo k. skribmaŝino. Krome: patro – patrujo (ankaŭ patrolando kaj patrio) kaj Esperantujo (ankaŭ Esperantio). Tiu ĉi substantiva sufikso.p. 3. biciklo. 109. skribilo. estas kompreneble sensencaj.t. estas tranĉilo. Sed «hejmujo» ne estas uzata. Atentu ankaŭ la diferencon inter -ilo kaj maŝino: kudrilo.t.t. biciklilo. tondi – tondilo. -ingo. Sed la formoj «brosilo. k. cigaredo – cigaredingo.p.p. indikas ilon. kandelo – kandelingo. martelilo» k. ankaŭ -ilo devenigas vortojn kun tute speciala kaj konstanta signifo: ne ĉiu ilo. uzata nur kun substantivaj radikoj.

La kravato estas donacita de mia filino. Tempa deiro: Mi dormis de la dekdua ĝis la sepa. Sed da ne estas uzebla en tiaj okazoj. sed oni ne povas diri «Mi estas lernanto Esperanton» ĉar lernanto kiel substantivo ne povas havi akuzativ-objekton. abunda ne indikas mezuron. la 21-an de Januaro. kaj ĝi estas uzata en jenaj okazoj: 1. el kiu io estas farita. La domo estas konstruita el brikoj. Jam delonge (depost longa tempo. abunda: Ŝi estis plena de ĝojo. De sia oka vivjaro (depost sia oka vivjaro. La ŝuoj estas faritaj de ŝuisto. Kanado estas riĉa de arbaroj. Anstataŭ de oni povas uzi ankaŭ je aŭ kunmetitan vorton: Ŝi estis plena je ĝojo aŭ ĝojplena. Li venis de la aŭtomobilo = li estis ne en sed nur ĉe la aŭtomobilo kaj malproksimiĝis de ĝi. dum ekde estas uzata malofte. kiu estas privilegio de la verboj. 7. De. Tiaj frazoj kiel «Mi ricevis leteron el mia amiko» kaj «Mi venas el mia amiko» estas tute sensencaj. Anstataŭ de oni uzas ofte la pli precizan kaj klaran depost. ĉar tio havus tute alian signifon. La forno estas hejtata per koakso. Atentu bone la diferencon inter de kaj el: Li venis el la aŭtomobilo = li estis interne de la aŭtomobilo kaj venis el ĝia interno. Dato: Hodiaŭ estas la 2-a de Februaro. Oni diras Mi lernas EsperantoN. Post plena. La arbo abundas de fruktoj. Kvalito: anstataŭ Li estas mezkreska aŭ li havas mezan kreskon oni povas diri Li estas de meza kresko. Oni ne povas diri «la 2-a Februaro». Anstataŭe oni devas diri: Lernanto de Esperanto. riĉa. esence de signifas 'deiron'. ĉar plena. La unua esprimo estas mallongigo de la dua tago de Februaro dum la alia signifas la dua monato Februaro. per kiu io estas farita (farata. Mi laboras jam de (depost) la oka. Por indiki 'ilon'.Dek-kvina leciono 111. 8. oni uzas la prepozicion el: La ŝuoj estas faritaj el ledo. aŭ havas grizan koloron. Mi ricevis longan leteron de mia amiko el Varsovio. 2. ekzemple: Jam la duan Februaron mi pasigas en Ĉeĥoslovakio. 4. Kuzo estas filo de onklo aŭ onklino. oni uzas kompreneble la prepozicion per: La letero estas skribita per inko. Por indiki 'materialon'. Ŝi rigardis de la edzo al la edzino. dum longa tempo) mi ne ricevis leteron de vi. ekde sia oka vivjaro) la knabo vizitas lernejon. Gajnintoj de la konkurso. kuzino estas filino de onklo aŭ onklino. 6. Devas esti de mia amiko. 3. Pliaj ekzemploj: D-ro Zamenhof naskiĝis la 15-an de Decembro 1859 kaj mortis la 14-an de Aprilo 1917. farota). La verkinto de la libro. La koloro de ŝiaj haroj estas blonda. Kun pasiva participo de indikas la plenumanton de la ago: «Homoj sur la tero» estas verkita de Stellan Engholm. riĉa. Origine. La ĉielo estas de griza koloro = La ĉielo estas grizkolora. 'devenon'. Moravska Ostrava. 5. Movo for de io (male al al): Foriru de mi! (sed Venu al mi!) Li iris de la tablo al la pordo. 68 . Posedo (genitivo): La domo de la patro (la patro estas la posedanto de la domo).

Rimarko 4: Kun la vortoj plena. En tiu ĉi tasko vi faris nur kelke da eraretoj (aŭ kelkajn eraretojn). 2. dum el indikas formoviĝon el la interno de io: Li prenis la revolveron el la poŝo. Oni ne povas diri «taso kafo» kaj «kilogramo pano» kiel en kelkaj naciaj lingvoj. oni devas anstataŭ da uzi de aŭ el: Donu al mi glaseton de la (aŭ el la) vino (ne «da la vino»). Kiom da membroj havas via societo? En ŝiaj vortoj estis ankaŭ iom da vero. Kilogramo da pano. Por indiki la materialon. Dudek ovoj (ne «dudek da ovoj»). Li estas laca de la senĉesa laborado. kio estas mezurata. egale. Al la sveda popolo apartenas ses milionoj da homoj. abunda da ne estas uzebla. Kaŭzo: En Ĉinujo multaj homoj mortas de malsato. kiu estas uzata por vino. La prepozicio da estas parenca al de. Li ricevis amason da leteroj. sed ĝiaj funkcioj estas multe pli limigitaj. ankaŭ da neniam povas esti sekvata de akuzativo. Rimarko 3: Kiam antaŭ tio. homplena. ĉar en Esperanto ne estas eble tute senceremonie apudmeti du substantivojn – oni devas interligi ilin per prepozicio: Vespere mi trinkis nur glason da teo. troviĝas artikolo (la). Apude de (= apud) mi sidis iu strangulo. el kiu io estas farita aŭ konsistas: Bata fabrikas ŝuojn el ledo kaj 69 . Miliono da homoj (ne «miliono homoj»). Oni forprenis revolveron de la ŝtelisto (oni ne povas diri «el la ŝtelisto» ĉar la revolvero ja ne estis en li!). El. La severa patro forpelis sian filon el la domo. riĉa. male: glaso da vino estas glaso. 113. laca pro laborado. Mi ricevis leteron el Helsinki de mia amiko. ne: «Mi trinkis du tasojn da kafon» sed: Mi trinkis du tasojN da kafO. Ne «plena da homoj» sed plena de homoj. ĉar ili ne indikas mezuron. Rimarko 1: Kun la fundamentaj numeraloj da ne estas uzebla: Tri tasoj (ne «tri da tasoj») da kafo. por interligi mezuron kaj tion. Pro drinkemo li estas eksigita el la ofico. Patrino aĉetis kilogramon da butero. Atentu la diferencon inter da kaj de: Glaso de (aŭ por) vino (= vinglaso) estas glaso. Kun superlativo (en la senco elinter): Kolibro estas la plej malgranda el ĉiuj birdoj. Metro da drapo kostas tridek frankojn. Pri tio mi eksciis nur pere de (= per) vi. kio estas mezurata: Taso da kafo. 10. Kun certaj adverboj de loko: Interne de la koro li tute ne estis tiel trankvila kiel li aspektis. 112. Nia klubejo estas proksime de (aŭ proksime al) la ĉefa placo. ke de indikas formoviĝon el la proksimeco de io. La diferenco inter de (vidu § 111) kaj el estas tio. sed ĝi povas esti tute malplena. Esperanto estas la plej facila el la lingvoj. Ŝi aĉetis dudekon da ovoj. La ferfabriko estas transe de (= trans) la rivero. Ekstere de (= ekster) la urbeto estas mezepoka kastelo. ĝi estas uzata nur por indiki certan kvanton de io. kiun vi aĉetis hieraŭ. Rimarko 2: Same kiel de. Krome oni povas distingi kelkajn specialajn okazojn. kiu estas plena de vino. Da. ĉu ĝi estas vinglaso aŭ iu alia glaso. Anstataŭ de oni povas same bone diri pro: mortas pro malsato.9. Sed kun la substantivaj numeraloj oni kompreneble devas uzi ĝin: Dudeko da ovoj. kiam el estas uzata: 1. La germanoj kaj ĉeĥoj trinkas multe da (aŭ multon da) biero. Antaŭe de (= antaŭ) la familio kuris hundeto.

rajti.t. Sed ne ĉiam! Ekzemple la sekvantaj du frazoj tute ne estas egalaj: Mi skribis por vi. sed nuntempe li troviĝas en Ĉeĥoslovakio. La senlaborulo konsentis labori por manĝo kaj loĝo.p. Sed multaj aliaj verboj devas esti ligataj kun infinitivo per la prepozicio por: Ĉu vi venis tien ĉi por dormi? La homo naskiĝis por labori. La knabino petis ĉokoladon por kvindek centimoj.t. 3. promesi. La patro donis al sia filino kvindek centimojn por ĉokolado. ĉar la floroj estis ne kaŭzo. ĉesi. La forno estas farita el kaheloj.t. 2. Mi mendis kafon al vi. Dankon por (aŭ pro) via interesa letero! Nia instruisto forveturis por kelkaj tagoj (= li forveturis kun la celo foresti kelkajn tagojn). Nia klubo abonis «Heroldon de Esperanto» por unu jaro (dum unu jaro havas tute alian sencon). La diferenco inter por kaj pro estas tio. Kelkaj akraj vortoj estis sufiĉaj por malpaciĝo de la geedzoj. Oni dankis la prezidanton por (aŭ pro) lia energia laboro. Rimarko 2: Kun pro infinitivo ne estas uzebla. daŭri. ordoni. por ke oni ne ŝtelu.p.) ion. sed celo de mia aĉeto) du kronojn. Jen la diversaj nuancoj. Pro la malpaciĝo la edzino ekploris. Prezo. intenci. ke por indikas celon. permesi. kiujn por havas: 1. scipovi. La diferenco estas ja tre malgranda. Mi pagis por la floroj (ne pro. Por kaj pro. igi. Li pafis nur por defendi sin. kaj anstataŭ por oni povas preskaŭ same bone diri al kaj male. emi. suferi kaj morti. Mi malfruis pro la tagmanĝo. Same ne intermiksu por kaj al en la frazo La homoj aĉetas al si multe da objektoj por kristnasko. Pro sia malsana filino li havas multe da zorgoj. Ĉiuj ĉeestantoj estis por fondo de la klubo.) infinitivo sekvas senpere: Mi volas manĝi.) ion. Por estas sufiĉe proksima al al (kiu esprimas direkton): Mi mendis kafon por vi. devi. dum kiu io estas okazonta: Mi aĉetis florojn por du kronoj al (aŭ por) mia edzino. el kiu iu devenas: Ĉu vi vidis la s-anon el Bruselo? Atentu. Ili havas nenion por manĝi. 3. Rimarko 1: Kun la verboj iri kaj veni infinitivo estas uzata kaj kun por kaj senpere: Mi venis por iom babili kun vi. La kurso konsistas el dudek lecionoj. Por vi mi povas fari ĉion! Pro vi mi malfruis al la vagonaro. Tiun pupon li aĉetis por sia filino. komenci. por kiu oni aĉetas (abonas. ke la frazo Ĉu vi vidis la s-anon en Bruselo? havas tute alian sencon! La aŭtoro de tiu ĉi libro estas el Estonio. Mi skribis al vi. Certajn verbojn (voli. La infanoj komencis ludi. ŝajni. kaj tempo. 70 . Pro kristnasko la bankoj estas fermitaj. li laciĝis). Por indiki la lokon. projekti. pro – kaŭzon: La homoj aĉetas multe da objektoj por kristnasko. por kiu oni pagas (donas k. povi. kvanto.ŝtofo. fini. Pro la bankroto de la entrepreno la laboristoj ne ricevis salajron por du semajnoj (aŭ salajron de du semajnoj).p. Malo de kontraŭ: Dudek kvin membroj voĉdonis por kaj nur dek voĉdonis kontraŭ la propono. 114. lasi. Rimarko 3: Kun por ke estas ĉiam uzata imperativo: Li ŝlosis la biciklon. deziri. Oni devas substantivigi la verbon: Pro kurado (ne «pro kuri») li laciĝis (aŭ: Pro tio. domaĝi k. ke li kuris. Ĉu mi rajtas eniri? Ĉesu jam petoli! Mi ne emas labori hodiaŭ. Venu manĝi! Antaŭ nelonge ili iris (por) promeni. mendas k.

Rimarko 4: Anstataŭ por kio kaj pro kio. knabeto? Anstataŭ pro tio. kie vi estas. oni povas diri simple kial: Por kio (= kial) vi venis tien ĉi? Pro kio (= kial) vi ploras. por ke ŝi sciu.Skribu al ŝi. ke (= ĉar) mi ne havas tempon. 71 . ke oni povas diri ĉar: Mi ne venis pro tio. kiuj inter si tamen ne estas samsencaj.

Antaŭ nia domo estas ĝardeno kaj apud nia domo 72 . al la fabriko. Li iris ĝis la pordo (la pordo estis la limo. Ankaŭ post estas uzata konjunkcie. Tempo: Antaŭtagmeze la infanoj lernas kaj posttagmeze ili ludas. Al kaj en. Ĉe kaj apud. La prezentado komenciĝos post nelonge. La kurso daŭros ĝis kristnasko. mi iros promeni. Estus utile diferencigi post kaj malantaŭ. Anstataŭ en la lernejoN. ĉar la lingvo ne estas ja matematiko kaj kutime oni ne bezonas esprimi sin kun matematika precizeco. ke al indikas nur direkton. al Vieno (Wien). ĝis (aŭ ĝis kiam) la bela sonĝo de l' homaro por eterna ben' efektiviĝos. Antaŭ nelonge mi legis «Gösta Berling» de Selma Lagerlöf. Postmorgaŭ. Sed malantaŭ estas uzata nur por loko. Post kaj antaŭ estas uzataj en du sencoj: loko kaj tempo. Ĝis tiu tempo ni lernos la tutan Esperantan gramatikon. La diferenco inter al kaj ĝis estas tio. uzante post nur por tempo: Li venis post mi (= pli malfrue ol mi). mi iros promeni. al Finnlando. Post la tagmanĝo mi legis. Ĝis revido! Ĝis estas uzata ankaŭ konjunkcie. De tiu turo oni povas vidi ĝis la najbara urbo. Ĝis. al Germanujo. al Parizo. Analogie al post kiam kelkaj uzas antaŭ kiam anstataŭ la kutima antaŭ ol: Mi ne ripozos antaŭ kiam mi plene ellernis Esperanton. al Oslo. en la fabrikoN. neniam por tempo. Li foriris antaŭ du horoj. sen substantivo: Hieraŭ mi legis ĝis (aŭ ĝis kiam) mi endormiĝis. Post kaj antaŭ. Anstataŭ post kiam oni povas uzi sole kiam: Kiam la letero estos skribita (aŭ Skribinte la leteron). en la urboN oni povas ofte diri al la lernejo. 118. dum ĝis fiksas ankaŭ la limon: Li iris al la pordo (li iris en la direkto de la pordo). ĉe la flanko»: Antaŭ mi en la kino sidis bela fraŭlino. Sed en la praktiko tiu diferenco ludas ofte nenian rolon. Apud signifas «flanke de. t. Li venis malantaŭ mi (= ĉe mia dorso). dum en la lernejon indikas. ŝi finis la laboradon en la kontoro. Loko: Antaŭ mi sidis fraŭlino kaj post (= malantaŭ) mi sidis dika maljunulo. sed nur kune kun kiam: Post kiam la letero estos skribita. La lecionoj estas de la sepa ĝis la naŭa. Antaŭhieraŭ.e.Dek-sesa leciono 115. ke oni haltas nur interne de la lernejo. ĝis kiu li iris). al Berlin(o). apud mi sidis mia edzino kaj malantaŭ mi sidis dika sinjoro. ke oni atingas kaj eniras ĝin. Nia diligenta kolegaro en laboro paca ne laciĝos. al la urbo. kvankam teorie tiuj formoj ne estas samsencaj. Al la lernejo esprimas nur movon en la direkto de la lernejo kaj ne montras. Ili kaŝis sin post (malantaŭ) la ŝtono. Precipe kun la nomoj de urboj kaj landoj oni uzas volonte al: Mi veturos al Ceĥoslovakio. 116. Post kiam ŝi edziniĝis (= edziniĝinte). 117.

Kiel ni vidis en §§ 47 kaj 48. ke post ili oni kutime ripetas la prepozicion: Bonvolu eniri en la ĉambron! Nun ni alvenis al la plej grava demando. Ĉe indikas proksimecon. Ĉiu devas prizorgi sin mem. En apudmaraj (aŭ ĉemaraj) regionoj multe pluvas. Neniu aldonis ion al iliaj klarigoj. «En okcidento nenio nova» de Remarque priskribas la mondmiliton. Dum la kunveno oni priparolis diversajn aferojn. forko kaj tranĉilo. apuda loĝejo). Longe ŝi postrigardis la foriranton. La infanoj preferas manĝi sen forko kaj tranĉilo. En la vagono iu sinjoro alparolis min. Sendu la pakaĵon per poŝto! Sen estas malo de kun kaj per: Sen vi mi iros nenien! Sen plumo aŭ krajono oni ne povas skribi. Per indikas rimedon. Li parolis per telefono kun sia amikino. Kunmetaĵoj de prepozicio kaj verbo. Li staris kun klinita kapo. kiam oni volas indiki direkton kaj la prepozicio per si mem tion ne faras. perlabori. kiel ni vidis jam en § 76. ke oni povas uzi kiun ajn el ili: La pordisto staras ĉe la pordo (aŭ apud la pordo). La redaktoro prilaboras la ricevitajn manuskriptojn. ankaŭ kiam ne temas pri direkto: Mi ĉeestis la kunvenoN. La kunmetaĵoj kun la verboj de movo diferencas de la ceteraj tiom. Antaŭ kristnasko la komercistoj perlaboras multe da mono.t. Ofte la kunmetita verbo havas tiel specialan sencon. Tamen en certaj okazoj ilia senco tiom proksimiĝas. La tuta familio sidis ĉe la tablo. Malmulte da homoj ĉeestis la paroladon. kun la prepozicioj estas uzata nominativo. Kun prepozicio kunmetita verbo havas kompreneble alian sencon ol la sama verbo sole (alie oni ja ne bezonus la kunmetaĵon): La ciganino antaŭdiris al li grandan estontecon. Oni skribas per plumo kaj krajono. Antaŭ ol eniri la viro ĉirkaŭiris la domon. k.estas lernejo. Li oficas ĉe Müller & K-io (komparu apud Müller & K-io = en apuda domo). ilon: La surdmutuloj parolas per (= per helpo de) la manoj. Estonio estas ĉe (aŭ apud) la Balta maro. oni devas ĉiam uzi akuzativon. sen. Kun. La poeto prikantas sian amatinon. Adiaŭe ili ĉirkaŭprenis unu la alian. Kun indikas akompanon: Petro parolas kun sia amiko (= Petro parolas kaj lia amiko parolas). Iliaj gepatroj loĝas jam kelkajn jarojn ĉe ili (= en la sama loĝejo kun ili). Mi manĝis per kulero. antaŭvidi («neniu povis vidi antaŭ la malsukceso» estas ja tute sensenca kaj havas nenion komunan kun neniu povis antaŭvidi la malsukceson). komparu ekzemple la frazojn Fremdajn homojn oni ne alparolas. Por vidi la diferencon inter kunmetaĵo kaj simpla verbo kun prepozicio. 119. kunmetitaj kun prepozicio. Post la 73 . La malamika armeo transiris nokte la riveron. (La malamika armeo iris trans la riveroN). ke oni tute ne povas disigi la verbon de la prepozicio: antaŭdiri. Pro trablovo oni fermis la fenestrojn. Vespere la suno subiras. Restu ĉe mi. Iliaj gepatroj loĝas jam kelkajn jarojn apud ili (= en alia. Tiu ĉi akuzativo anstataŭas la mankantan prepozicion. kuneston: Ĉe Brno estas la mondfamaj grotoj Macoĥa. kaj akuzativon oni uzas nur tiam. Neniu povis antaŭvidi la malsukceson. 120.p. Neniu kontraŭdiris ion al la parolanto. per. Kun kiu vi promenis hieraŭ? Ĉu vi korespondas kun eksterlandanoj? La koko kantas kun fermitaj okuloj (= havante la okulojn fermitaj). aldoni. Sed post verboj. kaj Al fremdaj homoj oni ne parolas.

la vagono. enE (= interne) kaj elE (= ekstere) estas uzataj tre malofte. konata – konateco. nokta vagonaro . li ĉion necesan: novan kostumon. 121.. mallonga serĉado Jakobo trovis sian dormvagonan kupeon. Ĉar Jakobo dormis kutime tre profunde kaj ofte estis tute neeble veki lin matene. simple elportu lin . larmoj .. se li ne volos vekiĝi. Volante uzi iun prepozicion memstare.. amiko – amika – amikeco. afabla – afableco. Ŝi ekrigardis malantaŭ sin = Ŝi ekrigardis malantaŭEN... deziris . Tartu.. la vido.. kaj la vagonaro ekmoviĝis. 122...e..diservo ĉiuj eliris el la preĝejo. -eco indikas kvaliton kaj estas uzata kun adjektivoj: riĉa – riĉeco.. AnstataŭE (= anstataŭ tio) mi iris hejmen...t.. Tasko 15. Unue ni trinkos kafon kaj postE (= post tio) ni ludos ŝakon. legado. . argileca tero = argilsimila tero. sed nur kun substantivoj kaj pronomoj. ŝuoj. .. La banejo estas tute apudE (= apud ni). male).. Mi venos baldaŭ.. libera – libereco. 74 . -eco estas uzata ankaŭ en la senco «tempo»: infaneco (sed pli kaj pli ofte oni uzas la formon infanaĝo). hejmo – hejma – hejmeco. Starante .. paron . k.. li bonan vojaĝon kaj feliĉan revenon. estonteco (= estonta. kaj kelkaj (anstataŭ. li unu kronon petis lin.. SurE (= supre). la enlitiĝo li iris .. trankviligo . li estas la plej bona homo. Mi ne havas tiom da mono kunE (= kun mi). oni devas adverbigi ĝin. venonta tempo). La urbocentro estas transE de la rivero.p. . krom. sia kara edzineto. grava afero Jakobo Dormsako estis veturonta .. ke Karlo estis supre kaj Petro subE (= sub li). La prepozicioj kiel helpvortoj ne povas esti uzataj memstare. KromE (= krom tio) la libro estas ankaŭ instrua. Adverbigado de la prepozicioj. argila tero = tero el argilo... la ŝtupo ..... estanteco (= estanta tempo). Baldaŭ li sentis sin laca kaj dormema.. Sed . naztukojn. sen) ankaŭ kun infinitivo. la vojaĝo lia edzineto enpakis ... noktoĉemizon. Mi sciiĝis pri la novaĵo perE de mia amiko. t.. la apetito kaj eĉ interesan romanon . kaj.. Tartu. Kvankam -eco estas ĝenerale substantiviga sufikso. kiu baldaŭ malaperis .. ke li veku lin matene . Tute kontraŭE (= kontraŭ tio.... Luktante la knaboj falis tiel. la vagonaro. kiun mi konas. certa – certeco. (Alskribu la ĝustan prepozicion anstataŭ la punktoj!) Profunda dormo. ĈirkaŭE (= ĉirkaŭ ŝi) sur la planko kuŝas ŝiaj ludiloj. Kun verbaj radikoj -eco ne estas uzata... sed ofte kun substantivaj. puraj kolumoj. kelke . pasinteco (= pasinta tempo).. La lasta kiso.. Pro manko de loko multe da homoj devis resti eksterE (= ekster ia domo). por. .... la vagono Jakobo svingis poŝtukon . buterpanojn . aldoni al ĝi la finaĵon -e: Mia familio iras antaŭ mi = Mia familio iras antaŭE (oni ne povas diri «Mia familio iras antaŭ»!).... la okuloj la bona edzino adiaŭis sian edzon . knabeca konduto = knabsimila konduto. la konduktoro kaj donante .. per ĝi estas devenigata ankaŭ aparta speco de adjektivoj kun la senco -simila: knaba konduto = konduto de knabo. kompreneble pere de ilia adjektivigo: homo – homa – homeco. dumE (= dum la atendado) vi povas rigardi la albumon.

li . li ekvidis . teruro.. Jakobo kaj demandis lin: «Kial vi ridis. la fenestro. Sed kiam li matene malfermis la okulojn kaj elrigardis . la konduktoro kaj kolere insultis lin . retenante ridon.. kiun . tio unu tutan kronon. kiam tiu sinjoro insultis vin? Kial vi ne fermis lian buŝon?» – «Ho. tio.. Tartu... ke li ne vekis lin ....... ridego respondi eĉ unu voton.... kvankam li ricevis . Li furioziĝis. la nokto Jakobo dormis dolĉe .... la limstacio Valga... rapide vestis sin. sia vagonlito. post la foriro .... la vagono. Lia kolego... Sed la konduktoro ne povis .. elkuris . iris ..... Tartu . ke li jam delonge traveturis Tartun kaj troviĝas jam .. noktoĉemizo mi elportis . venis .. kiu tion vidis... la vagono!» respondis la konduktoro.. ankoraŭ pli kolere insultis min tiu sinjoro.. 75 .

Estonio.p.p. sakso – Saksujo. Kanado. polo – Polujo.p. ĉino (aŭ ĥino) – Ĉinujo (aŭ Ĥinujo). islandano.apartenas al la radiko. Italio. hindo – Hindujo. Ĉilo – ĉilano kaj Ĉilio – ĉiliano. La loĝantoj de tiuj landoj estas nomataj alĝerianoj kaj meksikianoj.Dek-sepa leciono 123. Ĉeĥoslovakio. Peruo. Latvio.p. holandano. Koreo k. kanadano.t. sviso – Svisujo. japano – Japanujo. ĉeĥoslovako – Ĉeĥoslovakujo. turko – Turkujo. Landnomoj. dano – Danujo. kelkfoje eĉ fino) ne estas uzataj. Hispanio. bavaro – Bavarujo. Aŭstrio. Bulgario. 4. jugoslavo – Jugoslavujo. Ankaŭ el ili la nomo de la popolo estas derivata per -ano: usonano. Hungario. Litovio. Irlando kaj Islando ne estas kunmetaĵoj. derivitaj el la nomo de la popolo per la sufikso -ujo. Danlando. Sed tro longaj kunmetaĵoj (Ĉeĥoslovaklando. La nomoj Nederlando. kaj ĉar ĝi krom tio estas artefarita kaj ne troviĝas en la aliaj lingvoj. Jugoslavio. Hindio. portugalo – Portugalujo. Jugoslavlando.t. 124. Ekzistas du specoj da landnomoj: 1. Belgio. Holando. finaĵo -io aŭ la vorto lando (al tiu ĉi kategorio apartenas la nomoj de preskaŭ ĉiuj landoj en Eŭropo kaj Azio). memstaraj radikoj. Franclando. rumano – Rumanujo. Tiuj. irlandano.p. Norvegio. Hungarlando. hungaro – Hungarujo. 2. Propraj nomoj. Al la sama kategorio apartenas: Usono. 3. Aŭstrolando. Per la oficiala sufikso -ujo oni povas el ĉiuj nomoj de la popoloj devenigi la respektivan landnomon: abiseno – Abisenujo. el kiuj la nomo de la popolo estas devenigata per la sufikso -ano (al tiu ĉi kategorio apartenas preskaŭ ĉiuj landoj en Ameriko kaj Afriko). greko – Grekujo. Argentino. Ruslando.t. La formoj «Finnujo» aŭ «Finnio» (el finno.t. uzas kunmetaĵojn kun lando: Ĉinlando. Portugalio. peruano. Palestino. supujo kaj pomujo = pomarbo). k. kataluno – Katalunujo. k.) ne estas belaj. Portugallando. La nomoj de kelkaj ekster-eŭropaj landoj havas du formojn: egipto – Egiptujo kaj Egipto – egiptano. sed internacian finaĵon -io: Albanio. italo – Italujo. sed ĉiam Finnlando. k. norvego – Norvegujo. Ĉar -ujo havas ankaŭ du aliajn sencojn (ekz. multaj preferas la neoficialan. kroato – Kroatujo. La nomo de la popolo estas derivata el ili per la sufikso -ano: nederlandano. ruso – Rusujo. Svedlando. Pollando. 1. 2. kiuj ŝatas nek -ujo nek -io. Rumanio. Ĉar la substantivoj en Esperanto havas la finaĵon -o. Germanio. Sovet-Unio (ankaŭ Sovetio kaj USSR). hispano – Hispanujo.t. kie -land. La landnomoj: Alĝerio kaj Meksikio havas la finaĵon -io por ke oni povu diferencigi ilin de la samnomaj urboj (Alĝero kaj Meksiko). bulgaro – Bulgarujo.p. Brazilo – brazilano kaj Brazilio – braziliano. Japanlando.t. svedo – Svedujo. Svislando. ekzistas tendenco provizi per ĝi ankaŭ la proprajn nomojn kaj tute adapti ilin al la reguloj de nia lingvo. k. Multaj internacie konataj nomoj 76 . koreano k. albano – Albanujo. sed memstaraj vortoj.

Teodoro. Ernfrid Malmgren. John Durrant. James Baldwin. Vilmos Bleier. estas uzata senescepte en ilia Esperanta formo: Danubo. Romo. Lazaro Ludoviko.p. Napoleono. fraŭlino. Rimarko: En kelkaj naciaj lingvoj oni diras unue la familian kaj poste la antaŭnomon (Bleier Vilmos.p. Cezaro. aŭ apartigas per streketo (Folke amas Helga-n) aŭ per apostrofo (Post Londono ni vizitis Manchester'on aŭ Menĉesteron). Neniam ankoraŭ mi vidis ParizoN. Kiam antaŭ la propra nomo troviĝas iu titolo (sinjoro. Multaj turistoj vizitas (la) AlpojN. Oni uzas ilin en ilia origina formo sen akuzativa finaĵo: Lars amas Oudrun (aŭ Oudrunon).t. Alpoj.estas jam ĝenerale uzataj en tiu maniero: Johano. Praha aŭ Prago (sed ne «Prag»). Oni aldonas la finaĵon -n (post vokalo) aŭ -on (post konsonanto). kiun oni tute simple alskribas al la nomo (Mi ŝatas Prahan. Altaj Tatroj.t. kiel oni faras en la plej multaj lingvoj: Edmond Privat. Napoli (ne «Neapel»). Internacie konataj urbnomoj estas uzataj aŭ en la Esperanta aŭ en la oficiala formo (sed kutime oni ne uzas iun alian nacilingvan formon): Kopenhago aŭ Kobenhavn. Nigra Maro. Krimeo k. Akuzativo. Norda Maro.t. Ĉe la neesperantigitaj nomoj oni aplikas du manierojn: 1. Akuzative la esperantigitaj propraj nomoj estas uzataj same kiel ĉiuj aliaj substantivoj: Mi tre ŝatas SvedlandoN.p. Kaspia Maro. Balta Maro. samideano. Pireneoj.t. London aŭ Londono. Karpatoj. Bohuslav Dokoupil k. Atlanta Oceano aŭ Atlantiko. Varsovio aŭ Varŝavo (pole Warszawa).t. Botnia Golfo. Parizo. Edmond. Budapest aŭ Budapeŝto k.p. La nomojn de malpli konataj urboj oni kutime ne esperantigas (sed ofte estas tre utile. Roma aŭ Romo (sed ne «Rom»). Mediteraneo (Meza Maro). Dokoupil Bohuslav k. riveroj kaj montoj. Londono. Petro. precipe tiuj de maroj. New York aŭ Nov-Jorko. Stockholm aŭ Stokholmo. Vieno (Wien) k.). Glacia Maro. Ĉiuj maristoj konas Bordeaŭ (aŭ la urboN Bordeaŭ). Berlin aŭ Berlino. Andreo. Kiam pro specialaj kaŭzoj (ekzemple en alfabeta nomaro) estas necese unue lokigi la familian nomon. Tallinn (ne «Reval» aŭ «Talino») k. Elizabeto. Mario. doktoro. oni apartigu ĝin de la sekvanta antaŭnomo per komo: Privat. Dardaneloj. La familiajn nomojn oni ne esperantigas kaj el la antaŭnomoj oni kutimas esperantigi nur tiujn. Zamenhof. 77 . Ruĝa Maro. Henriko. sed en literaturo pli ofte. Ernesto amas AmalioN. 125. En adresoj k. Julio. Vlasta Stolejdova k. Ĉiuj pacamikoj memoras Briandon). Kopenhago.p. Chicago aŭ Ĉikago. Moskva aŭ Moskvo (sed ne «Moscou»!).t. oni uzas la Esperantajn formojn malofte. Bydgoszcz (Bidgoŝc).s. Göteborg aŭ Gotenburgo (sed ne «Göteborgo»). profesoro. Sed ĉar multaj nacilingvaj antaŭnomoj ne estas internacie konataj kaj pro tio eksterlandanoj ne scipovas diferencigi la familian kaj antaŭnomon. Aleksandro. se en parentezoj oni aldonas ilian proksimuman elparolon): Bordeaŭ (Bordo). Varsovio. Karlo. Milano (ne «Mailand»). 2. Finna Golfo. kiuj estas internacie konataj.p.t. Romain Rolland. estas rekomendinde loki la antaŭnomon antaŭ la familia nomo. kiuj estas internacie uzataj: Lazaro Ludoviko Zamenhof. Marmara Maro. Varŝavo aŭ Warszawa (sed ne «Warschau»). Apeninoj. Tuta serio da geografiaj nomoj.p. Teo Jung. Pacifika Oceano aŭ Pacifiko.

instruisto, ŝoforo k.t.p.) aŭ iu alia simila vorto (urbo, monto, lingvo, vorto k.t.p.), la propra nomo estas ĉiam nominativa: Ĉiuj esperantistoj ŝatas kaj amas DoktoroN Zamenhof. Ĉu vi konas pastroN Andreo Cseh? Dum la mondmilito la germanoj okupis la polan ĉefurboN Varsovio. Esperantisto estas nomata ĉiu persono, kiu scias kaj uzas la lingvoN Esperanto (ne «la lingvon Esperanton»!). Ŝi forgesis la vortoN «eraro».

126. Difina artikolo.
Aldone al § 13 ankoraŭ kelkaj reguloj pri la uzado de la difina artikolo: 1. La estas uzata ĉiam por indiki horon: Nun estas la tria kaj kvarono (3.15). Mi enlitiĝis je la dekdua. La vagonaro foriros dek minutojn antaŭ la sepa (6.50). 2. Same la estas uzata ĉiam por indiki la tagon de la monato: Mi naskiĝis la naŭan de Februaro. Hodiaŭ estas la kvara de Marto. 3. Anstataŭ ripeti substantivon, oni povas uzi la kun adjektivo aŭ poseda pronomo: Jen estas du libroj; la dika estas angla kaj la maldika estas Esperanta. Lia patro estas instruisto, sed la mia estas ŝuisto.

127. Adjektivigado kaj adverbigado de verboj.
Kutime oni adjektivigas kaj adverbigas la verbojn pere de la participoj: kanti – kantanta – kantante; dormi – dormanta – dormante. Sed en certaj okazoj oni faras tion ankaŭ per simpla aldono de la finaĵoj -a aŭ -e al la verba radiko kaj devenigas tiamaniere adjektivojn kaj adverbojn kun speciala sencnuanco: D-ro Privat estas brila oratoro. Vi faris tion brile. La demanda kaj ekkria signoj apartenas al la interpunkcio. Eksterlandaj vojaĝoj estas ne nur distraj kaj amuzaj, sed ankaŭ tre instruaj. Multaj Esperantaj kluboj havas vivan aŭ parolan gazeton. Ni interrilatis nur skribe. Li parolas Esperanton flue. Precipe ofte oni adjektivigas kaj adverbigas tiamaniere la verbojn kun la sufiksoj -igi kaj -iĝi: Estona Kleriga Ligo. Vendado de refreŝigaj trinkaĵoj. Lia konduto estis koleriga kaj hontiga. Interkonatiĝa vespero. Atentu, ke tiuj ĉi adjektivoj kaj adverboj ne estas egalaj al la respektivaj participoj, sed havas tute speciale nuancitan sencon: la participoj esprimas hazardan staton kaj substrekas la agon kaj tempon, dum la simplaj adjektivoj kaj adverboj indikas konstantan staton, malpli akcentas la agon kaj tute ne enhavas ideon pri tempo. Brilanta ŝtono estas ŝtono, kiu brilas, eble nur hazarde, ĉar sunradioj falas sur ĝin. Sed brila oratoro (ne brilanta! jes, brilanta li fariĝas, kiam li ŝvitas kaj lia vizaĝo brilas pro tio) – estas persono, kiu havas grandan talenton kaj multe da spertoj por paroladi.

128. Neado.
1. Por neado estas uzataj la vortoj: ne, nek, nek... nek, eĉ ne, neniu, nenio, nenia, nenie, nenial, neniam, neniel, nenies, neniom. 2. La nea vorto troviĝas ĉiam antaŭ tiu vorto, al kiu ĝi rilatas: Mi ne legis gazeton. Ne mi legis gazeton. Mi legis ne gazeton. 3. Kiam iu alia nea vorto estas uzata, la vorto ne estas superflua: Neniu povas ellerni la ĉinan lingvon. Neniel oni povas kompreni tian agmanieron. Li ŝatas nek kinon nek 78

teatron. 4. Ĉe duobla neado la senco fariĝas jesa: Mi ne povas ne paroli = Mi devas paroli. 5. Atentu la diferencon inter ne kaj la sufikso mal-, kiu indikas rektan malon, dum ne nur neas tion, pri kio temas: nevarma – malvarma; nebela – malbela; ne fari – malfari (= detrui). Kun verboj kelkaj uzas mal-, kiam ne estas pli ĝusta. Ne Mi malsciis tion, sed: Mi ne sciis tion, ne: Li malkomprenis la leteron sed: Li ne komprenis (aŭ miskomprenis) la leteron. Same anstataŭ la kelkfoje renkonteblaj formoj: malebla, malkomprenebla, malvidebla, mallegebla k.t.p. pli ĝustaj estas: neebla, nekomprenebla, nevidebla, nelegebla k.t.p.

129. Apostrofado.
Kelkfoje, precipe en poezio, oni forlasas la literon a de la artikolo kaj anstataŭigas ĝin per apostrofo (l'). Tio estas farata kutime nur post de, kaj precipe tiam, kiam la vorto, kiu sekvas la artikolon, komenciĝas per a aŭ iu alia vokalo: La posedanto de l' aŭtomobilo. Sur la ondoj de l' oceano. Laŭlonge de l' rivero. Sed kiam la vorto post la komenciĝas per l kaj entute kiam troviĝas danĝero de miskompreno, ne estas rekomendinde apostrofi la artikolon. Sekve ne «de l' lingvo, de l' laŭdo, de l' aŭdo, de l' iro» (la lasta sonas kiel deliro!), sed de la lingvo, de la laŭdo, de la aŭdo, de la iro k.t.p. Kelkaj apostrofas la artikolon ankaŭ post tra, pri, pro, ĉe kaj je (tra l' arbaro, ĉe l' akvo), sed en la kutima stilo tio ne estas imitinda. En poezio (sed ne en prozo!) oni apostrofas pro belsono kaj ritmo ankaŭ substantivojn: Ho, mia kor'! Al la mond' eterne militanta... k.t.p. Sed apostrofi oni rajtas nur substantivojn kun la finaĵo o, neniam adjektivojn, adverbojn, verbojn kaj aliajn vortojn, ankaŭ ne la finaĵojn -on, -oj kaj ojn. Entute estu ŝparema pri la apostrofado, ĉar la plenaj formoj estas pli klaraj kaj facile kompreneblaj.

130. Komo.
La uzado de punkto (.), demanda signo (?), ekkria signo (!), dupunkto (:) kaj punktokomo (;) estas en Esperanto la sama kiel en la aliaj lingvoj. Sed la uzado de komo (,) estas tre malegala en la diversaj lingvoj, kio kompreneble respeguliĝas ankaŭ en Esperanto. Tamen en sekvantaj tri okazoj ĝi estas ĝenerale uzata: 1. Por apartigi samklasajn vortojn, kiuj troviĝas unu apud la alia kaj ne estas ligitaj per kaj: Tablo, seĝo, lito kaj ŝranko estas mebloj. Budapest estas granda, bela, moderna kaj pura urbo. Hejme mi skribas, legas, manĝas, trinkas kaj ripozas. Lernu Esperanton tage, nokte, matene kaj vespere; hejme, ĉe la laboro, en kafejo, tramo kaj vagonaro! 2. Por apartigi la alparolaton kaj imperativon: Karlo, venu tien ĉi! Sen komo la frazo ekhavas tute alian sencon (tria persono): Karlo venu tien ĉi! Plue: Karulino, kio okazis al vi? Vi tute ne komprenas min, kara amiko! 3. Por apartigi eldiraĵon, sekvatan de diris, opiniis, demandis, respondis k. s., kiam demanda aŭ ekkria signo ne estas uzata: Vi jam ne trompos min, ŝi pensis en si mem. Ni parolas 79

Esperante, li diris. Kelkfoje oni povas vidi longajn frazojn, kie troviĝas neniu komo, ekzemple «Mi ne scias ĉu vi konsentas pri tio kion mi ĵus diris sed mi estas konvinkita ke tio estas la sola solvo de la problemo». Fakte ĉi tie temas ne pri unu, sed pri pluraj frazoj, kaj la esprimo fariĝus multe pli klara kaj eleganta, se ĉiu frazo estus apartigita per komo: Mi ne scias, ĉu vi konsentas tion, kion mi ĵus diris, sed mi estas konvinkita, ke tio estas la sola solvo de la problemo! Oni ja ne eldiras per unu spiro la tutan esprimon, sed faras paŭzon post ĉiu unuopa frazo, kaj en la skribo ni marku tiujn paŭzojn per komo. Per tio la stilo fariĝas pli malpeza kaj facile komprenebla. Praktike tio interalie signifas, ke ni uzu komon antaŭ ke, sed kaj ĉu, kiam ili kunligas du frazojn : Mi timas, ke morgaŭ estos malbona vetero. Mi ne dormas, sed mi nur iomete ripozas. Ŝi ne diris certe, ĉu ŝi venos. Komo estu uzata ankaŭ tiam, kiam temas pri mallongigitaj frazoj: Ĉu vi redonis la librojn, prunteprenitajn en la biblioteko? Ripozinte iom da tempo, li daŭrigis sian vojon. Dum kelkaj uzas komon tro ŝpareme, aliaj, ankaŭ pro influo de la gepatra lingvo, uzas ĝin tro ofte kaj apartigas per ĝi eĉ unuopajn frazpartojn («Hieraŭ, mi skribis dum la tuta tago. En Ĉeĥoslovakio, oni trinkas multe da biero», k.t.p.). Sed prefere ne apartigu partojn de la sama frazo: Hieraŭ mi skribis dum la tuta tago. En Ĉeĥoslovakio oni trinkas multe da biero. La germanoj uzas komon eĉ antaŭ infinitivo («Estas facile, lerni Esperanton»), sed ni ne imitu tion: Estas facile lerni Esperanton. Same ne estas necese uzi komon antaŭ por kun infinitivo (Mi venis ĉi tien por paroli kun vi) kaj antaŭ ol (Printempo estas pli bela ol aŭtuno).

Tasko 16.
(Alskribu la mankantajn komojn!) Kiu kreis la mondon? Jozefo estis la plej petolema knabo en la tuta lernejo. Li ne povis trankvile sidi en sia benko sed ĉiam li elpensadis novajn artifikojn kiujn li tuj efektivigis. Kiam dum leciono paperbulo flugis rekte sur la nazon de la instruisto kiam iu fenestro estis frakasita aŭ iu alia malbonaĵo okazis ĉiuj tuj sciis ke en tio estas kulpa Jozefo. Ankaŭ Jozefo mem alkutimiĝis al tio ke li estas kulpa pri ĉio kaj tial kelkfoje li devis suferi ankaŭ pro malbonfaroj de la aliaj knaboj. Foje dum leciono de biblia historio la instruisto rakontis pri tio kiel la mondo estas kreita. Sed kiam poste por kontroli ĉu la knaboj komprenas la aferon li subite demandis kiu kreis la mondon neniu el la lernantoj sciis tion. Tio kompreneble ĉagrenis la instruiston kaj li ripetis la demandon pli laŭte. Silento. Fine Jozefo starigis sin kaj deklaris kun la mieno de granda pekulo: «Mi faris tion sinjoro instruisto sed mi promesas ke neniam plu mi faros ion similan».

80

La stratmuzikisto gurdis (= ludis per gurdo) malnovan melodion. La verba finaĵo enhavas ĉiam la ideon «agi». A. ŝuisto aŭ kio ajn. La parlamento spegulas la volon de la popolo. Salita viando. Mekanikisto oleas la aŭtomobilon. k. adverboj kaj eĉ interjekcioj. kiuj ja indikas staton. Li spicis sian rakonton per spritaĵoj. Li ĉirkaŭbrakis (= ĉirkaŭprenis per la brakoj) sian edzinon. En kelkaj okazoj. Ekzemple la esprimo Li nur aktoras. mi – mia. Tiu ĉi praktika regulo donas al Esperanto pli grandan flekseblecon kaj nuancriĉecon ol iu alia lingvo havas. Liaj ŝuoj estis brile ciritaj. hieraŭ – hieraŭa. Agi per -o (transitivaj): La kruela viro bastonis (= batis per bastono) sian ĉevalon. agas kiel aktoro. La fiakristo senkompate vipadis (= batadis per vipo) sian ĉevalon. La patro vergis (= batis per vergoj) sian filon pro lia malobeo. oni uzas por tio la sufikson -umi (vidu § 134). jes – jesa – jese – jesi. kiu ne estas esprimebla per estas -o aŭ estas -a. ĉar la verboj estas ja fakte «agovortoj».e. dum li fakte povas esti oficisto. ke li estas aktoro. Oni devas bridi siajn dezirojn. ĉar la senco tion ne permesas. Pro tio ankaŭ la sintezaj participaj formoj («manĝintas» anstataŭ estas manĝinta. krome ankaŭ malfacile kompreneblaj kaj fremdaj al la naciaj lingvoj. bona – bone – bono.t.p. Sukceso kronos viajn penadojn. t. kion kelkaj bedaŭrinde miskomprenas. kion li faras. La kokinoj bekas (= prenas per la beko) grajnojn en la korto. kiun oni kelkfoje ŝerce uzas. Substantivaj radikoj. Oni najlis (= fiksis per najloj) la nigran tabulon al la muro. Personaj intrigoj ĉiam venenas la atmosferon. Printempe la kamparanoj sterkas siajn kampojn. brili – brila – brile. kiam iu vorto ne estas senpere verbigebla. Jam en § 25 ni vidis. Laŭ la supra maniero oni povas devenigi grandan nombron da verboj el multaj substantivoj. Li aktoras tute ne signifas. adjektivoj. Kiu tapetis tiun ĉi ĉambron? Li telefonis la novaĵon al siaj gepatroj.Dek-oka leciono 131. La mahometanaj virinoj havas vualitan (= per vualo kovritan) vizaĝon. ke per simpla interŝanĝo de la gramatika finaĵo oni povas transporti la vortojn el unu vortklaso en alian: homo – homa – home. Printempe la fiŝkaptistoj gudras (ŝmiras per gudro) siajn boatojn. Li zorge brosis (= purigis per broso) siajn vestojn. Verbigado. estas kontraŭnaturaj kaj sensencaj.t. Ŝi estis maskita kiel ciganino. «skribitas» anstataŭ estas skribita. En la norvega 81 . ke li nur ludas. 1. ŝajnigas. ĉirkaŭ – ĉirkaŭo – ĉirkaŭa – ĉirkaŭe – ĉirkaŭi. La rajdanto spronis sian ĉevalon kaj malaperis el la vido. La fraŭlino estis riĉe parfumita kaj pudrita. Netransitiva: En Danujo preskaŭ ĉiuj biciklas (= veturas per biciklo).p. prepozicioj. unu – unuo – unua – unue. kiujn kelkaj reformemuloj de tempo al tempo uzas. ne estas egala al Li estas aktoro. Sekve oni ne povas anstataŭ estas homo kaj estas varma diri «homas» kaj «varmas»! La derivitaj verboj havas ĉiam tute specialan sencon. Sed ĉe tio la verba finaĵo havas preskaŭ neniam la saman sencon kiel esti. adjektivo k. sed ke tio. La sama diferenco estas inter ĉiuj verboj kaj la formoj estas -o aŭ estas -a.). Ne el ĉiu substantivo. La plafono estis freŝe kalkita (= kovrita per kalko). ne estas sincera. oni povas devenigi verbon.

Mi ne almozos (almozpetos) vian amon! La salono povas ampleksi (enhavi. Tiu opinio estas bazita sur miskompreno. Nia societo ekspoziciis Esperantan literaturon. La ĵaluza virino spionis sian edzon. Parolante la surdmutuloj gestas (= faras gestojn) kaj grimacas (= faras grimacojn). La arboj verde koloras la pejzaĝon (= donas al la pejzaĝo verdan koloron). La ŝipo averiis (= havis averion) ĉe la bordo de Nov-Zelando. Ŝi profunde funebris la morton de sia edzo. La avo valsis (= dancis valson) kvazaŭ dudekjarulo. Kelkfoje hajlas (= falas hajlo) eĉ somere. Li estis tre embarasita pro la surpriza demando. C. Salajrata oficisto. Diplomita inĝeniero. La vojo polvas.montaro estas agrable skii (= kuri per skioj). Tiu vojo ne estas signita sur landkarto. Malavara samideano financis la grandskalan propagandon. Netransitivaj: La ciferoj de la horloĝo fosforas (= brilas fosfore) en mallumo. La novaĵo forte impresis ŝin. Privilegiita klaso. Kolero subite ekflamis en li. Havi -on (transitivaj): La virinoj abomenas la ratojn. Ŝi komplezis lin per rideto. ĉiu manĝaĵo gustas bone (= havas bonan guston). La kelnero respekte riverencis. Ĉiuj domoj estis flagitaj. Alta arbo ombras mian fenestron. Oni tostis (ankaŭ toastis) por la jubileulo. Li forgesis dati la leteron. Fari -on (transitivaj): Oni aŭkciis (= vendis aŭkcie) la bienon. Oni devas mastri (= estri) siajn sentojn. La komercistoj reklamas siajn varojn. Ford fabrikas aŭtojn (aŭtomobilojn). E. Hodiaŭ frostas. Li oficas en la ministerio por eksteraj aferoj. Soldato postenas ĉe la municiejo. En Esperanto oni akcentas la antaŭastan silabon. Patentita fabrikmarko. aŭguris) al li grandan estontecon. celebras) la naskiĝtagon de D-ro Zamenhof. sed somere pluvas. Broŝurita libro. Ankoraŭ nun eĥas (= resonas) en miaj oreloj ŝia sonora rido. La maro ondas. La akvofalo ŝaŭmas. Li motivis sian foreston per malsano. La 15-an de Decembro ni solenas (= festas. Ni propagandas Esperanton. enteni) kvarcent homojn. La nazo de la knabo sangis. Doni -on (transitivaj): Li animis la kunvenon per gajaj spritaĵoj. Li ne volis sidiĝi sur la malseka herbo. La 82 . Kato embuskas birdon. F. Ŝipruino flosis (= naĝis kiel floso) sur la maro. Svedujo eksportas multe da ligno. Ciganino profetis (= antaŭdiris. La robo estas moderne fasonita. Stockholm estas nomata (= nomiĝas) «Venecio de la Nordo». Liaj okuloj lumis pro kolero. Ŝi testamentis sian tutan havaĵon al Esperanto. D. Ĉirkaŭ la Balta Maro oni kontrabandas alkoholon. Hirundoj nestas sub la rando de la tegmento. Ili polemikis pri politiko. Premiita verko. La ministoj strikis kvar tagojn. Kiam oni estas malsata. Ĉu mi rajtas (= havas la rajton) eniri? Tiel statas (= tian staton havas) la afero. Vintre neĝas. La tablo estas makulita per inko. Transitivaj: Al kiu la letero estas adresita? La kino afiŝis sian novan filmon en la tuta urbo. B. La strato estas pavimita per gruzo. Fulmotondro teruris (= timegigis) la infanojn. Mi ne bone konceptas vian proponon. Netransitivaj: La mortanto jam agonias. Agi kiel -o (transitivaj): Longaj haroj kadris (= ĉirkaŭis kiel kadro) lian vizaĝon. La fero rustas. Per la afiksoj ni formas multe da novaj vortoj. Dimanĉe ni ekskursis al la montaro. Netransitivaj: La arboj jam ekburĝonas. Norde kaj okcidente limas Estonion la Balta Maro. ĉar li domaĝis siajn vestojn. Li procesis kun (kontraŭ) sia antaŭa amiko.

En kelkaj landoj oni titolas la gimnaziajn instruistojn profesoroj kaj la gimnaziajn lernantojn studentoj. Ŝi malfruis (= venis malfrue.t.s. dum nigras = impresas nigre. kiam temas pri daŭra ago. Sed inter pluvo kaj pluvado. kiel ni jam diris. Kriplulo lamas (= iras lame) sur la strato. Sed inter tiuj du formoj estas ja granda diferenco! Ĉar nigriĝas signifas «fariĝas nigra». ke baldaŭ ili geedziĝis? Vi pravas (= estas prava). La kastelo tronas alte super la urbo. burĝono – burĝonado. Per tio vi nur malutilos (= faros malutilon) al la afero (aŭ la aferon). Lia skribaĵo abundas je eraroj. kaj. Sed malgraŭ tio restas certa diferenco kaj la stila valoro ne estas la sama. k. La virinoj ofte kapricas kaj koketas. ekzemple la arbaro nigriĝas anstataŭ nigras. La maro bluis malproksime. La malgranda Vilhelmo lernis silabi. La infanoj kutime similas (= estas similaj) al siaj gepatroj (aŭ siajn gepatrojn). rapidis (= iris.t. k. dum la verbo esprimas agon. simili. Kelkaj frankoj ne gravas (= estas gravaj). Li furiozis kiel sovaĝa besto. Neniu egalas (= estas egala) al li (lin) en lerteco. k. La sorto favoras (= estas favora) al vi (vin).a. indi k. Li pretekstis la eksigon per manko de tempo. posteno – posteni – postenado. reklamo kaj reklamado. Lia edzino ĵaluzas ĉiun virinon (= estas ĵaluza al aŭ kontraŭ ĉiu virino). veturis rapide) kaj estas rapida. sango – sangi – sangado. skio – skii – skiado. martelo – marteli – martelado. Pro paralizo la maljunulo ne kapablis (= estis kapabla) mem movi sin. lamas (= iras lame) kaj estas lama. La eldonejo mem kulpas (= estas kulpa) pri (en) tio. respekto kaj respektado k. kadro – kadri – kadrado. Komparu ekzemple la formojn kuraĝis (= havis kuraĝon) kaj estis kuraĝa. profeto – profeti – profetado. La trajno rapidas (= veturis rapide) tra marĉoj kaj arbaroj. ĉar adjektivo kun esti indikas ja staton. Dek minutoj plene sufiĉas (= estas sufiĉaj) por iri al la stacio.p. Ŝi fieras pri sia filo. sed pro la ebleco anstataŭigi prepozicion per akuzativo (vidu § 75) parto el ili (precipe egali. kiam temas pri grandaj sumoj. Mi ne scias. kun kiu li parolas. Kun la koloroj kelkaj uzas la sufikson -iĝi.biletoj estas numeritaj (= provizitaj per numeroj). Kelkaj homoj inklinas (= havas la inklinon) longe paroli. favoras (= elmontras favoron) kaj estas favora. La sama diferenco estas inter bluiĝas kaj bluas. polemiko kaj polemikado. Adjektivaj radikoj. Kompreneble ne ĉiuj adjektivoj estas tiamaniere verbigeblaj.t. premio – premii – premiado. kaj en tiaj okazoj oni bezonas uzi la sufiksajn formojn nur tiam. Kelkfoje tamen la senco de la verbo kaj adjektivo kun esti tiom proksimiĝas. 2. Li ne atentis ŝiajn petojn. favori. kiun el ili oni uzas. broŝuro – broŝuri – broŝurado. afiŝo – afiŝi – afiŝado: ankro – ankri – ankrado. ke la libro estas malmulte aĉetata. Antaŭ kristnasko la komercistoj enspezas multe. La maljunulinoj emas (= estas emaj) multe babili. pri kio temas.) estas 83 . la verbo ĉe tio ne estas egala al adjektivo kun estas. ke estas egale. La preĝantoj genuis (genufleksis). malutilos (= faros malutilon) kaj estos utila. Tute vane mi elspezis tiun monon.p. Ni ĉiuj estimas kaj respektas vin (= havas respekton al vi).p. La arbaro nigras en la krepusko. malfruiĝis) al la vagonaro. Ŝi ne indas (= estas inda) vian amon. La verboj el adjektiva radiko estas generale netransitivaj. Netransitivaj: La ŝipo ankris en la rodo. Ĉu necesas (= estas necese) aldoni. Por resubstantivigi tiujn verbojn oni uzas la sufikson -ado: krono – kroni – kronado. verdiĝas kaj verdas. Ŝi ne kuraĝis levi sian rigardon. la diferenco ne estas granda.

El la prepozicioj kutime nur anstataŭ. ĉirkaŭ. Adverboj kaj interjekcioj. La kato miaŭas. 4. Kiel montras la ekzemploj. La filo spitis la deziron de siaj gepatroj. Altaj montoj ĉirkaŭas la urbon. Mi venis por adiaŭi vin (= diri al vi adiaŭ). Hazardo peris ilian renkontiĝon kaj konatiĝon. 84 . ili ĉiuj estas transitivaj. per kaj super estas verbigataj: Neniu alia lingvo povas anstataŭi Esperanton. Tio superas miajn kapablojn.uzata ankaŭ transitive. Prepozicioj. 3. sed fine ŝi jesis tion. Komence ŝi neis. Ĉu vi povas prunti (kutime oni diras pruntedoni) al mi vian tranĉilon? Tiun ĉi libron mi pruntis (kutime oni diras prunteprenis) el biblioteko.

sukero – sukeraĵo. karakterizatan de la radiko. vento 85 . adjektivoj kaj verboj. estas uzebla kun ĉiaj vortoj. ne ĉio tola estas tolaĵo.p. kolo – kolumo. Afiksoj. Ĉe tio ne estas diferenco inter radikaj kaj devenigitaj substantivoj. verkaĵo = tio. Sed tiu diferenco inter -o kaj -aĵo fariĝas en la praktika lingvouzo ĉiam pli malofta kaj preskaŭ ĉiam oni diras: vesto anstataŭ vestaĵo.p. kio kreskas. regulan kaj produktivan derivadon kiel Esperanto. verko anstataŭ verkaĵo.t. lakto – laktumo. kiam neniu alia sufikso taŭgas (tiuj nemultaj okazoj estas jam fiksitaj de la lingvouzo kaj -um.t. Same kiel -ujo. En la derivado partoprenas ĉefe substantivoj. kie ĉiu prefikso kaj sufikso havas sian firme difinitan sencon kaj estas tute regule uzata. legaĵo k. -ero. -igi. -ingo. tolo – tolaĵo. La sufiksoj aliĝas rekte al la radiko kaj la necesa gramatika finaĵo sekvas nur en la fino de la vorto. k. estas kreskaĵo.t. kantaĵo = tio. se nur la senco tion permesas (same kiel mal-. gusto – gustumi. Tamen neniu alia lingvo havas tiel genie simplan. ekster – eksteraĵo. -isto. kio estas verkita. ankaŭ prepozicioj kaj numeraloj. kreski – kreskaĵo. kalkano – kalkanumo. mano – manumo. kanto anstataŭ kantaĵo.a. fi-. k. butono – butonumi. palpebro – palpebrumi. per kiuj oni povas esprimi ĉiujn nuancojn de la homa penso. -aro.. -eg-. ankaŭ -aĵo devenigas vortojn kun tute speciala kaj konstanta signifo: ne ĉio. kun la sufikso -aĵo ion konkretan. -aĉ-. verko = la ago verki. porko – porkaĵo. adjektivoj kaj verboj. dum la konjunkcioj. 133. La afiksa sistemo ne estas specialaĵo de Esperanto. -et-. -iĝi kaj um-): nova – novaĵo. -ilo. buŝo – buŝumo. 134. La substantiva sufikso -aĵo kiu indikas objekton kun la ecoj de la radiko aŭ rezulton de ago.preskaŭ ĉesis esti produktiva sufikso): nazo – nazumo. mastro – mastrumi. k. ne havas firman sencon kaj estas uzata nur tiam. per kio oni vestas sin. Atentu la diferencon inter vesto = la ago vesti. alta – altaĵo. Dank' al tio ĉiu iom lerta esperantisto povas facile kaj sen risko erari el malgranda nombro da radikoj devenigi senliman kvanton da novaj vortoj kun tute nova senco. same kiel la prepozicio je. kio estas kantata. interjekcioj kaj pronomoj neniam estas uzataj por tio.p.p. -um-. ĉirkaŭ – ĉirkaŭaĵo. En multaj okazoj tiu -aĵo tamen ne estas evitebla: trinkaĵo. komuna – komunumo. Multaj afiksoj estas detale pritraktitaj jam en la antaŭaj lecionoj. supre – supraĵo. -ejo. okulo – okulumi. -ismo. skribaĵo. -ejo k. kvankam la provizo de ĝiaj radikoj estas multoble pli malgranda ol en iu alia lingvo. manĝi – manĝaĵo. kruco – krucumi. – Ankaŭ la naciaj lingvoj uzas diversajn prefiksojn kaj sufiksojn. pentri – pentraĵo.Dek-naŭa leciono 132. Tial Esperanto estas unu el la plej nuancriĉaj lingvoj. sapo – sapumi. kanto = la ago kanti kaj vestaĵo = tio.t. Sekve kun la finaĵo -o verbaj radikoj indikas agon. kreskaĵo. post – postaĵo.

t.t. 86 . ŝafo. oni uzas prefikse la vorton vir-: ĉevalo – ĉevalino – virĉevalo. Paŭlo – Paŭlino. egale. eks-. bofratino. kato k. ŝafo – ŝafino – virŝafo. -aro. porko – porkino k.– ventumi. aminda – amindumi. Rimarko 2: Koko kaj bovo estas viraj bestoj. izraelido. Por indiki viran sekson. ili geedziĝis.p. geamantoj. k. estas uzebla nur kun substantivoj kaj devenigas ĉiam substantivojn. ĉevalisto). k. 135. simile al: bo-. geedza tragedio. -ino indikas virinan sekson: patro – patrino. sinjoro – sinjorino. Ĉar ge. Ge-.kutime ne estas uzata. la vortoj kun ĝi devas havi multnombran finaĵon. sed aerumi. Ĉe plua derivado tiu -j foriĝas: gepatra lingvo. La nomoj de la bestoj estas kutime sekse neŭtralaj: ĉevalo estas nek vira nek ina. latinidaj lingvoj. gesinjoroj = sinjoro kaj sinjorino aŭ sinjoroj kaj sinjorinoj. bofilo. gekonat(ul)oj.. kiu kunigas personojn de ambaŭ seksoj. gefianĉoj. kiam tio estas necesa. -um.t. geedzoj. -estro.t. plena – plenumi. 136. virgulo – virgulino.estas uzata ankaŭ por verbigado de substantivoj kaj adjektivoj. birdido. Krom tio ankaŭ arbido kaj plantido. k.estas plurala prefikso. Por bestoj ge. oni diras simple ĉevalo. ŝafido.p.t. -ido. -ano. kiu okupas sin pri ĉevaloj (t. ne «aeri». aero – aerumi. bopatrino.e. -ĉjo. gemastroj. -ero kaj -ingo: gepatroj = patro kaj patrino aŭ patroj kaj patrinoj.p. bogepatroj k. gesamideanoj. proksima – proksimume. 138. sed okulumi. frato – fratino. lernanto – lernantino. 137. -ido indikas posteulon : ĉevalido.p.p. gefratoj. fraŭlo – fraŭlino. homido. sed simple certa tirbesto.t. Sed kiam ne estas nepre necese substreki la sekson. -ino. Boindikas parencecon per geedziĝo: bopatro. sed tio estas kontraŭregula kaj erariga. sed kompreneble nur en la substantiva formo.p. Fakte ĉevalviro signifas viron. bovido. kato – katino – virkato. Kiel montras la supraj ekzemploj. ĉu temas pri vira aŭ ina besto. Rimarko 1: Kelkaj uzas la vorton viro sufikse (ĉevalviro anstataŭ virĉevalo). kiam la sola verba finaĵo por tio ne sufiĉas (vidu ankaŭ § 131): ne «okuli». -njo. koko – kokino. malvarma – malvarmumi.

prahistorio. Elizabeto – Elinjo. Same: patrino – panjo kaj pli malofte onklino – onjo kaj fratino – franjo. ŝipo – ŝipestro (= kapitano). Per tiuj ĉi sufiksoj ni devenigas karesajn nomojn. sed pri vortoj kun memstara kaj konstanta senco – kolekto aŭ listo de vortoj tute ne estas ankoraŭ vortaro (= vortlibro). -estro indikas ĉefon: urbo – urbestro. prahomo. -aro: vorto – vortaro (= vortlibro.p. -njo estas la responda sufikso por virinaj nomoj: Mario – Manjo. kaj amaso de homoj ne estas homaro. frateto. sed nur homamaso.t. polvo – polvero. sed vitropeco kaj sukerpeco. 142. 1. aldonante ilin al la 1-6 litero de la nomo. praarbaro. 87 . arbo – arbaro. leksikono). onklineto. dum -ero nomas unu el la samspecaj partoj. ekslernanto k. eksministro. eksoficiro. pratipo. Kelkfoje estas uzataj ankaŭ onklo – oĉjo kaj frato – fraĉjo. Same: patro – paĉjo. ŝtupo – ŝtuparo. Por bestoj estas uzata nur -et-: hundeto.139. ĉevaleto. Marieto. homo – homaro. 2. eksinstruisto. ĉeno – ĉenero. regno – regnestro. 2. fajro – fajrero. Sofio – Sonjo. Johano – Joĉjo. Ekssignifas «antaŭa. Ankaŭ: pranepo. Rimarko: Samsence estas uzata ankaŭ la malgrandiga sufikso -et: patrineto. polico – policestro. lernejo – lernejestro. neĝo – neĝero. -ĉjo kaj -njo. k. Aleksandro – Aleĉjo. vagono – vagonaro (= trajno). -aro kaj -ero estas malaj unu al la alia: -aro indikas kolekton de samspecaj aĵoj.p. mono – monero. kampo – kamparo (= «malurbo»). el kiuj la tuto konsistas. Praindikas malproksiman parencecon kaj apartenon al malproksima pasinteco: prapatro. Ne temas do pri hazarda kolekto. monto – montaro. 3. 143. -ero ne estas identa al peco aŭ parto kaj estas granda diferenco inter ekzemple ĉenero kaj ĉenpeco (= peco de ĉeno). 1. -ero: sablo – sablero. birdeto. 141.t. greno – grenero. tial ankaŭ ne «vitrero» kaj «sukerero». -ĉjo estas uzata por viraj nomoj: Petro – Peĉjo. eloficigita»: eksreĝo. pratempo. 140.

Ĝi estas uzebla nur kun transitivaj verboj. revidi.144.p. repagi. nuboplena) ĉielo.speciale substrekas. danki – dankema. kredi – kredebla. Anstataŭ re. Kun verbaj formoj -ad.p. ŝtonoza (= ŝtonplena. nuboza (= nuba. kiu indikas inklinon. Dis-. denove (pri tempo).p.). En tiu okazo la ago eĉ ne bezonas esti daŭra aŭ ripetata. 148. bedaŭri – bedaŭrinda – bedaŭrinde. valoras esti farata: ami – aminda. -oza estas neoficiala sufikso. k. malĝuste kompreni. 147. estas malo de kun: disiri (komp. k.t. En § 131 ni vidis.t. danci – danco – dancado k.oni povas uzi ankaŭ returni (pri loko).p. malĝuste. k. Same ankaŭ kun derivitaj verboj: biciklo – bicikli – biciklema. dissendi.t. dormi – dormema. -ebla indikas. mastro – mastrumi – mastrumema. orriĉa) sablo. pura – puriĝi – purigema. Kelkfoje -ema estas uzata eĉ kun senverbaj substantivoj kaj adjektivoj: ordo – ordema. legadi = multe legi.p. refari. legi – leginda. diskuri. Reindikas revenon kaj ripeton: reveni. resendi. malbonuzi. disporti. -inda kaj -enda: labori – laborema. 149. reformi. ke tio. bicikladi = ofte bicikli. profito – profiti – profitema. same kiel: -ebla. 145. rebrili. pura – purema.p. paroli – parolema. riĉa: oroza (= orhava.t. 146. disdoni. malsana – malsani – malsanema.t.p.p. ruĝa – ruĝiĝi – ruĝiĝema.kaj re-. ke tio. 150. misuzi = trouzi. disvastiĝi k. povas esti farata: legi – legebla. devenigas adjektivojn el verboj. ŝtonriĉa) vojo. reskribi. Ankaŭ ĝi estas uzebla nur kun transitivaj 88 . 151. malbone»: miskompreni = erarkompreni. vidi – videbla.t. poro – poroza (= porhava) k.t.p.t. -ema. Missignifas «erare.t. lerni – lernema. plena. reiri. uzata kun verboj kaj ne influanta ilian karakteron. laŭdi – laŭdinda. returne k. same kiel mis-. k.t. manĝi – manĝebla. -inda indikas. k. derivitajn el substantivoj (fabriko – fabriki – fabrikado k. ke -ado servas ankaŭ por resubstantivigi verbojn. disŝiri.p. disĵeti. cedi – cedema. kion esprimas la radiko. krii – krio – kriado. verki – verko – verkado.p. eraruzi. kion esprimas la radiko. mistrakti = malbone trakti k. ek.t. kiu devenigas el substantivoj adjektivojn kun la senco hava. kunveni). refoje. ke la ago estas daŭra aŭ ripetata: iradi = iri longe kaj ripete. -ado indikas daŭran aŭ ripetan agon kaj servas ĉefe por substantivigi verbojn: kanti – kanto – kantado.

-izi k. direkti – direktoro – direkcio (direktantaro) – direktorio. k. organizo aŭ organizaĵo anstataŭ organizacio. redaktistaro) . Ankaŭ: -isto kaj -ismo estas ofte nur pseŭdosufiksoj: antagonisto.redaktoro (= redaktisto. katolicismo (= katolikismo). inspekti – inspektoro (inspektisto). apendico – apendicito. organizaĵo) – organizatoro (= organizanto). evolui – evolucio (= evoluo). antagonismo. Afiksa tabelo.n. kiuj fakte apartenas al la radiko de la internaciaj kulturvortoj kaj kutime ne estas uzataj por derivado: redakti – redakcio (= redaktejo. militarismo. optimisto. Pseŭdosufiksoj.verboj. k. optimismo k.a.p. redaktanto).t. sciencajn aŭ teknikajn afiksojn: -iva. militaristo. Krom la pritraktitaj 42 prefiksoj kaj sufiksoj (ne kalkulante la t. 152.t. precipe ekstereŭropanoj. redaktisto aŭ redaktanto anstataŭ redaktoro. organizi – organizacio (= organizo. kiuj la internaciajn kulturvortojn en sia lingvo ne uzas. troviĝas tuta vico da t. evoluo anstataŭ evolucio.p.. pseŭdosufiksoj.p. 153. Ekzistas tendenco forigi tiujn pseŭdosufiksojn kaj anstataŭigi ilin per regulaj Esperantaj derivaĵoj: redaktejo kaj redaktistaro anstataŭ redakcio. Sed aliflanke tio malproksimigas Esperanton de la eŭropaj lingvoj. 89 . kiuj ne estas uzataj en la ĉiutaga vivo).n. el kiuj almenaŭ unu konas ĉiu kulturhomo en la tuta mondo.t. Per tio kompreneble gajnas la unueco kaj reguleco de la lingvo kaj ĝi fariĝas pli facila por la popoloj. civilizi – civilizacio (= civilizo).

t. kiam ili vere estas necesaj. konato.t.oni ja volas akcenti la daŭron kaj ripetiĝon de la ago. Entute -eco estas malofte uzata por substantivigo de -ema: dormemo (ne dormemeco). verkaĵo.p. lernemo (ne lernemeco) k. sed veraj vortoj.e.154. Mi deziras korespondadi. Laŭ la principo de sufiĉo oni diras simple: timulo. anstataŭ la pli longaj: timemulo. -et-. sed ne pendigu ilin al ĉiu vorto! 155. dise: La libroj kuŝas dise sur la tablo. Mala. manĝaĵo. -aĉ. La diplomatoj agas ofte male al siaj vortoj. vesto.p. la uzo de -ino donus al tiuj frazoj eĉ iom alian sencon. kiu kontentigas ambaŭ postulojn.t. La principo de neceso kaj sufiĉo. male. Laŭ la principo de sufiĉo oni uzas kanto. sed ne pli multajn ol sufiĉas por la klareco de la esprimo. La boneco (ne «bono») de la sveda ŝtalo estas mondkonata. oni devas uzi tiom da elementoj. kiam ĝi ne estas nepre necesa: Oni elektis s-inon Eriksson prezidanto (anstataŭ prezidantino) de la kunveno. vestaĵo. verko. malo: La vorto «sen» estas malo de «kun». Cetere. malsanemo ktp.t. sed ofte tio evidentiĝas jam el la kunteksto kaj sekve ad. kial do ankoraŭ tiu -ad-! Kaj en Li laboras tutajn tagojn la komplemento tutajn tagojn montras. laboremeco. substrekante.p. ŝufaristo. drinkulo.p. Same oni povas forlasi la sufikson -ino. laboremo. malsanemeco k. La sekretario (anstataŭ sekretariino) de nia klubo estas f-ino Maulrois. La derivado okazas en Esperanto laŭ la principo de neceso kaj sufiĉo. t. Li laboradas la tutan tagon.k. Ĉi tie disiĝas niaj vojoj. Ŝi fieris pri sia beleco (ne «belo»). Eksa: Li estas mia eksa (= antaŭa) lernanto (= ekslernanto). kiom estas necese por la difino de la ideo. 90 . Per -ad. Afiksoj kiel memstaraj vortoj. fie: Kelkaj ĉefoj traktas siajn subulojn en fia maniero. Tial ni elektas la oran mezon kaj diras parolado. ke la prezidanto kaj sekretario nepre devas esti virinoj kaj ke krome troviĝas ankaŭ vira prezidanto kaj sekretario. Fia. La verboj lerni kaj korespondi jam per si mem indikas daŭran agon.p. anstataŭ la pli longaj kantaĵo.t. ke temas pri daŭra kaj ripetada ago. tiam ne sufiĉas la simpla parolo kaj la matematike preciza «antaŭpublikparolataĵo» enhavas pli multe da elementoj ol estas nepre necese. En Esperanto la afiksoj ne estas nuraj gramatikaj finaĵoj. Kelkaj pekas kontraŭ la principo de sufiĉo. -eg-.estas superflua. Se oni ekzemple volas nomi la agon de tiu. -eco ludas gravan rolon ĉe la substantivigo de la adjektivaj radikoj: La belo (aŭ Belo) kaj la bono (aŭ Bono) gvidu nin tra la vivo. uzeblaj ankaŭ tute memstare: Disa. ŝprucilo. manĝo k. Uzu do la afiksojn nur tiam. kiu parolas antaŭ publiko. ŝuisto. kiel en la naciaj lingvoj. vidindeco (ne «vidindo») k. drinkemulo. ŝprucigilo.: Mi lernadas Esperanton. trouzante la sufiksojn: -ad-. konatulo. Sed por substantivigo de -inda ĝi estas ĉiam uzata: amindeco (ne «amindo»).

Igi: La malfeliĉo igis (= faris) lin tute malespera. Ano: Nia klubo havas tridek anojn (= membrojn). Rea. Post kelkaj paŝoj li rigardis reen (= rigardis returne. amaso) da homoj kolektiĝis ĉirkaŭ la kverelantoj. inde. Singardemo igis lin ŝlosi la biciklon. fieco. senĉese. ree. aĉulo. Ne indas klopodi. ankaŭ ulo havas malŝatan nuancon. Je mia rea vizito mi trovis lin hejme. Ni veturis al la kongreso grand-are (= multnombre). Estro. reen: Ree (= denove) ŝi malfruis al la vagonaro. Ujo: Ĉu vi havas iun ujon. disigi. Ŝi plene estras la portugalan lingvon. fiulo. Iĝi: La vetero iĝis (= fariĝis) denove bela. konstante) malpacas. Ino. ĉar tamen la afero ne povas sukcesi. ina: Ina (= virina) sekso. kvankam kelkaj uzas ĝin simple anstataŭ virino. instrumento) por la interfratiĝo de la popoloj. Ero: Mi ne havas eĉ eron da fido al li. fiulino. Eta: La koro estas eta (= tre malgranda) instrument' sekreta. amase). La ŝafoj iras ĉiam are (= grupe. Inda. Ido: La kato portas siajn idojn per la buŝo. rerigardis). eksiĝi. Emi. aĉulino. Ejo: Antaŭ kelkaj monatoj nia societo transloĝiĝis en novan ejon. are: Aro (= grupo. aĵeto. Ebla. Kompreneble oni povas ankaŭ al la afiksaj vortoj aldoni diversajn aliajn afiksojn: disigi. aĉeco. En altaj lokoj kelkaj homoj havas grandan emon salti malsupren. diseco. Aro. anaro. eksiginda. eble: Tio tute ne estas ebla! Eble vi povos veni morgaŭ? Eco: Li havas ankaŭ kelkajn bonajn ecojn (= kvalitojn). En kelkaj landoj la laboristoj ne ricevas hom-indan salajron.Praa: La praaj homoj (= prahomoj) estis primitivaj. aĉe: Nun ni trafis en vere aĉan situacion. Ade (uzata tre malofte): La geedzoj ade (= ofte. kien ni povu verŝi la lakton? Ulo: La ulo estis ĉifone vestita. Ingo: La knabo elprenis la plumon el la ingo. eksigi. kvankam de kelkaj ĝi estas uzata simple anstataŭ viro. Same kiel ino. emo: Hodiaŭ mi ne emas skribi. estri: Kapitano estas la estro de la ŝipo. Pri homoj ino havas malŝatan nuancon. 91 . aĉega. Aĵo: Vi forgesis kelkajn viajn aĵojn (= objektojn) ĉe ni. indi: Li ne kredis sin inda por tiaj laŭdoj. Eta havas samtempe ankaŭ karesan sencon. Aĉa. Ilo: Esperanto estas grava ilo (= rimedo.

ideto. eblaĵo. etulo. ulaĉo. estriĝi. porko. ĉirkaŭ. emigi. ereto. areto. anino. ilarejo. estreco. per. inaĉo. estrado.t. ujeto. ebliĝi. ariĝi. nova. aniĝi. ebleco. emulo k. ejeto. ilaro. estrarano. lavi. aneco. ineto. idino. arigi. ecaro. Provu traduki tiujn vortojn al via gepatra lingvo! Tasko 17.p. etulino. ulino. etularo. uleto. ebligi. diserigi. unu. ejaro. indeco. malinda. 92 . idaro.anigi. malindeco. estrino. Devenigu el la sekvantaj vortoj laŭeble multe da derivaĵoj kaj penu traduki ilin al via gepatra lingvo: sana. estrema. estraro.

ĝi estas – aŭ almenaŭ devas esti – nur stilo simpla kaj logika». oni devas bone koni la lingvon kaj ĝian spiriton. komplikita kaj malklara. ĉar neniu nacia lingvo sekvas la rektajn vojojn de la racio kaj logika pensado. oni devas havi la kapablon pensi logike kaj rektlinie kaj oni ne rajtas blinde imiti sian gepatran lingvon. francoj. nek romana. En bona kaj internacia Esperanto tiu letero aspektus jene: «Estimata sinjoro! Mi havas la honoron raporti al vi. Tial ne traduku mekanike la unuopajn vortojn kaj formojn. ke mi revenos hejmen post du monatoj.Dudeka leciono 156. ke kaŭze de kuracado. tio estas bona. Por havi bonan. kio estas nelogika. sed nur tiujn de la tradicio kaj kutimoj. Kia do estas la Esperanta stilo? Tiun demandon D-ro Zamenhof respondas jene (Lingvaj Respondoj. povus fari ankaŭ angloj. ne pli frue de fino de Aŭgusto». Por ilustro ni prezentas ĉi-sube laŭvortajn tradukojn el kelkaj lingvoj. kian la rusa komencanto sendis al Zamenhof. mi ankaŭ sciigas vin. dependantan de la kunteksto. la plej logika kaj la plej bona. ne pli frue ol en la fino de Aŭgusto». simpla kaj klara. kvankam oni eble ne pekas kontraŭ gramatikaj reguloj. paĝo 79): «Favora Regnestro! Honoro havas alkuŝigi. Kio estas la rezultato de laŭvorta tradukado. Stilo estas nomata la maniero. kaj tiun enhavon reproduktu en Esperanto laŭ ĝiaj reguloj kaj ĝia spirito! Ĉiu homo tiel kutimiĝis al sia gepatra lingvo. Ĉiu nacia lingvo havas siajn proprajn idiotismojn. germanoj kaj ĉiuj aliaj popoloj. sed penu ĉiam eltrovi ilian logikan enhavon. Kio do estas logika. Ni vidas. ke ĝi estas el ĉiuj lingvoj la plej natura. kiuj estas nekompreneblaj kaj ofte eĉ ridindaj por eksterlandano. kio laŭ kaŭzo de antaŭskribita al mi kun kuracisto kuraco mi en efektiva tempo ne en stato elpleni de donita kun mi al vi promeso. paĝo 78): «La vera stilo Esperanta estas nek slava. rekomendita al mi de la kuracisto. kiuj ne estas laŭvorte tradukeblaj al aliaj lingvoj. elegantan kaj internacian stilon. Kiel memstara kaj vivanta lingvo Esperanto havas kompreneble sian propran stilon. Estona: «Kiel la mano iras?» Finna: «Kiel vi povas?» Rusa: «Kiel la aferoj» Germana: «Kiel ĝi iras?» Franca: «Kiel vi portas vin?» Angla: «Kiel faras vi faras?» Itala: «Kiel vi staras?» Sveda: «Kiel staras ĝi al?» Ĉeĥa:«Kiel vi havas vin?» Norvega: «Kiel vi trovas vin?» Hungara: «Kiel vi estas?» Malgraŭ la 93 . Tiaj nelogikaj kaj laŭforme absurdaj esprimoj estas nomataj idiotismoj. tion klare montras letero. neglektante la rilaton inter ili kaj ilian logikan sencon. ne nur al Esperanto. kiun Zamenhof foje ricevis de rusa komencanto (Lingvaj Respondoj. Sed fakte ĉiu nacia lingvo svarmas je nelogikaĵoj kaj sensencaĵoj. en kiu oni esprimas siajn pensojn. apud kio postaperigas. Stilo. kia granda diferenco estas inter la «originala» kaj la korektita letero! La kaŭzo estas tio. dum en la korektita letero estas tute precize reproduktita la enhavo. Tiajn nekompreneblajn kriptogramojn. kiun mi donis al vi. ke mi turnos sin al domo tra du monatoj. tio estas malbona. la rezulto estas tamen tre malegala. ke la rusa komencanto tradukis el sia gepatra lingvo ĉiun vorton aparte. Kvankam en ambaŭ okazoj temas pri fidela kaj preciza traduko. sed ankaŭ al kiu ajn alia lingvo. mi en la nuna tempo ne povas plenumi la promeson. se ili laŭvorte tradukus el sia gepatra lingvo. ke al li ŝajnas. nek germana.

p. ke vespero ne povas veni k. Por tio estas necese. oni diras. sed «sub piano». ke vi pensu ne en via gepatra lingvo. Tiam vi konstatos ankaŭ tion. Historio de Lingvo internacia. kiu donas vivon. por ke ĉiuj facile kaj egale vin komprenu. internacia lingvo ni havus ian kriptogramon. estas la uzado de diversaj bildaj esprimoj aŭ poeziaj figuroj: La luno velas sur la ĉielo. La estonoj ne metas la ĉapelon sur la kapon kaj la piedojn en la ŝuojn. kiuj ekpensis pri artefarita mondlingvo. La tuta mondo kunvenis hieraŭ sur la Placo de Libereco. ke li venis «en la tempo de la grafo». Ilin vi plej bone ekkonos. poezia kaj sukriĉa kiel en kiu ajn alia lingvo. sed vi diros simple kaj elegante: Ni ĉiuj konsentas kun vi pri la fondo de aparta polica grupo. ĝi povas esti same vivoplena. ne traduku el ĝi laŭvorte kaj ne postulu. estas la grandaj filozofoj Bacon. ludis la rolon de pli-malpli internacia lingvo. Sed ilia disvastiĝo estis bazita4 sur ŝtata potenco. Veraj akrobatoj! Kiam la svedo venas ien en la lasta momento. sed post kelktempa ekzercado kaj praktika uzado de la lingvo vi bone sukcesos. kaj interparolante kun alilandanoj. ke la lingvo ne estas matematika formulo. Siatempe kelkaj naciaj lingvoj. Kaj kiam la estono diras.p.t. Se nun ĉiu popolo laŭvorte tradukus al Esperanto kaj uzus en ĝi siajn idiotismojn. En Biblio oni rakontas2. la babela. La premiso de tia poezia stilo. ke la internacia lingvo estu en ĉiu detalo simila al ĝi. klare kaj internacie. 157. sed estas nur necese fundamente koni la strukturon kaj spiriton de Esperanto mem. sed rekte en Esperanto. Skribu kaj parolu ĉiam simple. Tiam vi certe ne faros frazojn. kiuj asertas. kiel asertas kelkfoje la kontraŭuloj. ke la horloĝo ne povas iri. Tiaj bildaj esprimoj ne estas ja rigore logikaj kaj matematike precizaj. kiel kelkaj opinias.t. ke la kaldrono kaj poto ne povas havi orelojn. ke iam la tuta mondo havis unu lingvon kaj ke la nuna3 multlingveco estas puno de Dio. kaj kiam li mortas. Vespero venas k. koloron kaj elastecon al la lingvo. la estonaj maljunuloj portas barbon ne sur la mentono aŭ ĉirkaŭ la buŝo. ke malgraŭ sia logikeco. ekz. greka kaj latina. sed ke sub la plumo de talenta poeto kaj verkisto. kaj kiam malfortiĝis aŭ falis la ŝtato. malgraŭ la manko de idiotismoj la Esperanta stilo tute ne estas mekanika. Comenius94 . Ŝipo naĝas sur la maro.malegaleco de la formo ili ĉiuj havas tute saman sencon: Kiel vi fartas? La rusoj ne dancas laŭ piano. egale al kiu nacieco li apartenas. Tial eraras tiuj. La unuaj. Ili forgesas. sed ilo por esprimi krom niaj pensoj ankaŭ niajn sentojn. La ideo de internacia lingvo ne estas produkto de la lasta tempo – jam en la malnovaj tempoj oni sentis1 la valoron de komuna lingvo. zorge legante la gazetaron kaj literaturon. oni ne bezonas studi plurajn lingvojn. oni diras. Tial ne imitu blinde vian gepatran lingvon. Por akiri internacian kaj bonan Esperantan stilon. kiu plene estras la lingvon. ke «preĝeja sinjoro metis mortintan korpon en lignan ĉemizon» tio signifas. ni ne plu komprenus unu la aliajn kaj anst. sed ili metas la ĉapelon «en la kapon» kaj «la ŝuojn en la piedojn». seka kaj senviva kiel matematika formulo. ke pastro benis mortinton okaze de la enĉerkigo. precipe la verkojn de nia Majstro kaj aliaj bonaj aŭtoroj. malaperis el la areno ankaŭ ĝia lingvo. sed kun iom da fantazio ĉiu facile komprenas ilin. ke li «iris el la tempo». sed «en la buŝo». Komence tio ja estas malfacila. Certe ankaŭ en via propra lingvo vi povas trovi multajn tiajn «perlojn». similajn al «Ni ĉiuj estas konsentaj kun via opinio temata pri fondiĝo apartan polican grupon» kiun mi trovis en letero de relative perfekta s-ano.

kaj ciferlingvoj k. domisol Dio. La nomo mem de la lingvo devenas el la anglaj vortoj world «mondo» kaj to speak «paroli» (= Volapük).p. ĉar la ĉinoj ne povas ĝin elparoli). lol rozo (r estas forigita. paisaludomöz nem ola! Kömomöd monargän ola! Jenomöz vil olik. Sudre. F. k. Pli ol 1000 diplomitaj instruistoj estis dissemitaj tra la tuta mondo. Plue Yulop Eŭropo. Sed nun Volapük estas jam delonge tute mortinta kaj apartenas jam nur al la historio. Skag ofero.a.t. i su tal! Bodi obsik vädeliki givelös obes adelo! E pardolös obes debis obsik. k. Volapük havis la plej grandan sukceson kaj disvastiĝon. Skad peti.a. Jen kelkaj ekzemploj: si jes. plene elpensitaj5 kaj ne bazitaj sur la ekzistantaj lingvoj. sod aidalivolös obis de bad.p. kreita de germana prelato Johann Martin Schleyer (1831-1912). La plej konata kaj perfekta el la miksitaj lingvoj estas Volapük (1879). Neke azeno. löfoms ili amas. Jenosöd!» El ĉiuj lingvoprojektoj. doresol monato. sed ili estas tiel ŝanĝitaj kaj deformitaj. germana kaj franca lingvoj. Tiun lingvon oni povis ne nur skribi kaj paroli. solmido diablo. sed ankaŭ kanti. kel binol in süls. älöfof ŝi amis. Silop Azio. akcenton havas la lasta silabo): «O Fat obas. plim komplimento. kiuj dividiĝas je tri grupoj: 1. fablüd fabriko. ekzistis 283 societoj kaj 25 gazetoj. Ĝi estis instruata en kelkaj superaj lernejoj en Eŭropo kaj Ameriko. ke plej ofte estas tute neeble rekoni ilin. k. kreitaj laŭ la modelo de la ekzistantaj lingvoj. Miksitaj lingvoj. Lernolibroj estis aperintaj en 25 lingvoj kaj la literaturo konsistis el 384 libroj. konstruitaj sur la bazo de la naciaj lingvoj. Skab juĝi. elöfof ŝi estas aminta. bildskriboj. do ne. signo. äs id obs aipardobs debeles obas. k. parte ankaŭ el la latina. refa lia. olöfols vi amos. ilöfol ci estas aminta. La vortoj estas ĉerpitaj ĉefe el la angla. doredo tempo. solmi malbono. Konataj estas entute pli ol 300 projektoj de artefarita lingvo. dünal ministro. re kaj. dofa li. kiam ĝi atingis sian kulminon. löfob mi amas.. E no obis nindukolös in tentadi. Fikop Afriko. doremi tago. Talop Aŭstralio. Lingvoj. 95 . Jen la preĝo «Patro nia» en Volapük (oni legas kiel estas skribite7. dore mi. Al la unua grupo apartenas ekz. La gramatiko de Volapük estas sufiĉe simpla kaj regula. En 1889. Melop Ameriko. sed kies gramatiko kaj vortaro estas grandparte elpensitaj de iliaj aŭtoroj. Neka ĉevalo. aperintaj antaŭ kaj post Esperanto. dorela jaro. fajfi kaj ludi per kiu ajn muzik-instrumento. Dalgarno (London 1661). sed tute elpensita kaj artefarita: löfon ami. k.t.p. Neko mulo. kaj la 17 fundamentajn klasojn kaj iliajn multajn subklasojn li signis per grekaj kaj latinaj literoj. dorefa semajno. Descartes kaj Leibnitz en la komenco de la nova epoko.t. dol doloro. doresi jarcento. 3. domi vi. En Solresol la tuta gramatiko kaj vortaro estas kombinitaj el la 7 muziknotoj. Por surdmutuloj estis ellaborita speciala gestsistemo kaj kolora kaj luma signalado estis ebla en ĝi per sep diversaj koloroj. redo mia. aperinta6 en Parizo en 1866. 2. la filozofia sistemo de G. älöfob mi amis. ulöfols vi estos amintaj. misol bono. löfom li amas. Tiamaniere li ricevis tiajn vortojn kiel ekzemple Skam dia favoro. Filozofiaj lingvoj. Dalgarno penis klasifiki ĉiujn homajn ideojn.t. Skaf adori.Komensky. äs in süls.p. remi via. la muzika lingvo Solresol de F. löfobs ni amas.

Stojan. Sekve la praktiko montras.a. sed estas same naturaj kiel la naciaj lingvoj. ke per Esperanto la mondlingva problemo jam estas solvita. kiu progresas de jaro al jaro malgraŭ la diversaj malfacilaĵoj kaj estas nuntempe jam multoble pli disvastigita ol ĉiuj aliaj artefaritaj lingvoj kune. 243 paĝoj.). Interlingua. Gernet): 96 . 11) Aŭ tiom similaj. Ĝenevo 1929. 9) Tial. kiuj estas kreitaj sur la bazo de la ekzistantaj lingvoj. al kiu Zamenhof dediĉis sian tutan vivon. Leipzig 1931. El la kombinitaj lingvoj la plej grandan disvastiĝon krom Esperanto trovis Ido (1908). Bibliografio de Internacia Lingvo. Tamen ankaŭ ĝi neniam atingis la saman gradon de disvastiĝo kiel Esperanto kaj Volapük kaj nuntempe ĝi estas jam preskaŭ elmortinta. naskiĝis la 15-an de decembro 1859 en la pola urbo Bialystok. kvankam ĝi estas rekta objekto: la fundamentaj numeraloj estas neŝanĝeblaj kaj ne povas havi akuzativan finaĵon.. Ili fakte ne estas artefaritaj. 158. Drezen. Ĝi havas tute alian sencon ol fine (= en la fino). 5) Ĉi tie temas pri mallongigita frazo: kiuj estis plene elpensitaj. Idiom Neutral k. aperis ĉe li jam en la plej frua infanaĝo1. kie lia patro estis gimnazia instruisto. kiel estas skribite. 4) Proksimume samsenca estas baziĝis. 7) La plena formo estas: oni legas tiel. 2) Aŭ: En Biblio estas rakontate. la aŭtoro de Esperanto. Ludoviko Lazaro Zamenhof. Occidental. 560 paĝoj. Pro tio9 la mondkonata dana lingvisto Jespersen nomas ilin kombinitaj aŭ konstruitaj lingvoj. RakontatE. Ido. Borovko (traduko de V. 6) Aperinta = kiu aperis.a. Krome10 ili ĉiuj estas tiel11 similaj unu al la aliaj ke ĉiu. tial oni rakontas estas preferinda. La ideo de internacia lingvo. kiu lernis unu12 el ili. Esperanto. el kies elementoj ili estas kompilitaj. P. alkalkulite ankaŭ Volapük kaj Ido. povas sufiĉe bone kompreni ankaŭ la aliajn. 8) Laste = kiel la lasta(j). kiel Volapük.Laste8 venas la lingvoj. 3) Ankaŭ nuntempa. Praktikan valoron en nia tempo havas sole Esperanto. 12) Ne «unun». kiel li mem rakontas en sia fama letero al N. kiu prezentas el si specon de reformita Esperanto. Solresol k. 10) Krom tio. 1) Oni povas diri ankaŭ estis sentata la valoro. Historio de la mondolingvo. ĉar mankas subjekto. Novial. Klarigoj. (Literaturo: E. Mallonga biografio de Zamenhof. Sed tia pasiva formo estas iom peza. ekz.

germanoj kaj hebreoj. senfina amaso da gramatikaj formoj. kaj dume sur la strato kaj sur la korto. jam temp' está! La tot' homoze in familje Konunigare so debá. kvankam multaj eble ridetos pri tiu ĉi «doloro pro la mondo» ĉe la infano. kies komencaj vortoj estis la sekvantaj: Malamikete de las nacjes Kadó. li faris ankaŭ diversajn provojn pri tia lingvo. Oni edukadis5 min kiel idealiston. Multon mi devis ĉirkaŭhaki. latina kaj greka) kun ĝia simpla gramatiko kaj rimarkis la rolon de la sufiksoj en la rusa lingvo. kaj li komencis malklare revi8 pri nova. la gramatiko kaj la grandegulaj9 vortaroj komencis rapide malgrandiĝi antaŭ liaj okuloj kaj li ekkriis kun ĝojo: «La problemo estas solvita!» «En la jaro 1878 la lingvo estis jam pli-malpli preta. la patro prenis la promeson. Jam frue li konvinkiĝis. En tia urbo pli ol ie3 la impresema4 naturo sentas la multepezan malfeliĉon de diverslingveco kaj konvinkiĝas ĉe ĉiu paŝo. En 1885 li finis la universitatajn studojn kun kuracista diplomo kaj komencis sian medicinan praktikon. ke la «grandaĝaj»7 posedas ian ĉiopovan forton. ke ĉiuj homoj estas fratoj. kaj ni entuziasme12 kantis la himnon. poloj. mi ripetadis al mi. ĉio aparte 97 . Sed kiam li eklernis la anglan lingvon (aldone al la germana. Nun li ekpensis jam ankaŭ pri publikigo de la lingvo. kun ĝiaj centoj da miloj de vortoj. ŝajnis al mi tia artifika kaj kolosa maŝino. La 5-an de decembro 1878 ni ĉiuj kune solene festis la sanktigon de la lingvo. ke la diverseco de lingvoj estas la sola. Ĉar al mi tiam ŝajnis. principoj kaj postuloj puŝis kaj malhelpis unu la alian17. estas ankoraŭ ne preta praktike.p. hebreoj k. kiel lernanto de klasika gimnazio en Varsovio. Tio ĉi ĉiam forte turmentis mian infanan animon.p. kiu disigas la homan familion kaj dividas ĝin en malamikajn partojn. timante pro lia sano. «elpensadis artifikajn riĉegajn deklinaciojn kaj konjugaciojn k. kio ŝajnis al mi tute preta teorie. dume18 en la teorio. franca. perfektiginta kaj adaptinta al la praktikaj bezonoj per multa tradukado kaj originala verkado: «vastaj provoj montris al mi. Liaj antaŭaj kunuloj el la gimnazio14 baldaŭ forlasis la »utopion«. ke dum la universitata tempo li ne okupiĝos15 pri la afero. poloj. kadó.t. Mi komunikis10 pri ĝi al miaj kolegoj (mi estis tiam en la 8-a klaso de la gimnazio). ke mi ne unufoje diradis al mi: «for la revojn! tiu ĉi laboro ne estas laŭ homaj fortoj»». Baldaŭ poste li finis la gimnazion13 kaj ekstudis medicinon. Dum tiu ĉi festo estis paroloj11 en la nova lingvo. kaj ankaŭ de li mem. ĉio ĉe ĉiu paŝo igis min senti. aŭ almenaŭ la ĉefa kaŭzo. Poste. ke tio. ke kiam mi estos grandaĝa. mi nepre forigos tiun ĉi malbonon». germanoj. falu. kiel ŝajnis al mi. ĉiu el tiuj ĉi elementoj parolas apartan lingvon kaj neamike rilatas la aliajn elementojn2. kvankam inter la tiama «lingwe uniwersala» kaj la nuna Esperanto estis ankoraŭ granda diferenco. Vortoj kaj formoj. kiun li dume estis polurinta. Sed Zamenhof estis ankoraŭ tro juna por eliri publike kun sia verko.» (En la nuna Esperanto: Malamikeco de la nacioj falu.«En Bjelostoko la loĝantaro konsistas el kvar diversaj elementoj: rusoj. anstataŭigi. unue en Moskvo. ke homoj ne ekzistas: ekzistas sole rusoj. korekti kaj radike16 transformi. poste en Varsovio. ke nek la antikvaj nek la modernaj lingvoj taŭgas por tiu ĉi celo. oni min instruis6. Sed homa lingvo kun ĝia. per kiuj min timigis la dikaj vortaroj.t. jam tempo estas! La tuta homaro en familion unuigi sin devas). artefarita lingvo.

Ho. kiel ekzemple la universala prepozicio «je». kiu sidas sur nia brusto. sed mi ne povis forlasi la ideon. kredeble neniam falus en mian kapon teorie. ni devas ĉiuj elŝiri el nia koro tiun parton de la esperantismo. Kelkaj formoj. mia kor'! Post longa laborado Ĉu mi ne venkos en decida27 hor'! Sufiĉe! trankviliĝu de l' batado. fariĝinte posedaĵo de la tuta homaro. kia sorto atendas kuraciston. batalantoj por Esperanto. homon. ni forĵetos malproksimen la verdan stelon. mia kor'! Zamenhof vidis en Esperanto ne nur lingvon kiel teknikan ilon. kiel la viva patra20 lingvo». ne la lingvo mem. ni volas havi nenion komunan»! Venos iam la tempo. tiel ekzemple mi devis forĵeti kelkajn nebezonajn sufiksojn». homaranismo. kiu ĉiam gvidadis ĉiujn batalantojn por Esperanto! Ho ne. mi transiris Rubikonon». baldaŭ poste ankaŭ en la pola. mi sentis. neniam! Kun energia protesto ni forĵetas tiun ĉi postulon. la elasta verbo «meti». mia kor'! Ho. tiam ĝi fariĝos jam nur lingvo. tiun ideon. dank' al bonkora helpo de sia estonta bopatro.kaj en mallongaj provoj. franca. germana kaj angla lingvoj. kaj ni ekkrios kun abomeno: «Kun tia Esperanto. mi jam ne havos la eblon23 reiri. kiu sin okupas je25 «flankaj aferoj». perdos sian karakteron idean. tio ĉi kompreneble al neniu donas la rajton postuli. kiu estis la stelo. ili ŝajnis al mi tute bonaj. gracie kaj tute libere. ke mi staras antaŭ Rubikono kaj ke de la tago22. «Mi estis tre ekscitita antaŭ tio ĉi. El la timo. internan ideon. Fine «la parolo fluis jam mem. la unuajn batalantojn por Esperanto. ĝis fine en julio 1887. El mia brusto nun ne saltu for! Jam teni min ne povas mi facile.. ne batu maltrankvile. oni jam ne batalados por ĝi. propravole28 donis al la vasta mondo plenan rajton rigardadi Esperanton nur de ĝia flanko praktika kaj uzadi ĝin nur por nia29 utilo. Dum du jaroj li vane21 serĉis eldononton por sia broŝuro pri la nova lingvo. kiu estas la plej grava. la neŭtrala. kiu estis la ĉefa celo de la afero de Esperanto. la t.. kion ni skribis por Esperanto. ni indigne30 disŝiros kaj bruligos ĉion. li mem sukcesis eldoni ĝin (D-ro Esperanto. se tiu ĉi publiko vidas en li fantaziulon.t. mi sentis. Antaŭparolo kaj plena lernolibro). tion li elokvente atestis en sia malferma parolado de la dua kongreso de Esperanto en Ĝenevo (1906): «Se ni. mi sciis. kiu eniris mian korpon kaj sangon kaj..n. oni devigos. ne. El tiu ĉi tempo devenas ankaŭ unu el liaj plej belaj versaĵoj26: Ho. ke ni evitu en nia agado ĉion idean. oni nur tirados el ĝi 98 . kiuj ŝajnis al mi riĉaĵo. ke ni eble ne plaĉos al tiuj personoj. kiam aperos mia broŝuro. Tiaj objektoj. unue en la rusa. Se nin. montriĝis nun en la praktiko senbezona balasto. kiuj mem volas uzi Esperanton nur por aferoj praktikaj por ili.. Ho. ni neniigos31 kun doloro la laborojn kaj aferojn de nia tuta vivo. kiun li poste evoluigis je tuta instruo. sed difinita finiĝo19 «aŭ» k. la plej sankta. ke mi metas sur la karton tutan estontan trankvilecon kaj ekzistadon mian kaj de mia familio. Ke por li ĝuste tiu interna ideo estis la plej grava. kiu devas servi ekskluzive nur al celoj de komerco kaj praktika utileco. Lingvo internacia.p. kiu dependas24 de la publiko. flekseble. kiam Esperanto. sed jam de la komenco li ligis al ĝi la ideon pri interfratiĝo kaj paca kunvivado de la popoloj. la ĉefa celo de liaj penadoj. ke ni ĉiuj vidu en Esperanto nur aferon praktikan. mia kor'.

la sanga mondmilito. En sia ĉarma libro «Vivo de Zamenhof» D-ro E. kiun lingvo internacia en si enhavas. Vivo de Zamenhof). kun estraro de l' kongreso. la fervoro retondregis». Atentu. (Literaturo: D-ro Edmond Privat. kvankam ĝia logika senco estas alia. ke Esperanto estas la sola konsolo de ilia finiĝanta vivo. sed nur la penso pri la sankta. tukoj. sed eĉ al grandaj oferoj. sed nur tial. Tiu ĉi ideo – vi ĉiuj sentas ĝin tre bone – estas frateco kaj justeco inter ĉiuj popoloj. Tiu ĉi ideo akompanadis Esperanton de la unua momento de ĝia naskiĝo ĝis la nuna tempo. ne! ĉiuj memoris nur pri la interna ideo entenata en la esperantismo. ke al laborado por Esperanto instigas nin ne la penso pri praktika utileco. Frateco kaj egaleco inter la popoloj estis la celo de lia vivo. ĉar ĝi aldonas nenion novan al la senco. manoj. Se mi la tutan pli bonan parton de mia vivo memvole pasigis en grandaj suferoj kaj oferoj kaj ne rezervis por mi eĉ ian rajton de aŭtoreco – ĉu mi faris tion ĉi pro ia praktika utileco? Se la unuaj esperantistoj pacience elmetadis sin ne sole al konstanta mokado. Malalta. Privat priskribas D-ron Zamenhof jene (ĉe la malfermo de la unua kongreso de Esperanto en 1905 en Bulonjo-ĉe-Maro): «Jen sur la scenejo. Klarigoj. Ĉio jam flugis aŭ svingiĝis en la aero. kiujn li estis helpinta kaj ofte senpage fleginta dum sia okulista praktiko. ke en la sekvanta instruis -ad. ke li eĉ ne ŝatis la titolon Majstro. granda kaj grava ideo. Al la lasta ripozo akompanis lin nur kelke da polaj kaj unu germana esp-isto kaj popolamaso el tiuj. kaj ke lia vivo estingiĝu senespere sub la sonoj de kanonbruo35. Karaktere34 li estis homo tre modesta.estis tie ĉi superflua. ke ĝi alproksimigas iliajn korojn». ne. nur por ke ŝi povu ŝpari iom da mono por la propagando de Esperanto – ĉu ili ĉiuj faris tion ĉi pro ia praktika utileco? Se ofte personoj alforĝitaj al la lito de morto skribadis al mi. ni ĉiuj konscias tre bone. 2) Aŭ: rilatas al la aliaj elementoj.. ĉapoj. 1) Ofte en tiu ĉi senco estas uzata ankaŭ infaneco. kaj ekzemple unu32 malriĉa instruistino longan tempon suferis malsaton. kiun la historio konas. timema. per kiu la esperantistoj honoris lin.profiton. 7) Kutime oni diras plenkreskaj aŭ maturaj. kaj ke li neniam akceptis iun oficialan postenon en la movado. ĉu ili pensis tiam pri ia praktika utileco? Ho ne. barbeto iom griza. Sed nun. eĉ ne tial. ke ĝi alproksimigas la cerbojn de la homoj. Sed la ironio de la sorto volis. ke dum la lastaj jaroj de sia homama vivo li estu atestanto de la plej terura kaj kruela interpopola buĉado. ke ĝi alproksimigas reciproke la korpojn de la homoj.mankas! 6) Aŭ: instruis al mi. 99 . kiam li estis ankoraŭ malgranda infano. 5) La sufikso -ad. sed nur batalantoj. ĉiuj ŝatis Esperanton ne tial. kiam preskaŭ ĉiuj esperantistoj estas ankoraŭ ne profitantoj. en duonhora aklamado. Por la alilandaj gesamideanoj la landlimoj estis fermitaj pro la milito. 3) Kutime oni diras pli ol ie aliloke aŭ pli ol en iu alia loko. rondaj okulvitroj. kortuŝita33.. eniris la amata Majstro. Kiam li leviĝis post salutoj de l' urbestro. 4) Pli ĝusta estus impresiĝema aŭ impresebla. Ĝi instigis la aŭtoron de Esperanto. tiel modesta. kun frunto tre granda. Li mortis en Varsovio la 14-an de aprilo 1917.

20) Nuntempe oni diras gepatra lingvo. 26) Ankaŭ poeziaĵo kaj poemo. 14) Aŭ: gimnaziaj kunuloj. 25) Kutime oni diras okupi sin pri. 33) Ankaŭ emociita. 32) Tie ĉi unu havas la rolon de nedifina artikolo. 23) Aŭ: eblecon. 31) Aŭ: ekstermos. funde. 30) Ankaŭ indignite aŭ kun indigno. 27) Atentu la diferencon inter adjektivigita verbo kaj participo: decida paŝo. 16) Kutime oni diras radikale. 28) Aŭ: memvole. 22) Aŭ: depost la tago. 34) Aŭ laŭ la karaktero. 11) Kutime en tiu ĉi senco estas uzata parolado. 9) grandegulo = giganto. 19) Nuntempe en tiu ĉi senco estas uzata finaĵo (= io. 24) Aŭ: dependanta. 21) Ankaŭ senrezulte aŭ sen rezultato. Finiĝo havas proksimume la saman sencon kiel fino. 18) Nuntempe en tia okazo estas uzata la simpla dum. preferinda estas iu malriĉa instruistino. 29) Tie ĉi ŝajne devus esti sia. decidanta persono. fundamente. 100 . 15) Ofte oni diras okupos sin. 35) Anstataŭ kanono pli true estis uzata pafilego. koloso. Dume = dum tio. 12) Entuziasme = kun entuziasmo. dum tiu tempo.8) Komencis revi = ekrevis. 10) Ankaŭ sciigis kaj informis. 17) Aŭ: malhelpis unu al la alia. 13) Oni diras ankaŭ absolvis gimnazion. kio troviĝas en la fino).

Nylen k. Cent semoj perdiĝas. la germanoj L. konstante frapante. 2) En la kutima stilo oni ne rajtas tiamaniere apostrofi la artikolon. Ankaŭ kun infinitivo: Ĉesu jam babili! Transitiva ĝi fariĝas per -igi: Ĉesigu la babiladon. – «Ne ĉesu. L' espero. Traboras la monton granitan. Inter la unuaj pioniroj estis la polo A. 101 . El la historio de Esperanto. neniam laciĝas. dekliniĝi. kiu gvidis tiam la tutan movadon. laŭ la pseŭdonimo1 de ĝia aŭtoro.a. Grabowski. Iom post iom fondiĝis pliaj societoj kaj grupoj. Einstein kaj W. post longa laboro. kaj iom post iom troviĝis lernantoj kaj uzantoj de la «Lingvo Internacia». l' obstino2 kaj la pacienco – Jen estas la signoj. Atingos la celon en gloro. kaj komenciĝis la internacia vivo de la lingvo. Trompeter. Ni semas kaj semas. kiam la tiea volapukista klubo konvertiĝis kaj transiris al Esperanto. per kies potenco Ni paŝo post paŝo3. de Beaufront. H. La unua gazeto aperis en 1889 sub la nomo «La Esperantisto». kuraĝe kaj ne flankiĝante1 Ni iru la vojon celitan! Eĉ guto malgranda. mil semoj perdiĝas. Klarigoj. ne ĉesu» en kor' al ni sonas: «Obstine antaŭen! La nepoj vin benos. ĉar ĝuste tiam estis la flortempo de Volapük. 160. flankeniĝi. En 1891 la personaj cirkonstancoj de D-ro Zamenhof. fariĝis tiel malfacilaj. aperis literaturaj verkoj kaj diverslingvaj lernolibroj. la svedo P. Nur rekte. ke li devis ĉesigi la aperadon de «La Esperantisto». «Ho. ankaŭ en Nürnberg. 3) Kutime oni diras paŝoN post paŝo. kaj ankaŭ en la poezio tio okazas malofte. post kies baldaŭa falo multaj perdis la kredon je artefaritaj lingvoj entute. Tamen la semo estis ĵetita. El la «Vojo» de Zamenhof.159. Sed jam ekblovis krizaj ventoj3. 1) Kutime oni diras deflankiĝi. 4) Ĉesi estas netransitiva: La pluvo jam ĉesis. kiun ĝiaj adeptoj baldaŭ eknomis simple Esperanto. La unuaj broŝuroj de 1887 ne vekis tiel grandan intereson al la nova lingvo kiel Zamenhof esperis. Pri l' tempoj estontaj pensante. Se vi pacience eltenos». devojiĝi. la franca markizo L. – Ni semas kaj semas konstante. La unua Esperanta societo fondiĝis2 en 1888 en Nürnberg (Germanujo). ĉesu4!» mokante la homoj admonas.

Fondiĝis societoj eĉ en Usono9 kaj Japanujo. kiuj rifuzas4 pli porti min. kiam li aperis sur la scenejo kune kun la kongresa estraro. kiu ĉiujn nin ligas . ne aŭdeblaj por la orelo. Malfermante la kongreson. kie L. Ĉar la plej granda parto de la abonantoj estis ĝuste rusoj. Depost tiu tempo neniam plu okazis similaj danĝeraj momentoj kaj la afero povis pli-malpli trankvile daŭrigi8 sian progresadon. en la vico de la plej energiaj batalantoj. Sed nun sekvis alia danĝero – la reforma movado. Baldaŭ la movado resaniĝis ankaŭ de tiu vundo kaj daŭrigis sian konstantan kaj senlacan marŝadon antaŭen. tute neatendite kaj perfide.. Pro apero de verketo de Tolstoj en «La Esperantisto» la rusa cenzuro en 1895 malpermesis la eniradon de la gazeto en Ruslandon. karaj samideanoj. fratoj kaj fratinoj el la granda tutmonda familio. miaj vundoj saniĝos. ĝis kiam en 1914 ekfuriozis la sanga mondmilito. Ne povante plu kontraŭstari5 al insistaj postuloj pri ŝanĝoj en la lingvo. Sed la plejmulto restis fidela al Esperanto. al kiu transiris pluraj esperantistoj kaj Esperanto-societoj. rapide ekkreskis la literaturo.kies eldonanto kaj redaktoro li nun estis. Per longedaŭraj tondraj aplaŭdoj oni akceptis la Majstron. – fariĝi la dua lingvo de ĉiu kulturhomo. kien kolektiĝis 700 esperantistoj el ĉiuj landoj de Eŭropo. kiu senkompate detruis preskaŭ ĉion. kiu fakte estis nur ia reformita Esperanto. Modesta estas nia kunveno. de Beaufront. sub la pseŭdonimo «Ido» prezentis al la komitato sian propran kreaĵon. kiuj kunvenis el landoj proksimaj kaj malproksimaj. kion oni tiel pene kaj ame estis konstruinta dum tuta homa generacio. kio nun naskiĝas». sonoj tre mallaŭtaj. Pasos kelka tempo. kaj tiamaniere Esperanto denove estis savita el grava danĝero. ke la gazeto devis fini sian aperadon. Feliĉe en tiu plej kriza momento por la juna movado aperis nobla kaj malavara savanto en la persono de Trompeter. kaj entute interrompi ĉian agadon por la afero. el la plej diversaj regnoj de la mondo. Kompreneble la komitato akceptis kaj rekomendis tiun novkreaĵon. «Mi faris ĉion. la sekvo7 estis tio. mi tenis min tiel longe. Granda entuziasmo regis inter la kongresanoj. Mi esperas. sed senteblaj por ĉiu animo sentema: ĝi estas la sonoj de io granda. anstataŭ pledi por Esperanto. por frate premi al si reciproke la manojn pro la nomo de granda ideo. Post tiu unua kongreso Esperanto komencis rapide disvastiĝi en la tuta mondo.. sed tra la aero de nia salono flugas misteraj sonoj. kaj nun mi devas foriĝi kaj peni refortigi miajn piedojn. kiel mi povis. Tute nova periodo en la historio de Esperanto komenciĝis per la unua internacia kongreso en 1905 en la franca urbo Bulonjo-ĉe-Maro. Sed nova danĝero insidis la aferon. vi denove min vidos inter vi. En 1907 estis kunvokita en Parizo grava internacia scienca komitato por definitiva akcepto de internacia helplingvo. Sed la plejmulto de la voĉdonintoj estis kontraŭ ĉiaj reformoj. amikoj. Sed post la milito ekĝermis nova vivo sur la ruinoj kaj nun Esperanto estas pli disvastigita kaj forta ol iam antaŭe kaj spite10 al ĉiuj homaj antaŭjuĝoj kaj indiferento obstine daŭrigas sian malfacilan kaj krutan vojon al la celo. kion mi povis. «la dua Majstro» kaj plenrajta reprezentanto de D-ro Zamenhof. Tamen per tio ne finiĝis la malfacilaĵoj. kaj tiam. ke mia foresto ne longe daŭros». Zamenhof faris sian unuan paroladon antaŭ multnacia aŭskultantaro: «Mi salutas vin. Sed ankaŭ nun troviĝis savo: en la sama jaro la Klubo Esperantista en Upsala (Svedlando) relevis la falintan standardon kaj komencis la eldonadon de la gazeto «Lingvo Internacia». Sankta estas por ni la hodiaŭa tago. aperis multnombre lernolibroj kaj vortaroj en diversaj lingvoj. kiu certigis la aperadon de la gazeto. Zamenhof ellaboris detalan projekton de reformoj kaj prezentis ĝin en 1894 al la membroj de la tiama «Ligo Esperantista» por voĉdonado6... 102 .

kiun tiu aŭ alia esperantisto ligas kun la Esperantismo. 4) Proksimume saman sencon havas malakcepti. por kiu la Esperantismo ne respondas3. 161. jam delonge ĉiuj grupiĝis ĉirkaŭ la sola lingvo Esperanto kaj laboras por ĝia disvastigado kaj riĉigado de ĝia literaturo. La Esperantismo estas penado disvastigi en la tuta mondo la uzadon de lingvo neŭtrale homa. Klarigoj. (Akceptita de la I-a Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer la 9-an de aŭgusto 1905). Ĉar pri la esenco de la Esperantismo multaj havas tre malveran ideon. doni la sekvantan klarigon: 1.A. kelkaj uzas eĉ spite antaŭjuĝoj. Historio de la lingvo Esperanto. 5) Ankaŭ rezisti. ke Lingvo Internacia povas esti nur lingvo arta4. ĉiuj prezentas nur teoriajn projektojn. 7) Ankaŭ rezulto kaj rezultato. 9) La origina formo estas Unuigitaj Ŝtatoj de Norda Ameriko (U. oni povas diri ankaŭ kontraŭstari insistajn postulojn. sed ĝi ne estas uzebla kun infinitivo: Li rifuzis (akcepti) la proponon. perfekte vivipova kaj en ĉiuj rilatoj plej taŭga montriĝis nur unu sola lingvo. ke teoria disputado kondukos al nenio kaj ke la celo povas esti atingita nur per laborado praktika. 1) Oni diras ankaŭ pseŭdonomo kaj aŭtora nomo. 3) Aŭ ventoj de krizo. kaj ĉar el ĉiuj multegaj provoj faritaj en la daŭro de la lastaj jarcentoj. tial la amikoj de la ideo de Lingvo Internacia. reprezentantoj de la Esperantismo en diversaj landoj de la mondo. tial ni subskribintoj. kie diversaj nacioj batalas inter si pri la lingvo. kiu «ne entrudante sin en la internan vivon de la popoloj kaj neniom celante elpuŝi la ekzistantajn lingvojn naciajn» donus al la homoj de malsamaj nacioj la eblon1 kompreniĝadi inter si2. Ĉar la aŭtoro de la lingvo Esperanto tuj en la komenco rifuzis unu fojon por ĉiam ĉiujn 103 . Ĉiu alia ideo aŭ espero. 10) Oni povas diri ankaŭ spite antaŭjuĝojn. kiuj havas egalan intereson por ĉiuj popoloj.S. Esperanto.(Literaturo: D-ro E. 2) Aŭ estis fondata. kaj II. kunvenintaj al la Internacia Kongreso Esperantista en Boulogne-sur-Mer. Li malakceptis la proponon. 8) Atentu la uzadon de daŭri: La progresado de Esperanto daŭras. I. laŭ la propono de la aŭtoro de la lingvo Esperanto. estas lia afero pure privata. ĉiuflanke elprovita. 3. Deklaracio pri Esperantismo. kiu povus servi kiel paciga lingvo de publikaj institucioj en tiuj landoj. 2. Privat. parto). trovis necese. Esperanto daŭrigas sian progresadon. konsciante.). Esperanto daŭras progresi. kaj en kiu povas esti publikigataj tiuj verkoj. kaj lingvo efektive finita. 6) Ankaŭ balotado. Ĉar en la nuna tempo neniu esploranto en la tuta mondo jam dubas pri tio.

Ni. kiun li trovas la plej ĝusta. 7) Nuntempe oni ne uzas la artikolon kun adverboj. kaj uzadi la lingvon por ĉiaj eblaj celoj. por kiaj celoj li ĝin uzas. nek en rilato morala. respondeca: respondeca (priresponda) redaktoro. kiu ne povas esti oportune esprimata per tiu materialo. 1) Aŭ eblecon. Esperantisto estas nomata ĉiu persono.personajn rajtojn kaj privilegiojn rilate5 tiun lingvon. 2) Aŭ interkompreniĝi. sed diras simple plej multe kaj plej bone. vivas en tute alia mondo kaj aliaj cirkonstancoj ol niaj avoj. 162. karakteron absolute privatan kaj por neniu devigan. 5. inter ili Esperanto. simile al la opinioj kaj verkoj de ĉiu alia esperantisto. Klarigoj. kaj eĉ novajn formojn. tial Esperanto estas «nenies propraĵo». sed ne deviga. kiu scias kaj uzas la lingvon Esperanto. La evoluo de Esperanto. 6) Plej ofte oni diras mallonge rajtas. Ĉiuj opinioj kaj verkoj de la kreinto de Esperanto havas. La sola unu fojon por ĉiam deviga por ĉiuj esperantistoj fundamento de la lingvo Esperanto estas la verketo «Fundamento de Esperanto». 4) Kutime oni diras artefarita. kio vivas. kiu la plej multe laboris por kaj en Esperanto kaj la plej bone7 konas ĝian spiriton. kiujn ili ne konis. 4. kiuj de la mondo esperantista estos konfesataj kiel la plej bonaj kaj plej talentaj verkistoj en tiu ĉi lingvo. kaj ĉiu deziranto povas eldonadi en aŭ pri tiu ĉi lingvo ĉiajn verkojn. kreskas kaj evoluas. subiĝas al tiu ĉi naturleĝo: seninterrompe ili evoluas kaj ŝanĝiĝas. same kiel la tuta vivo ŝanĝiĝas kaj aliiĝas. 3) En tiu senco estas uzataj ankaŭ la formoj respondeci. Apartenado al ia aktiva societo esperantista por ĉiu esperantisto estas rekomendinda. Sed pro la plena unueco de la lingvo al ĉiuj esperantistoj estas rekomendate imitadi kiel eble plej multe tiun stilon. kiajn li deziras. arta = kio rilatas al arto. Tiaj ne plu 104 . Materiala mastro de tiu ĉi lingvo estas la tuta mondo. Samtempe ni ne bezonas multajn vortojn kaj formojn. kaj sekve ni bezonas ankaŭ aliajn esprimilojn ol ili havis – multajn novajn vortojn por nomi la aĵojn kaj ideojn. anstataŭ rilate tiun lingvon oni povas diri ankaŭ rilate (koncerne) al tiu lingvo. nek en rilato materiala. respondeco. li neniam povas pravigi sin per la vortoj «tiel deziras aŭ konsilas la aŭtoro de Esperanto». Esperanto havas neniun personan leĝdonanton kaj dependas de neniu aparta homo. Se iu dekliniĝas de la reguloj kaj modeloj donitaj en la dirita verko. de jaro al jaro kaj de generacio al generacio. tute egale. kiujn uzis niaj avoj. Ĉiun ideon. Ĉio. kiu troviĝas en la verkoj de la kreinto de Esperanto. kiel spiritaj mastroj de tiu lingvo estos ĉiam rigardataj tiuj personoj. Ankaŭ ĉiu vivanta lingvo. ĉar ankaŭ la koncernaj aĵoj kaj ideoj apartenas jam al historio. modernaj homoj. kiel estas farate en ĉiu alia lingvo. 5) Ankaŭ koncerne. tiel same. ĉiu esperantisto havas la rajton6 esprimi en tia maniero. en kiu neniu havas la rajton fari ŝanĝon. kiu troviĝas en «Fundamento de Esperanto». kiuj pli respondas al la ritmo de la moderna vivo.

sed komencis sian naturan evoluadon simile al ĉiuj aliaj lingvoj. germana. En la Fundamento neniu persono kaj neniu societo rajtas fari iun eĉ plej malgrandan ŝanĝon. Tio ja ne estus al li malfacila! Sed intence li tion ne faris. malfacile povus legi kaj kompreni la nunajn librojn kaj gazetojn. kiel li skribas en la Antaŭparolo. ĉar pli frue. Tial li preferis ellabori kaj publikigi nur fundamenton de la nova lingvo.a. distanco. Ankoraŭ pli granda diferenco estas inter la «lingwe uniwersala» de 1878 kaj la posta Esperanto. kaj la hodiaŭa estona lingvo. kiuj nuntempe estas uzataj. ke estas granda diferenco inter la teorio kaj praktiko. dum la finan ellaboron de la lingvo. kiuj miskomprenas tion.t. kiu ne troviĝas en la Fundamento. farita ne «en retorto» laŭ certaj teoriaj dogmoj. kiu ne troviĝas en ĝi. pola).p.t. la konstruadon de la domo sur la fundamento. kiel en Ido. evoluas tre rapide ankaŭ sub niaj okuloj. estas granda diferenco inter tiu estona lingvo. kiu lernus ĝin laŭ la unua lernolibro de 1887 kaj parkerigus la tutan tiaman vortprovizon. Eĉ la sufikso -aĉ. Sed tiu netuŝebleco tute ne signifas. sed «subskribis». ke tiu. Sed en nia moderna tempo la evoluo de la lingvoj estas tre malrapida. kie partoprenas ĉiuj lingvouzantoj. kio ŝajnas esti bona teorie.uzataj vortoj kaj formoj nomiĝas arkaismoj. ke la maljunaj homoj plendas. kiuj memstariĝis dum la mondmilito. li lasis al la praktika lingvouzado. sed iom post iom ellaborita de la vivo mem. kadavro k. estis tiam nekonataj. tiom. tamen ankaŭ ĝi kiel ĉiu viva estaĵo multe evoluis kaj kreskis dum tiu relative mallonga tempo. kaj estante «pli papaj ol la papo mem». tion garantias la verketo «Fundamento de Esperanto». angla. kiu konsistas el Antaŭparolo de D-ro Zamenhof. Ke la evoluado de Esperanto ne estu arbitra kaj ne okazu en revolucia maniero. Dum la lastaj mil jaroj niaj nunaj kulturlingvoj evoluis kaj ŝanĝiĝis ofte ĝis nerekonebleco – ni malfacile aŭ preskaŭ ne komprenas tekstojn. evoluadon. Ekzercaro kaj Universala Vortaro kun tradukoj en la kvin nomitaj lingvoj. Fundamenta Gramatiko kvinlingva (franca. Kvankam la aĝo de Esperanto estas nur 50 jaroj. diskuti. La obeo de tiu 105 . projektoj. kanono estis nomata «pafilego». kanono. tiel granda. «la fundamento devas resti severe netuŝebla eĉ kune kun siaj eraroj». ilia evoluo je kulturlingvo estis malhelpita. kiel Ido. Ĉar tiam la tuta vortaro konsistis ja el malpli ol 1000 radikoj. rusa. kie ĉiujare oni ŝanĝadis la bazojn de la lingvo. pro la malfeliĉaj historiaj cirkonstancoj. svarmi. Occidental. Zamenhof mem havis tiel grandan respekton al la Fundamento. aboni. kiu estis uzata dum la mondmilito. ke ĉiu esperantisto devas laŭlitere imiti eĉ la erarojn de la Fundamento kaj ke oni ne rajtas uzi vorton aŭ formon. Per tio Esperanto ĉesis esti artefarita lingvo. ĉar li bone konsciis. evitas kaj malpermesas la uzadon de ĉiu vorto kaj formo. kaj eĉ tiaj vortoj kiel ekzemple ebria. stulta. ke tio. Ekz. sed ĝi devas por ĉiam resti senŝanĝa kiel aŭtentika dokumento. Sole la lingvoj de la malgrandaj popoloj. sed tuj en la komenco ellabori vastan vortaron kun ĉiuj necesaj vortoj. ke ili ne komprenas la modernajn librojn kaj kelkfoje eĉ la parolon de siaj gefiloj kaj genepoj. Novial k. ke li ne korektis en ĝi eĉ la erarojn. anstataŭ aspekti oni diris «elrigardi».p. k. sed kolektiva ellaboraĵo de la tuta esperantista popolo. al la esperantista popolo en la tuta mondo. preskaŭ nerimarkebla. Bedaŭrinde ekzistas personoj. kie troviĝas nur la plej necesaj elementoj. ke neniu rajtas en ĝi mem fari ian korekton aŭ plibonigon. unuavice kompreneble la plej bonaj verkistoj. kiuj en nia gepatra lingvo estis skribitaj antaŭ mil aŭ eĉ kelkaj centoj da jaroj. aspekti. ĉar. montriĝas kelkfoje tute sentaŭga en la praktiko. La netuŝebleco de la Fundamento signifas kompreneble tion. ĉar ĝi devas gardi la unuecon kaj kontinuecon de nia lingvo. D-ro Zamenhof estus ja povinta eldoni ne maldikan kajereton kun malpli ol 1000 radikoj. gazeton oni ne abonis. Sekve la nuna Esperanto estas ne teoria verko de unu sola persono.tiam ne ekzistis.

malkompreniĝo. ke tiu aŭ alia vorto kaj formo plaĉas al ili. kiun ĝi rekomendos uzadi paralele kun la formo malnova. kiun ĝi havis antaŭ jardekoj.t. ĝi devas esti ĉiurilate elprovita en la praktika lingvouzo. kiel ni tion ĉi vidas en ĉiu natura lingvo. kio jam estas ĝenerale uzata. inter ili la jam menciitaj ebria. sed ĝi povos proponi formon novan. kaj ĉiu. sed per vojo natura. Tio ĉi povus naski la penson. povas montriĝi tute sentaŭga en la praktiko. svarmi. diskuti. tiuj ĉi arĥaismoj neniam estos elĵetitaj. ke ĉia evoluo de la lingvo ĉesus kaj ĝi ŝtoniĝus simile al la mortinta latina lingvo. prezentante parton de la fundamento. kio ŝajnas al ni bona en la teorio. nia lingvo havos la plenan eblon ne sole konstante riĉiĝadi. kiuj ĉiutage estas uzataj en la tuta mondo (ekz. povas ilin uzi ankaŭ en la praktika vivo. la superaj lingvaj institucioj. daturo.p. kurtaĝo. kaj tiamaniere ni havos la certecon. sed ĉiam estos presataj en ĉiuj lernolibroj kaj vortaroj samtempe kun la formoj novaj.postulo signifus. kiu deziras. La Akademio oficialigis eĉ la literon k anstataŭ ĥ en la vortoj arkaismo.p. interbatala kaj ruiniga rompado kaj ŝanĝado.kaj mis-. ke eĉ ĉe la plej granda perfektiĝado la unueco de Esperanto neniam estos rompata kaj neniu verko Esperanta eĉ el la plej frua tempo iam perdos sian valoron kaj kompreneblecon por la estontaj generacioj. stulta. kiu fariĝos arĥaismo. ke nia lingvo restos ĉiam rigida kaj neniam disvolviĝos. antaŭ ol iu vorto aŭ formo povas trovi oficialigon kaj sankcion de la Akademio. ke tiu perfektiĝado fariĝados ne per arbitra. arpeĝo. kiel Zamenhof mem diris. ĉiam estos presataj en la Fundamento. studi la vivantan lingvon kaj doni sian oficialigan sankcion nur al tio. Tial. sinedrio). ili nur fariĝis arkaismoj. tio. Ho. la netuŝebleco de la fundamento nur garantios al ni konstante. ĉar. Aldone al la Fundamento ili oficiale enkondukis jam grandan nombron da novaj vortoj. se eĉ ŝajnus al ni. kaj eĉ du novajn afiksojn: -aĉ. jam enradikiĝis en la lingvo kaj per tio pruvis sian taŭgecon kaj vivkapablon. pafilego k. sed eĉ konstante pliboniĝadi kaj perfektiĝadi. tekniko k. kiuj preskaŭ neniam estas uzataj en la ĉiutaga vivo (ekz. Sed tio tute ne signifas. rigidigi kaj ŝtonigi ĝin en tiu formo. Kun la tempo la formo nova iom post iom elpuŝos la formon malnovan. kiuj gardas kaj gvidas la unuecan evoluon de Esperanto. La tasko de niaj lingvaj institucioj ne estas de tempo al tempo elpensi novajn vortojn kaj formojn kaj oficialigi ilin nur pro tio. aspekti. sed konstati. arĥitekturo. kino). arkitekturo. ke tiu aŭ alia vorto aŭ regulo en nia lingvo estas tro neoportuna. diversaj vortaroj kaj lernolibroj. ne! Malgraŭ la severa netuŝebleco de la fundamento. estas elĵetitaj el la lingvo. ke la fundamento de nia lingvo devas esti absolute netuŝebla. ke tiu aŭ alia punkto estas sendube erara. vane atendas oficialigon kaj ne estas troveblaj eĉ en multaj vortaroj. gramofono. Tia kompreno estas tute malĝusta kaj danĝera. pri kiu parolas Zamenhof. Kaj plue: «Se ia aŭtoritata centra institucio trovos. distanco. 106 . ke per tio la malnovaj kaj Fundamentaj arĥaismo. ne per nuligado aŭ sentaŭgigado de nia ĝisnuna literaturo. Sed. Ne.» Tian «aŭtoritatan centran institucion». Sekve la tasko de la lingvaj institucioj estas ne proponi. ni havas en la Lingva Komitato kaj Akademio. Bedaŭrinde oni ne ĉiam atentas tiun ĉi regulon... kanono kaj kadavro. Sed per la Fundamento D-ro Zamenhof tute ne volis kateni kaj haltigi la evoluon de Esperanto. senkonfuza kaj sendanĝera».t. ĝi ne devos forigi aŭ ŝanĝi la diritan formon. En la Antaŭparolo li mem diras: «Mi diris. filmo. dum aliaj. ĉar en la oficialaj listoj troviĝas vortoj. kvankam ili donas specialan arkaikan nuancon al la stilo.

ne tenis sin en kontakto kun la evoluado de nia lingvo kaj ne aĉetis al si pli bonan vortaron. Ne ĉagreniĝu do. Kaj antaŭ ol krei kaj uzi iun novan vorton. plendante. en la tekniko kaj literaturo oni ofte bezonas nomi nuancojn. kiuj tian nuancon en sia lingvo ne havas kaj al kiuj ĝia uzado pro tio estus tre malfacila. Sed ne ĉiu komencanto rajtas enkonduki neologismojn! Tiun rajton havas nur personoj.) aŭ ni devas uzi neologismon. Ekzemple antaŭ kelkaj jaroj malnova s-anino prezentis liston de neologismoj el traduko de Stellan Engholm. sed ne al la multaj aliaj popoloj. kiu povas esti necesa al la germanoj. kiel ni vidis. ni devus tiaokaze forigi el Esperanto almenaŭ duonon de la vortoj: trovi [= malperdi]. kiuj postulas. lito [= dormmeblo]. ke tute ne estas necese nomi tiun nuancon? Sed tio estus ja atesto de malriĉeco al Esperanto. Esperanto dialektojn ne havas kaj ĉerpas ĉion el la ĉefaj kulturlingvoj. Sed en la sciencoj. kiam tio estas absolute necesa kaj kiam la ideo ne estas alimaniere esprimebla! Bedaŭrinde multaj prenas la aferon tro facile.Ekzistas personoj.p. se de tempo al tempo vi trovas en iu libro aŭ gazeto neologismon! La naciaj lingvoj ĉerpas novajn vortojn el siaj dialektoj kaj ankaŭ el aliaj lingvoj. volante en Esperanto esprimi iun ĝian nuancon. deklarante ilin kontraŭfundamentaj. lasta [= malunua]. same estas sensence postuli. Kion do fari. Tiam ankaŭ la nombro de la oficialaj vortoj ne plu povus kreski. kiuj mankas en la aliaj lingvoj. fino [= malkomenco]. k. en tio estis do kulpa ne Engholm. kaj ĉiu el ili havas siajn nuancojn kaj esprimmanierojn. Sed. kiajn Esperanto tute ne bezonas kaj kiuj eĉ malutilas ĝian internaciecon. Kompreneble la konstanta alfluo de novaj vortoj kaj formoj malfaciligos la lingvon kaj prave plendas tiuj. Same kiel ne estas eble esprimi ĉiun nuancon de germana lingvo per la franca kaj male. ĉu samsenca vorto jam ne ekzistas en la lingvo kaj ĉu la ideo ne estas alimaniere esprimebla. sed nur konstati kaj aprobi tion. ke ili multajn vortojn ne komprenas en la modernaj libroj kaj gazetoj. ĉar. kiuj estis ĉerpitaj el verkoj de Zamenhof mem! Ke ŝi ilin ne komprenis. aĵojn kaj ideojn. ke ŝi ne trovis ilin eĉ en sia vortaro. 107 . ke oni uzu nur oficialajn vortojn kaj jam apriore kondamnas ĉiujn neologismojn. seĝo [= sidmebloj].t. En la ĉiutaga vivo oni povas esprimi sin per malgranda nombro da vortoj. se ni malpermesus la uzadon de la neologismoj. Sed ofte oni plendas ankaŭ tute senkaŭze. povi). ĉar ŝi ne legis la verkaron de nia Majstro. se en la ĝisnuna Esperanto mankas la necesa vorto. sed ŝi mem. kiu rigidiĝus kaj ŝtoniĝus. kiuj fundamente konas Esperanton kaj ĝian spiriton kaj krome scipovas ankaŭ plurajn aliajn lingvojn. kiuj antaŭ 20 aŭ 30 jaroj ellernis Esperanton. ke en la mondo estas centoj da lingvoj. ni haltigus la evoluadon de nia lingvo. oni devas zorge esplori. Sed – ŝia listo konsistis el multaj oficialaj vortoj kaj tiaj «neologismoj». la tasko de niaj lingvaj institucioj ne estas mem elpensi kaj enkonduki novajn vortojn. ĉiun nuancon de la itala lingvo per la angla kaj male. kio jam enradikiĝis en la lingvo. kio estas ja tre primitiva rimedo kaj ne faras honoron al kulturlingvo (por esti konsekvencaj. Sed memoru. male al ĉiuj aliaj vivantaj lingvoj. se en ĝi ne estus esprimeblaj ĉiuj homaj pensoj! La sola ebleco estas en tia okazo per kelkaj vortoj priskribi la ideon. kaj senpripense enkondukas neologismojn. Neologismon oni rajtas do uzi nur tiam. derivebla ĝi ne estas kaj ankaŭ neologismon oni ne rajtas uzi? Ĉu do oni opinias. orelo [= aŭdilo]. okulo [= vidilo]. Kutime oni faras tion pro influo de sia gepatra lingvo. ke Esperanto esprimu ĉiujn nuancojn de ĉiuj lingvoj de la tuta mondo! Al tiaj nuancoj apartenas ekzemple la germana «darfi» (= rajti. kiuj ĝis nun ne estas tuŝitaj en Esperanto.

lernante ekzemple la anglan lingvon kaj trovante tie vortojn kaj formojn. sed ne de komencantoj kaj ŝuistaj submajstroj. anstataŭ skribi bonstilan kaj internacie uzatan Esperanton. kiuj. ankaŭ li volas partopreni en la «farado de la lingvo». tiam tio estas la tasko de lingvistoj kaj ĝenerale rekonitaj verkistoj. ĉar tia ideo al neniu enkapiĝis kaj eĉ ne povas enkapiĝi – la homoj havas grandan respekton al la «naturaj» lingvoj kaj ne volas reformi ilin. kaj tre verŝajne ankaŭ la kreintoj de la diversaj mondlingvaj projektoj. kaj havante grandan memfidon kaj kredante sin malgranda Zamenhofo aŭ eĉ pli saĝa ol Zamenhof. sed natura kaj vivanta lingvo de vivanta popolo. volas «brili» per diversaj plibonigoj kaj strangaĵoj. kaj komprenu. same kiel ĉiuj aliaj lingvoj. hardita kaj elprovita dum la 50-jara vasta uzado. kiuj al li ne plaĉas. Al tiaj «reformemuloj» apartenis dum la tempo de sia lernado ankaŭ la aŭtoro de tiu ĉi libro. kiuj kutime ne okupas sin pri lingvoj kaj ofte ne scipovas perfekte eĉ sian gepatran lingvon. ke ĝi ne estas plu artefarita lingvo. enpenetru en ĝian subtilan kaj delikatan spiriton. kia ĝi estas. ke iu. Tio ĉi estas dirita ankaŭ al la verkantoj de artikoloj kaj libroj. Sed kiam la sama persono eklernas Esperanton. sed kelkfoje eĉ ŝuistoj kaj aliaj metiistoj. Anstataŭ «reformi» kaj «plibonigi». perfektigu vin en ĝi. Esperanto viajn «reformojn» ne bezonas! Kaj se en tiu aŭ alia punkto ĝi povus esti plibonigata.Ĉu vi aŭdis. tion vi certe ne aŭdis. lernu Esperanton tian. Tion faras ne nur instruitaj homoj. 108 . ke Esperanto estas onidire artefarita lingvo. sen longa pripensado «reformas» ilin kaj fiere ekuzas sian propran anglaĵon? Ne. li ofte jam post la unua leciono volas «reformi» kaj «plibonigi»! Ĉar li scias.

kiu aĉetas biciklon aŭ aŭtomobilon. kiuj kunmetas monon por aĉeti tiom da libroj kiom da rondanoj estas. sed ankaŭ aĉetu Esperantajn librojn.Kaj nun? Ĉu vi aŭdis pri terkulturisto. aŭ prefere mem anoncu pri via deziro en iu gazeto. ĉar tiel vi ebligos al la eldonejoj aperigi ĉiam novajn kaj novajn librojn. ĉeĥoslovaka. sed baldaŭ laciĝas kaj perdas la intereson. kiam oni ne uzas kaj prizorgas ĝin. Laŭvice oni legas la librojn kaj poste dislotumas ilin inter si. Ili elspezis tempon kaj monon – tute vane! Ĉar lingvo estas kiel tranĉilo. kiaj certe ne troviĝas en via propra lingvo. Se vi estas malriĉa kaj ne havas sufiĉe da mono por aboni iun gazeton. Sed ne estas ja necese legi dum la tuta tago! Sufiĉas. ankaŭ praktike uzante ĝin. kiuj turniĝas laŭ la vento. En tiu okazo oni devas almenaŭ unu fojon respondi al ĉiu skribinto. kiu estos ornamo kaj fiero de via hejmo. sed anstataŭ uzi ĝin por siaj bezonoj kaj plezuro. 2. kie apud originalaj verkoj ekzistas tradukoj el kelkaj dekoj da lingvoj. Adresojn por korespondado oni povas trovi en la Esperantaj gazetoj. Jam dum unu-du jaroj oni povas forgesi grandan parton de tio. Ili semis. facilanimaj kaj senkarakteraj homoj. sed aŭtune. Necesas nur bona volo kaj konstanteco! 3. Certe vi. senzorge formetas kaj forgesas ĝin ie kaj daŭrigas iradi piede? Ĉu vi konas iun. Por tio mi donas al vi jenajn konsilojn: 1. kiu printempe semas siajn kampojn. ne rikoltas ĝin? Ĉu vi vidis homon. ekzemple post la tagmanĝo. Per Esperanto vi povas konatiĝi kun la japana. latva kaj aliaj literaturoj. kiu tenos vin en kontakto kun la tuta Esperanta mondo kaj plivastigos vian spiritan horizonton. kiam la greno maturiĝis. sed eĉ unu fojon ne provas ĝiajn kapablojn? Bedaŭrinde ekzistas homoj. Abonu kaj legu regule almenaŭ unu Esperantan gazeton. refreŝigante viajn sciojn kaj perfektigante vin en la lingvo. kiu havigas al si modernan radioaparaton. Legante ĉiutage nur 5 paĝojn. 109 . Se vi foje komencis iun aferon. Legu la ampleksan kaj interesan Esperantan literaturon. Bedaŭrinde la homoj kutime ne havas tempon por legi Esperantajn librojn. Aĉetu ĉiujare almenaŭ unu solidan libron kaj kolektu al vi iom post iom malgrandan Esperantan bibliotekon. vi ekscios pri la vivkondiĉoj kaj pensmaniero de aliaj popoloj kaj ĉiamaniere plivastigos vian horizonton. sveda. kion oni lernis. lasante la fruktojn defali kaj putri. forlasas kaj forgesas la tutan aferon. multaj el ili tiaj. Tre utila kaj interesa estas korespondado kun eksterlandanoj. kiu rustiĝas.t. laŭvice legante ĝin. kiu legas tiujn ĉi liniojn. ne apartenas al tiaj senpripensaj. kiam oni ne refreŝigas sian memoron. Ne nur legu. sed vi havigos al vi ankaŭ amikojn en fremdaj landoj. oni povas tralegi dum la jaro kelkajn dikajn librojn. Por havi ĉiam freŝan legmaterialon.p. vi ankaŭ finos ĝin! Daŭrigu la laboradon pri Esperanto. pola. Tiom da tempo povas trovi eĉ la plej okupata homo. Instigu ankaŭ vian Esperantan klubon fondi al si bibliotekon kaj la urban bibliotekon havigi al si Esperantajn librojn. Per tia korespondado vi havos ne nur bonan ekzercon en Esperanto. hungara. antaŭ la endormiĝo k. estona. sed ili ne volas rikolti. formu «akcian societon» el kelkaj viaj gekonatoj kaj abonu la gazeton kune kun ili. kataluna. kiuj lernas Esperanton. fondu legrondon inter viaj Esperantaj gekonatoj! La rondo povas konsisti el ekzemple 5 membroj. se vi legos ĉiutage almenaŭ 15 minutojn aŭ duonhoron. kiuj estas malmulte konataj eksterlande.

Troviĝas homoj. kunagas en la programoj kaj ĉiuj entreprenoj de la klubo. aktiva membro. Zorge tralerninte tiun ĉi libron kaj leginte la necesan literaturon. gramofono. vi devas serĉi vortojn. kino. Inter la esperantistoj parolu nur Esperante. Sed tiuj produktoj de la moderna tekniko povas fari nian vivon pli agrabla kaj komforta. absolvu superan ekzamenon ĉe via landa asocio. kaj ju pli multnombraj kaj fortaj estas la kluboj. aŭskultu regule la Esperantajn dissendojn el la diversaj landoj kaj ne forgesu sendi al la stacioj poŝtkarton kun danko. fervojo. Same ankaŭ Esperanto. balbutas kaj faras erarojn. Alie la stacio ne scias ja. ĉar ili povas tre bone vivi ankaŭ sen ĝi. radio k. telegrafo. sed alie tute ne partoprenas la kluban vivon. Ni do eluzu Esperanton en ĝia rolo de internacia lingvo! Kaj samtempe ni ne forgesu malfermi ankaŭ la okulojn de la «nekredemaj Tomasoj» kaj ĉiamaniere labori por la progreso kaj disvastiĝo de Esperanto! 110 . la stacio baldaŭ ĉesigos siajn Esperantajn dissendojn. des pli forta estas ankaŭ la tuta movado. li konsideru ankaŭ tion. memorante. ke la klubo bezonas lin. Nepre aliĝu al via loka Esperanta klubo kaj pere de ĝi al la landa asocio kaj partoprenu la internacian movadon. ke ili ne bezonas Esperanton. Se vi havas radio-aparaton. Ĉar en nia tempo ĝi estas jam vera kulturfaktoro. Por certiĝi pri viaj scioj en Esperanto kaj ricevi diplomon pri tio. En la klubo ne estu «meblo». kiu partoprenas ĉiujn ĝojojn kaj malĝojojn de la klubo. vi devos esti kapabla por tio. ĉar vian gepatran lingvon vi povas paroli ĉie tiom.p. kvankam ĝi ne apartenas al niaj nepraj vivbezonaĵoj. kiu nur pagas sian kotizon. sen aŭtomobilo. ke vi povas jam tute libere esprimi viajn pensojn en la nova lingvo. sed Esperante vi povas paroli malofte kaj nur kun la esperantistoj. sed ĉe diligenta ekzercado vi baldaŭ rimarkos. 5. kiuj diras. 7. povas plikomfortigi nian kulturan nivelon.4. same kiel oni povas vivi sen biciklo.t. tute vere oni povas. ke li ne havas multe da utilo de la klubo. kiu spirite proksimigas nin al la aliaj popoloj kaj ilia kulturo. kaj ricevinte neniujn aŭ tro malmultajn sciigojn pri aŭskulto. Tial eluzu ĉiun okazon por paroli Esperante! Komence tio kompreneble estas malfacila kaj peniga. ke Esperanto estas nia komuna posedaĵo kaj ke ni ĉiuj devas labori por ĝi. estu vera. Ne. Se iu opinias. ke vi aŭskultis ĝin. kiu regule vizitas la kunvenojn. aeroplano. 6. kiom vi deziras. telefono. ĉar maro konsistas el akvogutoj.

4.Rim. prepozicioj § 76 al § 115 alfabeto § 1 -ano § 50 ankorau § 99 anstatau § 81. 16.§ 136 bs § 5 bt § 5 Ci § 87 Ce § 49. 48.2. 132-155 deziro § 84 direkto § 48 dis.§ 145 -ebla § 150 -eco § 122 ec ne unu § 106 -eg. 18 adjektivigado de verboj § 127 adverboj § 10. 117 apostrofado § 129 apud § 118 -aro § 141 artikolo difina § 13. 125 akuzativo de mezuro § 78 akuzativo de tempo § 77 akuzativo anst. 49. -ato § 61 au § 100 Bo. 118 ci § 94 -cjo § 139 cu § 100 Da § 112 dativ-objekto § 58 de § 111 depost § 72 derivado § 23-25. 76-80. 29 adverboj de loko § 66 adverboj de tempo kaj mezuro § 73 adverbigado de verboj § 127 adverbialo § 58 afiksoj § 23. 86 -anta § 31 -ante § 39 -anto § 30 antau § 86. 30.Indekso -ado § 148 adjektivoj § 10.§ 36 111 . 132-155 afiksoj kiel memstaraj vortoj § 155 ajn § 95 -ajo § 133 akcento § 8 akuzativo § 15. 126 artikolo nedifina § 12 -ata.6. 28. 17. 117 antau ol § 86.

§ 44 Ge.§ 135 genitivo § 65 Gis § 116 Havas § 17. 45 -ita. 67. 21 -estro § 140 -et. 96. 115 -enda § 63.Rim. epiteto § 56 -ero § 141 estas § 17. 72 ekde § 72 eks. 34. kiu. -ito § 62 Jam § 99 je § 75 Kiel § 80. 97 kio. 38 kunmetitaj vortoj § 27.§ 142 el § 113 elparolo § 2 -ema § 149 en § 45. kia § 91 komo § 130 komparado § 96 konjunkcioj § 10.-ejo § 107 ek. 86 -ingo § 109 -inta § 31 -inte § 40 -into § 30 interjekcioj § 10.Rim 3. 48.8 korelativa tabelo § 90-95 krom § 81. 37.9 -io § 123 -ismo § 45 -isto § 30.Rim 4 fi. 21 horlogo § 105 H § 6 -ido § 138 -igi § 68. 86 kun § 119 kunmetitaj tempoj § 32.71 -ilo § 110 imperativo § 84 -ino § 137 -inda § 151 infinitivo § 84. 69 -igi § 70.§ 70. 33.Rim. 126 -lando § 123 landnomoj § 123 lasi § 68. Majuskloj § 11 112 . 120 kvazau § 97 kz § 5 La § 13.§ 36 evoluo de Esperanto § 162 Farigi § 70.

§ 35 malantau § 117 mallongigado de frazoj § 38. 24 re. -oto § 63 -oza § 144 Participoj aktivaj § 30-34.§ 146 Neado § 128 nek § 106 nerekta modo § 83 -njo § 139 nomoj komunaj § 10 nomoj propraj § 10.mal. 17. 41.§ 147 refleksiva pronomo § 89 rekta modo § 83 rekta objekto § 16. 119 senpersonaj verboj § 54.§ 102 okupi § 62. 28. 55 -obl. 2 oni § 88 -ono § 103 -onta § 31 -onte § 30 -ope § 103 optativo § 84 ordono § 84 -ota. 20. 124 numeraloj § 10. 57. 114. 40.§ 143 predikato § 53 predikata suplemento § 19. 99 po § 104 por § 114 por ke § 84.Rim. 37-41 participoj pasivaj § 60-64 per § 119 pli § 98 plu § 98. 39. 3 posedo § 65 posedaj pronomoj § 65 post § 117 pra.Rim.4 pseudosufiksoj § 153 Radiko § 23. 101 Objekto § 16. 55 rilataj vortoj § 98 S § 3 sen § 86. 82 si § 89 silabo § 7 sintakso § 52-59 stilo § 156 113 . 64 mis. 17. 85 prefikso § 23 prepozicioj lokaj § 46 prepozicioj kun infinitivo § 86 prepozicioj senakuzativaj § 49 preter § 49 principo de neceso kaj sufico § 154 pro § 114 pronomoj § 10.B.5.1. 13.

48 Tempoj de la verboj § 83 titoloj § 11. 13. 123 -ulo § 51 -um.1 tra § 49 transitivaj verboj § 17 tre § 36 -ujo § 108.1 sufikso § 23 superlativo § 96 sur § 46.4. 127 verbigado § 131 vi § 87 vokaloj § 9 vortklasoj § 10. 82. 25 vortordo § 59 114 .3.B. 17. 83. 54 substantivo § 10.§ 134 Verboj § 10.subjekto § 16.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful