P. 1
Ο Λένιν με τα δικά του λόγια

Ο Λένιν με τα δικά του λόγια

4.0

|Views: 562|Likes:
Published by gpolitis
«Το βιβλίο τούτο είναι μια προσπάθεια των συγγραφέων του “Ο Μαρξ με τε δικά του λόγια” να παρουσιάσουν τον “Λένιν με τα δικά του λόγια”, και πάλι μέσα σε διακόσιες μόνο σελίδες. Αυτή τη φορά το έργο μας είναι πολύ πιό δύσκολο. Παρά τον ήγετικό του λόγο στη Διεθνή Ένωση Εργατών, ο Μάρξ ήταν πρώτιστα θεωρητικός. Ο Λένιν, παρά τα θεωρητικά του εργα, ήταν πρώτ' απ' όλα ο στρατηγικός και τακτικός νούς της επανάστασης...»
«Το βιβλίο τούτο είναι μια προσπάθεια των συγγραφέων του “Ο Μαρξ με τε δικά του λόγια” να παρουσιάσουν τον “Λένιν με τα δικά του λόγια”, και πάλι μέσα σε διακόσιες μόνο σελίδες. Αυτή τη φορά το έργο μας είναι πολύ πιό δύσκολο. Παρά τον ήγετικό του λόγο στη Διεθνή Ένωση Εργατών, ο Μάρξ ήταν πρώτιστα θεωρητικός. Ο Λένιν, παρά τα θεωρητικά του εργα, ήταν πρώτ' απ' όλα ο στρατηγικός και τακτικός νούς της επανάστασης...»

More info:

Published by: gpolitis on Apr 15, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF or read online from Scribd
See more
See less

08/20/2013

pdf

Sections

"Ερνστ ΦΙσερ - Φράντζ Λ/όρεχ: Ό Λένιν μέ τα όιχά του λόγια

ΕΡΝΣΤ ΦΙΣΕΡ - ΦΡΑΝΤΖ ΜΑΡΕΚ

Ο

ΛΕΝΙΝ

ΜΕ ΤΑ ΔΙΚΑ ΤΟΥ

ΛΟΓΙΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΗΡΙΔΑΝΟΣ

Τίτλος τοΟ γερμανικοΟ πρωτοτύπου: Εηίδΐ ΡϊβοΗβΓ - ΡΓβηζ ΜΒΓΒΚ:
\νβ5 ίβηϊη \νΪΓΚ1ίς1ι 33£(6

Μετάφραση άκό τά γερμανικά

ΦΩΤΗΣ ΘΑΛΗΣ

Οοργπβ1ιΐ 1973 Εκδόσεις Ηριδανός, Αθήνα, Ακαδημίας 41
Στοιχειοθετήθηκε καΐ τυπώθηκε στό
έργοστάσιο Γραφικών Τεχνών
Γ. ΚΟΚΚΙΖΑ ΦΑΙΣΤΟΥ 4

ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΙΑ

1870 22 τοΟ "Απρίλη: Γεννήθηκε στό ΣνμπΙρσκ (τώρα Ούλιά-
νοβσκ) 6 Βλαδίμηρος "Ιλιτς Ούλιάνωβ.
1887 20 τοΟ Μάη: Εκτελέστηκε 6 μεγαλύτερος άδελοός τοϋ
Λένιν, Α. Ζ. Ούλιάνωβ, γιά συμμετοχή σέ άπόπειρα
κατά τής ζωής τοΟ "Αλέξανδρου Γ.
22 τοΟ "Ιούνη: Ό Λένιν άποφοιτβ άπό τό γυμνάσιο, λα-
βαίνοντας χρυσό μετάλλιο.
Αύγουστος: Ό Λένιν μπαίνει στό Πανεπιστήμιο τοϋ
Κ,αζάν. Πρώτες του έπαφές μέ Επαναστατικές φοιτητι-
κές όμάδες.
19 τοΟ Δεκέμβρη: Απελαύνεται άπό τό Καζάν, καΐ τόν
Εχει 6πό έπιτήρηση ή άστυνομία.
1888 "Οχτώβρης: έπιστροφή στό Καζάν. Πρώτη έπαφή του μέ
μαρξιστικές όμάδες.
1889 Μετοικεί στή Σαμάρα.
1890 Μεταφράζει Τό Κομμουνιστικά Μανιφέστο.
1891 "Ως φοιτητής πού δέν έχει φοιτήσει σ' αύτό τό Πανε-
πιστήμιο, περνά τΙς έξετάσεις στή νομική σχολή τοΟ
Πανεπιστημίου τής Πετρούπολης.
1893 Διαβάζει τις πρώτες του μαρξιστικές μελέτες σέ όμό-
φρονες φίλους του στήν Πετρούπολη. Πρώτη έπαφή του
μέ έργάτες.
1894 Ό Λένιν άναλαβαίνει τήν ήγεσία τών σοσιαλδημοκρα-
τικών τής Πετρούπολης καΐ γράφει τό πρώτο μεγάλο
6ργο του: ΤΙ είναι οΐ«Φίλοι τοϋ Λαοϋ» και πώς πολε-
μούν τούς σοσιαλδημοκράτες, πού δημοσιεύτηκε νόμιμα
σέ κάμποσες έκδόσεις.
1895 Μάης: Πρώτο του ταξίδι στό Εξωτερικό. Στήν "Ελβετία
ό Λένιν έρχεται σέ έπαφή μέ τήν όμάδα τοΟ Πλεχάνωβ
«Χειραφέτηση τής Εργασίας». "Επισκέπτεται τό Πα-
ρίσι καΐ τό Βερολίνο.
Φθινόπωρο: "Ιδρύει στήν Πετρούπολη, τήν «"Ενωση
άγώνα γιά τήν χειραφέτηση τής Εργατικής τάξης».
Προκηρύξεις. Φυλλάδια.
71 τοϋ Δεκέμβρη: Ό Λένιν συλλαμβάνεται.
1897 10 τοΟ Φλεβάρη: Ό Λένιν καταδικάζεται σέ τρία χρό-
νια έξορία στή Σιβηρία. Άρθρα, κριτικές, μεταφράσεις.
Δουλεύει Επισταμένως τή μελέτη του Ή άνάπτυξη τον
καπιταλισμού στή Ρωσία, τήν όποία όλόκληρώνει τό
1899. Τό Εργο αύτό τυπώθηκε νόμιμα μέ τό όνομα ((Βλα-
δίμηρος 'Ιλυϊν».
1898 Μαζί μέ τήν Ν.Κ.Κρούπσκαγια, τήν όποια παντρεύεται
στίς 22 τοΟ "Ιούλη, ό Λένιν μεταφράζει τόν Ιο τόμο τής
Βιομηχανικής Δημοκρατίας τών 5ΐ<Ιηβγ καΐ ΒββΙποβ
Δημοσιεύεται Ό Μπερνστάιν καΐ τό σοσιαλ-
δημοκρατικό πρόγραμμα τοΟ Κάουτσκυ.
1900 ιο τοΟ Φλεβάρη: Τελειώνει ή έξορία.
Ιούλης: Ό Λένιν φεύγι στό έξωτερικό.
Δεκέμβρης: "Εκδίδεται στό Μόναχο τό πρώτο φύλλο
τής "Ισκρα.

1902 Εκδίδεται σχή Στουτγάρδη τό ΤΙ πρέπει νά κάνουμε;
1903 Ό Λένιν πηγαίνει καΐ μένει στό Παρίσι δπου έργάζε-
ται γιά τή σοσιαλδημοκρατία μέσα στούς δκεϊ Ρώσους.
Τέλη Απρίλη: Μεταφέρει τήν "Ισχρα στή Γενεύη.
30 Ιούλη - 23 Αύγουστου: Δεύτερο συνέδριο τοΟ Ρωσι-
κοΟ σοσιαλδημοκρατικού έργατικοΟ κόμματος, πού εί-
χε Ιδρυθεί τό 1898. Τό συνέδριο άρχισε στίς Βρυξέλλες
καΐ κατόπιν μεταφέρθηκε στό Λονδίνο.
1 τοΟ Νοέμβρη: Ό Λένιν έγκαταλείπει τή συντακτική
έπιτροπή τής Ίσκρα, δπου οΐ Μενσεβίκοι (χουν τήν
πλειοψηφία.
1904 19 τοΟ Μάη: Δημοσιεύεται στή Γενεύη τό Ένα βήμα
μπρός, δυό βήματα πίσω

1905 * τοΟ Γενάρη: Βγαίνει στή Γενεύη ή νέα έφημερίδα
(Βπερυόντ) τοΟ Λένιν.
9 τοΟ Γενάρη: "Αρχή τών έπαναστατικών έξελίξεων
στή Ρωσία.
25 ιού "Απρίλη ώς τό Μάη: Τρίτο συνέδριο τοΟ Ρ.Σ.Ε.Κ.
«Λ 6γινε ύπό τήν προεδρία τοΟ Λένιν καί χωρίς τή
συμμετοχή τών Μενσεβίκων.
Ιούνης - Ιούλης: ΟΙ Δύο ταχτικές τής σοσιαλδημοκρα-
τίας στή δημοχρατιχή έπανάσταση.

Τέλη "Οχτώβρη: Ό Λένιν πάει στή Ρωσία.
1906 Τέταρτο (δνωτικό) συνέδριο τοΟ Ρ.Σ.Ε.Κ., πού έγινε
στή Στοκχόλμη, μέ συμμετοχή καί τών δυό παρατάξεων.
1907 13 Μάη - 1 Ιούνη: Πέμπτο συνέδριο τοΟ Κόμματος,
στό Λονδίνο.
8 τοΟ Ιούλη: Ό Λένιν γίνεται άντιπρόσωπος τών Ρώσων
σοσιαλδημοκρατών στό Διεθνές Σοσιαλιστικό Γραφείο.
9 τοΟ Ιούλη: Ενάντια, ατό μποΟχοτάρισμα.
18-23 τοΟ Αύγούσιου: συμμετέχει στό συνέδριο τής
Σοσιαλιστικής Διεθνούς στή Στουτγάρδη.
25 τοϋ Δεκέμβρη: άρχίζει ή δεύτερη περίοδο τής έμιγ-
κράτσιας τοΰ Λένιν.
1908 Γράφει τό Ματεριαλισμός χαΐ Έμπειριοχριτιχισμος πού
έκδίδεται στή Μόσχα τό Μάη. Μετοικεί άπό τήν
'Ελβετία στό Παρίσι.
1910 Επισκέπτεται τόν Γκόρκυ στό Κάπρι τής Ιταλίας.
28 Αύγ. - 3 Σεπτ.: Συμμετέχει στό συνέδριο τής Σοσια-
λιστικής Διεθνούς στήν Κοπεγχάγη.
1911 Τέλη Αύγούστου:Όργανώνει μιά Κομματική σχολή στό
ίοη&)υΐΜ3υ, κοντά στό Παρίσι.
1912 18-30 "Ιούνη: ΟΙ Μπολσεβίκοι σχηματίζουν δικό τους
κόμμα στήν Πράγα. Ό Λένιν πηγαίνει στήν Κρακοβία
γιά νά έξασκεΐ στενότερο Ελεγχο στή σύνταξη τής και-
νούριας έφημερίδας τοϋ Κόμματος, τής Πράβντα.
1913 13 τοΟ Μάη: Δημοσιεύεται στήν Πράβντα 'Η καθυστε-
ρημένη Ευρώπη χαΐ ή προχωρημένη Ασία.
"Ιούλης: Ή Πράβντα άπαγορεύεται. Βγαίνουν άντικα-
ταστάτριές της έφημερίδες.

8

1914 Γενάρης: Γίνεται σχήν Κρακοβία συνεδρίαση για νά
συζητηθεί ή δουλειά τής ώμάδας τών Μπολσεβίκων στό
ρωσικό κοινοβούλιο.
8 τοΟ Αύγουστου: Λόγω τοΟ πολέμου οί αυστριακές άρ-
χές πιάνουν τόν Λένιν. Ό Λένιν πηγαίνει στήν ουδέτερη
Ελβετία. Δοκίμια καΐ φυλλάδια γιά τόν πόλεμο, τήν
κατάρρευση τής Διεθνούς καΐ άλλα σχετικά θέματα.
1915 Αύγουστος: Σχετικά μέ τό σύνθημα γιά τά Ένω/ιένα
"Εθνη τής Εύρώπης.

2-4 τοΟ Σεπτέμβρη: Συμμετέχει στήν άντιπολεμική Συν-
διάσκεψη τοΟ Τσίμμερβαλντ, Οπου όργανώνει τήν άρι-
στερή πτέρυγα.
1916 Τελειώνει τό βιβλίο του Ό Ιμπεριαλισμός, ανώτατο
στάδιο τον καπιταλισμού-

1917 10 τοΟ Μάρτη (24 τοΟ Φλεβάρη, παλιό ήμερολόγιο):
Αρχίζει ή έπανάσταση στή Ρωσία.
20 τοΟ Μάρτη: Ό Λένιν άρχίζει τά Γράμματα από μα-
κριά.

9 τοΟ "Απρίλη: Ό Λένιν καΐ ή Κρούπσκαγια ξεκινούν
γιά τή Ρωσία.
16 τοΟ Απρίλη: "Αφιξη στό σταθμό Φιλανδίας στήν
Πετρούπολη.
17 τοΟ "Απρίλη: «θέσεις τού Απρίλη» γιά τά καθήκον-
τα τής έπανάστασης.
22 τοΟ Απρίλη: Δημοσιεύεται στήν Πράβντα τό άρθρο
Ή δυαδική έξονσία.

4 τοΟ Ιούλη: "Η διαδήλωση τοΟ "Ιούλη. Ό Λένιν μπαί-
νει στήν παρανομία.
8-16 τοΟ Αύγουστου: Έκτο συνέδριο τοΟ κόμματος τών
Μπολσεβίκων, πού γίνεται μέ άπόντα τόν Λένιν.
4 τοΟ Σεπτέμβρη: Ό Λένιν πάει στή Φινλανδία.
Αύγουστος - Σεπτέμβρης: Γράφει τό Κράτος και Επα-
νάσταση.
Σεπτέμβρης: Ή έπικείμενη καταστροφή καϊ τιώς νά κα-
ταπολεμηθεί, Σχετικά μέ τους συμβιβασμούς, Μπορονι·
οί Μπολσεβίκοι νά διατηρήσουν τήν κρατική έξονσία;
Μαρξισμός καϊ έξέγερση, κλπ.

20 τοΟ 'Οχτώβρη: Επιστροφή στήν Πετρούπολη.
7 τοΟ Νοέμβρη (25 τοΟ 'Οχτώβρη, παλιό ήμερολόγιο):
άρχίζει ή Ενοπλη έξέγερση. Ό Λένιν μιλα σέ μιά συνε-
δρίαση τοΟ Σοβιέτ τής Πετρούπολης.
8 τοΟ Νοέμβρη: Συντάσσει τά διατάγματα γιά τήν είρήνη
καί τή γή καί τήν άπόφαση γιά τό σχηματισμό τής κυ-
βέρνησης έργατών καί άγροτών. Μιλά στή βραδυνή
συνεδρίαση τοΟ ΠανρωσικοΟ συνεδρίου τών Σοβιέτ,
πού τόν έκλέγει πρόεδρο τοΟ Συμβουλίου τών "Επιτρό-
πων τοΟ ΛαοΟ.
12 τοΟ Νοέμβρη: Διάγγελμα «Πρός όλους».
1918 10 τοΟ Φλεβάρη: Τηλεγράφημα στή ρωσική άντιπροσω-

9

πεία στή διάσκεψη εΙρήνης τοϋ Μπρέστ - Λιτόβσκε,
μέ τό όποΙο ζητά να ύπογραφεΐ Δμέσως συνθήκη είρή-
νης μέ τή Γερμανία.
21 τοΟ Φλεβάρη: Ή έπαναατατική φρασεολογία.
15 τοΟ Μάρτη: Τό Εκτακτο συνέδριο τών Σοβιέτ έγκρί-
νει τή θέση τοϋ Λένιν γιά τήν υπογραφή συνθήκης εΐ-
ρήνης.
28 τοΟ "Απρίλη: Τά άμεσα καθήκοντα τής Σοβιετικής
Κυβερνήσεως.

30 τοΟ Αύγουστου: Ή σοσιαλεπαναστάτρια Φάννυ
Καπλάν πυροβολεί καί τραυματίζει σοβαρά τόν Λένιν.
1919 10 τοΟ Νοέμβρη: δλοκληρώνει τήν μπροσούρα Προλε-
ταριακή έπανάσταση χαΐ ό άποστάτης Κάουτσκυ.
2-6 τοΟ Μάρτη: Ιδρυτικό συνέδριο τί|ς Κομμουνιστι-
κής ΔιεθνοΟς.
28 τοΟ Ιούνη: Ό Λένιν τελειώνει τό "Ενα μεγάλο ξεκί-
νημα.
30 τοΟ 'Οχτώβρη: Οικονομία καί πολιτική στήν έποχή
της διχτατορίας τον προλεταριάτου.
1920 17 τοΟ Απρίλη: Ό Λένιν τελειώνει τό Άριστερισμός,
παιδική άρρώστια τον κομμουνισμοί).

19 τοΟ Ιούλη - 7 τοΟ Αύγούστου: Δεύτερο συνέδριο τής
Κομμουνιστικής ΔιεθνοΟς.
30 τοϋ Δεκέμβρη: Όμιλία του στα συνδικάτα.
1921 25 τοΟ Γενάρη: Ό Λένιν τελειώνει τήν μπροσούρα του

Και πάλι γιά τά συνδικάτα, ή τρέχουσα κατάσταση και
τά λάθη τοϋ Τρότσκυ καί τοϋ Μπουχάριν.

8-16 τοΟ Μάρτη: Δέκατο συνέδριο τοϋ Ρωσικοϋ Κ.Κ.
(Μπολσεβίκων). Καταστολή τής έξέγερσης στό Κρόν-
στατ.
21 τοϋ Απρίλη: Ό Λένιν τελειώνει τή μπροσούρα: Γιά
τό φόρο σέ είδος.
22 Ιούνη -12 Ιούλη: Τρίτο συνέδριο τής Κομμουνιστι-
κής ΔιεθνοΟς.
6 τοϋ Δεκέμβρη: Ό Λένιν ζητά άπό τόν Γκόρκυ να κάνει
έκκληση στόν Βέρναρντ Σώ καί τόν Ούέλς νά ένεργή-
σουν νά όργανωθεί βοήθεια γιά τή μαστιζόμενη άπό
λιμό Ρωσία.
1922 Τέλη Φλεβάρη: Σημειώσεις δημοσιογράφου. Ανεβαί-
νοντας ίνα ψηλό βουνό.
2 τοϋ Μάη: Γιά τή δέκατη επέτειο τής Πράβντα.
26 τοϋ Μάη: Άρχή σοβαρής άρρώστιας.
1923 4-6 τοϋ Γενάρη: Γιά τούς συνεταιρισμούς.
16-17 τοϋ Γενάρη: Ή επανάσταση μας.
2-9 τοϋ Φλεβάρη: Καλύτερα λιγότερα, άλλα καλύτερα.
1924 21 τοϋ Γενάρη: Πεθαίνει δ Λένι«.

10

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Τό βιβλίο τοΟτο είναι μιά προσπάθεια τών συγγραφέ-
ων τοϋ «Ό Μάρξ μέ τά δικά του λόγια» νά παρουσιάσουν
τόν «Λένιν μέ τά δικά του λόγια», καί πάλι μέσα σέ διακό-
σιες μόνο σελίδες. Αύτή τή φορά τό έργο μας είναι πολύ
πιό δύσκολο. Παρά τόν ήγετικό του λόγο στή Διεθνή
"Ενωση Εργατών, ό Μάρξ ήταν πρώτιστα θεωρητικός.
Ό Λένιν, παρά τά θεωρητικά του εργα, ήταν πρώτ' άπ'
δλα ό στρατηγικός καί τακτικός νοΟς τί|ς έπανάστασης.
Ό Μάρξ λέει γιά τόν πρώτο τόμο τοϋ Κεφαλαίου, πώς
είναι τό πιό τρομερό βλήμα πού έκσφενδονίστηκε ποτέ
στό κεφάλι τής άστικής τάξης. Ό Λένιν διέκοψε τό χει-
ρόγραφο τοϋ Κράτος και Επανάσταση μέ τά έξής λόγια:

«Ή μπροσούρα αύτή γράφτηκε τόν Αϋγουστο καί
Σεπτέμβρη τοϋ 1917. Είχα κιόλας καταρτίσει τό σχέδιο
τοϋ έπόμενου, έβδομου, κεφαλαίου: ,,Ή πείρα τών ρωσικών
έπαναστάσεων τοϋ 1905 καί 1917". Εκτός δμως άπό τόν
τίτλο δέν τά κατάφερα νά γράψω ούτε άράδα άπό τό κεφά-
λαιο αύτό: μέ ,,έμπόδισε" ή πολιτική κρίση, ή παρα-
μονή τής 'Οχτωβριανής Έπανάστασης τοϋ 1917. Άπό 6να
τέτοιο ,,έμπόδιο" μπορείς μόνο νά χαίρεσαι. Θά χρειαστεί
ώστόσο ν' άναβάλουμε ίσως γιά πολύ τό δεύτερο μέρος
τής μπροσούρας (πού θά είναι άφιερωμένο στήν ,,Πείρα
τών ρωσικών έπαναστάσεων τοϋ 1905 καί 1917"). Είναι
πιό εύχάριστο καί πιό ώφέλιμο νά φτιάχνει κανείς τήν
,,πείρα τής έπανάστασης", παρά νά γράφει γι' αύτήν.

Ό συγγραφέας1

»

Πετρούπολη
30 τοϋ Νοέμβρη 1917

11

Τό έβδομο αυτό κεφάλαιο δέ γράφτηκε ποτέ : υπαγο-
ρεύτηκε στήν πραγματικότητα, τήν άντιφατική, σκληρή
πραγματικότητα τής έπανάστασης πού ματαίωσε πολλά
σχέδια, άνάτρεψε πολλές έννοιες καί διόρθωσε πολλές
θεωρίες στό φώς τής πράξης. Γι* αύτό βλέπουμε πώς τό
έργο πού άρχισε δ Μάρξ είναι πιό ένιαϊο, πιό δλοκληρω-
μένο, καί είναι πιό εύκολο νά τό έπισκοπήσουμε —παρά
τή μακρηγορία του— άπό τό άνολοκλήρωτο έργο ζωής
τοϋ άνθρώπου πού έτοίμασε τό δρόμο γιά τή μεγαλύτερη
έπανάσταση στήν Ιστορία, τήν όδήγησε στή νίκη καί,
πεθαίνοντας, τήν άφησε σάν ένα τεράστιο κορμό: έργο
ζωής ξέχειλα γεμάτο μέ άκραΐες καταστάσεις, κοφτές
άντιθέσεις καί άπρόσμενες άλλαγές κατευθύνσεων.
01 συγγραφείς (ό Φράντς Μάρεκ ώς συντάκτης και
ό "Ερνστ Φίσερ ώς σύμβουλος καί συνεργάτης) είχαν λοι-
πόν νά άντιμετωπίσουν προβλήματα πού δέν Εχουν κανένα
λόγο νά τά άποκρύψουν άπό τούς άναγνώστες τους: Νά
περιγράψουν καί νά έρμηνεύσουν τά γεγονότα τά όποια
άντιμετώπισε ό Λένιν —άπό θεωρητική, στρατηγική και
τακτική άποψη— καί πού, έν μέρει τουλάχιστο, τά διέ-
πλασε ό Ιδιος; Νά καταπιαστούν μέ μιά κριτική τών θεω-
ριών τοϋ Λένιν, καθώς καί μέ τή στρατηγική καί τακτι-
κή του συγκρίνοντάς τις μέ άλλες μαρξιστικές θεωρίες
καί άπόψεις; "Η νά άφήσουν, κατά τό πλείστον, τόν Λέ-
νιν νά μιλδ ό ίδιος καί νά κάνουν μόνο τά άπαραίτητα,
γιά τήν κατανόηση τών λεγομένων του, σχόλια; Αποφά-
σισαν νά άκολουθήσουν τήν τρίτη μέθοδο και νά χωρί-
σουν τό βιβλίο σέ κεφάλαια άνάλογα μέ τά είδικά προβλή-
ματα, έπιλέγοντας χαρακτηριστικά παραθέματα γιά τό κα-
θένα.Ό Μάξ Βέμπερ έλεγε πώς ή έπιλογή άποτελεΐ αύτή
καθαυτή μιά μορφή άξιολογικής κρίσης. Αύτό άληθεύει
άσφαλώς γιά τοϋτο τό βιβλίο.
Ό Λένιν πού ή έπιλογή μας αύτή θέλει νά άποκαλύ-
ψει, δέν είναι κανένας όσιοποιημένος Λένιν, δέν είναι κα-
νένας άγιος καί Πατέρας τής Εκκλησίας, είναι έπαναστά-
της ήγέτης καί στοχαστής, άνθρωπος μέ δλες τις άντιφά-
σεις τού άνθρώπου.
"Οταν ό Στάλιν γιά πρώτη φορά βρέθηκε σέ μιά συγ-
κέντρωση άντιπροσώπων δπου θά μιλούσε ό Λένιν, ρώ-
τησε πότε θά 'ρθει δ Λένιν. «Νά τον, έκεΐ είναι», τοϋ είπαν,

12

και είδε μέσα σέ μιαν όμάδα συντρόφων, έναν άνθρωπο, πού
δέν ξεχώριζε άπό τους άλλους, νά μιλά, νά άκούει καί νά
άπαντδ μέ φιλική ζέση. Ό Στάλιν έμεινε κατάπληκτος.
Νόμιζε πώς δλοι θά κάθονταν σιωπηλοί περιμένοντας νά
μιλήσει ό Λένιν. Ύστερα, ξαφνικά, έγινε άπόλυτη ήσυ-
χία στή συγκέντρωση: ό άθέατος ώς έκείνη τή στιγμή
ήγέτης άνέβηκε στό βήμα.
Άνακατευόνταν άνετα μέ τούς άλλους, φιλικός, ζω-
ηρός, άνίκανος νά παίρνει πόζα ή νά δημιουργεί έπίτη-
δες άπόσταση άνάμεσα στόν Ιδιο καί τούς συντρόφους
του· τέτοιος ήταν ό Λένιν «ιδιώτης». Είναι άλήθεια πώς
δλα τά προσωπικά πράγματα ό Λένιν τά είχε περιορίσει
στό έλάχιστο, τά άφησε νά ύπάρχουν μόνο στό περιθώ-
ριο τής ζωής του. "Ομως τό περιθώριο αύτό δέν ήταν ά-
σήμαντο, δταν θυμηθοϋμε λ.χ. πώς ό Λένιν απόφευγε νά
άκούει τή μουσική τοΰ Μπετόβεν γιατί τόν συγκινοϋσε
καί τοϋ 'φερνε δάκρυα, τήν ήμέρα πού ήξερε πώς όφειλε
νά είναι σκληρός, ή πώς βοήθησε προσωπικά έν άγνοία
τής Κεντρικής Επιτροπής, τόν Μάρτσωφ, τόν πολιτικό
του άντίπαλο, τόν καιρό άκριβώς πού τοϋ Εκανε άνελέητη
έπίθεση δημόσια. Ό φιλικός, ό πρόθυμος νά βοηθήσει,
ό εύαΐσθητος, ό μετριόφρων Λένιν ύπήρχε-

άλλα ό ού-
σιαστικός Λένιν ήταν ό άνθρωπος ό όλοκληρωτικά άπορ-
ροφημένος άπό τήν ύπόθεση γιά τήν όποΐα άγωνιζόταν,
ό ταυτισμένος μ' αύτήν.
Τό 1887 οί δήμιοι τοΟ Τσάρου έκτέλεσαν τό μεγαλύ-
τερο άδελφό τοϋ Βλαδίμηρου "Ιλιτς Οϋλιάνωβ,πού ήταν
τότε 17 χρονών.Έμεινε κενή μιά θέση: τήν πήρε ό Λένιν.
Άπό κείνη τή στιγμή ή ζωή του ύπήρξε άντιπροσωτιεντική
μέ τή βαθύτερη σημασία τής λέξης. Όχι τόσο γιατί
άντιπροσώπευε τόν άδελφό του ή γιατί γινόταν άντικα-
ταστάτης του, μάλλον μπορεί νά πει κανείς πώς τό αίμα
τοϋ άδελφοϋ του πού χύθηκε, τόν συνέδεσε μέ τήν ύπόθε-
ση — τήν ύπόθεση τής έπανάστασης ένάντια στό «βα-
σίλειο τοϋ σκοταδιοϋ», δπως είχε όνομάσει τό τσαρικό
καθεστώς ό Ντομπρολιούμπωβ, τής έπανάστασης γιά μιά
Ρωσία πού νά μήν είναι πιά βάρβαρη, άλλα δημοκρατική
καί σοσιαλιστική.Απόλυτα ταυτισμένος μέ τήν ύπόθεση
τής έπανάστασης, ό Λένιν ήταν κάτι άσύγκριτα πάρα
πάνω άπό πραγματοποιός καί ήταν ταυτόχρονα καί έμ-

13

πνευστής της, δχι άπλώς 6 έκπρόσωπος Ιστορικών τάσε-
ων, άλλά καί μια ένεργός δύναμη στόν καθορισμό τών τά-
σεων αύτών, πού έπηρέασε τήν πορεία τους καί τό ρυθμό
τής άνάπτυξής τους. Ή ύπόθεση πού ένστερνίσθηκε δέν
ήταν κάτι ήδη δοσμένο, σχηματισμένο καί δλοκληρωμέ-
νο· βρισκόταν σέ μια κατάσταση πού Εμοιαζε μέ τό λυω-
μένο, πυρακτωμένο μέταλλο πού χρειάζεται τό μάστορα
νά τοΟ δώσει μορφή.
Ό Λένιν ήταν ήφαίστειο έπαναστατικοΟ πάθους. Με-
ρικές—έλάχιστες—σύντομες ταινίες, πού Εχουν συγκρα-
τήσει γιά τούς μεταγενέστερους τις μορφές τοΟ Λένιν ρή-
τορα, δείχνουν αύτό τό πάθος, αύτόν τό δυναμισμό καί τή
ζωτικότητα. Μέ τήν κάθε του κίνηση πλάθει, διαμορφώ-
νει, κομματιάζει τις λέξεις πού χρησιμοποιεί, ρίχνει δλο
του τό κορμί σέ κάθε φράση πού λέει, έκσφενδονίζει τόν
έαυτό του στό πλήθος τών άνθρώπων πού είναι άποφασι-
σμένος νά πείσει καί νά κερδίσει γιά τήν ύπόθεση. Θέλει
νά τόν καταλάβει δ καθένας, δ μορφωμένος μαρξιστής
καθώς καί οί άγράμματοι άγρότες. Τονίζει, ύπερβάλλει,
έπαναλαμβάνει — καί ξαφνικά, μές στή μέση μιδς περιό-
δου διδακτικής πολιτικής προπαγάνδας, πετάει μιά μετα-
φορά μεγάλης ποιητικής Εντασης, δπως έκείνη γιά τό «άνέ-
βασμα σέ ψηλό βουνό», πού τή θαύμαζε τόσο πολύ δ
Μπρέχτ. Ακούραστος καθώς ήταν καί άξιος νά βγάζει
μισή ντουζίνα λόγους, ή νά γράφει μισή ντουζίνα άρθρα
σέ μιά καί μόνη μέρα, δέν τόν Ενοιαζε πού έπαναλάμβανε
τόν έαυτό του: άντίθετα, Ελεγε καί φώναζε τό ίδιο πράμα
έκατό φορές, ώσπου, δχι μόνο νά κολλήσει στήν έπιφά-
νεια, μά καί νά άπορροφηθεΐ άπό τή σάρκα καί νά μπει
στό αίμα τών ζωντανών άνθρώπων. Πολλά άπό τά δοκίμια,
τΙς διακηρύξεις καί τις μπροσούρες πού Εγραψε ό Λένιν,
διαβάζονται σάν προφορικός λόγος. Τά έπίθετα άκολου-
θοϋν τό Ενα τ' άλλο, σκοντάφτουν τό ένα πάνω στ' άλλο
σά ρέμα πού κυλά πλημμυρισμένο —δέν τοϋ άρκεΐ Ενα,
πρέπει νά βρει άλλο πιό έντονο καί μετά πάλι άλλο
άκόμη έντονότερο, τοϋ χρειάζονται τουλάχιστον τρία έπί-
θετα, κάποτε καί πέντε ή Εξι, γιά νά πετύχει τό άνώτατο
δριο άποτελεσματικότητας — καί άκρίβειας έπίσης.
Μά δ Λένιν δέν ήταν καθαυτό ήφαίστειο: τό μυαλό
του δούλευε σάν έργαστήρι τής έπανάστασης, σάν άκριβής

14

έπιστημονική μηχανή πού αρνιόταν νά λαβαίνει ύπόψη
της προσδοκίες καί έλπίδες. Καμιά φορά, σέ καταστάσεις
άκραίας έντασης, δέν ήθελε νά παραδεχτεί τά δυσμενή
άποτελέσματα μιας πρώτης δοκιμής· άπόρριπτε τρο-
χάδην τό πρόδηλο και ταυτίζονταν τώρα άκόμη πιό δλο-
κληρωμένα άπό πριν μέ τήν κατάσταση, άρνιόταν νά
θεωρήσει έξαντλημένες τις δυνατότητές της, προσπαθοΟ-
σε νά πείσει τόν έαυτό του καί τους άλλους πώς μέ
έπαρκή δύναμη θέλησης, θά μποροΟσε άκόμη νά έπιτευ-
χθεΐ ό έπιδιωκόμενος σκοπός, παρά τις άποθαρρυντικές
ένδείξεις. Σέ τέτοιες στιγμές δ Λένιν έδιωχνε κάθε άντίρ-
ρηση, έκανε βιαιότατη πολεμική σ' όποιονδήποτε είχε
άπόψεις ή υποστήριζε τακτικές διαφορετικές άπό τις δι-
κές του, και φερόταν καταπληκτικά βάναυσα στούς άντι-
πάλους του. Οί έπίγονοι του, οί τόσο διαφορετικοί άπ'
αυτόν άπό άλλες άπόψεις, οικειοποιήθηκαν προθυμότατα
αύτή τή μέθοδο συζήτησης. Ό Λένιν δμως ό «βολοντα-
ριστής», ένώ πάσκιζε νά κάνει τά άδύνατα δυνατά μέσα
σέ μιά δοσμένη κατάσταση, είχε ταυτόχρονα προσεχτικά
στημένο τό άφτί του στήν πραγματικότητα. Πρόσεχε τή
στάση τής μάζας τών εργατών και τών άγροτών, σημεί-
ωνε κάθε άλλαγή στίς άντιδράσεις τους σέ γεγονότα, κάθε
τροποποίηση στό συσχετισμό τών κοινωνικών δυνάμεων,
και τότε, μέ μιας έστριβε γενναία τό τιμόνι και άποφάσιζε
όπισθοχώρηση, συμβιβασμό, στρατηγική υποχώρησης.
Ό Λένιν ποτέ δέ θεωροΟσε τόν έαυτό του άλάθητο,
δέν τόν ένδιέφερε αύτό πού άλλοι πολιτικοί όνομάζουν
«γόητρο» — καί οί όποιοι τήν άπώλεια τοΟ γοήτρου τους
τή φοβοΟνται πολύ περισσότερο άπό τις συνέπειες πού
φέρνει ή έπιμονή σέ έσφαλμένες άποφάσεις. "Ηξερε νά
συνδυάζει τήν όρμητική άποκοτιά μέ τήν έπιφυλακτική
περίσκεψη, τό ριζοσπαστισμό μέ τό ρεαλισμό. Δέ δίσταζε
νά μεταχειρίζεται σκληρά λόγια, άπεχθανόταν ώστόσο τήν
έπαναστατική κούφια καί πομπώδικη φρασεολογία. Από-
λυτα άπορροφημένος άπό τήν ύπόθεση τής έπανάστασης,
ποτέ δμως άποσπασμένος άπό τήν πραγματικότητα (τήν
πραγματικότητα δχι σάν στιγμιαίες συνθήκες πού μπο-
ροΟν νά έκφραστοϋν μέ στατιστική όρολογία, άλλά σάν
περίπλοκη δυναμική διεργασία, άποτελούμενη άπό πολ-
λούς διαφορετικούς παράγοντες μέ τά σπέρματα ένός άδη-

15

μιούργητου άκόμη μέλλοντος) άγνοοϋσε συχνά τήν πλειο-
ψηφία σέ στιγμές άποφασιστικές — λ.χ. στις 16 τοϋ Απρί-
λη 1917, άμέσως μετά τήν (ίφιξή του στήν Πετρούπολη—
δταν διακήρυξε τό πέρασμα άπό τήν άστική στήν προλε-
ταριακή έπανάσταση, ή άμέσως πρίν άπό τήν ένοπλη έξ-
έγερση τοϋ 'Οχτώβρη 1917, ή κατά τις διαπραγματεύσεις
τής εΙρήνης τοϋ Μπρέστ - Λιτόβσκ τό Φλεβάρη τοϋ 1917.
Σέ τέτοιες περιπτώσεις ήταν σκληρός στούς παλιούς συν-
αγωνιστές του δταν τοϋ έφερναν άντιρρήσεις. Ωστόσο,
δταν είχε νά έπιβάλει τό αΐτημά του, ήταν άξιος νά τούς
ξαναφέρνει στον άγώνα. Συνεργαζόταν μέ έπαναστάτες δια-
φόρων πεποιθήσεων καί ήξερε νά τούς ένώνει σέ μιά γερή
μαχόμενη κοινότητα, σεβόμενος ταυτόχρονα τις προσω-
πικές τους άπόψεις. Άκόμη και μετά τή μοιραία άπόφαση
τοϋ Δέκατου Συνεδρίου τοϋ κόμματος τών Μπολσεβίκων
(8 - 16 Μάρτη 1921), πού διακήρυξε τή «μονολιθική» φύ-
ση τοϋ Κόμματος και άπαγόρευε τις φράξιες μέσα στό
Κόμμα, ό Λένιν δέν έμπόδιζε τήν άνοιχτή συζήτηση μέσα
στό Κόμμα: άπαιτοϋσε πειθαρχία, δχι στρατιωτική τυφλή
ύπακοή.

Μόλο πού θεωρούσε τήν άντίφαση μεταξύ λόγων και
έργων ώς ένα άπό τά χειρότερα έλαττώματα τής άστι-
κής κοινωνίας καί διακήρυχνε πώς ή ένότητα θεωρίας
καί πράξης είναι ούσιαστικό γνώρισμα τοϋ έπιστημονι-
κοϋ έπαναστατικοϋ σοσιαλισμού, ό Λένιν βρέθηκε άρκε-
τές φορές σέ καταστάσεις δπου ή Ισορροπία θεωρίας και
πράξης ήταν έξαιρετικά άκροσφαλής. "Οπως δλοι οί με-
γάλοι έπαναστάτες, είχε τήν τάση νά υπερτιμά τήν ταχύ-
τητα τής έπαναστατικής έξέλιξης καί περίμενε νά φανοϋν
τά άποτελέσματα μέσα σέ λίγες μέρες ή βδομάδες, ένώ
στήν πραγματικότητα δέν μποροϋσαν νά έπιτευχθοϋν παρά
σέ δέκα χρόνια. Λαχταρώντας νά έπιταχύνει τήν πορεία
τών πραγμάτων, προσάρμοζε καμιά φορά τΙς θεωρίες στήν
δρμητικότητα τής δικής του προσωπικότητας καί στίς ά-
παιτήσεις τών αμέσων σκοπών του. «Έν άρχή ήν ή πρά-
ξις». Σέ κανέναν άλλον δέν ταιριάζουν τόσο καλά τά λό-
για τοϋτα τοϋ Γκαίτε άπό τό «Φάουστ», δσο στό Λένιν.
Ό Μάρξ ένδιαφερόταν πάνω άπ' δλα γιά τήν έπανα-
στατική γνώση, ό Λένιν γιά τήν έπαναστατική πράξη.
Κατά τήν 3η δεκαετία τοϋ αΙώνα μας ό "Ελ Λισσίτσκυ, ό

16

Ρώσος «φορμαλιστής» καλλιτέχνης, σχεδίασε ένα μνημείο
πού έξέφραζε γνήσια τή μεγαλοφυία τοϋ Λένιν. Τ

Ηταν
μιά κατασκευή άπό άτσάλι πού έμοιαζε μέ πομπό άσυρ-
μάτου, προεκτεινόμενο διαγώνια στό διάστημα, σύμβολο
τοϋ αιώνα τών έπιστημονικών καί τεχνικών κατορθω-
μάτων. Αντίθετα άπό τό λοξό πύργο τής Πίζας, ό λυ-
γερός τοϋτος μετάλλινος πύργος δέν είναι στατικός, έ-
χει τό δυναμισμό ένός έργου πού προχωρεί, λές κ' είναι
καταπέλτης έτοιμος νά έκτοξεύσει ένα βλήμα στόν κόσμο.
Τό βλήμα αύτό, πάνω σέ μιάν έξέδρα, γέρνει πρός τά
μπρός, λές καί παίρνει φόρα νά όρμήσει: είναι ό Λένιν.
Μοιάζει σά νά έπαναλαμβάνει τή βίαιη κίνηση τοϋ κα-
ταπέλτη, Ισως καί νά τήν προκαλεί. "Εχει κανείς τό αί-
σθημα πώς δπου καί νά'ναι, τό βλήμα αύτό θά πετάξει
πρός τό άγνωστο, πρός κάποιο κοντινό ή άπώτερο μέλ-
λον, πρός ήμέρες καί χρόνια πού θά τραντάξουν τόν κόσμο.

2

17

I ΟΝ δΈΝΟΑΟΕ

Ό Μαρξ καί 6 "Ενγκελς παραδέχονταν τήν άποψη
τοΟ Χέγκελ, πώς ή Ιστορία δέν είναι μιά τυχαία σειρά
άπό μεγάλες πράξεις πού τις έκαναν έμπνευσμένοι άνδρες,
μιά άπλή συσσώρευση γεγονότων, μιά χωρίς νόημα άκο-
λουθία άπό συμβάντα άσχετα τό ένα μέ τό άλλο. Προχώ-
ρησαν δμως πάρα πέρα άπό τόν Χέγκελ, πού τοϋ άρκοϋσε
νά κοιτάζει μέσα άπό τήν πολύχρωμη κρούστα τών έξω-
τερικών φαινομένων γιά νά κατανοήσει καί νά καταστή-
σει συνειδητή τήν ούσία τής Ιστορικής έξέλιξης. Ξεκι-
νώντας άπό νόμους τής Ιστορίας πού είχαν άνακαλυφθεΐ,
δ Μάρξ καί δ "Ενγκελς είδαν πώς ήταν άνάγκη νά δημιουρ-
γηθεί άλλαγή, πώς έπρεπε νά κλονίσουν δλες τις άποστεω-
μένες κοινωνικές σχέσεις δείχνοντας τις άστήρικτες άντι-
φάσεις καθώς καί τις δυναμικότητες πού έμπεριέχουν. Εί-
χαν τήν πεποίθηση δτι οί συνθήκες μέσα στις δποϊες
ζοϋν καί βγάζουν τό ψωμί τους οί άνθρωποι καθορίζονται
σέ μεγάλο βαθμό άπό τό ποιός κατέχει τά κύρια μέσα παρα-
γωγής, καί δτι οί σχέσεις παραγωγής πρέπει, σέ τελευταία
άνάλυση, νά άντιστοιχοϋν στήν άνάπτυξη τών παραγω-
γικών δυνάμεων, στά έργαλεΐα καί τά δργανα πού φτιά-
χνουν οί άνθρωποι κατά τήν προσπάθειά τους νά δαμάσουν
τή φύση, στις μέθοδες, στις έμπειρίες καί τις μορφές τής
έργασίας, στις γνώσεις καί τις κρίσεις τοϋ άνθρώπου.
Είναι άλήθεια πώς κάπου-κάπου, γιά νά τονίσουν τή
σημασία τής νέας τους θεωρίας, δ Μάρξ καί δ "Ενγκελς
συγκρίνουν τή λειτουργία αύτοϋ τοϋ νόμου τής Ιστορικής
κίνησης μέ τις διεργασίες στή φυσική ίστορία. "Εχουν
δμως έπίσης τονίσει πολλές φορές πώς χρειάζεται μεγά-

18

λη προσοχή δταν συγκρίνουμε Ιστορικές τάσεις μέ φυσι-
κούς νόμους. ΟΙ άνθρωποι είναι ο( φορείς μι&ς μεταβαλ-
λόμενης κοινωνίας. Είναι καί ύποκινητές καί δργανα, πα-
ράγοντες τής κοινωνικής άλλαγής, είναι καί συγγραφείς
καί ήθοποιοί στό δρόμο τής Ιστορίας. Έχοντας βρει τά
ίχνη όρισμένων νόμων κίνησης, μπορούν συνειδητά καί
έπιστημονικά νά λαβαίνουν ύπόψη τους τούς νόμους, μπο-
ρούν νά δροΟν πρός τήν ίδια κατεύθυνση μ' αύτούς, καί
έτσι νά συντομεύουν τις ώδίνες τής νέας κοινωνίας καί
νά τις κάνουν λιγότερο όδυνηρές.
Ή πολυσύνθετη θεωρία μιδς ιστορίας τοϋ Μάρξ καί
τοϋ "Ενγκελς έγινε τό «πιστεύω» έκατομμυρίων έργατών.
Τήν πίστη τους σ' αύτές τις έπιστημονικές άνακαλύψεις
τις συνδύασαν μέ μιά πίστη στό άναπόφευκτο τής Σο-
σιαλιστικής Έπανάστασης, πού θά άντικαθιστοϋσε τήν
καπιταλιστική ιδιοκτησία καί παραγωγή μέ μιά κοινωνία
θεμελιωμένη στήν κοινωνικοποίηση τών μέσων παραγωγής.
Πίστευαν πώς, άκριβώς δπως ό καπιταλισμός διαδέχθηκε
τό φεουδαρχισμό, έτσι καί ό σοσιαλισμός θά διαδεχθεί
άναπόφευχτα τόν καπιταλισμό. Είχαν λησμονηθεί οί προ-
ειδοποιήσεις τών δασκάλων τους δτι οί γενικές κατευθύν-
σεις τής Ιστορικής έξέλιξης δέν άποτελοϋν Ασφαλιστή-
ριο συμβόλαιο ένάντια στις δυνάμεις τής βαρβαρότητας
— τις είχε πνίξει ή πολεμική Ιαχή: «Ό κόσμος θά γίνει
δικός μας παρ* δλα τά έμπόδια!». Καθώς προχωρούσε τό
σοσιαλιστικό μαζικό κίνημα, ό μαρξισμός άπλοποιήθηκβ
μηχανικά καί ή φιλοφοφία τής πράξης κατάντησε μιά
άψυχη μοιρολατρεία, πού παρέλυε τήν έλεύθερη βούλη-
ση καί τήν εύθύνη μέ τό «σιδερένιο Πρέπει τής Ιστορίας».
Οί νόμοι τής φύσης παρείχαν τό πρότυπο γιά τή διαδοχή
τών κοινωνικών συστημάτων στήν ίστορία. Οί άνθρωποι
έκεΐνοι θεωρούσαν τήν έξέλιξη πρός τό σοσιαλισμό τόσο
άναπότρεπτη — παρατηρούσε άργότερα σαρκαστικά ό
Άντόνιο Γκράμσι —, δσο καί τό μεγάλωμα μιας χιονο-
στιβάδας, μπορούσε λοιπόν, σίγουρος γιά τή νίκη, νά κά-
θεται κανείς άδρανής περιμένοντας νά έρθει ό σοσιαλι-
σμός. Έβλεπαν τήν ίστορία σάν έκεϊνες τις αύτόματες
μηχανές πού βάζεις ένα νόμισμα καί πετάγεται μιά σοκολά-
τα ή κάτι άλλο, λ.χ. έλεγε, βάζεις μέσα πέντε λιρεττών
βιομηχανικό καπιταλισμό καί βγαίνει άπό τήν άλλη ά-

19

κρη πέντε λιρεττών σοσιαλισμός.
Έτσι λοιπόν γεννήθηκε μιά θεσμική Ιδεολογία πού
έπικαλοϋνταν έπιστημονικές άρχές, άλλά προωθούσε τίς
μυθοποιήσεις τοϋ άγοραίου ύλισμοϋ.
Ή σημασία τοϋ Λένιν γιά τήν Ιστορία τοϋ θεωρητι-
κού μαρξισμοϋ βρίσκεται στό γεγονός δτι, μόλο πού δέν
ήταν τελείως άπαλλαγμένος άπό τίς άντιφάσεις καί τΙς
πλάνες τής έποχής του, ξαναζωντάνεψε μέ έπιτυχία τήν
έννοια τοϋ μαρξισμοϋ ώς φιλοσοφία τής πράξης. Γιά τόν
Λένιν ή γνώση, ή άπόφαση ή παρμένη μέ έλεύθερη
βούληση καί ή έκκληση πρός ήθικότητα άποτελοϋσαν
ούσιαστικά στοιχεία τής Ιστορικής άναγκαιότητας, πού δέν
δρδ άνεξάρτητα άπό τούς άνθρώπους, άλλά έμπεριέχει τΙς
έμπειρίες καί τίς άποφάσεις τών άνθρώπων. Ή κοινωνική
άνάπτυξη, έλεγε, θά προχωρήσει νικηφόρα μόνο μέ τήν
προϋπόθεση πώς δλο καί περισσότεροι άνθρωποι θά άγω-
νίζονται γι* αύτήν. Ή μομφή γιά βολονταρισμό, πού εί-
χαν άπευθύνει στό Λένιν ένόσω ζούσε άκόμη, έχει τίς
ρίζες της σέ έλλειψη γνώσης, ή, συχνότερα, σέ έλλειψη
κατανόησης τής φύσης τής μαρξιστικής φιλοσοφίας τής
Ιστορίας. Είναι ώστόσο εύνόητη μορφή. Συζητώντας καϊ
καταπολεμώντας τΙς μηχανιστικές καί μοιρολατρικές ά-
πόψεις πού έκαναν τό μαρξισμό άψυχο, δ Λένιν, ό άνθρω-
πος τής πράξης, δ έμψυχωτής καί προπαγανδιστής, δ ήγέ-
της ένός πολιτικοϋ κόμματος σέ δράση, τόνιζε σαφέστερα,
πιό ρητά άπό τό Μάρξ καί τόν Ένγκλες, τή σημασία τής
θέλησης ώς σημαντικοϋ παράγοντα. Ή στάση αύτή έκ-
δηλώθηκε δταν δ Λένιν — μόλις 24 χρονών τότε — δι-
εύθυνε μιά συζήτηση μέ τούς λεγόμενους «Ναρόντνικους»
ή «Λαϊκούς», πού όποστήριζαν πώς ή Ρωσία μποροϋσε
νά άντιπαρέλθει τό στάδιο τοϋ βιομηχανικού καπιταλισμοϋ
καί νά άναπτύξει τό σοσιαλισμό μέσα άπό τά ύπολείμμα-
τα τής παραδοσιακής κοινότητας τοϋ χωριοϋ. Στή μεγά-
λη του μπροσούρα ΤΙ είναι οί «Φίλοι τον Λαον» καί πως
πολεμούν τσύς Σοσιαλδημοκράτες, άπόδειξε πώς τό στά-
διο τοϋ βιομηχανικού καπιταλισμού στή Ρωσία ήταν ή-
δη πολύ προχωρημένο καί δέν μποροϋσε πιά νά άναχαι-
τισθεϊ. Τά πολιτικά συνθήματα, έλεγε, πρέπει νά στηρί-
ζονται σέ γεγονότα έπιστημονικώς άποδεκτά. Ή άποψη
τοϋ Λένιν δέν ήταν ώστόσο — δπως έγραψε ένας συγγρα-

20

φέας Ναρόντνικος —άποτέλεσμα μιδς μηχανιστικής άν-
τίληψης τής Ιστορίας, σύμφωνα μέ τήν όποια οί άνθρωποι
είναι άπλώς άνδρείκελα πού οί έγγενεΐς νόμοι τής Ιστορι-
κής άναγκαιότητας τά ζωντανεύουν μυστηριωδώς. Ή μαρ-
ξιστική θεωρία τής Ιστορίας καθόλου δέν καταργεί
«ούτε τή λογική, ούτε τή συνείδηση τού άνθρώπου,
ούτε τήν έκτίμηση τών πράξεών του. Εντελώς τό
άντίθετο, μόνο ή ντετερμινιστική άποψη έπιτρέπει
νά κάνουμε μιάν αύστηρή καί σωστή έκτίμηση καί
δχι νά τά φορτώνουμε δλα στήν έλεύθερη βούληση.
Τό ίδιο καί ή Ιδέα τής Ιστορικής άναγκαιότητας δέν
ύποσκάπτει καθόλου τό ρόλο τής προσωπικότητας
στήν Ιστορία: δλη ή Ιστορία άποτελεΐται ίσα-ϊσα
άπό πράξεις προσωπικοτήτων, πού άναμφισβήτητα
είναι δρώντες παράγοντες. Τό πραγματικό έρώτημα,
πού προβάλλει κατά τήν έκτίμηση τής κοινωνικής
δράσης τής προσωπικότητας είναι τούτο δώ: μέσα
σέ ποιές συνθήκες έξασφαλίζεται ή έπιτυχία αύτής
τής δράσης; ΤΙ έγγυήσεις ύπάρχουν δτι ή δράση αύτή
δέ θά παραμείνει μιά μεμονωμένη πράξη, πνιγμένη
μέσα στόν ώκεανό άντίθετων πράξεων; Αύτό είναι
άλλωστε καί τό πρόβλημα πού τό λύνουν κατά διαφο-
ρετικό τρόπο οί σοσιαλδημοκράτες καί οί άλλοι Ρώ-
σοι σοσιαλιστές: ή δράση, πού τείνει στήν πραγματο-
ποίηση τοϋ σοσιαλιστικού καθεστώτος, μέ ποιόν τρό-
πο πρέπει νά τραβήξει τίς μάζες γιά νά μπορεί νά δώ-
σει σοβαρά άποτελέσματα; Είναι δλοφάνερο δτι ή λύ-
ση τού προβλήματος αύτού έξαρταται κατευθείαν καί
άμεσα άπό τήν άντίληψη πού έχει κανείς καί τή διά-
ταξη τών κοινωνικών δυνάμεων στή Ρωσία, καί τήν
πάλη τών τάξεων πού άποτελεΐ τή ρωσική πραγμα-
τικότητα»2

.
Ό Λένιν άρνιόταν τήν άποψη δτι οί μαρξιστές προσπα-
θούν νά χώσουν μέ τή βία τήν πραγματικότητα στήν προ-
κρούστεια κλίνη τών θεωριών τού Χέγκελ καί τού Μάρξ.
'Η δλο καί άναπτυσσόμενη έκβιομηχάνιση, ή συγκέντρωση
τού κεφαλαίου, ή κοινωνικοποίηση τής διαδικασίας τής
παραγωγής, κλπ. ήταν γεγονότα άντικειμενικώς καί έπιστη-
μονικώς άποδείξιμα καί άποτελούσαν έκδήλωση μιδς Ιστο-
ρικής ροπής πρός ένα νέο σύστημα ζωής.

21

«... Οί μαρξιστές παίρνουν χωρίς συζήτηση άπό τή
θεωρία τοΟ Μάρξ μόνο τις πολύτιμες μέθοδες, χωρίς
τις όποιες είναι άδύνατο νά έξηγηθοϋν οί κοινωνικές
σχέσεις καί,συνεπώς, δέν έχουν καθόλου σάν κριτήριό
τους γιά τήν έκτίμηση αύτών τών σχέσεων τά άφηρη-
μένα σχήματα καί άλλες παρόμοιες άνοησίες, άλλά
τήν δρθότητα αύτής τής θεωρίας καί τήν άντιστοι-
χία της μέ τήν πραγματικότητα»3

.
Ή βιομηχανική - καπιταλιστική άνάπτυξη ήταν προο-
δευτική σέ σύγκριση μέ τις βάρβαρες μισο-φεουδαρχικές
σχέσεις, γιατί—καί δέν είναι αύτό τό λιγότερο—
«... ξυπνά τό μυαλό τοϋ έργάτη, μετατρέπει τή βουβή
καί άόριστη δυσαρέσκεια σέ συνειδητή διαμαρτυ-
ρία»4

.
Τά θεωρητικά έργα τών σοσιαλιστών πρέπει νά στρέ-
φονται πρός συγκεκριμένη μελέτη, τά πρακτικά τους έργα
πρέπει νά βοηθοϋν τούς έργάτες νά άφομοιώνουν τή θεωρία
καί νά βρίσκουν τήν όργάνωση πού ταιριάζει στις ύπάρ-
χουσες συνθήκες.

«Κάτω άπό αύτές τις συνθήκες ή θεωρητική καί ή
οικονομική άνάπτυξη γίνονται ένα»6

, καί τό «άμεσο
καθήκον τής έπιστήμης, κατά τόν Μάρξ, είναι νά
δώσει τό άληθινό σύνθημα τής πάλης»9

.
Ή ένότητα τούτη θεωρίας καί πράξης, συνθήματος καί
πραγματικότητας, νόμου καί θύμησης, άποτέλεσεν τή βάση
γιά τή δημιουργική έρμηνεία τοϋ μαρξισμού πού ό Λένιν
τή συνόψισε, μέ έξαιρετικά όξεία καί έλλειπτική διατύπω-
ση, στό άρθρο του Τό πρόγραμμα μας, γραμμένο στήν έξο-
ρία τό 1898, τή χρονιά πού Ιδρύθηκε τό Ρωσικό Σοσιαλδη-
μοκρατικό Εργατικό Κόμμα. Τό πραγματικό καθήκον,
έγραφε:

«Δέν ήταν νά καταστρωθούν σχέδια γιά τήν άνάπλα-
ση τής κοινωνίας, νά γίνονται κηρύγματα ήθικής
στούς καπιταλιστές. Τό πραγματικό καθήκον ήταν»:
«... ή όργάνωση τής ταξικής πάλης τοϋ προλε-
ταριάτου καί ή καθοδήγηση αύτής τής πάλης, πού
τελικός σκοπός της είναι ή κατάκτηση τής πολιτικής
έξουσίας άπό τό προλεταριάτο καί ή όργάνωση τής
σοσιαλιστικής κοινωνίας»7

.
«Έμεΐς δέν βλέπουμε καθόλου τή θεωρία τοϋ Μάρξ

22

σάν κάτι τό τελειωμένο καί τό άπαραβίαστο. Απεναν-
τίας έχουμε τήν πεποίθηση πώς ή θεωρία αύτή έβαλε
μόνο τούς άκρογωνιαίους λίθους τής έπιστήμης έκεί-
νης πού οί σοσιαλιστές έχουν καθήκον νά τήν προω-
θούν παραπέρα πρός δλες τΙς κατευθύνσεις, δν δέν
θέλουν νά μείνουν πίσω άπ' τή ζωή. Νομίζουμε πώς
γιά τούς Ρώσους σοσιαλιστές είναι Ιδιαίτερα άπα-
ραίτητη μιά αύτοτελής έπεξεργασία τής θεωρίας τοϋ
Μάρξ, έπειδή ή θεωρία αύτή δίνει μόνο γενικές καθο-
δηγητικές θέσεις πού είδικά στήν Αγγλία έφαρμό-
ζονται διαφορετικά άπ' δ,τι στή Γαλλία, στή Γαλλία
διαφορετικά άπ' δ,τι στή Γερμανία, στή Γερμανία δια-
φορετικά άπ' δ,τι στή Ρωσία»8

.
Αργότερα, δταν ή συνήθεια νά παραθέτουν περικοπές
άπό τό Λένιν είχε φτάσει σέ ύπερβολή, σπάνια θύμιζαν
τούτες τις άπόψεις.
Τόν παράγοντα θέληση τόν τονίζει ό Λένιν δταν μιλά
γιά τΙς ειδικές συνθήκες τής ρωσικής πολιτικής, καί ειδι-
κότερα άκόμη στό περίφημο έργο του Τί νά χάνουμε;
Τό βιβλίο αύτό πού άφησε έποχή γράφτηκε στίς άρχές τοϋ
1902 στή συζήτηση μέ τούς λεγόμενους «ΟΙκονομιστές»,
μιά ρωσική παραλλαγή τού ρεβιζιονισμού πού έκπροσω-
πούσε ό Γερμανός σοσιαλδημοκράτης "Εντουαρντ Μπέρν-
σταΐν, πού ή βασική του Ιδέα συνοψιζόταν στή ρήση: «Ό
σκοπός δέν είναι τίποτε, τό κίνημα είναι τό πάν». 01 «ΟΙκο-
νομιστές» στή Ρωσία συνιστούσαν νά περιορίζονται οί έρ-
γάτες στήν οίκονομική καί συνδικαλιστική πλευρά τού
άγώνα, πού, άργά ή γρήγορα, θά άποφέρει Ικανοποιητικά
άποτελέσματα, τόσο στούς μαρξιστές διανοούμενους, δσο
καί στή φιλελεύθερη άστική τάξη. Ή θεωρία αύτή πού βα-
σιζόταν όλοκληρωτικά στό αύθόρμητο κίνημα τών μαζών,
ξεκινούσε άπό τήν πίστη στούς αύτόματους νόμους τής
κοινωνικής έξέλιξης.
Ό Λένιν, άντίθετα, ύποστήριζε, πώς ή σημασία τής μαρ-
ξιστικής θεωρίας συνίσταται άκριβώς στό δτι κοιτάζει
πρός τά μπρός καί άναπτύσσει τή σωστή άγωνιστική στρα-
τηγική. Δέν μπορεί λοιπόν νά ύπάρχει έπαναστατικό κίνη-
μα χωρίς έπαναστατική θεωρία, καί μόνο ένα κόμμα όδη-
γούμενο άπό έπαναστατική θεωρία μπορεί νά παίξει τό
ρόλο τού πρωτοπόρου στόν άγώνα, τόσο περισσότερο πού

23

ή Ιστορία Εφερε τήν έργατική τάξη τής Ρωσίας μπροστά σέ
ένα άμεσο καθήκον «πού είναι τό πιό έπαναστατικό άπό
δλα τά άμεσα καθήκοντα πού έχει νά άντιμετωπίσει τό προ-
λεταριάτο δποιασδήποτε χώρας»®. Τό πιό σπουδαίο καθή-
κον γιά τούς μαρξιστές ήταν λοιπόν νά διαπαιδαγωγήσουν
τήν έργατική τάξη στό συνειδητόν άγώνα, νά άναπτύξουν
τήν έπαναστατική της συνείδηση. Τό στοιχείο τού αυθορ-
μητισμού στούς μαζικούς άγώνες τής δεκαετίας 1890 - 1900
ήταν «συνείδηση σέ έμβρυακή μορφή». Αργότερα ύπήρ-
ξαν «πολύ μεγαλύτερες άναλαμπές συνειδητότητας... οί
συστηματικές άπεργίες άποτελούσαν τό έμβρυο τής ταξι-
κής πάλης... άλλά οί έργάτες δέν είχαν, καϊ δέν μπορούσαν
νά Εχουν, συνείδηση τού άνειρήνευτου άνταγωνισμού τών
συμφερόντων τους πρός δλο τό σύγχρονο πολιτικό καί
κοινωνικό σύστημα». Τό στοιχείο τού αύθορμητισμοϋ έξα-
κολουθοϋσε νά είναι τό έπικρατέστερο γιατί ό άγώνας
ήταν άκόμα πρώτιστα συνδικαλιστικός, καί δχι σοσιαλιστι-
κός Ή σοσιαλιστική συνείδηση μόνο άπό έξω μπορούσε
νά Ερθει στήν έργατική τάξη—γιά νά είμαστε άκριβεΐς,
μόνο άπό τούς μαρξιστές διανοούμενους.
«Ή ίστορία δλων τών χωρών δείχνει δτι ή έργατική
τάξη άποκλειστικά μέ τίς δικές της δυνάμεις είναι σέ
θέση ν* άναπτύξει μόνη τρέΐντ-γιουνιονιστική συνεί-
δηση, δηλ. τήν πεποίθηση δτι είναι άνάγκη νά ένωθεΐ
σέ σωματεία, νά κάνει άγώνα ένάντια στ' άφεντικά,
ν* άγωνίζεται γιά ν* άναγκάσει τήν κυβέρνηση νά
έκδώσει τούτους ή έκείνους τούς νόμους, πού είναι
άπαραίτητοι γιά τούς έργάτες κλπ. 'Η σοσιαλιστική
δμως διδασκαλία άναπτύχθηκε άπό τίς φιλοσοφικές,
Ιστορικές καί οικονομικές θεωρίες, πού τίς έπεξερ-
γάστηκαν οί μορφωμένοι έκπρόσωποι τών ίδιοχτη-
τριών τάξεων, ή διανόηση. Οί θεμελιωτές τού σύγ-
χρονου έπιστημονικού σοσιαλισμού, ό Μάρξ καί ό
"Ενγκελς, άνήκαν καί οί ίδιοι ώς πρός τήν κοινωνική
τους θέση, στήν άστική διανόηση»10

.
Ή πολιτική συνείδηση δέν προήλθε αύτόματα άπό τόν
οίκονομικό άγώνα. Τούς έργάτες τούς έπηρέαζε ή άστική
Ιδεολογία, πού ήταν πολύ προγενέστερη άπό τή σοσιαλι-
στική καί διέθετε άσύγκριτα μεγαλύτερα μέσα διάδοσης.
'Η έργατική τάξη Ετεινε αύθόρμητα πρός τό σοσιαλισμό,

24

άλλα οί μαρξιστές διανοούμενοι δέν μπορούσαν νά βασί-
ζονται σ' αύτό τόν αύθορμητισμό καί τριπόδιζαν στήν ούρά
τών γεγονότων ώς «άπλοί ύπηρέτες τοϋ κινήματος τής έργα-
τικής τάξης». Αύτό ήταν άρνηση κάθε στρατηγικής καί
τακτικής:

((Σημαίνει δτι μειώνει τήν πρωτοβουλία καί τήν ένερ-
γητικότητα τού συνειδητοϋ άγωνιστοΟ, ένώ άντίθετα
δ μαρξισμός δίνει γιγάντια ώθηση στήν πρωτοβουλία
καί τήν Ενεργητικότητα τοΟ σοσιαλδημοκράτη, άνοί-
γοντάς του τϊς πιό πλατιές προοπτικές καί θέτοντας
(δν μπορούμε νά έκφραστούμε έτσι) στή διάθεσή του
τΙς Ισχυρές δυνάμεις τών έκαταμμυρίων έργατών πού
ξεσηκώνονται σύθόρμητα στόν άγώνα»11

.
Γι* αύτό δ ρόλος τών έπαναστατών δέ συνίσταται στήν
έμπιστοσύνη στά αύθόρμητα κινήματα. Αναλύοντας δχι
μόνο τήν οίκονομική πλευρά, άλλά δλες τίς πλευρές τής
κοινωνικής ζωής, πρέπει νά άναπτύσσουν τήν κοινωνική
συνείδηση τών μαζών, πρέπει νά πείθουν τΙς μάζες γιά τήν
άνάγκη τής έπαναστατικής δράσης, δχι μόνο σχετικά μέ
τά άμεσα οικονομικά ζητήματα, άλλά δείχνοντας έπίσης
τΙς βάναυσες μέθοδες τής άστυνομίας, τούς διωγμούς τών
θρησκευτικών αΙρέσεων, τό μαστίγωμα τών χωρικών, τήν
κακομεταχείριση τών φαντάρων, τό πνίξιμο καί τών πιό
άθώων πολιτιστικών έκδηλώσεων.
«Τό καθήκον δμως τών σοσιαλδημοκρατών, δέν έξαν-
τλεϊται μέ τήν πολιτική ζύμωση πάνω σέ οίκονομική
βάση. Τό καθήκον τους είναι νά μετατρέψουν αύτή
τήν τρέΐντ - γιουνιονιστική πολιτική σέ σοσιαλδημο-
κρατικό πολιτικό άγώνα, νά χρησιμοποιήσουν τΙς ά-
ναλαμπές πολιτικής συνείδησης πού γεννά άνάμεσα
στούς έργάτες ή οίκονομική πάλη, γιά ν άνεβάσουν
τούς έργάτες ώς τό έπίπεδο τής σοσιαλδημοκρατικής
πολιτικής συνείδησης»12

.
"Ετσι, λοιπόν, καθήκον τών μαρξιστών διανοουμένων
ήταν νά μεταδίδουν πολιτικές γνώσεις στούς έργάτες καί
νά άρνούνται νά θεωρούν τήν πολιτική ώς πεδίο δράσης
μιδς έλίτ διανοουμένων. Ιδεώδης ήγέτης δέν είναι δ γραμ-
ματέας συνδικάτου πού άρκεΐται νά συντρέχει τούς έργά-
τες στόν οίκονομικό άγώνα.
«Όσο κι δν έπιμένετε, δέν θά τονίσετε άρκετά, δτι

25

αύτό δέν είναι άκόμα σοσιαλδημοκρατισμός. Τό Ιδα-
νικό τοϋ σοσιαλδημοκράτη, δέν πρέπει νά είναι ένας
γραμματέας τρέϊντ - γιούνιον, άλλά ένας λαϊκός
κάρντιος, πού νά ξέρει ν* άντιδρα σ' δλες τις έκδηλώ-
σεις αύθαιρεσίας καί καταπίεσης, δπουδήποτε κι δν
παρουσιάζονται, δποιοδήποτε στρώμα ή τάξη κι δν
άφοροϋν, πού νά ξέρει νά συνοψίζει δλες αύτές τίς έκ-
δηλώσεις σέ μιά είκόνα άστυνομικής βίας καί κεφα-
λαιοκρατικής εκμετάλλευσης, πού νά ξέρει νά Εκμε-
ταλλεύεται τήν κάθε μικρολεπτομέρεια, γιά νά έκθέτει
μπροστά σ' δλους τίς σοσιαλιστικές του πεποιθήσεις
καί τά δημοκρατικά του αίτήματα, γιά νά έξηγεΐ σ'
δλους τήν κοσμοϊστορική σημασία τοϋ άπελευθερω-
τικοϋ άγώνα τοϋ προλεταριάτου»13

.
01 μαρξιστές διανοούμενοι δέν μπόρεσαν νά τά βγάλουν
πέρα μέ τό έργο αύτό γιατί τούς έλειψαν κατάλληλα Εκ-
παιδευμένοι όργανωτές καί ήγέτες, πού θά τούς έκαναν
ίκανούίς νά γίνουν ή Εμπροσθοφυλακή τοϋ κινήματος. Μέ
τή λατρεία τοϋ αύθορμητισμοϋ, πού δδήγησε στό νά
«χάσκουν μέ δέος μπρός στήν ούρά τοϋ ρωσικοϋ προλε-
ταριάτου», ένθαρρυνόταν άπλώς δ άναρμόδιος έρασιτε-
χνισμός στά όργανωτικά ζητήματα. Ή όργάνωση είναι
καί αύτή τέχνη δπως καί κάθε άλλη.
Άν ό σκοπός ήταν νά άνεβάσουν τούς έργάτες στό έπί-
πεδο τών έπαναστατών, ήταν άπαραίτητο οί έπαναστάτες νά
μήν είναι άπλοί έρασιτέχνες.
Όλόκληρη ή σειρά τών Ιδεών τοϋ ΤΙ νά κάνουμε; τοϋ
πιό σημαντικοϋ έργου στήν Ιστορία τοϋ μαρξισμοϋ, πού
άντικρούει τή μοιρολατρική έρμηνεία τοϋ έπιστημονικοϋ
σοσιαλισμού, συνοψίζεται στήν περιώνυμη φράση:
«Δώστε μας μιάν όργάνωση έπαναστατών καί θά
άνατρέψουμε τήν Ρωσία»14

.
ΟΙ έπαναστάτες θά έπρεπε, έλεγε δ Λένιν, νά δνει-
ρεύονται μιά τέτοια όργάνωση. «"Εγραψα τοϋτες τίς λέ-
ξεις καί τρόμαξα», δμολογεΐ δ Λένιν, καί ύστερα διατυ-
πώνει μιάν άντίρρηση πού είναι δυνατόν νά τοϋ φέρουν:
«Ρωτώ: έχει γενικά ένας μαρξιστής τό δικαίωμα νά ό-
νειροπολεΐ, άν δέν ξεχνά δτι κατά τόν Μάρξ ή άνθρω-
πότητα βάζει πάντα μπροστά της καθήκοντα πραγμα-
τοποιήσιμα;» καί άπαντά «θά προσπαθήσω νά κρυφτώ

26

πίσω άπό τόν Πισάρεφ... Ή διαφορά άνάμεσα στό
όνειρο καί τήν πραγματικότητα δέν προκαλεί καμιά
ζημιά, φτάνει μόνο τό πρόσωπο πού όνειροπολεΐ νά
πιστεύει σοβαρά στό δνειρό του, νά παρατηρεί προ-
σεχτικά τή ζωή, νά συγκρίνει τίς παρατηρήσεις του
μέ τούς πύργους πού φτιάχνει μέ τή φαντασία του καί
γενικά νά δουλεύει εύσυνείδητα γιά νά γίνει πραγμα-
τικότητα τό δνειρό του»16
.
Καί προσθέτει: «Δυστυχώς στό κίνημά μας έχουμε πολύ
λίγα τέτοια δνειρα. Καί έκεΐνοι πού περισσότερο φταίνε
γι* αύτό είναι οί άνθρωποι πού κομπάζουν γιά τΙς νηφάλιες
άπόψεις τους, γιά τό δτι βρίσκονται ,,κοντά στό συγκεκρι-
μένο".

Είκοσι χρόνια άργότερα ό Η.Ο.\νε1ΐ5 όνόμασε τόν Λέ-
νιν «ό όνειροπόλος στό Κρεμλίνο».
"Οταν λοιπόν ό Λένιν, μέ τήν πρώτη ρωσική έπανάσταση
τού 1905, ύστερα άπό τήν καταστροφή τής έξέγερσης στή
Μόσχα, συγκέντρωσε τήν αύτοκριτική του στήν άνεπαρκή
όργανωτική προετοιμασία τού Κόμματος—στις χαμένες
εύκαιρίες, στό δτι δέν είχε βρεθεί ή σωστή λύση καί ή σω-
τή όργανωτική μορφή στήν κατάλληλη εύκαιρία—βρι-
σκόταν άπόλυτα Εναρμονισμένος μέ τή φιλοσοφική του έρ-
μηνεία τού μαρξισμού, μέ τήν άρνησή του νά άφήνει τούς
σιδερένιους νόμους τής Ιστορίας νά συνθλίβουν τή δύναμη
τής έλεύθερα παρμένης άπόφασης, τήν έναλλακτική δυνα-
τότητα, τή δύναμη τής άνθρώπινης συνείδησης.
«"Ετσι δέν ύπάρχει μεγαλύτερη μυωπία άπό τή γνώμη
τοΟ Πλεχάνωφ πού τήν άρπαξαν δλοι οί όππορτουνι-
στές, δτι δέν έπρεπε ν' άρχίσουμε πρόωρα τήν άπερ·
για, δτι «δέν έπρεπε νά πάρουμε τά δπλα». Αντίθετα,
έπρεπε νά πάρουμε τά δπλα πιό άποφασιστικά, πιό
δραστήρια καί πιό έπιθετικά, έπρεπε νά έξηγοϋμε
στις μάζες δτι είναι άδύνατο νά περιοριστούμε μόνο
στήν είρηνική άπεργία καί δτι είναι άνάγκη ν' άπο-
δυθούμε σ' ένα άτρόμητο καί άμείλιχτο ένοπλο άγώ-
να»1

®.

«Θά θυμούμαστε δτι πλησιάζει ό μεγάλος μαζικός
άγώνας. Ό άγώνας αύτός είναι ή ένοπλη έξέγερση»17

.
Δέκα καί πάνω χρόνια άργότερα, ύστερα άπό τή νίκη
τής ένοπλης έξέγερσης, δταν, στήν καθυστερημένη μισο-

27

βάρβαρη χώρα πού ήταν τότε ή Ρωσία, χώρα κατεστραμ-
μένη άπό τόν έμφύλιο πόλεμο, οί δυσκολίες πού άντιμετώ-
πιζε ή νικηφόρα έπανάσταση είχαν γιγαντωθεί, δταν, μπρο-
στά σ* αύτές τίς δυσκολίες, οί μηχανιστικοί έρμηνευτές
τού μαρξισμού ύποστήριζαν πώς ή έπανάσταση σέ μιά κα-
θυστερημένη χώρα άντιφάσκει πρός δλες τΙς Ιδέες τού
Μάρξ καί πώς τό στάδιο τού μισοφεουδαρχικοϋ τσαρισμού
Επρεπε νά τό διαδεχθεί μιά μακρόχρονη περίοδο βιομηχα-
νικού καπιταλισμού, δ Λένιν—βαριά άρρωστος τότε—
Ενα χρόνο μόνο πρίν άπό τό θάνατό του, συνόψισε ξανά
τίς διάφορες Ερμηνείες καί έφαρμογές τοϋ μαρξισμού μέ
τά έξής λόγια:

«Όλοι τους όνομάζουν τόν έαυτό τους μαρξιστή,
καταλαβαίνουν δμως τό μαρξισμό σέ άφάνταστο
βαθμό σχολαστικά. Δέν κατάλαβαν καθόλου τό βα-
σικό στό μαρξισμό, δηλ. τήν έπαναστατική δια-
λεχτική του...
Τούς είναι όλότελα ξένη κάθε σκέψη δτι στή γε-
νική νομοτέλεια τής άνάπτυξης, μέσα σ' δλη τήν
παγκόσμια Ιστορία, δχι μόνο δέν άποκλείονται κα-
θόλου, μά άντίθετα έπιβάλλονται όρισμένες φάσεις
άνάπτυξης, φάσεις πού παρουσιάζουν Ιδιοτυπίες
είτε στή μορφή, είτε στόν τρόπο τής άνάπτυξης....
Επικαλούνται π.χ. ένα έξαιρετικό μηχανικό έπι-
χείρημα πού τό άποστήθισαν στόν καιρό τής άνά-
πτυξης τής σοσιαλδημοκρατίας στή Δυτική Εύρώ-
πη καί πού συνίσταται στό νά λένε δτι δέν είμαστε
άρκετά ώριμοι γιά τό σοσιαλισμό, δτι δέν έχουμε
δπως λένε όρισμένοι άπό τούς ,,σοφούς" αύτούς κυ-
ρίους, τίς άντικειμενικές οίκονομικές προϋποθέσεις
γιά τό σοσιαλισμό. Καί δέν έρχεται σέ κανενός τό
νοϋ ν' άναρωτηθεϊ: δέ μποροϋσε άραγε ένας λαός,
πού βρέθηκε μπροστά σέ έπαναστατικές καταστάσεις
σάν κι αύτή πού διαμορφώθηκε μέ τόν πρώτο Ιμπε-
ριαλιστικό πόλεμο, δέν μποροϋσε άραγε ένας λαός
μπροστά στό άδιέξοδο τής κατάστασής του, νά ριχτεί
σ' έναν άγώνα πού θά τού έδινε έστω καί κάποια πι-
θανότητα νά καταχτήσει συνθήκες Εξαιρετικά άσυνή-
θιστες γιά τήν παραπέρα άνάπτυξη τοϋ πολιτισμού
του;...

28

Τί δν ή άπόλυτα άδιέξοδη κατάσταση διπλασιά-
ζοντας τΙς δυνάμεις τών έργατών καί τών άγρο-
τών, μάς άνοιξε τή δυνατότητα νά δημιουργήσουμε
τις βασικές προϋποθέσεις τοϋ πολιτισμοϋ διαφορε-
τικά άπ* δλα τά άλλα κράτη τής δυτικής Εύρώπης;...
"Αν γιά νά δημιουργηθεί ό σοσιαλισμός άπαιτεΐται
ένα καθορισμένο έπίπεδο πολιτισμοϋ (δν καί κανείς
δέ μπορεί νά πει πιό είναι αύτό τό καθορισμένο ,,έπί-
πεδο πολιτισμοϋ") γιατί νά μήν άρχίσουμε πρώτα
άπό τήν κατάχτηση μέ έπαναστατικό τρόπο τών
προϋποθέσεων γι* αύτό τό καθορισμένο έπίπεδο κι
έπειτα πιά, μέ βάση τήν έργατο - αγροτική έξουσία
καί τό Σοβιετικό καθεστώς νά μποϋμε σέ κίνηση
γιά νά φτάσουμε τούς άλλους λαούς18

;

29

II ΤΟ ΚΟΜΜΑ

Είδαμε πώς ό Λένιν τόνιζε τή σημασία τής έπαναστα-
τικής όργάνωσης, τοϋ έπαναστατικοϋ κόμματος, κι αύτό
ήταν μέσα στή λογική τής ίστορικοφιλοσοφικής του έρμη-
νείας τοϋ μαρξισμού καϊ τής άντίληψής του γιά τό ρόλο
τοϋ ύποκειμενικοϋ παράγοντα στήν κοινωνική έξέλιξη.
«Μπροστά μας, ύψώνεται μ* δλη του τή δύναμη τό έχθρικό
όχυρό, πού ξερνά πάνω μας σφαίρες καί βλήματα, καί
θερίζει τούς καλύτερους μαχητές μας. Αύτό τό όχυρό
πρέπει νά τό καταλάβουμε καί θά τό καταλάβουμε δν
ένώσουμε δλες τίς δυνάμεις τών Ρώσων έπαναστατών σ*
ένα κόμμα πού θά τραβά κοντά του δ,τι γεμάτο ζωντάνια
καί τιμή ύπάρχει στή Ρωσία».
Τά λόγια τοϋτα τά βρίσκουμε στό πρώτο φύλλο τής
Τσκρα—«Ή σπίθα»—πού πρωτοβγήκε τό Δεκέμβρη τοϋ
1900 καί πού τό μότο της ήταν παρμένο άπό τήν άπάντηση
τών Δεκεμβριστών σέ ένα χαιρετιστήριο πού τούς είχε
στείλει ό Ποϋσκιν:«Άπό τή σπίθα αύτή θά βγει μιά φλόγα».
Μέ τήν Ικανότητα πού τόν χαρακτήριζε—γιά νά χρησιμο-
ποιήσουμε τή δική του μεταφορά—νά βρίσκει τό βασικό
κρίκο, πού σέ κάθε περίπτωση συγκρατεί δλόκληρη τήν
άλυσίδα, ό Λένιν είχε καταλάβει πώς ή δημιουργία μιας
πανρωσικής έπαναστατικής έφημερίδας θά άποτελοϋσε
άποφασιστικό βήμα γιά νά ξεπεραστεί ό κατακερματισμός
καί τό διάχυτο τοϋ ρωσικού έργατικοϋ κινήματος, καθώς
και ή τάση του πρός άτομικές πράξεις τρομοκρατίας. Ή
έφημερίδα αύτή δέ θά ήταν άπλώς δργανο προπαγάνδας
και ζύμωσης, άλλά όμαδικός δογανωτής, άφοϋ θά χρεια-
ζόταν όλόκληρο δίχτυ άπό άξιόπιστους άνθρώπους, «ένας
κανονικός στρατός δοκιμασμένων μαχητών», γιά νά τή

30

βγάζουν καί νά τή μοιράζουν.
«Ή έφημερίδα αύτή θά γινόταν Ινα κομματάκι ένός
τεράστιου φυσερού σιδηρουργοϋ, πού θά συνδαύλιζε
κάθε σπίθα τής ταξικής πάλης καί τής λαϊκής άγα-
νάχτησης, φουντώνοντάς την σέ γενική πυρκαγιά»1

®.
Είναι άλήθεια πώς ό τονισμός τοΰ ύποκειμενικοΟ παρά-
γοντα συνδυαζόταν έδώ μέ τά συμπεράσματα πού έβγαζε
ό Λένιν άπό τίς ειδικές συνθήκες τοϋ πολιτικού άγώνα στή
Ρωσία—τήν κατάσταση παρανομίας δπου βρισκόταν τό
έργατικό κίνημα καί τούς διωγμούς του άπό τήν τσαρική
άστυνομία.

«Βαδίζουμε σάν συμπαγής όμάδα ένα άπόκρημνο καί
δύσκολο δρόμο, πιασμένοι γερά άπό τά χέρια. Είμα-
στε άπ' δλες τΙς μεριές κυκλωμένοι άπό έχθρούς, καί
είμαστε σχεδόν πάντα άναγκασμένοι νά βαδίζουμε
κάτω άπό τά πιό πυκνά πυρά τους. Ενωθήκαμε θελη-
ματικά, άκριβώς γιά νά πολεμήσουμε τόν έχθρό, καί
δχι γιά νά πέσουμε στό γειτονικό βάλτο πού οί κάτοι-
κοι του άπό τήν άρχή μάς κατέκριναν, γιατί χωριστή-
καμε σέ Ιδιαίτερη όμάδα καί διαλέξαμε τό δρόμο τοϋ
άγώνα άντί τό δρόμο τής συμφιλίωσης»20
Ή «συμπαγής όμάδα» έπρεπε νά άποκτήσει έπαναστα-
τική πείρα καί όργανωτικές Ικανότητες. "Επρεπε νά τήν
έμψυχώνει ή θέληση νά άναπτύξει τίς άπαραίτητες αύτές
Ιδιότητες καί νά άναγνωρίσει τά λάθη πού προηγούμενα
τήν είχαν έμποδίσει νά τίς άποκτήσει. Τίς άπαιτήσεις αύ-
τές μόνο έπαγγελματίες έπαναστάτες μπορούσαν νά τίς Ικα-
νοποιήσουν, άφοϋ δ παράνομος άγώνας ένάντια στήν πολι-
τική άστυνομία δφειλε νά δργανώνεται «σύμφωνα μέ δλους
τούς κανόνες τής τέχνης» άπό άνθρώπους γιά τούς όποιους
ή έπαναστατική δουλειά είχε γίνει έπάγγελμα. Μέσα στήν
όργάνωση τών έπαγγελματιών έπαναστατών πρέπει νά λεί-
ψει κάθε διάκριση μεταξύ έργατών καί διανοουμένων. Ή
παράνομη όμάδα, πού θά πρέπει νά είναι έξασκημένη δσο
καί ή άστυνομία, θά συγκεντρώνει δλη τή συνωμοτική δρά-
ση. Μπροστά στις δύσκολες συνθήκες τής παρανομίας, ή
δημοκρατία (ή δ «δημοκρατισμός») τής δμάδας δέν ήταν
παρά ένα άχρηστο ή βλαβερό παιχνιδάκι, καί τό νά έπικα-
λεΐται κανείς τό «δημοκρατισμό» ήταν, έλεγε, ιδιαίτερα ξέ-
νο (δηλ. μή ρωσικό) έπιχείρημα. Μιά έπαναστατική όργά-

31

νωση δέν μπορεί, μέ τήν καλύτερη θέληση τοΰ κόσμου, νά
παρέχει τήν πολυτέλεια πλατιάς δημοκρατίας. Αύτό άπλώς
θά βοηθοΰσε τήν άστυνομία νά κάνει μαζικές συλλήψεις
καί θά διαιώνιζε τόν έρασιτεχνισμό, τόν τόσο χαρακτηρι-
στικό γιά τό ρωσικό έργατικό κίνημα, ό όποιος είχε έμπο-
δίσει τήν έξάσκηση έπαγγελματιών έπαναστατών.
«'Η μοναδική σοβαρή όργανωτική άρχή γιά τούς
δραστήριους άγωνιστές τοΰ κινήματός μας πρέπει νά
είναι: ό πιό αυστηρός συνωμοτισμός, ή πιό αύστηρή
έπιλογή τών μελών, καί ό καταρτισμός έξ έπαγγέλ-
ματος έπαναστατών. "Οταν ύπάρχουν αύτά τά προσόν-
τα, έξασφαλίζεται καί κάτι παραπάνω άπό τή ,,δημο-
κρατΙα",συγκεκριμμένα,μιά πλέρια συντροφική άμοι-
βαία έμπιστοσύνη άνάμεσα στούς έπαναστάτες»21

.

Ή διαμάχη πού ξέσπασε, μετά ένα χρόνο, στό Δεύτερο
Κομματικό Συνέδριο τής Ένωσης Ρώσων Σοσιαλδημοκρα-
τών στό Εξωτερικό, σχετικά μέ τήν παράγραφο 1 τοΰ κατα-
στατικού τοΰ Κόμματος, μόνο στούς Δυτικοευρωπαίους
μπορούσε νά φαίνεται σάν άκατανόητη λογομαχία. Άπό
τή ρωσική σκοπιά άντανακλοΰσε καθαρά δυό άντιμαχό-
μενες έρμηνεΐες τοΰ μαρξισμού. Στό συνέδριο αύτό, δπου
σφυρηλατήθηκαν οί δροι μενσεβίχοι (μέλη τής μειο-
φίας) καί μπολσεβίκοι (μέλη τής πλειοψηφίας), ό Λένιν
πρότεινε: μέλος τοΰ Κόμματος νά θεωρείται έκεΐνος πού
παραδέχεται τό πρόγραμμα τοΰ Κόμματος, πού ύποστηρί-
ζει οικονομικά τό Κόμμα καί άνήκει σέ μιά άπό τις όργα-
νώσεις του. Ή άντιπρόταση ήταν νά άντικατασταθεϊ ό
δρος τής συμμετοχής σέ κομματική όργάνωση μέ τόν δρο
νά έργάζεται ύπό τόν Ιλεγχο μιδς άπό τις όργανώσεις τοΰ
Κόμματος. Στό ζήτημα αύτό οί μπολσεβίκοι (όμάδα τής
πλειοψηφίας) ήττήθηκαν. "Οταν ύστερα άπό τό συνέδριο
τοΰ Κόμματος, οί μπενσεβίκοι άνάλαβαν τήν "Ισχρα, ό
Λένιν έγραψε τό "Ενα βήμα μπρός, δυό βήματα πίσω (1904).
Τό έργο τοΰτο, μαζί μέ τό ΤΙ νά χάνουμε;, θεωρείται ή θεμε-
λιακή Ιδεολογική καί όργανωτική διατύπωση τοΰ μπολσε-
βικισμοΰ—δικαιολογημένα κάπως, άφοΰ ό Λένιν πίστευε
πώς οί διαφορές στις γνώμες γιά τά όργανωτικά ζητήματα
άποτελοΰσαν άμεση έκφραση Ιδεολογικών διαφορών.Ποιός
ήταν ό σκοπός τοΰ Λένιν δταν έκανε τήν πρότασή του;
«Μ* αύτό έκφράζω όλοκάθαρα καί μέ άκρίβεια τήν έπι-

32

θυμία μου, τήν άπαίτησή μου δτι τό κόμμα, σάν πρω-
τοπόρο τμήμα τής τάξης, πρέπει νά είναι δσο τό δυνα-
τό πιό όογανωμένο, δτι πρέπει νά δέχεται στις γραμ-
μές του μόνο στοιχεία πού παραδέχονται έστω χαΐ
ίνα έλάχιστο δριο όργάνωσης. Αντίθετα, ό άντίπα-
λός μου συγχέει μέσα στό κόμμα τά όργανωμένα καί
τ' άνοργάνωτα στοιχεία, συγχέει κείνα πού είναι έπι-
δεκτικά καθοδήγησης, μ' έκεΐνα πού δέν είναι έπιδε-
κτικά,τά πρωτοπόρα μέ τά άδιόρθωτα καθυστερημένα,
γιατί τά διορθώσιμα καθυστερημένα μπορούν ν' άνή-
κουν στήν όργάνωση»22

.
Τό Κόμμα είναι ή πρωτοπορεία τής έργατικής τάξης
καί γι* αύτό πρέπει νά γίνεται διάκριση μεταξύ έκείνων
πού άνήκουν στό Κόμμα καί έκείνων πού κατά καιρούς τό
ύποστηρίζουν. 'Η διάκριση αύτή είναι άνάλογη μέ τό βα-
θμό συνειδητότητας καί δραστηριότητας τών προσώπων
γιά τά όποια έκάστοτε πρόκειται. Άπό τίς συνθήκες καί
τούς δρους τής συνωμοτικής δουλειάς καί τού έπαναστα-
τικού άγώνα προέρχονται τότε οί άκόλουθες κατηγορίες:
ή όργάνωση τών έπαγγελματιών έπαναστατών καί τών έπα-
ναστατών πού άποτελούν τό Κόμμα* οί όργανώσεις έργατών
τίς όποιες ύποστηρίζει τό Κόμμα* οί όργανώσεις τών έργα-
τών πού ύίπάγονται στόν έλεγχο τού Κόμματος* άνοργάνωτα
στοιχεία πού, σέ καιρούς όξείας πάλης, μπαίνουν άπό μόνα
τους ύπό τήν ήγεσία τού Κόμματος. Στήν πολεμική του
ένάντια στήν αΙτίαση γιά συγκεντρωτισμό καί άντιδημο-
κρατισμό, ό Λένιν, πού στό Τί νά κάνουμε; είχε τονίσει
τόν πρωτοπορειακό ρόλο τών μαρξιστών διανοουμένων,
τώρα προάσπιζε τήν προλεταριακή όργάνωση καί πειθαρ-
χία ένάντια στόν άτομικισμό τών διανοουμένων. Τ

Ηταν κα-
θαρός διανοουμενίστικος όππορτουνισμός, έγραφε, νά ζητά
κανείς στά όργανωτικά ζητήματα αύτονομία άπό τήν κεν-
τρική έξουσία τού Κόμματος καί έτσι νά έξασθενίζει τήν
έπιρροή τών έπαναστατικών όργανώσεων.
«Τό προλεταριάτο δέν φοβάται τήν όργάνωση καί
τήν πειθαρχία, κύριοι, πού τόσο πολύ νοιάζεστε
γιά τό μικρότερο άδερφό! Τό προλεταριάτο δέν θά
νοιαστεί καθόλου ν' άναγνωριστούν μέλη τού Κόμ-
ματος οί κ.κ. καθηγητές καί τά γυμνασιόπαιδα, πού
δέν θέλουν νά μπούν στήν όργάνωση, έπειδή θά δου-

3

33

λέψουν κάτω άπό τόν έλεγχο μιας όργάνωσης. Τό
προλεταριάτο, άπ' δλη τή ζωή του διαπαιδαγωγείται
στήν όργάνωση πολύ ριζικότερα άπ' δ,τι πολλοί δια-
νοουμενίσκοι»23

.
«Ό άρχοντικός αύτός άναρχισμός προσιδιάζει Ιδιαί-
τερα στό ρώσο μηδενιστή. Ή κομματική όργάνωση
τοΟ φαίνεται τερατώδης ,,φάμπρικα", ή υποταγή τοΰ
μέρους στό σύνολο καί τής μειοψηφίας στήν πλειο-
ψηφία-,,δουλεία" (βλ. τίς έπιφυλλίδες τοϋ'Αξελροντ)
δ καταμερισμός έργασίας κάτω άπό τήν καθοδήγηση
ένός κεντρικού όργάνου προκαλεί κωμικοτραγικές
κραυγές ένάντια στή μετατροπή ,,τών άνθρώπων σέ
ροδίτσες καί βιδίτσες"24

.
Ό Λένιν, δ άνθρωπος τών άκραίων καταστάσεων, συνή-
θιζε νά κάνει άκραΐες διαπιστώσεις καί νά ύπερτονίζει τίς
άντιφάσεις δταν έκανε πολεμική. "Ετσι, άντικρούοντας τήν
κατηγορία γιά γραφειοκρατία, έγραφε:
«Γραφειοκρατία νοΓδϋδ (σέ σχέση πρός) τό δημοκρα-
τισμό είναι άκριβώς τό ίδιο δπως συγκεντρωτισμός
νβΓδίΐδ τόν αύτονομιϋμό. Είναι άκριβώς ή δργανω-
τική άρχή τής Επαναστατικής σοσιαλδημοκρατίας
δπως άντιπαρατίθεται στήν όργανωτική άρχή τών
δππορτουνιστών τής σοσιαλδημοκρατίας. 'Η τελευ-
ταία αύτή προσπαθεί νά πάει άπό τά κάτω πρός τά
πάνω καί γι αύτό ύπερασπίζει παντού, δπου μπορεί
καί δπως μπορεί, τόν αύτονομισμό, τόν ,,δημοκρα-
τισμδ" πού φτάνει (σ' αύτούς πού δείχνουν ύπερ-
βολικό ζήλο) ώς τόν άναρχισμό. Ή πρώτη άρχή
προσπαθεί νά ξεκινήσει άπ' τά πάνω καί ύπερασπί-
ζει τήν διεύρυνση τών δικαιωμάτων καί τών δικαιο-
δοσιών τοΟ κέντρου σέ σχέση πρός τό μέρος»28

.

Τή γνώμη αύτή πού, έφαρμοζόμενη στις συνθήκες πού
έπικρατοΟσαν τόν καιρό έκεΐνο στή Ρωσία, άποτελούσε
μέρος ένός γενικού άγώνα ένάντια σέ άναρχικές τάσεις καί
ήταν είδικά προσαρμοσμένη στις άνάγκες ένός νεαρού πα-
ράνομου κόμματος, άργότερα, κάτω άπό δλότελα διαφο-
ρετικές συνθήκες, τήν χρησιμοποίησαν κατά τόν πιό κακό
καί βλαβερό τρόπο, μόλο πού δ Λένιν, στό ίδιο έργο, ά-
ποσαφηνίζει πώς είναι άντίπαλος τής γραφειοκρατίας μέ
τή συνηθισμένη έννοια τής λέξης.

34

Σκοπός τοϋ Λένιν τό 1904 ήταν νά μετατρέψει σέ πρα-
κτική, όργανωτική δράση τήν πίστη του πώς οί άντικειμε-
νικοί νόμοι τής κοινωνικής έξέλιξης πρέπει νά βρίσκουν
τήν έκφρασή τους σέ έλεύθερα παρμένες άποφάσεις καί κα-
θορισμένους άγώνες. Ή κοινωνική έξέλιξη δέν μπορεί νά
έξασφαλιστεΐ μέ τρόπο αύτόματο· τό ένα βήμα πρός τά
μπρός μπορεί νά τό άκολουθήσουν δυό βήματα πρός τά
πίσω. 'Αλλά:

«Στήν πάλη του γιά τήν έξουσία τό προλεταριάτο
δέν έχει άλλο δπλο έκτός άπό τήν όργάνωση. Διασπα-
σμένο άπό τόν άναρχικό συναγωνισμό, πού κυριαρχεί
στόν άστικό κόσμο, έξουθενωμένο άπό τήν άναγκα-
στική δουλειά γιά τό κεφάλαιο, ριγμένο συνεχώς
,,στά βάθη" τής όλοκληρωτικής άθλιότητας, τοϋ άγρι-
ανθρωπισμοϋ, τό προλεταριάτο μπορεί νά γίνει καί
θά γίνει άναπόφευκτα άκατανίκητη δύναμη, μόνο
δταν ή Ιδεολογική του συνένωση μέ βάση τίς άρχές
τοϋ μαρξισμού κατοχυρωθεί μέ τήν υλική ένότητα τής
όργάνωσης, πού συσπειρώνει έκατομμύρια έργαζο-
μένων στή στρατιά τής έργατικής τάξης. Μπροστά σ'
αύτή τή στρατιά δέν θ' άντέξει ούτε ή σαραβαλιασμέ-
νη έξουσία τής ρωσικής άπολυταρχίας, ούτε ή παρα-
γερασμένη έξουσία τοϋ διεθνοϋς κεφαλαίου. 'Η στρα-
τιά αύτή θά συσπειρώνει δλο καί πιό στενά τίς γραμ-
μές της, παρ' δλα τά ζίγκ-ζάγκ καί τά βήματα πρός τά
πίσω, παρά τίς δπορτουνιστικές φράσεις τών γιρον-
δίνων τής σύγχρονης σοσιαλδημοκρατίας, παρά τήν
γεμάτη αύτοΐκανοποίηση έξύμνηση τοϋ άπαρχαιωμέ-
νου πνεύματος τοϋ κύκλου, παρά τήν έξωτερική λάμ-
ψη καί τόν θόρυβο τοϋ διανοουμενίστικου άναρχι-
σμοϋ»29

.
Ό Λένιν δεχόταν ώς έπαινο τήν κατηγορία γιά Γιακω-
βινισμό, γιατί πίστευε πώς χρειαζόταν μιά σφιχτοδεμένη,
έλεγχόμενη άπό τό κέντρο όργάνωση, πού σκοπός της ήταν
νά δδηγήσει πλατιές λαϊκές μάζες στόν άγώνα σέ συνθήκες
παρανομίας. "Οταν, τό 1905, ή Ρωσική έπανάσταση είχε
δημιουργήσει τις δυνατότητες γιά ένα δημοκρατικό, νόμιμο
κίνημα τής έργατικής τάξης, ό Λένιν δέ δίστασε νά πει
στις κομματικές όργανώσεις πώς τώρα είχε πιά περάσει
ή πνιγηρή περίοδο τής παρανομίας καί θά έπρεπε νά έφαρ-

35

μόζεται ή άρχή τών δημοκρατικών έκλογών· ώστόσο θά
πρέπει νά τηρούνται άκόμη μερικά προφυλακτικά μέτρα
γιά τήν περίπτωση πού θά κηρύχνονταν πάλι σέ παρανομία
τό Κόμμα. Τό δημοκρατικό ίντερμέτζο διάρκεσε μόνο λίγο,
ή έπανάσταση τσακίστηκε. "Οταν, τό 1912, οί μπολσεβίκοι
σχημάτισαν δικό τους, άνεξάρτητο κόμμα, ή έπιμονή τους
δτι χρειάζεται ένα στενά έλεγχόμενο παράνομο κόμμα, ή-
ταν Ινα άπό τά κύρια έπιχειρήματα ένάντια στούς «λικβιν-
ταριστές». Μέ τό ξέσπασμα τού πολέμου έδραιώΟηκε άκό-
μη περισσότερο ή πεποίθησή τους δτι ήταν απαραίτητες
συνωμοτικές, παράνομες μορφές όργάνωσης, γιατί ή όργα-
νωτική αύτή άρχή δέν περιοριζόταν τώρα πιά μόνο στή
Ρωσία. Οί μπολσεβίκοι, πού, ύστερα άπό τή νίκη τής
Όχτωβριανής Επανάστασης, έγκατάλειψαν τό δνομα Σο-
σιαλδημοκράτες καί μεταβαφτίστηκαν Κομμουνιστές, καί
πού τό Μάρτη 1919, πήραν τήν πρωτοβουλία γιά τήν ίδρυ-
ση μιας Κομμουνιστικής Διεθνούς, σύστησαν στά νέα
κομμουνιστικά κόμματα νά δεχτούν, δχι μόνο τήν πολιτική
καί όργανωτική πείρα τού νικηφόρου ανάδοχου Κόμματος,
άλλά καί τούς όργανωτικούς του κανόνες.
Τά προβλήματα πού γεννήθηκαν άπό τό γεγονός δτι
Ιδέες καί έφαρμογές πού είχαν υιοθετηθεί στις ειδικές συν-
θήκες τής Ρωσίας, θά έφαρμόζονται τώρα σέ άλλες χώρες
καί σέ διαφορετικές συνθήκες, δέ φάνηκαν άμεσα καί έντο-
να, γιατί τό μπολσεβίκικο Κόμμα στις άρχές κινούνταν
μέσα σέ μιάν άτμόσφαιρα έσωκομματικής δημοκρατίας. Σέ
άρκετές περιπτώσεις μάλιστα είχε καταψηφιστεί καί ό ίδιος
ό Λένιν καί συχνά διατυπώνονταν διαμετρικά άντίθετες με-
ταξύ τους άπόψεις σέ ένα κομματικό δργανο είδικά προ-
βλεπόμενο γιά έλεύθερη συζήτηση. Ό Λένιν έλεγε ρητά
πώς ή άντιπολίτευση μέσα στό Κόμμα έχει:
«έξαιρετικά ύγιείς έπιδιώξεις, τάσεις καί πρόγραμ-
μα»27
.
Τά προβλήματα αύτά φάνηκαν δμως καθαρότερα δταν
τό Δέκατο Συνέδριο τού Κόμματος τών Μπολσεβίκων, τό
Μάρτη τού 1921, ύστερα άπό μακριά καί βίαιη συζήτηση
γιά τό ζήτημα τών συνδικάτων, άπαγόρευσε τό σχηματισμό
φατριών καί όμάδων μέ δικές τους θέσεις (πλατφόρμες)
μέσα στό Κόμμα καί δταν ή Κομμουνιστική Διεθνής, σάν
«Παγκόσμιο Κόμμα», έπέβαλλε ώς ύποχρεωτική αύτή τήν

36

άρχή σέ δλα τά κόμματα μέλη της. Ό Λένιν πίστευε, ώστό-
σο, πώς ή άρχή αύτή θά μπορούσε νά συνδυάζεται μέ Ενα
άνώτατο δριο πληροφόρησης καί συζήτησης μέσα στό
Κόμμα.

«"Ολα τά μέλη τοΰ κόμματος πρέπει νά μελετήσουν μέ
ήρεμία καί βασανιστική προσοχή 1)τήν ούσία τών
διαφωνιών καί 2) τήν πορεία τής κομματικής πάλης.
Είναι άναγκαία ή μελέτη καί τών δυό, γιατί ή ούσία
τών διαφωνιών άποκαλύπτεται, διευκρινίζεται καί
Εξειδικεύεται (συχνά δμως καί μεταμορφώνεται) στήν
πορεία τής πάλης. Περνώντας άπό διάφορα στάδια,
ή πάλη αύτή πάντα παρουσιάζει, σέ κάθε φάση, μιά
διαφορετική διάταξη καί διαφορετικό άριθμό προ-
σώπων πού μετέχουν σ' αύτήν, διαφορετικές θέσεις
κλπ. Είναι άναγκαία ή μελέτη καί τών δυό, καί πρέπει
νά άξιώσουμε νά ύπάρχουν τά πιό άκριβή, τυπωμένα
κείμενα, πού νά μπορούν έξαντλητικά νά έπαληθευ-
τούν. Μόνο Ενας άδιόρθωτος ήλίθιος μπορεί νά δώσει
πίστη σέ προφορικές δηλώσεις»28

.

37

III Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->