You are on page 1of 3

Transaksiyonel Analiz ve İş Dünyası

Bugün, yöneticiden astlarıyla etkin iletişim kuran, onlara esin kaynağı olan,
yaratıcılıklarını destekleyen, onların özerk olmasını sağlayan bir ekip lideri ve bir koç
olması beklenmektedir. Etkili liderlik, bireyin benliğini tanıması ve kendisini
yönetmesi ile başlar. Lider, öncelikle kendi potansiyelini geliştirmek, kendi kendisine
koçluk yapmak, benliğinin lideri olmak durumundadır

İşletmelerde verilen pek çok ekip ve liderlik geliştirme eğitiminin istenen kalıcı
etkiyi bırakmadığı kanısı oldukça yaygındır. Bunun sebebi, bu eğitimlerde verilen
bilgilerin bireylerin iç dünyasında yer edinememesidir. Eğitim programlarında verilen
mesajlar duygu düzeyine geçemeyip yalnızca düşünce düzeyinde kaldığında, kişisel
gelişimi desteklemediğinde kalıcılık göstermez. Kişisel gelişim, farkındalık, kabul ve
değişim unsurlarıyla karakterize olur. Farkındalık için bir takım araçlara gerek vardır.
Birey, kendisiyle ilgili olarak yapacağı saptamalar için belirli hareket noktalarına
ihtiyaç duyar. Bu bağlamda, çeşitli psikoterapi yaklaşımları yöneticiler için
uyarlanmıştır. Bunlardan biri de transaksiyonel analizdir.

Transaksiyonel analizin sunduğu zengin araçlar yoluyla bireyin kendisini daha iyi
tanıyıp, bunun üzerine kişisel özelliklerinden yola çıkarak kendi kişisel gelişimini
kendisinin planlamasını sağlamaktır. Bu araçlar, diğerlerini tanıma açısından yarar
getirdiğinden iletişim, ekip ve liderlik geliştirmede son derece faydalı olmaktadır.

Benlik durumları, transaksiyonel analizin en temel kavramıdır ve kişiliğin
anlaşılmasında etkili bir araçtır. Benliğin incelenmesi için davranışların
gözlemlenmesi ve bunlara ad konması bir yol olabilir. Transaksiyonel analizde üç tip
benlik durumundan söz edilir: Ebeveyn, Yetişkin, Çocuk.İş yerimizde herhangi bir
davranış ortaya koyarken bu üç benlik durumundan birinden hareket ederiz. Ebeveyn
Benlik durumunda iki tip Ebeveyn söz konusudur: Kural koyan Ebeveyn ve koruyan
Ebeveyn. Bir yönetici kuralları bildirirken ve kurallara uyulmadığında karşısındakini
uyarmak için Ebeveyninin kural koyan yönünü kullanır. Bunu yaparken karşı tarafın
Çocuk benliğini yaralıyor, karşı tarafın duygularını görmezden geliyorsa yol
göstericilikten suçlayıcılığa geçmiş olur. Koruyan Ebeveyn, yöneticinin yardım
götürmesini sağlar. Eğer bu yardım karşı tarafın ihtiyacını karşılamıyor, boğucu ve
kısıtlayıcı oluyorsa yardım eden Ebeveyn aşırı koruyucu hale gelmiş demektir. Çocuk
benliğimizde içinden geldiği gibi hareket eden özgür Çocuk, kuralları
sorgulamaksızın kabul eden bir boyun eğen Çocuk, kendisini zıtlaşma ile orataya
koyan bir Asi Çocuk bulunur. Ancak Yetişkin benlik ile iş birliği içinde olduğunda,
boyun eğme ve asilik olumlu yönde kullanılabilir, örneğin sosyal yaşamdaki bazı
zorunlulukları yerine getirmek için kendi isteklerinden vazgeçmek ya da
karşısındakinin kendini sorgulaması için başkaldırma, kendi isteklerinden
vazgeçmemek için ısrar etmek gibi. İşte bu, uyumlu Çocuk benliğimizdir. Hayır
diyemeyip zamanını iyi kullanamayan, memnuniyetsizliklerini dile getiremeyen
yönetici boyun eğen Çocuk etkisindedir. Asi Çocuk etkisinde sürekli şikayet eden, her
şeyi kendi üzerine alıp öfkelenen yönetici karşımıza çıkar. Uyumlu Çocuk,
yöneticinin ortama uygun ihtiyaçlar geliştirip sınırlarını dikkate almasını sağladığı
gibi tamamen kendi isteklerinden vazgeçmesini de engeller. Özgür Çocuk diğerlerinin
sınırlarını aşmamak koşuluyla yöneticinin karizmasında önemli bir etkendir.

Etkileşim içinde pek çok seçeneğimiz vardır. Bu.sen + (ben iyi değilim. Bu tarz kalıplar birlikte zaman geçirmeyi kolaylaştırır. İş yaşamı sadece çalışmadan meydana gelmez.İletişim iki kişinin benlik durumları arasındaki alışveriştir. sen iyi değilsin). olumlu kabul bildirim alamadıklarında. Birey. motivasyon geliştirmede Yetişkin- Yetişkin etkileşim etkili bir geri bildirim sağlarken ama sıcak algılanmaz. Yönetici fonksiyonlarını yerine getirirken ve rollerini icra ederken bu çeşitlilikten yararlandığında daha etkili bir lider davranışı ortaya koyacaktır. diğerleriyle birlikte çalışabilir. buna etkileşim (transaksiyon) adı verilir. : ben + sen + (ben iyiyim. Bu da kabul . Kendini geri çekebilir. İnsan ilişkilerine yönelik. Öğle yemekleri ve aralardaki küçük sohbetlere katılma ile gelen yüzeysel ilişkiler kabul gereksinmesinin karşılanmasını getirir. olumsuz bile olsa bildirimler almak. Kabul bildirimleri ile kendimizi ve karşımızdakini bir yere koyarız. kalıplaşmış davranışlarla diğerleriyle ilişki kurabilir. bir iş yerine geldiğinde kabul edilmeyi bekler. bu ihtiyacı karşılar. ben . bazen başka etkileşim şekilleriyle tamamlanması gerekir. diğerleriyle zaman geçirebilir.(ben iyiyim. Baskıcı bir kontrolün hakim olduğu otokratik liderlik stilinde Ebeveyn benlik durumunun olumsuz yönlerinden (suçlayıcı ve aşırı koruyucu) hareket eden ve karşı tarafın Çocuk benlik durumunun olumsuz yönlerini (boyun eğen Çocuk ve asi Çocuk) hedef alan bir iletişim söz konusudur.sen . ben + sen . destekleyici liderlik stilinde Ebeveyn benlik durumunun olumlu yönlerinden (yol gösteren ve yardım eden) hareket eden ve diğerinin Çocuk benliğini geliştirmeyi hedefleyen etkileşimin yanı sıra Yetişkin-Yetişkin düzeyinde etkileşim de söz konusudur. ben + sen . Liderlik stillerine göre bireyin kullandığı benlik ve etkileşim şekli de farklılaşır. işimize kadar olan tutumlara kadar pek çok şey etkilenir. sen iyisin) durumunda ise iş ve insan dengesini koruyan. tek başına karar alan bir yönetici söz konusuyken. sen iyi değilsin).(ben iyi değilim. Yaşam pozisyonu adı verilen kendimizi diğerleri karşısında. Yetişkin-Yetişkin etkileşim bunlar içinde en etkili gibi görünürse de her zaman değildir. Ayrıca iletişimi kolaylaştırdığından çalışma içinde bilgi akışını da hızlandırır. ben . yeni gelen birinin gruba tanıtılması gibi kalıplaşmış bir davranış varlığını ortaya koymasını sağlar. sen iyi değilsin) durumunda sadece iş yönelimli. İş yaşamımızda karşımızdakileri ve kendimizi koyduğumuz yere bağlı olarak yönetim tarzımızdan. Bu seçenekleri yakalayabilmek için bizim kendimiz. güç oyunlara başvurur veya içtenlikle paylaşımda bulunur. olumsuz bildirimler almak için çalışırlar çünkü herkesin varlığını ortaya koymaya ihtiyacı vardır. sen iyisin). Yöneticinin Ebeveyn-Çocuk etkileşimi ile takdir ettiğini göstermesi ve Çocuk-Çocuk etkileşim ile duygularını paylaşması bu sıcaklığı getirir. Örneğin. baskıcı. Örneğin. Bugünün liderinin önemli özelliklerinden biri karşısındakinin bireyselliğinden yola çıkmaktır. kolay iletişim kurulan katılımcı bir yönetici görmek mümkündür. Karşılıklı birbirini geliştirmenin temel olduğu katılımcı liderlik stilinde ise her iki tarafın bütün benlik durumlarının olumlu yönünü kullandığı iletişim yapısı mevcuttur. diğeri ve ortam üzerinde sorgulama yapabilmemiz gerekir. diğerlerini kendimiz karşısında yerleştirme açısından dört durum söz konusudur: ben + sen + (ben iyiyim. Örneğin. Bu bizim o kişiyle kuracağımız iletişimimizi etkiler. Birey diğerleriyle olan ilişkisinde zamanını farklı şekillerde kullanır.(ben iyiyim. İnsanlar kabul bildirimi almaya ihtiyaç duyar. esneklik ve davranış çeşitliliğini gerektirir. sen iyisin). Birlikte zaman geçirme bazen içtenlik dolu iş arkadaşlıklarını getirebilir. Etkileşim içinde insanlar birbirlerini kabul edip etmediklerine ilişkin mesajlar gönderirler.

bağımsızlık gösteren astı karşısında suçlayıcı role girebilir ve sonunda iyiliğini anlaşılmadığı için kendisini önemsenmemiş hissedebilir ve asi çocuğu ile karşı çıkabilir. Oyunlardan kaçınmanın en iyi yolu farkındalıktır. Bu sahne her toplantıda tekrarlanır. (Doç. olumlu ve karşımızdakine uygun benliğimizden hareket ederek etkileşim kurmak bizi oyunlardan uzaklaştırır. İçtenliğin kurulamadığı. Oyunlar. Toplantılarda tekrarlanan sahneler buna örnek verilebilir: Biri diğerini azarlar. bireyin kendi ve diğerleriyle ilgili inançlarını doğrulamak için tekrarladığı sahnelerdir. bir başkası ona arka çıkmaya kalkar. Oyunlar zaman ve enerji tüketir. deneyimini zengin bir kaynakça ile okuyucuyla paylaşıyor.. Aynı zamanda bu tekniği yıllardır gruplarda ve organizasyonlarda liderlik sorunsalı çerçevesinde uyguluyor olduğundan. Örneğin. Hangi benliğimizi kullandığımızın farkında olmak. Oysa karşılıklı güvenin oluştuğu bir ekip ortamında performansı artırıcı bir faktördür. Hep aynı rolleri üstlenen aynı kişiler de söz konusu olabilir.Dr. çatışma bu iki kişi arasında sürer. Talat Parman) . Benliğine Liderlik Etmek Jale Minibaş Poussard '' Benliğine Liderlik Etmek '' başlıklı kitabında transaksiyonel analizin kuramsal dayanaklarına ayrıntılı olarak yer veriyor. bireylerin gereksinmelerini dile getiremediği ortamlarda güç oyunları görülür. astını kontrol altında tutmak isteyen aşırı koruyucu yönetici. Suçlayıcı ya da Aşırıcı Koruyucu Ebeveyn ile Boyun Eğen ve Asi Çocuk arasında oynanır. İş ortamında içtenlik tehlikeli görülebilir çünkü savunmaların ortadan kalkmasını içerebilir.gereksinmesinin daha üst düzeyde karşılanmasını sağlar.