You are on page 1of 10

ΚΡΙ΢Η ΥΡΔΟΤ΢ Ή ΓΔΝΙΚΔΤΜΔΝΗ ΚΡΙ΢Η;

Από ην 2008 νη Έιιελεο εξγαδόκελνη έβαιαλ γηα ηα θαιά ζηε δσή ηνπο θαη ζην
θαζεκεξηλό ηνπο ιεμηιόγην ηε ιέμε θξίζε. Η θξίζε είλαη κηα ζπρλή θαηάζηαζε ζηελ
θαπηηαιηζηηθή νηθνλνκία αιιά νη ηδηαίηεξεο ζπλζήθεο πνπ επηθξάηεζαλ κεηά ην ηέινο
ηνπ δεπηέξνπ παγθνζκίνπ πνιέκνπ είραλ ζαλ απνηέιεζκα λα ηείλεη λα μεραζηεί κέρξη
ηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1970. Πξνο ηελ θαηεύζπλζε απηή ζπλέβαιιαλ ηα κέγηζηα
θαη δηάθνξνη θσζηήξεο νηθνλνκνιόγνη, κε Νόκπει παξαθαιώ, νη νπνίνη ζεσξνύζαλ
ηηο θξίζεηο απιέο παηδηθέο αξξώζηηεο ηνπ θαπηηαιηζκνύ. Οη δεθαεηίεο πνπ
αθνινύζεζαλ έδεημαλ θαζαξά πσο ε θνηλσλία θαη ε νηθνλνκία έρνπλ ηνπο δηθνύο
ηνπο λόκνπο νη νπνίνη είλαη αλεμάξηεηνη από ηε βνύιεζε ησλ θαινζειεηώλ έζησ θη
αλ έρνπλ Νόκπει νηθνλνκίαο.
΢ηελ αξρή ε θξίζε ήηαλ κάιινλ έλα παξάμελν πξνο ζπδήηεζε ζέκα γηα ηνπο
πεξηζζόηεξνπο Έιιελεο παξά κηα απηή θαη νδπλεξή πξαγκαηηθόηεηα. Μέρξη πνπ
ελέζθεςε ε θξίζε ηνπ δεκνζίνπ ρξένπο. Σα δξακαηηθά απνηειέζκαηα ζηα
εηζνδήκαηα θαη ζηα θνηλσληθά δηθαηώκαηα ησλ Διιήλσλ εξγαδόκελσλ κε ηηο
πνιηηηθέο πνπ αθνινπζνύληαη από ηελ ειιεληθή θπβέξλεζε θαη ηνπο πάηξσλέο ηεο
έθαλαλ ηνπο Έιιελεο εξγαδόκελνπο λα αζρνιεζνύλ πιένλ ζνβαξά κε ηηο θξίζεηο. Οη
ηδηαίηεξεο όκσο ζπλζήθεο πνπ επηθξάηεζαλ ζηελ Διιάδα είραλ ζαλ απνηέιεζκα ε
θξίζε ρξένπο λα απνηειεί θαη ην κνλαδηθό πόιν γύξσ από ηνλ νπνίν πεξηζηξέθεηαη
ε ζπδήηεζε θαη ε αλαπηπζζόκελε πξνβιεκαηηθή. Φπζηθά ην δεκόζην ρξένο απνηειεί
κηα πξαγκαηηθόηεηα αιιά ηαπηόρξνλα θαη ην άιινζη γηα ηελ επίζεζε ζηα εηζνδήκαηα
θαη ζηηο θαηαρηήζεηο ησλ εξγαδόκελσλ.
Δίλαη όκσο ε θξίζε ηνπ ρξένπο έλα απηνηειέο πξόβιεκα ή κήπσο είλαη ην
απνηέιεζκα κηαο βαζύηεξεο θαη πην γεληθεπκέλεο θξίζεο; Σν γεγνλόο πσο όιεο νη
αλαπηπγκέλεο ρώξεο είλαη ππεξρξεσκέλεο, ηόζν σο δεκόζην
(http://eparistera.blogspot.com/2010/12/blog-post.html) όζν θαη σο ηδηώηεο
(http://eparistera.blogspot.com/2010/11/blog-post_29.html), θαλεξώλεη πσο ηα αίηηα
ηνπ ππεξδαλεηζκνύ είλαη πνιύ δηαθνξεηηθά από ην ίδην ην ρξένο. Φαλεξώλεη πσο νη
αλαπηπγκέλεο θνηλσλίεο θαη ν θαπηηαιηζκόο έρνπλ πιένλ εηζέιζεη ζε κηα θάζε
γεληθεπκέλεο θαη ρξόληαο θξίζεο κε ηελ αλάδεημε θαη ηελ θπξηαξρία ησλ πιένλ
παξαζηηηθώλ θαη επηθίλδπλσλ ραξαθηεξηζηηθώλ ηνπ θαπηηαιηζκνύ.
΢ην θείκελν πνπ αθνινπζεί ζα πξνζπαζήζνπκε λα απνδείμνπκε πσο ν ειιεληθόο
θαπηηαιηζκόο έρεη εηζέιζεη γηα ηα θαιά ζε θάζε γεληθεπκέλεο θαη ρξόληαο θξίζεο. Αλ
θαη ππάξρνπλ ηδηαηηεξόηεηεο από ρώξα ζε ρώξα πνιιά από ηα ζπκπεξάζκαηα ζηα
νπνία ζα θαηαιήμνπκε κπνξνύκε λα δνύκε πσο ηζρύνπλ, ζε δηαθνξεηηθνύο βαζκνύο,
γηα ην ζύλνιν ησλ αλαπηπγκέλσλ ρσξώλ. Θα εμεηαζηνύλ όιεο εθείλεο νη
παξάκεηξνη, θαη νη ρξνληθέο κεηαβνιέο ηνπο, νη νπνίεο απνδεηθλύνπλ πσο ε ειιεληθή
νηθνλνκία θαη θνηλσλία έρνπλ κπεη ζηε θάζε ηεο γεληθεπκέλεο θξίζεο θαη έθθξαζε
απηνύ, ζηε δεδνκέλε ζπγθπξία, είλαη θαη ε θξίζε ηνπ δεκνζίνπ ρξένπο.

1. Ο ΠΛΗΘΤ΢ΜΟ΢

Η ζεκαληηθόηεξε από ηηο παξαγσγηθέο δπλάκεηο είλαη ν ίδηνο ν άλζξσπνο. Ο


πιεζπζκόο κηα ρώξαο θαη νη ξπζκνί κεηαβνιήο ηνπ απνηεινύλ έλα βαζηθό δείθηε ηνπ
αλ ε θνηλσλία βξίζθεηαη ζε θαηάζηαζε αλάπηπμεο ή ζηαζηκόηεηαο. Γε γλσξίδσ κέζσ
πνηώλ κεραληζκώλ νη θνηλσλίεο αληηιακβάλνληαη πόηε ην παλεγύξη εο αλάπηπμεο

1
μεθηλάεη θαη πόηε ηειεηώλεη. Όιε όκσο ε αλζξώπηλε ηζηνξία θαλεξώλεη ηελ ύπαξμε
ηέηνησλ κεραληζκώλ. Όηαλ κηα θνηλσλία βξίζθεηαη ζε θάζε αλάπηπμεο, ηδηαίηεξα κεηά
ηελ επηθξάηεζε ελόο λένπ θνηλσληθνύ θαη νηθνλνκηθνύ ζπζηήκαηνο, ν πιεζπζκόο
απμάλεηαη ελώ ε είζνδνο ζε θάζε ζηαζηκόηεηαο νη θνηλσλίεο πεξηζηέιινπλ ηελ
πιεζπζκηαθή αύμεζε. ΢ηελ Διιάδα ε εμέιημε ηνπ πιεζπζκνύ, από ην 1960 θαη κεηά,
θαίλεηαη ζην επόκελν δηάγξακκα.

Γηάγξακκα 1

ΠΗΓΗ: http://faostat.fao.org/faostat/help-copyright/copyright-e.htm

Η θάκςε ησλ ξπζκώλ αύμεζεο ηνπ πιεζπζκνύ άξρηζε ζηελ Διιάδα από ηε
δεθαεηία ηνπ 1980. Η κεξηθή αλάθακςε πνπ παξαηεξείηαη από ηα κέζα ηεο δεθαεηίαο
ηνπ 1990 θαη γηα κηα εμαεηία πεξίπνπ νθείιεηαη απνθιεηζηηθά ζηελ εηζξνή
κεηαλαζηώλ. Με 1,63 παηδηά αλά γπλαίθα ε Διιάδα δελ κπνξεί πιένλ όρη λα απμήζεη
ηνλ πιεζπζκό ηεο αιιά νύηε θαλ λα ηνλ θξαηήζεη ζηαζεξό κπαίλνληαο πιένλ ζε κηα
θάζε κείσζεο ηνπ πιεζπζκνύ ηεο. Σα παξαπάλσ γίλνληαη θαλεξά κέζα από ηα
επόκελα δύν δηαγξάκκαηα. ΢ην πξώην βιέπνπκε ηελ ππξακίδα ησλ ειηθηώλ. Από ην
δηάγξακκα βιέπνπκε πσο κόλν ππξακίδα δελ είλαη. Μηα γεξαζκέλε θνηλσλία
θαλεξώλεηαη ζην δηάγξακκα. ΢ην δεύηεξν δηάγξακκα βιέπνπκε πσο νη γελλήζεηο θαη
νη ζάλαηνη εμηζώζεθαλ νπζηαζηηθά από ηε δεθαεηία ηνπ 1990 θαη από ηε δεθαεηία ηνπ
2000 νη ζάλαηνη παίξλνπλ πιένλ ην πάλσ ρέξη. Σα παξαπάλσ δεδνκέλα
θαλεξώλνπλ κηα θνηλσλία πνπ βξίζθεηαη ζε απόιπηε αδπλακία δηαηήξεζεο ηνπ
πιεζπζκνύ ηεο. Η δηαδηθαζία ζπξξίθλσζήο ηνπ έρεη ήδε μεθηλήζεη.

2
Γηάγξακκα 2

http://esa.un.org/unpp/

Γηάγξακκα 3

Σα παξαπάλσ ραξαθηεξηζηηθά δελ απνηεινύλ θπζηθά ραξαθηεξηζηηθά κόλν ηεο


ειιεληθήο θνηλσλίαο αιιά είλαη έλα ραξαθηεξηζηηθό όισλ ησλ αλαπηπγκέλσλ θξαηώλ.

2. Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ

Αο πεξάζνπκε ηώξα λα δνύκε κεξηθά ζηνηρεία γηα ηελ παξαγσγή θαη λα


δηαπηζηώζνπκε αλ θη εθεί παξνπζηάδνληαη ηζρπξά ραξαθηεξηζηηθά θξίζεο θαη κάιηζηα
πξηλ από ηελ εθδήισζε ηεο θξίζεο ηνπ δεκνζίνπ ρξένπο. Ξεθηλώληαο από ηε
ζύλζεζε ηνπ ειιεληθνύ ΑΔΠ βιέπνπκε ζην επόκελν δηάγξακκα ηε ζπκκεηνρή ησλ
δηάθνξσλ νηθνλνκηθώλ θιάδσλ ζηε δηακόξθσζή ηνπ. Η γεσξγία ζπκκεηέρεη κε έλα

3
αζήκαλην 3,4% ε δε βηνκεραλία κε έλα 15% πεξίπνπ. Αλ πξνζζέζνπκε θαη ηηο
θαηαζθεπέο, πνπ ζπκκεηέρνπλ κε έλα 3,91%, ζα θαηαιήμνπκε πσο ζηε δηακόξθσζε
ηνπ ειιεληθνύ ΑΔΠ ε πξαγκαηηθή παξαγσγή έρεη κηα ζπκκεηνρή ιίγν πάλσ από ην
20%.

Γηάγξακκα 4

Πεγή Γεκνζίεπζεο: Καζεκεξηλή. Ηκ. Γεκνζίεπζεο: 14-03-2010

Δμεηάδνληαο ιίγν από πνηό θνληά ηελ παξαγσγή θαη ηηο παξαγσγηθέο δπλάκεηο ζηε
Διιάδα ζα δνύκε ηα εμήο. Σελ αγξνηηθή παξαγσγή λα ζπξξηθλώλνληαη από ηε
δεθαεηία ηνπ 1980 θαη ηδηαίηεξα από ηε δεθαεηία ηνπ 1990.

Γηάγξακκα 5

ΠΡΟ΢ΣΙΘΔΜΔΝΗ ΑΞΙΑ ΢ΣΗ ΓΔΩΡΓΙΑ

http://ww
w.tradingeconomics.com/greece/agriculture-value-added-constant-2000-us-dollar-wb-
data.html

Αλ ηα ζνηρεία πνπ παξαζέζακε θαλεξώλνπλ ηελ θαηάξξεπζε ηεο αγξνηηθήο


νηθνλνκίαο ζηελ Διιάδα πνιύ πξηλ ηελ εκθάληζε ηεο θξίζεο ρξένπο ην ίδην ζα
δηαπηζηώζνπκε, πηζηεύσ, θαη γηα ηε βηνκεραληθή παξαγσγή. ΢ην επόκελν

4
δηάγξακκα βιέπνπκε ηε ζπκβνιή ηεο βηνκεραληθήο παξαγσγήο ζηε δηακόξθσζε ηνπ
ειιεληθνύ ΑΔΠ. Η κείσζε ηεο ζπκβνιήο ηεο βηνκεραλίαο είλαη θαηαθόξπθε
πέθησληαο κέζα ζε ηξηάληα ρξόληα από ην 35% ζην 15%.

Γηάγξακκα 6

ΠΡΟ΢ΣΙΘΔΜΔΝΗ ΑΞΙΑ ΢ΣΗ ΒΙΟΜΗΥΑΝΙΑ. % ΣΟΤ ΑΔΠ

http://www.tradingeconomics.com/greece/industry-value-added-percent-of-gdp-wb-data.html

΢ηνλ επόκελν πίλαθα δίλνληαη ν δείθηεο απαζρόιεζεο ζην βηνκεραληθό ηνκέα θαηά
ηα ηέζζαξα πξώηα έηε ηνπ 2000 θαη ζηνλ δεύηεξν ε πξνζηηζέκελε αμία ζηε
βηνκεραλία από ην 1970 σο ην 2004.

http://www.un.org/esa/agenda21/natlinfo/countr/greece/industry.pdf

΢ηελ πξνζηηζέκελε αμία πεξηιακβάλεηαη ε ελέξγεηα αιιά όρη νη θαηαζθεπέο. Από ηα


παξαπάλσ θαζίζηαηαη θαλεξό πσο ε βηνκεραληθή παξαγσγή βξηζθόηαλ ζε
θζίλνπζα πνξεία πνιύ πξηλ εθδεισζεί ε θξίζε ρξένπο. Σα παξαπάλσ
απνηππώλνληαη θαη ζηηο αθαζάξηζηεο επελδύζεηο παγίνπ θεθαιαίνπ νη νπνίεο
κεηώλνληαλ από ηε δεθαεηία ηνπ 1980 όπσο θαίλεηαη θαη ζην επόκελν δηάγξακκα.

5
Γηάγξακκα 7

ΑΚΑΘΑΡΙ΢ΣΔ΢ ΔΠΔΝΓΤ΢ΔΙ΢ ΠΑΓΙΟΤ ΚΔΦΑΛΑΙΟΤ % ΣΟΤ ΑΔΠ

http://www.tradingeconomics.com/greece/gross-fixed-capital-formation-annual-percent-
growth-wb-data.html

Οη κεηαβνιέο απηέο αληαλαθινύλ ηελ επηδείλσζε ηεο θαηάζηαζεο ζηνλ


παξαγσγηθό ηνκέα πνιύ πξηλ ηελ εθδήισζε ηεο θξίζεο ηνπ δεκνζίνπ ρξένπο όπσο
θαλεξώλνπλ θαη ηα δηαγξάκκαηα πνπ αθνινπζνύλ θαη πξνέξρνληαη από ηελ Σξάπεδα
ηεο Διιάδνο.

Γηάγξακκα 8

ΓΔΝΙΚΟ΢ ΓΔΙΚΣΗ΢ ΒΙΟΜΗΥΑΝΙΚΗ΢ ΠΑΡΑΓΩΓΗ΢

http://www.bankofgreece.gr/BogEkdoseis/sdos201012-201101.pdf

6
Γηάγξακκα 9

http://www.bankofgreece.gr/BogEkdoseis/sdos201012-201101.pdf

Γηάγξακκα 10

http://www.bankofgreece.gr/BogEkdoseis/sdos201012-201101.pdf

Σα παξαπάλσ είλαη βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά κηαο θξίζεο ε νπνία ζνβνύζε ζηελ


ειιεληθή νηθνλνκία θαη θνηλσλία γηα πνιιά ρξόληα. Σν ζεκαληηθόηεξν ραξαθηεξηζηηθό
ησλ θξίζεσλ ηνπ θαπηηαιηζκνύ είλαη ε αρξήζηεπζε ησλ παξαγσγηθώλ ηνπ δπλάκεσλ.
Οη ζεκαληηθόηεξεο από ηηο δπλάκεηο απηέο είλαη ε αγξνηηθή γε ηα εξγνζηάζηα θαη ην
εξγαηηθό δπλακηθό. ΢ηα επόκελα δηαγξάκκαηα βιέπνπκε ην βαζκό ρξεζηκνπνίεζεο
ησλ ηξηώλ απηώλ δπλάκεσλ ζηελ ειιεληθή νηθνλνκία θαη ηηο ρξνληθέο κεηαβνιέο ηνπο

7
Γηάγξακκα11

ΑΓΡΟΣΙΚΗ ΓΗ.

http://www.tradingeconomics.com/greece/agricultural-land-percent-of-land-area-wb-data.html

Γηάγξακκα12

ΒΑΘΜΟ΢ ΥΡΗ΢ΙΜΟΠΟΙΗ΢Η΢ ΣΟΤ ΔΡΓΟ΢ΣΑ΢ΙΑΚΟΤ ΓΤΝΑΜΙΚΟΤ

http://www.bankofgreece.gr/BogEkdoseis/sdos201012-201101.pdf

Γηάγξακκα13

http://www.bankofgreece.gr/BogEkdoseis/sdos201012-201101.pdf

8
3. Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΣΙΚΗ

Η παξάζεζε ησλ παξαπάλσ δεδνκέλσλ λνκίδσ πσο απνδεηθλύεη επαξθώο ηελ


θαηάζηαζε θξίζεο ζηελ νπνία βξηζθόηαλ ε ειιεληθή νηθνλνκία πνιύ πξηλ ηελ
εκθάληζε ηεο θξίζεο ρξένπο. Σν ζύλνιν ησλ παξαπάλσ θξηζηαθώλ θαηλνκέλσλ, αλ
θαη αξθεηά ηζρπξά, δελ επαξθνύλ γηα λα ζηνηρεηνζεηήζνπλ πιήξσο ηε ζέζε γηα
γεληθεπκέλε θξίζε. Η θξίζε γηα λα πάξεη γεληθεπκέλν ραξαθηήξα πξέπεη λα
αγθαιηάζεη ην ζύλνιν ηεο νηθνλνκηθήο ηεο θνηλσληθήο θαη ηεο πνιηηηθήο δσήο. Αλ θαη
ζηνλ νηθνλνκηθό παξαγσγηθό ηνκέα πηζηεύσ πσο έρνπκε δείμεη ηελ θπξηαξρία ηνπο
ζηνπο άιινπο δύν ηνκείο πνηα είλαη ε θαηάζηαζε;
Σα ραξαθηεξηζηηθά ηεο θξίζεο άξρηζαλ λα εκθαλίδνληαη πξάγκαηη θαη ζηνπο δύν
απηνύο ηνκείο ηνπιάρηζηνλ από ηε δεθαεηία ηνπ 1990. Η δηάζπαζε ησλ θνηλσληθώλ
δεζκώλ θαη ε θαηάηκεζε ηεο θνηλσλίαο ζε εγσπαζή θαη κνλήξε άηνκα ήηαλ ην
πξώην βήκα ζηε δεκηνπξγία κηαο θνηλσλίαο ζηελ νπνία ε θνηλσληθνί δεζκνί θαη ηα
θνηλσληθά δίθηπα δε ζα έκπαηλαλ εκπόδην ζηελ ελίζρπζε ηεο θεξδνθνξίαο ηνπ
θεθαιαίνπ. Η ινγηθή ηνπ Hayek θαη ε πνιηηηθή ηεο Θάηζεξ γηα ηελ κε ύπαξμε ηεο
θνηλσλίαο σο ζπλεθηηθνύ ζώκαηνο, κε δηακνξθσκέλα ηαμηθά ζπκθέξνληα ηα νπνία
ζα ζπλέλσλαλ ηνπο ηαμηθά όκνηνπο, άξρηζε λα δηαπεξλά θαη λα δηαπνηίδεη θαη ηελ
ειιεληθή θνηλσλία. Δλλνείηαη πσο κηιάκε γηα ηελ ηαμηθή ζπλείδεζε ησλ εξγαδόκελσλ
γηαηί νη αζηνί ηελ έρνπλ θαη κάιηζηα εμαηξεηηθά αλαπηπγκέλε. Μέζα ζε ιίγεο δεθαεηίεο
ε θνηλσλία κεηαηξάπεθε ζε έλα αζπόλδπιν ζώκα. Καλέλαο ζπλεθηηθόο ζπιινγηθόο
κεραληζκόο δηακόξθσζεο θαη έθθξαζεο ηεο εξγαηηθήο ζπλείδεζεο θαη ησλ
ζπκθεξόλησλ ησλ εξγαδόκελσλ δελ παξέκεηλε ζε αλνηθηή επηθνηλσλία κε ηελ
θνηλσλία. Η, απνθαινύκελε, πλεπκαηηθή εγεζία αιινηξηώζεθε εγθισβηζκέλε είηε
κέζα ζηηο πειαηεηαθέο ζρέζεηο είηε ζε ηερλνθξαηηθέο ηδενινγηθέο απηαπάηεο.
Πξνο ηελ θαηεύζπλζε απηή αλέιαβαλ δξάζε ε πειαηεηαθή ζρέζε κε ηα θόκκαηα
εμνπζίαο, ν εθκαπιηζκόο ησλ ζπλδηθαιηζηώλ θαη ε δηάρπζε θαη γελίθεπζε ηεο
δηαθζνξάο. Γηαζπώληαο ηελ θνηλσλία ζε άηνκα, ηα νπνία πξνσζνύζαλ ηα
κηθξνζπκθεξνληάθηα ηνπο ζε βάξνο ηνπ κειινληόο ηνπο θαη ησλ ίδησλ ηνπο ησλ
παηδηώλ, ε αζηηθή ηάμε θαη νη πνιηηηθνί εθπξόζσπνί ηνπο έθαλαλ ζαθώο επθνιόηεξν
ην έξγν ηνπο κεηώλνληαο ζην ειάρηζην δπλαηό ηηο αληηζηάζεηο ησλ εξγαδόκελσλ ζε
θάζε αληηιατθό θαη αληεξγαηηθό κέηξν. Σαπηόρξνλα όκσο έβαδαλ ηελ θνηλσλία ζε
βαζηά θξίζε θαζώο ε κείσζε ησλ αληηζηάζεώλ ηεο θαη ε αδπλακία παξέκβαζήο ηεο
θαη δεκηνπξγίαο αλαρσκάησλ άθελε εληειώο ειεύζεξν ην θεθάιαην ζηελ πην
παξαζηηηθή θαη επηθίλδπλε δξάζε ηνπ. ΢ε απηή ηνπ θαπηηαιηζκνύ ηνπ «θαδίλν».
Φπζηθά κε ηε ιέμε «έβαδαλ» δελ ελλνώ πσο κηα ζπλνκσζία εθθάλζεθε από ηε κεξηά
ηνπ θεθαιαίνπ, ηεο αζηηθήο ηάμεο θαη ησλ πνιηηηθώλ εθπξνζώπσλ ηνπο. Δλλνώ ηελ
ύπαξμε θαη ηελ εθδήισζε κηαο ζεηξάο αληηθεηκεληθώλ παξακέηξσλ νη νπνίεο
κεηαβιήζεθαλ θαη ε κεηαβνιή ηνπο απηή έηεηλε ηζρπξά πξνο ηελ παξαπάλσ
θαηεύζπλζε.
Ο κόλνο κεραληζκόο πνπ παξέκεηλε ζηε ζέζε ηνπ, εληζρύνληάο ηελ, είλαη ην
θξάηνο. Με ηα ηδενινγήκαηα πεξί κηθξόηεξνπ θξάηνπο θαηάθεξαλ αθελόο κελ λα
απνδνκήζνπλ ηηο εξγαηηθέο θνηλσληθέο θαηαρηήζεηο θαη αθεηέξνπ δε λα εληζρύζνπλ
ην ξόιν ηνπ θξάηνπο σο ζπιινγηθνύ ηαμηθνύ κεραληζκνύ ζηελ ππεξεζία ηνπ
θεθαιαίνπ. Σε ζέζε ησλ δηακνξθσηώλ ηεο ζπλείδεζεο ησλ εξγαδόκελσλ ηελ
αλέιαβαλ ηα ΜΜΔ. Με ηε ρξήζε «επγελώλ ςεπδώλ» θαη κε ηε ρξήζε ησλ ΜΜΔ ζα
ρεηξαγσγνύληαη πιένλ νη κάδεο νη νπνίεο ράλνληαο ηε ζπλνρή ηνπο σο θνηλσλία θαη

9
σο ηάμεηο ζα είλαη έξκαηα ησλ αζηηθώλ θνκκάησλ κέζσ ηεο ηδενινγίαο θαη ηεο
πξαθηηθήο ηεο πξνζσπηθήο ζσηεξίαο.

Παξάιιεια κε ηελ θνηλσληθή παξάιπζε, αιιά θαη εμαηηίαο ηεο, ην πνιηηηθό ζύζηεκα
δηνιίζζαηλε κε ξπζκνύο ηαρύηαηνπο ζε κηα νιηγαξρηθή δηαθπβέξλεζε αθαηξώληαο
ζπλερώο δεκνθξαηηθέο θαηαθηήζεηο ρξόλσλ. Σειηθόο ζηόρνο ήηαλ, θαη είλαη, κηα
δεκνθξαηία ηύπνηο ζηελ νπνία απιά ζα γίλνληαη εθινγέο ζε θάπνηα δηαζηήκαηα. Σν
ζύλνιν ησλ ζεκαληηθώλ απνθάζεσλ ζα παίξλεηαη ζε θιεηζηνύο θύθινπο ηεο
νιηγαξρίαο καθξηά από ηε δεκνζηόηεηα θαη ην θνηλνβνύιην. Η δηαδηθαζία απηή έρεη
ήδε μεθηλήζεη θαη γίλεηαη πξάμε κε ξπζκνύο ηαρύηαηνπο. Η όιν θαη κεγαιύηεξε
απηνλόκεζε ηνπ θξάηνπο θαη ησλ δνκώλ ηνπ από ηελ θνηλσλία ηελ νπνία, ππνηίζεηαη,
όηη εθθξάδεη ζα νδεγεί ζε κέηξα απηαξρηθά θαη θαηαζηαιηηθά κηα θαη ε δεκνθξαηηθή
λνκηκνπνίεζή ηεο ζα βαίλεη ζπλερώο κεηνύκελε.
Αλ ηώξα απηή ε πξαθηηθή ζα απνβεί θαξπνθόξα γηα ηνπο ζρεδηαζηέο ηεο είλαη
ακθηιεγόκελν ηνπιάρηζηνλ. Οη θνηλσλίεο, απνηέιεζκα ρηιηεηεξίδσλ εμέιημεο, ζα
ελεξγνπνηήζνπλ πηζαλά ηα έλζηηθηα απηνζπληήξεζήο ηνπο. Ήδε ην πνιηηηθό
νηθνδόκεκα ζηελ Διιάδα, όπσο ηνπιάρηζηνλ είρε δηακνξθσζεί ηηο ηειεπηαίεο
δεθαεηίεο, βξίζθεηαη ζε βαζεηά θξίζε θαη ακθηζβήηεζε. Σν όιν επνκέλσο θνηλσληθό
θαη πνιηηηθό ζύζηεκα έρεη εηζέιζεη ζε βαζεηά θξίζε. Η θξίζε ζηελ θνηλσλία ζνβεί εδώ
θαη αξθεηέο δεθαεηίεο, από ηε δεθαεηία ηνπ 1990 ηνπιάρηζηνλ, ελώ ε θξίζε ηνπ
πνιηηηθνύ ζπζηήκαηνο θαζπζηέξεζε λα εκθαληζηεί κηαο θαη ε αληαλάθιαζε ζηε
ζπλείδεζε ησλ κεηαβνιώλ ζην θνηλσληθό πεδίν δελ είλαη απηόκαηε.

΢ΤΜΠΔΡΑ΢ΜΑΣΑ

Από ηα παξαπάλσ εθηεζέληα, θαη εθόζνλ είλαη ζσζηή ζε γεληθέο γξακκέο ε


αλάιπζε, πξνθύπηεη λνκίδσ αβίαζηα ην ζπκπέξαζκα πσο ε θξίζε ζηελ Διιάδα είλαη
έλα θαηλόκελν πνπ νη απαξρέο ηεο βξίζθνληαη ηνπιάρηζηνλ κηα εηθνζαεηία πίζσ. Η
θξίζε απηή είλαη γεληθεπκέλε θαη δελ είλαη απιά θξίζε ηνπ δεκόζηνπ ρξένπο ηεο
ρώξαο. Σν αληίζεην κάιηζηα ε θξίζε ρξένπο είλαη παξάγσγν ηεο γεληθεπκέλεο θξίζεο
ηνπ παξαγσγηθνύ θαη θνηλσληθνύ ζπζηήκαηνο. Σνπ θαπηηαιηζηηθνύ ζπζηήκαηνο
δειαδή. Φπζηθά ε θξίζε απηή δελ είλαη πξνλόκην ηεο Διιάδαο. Αθνξά ην ζύλνιν ησλ
αλαπηπγκέλσλ ρσξώλ θαη ηνλ θαπηηαιηζκό ζαλ ζύζηεκα γεληθά θαη παγθόζκηα. ΢ηελ
Διιάδα ε θξίζε έιαβε ηελ νμπκέλε κνξθή ηεο θξίζεο ρξένπο ηνπ δεκνζίνπ θάηη πνπ
νθείιεηαη ζε κηα ζεηξά επηκέξνπο ηδηαηηεξνηήησλ, ηζηνξηθώλ θπξίσο, ηνπ
θαπηηαιηζκνύ θαη ηεο πνιηηηθήο πνπ ηνλ εθπξνζσπεί ζηελ Διιάδα. Απηό είλαη όκσο
θάηη πνπ ην έρνπκε ήδε ζπδεηήζεη αιινύ.

Αλ όκσο έρνπλ έηζη ηα πξάγκαηα ηόηε πηα είλαη ε ιύζε; ΢αθώο θακία πνιηηηθή πνπ
θηλείηαη ζηα όξηα ησλ πξνεγνύκελσλ δελ πξόθεηηαη λα βγάιεη ηε ρώξα από ηελ θξίζε.
Σν αληίζεην κάιηζηα. Η θξίζε ζα βαζαίλεη θαη νη Έιιελεο εξγαδόκελνη ζα βηώλνπλ κηα
όιν θαη ρεηξόηεξε νηθνλνκηθή, θνηλσληθή θαη πνιηηηθή πξαγκαηηθόηεηα. Αλ όλησο ε
θξίζε είλαη θξίζε ηνπ ζπζηήκαηνο κόλν ζηελ αιιαγή ηνπ βξίζθεηαη ε ειπίδα.

10