Ðong ticn tuong duong

Ion vI tien Iong
Ty gia 1US$ 15.337 dong (Thang 11/ 2002)
Nam tai chính cua chính phu Vict Nam
Tu ngay 1 thang Cieng den ngay 31 thang 12
Cac tu vict tat
AII Ngan hang Ihat trien Chau A
ASIAN Iiep hoi cac nuoc Iong Nam A
ICI TU Ian Chap hanh Trung uong
CIIT Iieu thue uu dai hieu Iuc chung
CIXICNVN Cong hoa Xa hoi Chu nghïa Viet Nam
CII Trung tam Kinh te Òuoc te
CIRCS Chien Iuoc toan dien ve tang truong va giam ngheo
CITT&CNTI Chien Iuoc toan dien ve tang truong va giam ngheo
CINIT Mang Iuoi Thong tin Òuoc gia
CIIAR Chuong trình hop tac ve Cai cach IIa chInh
IANIIA Chuong trình Io tro Ihat trien Òuoc te cua Ian Mach
IIII Ian Ihat trien Òuoc te, su quan Anh
IIS Iieu tra suc Ihoe va dan so hoc
IMITIN Ian chI dao Ioi moi va Ihat trien Ioanh nghiep
IU Cong dong chung chau Au
CII Tong san pham Òuoc noi
IIIC Nuoc ngheo trong tình trang no tram trong
IS Ioc sinh
IMI Òuy Tien te Òuoc te
]ITRÒ To chuc Thuong mai Ioi ngoai Nhat Ian
KI&IT Io Ke hoach va Iau tu
MIN Toi hue quoc
IITIXI Io Iao dong Thuong binh Xa hoi
NITC/WI Ngan hang The gioi
ÒIA Nguon ho tro phat trien chInh thuc
ÒSS Co che mot cua mot dau
ÒICI To chuc Ihat trien va Iop tac Kinh te
IRCI Khuon Iho Ciam ngheo va Tang truong
IRSC TIn dung Io tro Ciam ngheo
ÒIKTTU Vien Òuan Iy Kinh te Trung uong
UNCTAI Ioi nghI Iien Iiep Òuoc ve Thuong mai va Ihat trien
UNICII Òuy Nhi dong Iien Iiep Òuoc
US My
VAT Thue Cia trI Cia tang
VISS Iieu tra muc song dan cu Viet Nam
VISC Cong ty dIch vu Tiet Iiem Iuu dien Viet Nam
WTÒ To chuc Thuong mai The gioi
LÔØI CAÛM ÔN
Iao cao nay do Ngan hang The gioi soan thao va dieu phoi, voi dong gop dang Ie
cua Ngan hang Ihat trien Chau A ve Iïnh vuc quan Iy nha nuoc, nhat Ia phan 14 ve
cai cach hanh chInh. Iao cao cung Ia Iet qua cua thao Iuan voi cac nha hoach dInh
chInh sach va dai dien cua cac nha tai tro tai Ioi thao ve Thuc hien Chien Iuoc Tang
truong va Ciam ngheo toan dien 2003-2005, to chuc vao thang 10-2002 tai Iai Ihong.
Iao cao dua vao nghien cuu phan tIch gan day do chInh phu Viet Nam, Ngan hang
The gioi va cac nha tai tro Ihac to chuc thuc hien. Iao cao con tham Ihao cac nghien
cuu doc Iap cua cac hoc gia Viet Nam va nuoc ngoai.
Iao cao do nhom cong tac, dung dau Ia Martin Rama thuc hien, voi su huong dan
chung cua Iomi Kharas, KIaus RohIand, va Nisha AgrawaI va y Iien dong gop cua
]ohn Samy (AII). Theo Iarsen, Iinh Tuan Viet va Ton Thang Iong chIu trach nhiem
ve phan 1 cap nhat tình hình Iinh te vï mo gan day: IhiIIippe AuIIet, Theo Ib Iarsen
va Iinh Tuan Viet viet phan 2 ve tu do hoa thuong mai: Thomas Rose va MigueI
Navarro-Martin Ia tac gia chInh cua phan 3 ve cai cach tIn dung va tai chInh: IanieI
RiIey Musson va Iham Minh Iuc dong gop vao phan 4 ve cai cach doanh nghiep nha
nuoc: Amanda CarIier va Rob SwinIeIs soan thao phan 5 ve phat trien Ihu vuc tu
nhan, voi dong gop them cua Ziba Crammer va IeepaI Khanna: Nguyen The Iung
va Christopher Cibbs viet phan o ve dat dai, phan 7 ve giao duc do Mai ThI Thanh
viet cung voi Christopher Shaw: SamueI Iieberman, Nguyen Nguyet Nga va Adam
WagstaII chIu trach nhiem ve phan 8 ve y te, voi su dong gop cua Sarah IaIes: AnjaIi
Acharya viet phan 9 ve moi truong: Martin Rama va Nguyen Nguyet Nga chIu trach
nhiem phan 10 ve nhung tac dong xa hoi: Soren Iavidsen chIu trach nhiem phan 11 ve
cai cach phap Iuat, cung voi ]esper Kammersgaard: Idward MountIieId viet phan 12
ve quan Iy chi tieu cong, voi hop tac chat che cua Nguyen Van Minh: Martin Rama va
Rob SwinIeIs Ia tac gia cua phan 13 ve dau tu cong cong: Ramesh I. AdhiIari va
Soren Iavidsen viet phan 14 ve cai cach hanh chInh.
Nguoi doc phan bien cho bao cao nay Ia AIan ]ohnson (IIII Ia Noi), WiII Martin
(Ngan hang The gioi), va Iavid Shand (Ngan hang The gioi). Òng Ie Iang Ioanh,
Co van Io truong Io Ke hoach Iau tu cung gop y cho Iao cao. Iao cao cung duoc
thao Iuan voi cac nha nghien cuu cua Ian Nghien cuu cua Thu tuong ChInh phu,
Vien Kinh te, Vien Òuan Iy Kinh te Trung uong, va Vien Chien Iuoc Ihat trien.
Soan thao tai Iieu va ho tro in an do Nguyen Thu Iang, Ihung ThI Tuyet, Ioang
Thanh Ia, Marisa CiuIiani va MurieI S. Creaves.
MUÏC LUÏC
Tom tat tong quan................................................................................................................ i
Cioi thieu................................................................................................................................ 1
I. Nen Iinh te thI truong ................................................................................................... o
1. Iuy trì tInh on dInh............................................................................................... 7
2. Thuong mai chInh Ia co hoi ................................................................................ 14
3. Mot truong hop thu nghiem cua cai cach ...................................................... 23
4. TIn dung va ngan hang ...................................................................................... 32
5. Mot chang duong dai phIa truoc ...................................................................... 40
II. Ihat trien hoa nhap ...................................................................................................... 48
o. Khoi nguon tu dat ............................................................................................... 49
7. Thach thuc trong giao duc ................................................................................. 59
8. Nhung bat bình dang dang ngai ve y te ........................................................ oo
9. Moi truong ............................................................................................................ 74
10. Cac tac dong xa hoi cua cai cach .................................................................... 78
III. Òuan Iy nha nuoc hien dai ........................................................................................ 85
12. Òuan Iy chi tieu cong........................................................................................ 90
13. Iau tu cong cong ............................................................................................... 9o
14. Cai cach hanh chInh.......................................................................................... 103
Tai Iieu tham Ihao ............................................................................................................ 111
Ihu Iuc Thong Ie ............................................................................................................. 12o
Khung
Khung I: Thuc hien CITT&CNTI ................................................................................
Khung 1: Nhung cam Iet va tuyen bo gan day ........................................................
Khung 1.1: Viet Nam rui ro den muc nao` .................................................................
Khung 2.1: Cia nhap cac hiep dInh thuong mai Ihu vuc va da phuong ..............
Khung 2.2: Tac dong cua viec Trung Òuoc ra nhap To chuc Thuong mai
The gioi doi voi Viet Nam.............................................................................................. .
Khung 3.1: Cac quy dInh moi ve cai cach doanh nghiep nha nuoc .......................
Khung 4.1: Ianh gia cac nguyen tac chu dao IaseI con han che ...........................
Khung 4.2: Tiet Iiem buu dien ......................................................................................
Khung 5.1: Muoi buoc (va o8 ngay) de bat dau ........................................................
Khung 5.2: Kinh nghiem cua Iình Iuong ....................................................................
Khung 5.3: Trach nhiem xa hoi cua doanh nghiep ....................................................
Khung o.1: Iop nhat dat va nang suat .......................................................................
Khung o.2: Cioi va giay chung nhan su dung dat ....................................................
Khung 7.1: Ioi tuc cua Iy nang trong nen Iinh te chuyen doi .............................
Khung 8.1: Iao hiem y te, nguoi ngheo va nguoi Ihong ngheo ............................
Khung 8.2: Song voi tình trang tan tat .........................................................................
Khung 9.1: Cong Ihai hoa thong tin moi truong o Ia Noi ....................................
Khung 10.1: Òuy ho tro Iao dong doi du....................................................................
Khung 11.1: Thanh Iap Iiep hoi nganh nghe .............................................................
Khung 12.1: Cac Ihiem Ihuyet chInh cua thong tin quan Iy tai chInh ..................
Khung 12.2: Cac muc tieu cua Khuon Iho chi tieu trung han................................
Khung 12.3: ThI diem “Ihoan chi” tai Thanh pho Io ChI Minh ............................
Khung 13.1: Òuy Io tro Ihat trien .............................................................................. .
Khung 13.2: Iïnh vuc dau tu va ngheo doi tai Trung quoc va An do .................
Khung 14.1: Ihai chang Iuong cua nguoi Iao dong trong Ihu vuc nha
nuoc Ia thap` .....................................................................................................................
Khung 14.2: Ianh gia so bo co che mot cua mot dau..............................................
Khung 14.3: Ihan cap va Chien Iuoc toan dien ve tang truong va giam ngheo
Khung 14.4: Cac van de trong viec thuc hien dan chu o co so ..............................
Khung 14.5: Tiep tuc cai cach cong tac dau thau ......................................................
Baû ng
Iang I: Cac muc tieu phat trien cua Viet Nam..........................................................
Iang 1.1: Iong Iuc cua tang truong.............................................................................
Iang 1.2: Xuat Ihau tang o muc Ihiem ton ...............................................................
Iang 1.3: Yeu cau tai tro va nguon tai tro (ty do Ia) ..............................................
Iang 2.1: Nhung thay doi Ion trong chInh sach thuong mai tu nam 2000 ..........
Iang 2.2: Io trình thue suat trong tuong Iai ..............................................................
Iang 2.3: Ty Ie bao ho huu hieu ..................................................................................
Iang 2.4: Co so ha tang Iien quan den thuong mai ..................................................
Iang 3.1: Chuyen doi ... va thanh Iap moi .................................................................
Iang 4.1: TIn dung cho cac doanh nghiep nha nuoc .................................................
Iang 5.1: Nhung doanh nghiep moi dang Iy .............................................................
Iang 5.2: Tam quan trong cua quan he quen biet .....................................................
Iang 7.1: Ty Ie di hoc dung tuoi tInh theo vung ......................................................
Iang 7.2: Ty Ie hoc sinh bo hoc va Iuu ban (%) ........................................................
Iang 11.1: 17 uu tien trong so 250 Iien nghI chInh sach ..........................................
Hình
Iình I: Iiem manh va diem yeu cua Viet Nam ........................................................
Iình 1.1: Tang truong Iinh te dang nhIch Ien............................................................
Iình 1.2: Iau tu truc tiep nuoc ngoai on dInh .........................................................
Iình 3.1: Ty trong cua Ihu vuc nha nuoc va tu nhan .............................................
Iình 3.2: Ioat dong cua cac doanh nghiep co phan hoa ........................................
Iình 3.3: Iieu gì thuan Ioi va Iho Ihan trong qua trình co phan hoa ................
Iình 4.1: ThI phan cho vay theo Ioai hình to chuc tIn dung ...................................
Iình 4.2: Xu Iy no Ihong sinh Ioi trong nam 2002 ....................................................
Iình 7.1: Ket qua hoc mon toan cua hoc sinh nam va hoc sinh nu ......................
Iình 7.3: VI trI truong hoc va Iet qua hoc tap .........................................................
Iình 7.4: Kien thuc cua giao vien va thanh tIch hoc tap cua hoc sinh .................
Iình 8.1: Co cai thien, song Ihong phai cho tat ca moi nguoi ...............................
Iình 8.2: Cac nguon tai chInh cho y te ........................................................................
Iình 8.3: Ty Ie nguoi su dung cac Ioai dIch vu y te Ihac nhau............................
Iình 9.1: Cac xu huong trong thanh phan cau tao do che phu rung ...................
Iình 9.2: Ianh bat thuy san ..........................................................................................
Iình 10.1: Toc do tang truong tieu dung hang nam................................................
Iình 10.2: Tro cap tu cac chuong trình xa hoi ...........................................................
Iình 13.1: Tac dong uoc tInh cua duong bo toi muc song, 1993-98......................
i
Sau giai doan bI chung Iai do Ihung hoang o Iong A, Viet Nam Iai tang truong tuong
doi manh. Su cai thien nay mot phan Ia do mot Ioat cac bien phap chInh sach dua nen
Iinh te theo mot quy dao tang truong trung han tot hon. Iong tin trong Ihu vuc tu
nhan duoc day manh nho chuong trình cai cach chi tiet duoc thong qua vao nam 2001.
Cac doanh nghiep moi cua tu nhan hien dang duoc thanh Iap voi toc do 1,o00 doanh
nghiep moi thang, va vao dau nam 2002, Ioi nghI Trung uong 5 da danh cho Ihu vuc
tu nhan su ung ho manh me nhat. Cac nha dau tu dang phan ung tIch cuc truoc
nhung tuyen bo va cam Iet cai cach ma Viet Nam dua ra. Iat nuoc dang duoc xep
hang tot hon boi cac to chuc xep hang quoc te ve rui ro quoc gia va tình hình Iinh te
vï mo cung on dInh. Mac du thI truong ben ngoai co nhung bat Ioi ve nhu cau va gia,
xuat Ihau du Iien se nhIch Ien do co nhung no Iuc tu do hoa thuong mai, bao gom
hiep dInh thuong mai Viet-My. Tang truong Iinh te manh dang di Iem voi muc no
nuoc ngoai o muc Iiem soat duoc.
Vien canh thuan Ioi nay, Iet hop voi tiem nang tang truong dai han dang Ie cua Viet
Nam, cho thay rang anh huong cua cuoc Ihung hoang Iong A da di qua. Mot giai
doan voi tang truong CII cao, co Ie o muc 7% mot nam, Ia hoan toan co the. Cung
nhu trong giai doan cua nhung nam 90, Viet Nam co the buoc vao mot giai doan thInh
vuong. Tuy nhien, danh gia Iac quan nay ve trien vong Iinh te vï mo Ihong nen dan
den tinh than tu man. Trong giai doan tang truong cao truoc day, mot cau hoi then
chot Ia Iieu Viet Nam co chuyen sang Iinh te thI truong duoc Ihong. Con ngay nay,
cau hoi Ia Ioai Iinh te thI truong nao. Cung vay, giai doan tang truong cao truoc day
da di Iem voi giam ngheo dang Ie. Nam 1998, nguoi ngheo chiem 37% dan so, so voi
tI Ie 58% 5 nam truoc do. Cau hoi cua ngay hom nay Ia: nguoi ngheo Iieu co con tiep
tuc duoc huong Ioi trong giai doan tang truong nhanh Ian nay nhu giai doan truoc
Ihong`
Viet Nam da cam Iet phat trien ve cong bang xa hoi. Chien Iuoc tang truong va giam
ngheo toan dien (CITT& CNTI) moi hoan tat gan day da bien chien Iuoc chuyen doi
sang Iinh te thI truong voi dInh huong xa hoi chu nghïa thanh nhung hanh dong cu
the cua chInh phu. No nham vao viec mo cua dat nuoc voi nen Iinh te toan cau trong
thap Iy toi, va tao ra mot san choi bình dang giua Ihu vuc nha nuoc va tu nhan. No
nhan manh rang cong cuoc chuyen doi nay phai vì nguoi ngheo, va Iuu y rang cung
se doi hoi phai co dau tu manh hon vao nong thon va nhung vung tut hau, va thuc
hien cai cach tu tu hon so voi nhung gì ma cac chuyen gia quoc te thuong Ihuyen cao.
No cung chu trong manh vao giam ngheo va cong bang xa hoi, va vao mot nen quan
trI nha nuoc hien dai hon. CITT&CNTI Ia mot san pham cua chInh phu Viet Nam,
voi su tham gia cua tat ca cac co quan va ban nganh huu quan trong qua trình soan
thao. TInh chu quyen va quyet tam do Ia mot dau hieu dang mung.
Nhung thach thuc o µhía truoc
Co 3 thach thuc quan trong o phIa truoc. Thu nhat, Iien quan den tiep tuc day manh
cai cach. Trong 3 nam qua, chInh phu Viet Nam da co mot Ioat nhung cam Iet day an
tuong, va da thong qua nhieu sang Iien nham day nhanh qua trình chuyen doi sang
Iinh te thI truong. Nhung, nhung no Iuc nay da tien trien Ihong dong deu, va mot so
trong do co the dang mau thuan nhau. Tien bo nhanh trong tu do hoa thuong mai va
hoi nhap Iinh te the gioi Iai dang Ihong an Ihop voi su cham Iai trong cai cach doanh
TOÙM TAÉT TOÅNG QUAN
ii
VIEÄT NAM: THÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
nghiep nha nuoc. Co nguy co Ia nhung doanh nghiep Ihong duoc cai cach, mot Ihi
phai doi mat voi canh tranh trong thI truong san pham, se tìm cach chuyen ganh nang
do su Iem hieu qua cua mình sang mot nganh Ihac trong nen Iinh te, thong qua viec
doi tro cap cong Ihai hoac gia tang cac Ihoan no qua han. Iieu quan trong Ihong
Iem Ia cac quyet dInh ngay cang duoc thuc hien o cap dIa phuong. Tien bo Ihong
dong deu trong phat trien Ihu vuc tu nhan giua cac dIa phuong the hien Iho Ihan
trong viec gan qua trình hoach dInh chInh sach cu the o cap dIa phuong voi nhung
cam Iet va dInh huong chung cua chInh phu. Nhung van de tuong tu nay sinh o hau
het cac chInh sach nganh.
Thach thuc quan trong thu hai ma Viet Nam phai doi mat Ia viec giam ngheo. Ciai
doan phat trien thInh vuong sau doi moi noi bat Ien mot dieu Ia no Ihong di Iem voi
su gia tang dang Ie ve bat bình dang. Cac chI so tong hop ve bat bình dang nhu he
so Cini ve co ban van giu nguyen trong nhung nam 90. Cac phan tIch mo xe sau hon
cho thay rang nguoi ngheo duoc Ioi hon nguoi giau, xet theo nghïa tuong doi. Su Iet
hop giua tang truong nhanh va muc do bat bình dang giu on dInh giai thIch cho
nhung thanh tuu cua Viet Nam trong giam ngheo. Tuy nhien, neu Ihong co mot hanh
dong Iien quyet thì bat bình dang co Iha nang se gia tang, tham chI Ia dang Ie, trong
giai doan tang truong moi. Io Ia do tac dung Ien ngheo doi cua viec phan chia Iai dat
dai o nong thon gio day co Ie da gan het. Iong thoi, hoi nhap Iinh te the gioi se
Ihien Iy nang Iao dong tro nen co gia trI, do do bat bình dang trong giao duc se bien
thanh bat bình dang ngay cang gia tang trong co hoi thu nhap. Su chenh Iech giua
nong thon va thanh thI dang Ion Ien, cung nhu chenh Iech giua nhung nguoi co the
tan dung duoc nhung Ioi Ich cua toan cau hoa dem Iai va nhung nguoi bI tut hau. Iat
bình dang gia tang trong suc Ihoe cung Ihong the bI bo qua.
Thach thuc thu 3 ma Viet Nam phai doi mat, va chac chan Ihong phai thach thuc nho
nhat, Ia cai thien chat Iuong quan Iy nha nuoc. Se Ihong the giai quyet duoc hai thach
thuc Iia neu Ihong co mot nen hanh chInh huu hieu, duoc ho tro boi nhung cong cu
quan Iy tai chInh thIch hop. Viec thuc hien cac cai cach co cau va cai thien cac Iet qua
xa hoi Ia nhung nhiem vu doi hoi phai co mot chInh phu thuc thi duoc viec nay.
Nhung Ihuon Iho phap Iy, he thong ngan sach va co cau hanh chInh cua Viet Nam
mot phan van con thua huong tu thoi Iinh te Ie hoach hoa tap trung, va Ihong hoan
toan thIch nghi voi nhung nhu cau hien nay. Su thieu an Ihop nay Ia nguyen nhan
gay hieu qua Iinh te thap. No cung dan den nhung quan he Ihong Ianh manh giua
cac doanh nghiep (ca nha nuoc va tu nhan) voi quan chuc chInh phu. Su Iet hop cua
nhung bo phan ngay cang giau co o do thI voi quan niem cho rang giau co di Iem voi
tham nhung da chung to Ia dieu gay ton hai o cac nuoc Ihac trong Ihu vuc. Neu Viet
Nam Ihong Ihac phuc duoc van de quan trI nha nuoc, va de cho nhung Ioi Ich cuc bo
thau tom het nhung Ihoan chi tro cap, de bu Iai su Iem hieu qua cua mình, thì giai
doan phat trien moi sau nay se bI coi Ia thu “tang truong vay muon”.
Tình hình hien nay o Viet Nam co the duoc dien giai thong qua Iang IInh cua moi
truong chInh sach chung, va so sanh no voi cac nuoc Ihac. Ianh gia ve chInh sach va
the che quoc gia cua Ngan hang The gioi da xem xet 20 chI tieu: 4 Iien quan den quan
Iy Iinh te, o Iien quan den cac chInh sach co cau, 5 Iien quan den cac chInh sach bình
dang xa hoi va 5 Iien quan den quan trI nha nuoc. Ket qua cua danh gia do duoc
trình bay thanh so do trong hình I. Mot chInh sach cang xa tam cua so do thì chat
Iuong cua Iïnh vuc do cang tot.
Nam 1998, vao dau cuoc Ihung hoang Iong A, diem manh chInh cua Viet Nam Ia
trong quan Iy Iinh te vï mo va cac chInh sach bình dang xa hoi. Ve ca hai IhIa canh,
Viet Nam vuot troi hon muc trung bình cua cac nuoc co thu nhap thap. Cac chI so nay
tuong duong voi cua 20% nhung nuoc thanh cong nhat trong nhom nay. Yeu Iem
iii
chInh cua Viet Nam nam o chInh sach co cau va quan trI nha nuoc, trong do so diem
Ihong cao hon muc trung bình cua cac nuoc co thu nhap thap. Ion nam sau, da co
tien bo dang Ie trong quan Iy Iinh te vï mo. Va con co ca tien bo ve mat cai cach co
cau, nhat Ia trong thuong mai va Ihu vuc tai chInh. Io chInh Ia nhung cai thien can
ban tai tao Iai Iong tin cua cac nha dau tu, va nhìn chung, danh dau mot giai doan
tang truong Iinh te moi. Nhung cac chI tieu ve co cau van bI tut hau.
Tien bo trong nhung Iïnh vuc Ihac con Ihiem ton hon nhieu, va doi voi mot so chI
tieu duong nhu Ihong co tien bo gì. Viet Nam van dan dau trong bình dang va hoa
nhap xa hoi, va da cai thien can ban nang Iuc phan tIch ngheo doi. Nhung Ioi the cua
Viet Nam so voi cac nuoc co thu nhap thap trong Iïnh vuc nay gio day da chung Iai.
Trong quan trI nha nuoc, co buoc tien quan trong trong quan Iy ngan sach, nhung It
co bao cao ve cac chI tieu Ihac. Òuan trI nha nuoc Ia mot Iïnh vuc ma Viet Nam con
nhieu viec phai Iam.
Xu huong hien nav
Nhung yeu to can ban trong on dInh Iinh te vï mo Ia tot, va viec thong qua cac cai
cach co cau da dem Iai Iong tin ngay cang tang trong nen Iinh te. Nam 2002, du Iien
tang truong CII thuc te Ia Ihoang o%, cho thay co su cai thien so voi nam truoc.
Thanh tIch tang truong nay duy trì duoc Ia do co gia tang trong tieu dung noi dIa.
Iau tu cung Ia mot nguon tang truong quan trong trong nam 2002, cho thay su phuc
hoi nay Ia ben vung. Viec nhieu doanh nghiep moi thanh Iap va Iong tin vung manh
hon cua cac nha dau tu da day toc do dau tu von Ien va dua con so nhung doanh
nghiep moi dang Iy Ien gan 50.000 doanh nghiep trong giai doan 2 nam. Ien thang 7-
2002, rieng dau tu cua nhung doanh nghiep vua va nho moi trong Ihu vuc Iinh te
chInh thuc da Ia Ihoang 40 nghìn ty dong (tuong duong 2,7 ty do Ia). Con so nay
tuong duong 9% CII. Khu vuc tu nhan chInh thuc cung su dung Ihoang 1 trieu Iao
dong, gan bang hai phan ba so Iao dong trong cac doanh nghiep nha nuoc.
Khu vuc ngoai nha nuoc trong nuoc van tiep tuc dan dau trong tang truong. San xuat
che tao tang manh, voi Ihu vuc tu nhan trong nuoc va nuoc ngoai co ty Ie tang
iv
VIEÄT NAM: THÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
truong san Iuong hang nam Ian Iuot Ia 19% va 15%. Voi muc tang san Iuong so cung
Iy nam truoc Ia 12%, thanh tuu cua Ihu vuc nha nuoc tro nen Ihiem ton hon. Iieu
nay phan anh su chuyen doi dan dan cua Viet Nam sang Iinh te thI truong, voi nhieu
doanh nghiep nha nuoc ngay cang phai dung truoc ap Iuc canh tranh va han che ngan
sach cung. Khu vuc tu nhan chInh thuc trong nen Iinh te da vuot Ihu vuc nha nuoc
ve mat ty Ie tang gia trI gia tang, It nhat Ia tu nam 1997.
Ioat dong xuat Ihau cho den nay thì Iem ngoan muc hon. Trong tam thang dau nam
2002, xuat Ihau giam 1,7% so voi cung Iy nam truoc. Su suy giam nay mot phan Ia
do gia dau tho va mot so mat hang Ihac giam, nhung mat hang chiem hon mot phan
tu trong tong Iim ngach xuat Ihau cua Viet Nam. Tuy nhien, den thang 8 va thang 9
da co su dao nguoc ve tình hình xuat Ihau, va tang truong cho ca nam du Iien Ia
Ihoang 7%. Co the du Iien dat tang truong xuat Ihau dang Ie do co tien bo trong tu
do hoa thuong mai, bao gom ca hiep dInh thuong mai Viet-My, bat dau co hieu Iuc tu
nam 2001.
Iap truong ngan sach van giu quan diem thai do than trong, voi muc tham hut ngan
sach du Iien xap xI 2.5% CII, Ihong Ie cho vay Iai, trong nam 2002. Tong muc chi
ngan sach da duoc Iiem che. Chi dau tu da tang trong nam 2001 de cai tao co so ha
tang bI Iu Iut tan pha, nhung nay Ihong tiep tuc tang nua. Ca ty trong cua chi dau tu
va chi thuong xuyen trong CII deu giam trong nam 2002. ChInh sach tIn dung tiep
tuc duoc Iiem che, theo sat voi chuong trình duoc IMI ho tro. Iieu dang noi Ia muc
tang tIn dung cho cac doanh nghiep nha nuoc duoc giu o muc thap hon so voi thoa
thuan. Nam 2002, Iam phat dat muc 4,3%, tang tu Ihong hoac hoi am trong nhung
nam truoc.
Kha nang tra no nuoc ngoai cua Viet Nam uoc tInh Ia se ben vung trong trung va dai
han, dieu nay co Ie Ihien Viet Nam Ihong duoc xep vao Ioai duoc giam no trong
Chuong trình cac nuoc ngheo mac no tram trong (IIIC). Khoi Iuong no nuoc ngoai
chua tra hien nay uoc tInh vao Ihoang 13,3 ty do Ia tInh den cuoi nam 2002. So no nay
chiem 37% CII va 84% xuat Ihau, voi nghïa vu tra no hang nam chiem 8% xuat
Ihau. Iau het nhung Ihoan no nay Ia theo dieu Ihoan uu dai, co nghïa Ia voi muc Iai
suat rat thap. Cach nhìn nhan cua cac co quan xep hang ve Viet Nam cung nhat quan
voi Iha nang ben vung trung han nay.
Iuong von tu nuoc ngoai dua vao cung on dInh, hoac tham chI gia tang. Mac du
thong tin ve mat nay con han che, song nguon Iieu hoi cua nguoi Viet Nam o nuoc
ngoai da tro thanh mot nguon ngoai te quan trong, va co the vuot muc 2 ty do Ia
trong nam 2002. Cac cam Iet dau tu nuoc ngoai truc tiep da giam so voi nam 2001,
nhung muc thuc hien thì Ihong. Nhìn chung, Iuong von thuc te cua nuoc ngoai dua
vao co xu huong nhIch Ien. Su on dInh tuong doi trong dau tu nuoc ngoai truc tiep
thuong duoc dem so sanh voi muc tang rat Ion trong cac cam Iet o Trung Òuoc.
Nhung cho den nay toan bo Ihu vuc Iong A deu co Iuong dau tu nuoc ngoai giam.
Thuc hien cai cach
Tiep tuc thuc hien cai cach co cau trong Ihu vuc doanh nghiep va tai chInh, cai thien
quan Iy chi tieu cong va dau tu cong Ia dieu can ban nham dam bao cho tình hình no
trong nuoc duy trì o muc ben vung trong trung han. Tien do con chenh Iech giua cac
cuoc cai cach cung Ia mot moi Io ngai. Iac diem cua tình hình hien nay Ia tien bo
Ihong dong deu trong cuoc hanh trình di den phat trien. Trong Ihi tu do hoa thuong
mai tien trien deu, tham chI con nhanh hon du Iien, thì nhung Iïnh vuc Ihac tien bo
Iai cham hon nhieu, neu Ihong muon noi Ia hoan toan chung Iai. Neu cac doanh
v
nghiep nha nuoc Ihong the duong dau voi canh tranh ngay cang gia tang trong thI
truong san pham, thì ho se gap Iho Ihan trong viec tra no, gay them ganh nang cho
Ihoi Iuong no Iho doi von da Ion cua he thong ngan hang. Kha nang se co them
doanh nghiep hoat dong trong Iïnh vuc ngan hang cua Viet Nam Iai cang gay ap Iuc
cho Ihu vuc nha nuoc hien con mot bo phan chua duoc cai cach.
Iieu do Ihong co y muon noi rang tu do hoa thuong mai can Iam cham Iai, hoac phai
dao nguoc Iai nhung tien bo da dat duoc. Trong vong 15 nam, thue quan da giam
xuong, va nhieu han che dInh Iuong da duoc bai bo, che do ty gia da duoc tu do
hoa. Va van con quyet tam duy trì theo huong nay, the hien bang viec Iy Iet hiep
dInh thuong mai song phuong Viet-My, va dang co nhung buoc dam phan de gia
nhap To chuc thuong mai the gioi (WTÒ). Voi nhung cam Iet da dua ra, Viet Nam se
chI thiet thoi neu cu trì hoan viec gia nhap WTÒ. Chi phI cho viec gia nhap se cang
tang theo thoi gian, va den 2005 co the se tang rat nhieu, Ihi Iet thuc chuong trình
nghI su phat trien Ioha. Ion nua, viec Trung Òuoc gia nhap WTÒ gan day da dua
Viet Nam vao the bat Ioi. Va do WTÒ co ngam y phan biet doi xu doi voi nhung
nuoc Ihong phai thanh vien, nen viec gia nhap se dua Viet Nam va vI the co Ioi hon
de bao ve quyen Ioi cua mình truoc nhung hang rao phi Iy cho hang xuat Ihau cua
mình.
Cach Iam nua Ia phai tang cuong nhung cai cach co cau Ihac. Ioi voi cac doanh
nghiep nha nuoc, Ie hoach cai cach du tru se xap xep Iai va chuyen doi so huu cua
1.700 doanh nghiep trong giai doan 2001-2005. Cong cu chInh de thuc hien chuyen the
Ia co phan hoa, ma theo Iap Iuan thì Ihong giong hoan toan voi viec tu nhan hoa. Co
phan hoa Ia mot qua trình trong do mot phan hoac toan bo von cua nha nuoc tai
doanh nghiep se duoc ban duoi hình thuc co phieu voi gia dua tren gia trI so sach
cua tai san. Song tren thuc te, Iho co the thuc hien neu Ihong co su dong y cua giam
doc va da so nguoi Iao dong. Cac cong cu cai cach Ihac bao gom ban, cho thue,
Ihoan, va thanh Iy. Mat Ihac, nhung doanh nghiep nam trong danh muc dai gom
nhung nganh duoc coi Ia “chien Iuoc” se duoc co cau Iai, nhung van nam trong tay
nha nuoc.
Mac du nhung no Iuc de chuyen the va co cau Iai doanh nghiep nha nuoc cho den nay
Ia dung tien do, nhung tien bo thì con cham. Iien tai, cac co che cai cach duoc ap
dung moi chI Ia tu nguyen, chu chua phai Ia bat buoc cac doanh nghiep phai chuyen
doi. Su mien cuong trong sap xep va doi moi doanh nghiep nay Ia de hieu Ihi ma
tình trang thua nguoi Ia pho bien, va sap xep Iai se co the dan den viec sa thai hang
Ioat. Nhung Ihoan no qua Ion cung Iam nhut trI nguoi mua co phan. Mac du co che
den bu nham Ihuyen IhIch tu nguyen thoi viec moi duoc dua ra, song co che de giai
quyet no Iho doi cho den nay moi chI co hieu Iuc mot phan. Nhung su cham Iai trong
qua trình chuyen the duong nhu con phan anh su Ihang cu cua nhieu giam doc
doanh nghiep nha nuoc, nhung nguoi co the bI mat quyen Ioi neu doanh nghiep do
ho quan Iy se thuoc dien chuyen doi so huu.
Mot Ie hoach cai cach doanh nghiep nha nuoc moi dang duoc soan thao. Ten cua
nhung doanh nghiep thuoc dien chuyen doi se duoc cong bo, chI ro thoi han phai
chuyen doi. Tuy nhien, viec giam sat va cuong che qua trình nay co the van con yeu.
Cac co che moi cung dang duoc can nhac de giai quyet no cua nhung doanh nghiep
nha nuoc chuyen the. Nhung cu the thì con chua ro. Iieu then chot Ia thiet Ie phu
hop de tranh viec tao dong co Ihuyen IhIch tiep tuc tang no xau, dong thoi phai
giam thieu nguy co cho ngan sach. Thong tin tot hon ve doanh nghiep nha nuoc cung
giup cung co qua trình nay. Io Tai chInh dang soan thao nhung tieu chuan Ie toan
moi de ban hanh nam 2003. Viec ap dung nhung tieu chuan nay se co tac dung Ion
vi
VIEÄT NAM: THÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
trong nang cao tInh minh bach. Nhung hieu qua cua no Iai tuy thuoc rat nhieu vao
nhung yeu cau Ihai bao duoc neu cu the va nhung co che thi hanh duoc ap dung.
Trong Ihu vuc ngan hang, bon ngan hang thuong mai quoc doanh Ion van chiem 73%
tong tai san cua toan he thong. Nhung trong thap Iy qua nhung ngan hang nay da
phat trien tu nhung Ienh cho vay chInh sach chuyen biet sang thanh nhung trung gian
tai chInh dInh huong thuong mai nhieu hon, voi nhung tien bo ro ret trong nam 2001
va 2002. Nhung ngan hang thuong mai quoc doanh nay hien duoc bo sung boi mot so
ngan hang co phan, ngan hang Iien doanh, va chi nhanh va van phong dai dien cua
cac ngan hang nuoc ngoai. Ien canh do, con co su gia tang nhanh chong ve muc do
tien te hoa trong nen Iinh te Viet Nam. Ty Ie giua tIn dung ngan hang tren CII da
tang tu 13% nam 1990 Ien 27% nam 1995 va 44% nam 2000. Tang truong cua Ihu vuc
tai chInh phi ngan hang, nhat Ia nganh bao hiem, cung rat dang Ie, mac du quy mo
tuyet doi cua Ihu vuc nay van con nho.
Su chuyen dIch nay cua Ihu vuc tai chInh trong mot so Iïnh vuc voi tien do trong tam
Iiem soat, va trong mot so Iïnh vuc Ihac chI mang tInh tham do va Ihoi dong. Nhung
nhung thay doi nay Ihong phai Ia Ihong co gia phai tra. Tiep tuc cho vay chInh sach
trong nhung nam 90, va Iy nang tIn dung cung han che Ihi tIn dung tang truong
nhanh da dan den su tIch tu cua nhung Ihoan no Ihong sinh Ioi. Ie giai quyet van
de nay, chInh phu bat tay vao mot cuoc cai cach quan trong doi voi he thong ngan
hang thong qua mot chuong trình tai co cau va tai cap von trong nhieu nam. Tien bo
trong giai quyet nhung Ihoan no Ihong sinh Ioi cu van con cham. Kho Ihan chInh Ia
voi nhung Ihoan no Ihong the chap, chu yeu Ia cua doanh nghiep nha nuoc. Cac
ngan hang thuong mai quoc doanh cam thay Iho Ihan trong dat muc tieu giai quyet
no, do cham tre trong cai cach doanh nghiep nha nuoc.
Ie tien toi, quy che va giam sat doi voi Ihu vuc ngan hang can duoc nang cap nham
thuc day dInh huong hoat dong thuong mai. Ianh gia chat Iuong tai san va nhung
rui ro Ihac trong hoat dong ngan hang phai tro thanh cong viec hang ngay cua cac
thanh tra. Cac chuan muc Iiem toan quoc te phai duoc ap dung. Va Ngan hang Nha
nuoc Viet Nam can tap trung nhieu hon vao chuc nang chInh cua ngan hang trung
uong va giam sat cac ngan hang.
Ve phat trien Ihu vuc tu nhan, da co su thay doi dang Ie trong thai do nho co viec
ban hanh Iuat Ioanh nghiep nam 2000, va gan day hon Ia Ioi nghI Trung uong 5,
Ihoa 9 vao thang 3-2002 da chInh thuc ung ho. Ke tu Ihi ban hanh Iuat nay, so doanh
nghiep dang Iy va Iet qua hoat dong cua Ihu vuc tu nhan chInh thuc da tang mot
cach ngoan muc. Nhung bat chap nhung tien bo nay, Ihu vuc tu nhan chInh thuc
trong nuoc o Viet Nam van con rat nho be va tuong doi mong manh. Ien nam 2002,
no chI moi chiem chua day 4% CII, o% san Iuong cong nghiep che tao, va Ihoang 3%
tong so viec Iam.
Tang truong cua Ihu vuc tu nhan se co tam quan trong thiet yeu de thu hut duoc 1,2
trieu Iao dong moi moi nam. Ie duy trì duoc da tang truong theo thoi gian, viec cai
thien moi truong Iinh doanh se Ia can thiet. Iien tai, san choi cho cac Ioai hình doanh
nghiep o Viet Nam con xa moi Ia bình dang. Cac nhom doanh nghiep Ihac nhau, du Ia
doanh nghiep nha nuoc, doanh nghiep nuoc ngoai, doanh nghiep tu nhan chInh thuc,
hay ho Iinh doanh, moi Ioai Iai chIu su dieu chInh cua Iuat Ie va quy dInh rieng. Tiep
can voi nhung thI truong chInh nhu dat dai va von cung Ihac nhau giua cac Ioai hình
doanh nghiep, dan den nhung hanh vi Ihac nhau cua cac doanh nghiep. Tam nhìn va
cach dieu hanh o cac cap dIa phuong cung rat quan trong. ChInh quyen dIa phuong
co anh huong truc tiep den cac thI truong yeu to san xuat, giay phep hoat dong, phe
duyet dau tu, dang Iy Iinh doanh, va cac the Ioai thanh tra tai cho.
vii
Bat bình dang gia tang:
Ciai doan tang truong ma Viet Nam trai qua trong thap Iy 90 Ia rat co Ioi cho nguoi
ngheo. Iieu nay phan Ion Ia nho cai cach dat dai. Viec phan bo va cap giay chung
nhan quyen su dung dat cho cac ho nong thon, noi hau het nguoi ngheo sinh song, da
tao ra su phan phoi Iai dang Ie cua cai. Su phan bo nay cung Ia nguon chInh Iam
tang san Iuong nong nghiep. Nhung cai cach dat dai chI Ia bien phap can thiep mot
Ian, dan den muc tieu dung cua ho tang, nhung Ihong nhat thiet Ia tao ra ty Ie tang
truong ben vung trong tieu dung. Thuc te, nhung ho nong thon chI dua vao nong
nghiep Ia nhung ho ngheo nhat: nhung ho da dang hoa duoc sang nhung viec Iam phi
nong nghiep thì Iha gia hon.
Nhung cai thien va tang cuong hieu qua tiep theo trong phan bo quyen su dung dat
co the se Ihong co tac dong giong nhau doi voi tình trang ngheo doi. Tham chI no
con Iam cho mot bo phan tro nen de co nguy co ton thuong hon. Neu Ihong duoc
Iam can than, phan dat o mien nui co the co tac hai den cac nhom dan toc thieu so.
Cap chung nhan cho cong dong Ia mot giai phap can tham do, dac biet Ia cho cac
nhom dan toc thieu so, nhung nguoi ma theo truyen thong Ihong thua nhan dat dai
Ia quyen cua rieng tung ho. Su phat trien thI truong dat dai do thI co the thuan Ioi
hon cho nguoi ngheo, bang cach Iam cho nha o do thI vua voi Iha nang cua ho hon.
Mot tai san quan trong nua Ia Iy nang, tay nghe, cung co the gan voi tình trang bat
bình dang gia tang. Ioi nhap Iinh te the gioi se Iam tang Ioi suat thu ve tu giao duc.
Trong giai doan dau chuyen doi sang Iinh te thI truong, thu nhap Ihong Ihac xa nhau
Iam giua cac trình do hoc van. Nhung mot xu huong gia tang muc Ioi suat theo trình
do giao duc trong thI truong Iao dong da bat dau ro net trong nhung nam 90. Khi nen
Iinh te tiep tuc hoi nhap hon voi thI truong toan cau, muc thu Iao tra cho Iy nang co
Ie se tang. Su bat bình dang hien nay trong ty Ie di hoc va su thanh dat se bien thanh
nhung bat bình dang Ion hon trong thu nhap. Io do, chenh Iech giua nong thon va
thanh thI se gia tang. Chenh Iech giua nhung nguoi co du trình do de tan dung duoc
Ioi Ich cua toan cau hoa va nhung nguoi Ihong co Iha nang do cung se gia tang.
Nhung chInh sach trong Iïnh vuc xa hoi, nhat Ia trong giao duc va y te, Ia chìa Ihoa
de ngan chan bat bình dang gia tang, hoac It nhat Ia Ihong gia tang thai qua trong
giai doan tang truong moi cua nen Iinh te Viet Nam. Su gia tang ty Ie nhap hoc o
Viet Nam Ia day an tuong, va ty Ie nay Ia ngang nhau cho ca nam va nu. Trong 5 nam
qua, ty Ie nhap hoc da tang gap doi o bac trung hoc co so, va gap 4 o bac pho thong
trung hoc. Tuy nhien, thu thach de dua nhom tre em con Iai di hoc tieu hoc van con
Iha Ion, do nhung tre em nay thuong thuoc nhung vung ngheo va xa xoi. Cung vay,
ty Ie hoc sinh tieu hoc co hoc Iuc ve toan va doc hieu Iem con tuong doi Ion, nhat Ia
o nhung hoc sinh ngheo.
Mo rong pham vi va nang cao chat Iuong giao duc, giam chi phI cho nguoi ngheo Ia
can thiet de ngan chan Ihong cho bat bình dang gia tang thai qua trong giai doan tang
truong moi cua nen Iinh te Viet Nam. Trình do hoc van cao va duoc phan bo dong
deu cung Ia chìa Ihoa de Iam cho giai doan tang truong moi ben vung hon ve dai
han. Tiep tuc hoi nhap Iinh te toan cau se can co Iuc Iuong Iao dong co Iy nang.
Thieu nhung Iao dong co tay nghe, cac Iy thuat vien va cac nha quan Iy da Ia van de
noi Ien o hau het cac trung tam Iinh te nang dong. Tu IhIa canh nay, ro rang co moi
Iien he giua giao duc va hieu qua.
viii
VIEÄT NAM: THÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Tuy vay, mo rong pham vi va cai thien chat Iuong giao duc con doi hoi phai co
nhung thay doi quan trong trong quan Iy chi tieu va dau tu cong, bao gom phan bo
nguon Iuc giua cac nganh va trong mot nganh. Ihan bo giua cac tInh cung quan
trong, nhat Ia do ngay cang phai dua vao nguon thu cua dIa phuong nhieu hon.
Mot xu huong gia tang bat bình dang trong Iet qua ve suc Ihoe cung dang Io ngai.
Viet Nam da cai thien duoc ro ret cac chI tieu suc Ihoe trong nhung thap Iy qua. Ty
Ie tu vong tre em va ba me da giam xuong ngang voi muc cua nhung nuoc co thu
nhap dau nguoi cao gap hai den ba Ian. Suy dinh duong o tre em, mac du con cao
theo tieu chuan quoc te, nhung da giam dang Ie trong nua cuoi thap Iy 90. Nhung
dong thoi, co su chenh Iech ngay cang nhieu giua nguoi ngheo va nguoi giau. Ty Ie
tu vong tre duoi 5 tuoi Ihong giam o bo phan ngheo nhat trong dan cu. Thuoc thiet
yeu da re di, nhung nhung Ihoan tien chi tra cho Iham chua benh con Iha cao, va co
Ie Ia nguoi ngheo Ihong co Iha nang chi tra. Iien tuong nay co xu huong di Iem voi
viec dan dan ap dung co che thI truong trong he thong y te.
Khac phuc van de mat can doi doi hoi phai co nhung thay doi trong co che tai tro cho
y te. Viec phan bo nguon Iuc noi chung giua cac nganh can phai duoc xem xet Iai.
Nhung phan bo nguon Iuc giua cac co so y te va cac cap cung Ia dieu can Iam. Can
chu trong hon vao phong benh (hon Ia chua benh) va cham soc suc Ihoe ban dau,
nhat Ia o cap tInh. Mot dieu can Iam nua Ia giai quyet tình trang bat bình dang dai
dang trong Iet qua suc Ihoe gan voi viec dua vao nguon thu cua tInh. Co the da den
Iuc Viet Nam can tong Iet Iai he thong bao hiem y te.
Tang truong nhanh cua Viet Nam cung dang Iem theo viec Iam ton hai den tai
nguyen thien nhien va giam chat Iuong moi truong. Iat tiep tuc bI xuong cap, trong
Ihi da dang sinh hoc bI de doa. Io che phu rung co cai thien doi chut, nhung chat
Iuong van con Ia dieu dang ngai. Tai thanh pho va thI tran, o nhiem Ihong IhI, nuoc
va chat thai ran can duoc xu Iy, trong Ihi cac dIch vu moi truong chua dap ung duoc
nhu cau. Cac tai nguyen ven bo va bien cung dang bI anh huong nghiem trong. Su
xuong cap moi truong dang anh huong nang ne Ien nguoi ngheo, thong qua tac dong
Ien suc Ihoe va cuoc song cua ho. Nguoi ngheo thuong de bI ton thuong nhat truoc
thien tai.
Cac cai cach Iinh te, nhu tu do hoa thuong mai va chuyen doi doanh nghiep nha
nuoc, co the dan den mot so nguoi bI thua thiet. Trong Ihi ca nuoc duoc Ioi nhieu, thì
cai cach cung co the co nhung tac dong Ihac nhau Ien nhung bo phan Ihac nhau. Io
chInh phu dat uu tien va phat trien voi cong bang xa hoi, nen can co nhung co che
phu hop de giup do nhung nguoi bI thiet thoi. Mang an sinh xa hoi cung can duoc
thiet Iap de ung pho voi nhung tac hai do nhung xao tron Ihong truc tiep Iien quan
den cai cach, nhu nhung anh huong Ien tình trang suc Ihoe hoac xuong cap moi
truong. Van de Ia mang an sinh xa hoi co du de Iam cho giai doan tang truong moi o
Viet Nam co Ioi cho nguoi ngheo hay Ihong.
Trong mot so truong hop, co the xac dInh duoc nhung doi tuong bI thiet thoi, va co
the xem xet nhung co che de Ihac phuc nhung tac hai. Mang an sinh xa hoi danh cho
nguoi Iao dong doi du trong doanh nghiep nha nuoc chInh Ia truong hop nay. Tu
nam 2002, quy do Io Tai chInh quan Iy da chi tra tro cap thoi viec mot cach rong rai
hon so voi nhung quy dInh cua Io Iuat Iao dong chi tra cho nhung nguoi Iao dong
mat viec do chuyen the doanh nghiep nha nuoc. Nhung trong mot so truong hop
Ihac, tac dong gay xao tron do cai cach gay ra se It hon, nen phai Ioai bo nhung bien
phap huong doi tuong.
ix
So voi cac nuoc ngheo, Viet Nam co mot mang an sinh sau rong. Ion nua, nguon Iinh
phI duoc chuyen qua day da tang nhieu theo thoi gian. Mang an sinh xa hoi cung
mang tInh Iuy tien. Cac ho ngheo nhan duoc tro cap Ion hon cac ho giau, tInh theo ty
Ie trong tieu dung cua ho. Va he thong nay con tro nen Iuy tien hon do nguon Iinh
phI duoc dua vao day tang Ien. Nhung muc tro cap It oi, tInh theo ty Ie trong tieu
dung cua ho, cho thay rang mang an sinh tu no Ihong the Iam thay doi duoc tình
hình ngheo doi va bat bình dang.
Ve Iau dai, cach tot nhat ma Viet Nam co the Iam cho tang truong vì nguoi ngheo va
han che viec gia tang bat bình dang nam o cho Ihac. Mot Ihu vuc tu nhan hung
manh, dem Iai co hoi viec Iam cho nguoi ngheo o nong thon va nguoi nhap cu o do
thI Ia chìa Ihoa de giam ngheo. Cung ung huu hieu dIch vu co ban, dan den Ioi Ich
Iau dai trong thanh tIch giao duc va y te, Ia dieu can ban de ngan chan su gia tang
bat bình dang. Tuy nhien tien bo trong chuong trình cai cach co cau, dan den tiep tuc
phat trien Ihu vuc tu nhan, va trong chuong trình xa hoi, dan den phat trien con
nguoi cao hon, se Iho dat duoc neu Ihong co cai thien can ban trong quan trI nha
nuoc.
Quan trI nha nuoc hien dai
Khi Viet Nam buoc vao giai doan moi cua tang truong cao, viec mo rong hoat dong
Iinh te co the di nhanh hon viec hien dai hoa Ihuon Iho phap Iy. Iam bao quyen so
huu tai san, tInh minh bach trong tu phap va Iuat phap va dieu can thiet de tiep tuc
thu hut dau tu va tao viec Iam. Òuyen Ihieu Iien cua cong dan, yeu cau duoc giai
quyet nhung thac mac Ia dieu can ban de cai thien cac dIch vu cong trong nhung Iïnh
vuc nhu y te va giao duc. Thuc hien hieu qua phap Iuat Ia then chot de tranh Iam
dung va tham nhung. Trong tat ca nhung Iïnh vuc nay, con nhieu viec can phai Iam.
Ihat trien Iuat phap cua Viet Nam duoc hình thanh tu viec chuyen doi tu Iinh te Ie
hoach hoa tap trung sang Iinh te thI truong voi dInh huong xa hoi chu nghïa. Tu do
hoa Iinh te, hoi nhap voi the gioi, va mot chuong trình xa hoi da Iam nen tang cho
qua trình cai cach phap Iuat duoc dien ra tren thuc te. Mot nen mong quan trong de
tiep tuc cai cach phap Iuat Ia Ianh gia nhu cau phap Iy, duoc tien hanh trong nam
2001 va 2002. Tuy nhien, cac bien phap chInh sach no dat ra noi dung hon Ia mot danh
sach cac muc tieu. Se can nhung no Iuc dang Ie de bien chung thanh nhung chuong
trình cu the. Neu mot co cau quan Iy phu hop de cai cach phap Iuat Ihong duoc Iap
ra, thì Ie hoach hanh dong co the Ihong dat duoc cac muc tieu.
Ie dat duoc phat trien cong bang xa hoi cung can phai Iien tuc no Iuc nham cai thien
quan Iy chi tieu cong. Ie thong quan Iy hien tai cua Viet Nam co ca diem manh Ian
diem yeu. Trong Ihi chInh phu da co mot so tien bo tot trong Ihac phuc nhung diem
yeu, thì con can phai co cai cach sau hon nua. Cac qua trình de uu tien hoa chi tieu
van con chua co tac dung. Viec thieu mot Ihuon Iho ngan sach dang tin cay cho
nhieu nam cung co nghïa Ia Iap Ie hoach chi tieu duoc tien hanh ma Ihong tham Ihao
den nhung han che trung han ve nguon Iuc. Uu tien hoa duoc thuc hien rieng re cho
chi xay dung co ban (do Io Ke hoach & Iau tu phu trach) va chi thuong xuyen (do
Io Tai chInh phu trach), voi nhung mat can doi Ion giua hai Ioai nay. Con thieu ro
rang trong phan dInh vai tro cua cac bo nganh va cac tInh trong uu tien hoa chi tieu,
voi nhung chI tieu thieu hien thuc do trung uong de ra tai cac bo nganh, sau do thì
cac tInh phan nhieu Ia phot Io di.
Mot buoc can ban nua Ia phai co Iet hop chat che trong xay dung ngan sach. Viet
Nam can tien xa hon qua trình “hai ngan sach rieng” nay. Chi xay dung co ban va chi
x
VIEÄT NAM: THÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
thuong xuyen phai duoc Iet hop trong cung mot Ihuon Iho chi tieu trung han, voi
mot Ihuon Iho Iinh te vï mo duy nhat voi nhung muc tieu phat trien duy nhat.
Nhung tien bo theo huong nay dang bI anh huong boi viec thieu nhung he thong
thong tin quan Iy tai chInh. Cac co che de Iuu giu va bao cao thong tin hien nay con
rat phan tan, cham tre va Ihong dang tin cay. Cung co va Iet hop he thong thong tin
quan Iy tai chInh Ia buoc co ban tiep theo. Thong tin quan Iy tai chInh yeu Iem se Ia
tro ngai de tiep tuc giao quyen va phan cap cho chInh quyen dIa phuong.
Iat Iuan viec thong nhat hai co che chi tieu cong se dien ra voi toc do nao, thì cung
can co nhung bien phap Ihac de cung co chuong trình dau tu cong cong. Chuong
trình nay nay sinh nhu Ia su tong hop cua cac chien Iuoc va Ie hoach cap quoc gia,
cap vung, cap tInh va cap nganh. Viec soan thao chuong trình tuan thu mot qua trình
phuc tap de di den nhat trI, bao gom viec ra quyet dInh cua tat ca cac tac nhan trong
nen Iinh te. Van ban dua ra Ia mot danh muc cac du an co the duoc thuc hien trong
Iy Ie hoach toi.
Viec ap dung mot he thong thong tin, cho phep phan Ioai cac du an theo nguon von,
nganh va vung se giup gan cac chInh sach dau tu voi cac muc tieu phat trien. Cac
buoc quan trong theo huong nay da duoc tien hanh cho chuong trình dau tu cong
cong 2001-2005. Tuy nhien, mot co so du Iieu song cua nhung du an Ion, bao gom ca
danh gia ve Iy do Iinh te, va tInh uu tien do dong gop vao tang truong va giam
ngheo, cung can phai duoc thiet Iap.
Con duong di den quan trI nha nuoc tot cua moi nuoc deu Ihac nhau, tuy thuoc vao
van hoa, truyen thong hanh chInh, dieu Iien Iinh te, va nhieu yeu to Ihac. Ie thong
hanh chInh cua Viet Nam, dua vao mo hình truyen thong, con mang nhieu nhuoc
diem. Tuy nhien, chInh phu da dua ra nhung tIn hieu ro trong nhung nam gan day ve
cai cach he thong hanh chInh. Chuong trình cai cach va doi moi dua ra mot tam nhìn
vuon xa va tao bao.
Cai cach nhan su Ia mot bo phan trong do. Chuong trình cat giam bien che da duoc
thiet Iap, ban dau nham giam 15% so bien che, nhung den nay moi dat duoc It tien
bo. Trong chung muc nao do, dieu nay cung tot, Ihi ma chua co ra soat Iai chuc
nang, vai tro va tien bo cong viec trong he thong hanh chInh. Con co du dInh ra soat
Iai Iuong cho Ihoi cong chuc, nhung chua co buoc thuc te nao duoc tien hanh. Mot
moi quan tam thIch dang o diem nay Ia se can mot nguon Iinh phI Ihong Io de tang
Iuong dong Ioat. Tuy nhien, con chua ro co phai ca bo may cong chuc thuc su duoc
tra Iuong thap hay Ihong. Cac can bo Iy thuat va chuyen mon co the Iiem duoc
Iuong Iha hon neu Iam trong Ihu vuc tu nhan, nhung doi voi nhung nguoi o nhung
bac thap, thì Iuong cua ho trong Ihu vuc phi chInh thuc co the thap hon nhieu. Tang
Iuong dong Ioat do do se Ihong gan Iuong cong chuc theo thI truong.
Mot bo phan nua trong chuong trình cai cach Ia ap dung may tInh va nhung bo phan
ngoai vi cua no cho cong tac hanh chInh. Cac tro ngai trong Iïnh vuc nay Iien quan
den thieu Iuat ve Iy thuat mang, bao gom ca Iuat ve tInh rieng tu, chu Iy dien tu,
chung nhan, va tInh hop Ie. Iieu quan trong Ihong Iem Ia nhung bien phap va hanh
dong de ra soat Iai va tinh gian cac thu tuc. Co che mot cua chInh Ia mot thanh tuu
ro ret nhat trong cai cach hanh chInh o cap dIa phuong. Mac du muc do va pham vi
co Ihac nhau, nhung tat ca deu phuc vu mot Ihu vuc dIa Iy, va co xu huong hoat
dong duoc o cap huyen.
Thu thach Ion nhat trong thuc hien cai cach Iinh te, cai thien dIch vu cong va hanh
chInh cong chInh Ia trong phan cap. Voi dan so Ia 78 trieu nguoi, Viet Nam co mot co
cau chInh quyen dIa phuong gom 3 cap. Ngoai cap quoc gia, con co chInh quyen dIa
xi
phuong cho o1 tInh thanh (cap 1), 59o huyen (cap 2) va 10.500 xa phuong (cap 3). Cac
cap Ihac nhau nay trong chInh quyen dIa phuong co muc do tu chu cao va quyen han
trong ra quyet dInh, nhung Iai It co trach nhiem giai trình.
Nhung sang Iien quan trong de dam bao cho phan cap co tac dung bao gom Ihoan
chi va dan chu o co so. Ie thong Ihoan chi, trong do cac co quan nha nuoc duoc cap
mot Ihoan de chi Iuong va cac chi phI hanh chInh, co quyen doc Iap hon trong Iua
chon co cau dau vao, de cung ung dIch vu tot hon. Thanh pho Io ChI Minh da duoc
quy che dac biet, bao gom quyen tu chu nhieu hon trong quan Iy cac Iïnh vuc Iap Ie
hoach Iinh te xa hoi, quan Iy dat dai, phat trien co so ha tang, va quan Iy dIch vu
cong.
Mat Ihac, dan chu o co so co the giam thieu rui ro cua chInh quyen dIa phuong, bang
cach trao quyen cho nguoi dan va de cho ho co tieng noi trong qua trình hoach dInh
chInh sach. Mot quy che dua ra Ihuon Iho de dat nen mong cho viec tham van, tham
gia va minh bach doi voi mot Ioat van de Iien quan den doi song nguoi dan o cap xa
da ra doi. Tuy nhien, thanh cong trong thuc hien quy che nay den nay van con Ihiem
ton. Ie tien xa hon nua trong chuong trình phan cap, can co nhung sang Iien de danh
gia tro cap tron goi va dan chu co so.
Mot chien Iuoc toan dien
Mac du co trien vong tang truong Iha quan trong nhung nam toi, nhung Viet Nam
con dang dung truoc nga ba duong. Iat nuoc co the thanh cong trong no Iuc chuyen
sang Iinh te thI truong voi dInh huong xa hoi chu nghïa. Tang truong cao, phat trien
cong bang, va voi mot chInh phu noi chung co chat Iuong tot chInh Ia nhung dau an
noi bat. Nhung dat nuoc cung co the Ihong thanh cong trong viec Ioai bo cac tro ngai
tren con duong cai cach, de cho cac Ioi Ich cuc bo thau tom nhung Ihoan chi va tro
cap cua chInh phu bu Iai tInh Iem hieu qua, va cuoi cung Ia dung co quan nha nuoc
cho Ioi Ich ca nhan se tro thanh mot hien tuong trong cuoc song. Mot tình trang Iinh
te vï mo yeu Iem, tang truong cham, bat bình dang gia tang, tham nhung tran Ian, se
Ia nhung Iet cuc co the xay ra trong truong hop nay.
Iieu can can se nghieng ve ben nay hay ben Iia cung se deu co he qua quan trong
den nguoi ngheo. Can 30 trieu nguoi (tren mot phan ba dan so) van dang song trong
ngheo doi. Ion nua, nhieu thanh tuu cua thap Iy qua van con mong manh, voi hang
trieu nguoi van co nguy co bI tai ngheo. Iau om, nguoi than chet, hoac thien tai (Iu
Iut, mat mua hoac gia suc) van Ia nhung moi de doa thuong truc. Xuat phat diem cua
CITT&CNTI Ia thua nhan rang mac du da co nhung thanh tIch trong nhung nam 90,
nhung tình trang ngheo van con pho bien va sau rong. Mot trong nhung dac tInh
quan trong cua no Ia su dung cac muc tieu thien nien Iy de the hien ro tam nhìn ma
Viet Nam da tu dat ra cho mình trong thap Iy toi (bang I).
Cac muc tieu phat trien cua Viet Nam cho thap Iy toi Ia day tham vong, nhung co the
dat duoc. Tuy nhien, de dat duoc, Viet Nam Ihong chI can co toc do tang truong cao,
ma con ca hình thai tang truong dung. Ngheo doi tap trung o nong thon, o mot so
vung dIa Iy nhat dInh (vung nui phIa Iac, ven bien mien Iac, va Iong bang song
Cuu Iong) va o mot so nhom dan cu dac biet bI yeu the (dan toc thieu so, phu nu,
nhung nguoi nhap cu Ihong chInh thuc vao cac Ihu do thI). Ie den duoc voi bo phan
dan cu do, mot su tang truong tren dien rong se phai Iet hop voi nhung no Iuc co
dInh huong. VI du, de dat duoc muc tieu Ia giao duc tot hon cho moi nguoi, thì 1,o
trieu tre em o do tuoi tieu hoc hien con chua di hoc se phai duoc dua vao giao duc
xii
VIEÄT NAM: THÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Bang I: Cac muc ticu µhat tricn cua Vict Nam
Nguoàn: Chính phuû nöôùc Coäng hoaø Xaõ hoäi Chuû nghóa Vieät Nam (2002).
xiii
chInh thuc. Iieu nay doi hoi rang It nhat nhung tre em It co Iha nang duoc den
truong nhat (dan toc thieu so, tan tat, tre Iang thang, v.v.) se phai Ia doi tuong dua
vao truoc. Cung tuong tu, viec dat cac muc tieu ve suc Ihoe con tuy thuoc can ban
vao nhung tien bo dat duoc cho bo phan 1/4 ngheo nhat trong dan cu va o nhung
vung Iem phat trien nhat. Iac biet Ia voi nhung Iet qua ve ty Ie tu vong, trong do
nhung thanh tIch tiep theo cho nhung vung phat trien nhat co Iha nang se rat It. Va
trong nhung Iïnh vuc ve quan trI nha nuoc tot, cac thu thach van con day cam go.
Tien do thuc hien Òuy che Ian chu o co so, dieu can ban de cai thien quan trI nha
nuoc, van con cham. Ve minh bach ngan sach, Viet Nam dang co nhung tien bo deu
dan, nhung con tut hau so voi cac nuoc co cung trình do phat trien. Va viec thuc hien
chuong trình cai cach phap Iuat, dieu can ban de cai thien tiep can voi cong Iy, chI
moi bat dau.
Nhung quyet dInh chInh can dua ra da duoc the hien trong CITT&CNTI. Viet Nam
Ia mot trong Ihoang 20 nuoc tren the gioi da soan thao chien Iuoc do quoc gia Iam
chu theo cach nay. Viet Nam Ihong chI Ia nuoc dau tien o Chau A ma con Ia nuoc Ion
nhat tren the gioi Iam nhu vay. Iieu nay cho thay muc do Iho Ihan dac biet trong
thuc hien, va Iai cang Iho Ihan hon do Viet Nam con Ia mot nuoc phan cap cao do ve
mat quan Iy nha nuoc. Viec phoi hop Iien bo Ia can thiet do ban chat da nganh cua
CITT&CNTI cung se Iam tang them Iho Ihan (Khung I). Mac du Iho Ihan nhu vay,
thuc hien CITT&CNTI Ia con duong hua hen nhat de Viet Nam co the thanh cong
doi mat voi nhung thu thach va dat duoc Ioi hua cua mình.
Khung I: Thuc hicn CLTT&CNTO
CL11&Cl1l duoc chu lan lhicl kc dc lang liuong va gian nghco va sc doi hoi co su phoi hop licn
lo dc lhuc hicn. lo cung doi hoi phai quan liicl xuong ca cac cap lính, huycn va xa dc nhung uu licn
va chi licu cua dia phuong duoc gan chal hon voi nhung nuc licu phal liicn cap quoc gia. Cua liình
uu licn hoa, dal liình lu va lhuc hicn na lian chính sach liong CL11&Cl1l sc duoc ycn lio lhcn
lhong qua lín dung ho lio ngan sach cua cac nha lai lio, lao gon Cuy gian nghco va lang liuong
(IKCI) cua IMI, va 1ín dung ho lio gian nghco (IKSC) hang nan cua lgan hang 1hc gioi.
1hang 9-2OO2, 1hu luong da ia Cuycl dinh 82¬/Cl-11g nhan lhanh lap Lan Chí dao vc lhuc hicn
CL11&Cl1l, IKCI, va IKSC. Lan nay sc do Iho 1hu luong lguycn 1an lung lan liuong lan, voi
hai pho liuong lan. nol la 1hu liuong Lo KI&l1 chiu liach nhicn vc CL11&Cl1l, va nol pho
1hong doc lIll chiu liach nhicn vc IKSC/IKCI. Cac lhanh vicn lao gon cap lhu liuong cua 2O
co quan. i) Lo 1ai chính, ii) Lo 1huong nai, iii) Lo Lao dong, 1huong linh, Xa hoi, iv) Lo lgoai
Ciao, v) Lo 1u phap, vi) Lo long nghicp va Ihal liicn long lhon, vii) Lo Cong nghicp, viii) Lo
Ciao lhong Van lai, ix) Lo Y lc, x) Lo Ciao duc lao lao, xi) Lo Xay dung, xii) Lo Khoa hoc Cong
nghc, xiii) Lo 1ai nguycn Moi liuong, xiv) Lo loi vu, va nol lanh dao lu cac co quan. xv) Van Ihong
Chính phu, xvi) Ly Lan lan loc va Micn nui, xvii) 1ong cuc 1hong kc, xvii) Lan Chí dao loi noi va
Ihal liicn loanh nghicp. Lan Chí dao cung sc lao gon. xix) nol lanh dao cua Lan Kinh lc 1iung
uong lang, va xx) nol dai dicn cua Ioi Licn hicp Ihu nu Vicl lan
Ciup vicc cho Lan Chí dao co 2 lo cong lac licn nganh, nol cho CL11&Cl1l va nol cho IKSC/
IKCI, dung dau la nol can lo cap vu cua Lo KI&l1 va lIll, va lhanh vicn la lu lal ca cac co
quan kc licn. lhicn vu cua Lan Chí dao va cua 2 hai lo cong lac licn nganh la lhuc hicn, lhco doi
va danh gia CL11&Cl1l va lao dicu kicn phoi hop giua cac lo cung nhu phoi hop giua cac co quan
liung uong va chính quycn dia phuong
Nguoàn: Ngaân haøng Theá giôùi
xiv
VIEÄT NAM: THÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
1
GIOI THILU
Viet Nam co tiem nang tro thanh mot trong nhung cau chuyen thanh cong trong phat
trien. Ian cu co trình do giao duc cao so voi nhung nuoc o cung trình do phat trien
nhu the nay. Iuc Iuong Iao dong nhìn chung duoc thua nhan Ia can cu va de dao tao.
Nen Iinh te da mo cua de trao doi voi the gioi, Ihoi Iuong ngoai thuong Ion bang
toan bo CII. Va mac du co nhung Ioi the nay, muc san Iuong dau nguoi van thap,
ham y rang van con co tiem nang de cai thien va tao buoc nhay vot. Theo nhung
nghien cuu gan day ve phat trien, trình do dan trI cao, mo cua thuong mai, va mot
xuat phat diem thap Ia nhung dau hieu ro nhat bao truoc tang truong cao trong dai
han, ma Viet Nam thì hoi du nhung yeu to nay.
Cam Iet ve phat trien co su hoa nhap xa hoi, va chInh phu Iam chu the cac chInh sach
cua mình Ia nhung Iïnh vuc It duoc nghien cuu hon, nhung do chac chan cung quan
trong nhu nhung yeu to duoc neu tren, neu Ihong phai Ia quan trong hon. Viet Nam
cung dang Iam rat tot o IhIa canh nay.
Chien Iuoc tang truong va giam ngheo toan dien (CIRCS) moi hoan tat gan day da
bien mot tam nhìn chuyen sang Iinh te thI truong voi dInh huong xa hoi chu nghïa
sang thanh nhung hanh dong cu the cua nha nuoc (CIXICNVN, 2002: NITC, 2002e).
Chien Iuoc da the hien Viet Nam cam Iet mo cua hoan toan voi nen Iinh te toan cau
trong thap Iy toi, va tao ra mot san choi bình dang giua Ihu vuc nha nuoc va tu
nhan. Chien Iuoc cung nhan manh rang viec chuyen doi Ia phai co Ioi cho nguoi
ngheo, va Iuu y rang no se doi hoi phai dau tu manh hon vao nong thon va nhung
vung Iem phat trien, va thuc hien cai cach dan dan so voi cac Iien nghI cua co van
quoc te. Chien Iuoc cung chu trong vao giam ngheo va bình dang xa hoi, va mot he
thong quan Iy nha nuoc hien dai hon. Chien Iuoc nay Ia san pham cua chInh phu Viet
Nam, voi su tham gia cua tat ca cac co quan va nganh huu quan trong qua trình soan
thao. TInh Iam chu va su quyet tam do mot Ian nua Ia nhung dau hieu tot cho Viet
Nam.
Tình hình Iinh te noi chung Ia dang IhIch Ie. Sau giai doan bI cham Iai trong cuoc
Ihung hoang Iong A, nen Iinh te Viet Nam Iai tang truong manh tro Iai. Cac nha
dau tu dang co phan ung tIch cuc truoc nhung cong bo cai cach va cam Iet cua Viet
Nam. Iat nuoc dang duoc xep hang tot Ien ve muc do rui ro quoc gia, tình hình Iinh
te vï mo cung on dInh. Mac du moi truong ben ngoai Iem thuan Ioi, ve mat cau va
gia, nhung du Iien xuat Ihau se nhIch Ien do co Iiep dInh thuong mai Viet-My. Ty Ie
tang truong CII o muc 7% mot nam co Iha nang se tiep tuc trong vai nam toi.
Nhung buc tranh Iha quan nay Ihong nen Iam cho nguoi ta co thai do tu man, vì con
nhieu thu thach quan trong phIa truoc. Thu thach dau tien Ia thuc hien cam Iet.
Trong 3 nam qua, chInh phu Viet Nam da co mot Ioat nhung cam Iet day an tuong,
va da cai thien duoc nhieu co che Ihuyen IhIch nham day nhanh tien do chuyen doi
sang Iinh te thI truong (xem Ihung 1). ChI rieng viec Iam cho cac cam Iet va quyet
dInh nay co hieu Iuc da Ia mot thu thach o mot nuoc co trình do phat trien cao hon.
o Viet Nam, day se Ia mot nhiem vu day chong gai. Nang Iuc quan Iy con han che.
Nhung cach Iam co huu tu thoi Ie hoach hoa tap trung van con cham tre vao cong
Ienh. Nhung no Iuc xay dung su dong thuan trong hoach dInh chInh sach se giup Ich
nhieu, nhung cung rat mat thoi gian. Iieu quan trong hon nua Ia cac quyet dInh ngay
cang duoc thuc hien nhieu hon o cap dIa phuong. Ihan cap Ia mot trong nhung dac tInh
cua doi moi, va xu huong nay ngay cang tro nen manh hon. Mot trong nhung thu thach
Ion nhat ma Viet Nam phai duong dau Ia Iam the nao gan viec hoach dInh chInh sach cu
the o cap nganh, tInh va dIa phuong voi nhung cam Iet va dInh huong cua chInh phu.
2
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Tien do Ihong dong deu trong cai cach Ia mot moi quan ngai nua. Tình trang hien
nay Ia tien bo Ihong dong deu trong cac buoc phat trien. Trong Ihi cai cach o mot so
Iïnh vuc nay thì dien ra nhanh, tham chI nhanh hon ca du Iien, thì o nhung Iïnh vuc
Ihac Iai cham hon nhieu, neu Ihong noi Ia chung Iai hoan toan.
Su tuong phan nay Ia rat ro net trong cac cai cach co cau, trong do tu do hoa thuong
mai va cai cach doanh nghiep nha nuoc duong nhu Ia xung dot voi nhau. Cam Iet ma
Viet Nam dua ra cho thay rang nhieu Iïnh vuc hoat dong hien dang duoc bao ho se
sap phai doi mat voi canh tranh tu nuoc ngoai. Nhung mot so nganh trong do van
chIu su chi phoi cua nhung doanh nghiep nha nuoc chua duoc xap xep Iai. Trong Ihi
chuong trình co phan hoa, ban hoac thanh Iy nhieu doanh nghiep dang theo IIp muc
tieu, thì no cung to ra ngay cang gap nhieu Iho Ihan de tiep tuc da nay. Ty Ie no cao
Khung 1. Nhung cam ket va tuven bo gan dav
• Dci |ci º cuc Dcng Ccng scn Vic| Ncu, long kcl va danh gia nhung lhanh luu liong qua khu
va nhung lhicu sol, dc ia quycl dinh cho giai doan loi, no luc licp luc qua liình doi noi
(2OOO).
• C|icn |ucc p|c| |ricn |in| |c xc |ci dal ia chicn luoc cho nganh giao duc, y lc, dan so, dinh
duong, phu nu, lic cn, noi liuong, va nhung nganh khac (2OOO).
• C|icn |ucc |cng |rucng .c gicu ng|cc |ccn Jicn licn chicn luoc phal liicn kinh lc xa hoi 1O nan
lhanh nhung licn phap cu lhc, voi lo liình lhuc hicn (2OO2).
• 1uycn lo lhicn nicn ky cho lhay Vicl lan can kcl lhuc hicn cac Muc licu Ihal liicn 1hicn
nicn ky (2OO1)
• lg|i quvc| Trung ucng J cuc Dcng vc licp luc xap xcp lai, doi noi, phal liicn va nang cao hicu
qua doanh nghicp nha nuoc, lao gon chuong liình hanh dong chi licl cho giai doan lu nay
dcn 2OO¬ (2OO1).
• Ng|i quvc| Trung ucng 5 cuc Dcng lhong qua nhung chính sach va co chc dc lhuc day va lao
dicu kicn cho su phal liicn cua khu vuc lu nhan (2OO2).
• C|ucng |rin| |cng ||c .c cci ccc| |cn| c|in| 2OO1-2O1O da duoc khoi xuong, voi lon liu col
chính. co cau lai lo chuc, cai cach nguon nhan luc, phal liicn lhc chc, va cai cach quan ly lai
chính cong (2OO1).
• Dcn| gic n|u ccu p|cp |v dua ia nol chicn luoc loan dicn va sau do la kc hoach hanh dong dc
phal liicn hc lhong lual phap cua Vicl lan (2OOO).
• P|cp |cn| c|cng ||cu n|ung (sua doi) lap liung vao su can lhicl phai dau lianh chong lhan
nhung va lang phí nguon luc (2OOO).
• luc| Dccn| ng|icp da lao co so phap ly cho nol san choi lình dang cho noi doanh nghicp lu
nhan liong nuoc va don gian hoa nhung ycu cau dang ky lhanh lap doanh nghicp (2OOO).
• Kc |ccc| |cn| Jcng .c ||u .uc |u n|cn, voi su ho lio cua sang kicn Miyazawa, chua dung nol
loal cac licn phap dc coi lioi va ho lio cho khu vuc lu nhan (1999).
• luc| Jcu |u nucc ngcci (sua doi) da cai lhicn kha nang licp can voi ngoai lc, cho phcp chi
nhanh ngan hang nuoc ngoai nhan lhc chap lang quycn su dung dal, cho phcp dang ky lu
dong doi voi nol so loai dau lu nuoc ngoai, va cung cap lao lanh cua chính phu cho cac du
an co so ha lang (2OOO).
• •T|c ||uc |c |rc gicu ng|cc .c |cng |rucng (PKGI) .c Tin Jung |c |rc gicu ng|cc (PKSC) cung cap
ngan sach nhan day nhanh cai cach ngan hang, doanh nghicp nha nuoc, quan ly lai chính va
phal liicn khu vuc lu nhan (2OO1).
• K|u .uc ucu Jic| |u Jc ASLAN, han y iang Vicl lan sc lhuc hicn gian lhuc quan lhco Iicp
dinh vc lhuc quan uu dai co hicu luc chung, va gian dan nhung han chc dinh luong cho cac
nuoc ASLAl lu 2OO1 dcn 2OO6.
• Hicp Jin| ||ucng uci Vic|Mv lao gon gian dan lhuc quan doi voi hanh nhap khau, no cua
nganh dich vu dc nuoc ngoai duoc lhan gia nhicu hon, va lhuc hicn nghicn luc vicc lao vc
quycn so huu lií luc (2OO1).
• 1huong luong voi W1Ò lal dau cho lhay liicn vong gia nhap, va da dua ia lan chao hang
dau licn (2OO2).
3
cua cac doanh nghiep Ihien no thieu hap dan doi voi nguoi mua. Cac quy trình phuc
tap, va nhung bat trac Iien quan den viec chuyen doi so huu cung han che su nhiet
tình cua cac giam doc nhung doanh nghiep do. Ioi voi nguoi ngoai, su phan biet
giua thai do do du co the hieu duoc voi viec phan doi tuc Ihac Ia Ihong ro rang
bang.
Thuc su co nguy co Ia nhung doanh nghiep nha nuoc chua duoc xap xep Iai se gay ap
Iuc Ien chInh phu doi tro cap truc tiep hoac gian tiep, nham doi pho voi canh tranh
ngay cang tang tu nuoc ngoai. Khong the Ioai bo duoc mot phan gia tang dang Ie
tong Ihoi Iuong no Ihong sinh Ioi. Nhung dien bien nay se anh huong den on dInh
Iinh te vï mo - dieu Iien can thiet cho tiep tuc tang truong. Io do, dieu thiet yeu Ia
phai giu cho tat ca nhung bo phan cai cach nay theo dung tien do, nhu vay moi duy
trì duoc tang truong. Iac biet, can xac dInh nhung co che de thoi suc song moi vao
chuong trình xap xep Iai cac doanh nghiep nha nuoc, Ihac phuc nhung van de Iien
quan den no ton dong cung nhu su do du (hoac phan doi) cua nhung nguoi trong
cuoc.
Thu thach quan trong thu hai ma Viet Nam phai doi mat Ia giam ngheo. Ciai doan
tang truong sau doi moi Ia rat phi thuong o cho no Ihong di Iem voi su gia tang
dang Ie ve bat bình dang. Cac chI so bat bình dang tong hop nhu he so Cini van giu
gan nhu Ihong doi trong nhung nam 90. Ihan tIch o cap chi tiet hon cho thay rang
nguoi ngheo duoc huong Ioi hon nhieu giau, xet theo nghïa tuong doi. Ket hop giua
tang truong cao va muc do bat bình dang vua phai giai thIch cho nhung thanh cong
noi bat cua Viet Nam trong giam ngheo. Tuy nhien, neu Ihong co mot bien phap Iien
quyet, bat bình dang co Iha nang se gia tang, co the tang nhieu, trong giai doan tang
truong moi. Io Ia do tac dong cua phan bo Iai dat dai Ien ngheo doi o nong thon co
Ie bat dau duoc the hien.
Iat Ia tai san gia trI nhat cua Viet Nam. Chia dat cho cac ho o nong thon - noi chu
yeu nguoi ngheo sinh song, da dan den viec phan bo Iai cua cai mot cach dang Ie.
Nhung day chI Ia cach can thiep mot Ian, dan den viec gia tang muc tieu dung cua cac
ho, nhung Ihong nhat thiet Ia duy trì duoc tang truong. Tren thuc te, cac ho nong
thon Iam nghe nong thuan tuy Ia nhung ho ngheo nhat: nhung ho da dang hoa sang
cac cong viec phi nong nghiep co thu nhap Iha hon. Iien nay, chInh phu Viet Nam
Ihong co Ioai tai san tuong duong nao de phan phoi.
Trong Ihi do, hoi nhap Iinh te the gioi se Iam gia tang chenh Iech giua nong thon va
thanh thI. Khoang cach giua nhung nguoi co du Iy nang chuyen mon de huong Ioi
toan bo tu toan cau hoa voi nhung nguoi Ihong co du Iy nang cung se tang Ien. Io
do, nhieu ho thanh thI se tro nen giau co theo nghïa tuyet doi, ma Ihong chI giau
theo tieu chuan cua Viet Nam. Xu huong nay da tuong doi ro ret o Ia Noi va TI Io
ChI Minh. Iuc nay thì neu nhu Ihong co cac hanh dong cuong quyet cua nha nuoc, thì
nguoi giau se duoc huong Ioi nhieu hon.
Mot Ihu vuc tu nhan vung manh, tao viec Iam cho thI truong Iao dong moi, Ia mot
trong nhung dieu then chot de tang thu nhap cho nguoi ngheo trong thap Iy toi.
Khoang 1,2 trieu nguoi moi gia nhap thI truong Iao dong di tìm viec moi nam. Khu
vuc nha nuoc Ihong the nao thu hut duoc so nguoi tìm viec nay. Voi muc do su
dung von tuong doi cao cua cac doanh nghiep nha nuoc, so voi Ihu vuc tu nhan, chi
phI de tang so nhan cong gan nhu Ihong the Iham noi. So viec Iam trong cac doanh
nghiep nha nuoc co Iha nang se giam trong nhung nam toi, do co chuyen the va canh
tranh trong thI truong san pham. Viec mo rong nhung doanh nghiep vua va nho Ia
cach hop Iy duy nhat de tao viec Iam phi nong nghiep o nong thon, va tao co hoi thu
nhap cho nhung nguoi di cu ra thanh thI.
4
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Cac chInh sach doi voi Iïnh vuc xa hoi, dac biet Ia trong y te va giao duc, Ia mot diem
mau chot nua nham ngan chan su gia tang bat bình dang, hoac It nhat Ia de no dung
gia tang qua muc. Iat duoc nhung muc tieu de ra trong Chien Iuoc tang truong va
giam ngheo toan dien, ve mat tang pham vi va chat Iuong giao duc, hoac giam chi phI
cham soc y te cho nguoi ngheo, Ia can thiet de chan dung Ihong cho ho ngan cach
giau ngheo gia tang nhieu trong giai doan tang truong moi. Nhung thuc hien nhung
cam Iet trong Chien Iuoc tang truong va giam ngheo doi hoi phai thay doi can ban
trong quan Iy chi tieu cong va dau tu cong, bao gom ca phan bo nguon Iuc giua cac
nganh va trong mot nganh.
Ihan cap trong hoach dInh chInh sach chI Iam tình hình Iho Ihan them. Su gan gui
cua chInh quyen dIa phuong voi nguoi dan tao cho ho co hoi xac dInh ro hon cac bien
phap cu the can thong qua, va huong doi tuong tot hon. Nhung nhung Ioi Ich cua
phan cap Ihong phai tuc Ihac co duoc. Can phai cai thien tInh Iinh hoat va tinh than
trach nhiem cua chInh quyen dIa phuong trong phan bo va su dung nguon Iuc. Thuc
day cac co che de nguoi dan co the co tieng noi, neu ra nhung moi quan tam va yeu
cau cua mình, thong qua viec tham gia nhieu hon vao cac hiep hoi, cung Ia dieu quan
trong. Neu thieu tinh than trach nhiem thì phan cap se dan den su dung sai va Iam
dung nguon Iuc.
Thu thach thu ba ma Viet Nam gap phai, ma cung Ihong Iem phan gay go, Ia cai
thien chat Iuong quan Iy nha nuoc. Se Ihong the ung pho duoc voi hai thu thach tren
neu Ihong co nen hanh chInh co hieu Iuc, co nhung cong cu quan Iy tai chInh phu
hop. Thuc hien cai cach co cau, giu da cai cach doanh nghiep nha nuoc, tao san choi
bình dang de Ihu vuc tu nhan co the phat trien, va cai thien cac thanh tuu cua Ihu
vuc xa hoi, deu doi hoi phai co mot chInh phu co Iha nang thuc hien.
Ve diem nay, Viet Nam cung van gap phai tình hình Iho Ihan. Iat nuoc van con co
Ihuon Iho phap Iy va the che thua huong mot phan tu thoi Ie hoach hoa tap trung.
Khuon Iho nay Ihong duoc thIch nghi tot voi nhung nhu cau hien nay. Cung voi viec
nhung co hoi Ioi nhuan Ion Iao duoc tao ra trong Iinh te thI truong, no cung tao ra
tiem nang Ion cho tham nhung va Iang phI nguon Iuc.
Su Iet hop cua tInh bat bình dang dang da gia tang voi tham nhung (hoac don gian Ia
quan niem Ia co tham nhung) co the gay nhung hau qua rat tai hai. Neu su tIch tu
cua cai mot bo phan dan cu dang giau Ien trong giai doan nay duoc coi Ia Iet qua cua
Iao dong vat va va sang tao, thì no se Ia hop phap. Nhung neu no duoc coi Ia Iet qua
cua cau Iet, quen biet nhung nguoi co dIa vI cao, thì tình hình Iai hoan toan Ihac.
Iat chap nhung trien vong tang truong Ihong the choi cai cho nhung nam toi, nhung
Viet Nam con dang o truoc nga ba duong. Viet Nam co the thanh cong trong no Iuc
tien toi nen Iinh te thI truong theo dInh huong xa hoi chu nghïa. Tang truong cao,
phat trien hoa nhap, va chat Iuong chInh phu noi chung tot se Ia nhung dau an noi
bat. Neu Ihong dat nuoc co the that bai trong Ioai bo nhung rao can tren con duong
cai cach, de cho nhung Ioi Ich cuc bo thau tom nhung Ihoan chi tro cap cua chInh
phu, nham bu Iai tInh Iem hieu qua, va moi quan he thieu Ianh manh giua cac doanh
nghiep (ca cong va tu) voi cac quan chuc chInh phu. Mot nen Iinh te vï mo yeu Iem,
cham tang truong, bat bình dang gia tang, va tham nhung tran Ian se co the Ia mot
Iet cuc cua IIch ban bi quan nay.
Nhung quyet dInh then chot se Iam cho can can nghieng ve phIa nay hay phIa Iia
trong vong vai nam toi. Mot Ihi bat bình dang da gia tang va nhung Ioi Ich cuc bo da
cam sau vao bo may quyen Iuc, thì rat Iho dao nguoc tình hình nay. Iieu Viet Nam
co thuc hien duoc cac cam Iet cua mình hay Ihong con tuy thuoc vao nhung quyet
dInh do.
5
I. Neàn kinh teá thò tröôøng
6
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
7
1. DUY TRÌ TÍNH ON ÐINH
Vien canh Iinh te cua Viet Nam da duoc cai thien dang Ie trong vong 12 thang qua.
Su cai thien nay Ia nho mot Ioat cac chInh sach va quy che dua nen Iinh te vao mot
quy dao tang truong trung han o tam cao hon, Ie ca trong dieu Iien moi truong ben
ngoai con chua thuan Ioi. Niem tin trong Ihu vuc tu nhan duoc cung co do chuong
trình cai cach theo giai doan chi tiet da duoc thong qua vao nam 2001. Nhung doanh
nghiep moi cua tu nhan duoc thanh Iap voi toc do Ihoang 1.o00 doanh nghiep mot
thang, va vao dau nam 2002, Ioi nghI Trung uong 5, ICI TU Iang Khoa 9 da to ro
su ung ho manh me hon bao gio het doi voi Ihu vuc tu nhan. Tang truong Iinh te
nhanh cung di Iem voi muc no nuoc ngoai trong pham vi Iiem soat duoc. Vien canh
thuan Ioi nay cung voi tiem nang tang truo ng be n vu ng trong trung ha n cu a Vie t
nam cho tha y ta c do ng cu a Ihu ng hoa ng Io ng A da Ie t thu c va ba t da u mo t giai
doa n thInh vuo ng mo i. Vie t nam co the se co mo t va i na m vo i mu c ta ng truo ng
CII cao nhu trong tha p Iy 90.
Tuy nhien, thInh vuong Ihong don gian tu no ma den. Viec tiep tuc thuc hien cai cach
co cau trong Ihu vuc ngan hang va doanh nghiep, dong thoi cai thien quan Iy chi tieu
va dau tu cong cong Ia dieu can ban de dam bao cho tình trang no trong nuoc duy trì
duoc o muc ben vung trong trung han. Toc do cai cach cham chap cua Ihu vuc quoc
doanh chua tuong thIch voi tien do nhanh chong cua cai cach thuong mai. Neu cac
doanh nghiep nha nuoc Ihong the doi pho duoc voi tInh ca ch tranh gia ta ng tre n
thuong truo ng, ca c doanh nghie p na y se ga p nhie u Iho Iha n Ihi thanh toa n no
na n va tu do se do n tIch ca c Ihoa n no xa u. Trong truo ng ho p do , thInh vuo ng
don gia n chI Ia su ta ng truo ng “vay muo n” va da n da n se Ia i da n to i vie c ta i ca p
vo n cho he tho ng nga n ha ng mo t ca ch to n Ie m.
Nhung dien bien gan dav
Nam 2002, du Iien tang truong CII thuc te Ia Ihoang o%. Uoc tInh nay cho thay co cai
thien dang Ie so voi nhung nam truoc. Nhung nen tang can ban tot trong on dInh Iinh te
vï mo va thuc hien cai cach co cau, di Iem voi niem tin ngay cang duoc nang cao trong
nen Iinh te, do chInh Ia nhung Iy do can ban dan den tang truong CII nhanh hon.
Muc tang truong duoc duy trì do co su gia tang ve cau trong nuoc (Iình 1.1). Ty Ie
tang tong muc ban Ie hang hoa da phuc hoi tro Iai muc chua tung co Ie tu Ihi nen
8
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Iinh te bI anh huong boi cuoc Ihung hoang Iong A nam 1997. San xuat hang tieu
dung Iau ben nhu vat Iieu xay dung nha, o to, xe may, va ti-vi Ihang dInh rang muc
tieu dung da tang nhanh trong nam 2002.
Iau tu cung Ia mot nguon tang truong quan trong trong nam 2002, cho thay rang su
phuc hoi nay Ia ben vung. Viec nhieu doanh nghiep moi duoc thanh Iap va niem tin
vung chac cua cac nha dau tu da thuc day viec dau tu von va dua con so nhung
doanh nghiep dang Iy moi Ien tren 50.000 trong vong 2 nam qua. Ien thang 7-2002,
von dau tu tu nhung doanh nghiep moi da tang 45% so voi cung Iy nam truoc. Rieng
dau tu cua nhung doanh nghiep moi vua va nho trong Ihu vuc Iinh te chInh thuc co
Iha nang se dat 40 nghìn ty dong (tuong duong Ihoang 2.7 ty do Ia My) trong nam
2002 — tuc Ia gan 9% CII. Tong dau tu cua Ihu vuc nha nuoc, Ie ca tu nguon ngan
sach va von cua doanh nghiep, du Iien se o muc 18% CII nam nay.
Xu huong cua cac khu vuc kinh te
Khu vuc Iinh te ngoai quoc doanh trong nuoc tiep tuc dan dau ve tang truong.
Nganh che bien tiep tuc tang manh voi Ihu vuc tu nhan trong nuoc va dau tu nuoc
ngoai dat ty Ie tang san Iuong Ian Iuot Ia 19% va 15% (Iang 1.1). Nguyen nhan cua xu
huong nay Ia ty Ie doanh nghiep moi duoc thanh Iap dat muc cao trong nam 2002. Voi
muc tang san Iuong 12% nam sau so voi nam truoc, san xuat cong nghiep cua Ihu vuc
nha nuoc co Ihiem ton hon. Iieu nay phan anh su chuyen dIch dan dan cua Viet
Nam sang Iinh te thI truong, voi nhieu doanh nghiep nha nuoc ngay cang phai dung
truoc ap Iuc canh tranh va han che ngan sach cung ran hon. Cia trI gia tang trong Ihu
vuc tu nhan chInh thuc cua nen Iinh te qua thuc da vuot Ihu vuc nha nuoc, It nhat Ie
tu nam 1997.
San Iuong nong nghiep tiep tuc tang deu o muc 5% nam 2002, mac du bI han han o
Tay Nguyen va Iu Iut nghiem trong o mien Nam. Trong nganh dIch vu, CII tang o
muc o% mot nam, nho vao du IIch. Uoc tInh cua Ioi dong Iu IIch The gioi cho thay
rang nganh nay da tao ra oo8.000 cong an viec Iam cho Viet Nam, tuc Ia gan 2% tong
so viec Iam (Ioye, 2002). Trong 9 thang dau nam nay da co Ihoang 2 trieu Iuot Ihach
du IIch quoc te - tang 12% so voi nam 2001. Cho den gio van Iho co the noi duoc Ia
Iieu moi Io ngai ve an ninh trong Ihu vuc nam nay co anh huong den nganh du IIch o
Viet Nam cung nhu o cac nuoc Ihac, hay Viet Nam tiep tuc duoc coi Ia cho noi tru an
an toan trong con bao hay Ihong.
Bang 1.1: Ðong !uc cua tang truong
1/ So liou yo dich yu la dua lron gia lri gia lang.
Nguoàn: 1ong cuc 1hong ko:
9
Nhung kho khan ben ngoai
Ioat dong xuat Ihau trai Iai van con bap benh. Trong tam thang dau nam 2002, xuat
Ihau giam 1,7% so voi cung Iy nam truoc. Su suy giam nay mot phan Ia do gia dau
tho va mot so mat hang Ihac giam, nhung mat hang chiem hon mot phan tu trong
tong Iim ngach xuat Ihau cua Viet Nam. Tuy nhien, den thang 8 va thang 9 da co
chuyen bien dang mung ve tình hình xuat Ihau, va tang truong cho ca nam du Iien Ia
Ihoang 7% (Iang 1.2). Ngoai viec gia hang tang, tang truong xuat Ihau con do co su
gia tang manh trong xuat Ihau sang thI truong My, theo hiep dInh thuong mai song
phuong Viet-My co hieu Iuc tu nam ngoai.
Xuat Ihau hang may mac va giay dep - chiem mot phan ba trong Iim ngach xuat
Ihau tru dau tho - tang Ian Iuot Ia 32% va 12% trong nam 2002. Xuat Ihau hang may
mac sang My da tang 1o Ian tu nam 2001 sang 2002, nang tong xuat Ihau sang My Ien
tren 2 ty do Ia, va bien nuoc nay thanh thI truong Ion thu hai sau Iien minh Chau Au,
hon ca Nhat ban. Xuat Ihau thuy san sang My tang 28% trong 3 quy dau nam 2002,
mac du co nhung Ihieu nai ve ban pha gia cua phIa My, Iam cho cac nha xuat Ihau
cua Viet Nam Iho tiep can thI truong My hon. Xuat Ihau giay dep va hang thu cong
sang IU tiep tuc tang nhanh trong nam 2002. Tuy nhien, tranh chap va tam thoi cam
nhap tom tu Viet Nam do Io ngai co du Iuong Ihang sinh cao da Iiem che muc tang
truong Iim ngach xuat Ihau noi chung. Xuat Ihau tru dau tho cua Viet Nam sang
Nhat da giam 7% nam nay.
Trong Ihi xuat Ihau cua Viet Nam sang thI truong My Ia dang IhIch Ie va cho thay
nhung dau hieu tot cho tuong Iai, thì xuat Ihau sang Trung Òuoc Iai Ihong duoc
thuan Ioi cho Iam. Kim ngach xuat Ihau sang Trung Òuoc giam 8% trong nam 2001, va
giam 5% trong 3 quy dau nam 2002. Ket qua nay dua ra nhung nghi ngo ve Iha nang
canh tranh cua hang hoa Viet Nam, trong Ihi cac nuoc Ihac trong Ihu vuc co Iha
nang tang xuat Ihau sang Trung Òuoc trong nam 2002. Mot dieu cung dang Io ngai Ia
neu Trung Òuoc mo cua hon nua sau Ihi gia nhap WTÒ, se Iam mat co hoi cho Viet
Nam de doi choi Iai voi tac dong cua viec Iinh te chung Iai o nhung Ihu vuc Ihac,
nhat Ia Ihi chu Iy Iinh doanh cua Trung Òuoc Iai Ihac voi cua nhung trung tam Iinh
te Ihac nhu Nhat ban va My.
Bang 1.2: Xuat khau tang o muc khiem ton
1/ 1riou US.
Nguoàn: 1ong cuc 1hong ko ya uoc lính cua Bo 1huong mai.
10
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Xuat Ihau dau tho van giu vai tro quan trong, nhung ty Ie tang Iai co han. Nam nay
va nam sau, dau tho Iho co Iha nang Iam tang tong Iim ngach xuat Ihau nhu da
tung xay ra truoc day. Iieu nay Ia do Ihong the Iap Iai viec gia tang rat nhanh ve
Ihoi Iuong Ihai thac nhu vao cuoi nhung nam 90, do co han che ve cong suat. Cioi
han cong suat Ihai thac cung ham y rang Ie ca Ihi gia dau co tang manh, day muc
gia trung bình trong nam 2002 Ien tren 30 do Ia mot thung, thì cung chI co tac dong
Ihong dang Ie den tang truong Iim ngach xuat Ihau.
Quan Iv kinh te vï mo
Òuan diem ngan sach van giu trang thai than trong, voi muc tham hut ngan sach su
Iien xap xI 3% CII, Ihong Ie cho vay Iai, trong nam 2002, tuong tu voi muc cua nam
2000 va 2001. Tuy nhien, de duy trì duoc muc thu ngan sach nhu hien tai trong trung
han doi hoi phai co nhung no Iuc dong bo nham tang nguon thu ngoai dau tho. Nam
2000, xuat Ihau dau tho chiem 32% tong thu, con so nay du Iien se giam xuong con
28% nam 2002. Iieu nay doi hoi phai tang cuong chInh sach va quan Iy thu thue VAT.
Su can thiet phai nang cao hieu qua cua he thong VAT, va tang cuong nguon thu, de
Ihong truc tiep phu thuoc vao thue xuat nhap Ihau, Iai cang the hien ro Ihi du Iien
truoc duoc rang thu tu thue quan se giam do co cam Iet giam thue quan trong Ihu
vuc mau dIch tu do ASIAN va hiep dInh thuong mai Viet-My.
Tong muc chi ngan sach da duoc Iiem che de bao dam ngan sach va duoc quan Iy rat
than trong trong nam 2002. Chi dau tu da tang trong nam 2001 de cai tao co so ha
tang bI Iu Iut tan pha, nhung nay Ihong tiep tuc tang nua. Ca ty trong cua chi dau tu
va chi thuong xuyen trong CII deu giam trong nam 2002. o Viet Nam, muc chi tieu
cong It dang Io ngai hon Ia su phan bo chi tieu.
Tình hình cau noi dIa tang manh hien nay dang tao mot co hoi de tiep tuc giam tham
hut, nham cung co tai chInh cong. Iac biet, dieu quan trong co Ie Ia phai dut Ihoat
chuyen sang han che rui ro ngan sach gan Iien voi nhung Ihoan no bat thuong cho
chInh phu Iien quan den cac doanh nghiep nha nuoc va muc no xau trong Ihu vuc
ngan hang.
Muc no nuoc ngoai hien nay cua Viet Nam Ia 12,1 ty do Ia nam 2001 va du Iien se Ien
toi 13,3 ty vao cuoi nam 2002. So no nay chiem 37% CII va 84% xuat Ihau, voi nghïa
vu tra no hang nam chiem 8% xuat Ihau. Iau het nhung Ihoan no nay Ia theo dieu
Ihoan uu dai, co nghïa Ia voi muc Iai suat rat thap. Io do, Iha nang tra no nuoc
ngoai cua Viet Nam uoc tInh Ia se duy trì duoc trong trung va dai han, va Viet nam se
Ihong con nam trong nhom nuoc duoc xoa no theo chuong trình cua Cac nuoc ngheo
mac no tram trong (Ngan hang The gioi, se xuat ban c). Cac nha dau tu cung nhìn
nhan muc do rui ro cua Viet nam phu hop voi tInh ben vung trung han (Ihung 1.1).
Nhung viec quan Iy no Iai can phai quan tam hon. Iien tai, cong tac nay con duoc
phan tan o vai co quan chInh phu, su dung nhung co so du Iieu Ihong dong bo
(Ngan hang The gioi, 2002a).
ChInh sach tIn dung tiep tuc duoc Iiem che, theo dung chuong trình duoc Òuï Tien te
Òuoc te ho tro. Iieu dang noi Ia muc tang tIn dung cho cac doanh nghiep nha nuoc
duoc giu o muc thap hon so voi thoa thuan. Thang o-2002, tran Iai suat cho vay bang
noi te da duoc bai bo, cho phep cac ngan hang co the dInh gia tot cac rui ro tIn dung
va do do mo rong cho vay sang Ihu vuc tu nhan moi noi.
Nam 2002, Iam phat o muc 4,3%, tang tu Ihong hoac hoi am trong nhung nam truoc.
11
Iieu nay co ban phan anh su gia tang trong gia Iuong thuc thuc pham, mat hang
chiem Ihoang mot nua trong chI so gia tieu dung. Tuy nhien, muc tang gia vat Iieu
xay dung cung dang Ie.
Nhu cau tai tro tang Ien
Io Viet Nam thuc hien nhung cai cach theo Ie hoach trong Ihu vuc nha nuoc, Ie ca
mang an sinh xa hoi cho nhung nguoi Iao dong phai nghI viec o cac doanh nghiep nha
nuoc, va co cau Iai he thong ngan hang, nen tong yeu cau tai tro tu ben ngoai du
Iien se tang. Cung vay, nhap Ihau tiep tuc tang o muc cao Ia 15% nam 2002, phan
anh nhu cau noi dIa manh va nhat Ia nhu cau ve nhung dau vao chu yeu cho san xuat
va may moc thiet bI. Io do, can can vang Iai se bI tham hut o muc Ihoang 2% CII
trong nam 2002.
Trong trung han, doanh thu xuat Ihau se Iam giam bot yeu cau tai tro. Nhung nhung
nguon phi thuong mai nhu du IIch va Iieu hoi cung se tro thanh nguon cung ung
quan trong ve ngoai te. Cac nguon tin tu Ihu vuc ngan hang cua Viet Nam uoc tInh
Khung 1.1: Viet Nam rui ro den muc nao?
lan 2OO2, cac co quan xcp hang iui io quoc lc da nang nuc xcp hang cua Vicl lan lcn. Moody’s
Invcsloi Sciviccs, Capilal Inlclligcncc, va Co Cuan phan loai iui io quoc gia cua ÒLCl dcu cai
lhicn cach xcp hang cua ho vc liicn vong cua Vicl lan, liong khi nuc xcp hang lan dau duoc cong
lo vao lhang 6 loi Slandaid & Iooi’s va Iilch Kalings, lhco ycu cau cua chính phu.
Muc xcp hang duoc cai lhicn va noi duoc dua ia cho Vicl lan khang dinh cach nhìn nhan duoc cai
lhicn dang kc vc noi liuong dau lu. Lang xcp hang noi dal Vicl lan liong cung nhon voi nhung
nuoc nhu Lun-ga-ii, Iciu, va lga, va cao hon nhung nuoc nhu Indoncsia, Liazil, va Ku-na-ni.
Nguoàn. lrang vol cua cac lo chuc lron. lhang 10-11 nam 2002. Cac nuoc lhuoc moi ho xop hang duoc liol ko
lhoo lhu lu alc.
12
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
rang Iieu hoi do nguoi Viet o nuoc ngoai gui ve da dat muc 1.9 ty do Ia nam 2001, va
co Iha nang se vuot 2 ty do Ia trong nam nay. Nhung con so nay cung bao ham ca
nhung Ihoan duoc chuyen qua cac Ienh Ihong chInh thuc.
Iuong dau tu nuoc ngoai truc tiep van on dInh. Tuy nhien cho den thoi diem nay cua
nam 2002, muc cam Iet dau tu nuoc ngoai con thap hon nam 2001, trong Ihi so du an
duoc phe duyet Iai cao hon, cho thay co su thay doi trong co cau va Ioai hình dau tu,
theo huong nhung du an dau tu nuoc ngoai nho hon. Iang chung thuc te tu cong
dong dau tu nuoc ngoai cung cho thay rang cac nha dau tu quan tam nhieu hon den
nhung nganh dInh huong xuat Ihau. Sau Ihi co tac dong tieu cuc ban dau tu cuoc
Ihung hoang Iong A nam 1998, muc dau tu thuc hien giu tuong doi on dInh trong
suot giai doan (Iình 1.2). Tuy nhien, viec thuc hien nay bao gom ca dau tu cua doi
tac trong nuoc. Iuong von nuoc ngoai thuc su do vao thì thap hon mot chut, nhung
cung dang trong xu huong gia tang.
Su on dInh tuong doi cua dau tu truc tiep cua nuoc ngoai phan anh phan nao vI the
trung gian cua Viet nam trong Ihu vuc. Iau tu nuoc ngoai tai Ihu vuc Iong A da bI
giam sut dang Ie (UNCTAI, 2002). Tuy nhien cac cam Iet moi ve dau tu nuoc ngoai
vao Trung quoc da tang 33% va von thuc hien cung tang 21% trong 7 thang dau nam
2002. Su hap dan cua Trung quoc doi voi cac nha dau tu nuoc ngoai co tam quan
trong dac biet de Viet nam cai thien moi truong dau tu cua chInh mình (Ie Iang
Ioanh, 2002).
Nam 2002, tong nhu cau tai tro vao Ihoang 2,35 ty do Ia, du Iien chu yeu se duoc
dap ung tu nguon vien tro phat trien va Iuong dau tu truc tiep nuoc ngoai. Nhu cau
tai tro cua Viet Nam se tang dan Ien 2,7 ty do Ia vao nam 2005 (Iang 1.3). Neu xuat
Ihau tang nhanh hon se Iam giam nhu cau von tai tro, nhung voi IIch trình tra no nhu
hien nay va nhu cau tIch tru va duy trì muc du tru dam bao, nen se can mot Iuong
von dang Ie dua vao dat nuoc. Iau tu nuoc ngoai va giai ngan hang nam tu nhung
Ihoan vay va vien tro phat trien da duoc duyet o muc 1,1 den 1,5 ty do Ia mot nam
13
se Ia nguon tai chInh chu yeu. Cac nguon cung cap chInh Ia Nhat ban (Ihoang 30%),
Ngan hang Ihat trien Chau A (20%) va Ngan hang The gioi (30%). Iu bao nay gia
dInh rang chInh phu tiep tuc cai thien viec thuc hien du an nham day nhanh toc do
giai ngan tu nhung du an da duoc phe duyet.
Iang cach thong qua Chien Iuoc Tang truong va Ciam ngheo Toan dien gan day,
chInh phu da cam Iet ve mot chuong trình cai cach can ban, dam bao tiep tuc co duoc
ho tro giai ngan nhanh tu cong dong tai tro. TIn dung Io tro Ciam ngheo (IRSC) cua
Ngan hang The gioi va The thuc Ciam ngheo va Tang truong (IRCI) cua IMI co Iha
nang se giai ngan tong so Ia 2o0 trieu do Ia trong nam 2003. Nhung nguon giai ngan
nhanh Ihac bao gom Ihoang 55 trieu do Ia tu cac Ihoan vay theo chuong trình cua
AII va cac Ihoan dong tai tro trong IRSC cua Ian Mach, Ia Ian, Thuy Iien, va
Vuong quoc Anh. Cac cam Iet moi cua nhom tu van tai tro can duoc duy trì o muc
cua nhung nam gan day nham dam bao giai ngan dung tien do cho cac du an trong
trung han va du nguon von uu dai cho nhung nam toi.
2. THUONG MAI CHÍNH LA CO HOI
Ke tu Ihi co chInh sach doi moi, nhung thay doi trong chInh sach thuong mai Ia day
an tuong. Truoc Iia, chI co mot so It cac doanh nghiep xuat nhap Ihau cua nha nuoc,
doc quyen trong hoat dong xuat nhap Ihau cac mat hang thuoc pham vi cua mình.
Khoi Iuong nhap Ihau theo Ie hoach duoc xac dInh bang chenh Iech giua cung va cau
trong nuoc theo du bao cho tung mat hang cu the, con Ihoi Iuong xuat Ihau thì duoc
dInh o muc du can thiet de tai tro cho nhap Ihau theo Ie hoach. Sau 15 nam, thue
quan da duoc cat giam, mot so Iuong cac han che dInh Iuong da duoc bai bo, va quan
Bang 1.3: Yeu cau tai tro va nguon tai tro (tv do !a)
1/ Ko ca sai so.
2/ Ko ca nguon yon chua duoc chính lhuc hoac ky kol.
Nguoàn: Cac co quan cua Viol Nam ya uoc lính cua Ngan hang 1ho gioi ya lMl.
14
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Iy ty gia cung duoc tu do hoa. Viet nam con quyet tam se giu da cai cach thuong mai
va hoi nhap the hien o viec Iy Iet hiep dInh thuong mai song phuong Viet-My, Ihoi
dau cac buoc dam phan gia nhap WTÒ.
Mac du nhung tien bo ngoan muc nay mo ra nhung co hoi moi, song no cung gay ra
nhung thach thuc moi. Tu do hoa thuong mai va dIch vu toi day co the se mau thuan
voi tien do cham tre trong thuc hien nhung cai cach Ihac, bao gom co cau Iai cac
doanh nghiep nha nuoc va cac ngan hang thuong mai nha nuoc. Canh tranh gia tang
tren thI truong hang hoa va Iha nang tham gia cua cac doi tac moi trong he thong
ngan hang se tao them cac ap Iuc nang ne toi Ihu vuc nha nuoc – Ihu vuc ma phan
Ion con chua doi moi. Tình trang nay cung co the se Ia nhan to xuc tac de cai thien
hoat dong Iinh doanh cua cac doanh nghiep nha nuoc va cac ngan hang thuong mai
nha nuoc cung nhanh thuc day qua trình chuyen doi so huu. Tuy nhien, y do chuyen
ganh nang nay sang phan con Iai cua nen Iinh te cung con Iha Ion thong qua tro cap
va cho phep no qua han.
Tình hình tren Ihong ham y rang tien do cua cai cach thuong mai se cham Iai. Nguoc
Iai, trong boi canh cac cam Iet cua mình, Viet nam chI bat Ioi neu cham che trong viec
gia nhap WTÒ. Cac dieu Iien gia nhap to chuc nay da tro nen Iho Ihan hon va co
the se cang phuc tap vao nam 2005. Ion nua, Trung quoc gia nhap WTÒ da day Viet
Nam vao tình the bat Ioi. Mat Ihac WTÒ the hien ro rang cach phan biet doi xu voi
cac nuoc Ihong Ia thanh vien nen viec gia nhap WTÒ se tao cho Viet nam co vI the
tot hon de bao ve cac quyen Ioi cua mình truoc cac rao can xuat Ihau bat hop Iy cua
ben ngoai.
Tren da cai cach nhanh
Cac no Iuc tu do hoa Iien quan den hau het moi mat trong che do thuong mai. Nhung
han che thanh Iap cac doanh nghiep xuat nhap Ihau da duoc noi Iong, cho phep tang
nhanh so doanh nghiep duoc phep tham gia xuat nhap Ihau tu Ihoang 30 doanh
nghiep vao nam 1988 Ien tren 1200 doanh nghiep vao cuoi nam 1994 va 1o.200 nam
2001 (CII, 2002 va Ngan hang The gioi, 2002d). Cac cong cu moi cua chInh sach
thuong mai, bao gom han che dInh Iuong va thue quan, da duoc ap dung, va sau do
dan dan giam bot. Co che quan Iy ngoai hoi cung duoc tu do hoa. Cuoi cung, cac
bien phap cai cach duoc tang cuong trong mot so co che thuong mai Ihu vuc va da
phuong.
Òua trình nay da tiep dien voi toc do deu dan trong nhung nam gan day (Iang 2.1).
Moi han ngach va chI tieu Iam nen cot Ioi cua he thong Ie hoach hoa tap trung da
duoc Iien tiep bai bo. Ien cuoi nam 2003, moi han che dInh Iuong doi voi hang nhap
Ihau se duoc bai bo, tru mat hang duong (se duoc giu cho den 2005) va cac san
pham dau. Ian che dInh Iuong doi voi nhap Ihau xi mang, xe may, va o to duoi 9
cho ngoi se duoc bai bo vao cuoi nam 2002.
Ian che dInh Iuong doi voi xuat Ihau cua hau het cac nganh cung da duoc bai bo.
Truong hop ngoai Ie Ia hang det may va cac mat hang trong danh muc nhay cam. Vì
Viet Nam chua phai Ia thanh vien cua WTÒ, Viet Nam chua phai tuan thu cac quy uoc
ve hang det may theo Ihuon Iho Iiep dInh da soi. Ian ngach song phuong ve hang
det may se van duoc phan bo thong qua co che dau thau. Iieu quan trong Ia IIch
trình xoa bo han che dInh Iuong da duoc cong bo nhu Ia mot phan trong Co che dieu
hanh va quan Iy xuat nhap Ihau 5 nam (2001-2005), cho phep tu nhan du tInh truoc
va dieu chInh duoc theo che do thuong mai moi.
15
Bang 2.1: Nhung thav doi !on trong chính sach thuong mai tu nam 2000
Nguoàn: Ngan hang 1ho gioi.
16
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Iieu thue quan da duoc hop Iy hoa nam 1992, va don gian hoa vao nam 1999, sau Ihi
Viet Nam gia nhap Ihu vuc mau dIch tu do ASIAN. Iien tai, co hai muc thue chInh.
Thue uu dai ap dung cho hang nhap Ihau tu nhung nuoc ma Viet Nam co che do Toi
hue quoc. Nhung mat hang trong dien nay chiem Ihoang 75% tong nhap Ihau. Thue
suat theo bieu thue uu dai co hieu Iuc chung (CIIT) duoc ap dung cho hang nhap
Ihau tu cac nuoc ASIAN. Muc thue chung — 50% cao hon muc thue uu dai — duoc
ap dung cho cac nuoc con Iai song Iim ngach nhap Ihau tu nhung nuoc nay Ihong
dang Ie.
Thue suat uu dai trung bình (Ihong phan gia trong) da tang Ien, mot phan Ia do
chuyen han che dInh Iuong sang thue quan (Iang 2.2). Tuy nhien, so dong thue va
thue suat toi da da giam xuong. Thue suat uu dai dac biet trung bình (Ihong phan
gia trong) cung da giam. Iien thue suat nay o muc 10,7% cho nam 2002.
Ia co nhung thay doi dang Ie trong tu do hoa thI truong ngoai hoi, bao gom dan
dan giam yeu cau Iet hoi ngoai te ap dung tu nam 1998. Yeu cau nay da giam xuong
con 30% vao thang 5-2002. Thue chuyen Ioi nhuan ve nuoc cua cac doanh nghiep co
von dau tu nuoc ngoai se duoc bai bo vao cuoi nam 2002, nhat quan voi no Iuc hai
hoa che do thue giua cac doanh nghiep trong nuoc va nuoc ngoai. Tuy nhien, van con
mot so han che ve chuyen nhuong va thanh toan quoc te hien nay (IMI, 2002).
Cac bien phap cai cach duoc hình thanh tren co so mot so co che thuong mai Ihu vuc
va da phuong, bao gom hiep dInh thuong mai uu dai 1992 voi Cong dong Kinh te
Chau Au, thanh vien Ihu vuc mau dIch tu do ASIAN nam 1995, va hiep dInh thuong
mai song phuong Viet-My nam 2001. Nam 1995, Viet Nam nop don xin gia nhap WTÒ
va da bat dau qua trình thuong Iuong ve cac dieu Iien gia nhap.
Bang 2.2: Lo trình thue suat trong tuong !ai
1/ 1huo sual uu dai doi yoi hang nhap khau lu cac nuoc co loi huo quoc lrong quan ho lhuong mai yoi Viol Nam
2/ 1huo quan uu dai co hiou luc chung doi yoi hang nhap khau lu cac nuoc ASlAN.
Nguoàn. Alhukorala (2002): Malin ya lham Minh luc (2000): Cll (1??7). 1huo xual lrung lình khong phan gia
lrong. lính lhoo phan lram.
17
Phoi hoµ voi nhung cai cach khac
Cho den nay Viet Nam da tu do hoa duoc che do thuong mai trong Ihi van duy trì
mot chInh sach uu dai nhung nganh dInh huong thI truong noi dIa, nhat Ia nhung
nganh do cac doanh nghiep nha nuoc chi phoi. Cac bo chu quan va nhung co quan
Ihac mot mat van tuan thu cac cam Iet tu do hoa thuong mai cua chInh phu, trong
Ihi van bao ho cac doanh nghiep truc thuoc. Xet tu giac do phap Iy, moi doanh
nghiep co dang Iy, bat Iy thuoc thanh phan so huu nao, deu co the tham gia hoat
dong ngoai thuong. Nhung van co nhung rao can gay tro ngai cho hoat dong thuong
mai cua nhung doanh nghiep ngoai nha nuoc. VI du, nhung yeu cau nghiem ngat do
cac bo chu quan dat ra da ngan can cac doanh nghiep tu nhan tham gia xuat Ihau gao
va nhap Ihau phan bon. Cung vay, doc quyen trong san xuat da dan den doc quyen
trong thuong mai, nhu trong truong hop cua nganh than.
Co cau thue quan cung ham chua thien vI cho cac nganh cong nghiep trong nuoc, nhat
Ia nhung nganh do cac doanh nghiep nha nuoc chi phoi. Iau het cac thue suat thap Ia
ap dung cho nhung mat hang chu yeu duoc nhung doanh nghiep nay su dung Iam
dau vao.
Mac du Viet Nam da co nhung buoc de thuc hien cam Iet cat giam thue quan theo
che do mau dIch tu do ASIAN, song van co Iha nang trì hoan nhung tac dong cua no
bang cach duy trì mot so mat hang chu chot trong danh muc Ihong cat giam thue.
Cac hang muc trong danh muc nay hoan toan duoc Ioai tru Ihoi bat Iy Io trình cat
giam thue quan nao. Ianh muc nay bao gom do uong co con, phuong tien van tai
duoi 15 cho, xe may duoi 250 phan Ihoi va Iinh Iien.
ChInh sach thien vI nay co the Iam ton hai dang Ie den phuc Ioi, nhat Ia boi vì tac
dong cua no Ien cac quyet dInh dau tu. No se huong cac nguon Iuc Ihan hiem vao
Ihu vuc cong nghiep che tac, nhat Ia vao mot so nganh cu the (Iang 2.3). Ty Ie bao
ho huu hieu, mot chI so tieu bieu ve tInh Iem hieu qua, cao toi muc 599% doi voi san
xuat o to, xe may huong noi, 3oo% doi voi duong, 241% doi voi che, 181% doi voi
hang may mac, va 1o3% doi voi san pham nhua (AthuoraIa, 2002). Io do, mot ty
trong Ion trong dau tu cong cong va dau tu nuoc ngoai deu huong vao nhung nganh
nay. (Io KI&IT, 2002: McCarty, 1998, bao cao cua IuIase va Martin, 1999).
Bang 2.3: Tv !e bao ho huu hieu
1/ 1y lo lao ho huu hiou duoc dinh nghìa la lhay doi phan lram lrong gia
lri gia lang cua nha san xual so yoi muc lo ra phai co nou khong co rao
can lhuong mai. ko ca cac han cho dinh luong.
Nguoà n. Alhukorala (2002).
18
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Viec thuc hien nhung hiep dInh thuong mai quoc te da Iy` Iet tao ra co hoi de day
nhanh cai cach doanh nghiep nha nuoc va ngan hang thuong mai nha nuoc.
Nhieu nganh cong nghiep, dac biet Ia cac doanh nghiep nha nuoc, se bI anh huong
boi viec giam bao ho. Cac cam Iet ve Ihu vuc mau dIch tu do ASIAN ham y rang
hau het cac han che dInh Iuong se phai duoc bai bo. Nhung mat hang trong danh muc
Ioai tru tam thoi se duoc chuyen sang danh muc cat giam vao nam 2003, va thue quan
phai giam xuong o muc toi da Ia 5% vao nam 200o. Ngoai ra, danh muc nhay cam du
Iien se duoc cat giam dan vao nam 2010. Io do, thue suat uu dai trung bình (Ihong
gia trong) ap dung cho hang nhap Ihau tu Ihu vuc ASIAN du Iien se giam tu 10,7%
nam 2002 xuong con 3% vao nam 200o (Iang 2.2). Rat co Iha nang Ia cac nha quan Iy
cua nhung doanh nghiep bI anh huong truc tiep se gay ap Iuc de doi chInh phu tang
tro cap ngan sach va tIn dung cho ho. Iieu nay se chI chuyen ganh nang cua viec duy
trì nhung doanh nghiep nha nuoc Iem hieu qua sang nhung Ihu vuc Ihac cua nen
Iinh te.
Cac cam Iet trong hiep dInh thuong mai Viet-My ham y rang Viet Nam phai mo cua
cho canh tranh trong nhung dIch vu quan trong, bao gom ngan hang va bao hiem
(Khung 2.1). Òua trình nay se bat dau trong 3 nam nua, va se co anh huong truc tiep
Ien chuong trình cai cach ngan hang.
Cac cam Iet thuc hien cac hiep dInh thuong mai quoc te cung can phai duoc tInh den
trong boi canh cai cach quan Iy thue. Mot can nhac Ion trong Ie hoach cat giam thue
quan chInh Ia tac dong trung han cua no Ien thu ngan sach cua chInh phu. Ket qua
cuoi cung se tuy thuoc vao viec Iieu mo rong dien thue co du de bu dap nhung giam
sut trong thue quan Ihong. Ket qua nay phai duoc tInh den Ihi xay dung chien Iuoc
thue dai han.
Ðav nhanh viec gia nhaµ WTO
Viet Nam se duoc Ioi rat nhieu tu viec day nhanh qua trình hoi nhap WTÒ. Trong
chung muc ma WTÒ dat ra nhung quy tac thuong mai duoc chap nhan cho cac thanh
vien cua mình, thì no Iai phan biet doi xu voi nhung nuoc Ihong phai thanh vien.
Nhu Iinh nghiem cua Trung Òuoc cho thay, gia nhap WTÒ se tao ra nhung Ioi Ich
dang Ie ve mat cai thien Ihuon Iho phap Iy va moi truong thuan Ioi, dan den tang
nang suat dang Ie, va tang Iuong von dau tu (Iiqun, 2002).
Neu Ia thanh vien cua WTÒ, Viet Nam cung se o vao vI the tot hon de bao ve quyen
Ioi cua mình tren truong quoc te. Vì thieu nhung cong cu Ihac, nen cac nuoc nhap
Ihau thuong tang cuong su dung cac tieu chuan ve sinh, hoac quy cho toi ban pha
gia, de bao ve quyen Ioi cua cac nha san xuat trong nuoc. Xuat Ihau tom va bat Iua
ga sang Iien minh Chau Au, ca Ii-Ie dong Ianh sang My, toi va giay Ihong tham nuoc
sang Ca-na-da deu da phai chIu nhung rao can thuong mai Iieu nay. Vì Viet Nam
chua phai Ia thanh vien cua WTÒ, va do do Ihong the tan dung duoc co che giai
quyet tranh chap trong do, Viet nam can su dung cac hình thuc phap che Ihac. Ngoai
ra, viec giai quyet tranh chap se rat ton Iem va doi hoi phai co chuyen mon Iy thuat,
ma hien chua the co duoc.
Ion nua, chi phI hoi nhap WTÒ se tang theo thoi gian. Nhung yeu cau dat ra doi voi
nhung thanh vien moi se cao hon so voi nhung thanh vien hien nay Ihi ho gia nhap.
Chuong trình nghI su phat trien Ioha se co Iha nang nang cao them yeu cau dau vao.
Trong chung muc co the, dieu quan trong Ia Viet Nam phai hoi nhap WTÒ truoc Ihi
Iet thuc chuong trình nghI su nay, duoc dat ra Ia 1-1-2005.
19
Khung 2.1: Gia nhap cac hiep dinh thuong mai khu vuc va da phuong
Khu vuc nau dich lu do ASLAl
• 1huc quan doi voi dai da so cac dong lhuc (9¬º, lhco uoc lính so lo) doi voi nhap khau lu
ASLAl sc duoc gian xuong con khong qua 2Oº vao nan 2OO3 va O-¬º nan 2OO6.
• lcn dau nan 2OO4, lhuc quan liung lình doi voi hang chc lac lu cac nuoc ASLAl sc duoc
cal gian ¬Oº.
• lcn dau 2OO4, lhuc quan liung lình doi voi hang dcl, da, go, khoang san phi kin loai (nhu
kính va gon), va lhuc phan nhap khau lu ASLAl sc gian licn 6Oº.
Iicp dinh lhuong nai song phuong Vicl-My
• 1u do hoa lhuong quycn cho cac doanh nghicp My liong vong lu 3 dcn 6 nan loi.
• Cian lhuc sual hicn lai doi voi nol so nal hang cong nghicp va nong san (khoang 2¬O) lu
3O dcn ¬Oº liong 3 nan.
• Xoa lo han chc dinh luong doi voi hau hcl cac nal hang liong vong 3 dcn ¯ nan - lhcp va
xi nang liong 6 nan, cac san phan dau sau ¯ nan.
• 1iong khu vuc dich vu, Vicl lan sc cho phcp lhan nhap lhi liuong nhicu hon so voi cac
nuoc co lhu nhap lhap va liung lình liong vong dan phan Liuguay va chí íl hon nol chul
so voi nhung nuoc co kinh lc chuycn doi khac.
• Cho phcp so huu chi phoi cua My doi voi ngan hang sau 3 nan, ap dung chc do doi xu quoc
gia liong vicc co phan hoa nhung ngan hang lhuong nai nha nuoc, ap dung dan chc do doi
xu quoc gia doi voi cac hoal dong nhan licn gui sau 8 nan.
• Sau 3 nan sc cho phcp ap dung 1OOº so huu cua My liong hoal dong lhuc nua lai chính va
cac dang lhuc nua khac.
• Cho phcp My so huu da so liong doanh nghicp lao hicn sau 3 nan, xoa lo nhung han chc
doi voi hoal dong cua licn doanh sau 3 nan (va nhung cong ly hoan loan lhuoc so huu cua
My sau 6 nan), cho phcphoal dong cua cong ly hoan loan do My so huu sau ¬ nan.
• ap dung ngay lap luc 1OOº von cua My liong nol loal cac dich vu ky lhual, lao gon phap
ly, kc loan, cong nghc, nay lính, va xay dung.
• 1al ca nhung licn phap liai voi W1Ò (nhu ycu cau vc ly lc noi dia) sc li xoa lo dan liong
vong ¬ nan.
• Vicc lao ho quycn so huu lií luc lhco quy dinh liong W1Ò sc duoc ap dung sau 12-18
lhang.
• Moi lual phap va quycl dinh dicu chính nhung van dc liong hicp dinh sc duoc cong lo, sc
lap cac dicn dan hanh chính va lu phap dc danh gia, va sc co quycn khang cao.
W1Ò
• Vicl lan dua ia lan lan dau vc nhung can kcl cu lhc vc dich vu vao lhang 1-2OO2.
• Cuoc hop lan lhu ¬ cua cac lcn cong lac vc su gia nhap cua Vicl lan da duoc lo chuc vao
lhang 4-2OO2, dc danh gia lình liang dan phal song phuong cung nhu cac kc hoach hanh
dong cua Vicl lan dc lhuc hicn nol so cac lhoa uoc W1Ò, lao gon ca nhung lhoa uoc licn
quan dcn dau lu va quycn so huu lií luc.
• Cuoc hop lan lhu 6 lo chuc vao lhang 12/2OO2 danh dau vicc khoi dau cua dan phan.
Nguoàn: Ngan hang 1ho gioi.
Viec Trung Òuoc gia nhap WTÒ tao them Ihuyen IhIch de Viet Nam tro thanh thanh
vien. Canh tranh voi hang xuat Ihau cua Trung Òuoc o thI truong thu ba se manh
hon. Viet Nam se dac biet bI anh huong boi viec bo han ngach hang det may xuat
Ihau cua Trung Òuoc, bat dau tu 2005. Cung vay, viec Trung Òuoc hoi nhap WTÒ se
cai thien moi truong Iinh doanh cua Trung Òuoc, va co Iha nang se gianh mat Iuong
dau tu nuoc ngoai truc tiep Ihoi nhung nuoc co nhung Ioi the canh tranh tuong tu,
bao gom ca Viet Nam (Ihung 2.2).
20
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Khung 2.2: Tac dong cua viec Trung Quoc ra nhap To chuc Thuong mai The gioi
doi voi Viet Nam
Vicc 1iung Cuoc ia nhap 1o chuc 1huong nai 1hc gioi (W1Ò) lao ia ca lhach lhuc lan co hoi cho cac
nuoc long lan A, dac licl la doi voi Vicl lan. 1ac dong cua su kicn nay lhc hicn o nol so dicn
sau.
1. Toå ng phuù c lôï i. Vio c ha n cho lo l su la o ho lu 1rung Quo c so la m la ng lha na ng sa n xua l, da n do n
lhay doi long phuc loi. 1uy nhion, do ouy mo linh lo lo lon cua 1rung Quoc, co lha nang no so
mang lai nhung lac dong lal loi yo lhuong mai doi yoi cac nuoc lhu la, lao gom ca Viol Mam.
Mgoai ra, con co suc op cua su lhiou cong an yioc lam cho luc luong lao dong lhong co lay ngho o
ca c nuo c lhu la, lrong do co Vio l Mam.
2. Toå ng xuaá t khaå u. Cam lo l cu a 1rung Quo c lrong yio c xoa lo ha ng ra o phi lhuo ouan ya gia m lhuo
(lu muc lrung lình 13,3° xuong 6,8° o lhoi diom cuoi cung cua oua lrình lhuc hion) so lích lhích
hoal dong lhuong mai doi yoi nhung nuoc con lai. 1uy nhion, yioc ra nhap W1O cua 1rung Quoc du
lion so lhong co lac dong long lho mol cach nang no lon hoal dong xual lhau cua Viol Mam. Vioc
lang xual lhau cua Viol Mam sang 1rung Quoc hy yong so lu dap dang lo cho yioc lhay lho nhung
mal hang nhap lhau cua cac nuoc lhu la lhoi Viol Mam.
3. Xuaát khaåu sang Trung Quoác. Vioc lang lha nang liop can lhi lruong 1rung Quoc, du lion, so lhuc day
xual lhau cua Viol Mam lrong hau hol cac nganh cong nghiop lao gom san xual lua gao, cho lion
luong lhu c, sa n xua l lhio l li chio u sa ng, lim loa i, ca c sa n pha m hoa da u ya dio n.
4. Xuaát khaåu sang thò tröôøng thöù ba. Mol lrong nhung ho oua cua yioc 1rung Quoc ra nhap W1O chính
la su lang cuong lính canh lranh yoi 1rung Quoc lrong yioc xual lhau sang lhi lruong lhu la. Vioc
nay dac liol so lam anh huong loi cac nuoc nhu Viol Mam, noi co lho manh canh lranh luong lu yo
nhung mal hang doi hoi lao dong co lay ngho cao. Ví du, nganh cong nghiop dol may cua Viol Mam
so li a nh huo ng lru c lio p do yio c xo a lo ha n nga ch do i yo i ha ng do l may 1rung Quo c xua l lha u
sang lhi lruo ng My ya ca c nuo c lrong lho i co ng do ng chung Cha u A u la l da u lu na m 2005.
5. Tính minh baï ch vaø tính döï baù o tröôù c. Ca c do i la c la m a n cu a 1rung Quo c so duo c huo ng lo i lu yio c
lang cuong lính minh lach ya lính du lao lruoc lrong chính sach lhuong mai cua nuoc nay. Mhung
cam lol cu lho lao gom yioc ap dung mol cach dong lo chính sach lhuong mai, giam sal loa an doc
lap ya mol co cho lrung uong ouan lam lhoo doi nhung yan do yon lhuoc lham ouyon cua dia
phuong. Vioc liop can lhi lruong 1rung Quoc so duoc dam lao hon, lranh chap so duoc giai ouyol
lang yioc luan lhoo cac liou chuan ouoc lo, ya day chính la mol loi ích ouan lrong doi yoi cac lan
hang cua 1rung Quoc, lrong do co Viol Mam.
6. Ñaà u tö tröï c tieá p nöôù c ngoaø i. Vio c mo cu a lhu yu c dich yu lao go m cung ca p dich yu yio n lho ng,
ngan hang, lao hiom, ouan lí lai san, cac lion phap lao dam dau lu nuoc ngoai cung nhu nhung uu
dai cua Chính phu doi yoi cac doanh nghiop co yon dau lu nuoc ngoai co lho duoc coi la phan ouan
lrong nhal lrong yioc 1rung Quoc ra nhap W1O. Vioc ra nhap W1O doi hoi 1rung Quoc phai sua
doi cac ouy dinh, phap lual ya lhong lo cho phu hop yoi mol so ouy dinh ouoc lo yo dau lu. 1rung
Quoc cung so phai chap hanh cac chuan muc ouoc lo yo lao ho ouyon so huu lrí luo ya lual phap
minh lach hon. lo yioc 1rung ouoc dang cai lhion moi lruong linh doanh cua mình, cac nuoc lhac,
lrong do co Viol Mam, so dung lruoc lhach lhuc cua lình lrang cac nha dau lu lruc liop nuoc ngoai
so chuyon moi lruong linh doanh.
7. Söùc maïnh thöông thuyeát. Vioc 1rung Quoc ra nhap W1O so giup lang cuong liong noi cho cac nuoc
dang phal lrion, dac liol la cac nuoc lrong lhu yuc long Mam a, lron dion dan ouoc lo. long lhoi,
Viol Mam cung co lho hoc hoi linh nghiom lu 1rung Quoc lrong no luc ra nhap W1O cua mình.
Nguoàn: lanchoyichina. Sulhivarl-Naruopul and Zhao (2002): lanchoyichina and Marlin (2001. 2002).
Co so ha tang cho thuong mai
Co so ha tang cho thuong mai cua Viet Nam duoc cai thien mot cach cham chap. VI
du, viec cai tien tien nghi va van hanh cua cang da Iam tang hieu suat va do tin cay
cua viec boc do cong te no. Cung vay, viec thong qua Iuat Iai quan moi vao thang
10-2001 da cai thien dang Ie hoat dong nay. Cac thu tuc hai quan cung da duoc tinh
gian. Viec sua doi cong tac ap gia hai quan tuan theo cac quy tac cua WTÒ, se thuc
hien vao cuoi nam 2003, se Iam tang hieu qua. Viec phe chuan cong uoc ve van tai
bien quoc te cua To chuc Iang hai Òuoc te can Iam giam bot nhung yeu cau ve
chung tu trong xu Iy tau bien.
21
Tuy nhien, can tiep tuc cai thien hon nua de Iam cho he thong hien tai dap ung duoc
nhung nhu cau dat ra, de theo IIp duoc su gia tang ve Ihoi Iuong thuong mai trong
tuong Iai (Iang 2.4). Mot van de quan trong Ia hieu qua thap cua cac nhom doc
quyen doanh nghiep nha nuoc ve hoat dong cang va san bay. Ioc quyen trong van
tai hang Ihong, van tai bien, duong sat, dien, va vien thong cung dan den chi phI cao
va hieu qua thap. ThI du, gia Iap dat dien thoai tai Ia noi Ia 93 do Ia so voi muc gia
o8 do Ia o Iang coc, 33 do Ia o ]a-cac-ta va 28 do Ia o Iac Iinh. Cuoc 3 phut dien
thoai quoc te den Nhat ban tu Ia noi Ia o,9 do Ia, cao hon 2 Ian so voi cuoc phI goi
tu Iang coc, ]a-cac-ta va Iac Iinh (]ITRÒ, 2002).
Nhung yeu to chInh trong cong tac hau can hien dai cho thuong mai, bao gom thuong
mai dien tu va trang web, dang gap phai nhung quy dInh cung nhac rat Iho co the Iy
giai tu giac do Iinh te. Van tai duong bo cua Ihu vuc tu nhan cung bI han che boi
Iha nang tiep can Iem voi nong thon va bao duong duong bo con yeu Iem (IopIins,
2002: Vien Nghien cuu Nomura, 2002: AImec Corporation, 2000). Tiep tuc bai bo han
che va chuan hoa nganh hau can, va cho tu nhan tham gia nhieu hon vao cac dIch vu
ha tang co the giup Ihac phuc nhung quan ngai nay.
Bang 2.4: Co so ha tang !ien quan den thuong mai
Nguoàn. phong lhoo lopkins (2002) ya Vion Nghion cuu Nomura (2002).
22
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Chat Iuong cua dIch vu thuong mai con yeu va chua co hieu qua (Trung tam Thuong
Mai quoc te, 2002). Cac dIch vu cua nha nuoc hien co thuong bI chi phoi boi suy nghï
cua cac quan chuc cho rang mình se cung cap nhung gì hon Ia can cu vao nhu cau thuc
su cua cac nha xuat Ihau. Viec nhuong cho Ihu vuc tu nhan cung cap cac dIch vu
thuong mai se co the cai thien hieu qua cua dIch vu (Iham Van Thuyet, 2002).
3. MOT TRUONG HOP THU NGHILM
CUA CAI CACH
Cai cach doanh nghiep nha nuoc, mot bo phan chInh cua chuong trình cai cach tong
the, da duoc Ioi nghI Trung uong 3, ICI TU Iang Khoa 9, chInh thuc phe chuan vao
nam 2001. Mot Ie hoach hanh dong nham tiep tuc co cau Iai, cai cach, phat trien va
nang cao hieu qua cua cac doanh nghiep nha nuoc da duoc Thu tuong phe duyet
trong nhung thang sau do.
Tuy nhien, bien phap cai cach doanh nghiep nha nuoc o Viet Nam Ihac voi o nhung nuoc
Ihac. Cong cu chInh cua no Ia co phan hoa da duoc ap dung vao nam 1992 va sau do
duoc dieu chInh vao nam 199o, duoc Iap Iuan Ia Ihong hoan toan giong voi tu nhan hoa.
Co phan hoa Ia mot qua trình trong do mot phan hoac toan bo von cua nha nuoc trong
doanh nghiep duoc ban duoi hình thuc co phieu voi gia dua tren gia trI so sach. Ianh dao
vao nguoi Iao dong trong doanh nghiep duoc uu dai mua co phan, va thuong mua het.
Ca nhan co the mua toi da 30% co phan. Co phieu Ihong duoc phep mua ban trong giai
doan 3 nam dau, tru Ihi co giay phep dac biet. Tren thuc te, co phan hoa se Iho thuc
hien neu Ihong co su nhat trI cua Ianh dao va da so nguoi Iao dong trong doanh nghiep.
Co phan hoa se dua doanh nghiep sang hoat dong theo Iuat Ioanh nghiep.
Cac co che Ihac, ngoai co phan hoa, cung duoc dung de co cau Iai Ihu vuc nha nuoc
o Viet Nam. Cac doanh nghiep nha nuoc quy mo nho co the dem ban, cho thue, hoac
Ihoan cho nguoi Iao dong theo muc gia thoa thuan, hoac tham chI cho Ihong. Nhung
doanh nghiep Ihong co Iha nang ton tai se duoc giai the. Nhung doanh nghiep Ihac
co the duoc sat nhap voi nhung don vI Ion hon. Toan bo Ie hoach cai cach du tInh
Ihoang 1.700 doanh nghiep se duoc chuyen the cho den 2005. Mac Ihac, nhung doanh
nghiep nam trong danh sach dai cua nhung nganh duoc coi Ia “chien Iuoc”, se duoc co
cau Iai nhung van giu trong tay nha nuoc. Toan bo qua trình duoc thuc hien theo cach
tuong doi phan cap, do mot so doanh nghiep truc thuoc cac bo chu quan, mot so
Ihac Iai truc thuoc chInh quyen tInh, va mot so thuoc vao hai Ioai tong cong ty duoc
goi Ia Tong cong ty 90 va 91.
Trong Ihi cac no Iuc de chuyen doi so huu va xap xep Iai cac doanh nghiep nha nuoc
van theo tien do thì qua trình thuc hien tren thuc te co Ihuynh huong cham Iai. Iien
tai, co che hien hanh ve chuyen doi so huu doanh nghiep nha nuoc mang tInh Iua
chon hon Ia bat buoc. Su do du trong qua trình cai cach doanh nghiep Ia de hieu vì
phan Ion cac doanh nghiep trong dien co phan hoa dang du thua Iao dong va viec xap
xep Iai se dan toi tình trang mat viec hang Ioat. No ton dong cua cac doanh nghiep
nay cung Ia mot rao can dang Ie doi voi cac co dong tiem nang. Òuy dInh tro cap
nham Ihuyen IhIch nguoi Iao dong thoi viec tu nguyen da duoc ap dung song co che
giai quyet no ton dong Iho doi cua doanh nghiep nha nuoc van chI co hieu Iuc tung
phan vao thoi diem hien nay. Ngoai ra, su cham tre trong qua trình co phan hoa
cung con the hien phan ung cua rat nhieu Ianh dao cac doanh nghiep nha nuoc,
nhung nguoi co the se mat quyen Ioi trong qua trình chuyen doi so huu.
23
Mot khu vuc vua Ion vua nho
Ioanh nghiep nha nuoc van chiem toi Ihoang 38% trong CII cua Viet Nam. Io
chung thuong hoat dong trong nhung nganh su dung nhieu von, nen chiem mot ty
trong Ion Ihac thuong trong yeu to san xuat cua dat nuoc. Voi 1,7 trieu Iao dong,
nhung doanh nghiep nay chI thu hut Ihoang 4-5% tong Iuc Iuong Iao dong. Con so
nay chI tuong duong so nguoi moi gia nhap thI truong Iao dong trong vong mot nam
ruoi. Io trình do giao duc Iien tuc tang, nen 1,7 trieu nguoi Iao dong nay Ihong phai
Ia co tay nghe cao hon nhung nguoi Iao dong moi. Xet tu goc do nay, cac doanh
nghiep nha nuoc Ihong phai Ia ganh nang Ion cho nen Iinh te.
Mac Ihac, ty trong su dung von cua Ihu vuc nha nuoc Ia Iha Ion. Kho co the co
duoc mot uoc tInh chInh xac vì viec tInh toan Iuong von trong mot nen Iinh te dang
chuyen doi Ihong phai Ia de thuc hien. Trong cac doanh nghiep nha nuoc, tai san
duoc tInh tren gia trI so sach, nhu vay co the cao hon so voi gia thI truong. Iieu quan
trong hon nua Ia gia trI dat dai Iai Ihong duoc tInh toan phu hop, mac du no chiem
phan tai san co gia trI nhat cua nhieu doanh nghiep nha nuoc. Mot cach danh gia gian
tiep ty trong von ma Ihu vuc nha nuoc thu nhan Ia xem xet ty trong tIn dung trong
nuoc cua Ihu vuc nay. No ngan hang ton dong cua cac doanh nghiep nha nuoc Ien
den 90 nghìn ty dong, tuc Ia Ihoang o tI do-Ia. Con so nay tuong duong voi 40% tong
tIn dung trong nuoc.
Nhieu trong so cac Ihoan vay ma cac ngan hang thuong mai nha nuoc cap cho cac
doanh nghiep nha nuoc co the se Ihong bao gio thu hoi duoc. Trong Ihi Iho co the
uoc tInh duoc chInh xac gia trI cua cac Ihoan vay Ihong sinh Ioi nay (phan 4), thuc
trang nay se anh huong den viec tIch Iuy von trong tuong Iai cua Ihu vuc nha nuoc.
Ty trong tIn dung danh cho cac doanh nghiep nha nuoc dang giam dan. Nhung nam
2002, no van chiem 25% so cho vay moi.
Mot buc tranh tuong tu co the duoc rut ra tu nhung chI so Ihac, trong Ihi quy mo
cua Ihu vuc nha nuoc van con tuong doi Ion mac du da giam. Xu huong giam Ia rat
ro re, Ihi xem xet ty trong cua no trong san Iuong cong nghiep. Song theo ty trong
trong CII thì van con dang Ie (hình 3.1).
24
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Tien bo khong deu
Mot bieu hien noi bat trong qua trình cai cach chInh sach Ia tong so doanh nghiep nha
nuoc. Sau Ihi da giam tu tren 12.000 doanh nghiep nam 1990 xuong con o.300 doanh
nghiep nam 1992, trong boi canh Ihung hoang Iinh te, da co Iuc tu nam 1993 den
1997, qua trình cai cach da gan nhu dung Iai. Tu nam 1997 tro di, voi viec ap dung co
che co phan hoa, qua trình Iai Iay Iai duoc da. Nhung den nay no Iai to ra chung Iai.
Vai tram doanh nghiep nha nuoc da duoc chuyen doi hoac giai the trong vong 5 nam
truoc Ihi dien ra Iai hoi Iang 9, nam 2001. Sau mot su Ihoi dau Ihiem ton, chI co 10
doanh nghiep duoc co phan hoa nam 1992, con so nay da tang Ien toi hang tram, va
muc tieu dat ra Ia chuyen the 400 doanh nghiep trong nam dau cua Ie hoach hanh
dong. Nhung doanh nghiep nha nuoc thuoc tInh/thanh pho quan Iy duoc dat vao
trong tam cua qua trình nay, chiem 57% tong so doanh nghiep chuyen doi (bang 3.1).
Tu dau nam 2001, Ihoang 70% so doanh nghiep co phan hoa da ban tren o5% co phan
cho cac co dong ngoai nha nuoc.
Òuy mo cua nhung doanh nghiep nha nuoc duoc co phan hoa va chuyen doi Iai
tuong doi nho. So Iao dong trung bình vao Ihoang 250 va von dieu Ie Ihoang 5,7 ty
dong tuong duong voi 380 ngan do Ia. TInh trung bình, no cua moi doanh nghiep nay
Ihoang 5,o ty dong (gan 370 ngan do Ia). Viec chuyen doi nay da giam bot duoc mot
ganh no dang Ie cho Ihu vuc cong.
Mat Ihac, mot so Iuong dang Ie doanh nghiep nha nuoc duoc thanh Iap moi trong
cung thoi gian. Khong phai moi doanh nghiep moi deu hình thanh tu von dau tu moi.
Viec dang Iy nhung don vI hien dang hoat dong — chu yeu Ia trong cac nganh cong
Ich — thanh doanh nghiep nha nuoc da Iam cho so Iieu ve doanh nghiep moi thanh
Iap Ia Iha Ion va thu hut rat nhieu du Iuan xa hoi. Cung vay, mot so doanh nghiep
sau Ihi co phan hoa da thanh Iap mot cong ty theo Iuat Ioanh nghiep tu doanh
nghiep nha nuoc truoc day va hien van con hoat dong. Uoc tInh chI co Ihoang 30%
den 40% so cac doanh nghiep nha nuoc moi thanh Iap trong nhung nam 1998-2001 Ia
trien Ihai cac hoat dong san xuat Iinh doanh moi. Ihan Ion ca doanh nghiep nha nuoc
moi thanh Iap co quy mo rat nho.
Òua trình thanh Iap doanh nghiep nha nuoc moi gan nhu da duoc dình Iai vao giua
nam 2001. Tu thoi diem nay viec thanh Iap moi cac doanh nghiep nha nuoc phai duoc
Thu tuong phe duyet. Iien nay, viec thanh Iap moi cac doanh nghiep nha nuoc duoc
Iiem soat nghiem ngat.
Bang 3.1: Chuven doi… va thanh !ap moi
1/ 1ính don lhang Chín.
Nguoàn: Ban doi moi ya phal lrion doanh nghiop ya Vion QlK11W.
25
Viec giam so doanh nghiep nha nuoc qui mo nho, va phat trien nhung doanh nghiep
Ion va thanh dat hon co nghïa Ia quy mo tuyet doi cua Ihu vuc nha nuoc da tang Ien.
Mot dieu tuong tu cung da dien ra trong giai doan truoc cua cai cach doanh nghiep
nha nuoc, vao dau nhung nam 90 (Ngan hang Ihat trien Chau A). Tuy nhien, viec cai
cach the nay dien ra song song voi viec tang truong nhanh cua Ihu vuc tu nhan, dieu
nay giai thIch vì sao quy mo tuong doi cua Ihu vuc nha nuoc, tuc Ia ty trong cua no
trong nen Iinh te Viet Nam, Iai dang giam dan.
Nhung no Iuc cai cach moi
Voi nhan thuc rang cai cach doanh nghiep nha nuoc dang dien ra cham hon du Iien,
chInh phu da ap dung mot so bien phap moi (Khung 3.1). Nhung bien phap Ihac
hien cung dang duoc can nhac.
Khung 3.1: Cac quv dinh moi ve cai cach doanh nghiep nha nuoc
lan 2OO2 da chung kicn nol loal nhung lhay doi vc lual phap licn quan dcn chuycn lhc doanh
nghicp nha nuoc. lhung cong cu chính lao gon.
Cuycl dinh ¬8/2OO2/Cl-11C ngay 26-4 vc phan loai doanh nghicp nha nuoc, liong do quy dinh
iang nha nuoc phai nan loan lo so huu doi voi nol so lon nhung lInh vuc duoc coi la chicn luoc.
lha nuoc cung giu hoan loan so huu liong nhung doanh nghicp lhcn chol doi voi phal liicn san
xual, va dc cai lhicn dicu kicn song cua nicn nui va vung sau vung xa. Cuycl dinh ¬8 cu lhc hoa nol
so nganh liong do can co phan hoa cac doanh nghicp, giao cho nguoi lao dong, hoac dcn lan. 1iong
do cung dua ia nhung licu chuan vc 1ong Cong ly. lhung 1ong cong ly nao khong dal cac licu
chuan vc cong nghicp, quy no, loi nhuan, va lính hicn dai sc phai duoc sap xcp lai lhco huong sal
nhap hoac giai lhc.
lghi dinh 64/2OO2/ll-CI lan hanh ngay 19-6 lhay lhc lghi dinh 44 vc co phan hoa doanh nghicp
nha nuoc. lghi dinh cung ncu quycn duoc nua co phicu cua ca lo chuc va ca nhan Vicl lan va nuoc
ngoai. lguoi ngoai, lao gon ca nguoi nuoc ngoai, gio da duoc phcp nua loi da la 3Oº von dicu lc
cua doanh nghicp. Mol so loi ích lai chính cung duoc ap dung cho cac doanh nghicp co phan hoa.
Cac huong dan vc dinh gia doanh nghicp dcn co phan hoa duoc ncu liong 1hong lu ¯9 cua Lo 1ai
chính, lan hanh ngay 9-9-2OO2. Vicc dinh gia nay xac dinh co cau co phan. lo dua licn so sach kc
loan cua doanh nghicp vao lhoi dicn co phan hoa, licn khoi luong va chal luong lai san, dac lính ky
lhual cua lai san va gia lhi liuong, licn gia lii quycn su dung dal, va gia lii lhuong hicu cua doanh
nghicp. lhung doanh nghicp cung ung dich vu chu khong phai nhung san phan huu hình sc duoc
dinh gia lang cach su dung phuong phap chicl khau luong licn nal.
lghi dinh 69/22O2/ll-CI, lan hanh ngay 12-¯, huong dan cac doanh nghicp nha nuoc phai lhanh
loan no lon dong. lhung doanh nghicp co nhung khoan no lon khong lhc lhu hoi duoc sc li lhanh
l`y` hoac luycn lo pha san.
1hong lu 8O ngay 12-9-2OO2 cua Lo 1ai chính quy dinh vc uu licn lan cho nhung doi luong nhu
nguoi lao dong (voi gia uu dai), nha san xual va cung ung val lu liong cac doanh nghicp nong
nghicp, lan nghicp, va ngu nghicp (cung voi gia uu dai) va nguoi ngoai. 1iong so nguoi ngoai, lhì
nhung nha dau lu co uu lhc vc cong nghc, lhi liuong va ky nang quan ly sc duoc uu licn. lcu co
phicu phan cho nguoi liong doanh nghicp khong duoc lan hcl liong vong 2 lhang, lhì co lhc lan
cho nguoi ngoai. 1hong lu nay cung dua ia huong dan vc dau gia co phicu cho nguoi ngoai va lao
lanh nua. 1iong do lao gon nhung quy dinh vc lhan gia cua cac liung gian lai chính.
1icn lhu duoc lu vicc lan co phan cua nha nuoc sc duoc dua vao Cuy sap xcp lai loanh nghicp lha
nuoc, luy vao co quan chu quan chiu liach nhicn vc doanh nghicp do. Lu licn su dung so licn do la
dc lia lio cap lhoi vicc, ho lio dao lao lai, dau lu vao doanh nghicp liong do nha nuoc la co dong chi
phoi, lhanh loan no qua han cua nhung doanh nghicp nal kha nang lhanh loan, chi lia cho nhung
doanh nghicp na licn lan co phicu khong du, va cuoi cung ho lio lai chính cho nhung doanh nghicp
chuycn doi cong nghc, cai lhicn kha nang canh lianh hoac no iong hoal dong.
Nguoàn: Cong lao.
26
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Mot trong nhung cach giai thIch tiem tang cho toc do cai cach cham Ia cho den nay con
thieu mot Ihung phap Iy phu hop de chuyen doanh nghiep nha nuoc thanh cong ty
hoat dong theo Iuat Ioanh nghiep. Mac du nhung quy dInh quan trong ve dInh gia
va ban co phan cua nha nuoc da duoc ban hanh tu thang 4 den thang 7-2002, nhung
van chua du thoi gian de chung thuc su co tac dong thuc day co phan hoa. Ion nua,
biet truoc duoc rang Iuat cung se chI tam thoi duoc sua doi cung Iam cham Iai qua
trình nay. Iieu de hieu Ia nhung ben huu quan trong doanh nghiep nha nuoc thuoc
dien phai chuyen the con muon xem nhung nghI dInh moi va huong dan thuc hien
truoc Ihi dua ra nhung quyet dInh quan trong.
Mot cach giai thIch tiem tang nua ve tien do cham trong chuyen doi Ia su phan Ihang
cua nhung nguoi trong cuoc, trong do co ca nguoi Iao dong trong doanh nghiep nha
nuoc. Ie giai quyet moi quan ngai nay, mang an sinh xa hoi cho nhung nguoi Iao
dong doi du da duoc thanh Iap vao thang 4-2001 (phan 9). Mot quy do Io Tai chInh
quan Iy se chi tra nhung boi thuong o muc nhu quy dInh cua Io Iuat Iao dong. No
cung thanh toan tien tro cap thoi viec nhu quy dInh trong Io Iuat Iao dong va ca
tien no Iuong Ihi doanh nghiep Ihong co Iha nang hoan thanh nghïa vu nay.
Nhung ben huu quan Ihac cung co the chIu thiet hai do chuyen doi doanh nghiep.
Iac biet, giam doc Ihong co quyen duoc boi thuong tu quy an sinh xa hoi, ma thay
vao do duoc bo trI mot cong viec Ihac trong Ihu vuc nha nuoc. Iieu thuong thay Ia
ho Iai co gang de gianh quyen Iiem soat trong doanh nghiep co phan hoa. Mot so
nguoi thì Ihong muon bat dau qua trình chuyen doi Ihi co yeu cau. Mot so thì gap
phai nhung van de Ihong the giai quyet duoc. Viec dInh gia doanh nghiep, van de
Iao dong doi du, va Ianh vac nhung trach nhiem moi deu Ia dieu moi me doi voi ho.
Truoc vo van nhung bat trac chua ai biet, nhieu giam doc thay qua trình nay qua gian
nan. Mot so Ihong hoan thanh vì nhung Iy do chua ro. Ioi voi mot nguoi quan sat
tu ben ngoai, su Ihac nhau giua su thieu tu tin va cac Ioi Ich cuc bo Ia Iho co the
tach biet duoc.
Mot Ie hoach moi cho cai cach doanh nghiep nha nuoc dang duoc soan thao. Cach
Iam hien nay Ia de cho cac tInh, cac bo chu quan, va cac tong cong ty trình Ie hoach
co cau Iai hang nam cua mình doi voi nhung doanh nghiep ma mình chIu trach nhiem.
Ian dau tien trong nam 2001, cac co quan chuc nang duoc huong dan boi Òuyet dInh
58 ve viec cai gì can giu trong Ihu vuc nha nuoc va cai gì can chuyen doi. Ion nua,
ten cua nhung doanh nghiep trong dien chuyen doi phai duoc cong bo cung voi thoi
han chuyen doi.
Tuy nhien, viec giam sat va cuong che thuc hien chuyen doi van con yeu. Nhung han
che mang tInh rang buoc van Ihong phu hop Iam trong qua trình di den nhat trI. Ro
rang co mot Ihoang cach giua chuong trình co phan hoa bat buoc voi viec tao ra mot
Ihuon Iho trong do doanh nghiep nha nuoc co the chuyen doi neu ho muon.
Nhung Ihoan no qua Ion Ia mot Iy do hien nhien nua cho thay vì sao chuyen doi Iai
cham. Nhung doanh nghiep duoc co phan hoa hoac ban cho den nay co Ie Ia nhung
doanh nghiep co tiem nang Ion nhat. Nhung nhieu trong so do Iai mac nhung Ihoan
no Ihong Io va ton dong ve thanh toan. It nha dau tu nao Iai quan tam den mua co
phan cua nhung doanh nghiep nay. Mot co che moi hien dang duoc can nhac, trong
do chInh phu se mua Iai nhung Ihoan no nay voi gia chiet Ihau, dong thoi co the
nam mot so tai san cua doanh nghiep. Tuy nhien, con nhieu bat chac ve co che dang
duoc de xuat nay. Co nguy co no Iai duoc dung de xoa no cho nhung doanh nghiep
Ihong bI buoc phai chuyen the, do do dan den Iha nang Ia se phat sinh nhung Ihoan
no moi, va roi cuoi cung se Iai duoc xoa. Nhung chi tiet cu the trong thiet Ie Ia then
chot de tranh viec tiep tuc Iam phình ra nhung Ihoan no xau va de giam thieu rui ro
cho ngan sach
27
Voi Ihoang 2.700 doanh nghiep duoc nha nuoc tiep tuc so huu cho den nam 2005,
dieu het suc thiet yeu Ia can co nhung co che tao moi truong thuan Ioi de chung phat
trien va Ihong can tro su phat trien cua Ihu vuc tu nhan.
Quan trI doanh nghieµ
Chuong trình hanh dong da de ra rang che do Ie toan, Iiem toan, va bao cao tai
chInh phai duoc cai cach de cung cap thong tin va cong Ihai cac thong tin Iinh doanh
va tai chInh cua doanh nghiep. The nhung no Iai Ihong chI ro bien phap ngan han
nham dat duoc dieu nay. Nhung thong tin co duoc ve hoat dong cua doanh nghiep
nha nuoc van con rat chap va, Ihong duoc Iiem chung va Ihong cap nhat. Iieu nay
can tro viec cai thien quan trI doanh nghiep trong Ihu vuc nha nuoc va Ihang dInh
nhung phong doan ve hoat dong yeu Iem.
Mot Ioat cac cuoc Iiem toan chuan doan va danh gia hoat dong dang duoc tien hanh
doi voi nhung doanh nghiep nha nuoc Ion cho thay thuc trang va trien vong cua
chung. Cac tieu chuan Ie toan cua Viet Nam to ra con mang tInh tuy tien trong tInh
toan Ioi nhuan, Ihien cho Ioi nhuan Ihong phai Ia mot chI so tot the hien hoat dong
Iinh doanh. Thuong Ihong co duoc nhung so sach da duoc Iiem toan (va chua duoc
Iiem toan), do do hoat dong tai chInh thoat Ihoi su Iiem tra ma Ie ra phai co trong
mot nen Iinh te thI truong. Cac tong cong ty co xu huong tham gia ca vao chi tiet
trong cac doanh nghiep truc thuoc, han che Iha nang hoat dong hieu qua cua cac Ianh
dao doanh nghiep. Mat Ihac, Ianh dao doanh nghiep Iai co the theo duoi viec da dang
hoa hoat dong ma Ihong he dong gop gì cho viec Iinh doanh chInh cua doanh nghiep.
Cuoi cung, nhung Ihong phai Iem quan trong, Ia Iy nang tiep thI va quan Iy con
Iem, va viec su dung cong nghe thong tin Ia rat han che.
Viec trien Ihai quy trình quan trI doanh nghiep trong cac doanh nghiep nha nuoc Ia
het suc cap thiet nham tang cuong Iha nang giam sat cua chInh phu va danh gia cac
rui ro tai chInh. Io Tai chInh hien dang soan thao cac tieu chuan Ie toan moi va du
Iien se ban hanh trong nam 2003. Tuy nhien viec ap dung tieu chuan Ie toan moi con
phai can thoi gian dai de cai thien tInh minh bach. Cac thong tin day du va tin cay se
nang cao trach nhiem va thu hut hon nua cac nha dau tu tu nhan. Song hieu qua cua
che do moi ve quan trI doanh nghiep se het suc phu thuoc vao viec cac yeu cau cong
Ihai se duoc cu the ra sao, tieu chuan Ie toan nao se duoc Iua chon va co che thuc
hien se duoc bat buoc thuc hien nhu the nao.
Ket qua hoat dong truoc va sau co µhan hoa
Mac du co nhung nhuoc diem tren, nhung nhieu doanh nghiep nha nuoc van thanh
cong ve mat thuong mai, nhu the hien trong hoat dong xuat Ihau cua nhieu nganh.
Nhat Ia cac doanh nghiep trong nganh det may da “chung to Iha nang trong sap xep
Iai Iuc Iuong Iao dong ca ve tong so Ian quan he hop dong, va co Iha nang di dau
trong xuat Ihau hang det may cua Viet Nam ma Ihong can co ho tro gì bang tien
mat” (Thobum, Nguyen ThI Thanh Ia, va Nguyen ThI Ioa, 2002). Trong cac nganh
Ihac, Iha nang cua doanh nghiep nha nuoc trong canh tranh mot Ihi thue nhap Ihau
duoc cat giam van con Ia mot cau hoi. Nhung dieu nay Ihong ham y rang tat ca cac
doanh nghiep nha nuoc deu Iam an yeu Iem.
Cho den gan day, Iho co the xac dInh xem nhung doanh nghiep co phan hoa hoat
dong the nao sau Ihi chuyen doi. Nhung mot so doanh nghiep sau Ihi co phan hoa
da hoat dong voi tu cach ngoai quoc doanh Iha Iau de co the dua ra nhung danh gia
ban dau. Mot nghien cuu gan day chu trong vao 422 doanh nghiep co phan hoa truoc
nam 2001 (Vien ÒIKTTU, 2002). Ia thu nhan duoc nhung cau tra Ioi dInh Iuong tu
28
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
31% trong so nay, va tra Ioi dInh tInh tu 38%. Nghien cuu cho thay rang doanh thu
cua nhung doanh nghiep nay tang gan 20% mot nam, viec Iam tang 4%, Iuong tang
Ihoang 12%, va tai san tang 21%. Cia tang Ioi nhuan hang nam chI tren 2%. Ve dInh
tInh, nhung nguoi duoc hoi cho rang hoat dong da duoc cai thien ve can ban (Iình
3.2).
Nhung phat hien nay to ra tIch cuc hon nhung gì ma hau het nhung nguoi quan sat
mong doi. Tuy nhien, dieu nay co the mot phan Ia do nhung doanh nghiep hoat dong
tot nhat da duoc chuyen doi truoc. Trong mot moi truong ma Ianh dao va nguoi Iao
dong trong doanh nghiep chon cach co phan hoa, thì da co mot muc do tu chon Ioc
nhat dInh roi. Nhung nguoi trong cuoc ma Ihong thay truoc duoc su thanh cong
trong tuong Iai ve thuong mai se It co Iha nang ung ho cach chuyen doi so huu. Cung
tuong tu, truoc Ihi co mang an sinh xa hoi, nhung doanh nghiep duoc yeu cau phai
cat giam dang Ie Iao dong se It muon co phan hoa hon.
Mac du co thanh cong, nhung nhung doanh nghiep co phan hoa cung cho biet nhung
Iho Ihan trong tiep can voi tIn dung ngan hang, trong dam bao chung nhan quyen su
dung dat, va trong xin cac giay phep cua nha nuoc. Theo cach nay, Iinh nghiem cua
ho cung tuong tu nhu cua nhung cong ty tu nhan Ihong co duoc uu the cua Ihu vuc
nha nuoc.
Mot nghien cuu Ihac ve cac doanh nghiep co phan hoa trong nganh thuy san cung di
den Iet Iuan tuong tu (Ianida, Io Thuy san, 2002). Mac du nhung doanh nghiep nay
co mot so nhung dac diem noi troi, nhu thay doi Ianh dao thuong xuyen hon, va co
nhieu nguoi Ihong phai trong doanh nghiep duoc mua co phan, nhung cac phat hien
noi chung cung tuong tu nhu trong bao cao neu tren.
Ioi voi tat ca cac doanh nghiep co phan hoa, Iy uc ve qua trình chuyen doi so huu
van con moi me. Io do, ban Ianh dao cac doanh nghiep nay co Iha nang bao cao ve
nhung gì thuan Ioi va Iho Ihan nhat trong co phan hoa (hình 3.3). Co the tìm hieu ro
hon ve nhung Iho Ihan trong qua trình co phan hoa Ihi noi chuyen voi nhung doanh
nghiep Ihong hoan thanh duoc co phan hoa. Tuy nhien, nhung gì ma nhung doanh
nghiep da hoan thanh cho biet cung rat ro ret. Ciai quyet viec chuyen nhuong cac
Ihoan no va van de quyen su dung dat duoc bao cao Ia nhung Iho Ihan Ion nhat.
29
4. TÍN DUNG VA NGAN HANG
Ke tu cuoi nhung nam 80, nhung thay doi quan trong da duoc tien hanh trong co cau,
quy che, va hoat dong cua Ihu vuc ngan hang Viet Nam. Ion ngan hang thuong mai
nha nuoc Ion van chiem 70% tong tai san cua toan he thong. Nhung hien da co them
mot so ngan hang co phan, ngan hang Iien doanh, va cac chi nhanh va van phong dai
dien cua ngan hang nuoc ngoai. Trong thap Iy qua, 4 ngan hang thuong mai nha
nuoc Ion da phat trien tu nhung Ienh cho vay chInh sach chuyen biet sang thanh
nhung trung gian tai chInh dInh huong thuong mai nhieu hon (Ngan hang The gioi,
2002c).
Thap Iy qua cung da chung Iien su phat trien nhanh chong ve muc do tien te hoa
cua nen Iinh te Viet Nam. Ty Ie giua tIn dung ngan hang tren CII da tang tu 13%
nam 1990 Ien 27% nam 1995 va 44% nam 2000. Su tang truong cua Ihu vuc tai chInh
phi ngan hang cung rat dang ghi nhan, dac biet Ia hoat dong Iinh doanh bao hiem
mac du quy mo con nho.
Su chuyen dIch nay da dien ra trong mot so Iïnh vuc voi tien do trong tam Iiem soat,
va trong mot so Iïnh vuc Ihac chI mang tInh tham do va Ihoi dong. Nhung nhung
thay doi nay Ihong phai Ia Ihong co gia phai tra. Tiep tuc cho vay chInh sach trong
nhung nam 90, va Iy nang tIn dung cung han che Ihi tIn dung tang truong nhanh da
dan den su tIch tu cua nhung Ihoan no Ihong sinh Ioi. Ie giai quyet van de nay,
chInh phu bat tay vao mot cuoc cai cach quan trong doi voi he thong ngan hang
thong qua mot chuong trình tai co cau va tai cap von trong nhieu nam.
30
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
ThI truong µhan mang
Iat chap nhung bien phap nham coi bo han che doi voi cac dIch vu tai chInh va ngan
hang, nhung san choi van chua bình dang giua cac Ioai dInh che tai chInh Ihac nhau.
VI du, cac ngan hang nuoc ngoai Ihong duoc phep huy dong tien gui bang dong Viet
Nam. Nhung Ihong co han che nao ap dung cho cac cong ty bao hiem nuoc ngoai.
Nhung rao can gia nhap thI truong van con dang Ie. Ngan hang Nha nuoc Viet Nam
Iiem soat tuong doi chat viec cap giay phep hoat dong ngan hang, ca doi voi viec
thanh Iap ngan hang moi va cung cap nhung dIch vu ngan hang moi cua nhung dInh
che dang ton tai.
Cung vay, mac du co phat trien cac ngan hang co phan, ngan hang Iien doanh, chi
nhanh va van phong dai dien cua cac ngan hang nuoc ngoai, song nganh nay van chIu
su thong Iïnh cua 4 ngan hang thuong mai nha nuoc Ion (Iình 4.1).
Trong Ihi dai da so tIn dung ngan hang van duoc danh cho cac doanh nghiep nha
nuoc (Iang 4.1), thì Iai co mot hình thai phan mang trong cung cap tIn dung theo Ioai
hình dInh che. TInh den thang 9/2002, 50% danh muc cac Ihoan cho vay cua cac ngan
hang thuong mai nha nuoc duoc danh cho doanh nghiep nha nuoc. Cac ngan hang
nuoc ngoai thì chu yeu tham gia cung cap dIch vu tai chInh cho hoat dong cua nhung
tap doan da quoc gia tai Viet Nam hon Ia canh tranh phuc vu cac doanh nghiep trong
nuoc, du Ia nha nuoc hay tu nhan. Cac ngan hang co phan to ra van Ia nguon chInh
phuc vu cho Ihu vuc tu nhan trong nuoc, Ia Ihu vuc chiem phan Ion trong tIn dung
tu nhung ngan hang nay. Iình thai nay trong chung muc nao do phan anh vai tro IIch
su cua cac to chuc tIn dung Ihac nhau, hoac Ia phan anh nhung uu the cua nhung to
chuc nay. Nhung no cung co the do thieu mot san choi bình dang hoac co dieu gì do
Ihong bình thuong trong cac quy che.
Bang 4.1: Tín dung cho cac doanh nghiep nha nuoc
Nguoàn. Ngan hang Nha nuoc Viol Nam. uoc lính cho nam 2002 la don cuoi lhang Chín.
31
Tai chInh chInh thuc va Ihong chInh thuc cung ton tai trong mang tIn dung nong
thon. TIn dung chInh thuc chu yeu do Ngan hang nong nghiep va phat trien nong
thon dam trach va chiem da so Ion trong tong du no. Cac dInh che cho vay chInh thuc
Ihac nhu Ngan hang nguoi ngheo co anh huong It hon trong mang tIn dung nong
thon. Ihan tai chInh Ihong chInh thuc bao gom nhung nguoi cho vay, cac nha phan
phoi, cac hoi tiet Iiem va tIn dung quay vong, ho hang va ban be.
Khu vuc chInh thuc Ia nguon tai chInh chu yeu cho cac ho gia dình o nong thon, chiem
Ihoang 80% cac Ihoan vay (Iham Iao Iuong va Izumida, 2002). ChI rieng Ngan hang
nong nghiep va phat trien nong thon da chiem o5%. Khu vuc chInh thuc chu yeu cho
vay theo muc dIch san xuat con Ihu vuc Ihong chInh thuc thì cho vay Iha da dang. o
muc ho gia dình, dien tIch canh tac va gia trI dan gia cam gia suc Ia cac tieu chI chInh
de vay tu cac dInh che tai chInh chInh thuc.
Khu vuc tai chính µhi ngan hang
Iuat Iinh doanh bao hiem co hieu Iuc tu thang 4-2001 va tInh den cuoi nam 2002 da
co 18 cong ty bao hiem hoat dong tai Viet nam. Mac du thI phan cua cac doanh
nghiep bao hiem tu nhan tang Ien, song cac cong ty bao hiem quoc doanh van chiem
thI phan chi phoi voi ty Ie trong bao hiem phi nhan tho va nhan tho tuong ung
Ihoang 47% va 55%. Iien bao hiem con nho voi tong doanh thu bao hiem chiem
Ihoang 1% CII hang nam. Song doanh thu tang trung bình 30% moi nam va uoc tInh
se dat Ihoang 4,9 nghìn ty dong (tuong duong Ihoang 321 trieu do Ia) trong nam
2001.
Viet nam con co 8 cong ty cho thue tai chInh trong do 3 cong ty Ia Iien doanh hoac
100% von nuoc ngoai, 5 cong ty con Iai Ia cac don vI cua cac ngan hang thuong mai
nha nuoc. Trong nam 2001, gia trI cua tai san thue mua Ia Ihoang 2 nghìn ty dong, tuc
Ia Ihoang 131 trieu do Ia.
Iuon ban co phieu va trai phieu tai Trung tam giao dIch chung Ihoan con Iha han
che. San giao dIch chung Ihoan tai thanh pho Io ChI Minh da duoc Ihai truong vao
thang 7 nam 2000 sau 5 nam cho doi. Iien tai co co phieu cua 19 cong ty va 18 Ioai
tra i phie u duo c nie m ye t vo i to ng so vo n tre n thI truo ng Ia 1,o nghìn ty do ng
(Ihoang 105 trieu do Ia). Tat ca cac cong ty niem yet deu Ia cac doanh nghiep nha
nuoc duoc chuyen thanh cong ty co phan. Ciao dIch chung Ihoan duoc nang cap tu
cuoi nam 2001 va se ap dung mot he thong thanh toan giao dIch phu hop voi tieu
chuan quoc te hoan thien nhat vao nam 2005.
Cai cach ngan hang
Nhung no Iuc de bien he thong ngan hang sang hoat dong thuong mai van con trong
giai doan so Ihoi. Nhung bien phap duoc tien hanh cho den nay bao gom tu do hoa
Iai suat, dat ra Ie hoach tai co cau doi voi cac ngan hang thuong mai nha nuoc, thanh
Iap cac cong ty quan Iy tai san thuoc ngan hang de giai quyet nhung Ihoan no Ihong
sinh Ioi, thuc hien dan Ie hoach tai cap von, va giam dan viec cho vay chInh sach theo
chI dInh cua nha nuoc.
Viec tu do hoa Iai suat bat dau tu nam 199o, doi voi tien gui bang noi te. Sau do
duoc mo rong ra doi voi huy dong tiet Iiem ngoai te nam 1999, sang cho vay ngoai te
nam 2001, va moi gan day Ia Iai suat cho vay bang noi te. Mac du Iiem soat truc tiep
cua nha nuoc da dan duoc noi Iong thong qua nhung buoc nay, song van con chua
thay ro duoc tac dong thuc su cua viec tu do hoa Iai suat Ien ung xu cua ngan hang
32
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
trong viec dat ra Iai suat va quyet dInh Ioi nhuan tuong Iai. Cho den nay, viec phan
hoa giua cac ngan hang va Ioai doi tuong vay van con han che.
Iai suat tien gui to ra Ihong dao dong nhieu, va Ihong hoan toan ro vì sao Iai nhu
vay. Muc tang tien te hoa nhanh, ngan hang Ihong muon canh tranh bang Iai suat, va
doi Ihi con can thiep cua Ngan hang Nha nuoc deu gop phan vao su on dInh nhu
quan sat duoc nay. Iai suat noi te Ihong hoan toan phan ung nhu cau tang Ien, trong
Ihi Iai suat ngoai te van con o duoi muc so sanh duoc voi Iai suat tren thI truong
quoc te. Ke ca Ihi so sanh voi nhung co che rat canh tranh, chenh Iech Iai suat cua cac
ngan hang Viet Nam cung van rat thap. Trong truong hop cua cac ngan hang thuong
mai nha nuoc, dieu nay Ia dang ngac nhien, vì ho can tang cuong nhung dieu Ihoan
de giai quyet no Ihong sinh Ioi.
Tien bo trong giai quyet no Ihong sinh Ioi con cham nhung chac chan (hình 4.2). Kho
Ihan chInh Ia voi nhung Ihoan no Ihong co the chap, chu yeu Ia cac Ihoan no cua
cac doanh nghiep nha nuoc. Cac ngan hang thuong mai nha nuoc thay Iho co the dat
duoc muc tieu xu Iy no do cham tre trong cai cach doanh nghiep nha nuoc. Mac du
tien bo trong giai quyet no Ihong sinh Ioi co Ihac nhau giua 4 ngan hang thuong mai
nha nuoc Ion, song Ian tai cap von dot dau Iai cung cap nhung Ihoan von bang nhau
cho moi ngan hang nay. Mot dieu chua ro Ia Iieu danh muc cho vay va dau tu cua cac
ngan hang co cai thien dang Ie hay Ihong.
Ngan hang ChInh sach Xa hoi duoc thanh Iap nham tach cho vay chInh sach ra Ihoi
cho vay thuong mai cua cac ngan hang thuong mai nha nuoc, voi von dieu Ie ban dau
Ia 5 nghìn ty dong. Ngan hang ChInh sach co mot mang Iuoi chi nhanh o tat ca cac
tInh, duoc chInh phu bao Ianh ve thanh Ihoan va Iha nang thanh toan, va duoc mien
che do bao hiem tien gui va thue.
33
Con duong truoc mat
Mot so thu thach Iho Ihan nhat truoc mat Iien quan den nhung Ihoan no Ion Ihong
sinh Ioi. Iy tuong ma noi, cac co che de giai quyet no Ihong co the chap va no giua
cac doanh nghiep nha nuoc can phai duoc thuc hien. Iieu co che hien dang can nhac
de mua ban no cua cac doanh nghiep nha nuoc thuoc dien co phan hoa co dong vai
tro nay Ihong van con Ia cau hoi bo ngo. Trong thoi gian toi, viec thieu quy trình xu
Iy IIp thoi cac Ihoan vay Ihong sinh Ioi se anh huong Ion den viec hình thanh van
hoa thanh toan tIn dung.
Iien tai, ngay ca quy mo cua nhung Ihoan no Ihong sinh Ioi cua bon ngan hang
thuong mai nha nuoc Ion van con Ia dieu gay tranh cai. Su bat trac mot phan Ia do
nhung Ihac biet giua chuan muc Ie toan Viet Nam va quoc te trong phan Ioai von
vay. VI du nhu chuan muc cua Viet Nam chI tInh phan no qua han chua thanh toan Ia
Ihoan vay Ihong sinh Ioi chu Ihong tInh toan bo ca Ihoan vay. Nhung bien phap cu
the de danh gia tien bo trong giai quyet no Ihong sinh Ioi phai bao gom ca Iiem toan
dua theo tieu chuan quoc te, dan den viec phan Ioai Iai danh muc von cho vay va IIch
trình trIch Iap du phong dua theo cach phan Ioai moi.
Tuy nhien, viec ap dung chuan muc Ie toan quoc te co the Ihien nhieu ngan hang tro
nen mat Iha nang thanh toan, va do do Iai can co Ie hoach giai quyet van de tai cap
von. Ie tranh viec chat Iuong von vay Iai xau di trong tuong Iai, viec cap von bo sung
can can cu theo hoat dong. Iieu nay se tao dong co Ihuyen IhIch cac ngan hang
thuong mai nha nuoc tuan thu nhung quy tac cho vay nghiem ngat hon, bao gom ca
phan tIch rui ro tIn dung, va su dung bao Ianh cong Ihai cua nha nuoc de cho cac
doanh nghiep nha nuoc vay.
Òuy che va giam sat doi voi Ihu vuc ngan hang cung can duoc danh gia Iai nham
thuc day cung cach Iinh doanh theo huong thuong mai nhieu hon va nang cao tInh
minh bach. Chuc nang Iiem tra Ia mot trong nhung cong cu duoc dung trong qua
trình giam sat. No cho phep nguoi giam sat danh gia duoc hoat dong cua mot dInh
che nham dam bao rang no dang van hanh theo dung quy tac va quy dInh doi voi
nganh. o Viet Nam, nhiem vu chInh cua thanh tra Ia thanh tra xem cac Iuat Ie ve hoat
dong tien te va ngan hang co duoc cac dInh che tai chInh tuan thu hay Ihong. Ianh
gia chat Iuong tai san va nhung rui ro Ihac trong hoat dong cua ngan hang cung can
phai Ia mot phan trong nhiem vu cua ho.
Ie tien toi, Ngan hang Nha nuoc Viet Nam can tap trung ro hon vao chuc nang chInh
cua ngan hang trung uong va giam sat cac ngan hang. Vai tro hien tai cua ngan hang
nha nuoc doi voi cac ngan hang thuong mai nha nuoc co the Ihong phu hop de thuc hien
chuc nang giam sat. Iieu nay se anh huong toi chat Iuong cua thanh tra giam sat.
Ie nham muc dIch nay, co the can bat tay vao cong tac danh gia vai tro, su mang, va
tam nhìn cua mình trong phat trien he thong tai chInh. Iieu nay doi hoi phai xem Iai
quyen Iuc phap Iy, co cau to chuc va qua trình hoat dong cua ngan hang nay.
Iuong dan thuc hanh ve hien dai hoa Ihu vuc tai chInh duoc dua ra trong Cac
Nguyen tac Chu dao cua IaseI. Cho den nay, 9 trong so cac nguyen tac nay da duoc
ap dung o Viet Nam (Ihung 4.1). Yeu Iem Ion nhat duoc phat hien Ia Iien quan den
viec thieu nhat quan, minh bach, va trach nhiem giai trình trong he thong ngan hang
va trong qua trình giam sat ngan hang.
34
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Iiep dInh thuong mai song phuong Viet-My, va Ie hoach da duoc cong bo ve hoi
nhap WTÒ, ham y rang phan biet doi xu trong quy che doi voi cac to chuc nuoc
ngoai cuoi cung se phai duoc bai bo. Io do, mot chien Iuoc tu do hoa phai duoc ban
thao. Tot nhat Ia chien Iuoc do nen bao gom cung co (nhung Ihong that chat) cac che
do quan I`y va giam sat.
Mo rong kha nang tieµ can tai chính
ChInh phu Viet Nam da bay to y dInh mo rong Iha nang tiep can von ngan hang cho
Ihu vuc tu nhan, va nhat Ia cho cac doanh nghiep vua va nho. Tuy nhien, nhung phan
mang Ihac nhau trong thI truong co nhung nhu cau Ihac nhau ve mat ban chat quan
he voi ngan hang (Khung 4.2). No cung Ihac nhau ve Ioai hình cap von va dIch vu ma
ho yeu cau. Ion nua, Iha nang cua ho trong viec cung cap cho cac ngan hang nhung
thong tin tai chInh tot ve Iha nang tra no va dam bao Ihoan vay bang the chap cung
Ihac nhau dang Ie.
Ie tao dieu Iien cho Ihu vuc tu nhan vay, nhat Ia cac doanh nghiep vua va nho, moi
truong hoat dong cua he thong ngan hang phai duoc cai thien. Cung co chuc nang
cua Ihong TIn dung va Iang Iy Tai san The chap, va xac dInh ro cai gì co the duoc
Khung 4.1: Ðanh gia cac nguven tac chu dao Base! con han che
lguycn lac 1. lgan hang lha nuoc Vicl lan can xac dinh nuc licu va liach nhicn cua noi co quan
lhan gia gian sal. 1iong do lao gon lap ia nhung co chc dc chia sc lhong lin giua nhung co quan
gian sal va lao lính doc lap voi cac co quan nha nuoc khac liong hoal dong.
lguycn lac 3. Cua liình cap phcp van con dc ngo cho qua nhicu lính chu quan. lo phai lao gon
nol danh gia vc co cau so huu, gian doc va lan quan l`y cao cap, kc hoach hoal dong va kicn soal
noi lo io iang, va du kicn vc dicu kicn lai chính (kc ca von).
lguycn lac 6. 1y lc du von loi lhicu (8º) phai duoc quy dinh, nhung vicc lhuc hicn lai gap lio ngai
loi nhung chuan nuc kc loan liong nuoc. licu nay dac licl io liong phan loai von vay va liích lap
du phong, la nhung ycu lo co lac dong quycl dinh dcn lính loan ly so nay.
Nguyeân lac ¯. lhicn vu cua cac lhanh lia lgan hang lha nuoc Vicl lan chu ycu lap liung vao
kicn lia vicc luan lhu phap lual va quy dinh. 1iong do khong lao gon du phan doan dc danh gia
cac chính sach va quy liình cua ngan hang licn quan dcn cho vay va dau lu.
lguycn lac 8. lgan hang lha nuoc Vicl lan danh gia chal luong lai san dua licn nol na lian vc
cac giai doan li qua han, lhay vì dua vao hình lhai iui io cua nguoi vay. Vicc danh gia lai cang lio
ncn kho khan hon khi noi liuong phap l`y lai can lio vicc cuong chc quycn cua chu no, do vay lan
gian gia lii cua lai san lhc chap.
Nguyeân lac 14. Cac nguycn lac chung liong quan lii doanh nghicp, duoc ncu liong Lual Cac 1o chuc
1ín dung, khong duoc luan lhu. lghIa vu va quycn luc cua don vi kicn soal noi lo chí lap liung vao
luan lhu hon la iui io.
Nguyeân lac 16. Cac lhanh lia lgan hang lha nuoc Vicl lan khong lhuc hicn danh gia iui io lhco
du kicn. Co nhung sach huong dan lhanh lia lai cho, nhung can phai duoc lhuc hicn. Cian sal lu xa
cung khong nang lính du kicn, va khong co kha nang danh gia hình lhai iui io cua cac lo chuc lín
dung.
lguycn lac 21. Cong lac lhuc hanh va cac chính sach kc loan nang lính lình lhc. lhung khac licl so
voi Chuan nuc Kc loan Cuoc lc lao gon phan loai von vay, liích lap du phong lhal lhoal von vay,
va kc loan don lích lhay vì kc loan licn nal khi hach loan lai va chi phí.
lguycn lac 22. lgan hang lha nuoc Vicl lan liao cho cac lhanh lia nol loal cac quycn xu phal.
lhung khong co ho so lhco doi nao dc khang dinh la quycn han nay duoc lhuc lhi nol cach huu
hicu.
Nguoàn: Ngan hang 1ho gioi dua lron lai liou cua Uy lan Giam sal Ngan hang Basol soan lhao. lhang 2/2002
ya Bao cao 1ong quan cua Ngan hang 1ho gioi (sap phal hanh. a)
35
dung Iam the chap, Ia nhung buoc chInh trong qua trình nay.
Mot trung tam dang Iy gaio dIch co bao dam truc thuoc Io Tu Ihap, moi duoc thanh
Iap gan day. Tren nguyen tac hoat dong cua trung tam se gop phan Iam giam nhung
tranh chap trong tuong Iai giua cac chu no ve quyen doi voi cac giao dIch bao dam
bang dong san. Òua trình dang Iy co tiem nang Iam tang tInh minh bach cua cac giao
dIch cho vay va quyen so huu doi voi tai san the chap. Nhung Trung tam dang I`y
con chua co he thong Iuu giu dien tu cho phep theo doi, ghi chep, va cung cap thong
tin IIp thoi. Moi ho so cho ca nuoc deu con duoc Iam thu cong, va moi yeu cau thong
tin cung tuong tu phai dua vao qua trình thu cong.
Trung tam Thong tin TIn dung cung duoc thanh Iap nham cung cap thong tin ve
nguoi vay cho cac chu no. Trung tam nay con dang trong giai doan so Ihoi cua hoat
dong. Nhung no co the tro thanh mot cong cu chInh de cac ngan hang giam bot rui ro
trong Ihi cho vay trong tuong Iai. Ve diem nay, no can tro thanh mot phap nhan
rieng, truc thuoc cac to chuc tIn dung, voi co cau phI Ihien no hoat dong co Iai. Cac
quyen va nghïa vu di Iem cua cac ben huu quan phai duoc Iuat phap quy dInh ro, co
du che tai xu phat vi pham, va do do bao ve duoc nhung so Iieu thu thap duoc Ihoi
bI su dung thieu bao dam.
5. MOT CHANG ÐUONG DAI PHÍA
TRUOC
Thoi gian qua da chung Iien su thay doi dang Ie trong thai do doi voi Ihu vuc tu
nhan, voi viec ban hanh Iuat Ioanh nghiep nam 2000, va gan day Ia Ioi nghI Trung
uong 5, Khoa 9 cua Iang vao thang 3-2002, da chInh thuc ung ho Ihu vuc tu nhan.
Iuat Ioanh nghiep thuc su da cho thay su thay doi tu he thong cap phep Iinh
doanh, trong do chInh phu dam nhan vai tro Iiem soat va chI dao Ihu vuc tu nhan,
sang he thong dang Iy Iinh doanh trong do chInh phu dua ra Ihuon Iho phap Iy de
tu nhan hoat dong.
Khung 4.2: Tiet kiem buu dien
Cong ly lich vu 1icl kicn Luu dicn Vicl lan (VISC) duoc lhanh lap nan 1999, la nol liong nhung
co chc licl kicn luu dicn lic nhal licn lhc gioi. Muc licu chính cua no la cung cap cac phuong licn
licl kicn cho nhung lo phan dan cu chua duoc phuc vu. Iicn cong ly co ¬39 chi nhanh va co kc
hoach no iong lhanh 6OO chi nhanh vao cuoi 2OO2. Iicn co gan nua liicu lai khoan licl kicn duoc
no lai VISC. Khoi luong huy dong luy lích la ¯ ly dong licn gui, voi so licn gui con lon la 3,8 ly
dong.
1ai nol nuoc na la phan lu dan so song o nong lhon, VISC co licn nang vuon xa va sau. Ihan vi
dia l`y` cua no khong no iong lhco dong co loi nhuan. Khach hang nong lhon, nhung nguoi liuoc
kia chua duoc licp xuc voi dich vu lai chính, lo ia lhích loai hình nay, nhal la vì no co duoc su lao
lanh ngan cua chính phu.
VISC con cung cap kha nang licp can voi dich vu lai chính con lhicu o nol so vung. Vì cong ly sc
con phal liicn ncn no sc dcn lai loi ích cho nguoi dan liong ca nuoc lang cach lao co hoi cho ho licl
kicn, dong lhoi co lhc iul licn o lal cu dau liong nuoc Vicl lan. lhu duoc lap ia cho dcn nay,
VISC la nol nguon luc quy, nhung can lhan liong khi licp luc phal liicn, nhal la liong su dung von
huy dong duoc.
Nguon. Ngan hang 1ho gioi
36
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Tang truong cua Ihu vuc tu nhan se co tam quan trong then chot o Viet Nam, nhat Ia
trong tao cong an viec Iam. Moi nam co 1,2 trieu nguoi moi tham gia thI truong Iao
dong. Khu vuc nha nuoc Ihong the tang them co hoi viec Iam, nhu xu huong truoc
day cho thay, va cang nhu vay Ihi thuc hien nhung cai cach can thiet de nang cao
hieu qua. Ngoai cong an viec Iam, Ihu vuc tu nhan Ion manh se con tao ap Iuc canh
tranh can thiet de cung co cac doanh nghiep thuoc moi thanh phan. Mot Ihu vuc tu
nhan Ion manh se Ia nguon dau tu quan trong va dong vai tro trong cung ung nhung
dIch vu co ban nhu dien nuoc va giao duc. Nhung de dat duoc nhung muc tieu do,
can phai tiep tuc cai thien moi truong Iinh doanh.
Mot khoi dau tot, nhung…
Su phan ung cua Ihu vuc tu nhan truoc nhung thay doi chInh sach gan day Ia rat ro
net. Tu thang 1-2000 den thang 10-2002, gan 50.000 doanh nghiep moi duoc dang Iy,
tuong duong voi gan ba phan tu tong so nhung doanh nghiep tu nhan duoc dang Iy
theo Iuat doanh nghiep o Viet Nam hien nay (Iang 5.1). Iau het nhung doanh
nghiep tu nhan moi dang Iy Ia tuong doi nho ve quy mo. Nhung doanh nghiep duoc
dang Iy cho den nay trong nam 2002 co von trung bình vao Ihoang 1.35 ty dong tuc
Ia Ihoang 90 nghìn do Ia.
San Iuong cong nghiep cua Ihu vuc tu nhan non tre da tang gan 19% nam 2001, so voi
Ihu vuc nha nuoc chI co 13%. Nhung mac du co tien bo vuot bac nhu vay, Ihu vuc tu
nhan trong nuoc chInh thuc cua Viet Nam con qua nho be va tuong doi mong manh.
Ien nam 2002, no chiem duoi 4% CII, o% san Iuong cong nghiep che bien, va
Ihoang 3% tong viec Iam. Ve mat nay, Ihu vuc tu nhan van con ca chang duong dai
phai di.
Tao san choi bình dang
San choi hien nay o Viet Nam con rat Ihong bình dang. Cac Ioai hình doanh nghiep
Ihac nhau nhu doanh nghiep nha nuoc, doanh nghiep nuoc ngoai, doanh nghiep tu
nhan chInh thuc, va ho Iinh doanh deu tuan theo nhung Iuat Ie va quy dInh Ihac
nhau. Iua theo Ioai hình doanh nghiep, hoat dong hay dIa diem, cac doanh nghiep co
the co Ioi tu mot so co che dac thu, nhu tIn dung hay mien thue. ChInh phu da dua
ra Ie hoach thong nhat Ihuon Iho phap Iy cho moi Ioai hình doanh nghiep song can
phai day nhanh cong viec vo cung quan trong va cap thiet nay.
Bang 5.1: Nhung doanh nghiep moi dang kv
1/ So liou cho nam 2002 la cho don 10 lhang 10.
2/Cac doanh nghiop moi dang ky co lho con lao gom cac doanh nghiop nha nuoc co phan hoa. cac cong ly co
phan co co dong nha nuoc ya cac cong ly co phan dang ky lhoo lual doanh nghiop nha nuoc.
Nguoàn. Bo Ko hoach & lau lu. So liou chi lính don cac cong ly dang ky lhoo lual loanh nghiop. Von duoc lính
lang ly dong.
37
Tiep can voi thI truong dau vao, dat dai, va von cung Ihac nhau tuy theo Ioai hình
doanh nghiep va cach thuc doi xu cua moi doanh nghiep. VI du, doanh nghiep tu
nhan phan Ion Ia Ihong co quyen su dung dat hoac cac Ioai tai san de the chap se
phai dua nhieu vao cac moi quan he quen biet ca nhan hon Ia doanh nghiep nha nuoc
Ihi vay von (Iang 5.2).
Su uu tien danh cho cac doanh nghiep nha nuoc cung gay Iho Ihan cho phat trien
Ihu vuc tu nhan va quy mo cua moi doanh nghiep. Cac quy dInh gan day vI du nhu
Òuyet dInh 58 cua ChInh phu ve pham vi hoat dong cua cac doanh nghiep nha nuoc
da phan anh quyet tam cua chInh phu trong viec duy trì vai tro chu dao trong mot
Ioat Iïnh vuc Ihac nhau nhu san xuat may moc thiet bI nong nghiep, Iam nghiep, thuy
san, san xuat thiet bI dien, cong nghe thong tin, xi mang, xay dung, va nhieu Ioai
hang hoa tieu dung va che bien quan trong Ihac.
Cach nhìn nhan cung rat quan trong. Trong Ihi thai do cua cac quan chuc va cong
chung doi voi Ihu vuc tu nhan da duoc cai thien, thì cac doanh nghiep tu nhan van
con chua duoc nhìn nhan mot cach cong bang. Ciam doc cac doanh nghiep nha nuoc
thuong them muon co duoc quyen tu do va tu chu tuong doi cua nhung giam doc
doanh nghiep tu nhan, va dieu ma ho nhìn nhan Ia can bo thu thue Ihong thuc hien
quy dInh mot cach bình dang. Nguoc Iai, hai phan ba giam doc doanh nghiep tu nhan
Iai Ieu ca ve doi xu uu dai cho doanh nghiep nha nuoc chInh Ia tro ngai cho doanh
nghiep cua ho, va 43% coi do Ia tro ngai Ion. Ioi xu Ihong bình dang cung dan den
nhung phan ung va cach Iam Ihac nhau cua doanh nghiep, nhat Ia trong giai quyet
xung dot. Io do, 7o% giam doc doanh nghiep nha nuoc tuyen bo Ia ho dua vao chInh
phu de giai quyet hop dong, so voi 44% giam doc doanh nghiep tu nhan (Vien Iinh te
va quan Iy Chau A-Thai bình duong va Vien ÒIKTTU, 2002).
Vai tro cua chính µhu
Vai tro cua chInh phu can phai duoc thay doi tu cho Ia nguoi Iap duyet Ie hoach va
cung cap sang vai tro cua nguoi dieu tiet va ho tro. Iien tai van con chua thuc su ro
rang ve quyen han va trach nhiem cua cac co quan chInh quyen Ihac nhau cung nhu
viec phan dInh cac cap chInh quyen. Xoa bo cac thu tuc quan Iieu giay to se giam
thieu co hoi truc Ioi va chi phI giao dIch cho cac doanh nghiep Ihi phai Iam viec voi
chInh phu. Chang han nhu cac doanh nghiep con phai thuc hien qua trình dang Iy
hoat dong gom 10 buoc, mat Ihoang o8 ngay, va ton mat 35% trong CII dau nguoi
hang nam (Khung 5.1).
Viec cap giay phep Iinh doanh Ia truong hop dang ban. Mac du da co tien bo trong
giam so giay phep, nhung qua trình nay con nhieu y Iien. Tu ngay 3-2-2000, co 84 Iai
giay phep da duoc bai bo. Them 27 Ioai giap phep nua duoc bai bo tu ngay 11-8-
2000, va co 34 Ioai giay phep duoc sua doi. Cung tuong tu, tu 4-o-2002, 5 Ioai giay
Bang 5.2: Tam quan trong cua quan he quen biet
Nguoàn: Vion kinh lo ya quan ly Chau A-1hai lình duong ya Vion QlK11U (2002).
38
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Khung 5.1: Muoi buoc (va 68 ngav) de bat dau
luoi day la qua liình na cac doanh nghicp can lan dc lal dau hoal dong, lay ví du vc dang ky` nol
Cong ly 1iach nhicn Iuu han lu nhan, voi so von la 39OO do la o Ia loi.
8ucc 1. Xin gicv c|ung n|cn Jcng |v ³ |in| Jccn| |u ³ P|cng Dcng |v Kin| Jccn| Jic p|ucng. 1hoi gian.1¬
ngay. Chi phí. 22O.OOO dong.
8ucc 2. Xin Jcng |³v ccn Jcu |u 8c Ccng cn. 1hoi gian.¯ ngay. Chi phí. 26O.OOO dong. Vicc nay duoc lan
o Ihong Ianh chính 1ial lu xa hoi, So Cong an 1hanh pho. Ihai liình cac giay lo hop lc (chung ninh
lhu cua nguoi dai dicn hop phap, giay phcp lhanh lap, chung nhan dang ky kinh doanh, va don xin).
Iau hcl cac giay lo giao dich kinh doanh phai co chu ky va dong dau lhì noi duoc coi la co gia lii
phap ly. lcu khong co dau, doanh nghicp khong lhc dang ky voi co quan lhuc, no lai khoan ngan
hang va xin dang ky su dung nhung dich vu nhu dicn lhoai, dicn, nuoc, lhuc van phong, v.v. 1ính
liung lình, phai di lai 2 lan lhì noi xin duoc dau. Ciay phcp xin lan con dau phai duoc cap liong
vong ¯ ngay kc lu khi nhan duoc ho so lai So Cong an.
8ucc J. lcu ccn Jcu ccng |v. 1hoi gian.12 ngay. Chi phí. da ncu licn. loanh nghicp can giay phcp dcn
noi san xual con dau lhco co quan cong an chí dinh dc dal lan con dau. loi lan con dau sc hcn lay
dau dc nguoi xin dau dcn co quan cong an nhan.
8ucc +. Di n|cn Jcu cuc ccng |v. 1hoi gian. 1 ngay. Chi phí. khong. lguoi san xual dau dcn con dau
da hoan lhanh dcn co quan cong an dc giao.
8ucc 5. Mc |ci ||ccn |rung gicn. T|ci gicn. 1 ngcv. C|i p|i. ||cng. Mol khoan dal coc loi lhicu duoc lgan
hang lgoai lhuong ycu cau dc lan dicu kicn liong loan lo lhoi gian hoal dong cua cong ly, nol
khoan co dinh la ¬ liicu dong cho lai khoan licn Vicl va ¬OO do la cho lai khoan ngoai lc. Io so xin
lao gon. don xin, cac giay lo xac nhan lính phap ly cua vicc lhanh lap cong ly, quycl dinh lo nhicn
kc loan liuong, lhu dang ky co chu ky co lhan quycn va dau cua cong ly.
8ucc 6. Ccng |c |rcn |cc c|i T|ci gicn. ¯ ngcv. C|i p|i ¯50.000 Jcng, ncu dang licn lao Ia loi noi, kho
9x4cn. Chi licl can lhong lao. lcn va loai hình doanh nghicp, liu so chính va nuc dích kinh doanh,
von dicu lc, lcn va dia chí cua nhung nguoi sang lap, lcn va dia chí cua dai dicn hop phap va dia
dicn dang ky kinh doanh.
8ucc ¯. Dcng |v ||uc .ci Cuc T|uc ||cn| p|c Hc Nci .c ncp ||uc ccp p|cp |in| Jccn|. 1hoi gian. 1O ngay.
Chi phí 8¬O.OOO dong. lhung giay lo can lhicl. kc khai dang ky lhuc, giay chung nhan dang ky kinh
doanh. 1hu luc nay sc dang ky dc cong ly nop lal ca nhung loai lhuc can lhicl. Sau khi co giay chung
nhan dang ky kinh doanh, doanh nghicp sc dcn Cuc 1huc Ia loi dc kc khai nhung loai lhuc ap
dung va hc lhong kc loan. Mol na lhuc cho doanh nghicp sc duoc cung cap sau 8 ngay lan vicc, sau
khi hoan lhanh kc khai lhuc cua doanh nghicp. Cac loai lhuc va chc do kc loan gan voi hoal dong
cua doanh nghicp (lhuc cap phcp kinh doanh, VA1, lhuc lhu nhap cong ly, lhuc lhu nhap ca nhan,
v.v. dcu phai kc khai.
8ucc 8. Dcng |v Jcng |cc |icu xc |ci Jc ncp |cc |icu xc |ci |ci Cc qucn 8cc |icu xc |ci ||cn| p|c. 1hoi gian.
¯ ngay. Chi phí. khong. 1hu luc nay ap dung cho nhung doanh nghicp co lu 1O lao dong lio lcn.
loanh nghicp phai kc danh sach nguoi lao dong dc dang ky lao hicn xa hoi (lcn, ngay sinh, nuc
luong, nhu ncu liong hop dong lao dong). Sau do sc dcn Lao hicn Xa hoi lhanh pho dc dang ky na
so lao hicn cua doanh nghicp. Sau khi nhan duoc na so lao hicn, doanh nghicp sc nop lao hicn
xa hoi lhuong xuycn lai cac co quan lao hicn xa hoi cap phuong hoal dong huycn.
8ucc º. Dcng |v .ci Cc qucn |cc |icu v |c Jc ncp |cc |icu v |c c|c nguci |cc Jcng. 1hoi gian ¯ ngay. Chi
phí. khong. Co lhc licn hanh dong lhoi voi luoc 8. 1hu luc nay ap dung cho nhung doanh nghicp co
lu 1O lao dong lio lcn. loanh nghicp phai kc khai danh sach nguoi lao dong dc dang ky lao hicn
y lc (lcn, ngay sinh, va luong), cung voi quycl dinh lhanh lap, giay phcp kinh doanh, don dang ky,
va lan sao cong chung hop dong lao dong). Sau do dcn co quan Lao hicn y lc dc nop lao hicn y
lc. Ciay chung nhan lao hicn y lc sc duoc lan hanh liong vong 1 luan.
8ucc 10. T|cn| |cp ccng Jccn cung .ci Ccng Jccn ||cn| p|c. 1hoi gian. 1 ngay. Chi phí. khong. 1hu luc
nay la lal luoc doi voi nhung doanh nghicp co íl nhal 1O lao dong, va phai duoc lan liong vong 6
lhang kc lu khi lal dau hoal dong. Cong doan dau licn nay nang lính lan lhoi, va nhicn ky la 1
nan. Khi hcl nhicn ky noi licn, lhco quy dinh cua phap lual hicn hanh, cong doan lan lhoi nay sc
duoc chuycn lhanh don vi cong doan co so chính lhuc.
Nguoàn. Ngan hang 1ho gioi.
39
phep duoc bai bo va 10 Ioai duoc sua doi. Ie nang cao tInh ro rang, Ihong Thuong
mai Cong nghiep Viet Nam da gui danh sach 22o Ioai giay phep den cac bo va co
quan chInh phu de yeu cau Iam ro. Sau do da phat hien ra rang 51 Ioai giay phep da
Ihong con ton tai nua, song Iai co them 21 Ioai giay phep moi, nhu vay co tat ca 194
Ioai giay phep hien con co hieu Iuc.
Khía canh dIa µhuong
Su gia tang ve so Iuong cac doanh nghiep dang Iy Ia Ihong dong deu trong ca nuoc.
Khu vuc tu nhan chInh thuc chu yeu tap trung o nhung Ihu do thI chInh va mot vai
tInh Ian can. Nhung Ihu vuc nay co tren mot doanh nghiep tu nhan dang Iy tren mot
nghìn dan. Tiep den, co mot so tInh o muc trung bình, cu hai nghìn dan thì co mot
doanh nghiep dang Iy. Nhung dai da so cac tInh cua Viet Nam chI co Ihoang mot
doanh nghiep tu nhan chInh thuc tren bon nghìn dan, chac chan Ia Ihong du de gop
phan tao cong an viec Iam.
Trong Ihi chenh Iech giua cac vung ve muc do phat trien cua Ihu vuc tu nhan chac
chan Ia di Iem voi chenh Iech ve dIa diem, co so ha tang, va mat do dan cu, nhung no
cung phan anh nhung thai do va nang Iuc Ihac nhau cua cac dIa phuong. Òuan Iy hanh
chInh cua Viet Nam ngay cang duoc phan cap va doi voi doanh nghiep tu nhan, chInh
quyen dIa phuong Ia noi anh huong quyet dInh den thanh bai cua ho (Ihung 5.2).
ChInh quyen dIa phuong co anh huong truc tiep den Iha nang tiep can thI truong
dau vao va giay phep hoat dong. VI du, Uy ban nhan dan tInh va cac so cua tInh co
quyen phe duyet moi du an dau tu cua dIa phuong va hau het cac du an dau tu truc
tiep cua nuoc ngoai, tru nhung du an rat Ion. Cung nhung co quan nay se cap giay
chung nhan quyen su dung dat va giai quyet viec cho thue dat, tru nhung manh dat
Ion. Io cung tien hanh dang Iy Iinh doanh chInh thuc theo Iuat Ioanh nghiep. Io
Khung 5.2: Kinh nghiem cua Bình duong
Lình duong la nol lính nghco liuoc khi lach ia lu lính Song Lc vao nan 199¯. Iicn nay, Lình duong
la nol liong nhung dicn hình lhanh cong nhal vc lang liuong kinh lc, lhu hul dau lu nuoc ngoai,
xual khau va lao cong an vicc lan. 1iong giai doan 199¯-2OO2, san luong cong nghicp cua khu vuc
co von dau lu nuoc ngoai lang lình quan 4¬.9º noi nan. Khu vuc lu nhan liong nuoc va khu vuc
quoc doanh lang lan luol la 28.¯ va 8º. Cung lhoi gian nay, xual khau lang 2¯.9º hang nan. 1hco
danh gia cua dia phuong, ly lc nghco doi da gian lu 9.¯º vao nan 1996 xuong con 3º vao nan
2OO2.
Cuycl lan cua chính quycn dia phuong liong vicc xay dung nol noi liuong kinh doanh lhuan loi
va cung co nicn lin giua chính quycn va gioi kinh doanh co lhc la nol liong nhung nguycn nhan
chính cho lhanh cong cua Lình duong. Cac quan chuc chính quycn lhuong xuycn gap go, liao doi va
giai quycl cac vuong nac, kho khan cua cong dong doanh nghicp. Ly lan nhan dan lính da lhanh
lap hoi dong lu van dau lu duoi su chí dao liuc licp cua nol pho chu lich. Ioi dong gap nhau dinh
ky vao lhu nan hang luan dc giup do cac nha dau lu va cac doanh nghicp giai quycl, lhao go cac kho
khan na doanh nghicp dang vuong nac.
lc lhu hul hon nua von dau lu liuc licp nuoc ngoai, Lình duong da xay dung nol lhu luc dang ky
dau lu don gian, giai quycl vicc cap phcp dau lu kinh doanh liong vong 3 ngay. 1iong liuong hop
can co y kicn cua liung uong lhì quy liình cap phcp cung khong qua 1¬ ngay.
Chính sach nol cua cung da duoc ap dung liong quy liình dang ky kinh doanh cua cac doanh nghicp
lu nhan liong nuoc. Cac doanh nghicp lu nhan co giay phcp kinh doanh liong vong ¯ ngay con ho
kinh doanh gia dình chí can ¬ ngay. Ca nhan va cac doanh nghicp co lhc chuycn nhuong quycn su
dung dal nhanh hon, liung lình la ¬ ngay so voi quy dinh hicn hanh.
Nguoàn. Ban Chi dao yo Cai cach lanh chính (2002).
40
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
quyet dInh va xac dInh uu tien cac co so ha tang danh cho tu nhan, nhu cap thoat
nuoc, dien thoai, dien. Io tien hanh thanh tra tai doanh nghiep de dam bao tuan thu
cac quy dInh, va tham chI con Iam trong tai trong cac tranh chap hop dong. ChInh
quyen cap huyen thì tuong doi co It anh huong den nhung doanh nghiep tu nhan
chInh thuc, nhung Iai co tam quan trong quyet dInh doi voi cac ho Iinh doanh.
Ngoai nhung tuong tac chInh nay ra, doanh nghiep tu nhan con phai co nhung “phe
chuan” Ihac cua chInh quyen dIa phuong. Ian chat cua cac giay phep nay phu thuoc
vao nganh nghe va quy mo hoat dong cua cac doanh nghiep do. Nhung Ihong co
mot danh muc ro rang nao ve nhung yeu cau nay, nen ho buoc phai “di mot vong”
cac co quan nha nuoc de tìm hieu xem can phan xin phep nhung co quan nao.
Mot so chInh quyen tInh nhan thuc duoc nhung van de nay va dang co bien phap
nham giam chi phI cua bo may quan Iieu. VI du, tInh Iong Nai da tiep thu Ihieu nai
cua tu nhan ve viec thuong xuyen bI “thanh tra vieng tham”. Thang 3-2001, chInh
quyen tInh da ban hanh thong tu yeu cau moi so muon “thanh tra” mot doanh nghiep
nao do phai dang Iy voi thanh tra nha nuoc Ia noi se phoi hop hoat dong duoi hình
thuc Ia chI thanh tra mot Ian trong nam. Nguoc Iai, cac doanh nghiep o mot tInh mien
Trung trung bình moi nam co den 15 doan thanh tra chI rieng tu co quan cong an va
thue (Vien Iinh te va quan Iy Chau A-Thai bình duong va Vien ÒIKTTU). Ie thong
dang Iy Iinh doanh qua mang ap dung o TI Io ChI Minh Ia mot vI du nua ve no Iuc
cua dIa phuong trong tinh gian cac thu tuc hanh chInh.
ChInh quyen trung uong rat y thuc duoc tam quan trong cua chInh quyen dIa phuong
trong thuc hien huu hieu cac chInh sach phat trien Ihu vuc tu nhan noi chung va Iuat
Ioanh nghiep noi rieng. ChI thI 17/2002/CT-TTg ban hanh thang 8-2002 da quy dInh
trach nhiem cua chInh quyen dIa phuong trong thuc hien Iuat Ioanh nghiep. ChI thI
yeu cau sua doi nhung giay phep hoac quy dInh cua dIa phuong trai voi Iuat, va sua
doi nhung Ie hoach trai voi viec thuc day mot san choi bình dang hoac thuc day dau
tu cua tu nhan. ChI thI nay, voi trong tam Ia thuc hien o cap dIa phuong, Ia mot buoc
duoc hoan nghenh. Iy vong rang no se duoc thuc hien nghiem chInh.
The che danh cho kinh te thI truong
Ò Viet Nam, cung nhu o cac nen Iinh te chuyen doi Ihac, nhung quy dInh va the che
cu can duoc thay the bang nhung cai moi. Mot so the che do da ton tai, mac du con
dang o giai doan rat so Ihai: nhung the che Ihac van con thieu. Nhung the che thiet
yeu doi voi hoat dong thuan Ioi cua nen Iinh te thI truong bao gom he thong phap Iy
va tu phap de bao ve quyen so huu, dam bao thuc hien hop dong va truy to nhung
ai vi pham phap Iuat. Trong do cung bao gom Ihuon Iho quy che cho nhung nha
cung ung dIch vu ha tang va xa hoi cua tu nhan, dieu chInh cac quy tac va chuan muc
de bao ve nguoi tieu dung, cac the che giam sat thI truong, cac dIch vu Ie toan va
phap Iy de mo xe mot cach trung thuc hoat dong cua doanh nghiep dua vao nhung
chI tieu da duoc xac dInh ro. Thieu no Iuc cam Iet nham phat trien nhanh chong cac
the che moi se Iam nay sinh tham nhung va Iam cho moi truong Iinh doanh suy yeu
them.
Iien tuong tham nhung nay da duoc noi den cong Ihai tren cac phuong tien truyen
thong. Nhieu nguoi o Viet Nam thua nhan rang tham nhung Ia tuong doi pho bien.
Nhung thai do chung Ia chap nhan no nhu Ia mot cach de tien hanh cong viec, thay vì
coi do Ia mot van de Ion. Ion mot nua so giam doc doanh nghiep tu nhan duoc
phong van Ihong coi tham nhung Ia tro ngai, so voi chI co 8% coi do Ia tro ngai
nghiem trong.
41
Nguoc Iai voi quan diem trong nuoc, diem xep hang cua Viet Nam trong chI so tham
nhung quoc te Ia rat Iem. Tat nhien Ia cac tieu chI xep hang tham nhung con tranh
cai, song Viet nam duoc xep o hang rat thap cung voi nhom nuoc Ihong nen co y
dInh so sanh. Nhung quan niem nay co the Iam ton hai den Iha nang cua dat nuoc
trong thu hut dau tu nuoc ngoai truc tiep, va can phai duoc xu Iy. Ciam bot quyen
Iuc cua cac quan chuc trong cac quyet dInh phan biet doi xu, nang cao trach nhiem va
tang cuong minh bach Ia cac bien phap huu hieu de xu Iy tham nhung.
Su tham gia cua cac hieµ hoi
Tren the gioi, cac nha doanh nghiep ngay cang phai co trach nhiem xa hoi va moi
truong doi voi xa hoi. Nguoi tieu dung ngay cang tìm Iiem nhung san pham Ihong
bI mang tieng Ia boc Iot Iao dong hoac gay ton hai moi truong. o nhieu nuoc, cac to
chuc phi chInh phu con Iap ra cac thong tin ve hoat dong cua doanh nghiep, va dung
nhung thong tin do de tao dong co Ihuyen IhIch nhung hanh vi co trach nhiem xa
hoi, va thu hut su chu y cua du Iuan vao van de moi truong, xa hoi va Iao dong
trong nen Iinh te toan cau hoa (Khung 5.3).
Cac to chuc bao ve nguoi tieu dung co the giup cuong che tieu chuan chat Iuong san
pham, va cac to chuc moi truong thuong dong vai tro then chot trong cuong che cac
quy tac moi truong. Cac cong doan hoat dong huu hieu cung co the bao ve tot hon
quyen cua nguoi Iao dong va giup cuong che thi hanh Iuat Iao dong. Iuong thong tin
coi mo va bao chI doc Iap cung quan trong trong thuc day nhung hanh vi co trach
nhiem cua doanh nghiep.
Tiep tuc tang cuong doi thoai giua chInh phu va Ihu vuc tu nhan, thong qua nhung
cau noi nhu Iien dan Ioanh nghiep Viet Nam hay hiep hoi Iinh doanh, co the giup
hieu ro va giai quyet nhung moi quan ngai cua ca hai ben. Cac co che va co hoi tham
Khung 5.3: Traùch nhieäm xaõ hoäi cuûa doanh nghieäp
1iach nhicn xa hoi cua doanh nghicp nuon noi dcn nhung hoal dong vc kinh lc, xa hoi va noi
liuong nan ngoai phan vi luan lhu phap lual cua doanh nghicp nhan lol cho ca doanh nghicp lan
cho phal liicn. Licn quan dcn noi lan vicc, do la lao ia va duy liì nhung cho lan lol.
Su lhan gia cua lu nhan vao nhung van dc xa hoi lhuong do ap luc cua nguoi licu dung va cac lo
chuc phi chính phu o cac nuoc phal liicn lcn cac lap doan da quoc gia. ap luc nay nol phan xual phal
lu noi quan lan vc kha nang cua chính phu liong vicc lhuc lhi cac chính sach cho nguoi lao dong
o cac nuoc dang phal liicn. o Vicl lan, 3OO lhanh lia lao dong dang phai doi nal voi vicc gian sal
nol khu vuc lu nhan dang lang liuong nhanh chong.
So gio lan vicc la liuong hop pho licn, vì no anh huong dcn suc khoc, an loan, va chal luong cuoc
song cua nguoi lao dong noi chung. Iau hcl cac cong ly giay xuycn quoc gia hoal dong lai Vicl lan
dcu xay dung nhung lo licu chuan quy lac hanh xu dua lhco nhung lai chính lao dong duoc quoc lc
cong nhan va lual lc cua quoc gia. 1o chuc Lao dong Cuoc lc dua ia so gio lan vicc nol luan khong
duoc qua 6O gio, kc ca lan lhcn. Lo Lual Lao dong cua Vicl lan lhì chal chc hon, cho phcp ¬2 gio
noi luan, hoac loi da la 2OO gio nol lhang. Cac quy lac hanh xu duoc ap dung cho nhung nha cung
ung, la nhung cong ly li gian sal lhuong xuycn loi lan lhan nhung lap doan da quoc gia nay va
lhong qua nhung kicn loan vicn doc lap. Cac quy lac hanh xu chí la nol hình lhuc liach nhicn xa
hoi cua doanh nghicp. Cac licn phap dua vao lhi liuong khac nhan cai lhicn dicu kicn lan vicc lao
gon chung chí cua nhung co quan kicn loan doc lap. Vc lan chal, chung chí nay giong nhu nhung
chung chí cho lhay iang cong ly dal nhung licu chuan chal luong san phan nhal dinh. Can day hon,
cac cong ly lai gap kho khan khi cac lhanh lia cua chính phu phai no luc lhi hanh cac quy lac lao
dong, lap liung vao vicc liao quycn cho nguoi lao dong liong giai quycl nhung quan lan licn quan
dcn dicu kicn lao dong.
Nguoàn. Ngan hang 1ho gioi.
42
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
van chInh thuc de dai dien quyen Ioi hien co ton tai cho cac hiep hoi Iinh doanh, chu
yeu thong qua cac dien dan thao Iuan voi nhung quan chuc chInh phu co tham quyen
va trong qua trình Iap phap cua dat nuoc. Trong nhung nam 90, mot so hiep hoi Iinh
doanh da co co hoi Iien nghI nhung sua doi trong cac du thao Iuan, va gan day dai
dien cua ho tham chI con tham gia va cac ban soan thao Iuat. Song cho den nay, nhung
co hoi nay thuong chI han che o nhung hiep hoi Ion nhat va duoc nhieu nguoi biet
den nhat va doi voi nhung Iuat co anh huong rong Ion den quoc gia.
ChInh phu cung co the ho tro nhung no Iuc nham thuc day su phat trien cua Ihu vuc
tu nhan bang cach tao ra nhung so Iieu thong Ie doanh nghiep dang tin cay. Iieu nay
doi hoi phai co su thu thap so Iieu thuong xuyen va dang tin cay tu doanh nghiep.
Nhung con mot so tro ngai trong Iïnh vuc nay, Iien quan den nhung Iho Ihan trong
toan bo he thong thong Ie cua Viet Nam. Iien tai, so Iieu ve doanh nghiep duoc thu
thap qua tong dieu tra va It su dung cac Iy thuat dieu tra chon mau Iam giam quy
mo mau, cho phep Iiem tra chat Iuong phu hop trong thu thap so Iieu. Iieu nay, den
Iuot no, dan den thieu Iong tin cua nguoi su dung doi voi so Iieu thong Ie. Nhieu co
quan chInh phu Ihac nhau thu thap so Iieu chi tiet tu mot so cac doanh nghiep, nhung
It co bang chung cho thay co su phoi hop, va Ihong nhieu thong tin trong so do duoc
su dung. Van con xu huong coi thong tin thong Ie nhu Ia thu chI duoc cung cap neu
duoc phep, trong Ihi thong tin thong Ie Ie ra phai duoc coi nhu mot hang hoa cong
cong, duoc de dang cung cap cho tat ca nhung ai quan tam, trong chung muc van
dam bao tInh bao mat. Iy vong Iuat Thong Ie co the se cai thien duoc tình hình nay.
43
II. Phaùt trieån hoaø nhaäp
45
6. KHOI NGUON TU ÐAT
Iat dai Ia mot bo phan Ihong the tach roi cua qua trình cai cach Iinh te cua Viet
Nam gan nhu ngay tu Iuc bat dau. Iat cung Ia mot trong nhung nguon Iuc Ihan hiem
o Viet Nam. Trong Ihi co den 80% dan so sinh song o cac vung nong thon, trung
bình chI co Ihoang hon 1.200 met vuong dat nong nghiep cho mot dau nguoi, thuoc
Ioai thap nhat tren the gioi.
Viec giao dat va cap giay chung nhan su dung dat doi voi phan Ion dien tIch dat
nong nghiep Ia mot trong nhung thanh tuu Ion nhat cua Viet Nam, Iam nen tang cho
su tang truong cao trong san xuat nong nghiep. No cung Ia nen tang cho con duong
tang truong bình dang va giam dang Ie tình trang ngheo doi. Song phIa truoc van
con ton tai nhieu thach thuc Ion, nhu toc do cap giay chung nhan quyen su dung dat
do thI va dat rung con cham, va thI truong dat dai do thI bien dong Ihong Ianh
manh Iam gia dat tang rat cao.
Ie nang cao hieu qua can phai hoan thanh viec giao dat. Nhung cho den nay hieu
qua giam ngheo cua cong cuoc doi moi trong Iïnh vuc dat dai duong nhu da duoc gat
hai. Trong so cac ho o nong thon, nhung ho thuan nong thuong Ia nhung ho ngheo
nhat. Ro rang Ia co dat Ia mot yeu to day manh muc tieu dung nhung ngay nay dieu
do Ihong du de bao dam gia tang tieu dung mot cach ben vung. Nhung ho co tham
gia Iam phi nong nghiep thuc hien duoc dieu nay tot hon. Ion nua, neu Iam Ihong
tot viec giao dat o vung cao co the co tac dong xau den cac dan toc thieu so. Viec
phat trien thI truong dat dai o vung do thI cung co the co Ioi cho nguoi ngheo bang
cac Iam cho nha o do thI hop tui tien hon.
Nhìn chung, trong giai doan phat trien moi ma Viet Nam sap tien toi viec thuc hien
cac van de con Iai trong cong cuoc doi moi Iïnh vuc dat dai co the se Ihong con co
Ihuynh huong co Ioi cho nguoi ngheo nhieu nhu truoc Iia. Ian nay se Ia sai Iam neu
coi viec giam ngheo Ia hien nhien.
Ðat dai va ngheo doi
Cong cuoc doi moi trong Iïnh vuc dat dai duoc coi Ia mot buoc di quan trong nhat
trong duong Ioi tang truong nhanh va giam ngheo cua Viet Nam trong nhung nam
1990. Ioi moi dat nong nghiep thuc su bat dau vao cuoi nhung nam 1980s, gop phan
vao su tang truong nhanh, bình dang va ben vung cua Iinh te nong thon, danh dau
qua trình doi moi noi chung. Trong Ihi toan bo dat dai o Viet Nam van thuoc so huu
nha nuoc, quyen su dung dat duoc trao cho cac ca nhan va don vI va thong qua giay
chung nhan quyen su dung dat. Cac giay chung nhan nay hop phap hoa quyen cua
nguoi duoc cap trong viec su dung dai han dat va cac quyen chuyen nhuong, trao
doi, cho thue, thua Ie va the chap quyen su dung dat.
Cong cuoc doi moi dat nong nghiep da co nhung tac dong quan trong den cong cuoc
xoa doi giam ngheo o Viet Nam. Ciay chung nhan quyen su dung dat co tac dung
dam bao viec su dung dat Iau dai, nho do Ihuyen IhIch dau tu dai han. Iang cach
tao dieu Iien cho nong dan the chap quyen su dung dat, Ioai hình giay chung nhan
nay Iam viec tiep can tIn dung de dang hon. Chung cung tang hieu qua phan bo cac
nguon Iuc vì chung co the chuyen nhuong. Co nhieu chung co Ia nong dan o cac tInh
co toc do cap giay chung nhan su dung dat nhanh dau tu nhieu hon vao cay Iau nam
va gianh nhieu nguon Iuc hon vao cong tac thuy Ioi (Io Òuy Toan and IaIohmi Iyer,
2002).
46
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Ngoai ra viec giao dat da duoc tien hanh mot cach rat co Ioi cho nguoi ngheo. So Iieu
cua cuoc Iieu tra muc song dan cu Viet Nam nam 1992-1993 co the duoc su dung de
so sanh tac dong cua cong cuoc doi moi dat nong nghiep den tieu dung cua ho gia
dình voi tac dong cua cac phuong an gia tuong Ihac (Martin RavaIIion va Iominique
van de WaIIe, 2001). Mot phuong an nhu vay Ia giao cho moi ho gia dình trong mot xa
mot dien tIch dat nhu nhau theo dau nguoi, co tInh den do mau mo cua dat va Iha
nang tiep can dIch vu tuoi tieu. Tac dong giam ngheo cua phuong an giao dat nhu
vay rat giong voi tac dong quan sat duoc tren thuc te. Ngoai ra phuong an nay con
bao ve tot hon nhom nhung nguoi ngheo nhat va co tac dong giam su bat bình dang
nhieu hon so voi nhung tac dong ma thI truong dat dai tu do mang Iai.
Tuy nhien viec giao dat Ia su can thiep mot Ian. Tuy no Iam thay doi muc tieu dung
nhung su thay doi do Ihong nhat thiet Ia su tang muc tieu dung mot cach ben vung.
Ngay nay co dat van chua du de thoat Ihoi doi ngheo. Cac ho thuan nong van Ia
nhung ho ngheo nhat o Viet Nam. Cac ho ngheo cho thay moi quan he giua doi
ngheo va tình trang thieu co hoi da dang hoa thu nhap tu viec Iam thue va tu tao
viec Iam (Van de WaIIe va Cratty, 2002).
Trong Ihi tu do hoa thI truong dat dai Ia can thiet de nang cao hieu qua, cac nhom
de ton thuong co the bI anh huong xau. Òua nhieu the Iy, cac dan toc thieu so da
phat trien duoc nhung he thong canh tac phuc tap va Iinh nghiem ban dIa thIch nghi
tot voi moi truong nong nghiep va Iinh te dIa phuong. Io thuong song o cac vung
sau vung xa va tien hanh nhung cach thuc san xuat va su dung dat Ihac nhau,
thuong Ia chuyen mon hoa trong trot cac Ioai cay dac thu (doi Ihi Ia Ihong hop
phap). Neu cac dieu Iien Ihac giong nhau thì co the Ia cac dan toc thieu so su dung
dat hieu qua hon da so nguoi Kinh (Van de WaIIe and Cunewardena, 2001). Tuy vay
co rui ro Ia viec chuyen dan Ihoi co che giao va su dung dat truyen thong o cong
dong se Iam xoi mon hieu qua cao da dat duoc do, dan toi giam sut tieu dung va gia
tang doi ngheo.
Mot chuong trình con dang do
Òuyen su dung dat duoi hình thuc giay chung nhan co the duoc trao doi va the chap
mang Iai nhieu Ioi Ich. Cac giay chung nhan nay Ia nguon bao dam an sinh va Ia co
so cho su hình thanh cac thI truong bat dong san chInh thuc. Va chung cung co the
duoc su dung Iam vat the chap de vay von. Song de thu duoc cac Ioi Ich do phai
hoan thanh viec cap giay chung nhan quyen su dung dat, tien hanh dang Iy ban dau
va nhung thay doi sau do cua chung.
Tuy nhien, viec phan chia dat van chua hoan thanh, va van con rat nhieu nguoi su
dung dat chua duoc cap giay chung nhan su dung dat Iau dai hay cac hop dong thue
dat. TInh den nam 2002, moi chI co 18% ho gia dình o cac vung do thI va 50% cac ho
gia dình vung cao duoc cap giay chung nhan su dung dat. Ion nua, mac du co toi
90% nguoi su dung dat nong nghiep duoc cap giay chung nhan, nhu cau ve viec cap
Iai giay chung nhan hay thay doi chung ngay cang nhieu Ien. Iieu nay phan nao Ia do
qua trình hop nhat nhung manh dat Ie duoc thuc hien mot cach Ihong chInh thuc
(ChiIdress va Iung, 2002).
Cac thI truong dat dai va bat dong san con Iem phat trien. Mac du so Iuong cac ho
gia dình tham gia vao cac giao dIch mua ban da tang Ien dang Ie trong thap Iy qua,
phan Ion cac giao dIch duoc thuc hien Ihong chInh thuc. Theo bao cao, co den 70-85%
cac giao dIch o cac vung do thI roi vao pham tru nay. Va cac cong cu tai chInh cung
It duoc su dung. VI du, co toi 85% truong hop mua nha o duoc thuc hien tu cac
Ihoan tiet Iiem cua chInh gia dình.
47
ThI truong dat dai hien tai bI bop meo nhieu, Iam han che cac co hoi so huu cua
nguoi ngheo. Cia dat o vung ven Ia Noi va thanh pho Io ChI Minh da Ien den 444
do Ia mot met vuong, cai gia tham chI cao hon ca thu nhap bình quan theo dau nguoi.
o cac Ihu vuc quan trong, gia dat tham chI Ien den 4.000 do Ia My. Va trong pham vi
mot Ii Io met cach trung tam thanh pho, gia dat rat cao, toi 2.244 do Ia My mot met
vuong (CIIAR, 2001). Nhung con so nay the hien thuc trang thI truong dat dai bI bop
meo rat nhieu. Nhu vay, mot dat nuoc tren con duong tro thanh mot nen Iinh te thI
truong Iai Ihong co mot thI truong hieu qua cho mot trong nhung nhan to san xuat
quan trong.
Ðat dong bang
Trong Ihu vuc nong nghiep, giay chung nhan su dung dat da duoc cap cho Ihoang
90% ho gia dình, dat Ihoang 10,o trieu ho voi tong dien tIch dat Ia 5,9 trieu hec ta. Ie
so sanh co the thay chI co 18% ho gia dình duoc giai quyet trong nam 1992-1993, va
24% trong nam 1997-1998. Tuy nhien, o Viet Nam, nguoi nong dan co nhu cau dieu
chInh quyen so huu va su dung dat theo nguyen vong, Iha nang va cac co hoi thI
truong. Iien tai, uoc tInh co Ihoang 100 trieu manh dat rai rac trong so 11 trieu gia
dình nong dan.
Cau tra Ioi cua chInh phu Ia thuc day viec trao doi dat tu nguyen giua nhung nguoi
nong dan, nham muc dIch hình thanh nhung manh dat Ion thay cho viec mot ho gia
dình duoc giao nhieu manh dat nho truoc Iia. Tuy vay, viec hop nhat dat nay co the
Iam tang nang suat nong nghiep nay Ihong van Ia mot van de chua ro rang (Iop
o.1). Van can duy trì Ioi Ich cua viec phan tan rui ro thong qua viec mot ho su dung
mot so manh dat rai rac o cac vung sinh thai nong nghiep Ihac nhau. Va trong bat
Iy tình huong nao, bien phap nay ve co ban Ia su can thiep mot Ian. Iien nay cung
da co qua trình hop nhat va tIch Iuy dat tu duoi Ien thong qua cac Ienh Ihong chInh
thuc, bao gom viec trao doi, cho thue va ban giay chung nhan su dung dat (Chung,
2000 va KerIvIiet, 2000). Nhung nhung qua trình Ihong chInh thuc nay can phai duoc
bo sung bang cac co che thI truong cho phep su thIch ung va Iinh hoat doi voi cac ho
gia dình.
Van con ton tai nhieu tro ngai hanh chInh trong viec giao dat va su dung dat. Tac
dong hanh chInh den viec trong cay gì nuoi con gì con nhieu, cho du hien da duoc noi
Iong sau Ihi Iuat dat dai duoc sua doi nam 2001. Viec cho thue dat cung gap nhieu
Iho Ihan. Cac gia dình cho thue dat phai thuoc dien ngheo, da chuyen sang nghe
Ihac phi nong nghiep hoac Ihong co Iha nang Iam viec tren dat cua mình. Cung co
nhung gioi han tran ve dien tIch dat duoc su dung, ve thoi han su dung dat, va ve
cac giao dIch mua ban dat dai. Cioi han tran ve su dung dat duoc quy dInh o muc
chua phai Ia toi uu nhat ve mat Iinh te, neu so sanh voi Iinh nghiem cua cac nuoc
Khung 6.1. Hop nhat dat va nang suat
Moi licn hc giua vicc hop nhal dal va cai lhicn nang sual lao dong duoc duong nhu chua duoc
nghicn cuu nhicu o long a. Mol nghicn cuu su dung so licu vc ho gia dình o 1iung Cuoc cho lhay
hicu qua lhu duoc kha khicn lon (Wan va Chcng 2OO1). Song nol nghicn cuu khac cung cua 1iung
Cuoc lai cho lhay hicu qua kinh lc dang kc lu vicc hop nhal dal nol cach co hicu qua lhong qua vicc
giao khoan dal vao lay nhung nguoi nong dan lanh nghc (Zhou, 2OO2). o vung dong lang song Cuu
Long, nang sual lao dong liong cac liang liai lon duong nhu cao hon, song nang sual dal lai khong
phu lhuoc vao quy no dal. Cac nghicn cuu loan cau vc vicc hop nhal dal cho lhay, cac hicu qua lhu
duoc lu vicc gian chi phí di lai, liong coi va cac chi phí linh linh khac so voi khi so luong nanh dal
lan dau cao. 1uy nhicn, co lhc lhu duoc nhicu loi ích luong lu lhong qua cac lhi liuong cho lhuc dal
hoac lo chuc hop lac lình nguycn co hicu qua (Linswangci va Llgin, 1998).
48
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Iang gieng. Thoi han su dung dat Ihong duoc dai, hien nay chI Ia 20 nam doi voi dat
nong nghiep va 50 nam doi voi dat rung. Neu Ieo dai hon thoi han su dung dat thì
co the Ihuyen IhIch hon nua dau tu co dInh dai han vao dat nong nghiep va dat
ru ng.
Òua trình chuyen nhuong dat trong cac vung nong nghiep cung ruom ra va ton Iem,
doi hoi phai co su phe chuan cua hai cap hanh chInh (uy ban nhan dan xa va huyen)
va Iam giay to o ba noi (hai uy ban nhan dan va van phong quan Iy dat cap huyen).
Cung nhu doi voi Ihu vuc do thI, viec ap dung mot co che dang Iy su dung dat
mot cua, dInh huong dIch vu va thong nhat, voi nhung thu tuc don gian doi voi viec
dang Iy va chuyen nhuong se giup thuc day hoat dong cua thI truong dat nong
nghiep chInh thuc.
Ðat rung
Viec phan bo dat va cap giay chung nhan doi voi dat rung tien trien Iha cham chap.
Cho den nay moi chI giai quyet duoc Ihoang 450 nghìn ho gia dình voi 2,1 trieu hec ta
trong tong so 11 trieu hec ta dat rung. Cac tranh chap Ia Iha pho bien va mot so cuoc
tranh chap da tro thanh nhung van de chInh trI nhay cam. Van de con tro nen phuc
tap hon do Iien quan den cac quyen su dung dat va trach nhiem cua cac doanh
nghiep Iinh doanh rung thuoc so huu nha nuoc. Cac doanh nghiep nay chiem toi 40%
tong dien tIch dat rung va Iha cham chap trong viec ap dung cac bien phap tang
cuong su dung dat voi su tham gia cua cu dan dIa phuong (Ceiger, 2002). Ien canh
do, van con co nhung tranh chap ve quyen va viec su dung dat giua cac nhom dan
toc It nguoi ap dung cac hình thuc su dung dat truyen thong voi nhung nguoi moi
nhap cu. Cac tranh chap nay co the dan den cac van de xa hoi va su suy thoai moi
truo ng.
Ro rang Ia qua trình giao dat rung va cap giay chung nhan phai duoc tien hanh co su
hop tac chat che voi viec doi moi rong Ion hon trong viec quan Iy rung va quy hoach
su dung dat. Viec doi moi nay bao gom viec xem xet Iai vai tro cua cac doanh nghiep
Iam nghiep thuoc so huu nha nuoc va viec su dung dat cua cac doanh nghiep do.
Chung cung doi hoi phai co su tham gia cua cac cong dong dan cu dIa phuong trong
quy hoach su dung va phan Ioai dat, tang cuong nguon nhan Iuc va nang Iuc Iy
thuat cua Nha nuoc o tat ca cac cap de tìm hieu, xay dung Ie hoach va quan Iy viec
su dung dat rung va dat vung cao.
Cap giay chung nhan cho cac cong dong dan cu Ia mot Iua chon can nghien cuu, dac
biet Ia doi voi cac nhom dan toc It nguoi, nhung nguoi theo truyen thong Ihong cong
nhan cac quyen dat dai cua cac ho gia dình rieng re. Cung can ap dung cac phuong
phap phan Ioai dat tren co so su dung dat tren thuc te va theo quy hoach, cac bien
phap xac dInh ranh gioi, va giao duc quan chung ve y nghïa cua viec giao dat. Tat ca
nhung y tuong nay Iet hop hai hoa voi viec mo rong quan Iy nguon tai nguyen thien
nhien dua vao cong dong, dieu van con Iha moi me o Viet Nam. Tat ca nhung bien
phap nhu vay deu doi hoi su dau tu hon nua (vI du vao viec phan Ioai du Iieu va su
phoi hop) o cap chInh quyen tInh.
Ðat do thI
Cac thanh pho cua Viet Nam dang chIu nhieu ap Iuc Ion. Uoc tInh cac thanh pho phai
cung cap noi an chon o cho 33% dan so vao nam 2010 va 45% vao nam 2020, so voi
22% cua nam 2000. Cau ve dat va nha o vuot cung o hau het cac vung. Iien tIch san
nha o do thI bình quan da tang Ien dang Ie trong 10 nam qua, tu 8,2 met vuong Ien
49
10,4 met vuong mot dau nguoi. Song tình trang thieu nha o van Iha nghiem trong
(AII, 2002b). Cac han che gan day doi voi viec chuyen doi va chuyen nhuong dat o
cac vung ngoai vi thanh pho Io ChI Minh va Ia Noi, Ie ca viec thu hoi dat da duoc
phan song “Ihong su dung”, co the giup giai toa mot so ap Iuc nhung Ihong giai
quyet duoc cac nguyen nhan sau xa cua su thieu hut do.
Viec phan Ioai dat va quy hoach su dung dat mot cach hieu qua se dua ra mot cach
tiep can co he thong hon de giai quyet nhu cau ngay cang tang ve dat phuc vu cho
cong tac mo rong do thI, xep cho cho dau tu moi va bao ve moi truong. Ie thong
phan Ioai dat va quy hoach su dung dat hien hanh con cung nhac va Ihong hieu qua
do thieu thong tin ve cac Ie hoach va cac vi pham ve dat con Iha pho bien. Cong tac
quy hoach su dung dat can duoc dInh huong Iai, cong Ihai truoc dan chung, Iinh hoat
va phu hop voi chuc nang tung vung se co the gop phan vao viec mo rong do thI
mot cach hop Iy hon rat nhieu.
Cac giao dIch dang Iy truoc ba va giay to chInh thuc duoc thuc hien sao cho co the
chap nhan duoc doi voi nguoi dan do thI Ihong phai Ia mot nhiem vu de dang. Co
the cai tien bang cach giam bot cac chi phI giao dIch, thu hut su tham gia cong dong
vao qua trình dang Iy truoc ba, cap giay chung nhan su dung dat tam thoi hay co
gia trI o nhung noi co van de, va chap nhan cac tieu chuan thiet Ie va xay dung hien
hanh nhu Ia mot thuc te can hoan thien theo thoi gian, Ihi can thiet.
Tien do cap giay chung nhan su dung dat tren thuc te co the duoc day nhanh bang
cach Iet hop cac bien phap co tInh he thong voi cac giai phap tình the. Viec phan chia
ranh gioi dIa chInh giua cac vung dat do thI co the duoc tien hanh voi do chInh xac
phu hop. o nhung vung phat trien moi co the Iet hop cap giay chung nhan su dung
dat va so huu cong trình Iien truc cho tat ca nhung nguoi su dung dat ban dau. o
cac vung do thI cu, noi nguoi su dung dat thuong thieu cac giay to chInh thuc, co the
cap giay chung nhan “theo yeu cau” thong qua mot qua trình dua vao cong dong noi
chInh ban than nhung nguoi su dung dat thuc day viec cap giay chung nhan.
Viec thuc hien mot he thong dang Iy thong nhat doi voi tat ca cac giao dIch ve dat
dai va cong trình Iien truc Ia toi can thiet de ho tro su phat trien cua he thong cung
cap tai chInh nha o moi. Xoa bo cac Ioai phI, giam cac muc thue chuyen nhuong va co
nhung quy dInh phap Iy ro rang hon ve so huu chung va trach nhiem cung gop phan
dang Ie vao cong viec nay. Nguon thu giam di do cat giam cac Ioai phI va thue dang
Iy Ian dau va cac giao dIch chuyen nhuong Ihac co the duoc bu dap bang mot dien
thu thue rong hon doi voi nhung nguoi su dung dat trong tuong Iai.
Bao ve nhung nguoi de ton thuong
Viec ap dung co che thI truong co the se dan den muc do tuong quan Ion hon giua
quyen su dung dat va cac thuoc tInh cua ho nhu trình do giao duc. Mat Ihac muc do
tuong quan voi cac thuoc tInh Ihac nhu quy mo ho gia dình hay Ia thuoc ve mot nhom
dan toc It nguoi co the giam bot. Ket qua Ia, quyen su dung dat dai co the dan dan
tap trung hon trong tay cac ho gia dình giau co (Martin RavaIIion and Iominique van
de WaIIe, 2001). Iong thoi da duoc Ihang dInh Ia muon tiep tuc giam ngheo o nong
thon phai tao nhieu viec Iam phi nong nghiep. Nhung dieu nay se tien trien cham neu
Ihong tu do hoa thI truong dat dai o nong thon.
Tu do hoa thI truong dat dai phai di cung voi nhung bien phap giam bat bình dang
de bao ve nguoi ngheo. Mot van de quan trong Ia giam nhe tac dong cua viec ban
dat do ban cung dan den su mat dat. Mot nhan dInh chung Ia so Iuong ho gia dình
50
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
nong thon Ihong co hoac co It dat da tang Ien, dac biet o dong bang song Cuu Iong.
Theo Tong cuc Thong Ie, co toi 37% ho gia dình nong thon trong vung nay chI co
duoi 0,2 hec ta dat canh tac, so voi 28% nam 1994. Mot so Iieu thap hon duoc dua ra
trong mot nghien cuu gan day, trong do uoc tInh so ho gia dình co duoi 0,2 hec ta dat
Ia 8,7% tInh den nam 1997 (Nguyen Iình Iuong, 1999). Nghien cuu nay cung thay
rang mot phan ba so truong hop Ihong co dat Ia do ban dat hay bI mat dat do the
chap. Cac nguyen nhan Ihac cua viec Ihong co dat Ia do chia tach ho gia dình (21%
cac truong hop) va Ihong co dat thua Ie (27%).
Cho den nay, cac bien phap giai quyet van de nay duoc ap dung chu yeu o pham vi
dIa phuong va Iha da dang, nhu cho vay de chuoc Iai dat, ho tro cai tao dat, han che
viec ban va the chap dat nong nghiep, thuc day viec Iam phi nong nghiep, mien giam
thue, tro cap va cung cap cac dIch vu xa hoi duoc bao cap.
Nhung Iua chon chInh sach de giam tac dong tieu cuc cua qua trình tu do hoa thI
truong dat dai chI moi bat dau duoc dua ra ban bac va thuc hien thI diem o Viet
Nam. Cac mo hình bao hiem, cac chuong trình mua ban dat cua chInh phu, he thong
thue dat Iuy tien, va viec giam nhe thien tai Ia nhung Iua chon duoc xem xet. Song
hieu qua cua tat ca nhung cong cu nay chua duoc nghien cuu. Trong Chien Iuoc tang
truong va giam ngheo toan dien, ChInh phu da de xuat mot so bien phap moi de
giam bot Iha nang ton thuong co Iien quan den viec giup cac ho gia dình ngheo tIch
Iuy tai san va tang cuong Iha nang Iiem soat rui ro. Iai trong so bien phap duoc de
xuat Ia Ihuyen IhIch tang cuong tiep can doi voi dIch vu Ihuyen nong nham da dang
hoa thu nhap nong nghiep va tang Iha nang tiep can cac dIch vu cham soc suc Ihoe.
Mot so bien phap Ihac nhu tang cuong tiep can den dIch vu tiet Iiem cung rat can
thiet.
Nguoi nong dan Viet Nam thuong phai chIu nhieu thien tai nhu bao Iut, va tac dong
cua nhung bien dong gia Ion tren thI truong hang hoa, chang han nhu gia ca phe va
cao su trong ba nam vua qua. Nhung cu soc nay Iam cho quyen su dung dat cua cac
ho gia dình nong dan roi vao the rui ro. Ciay chung nhan su dung dat duoc dung
Iam the chap bao dam o0% cac Ihoan vay tong so Ien den 5 ty do Ia ma Ngan hang
Nong nghiep va Ihat trien Nong thon, nha cung cap phan Ion cac Ihoan vay nong
nghiep chInh thuc, cung cap cho nong nghiep hang nam. Trong cac giao dIch nhu vay,
cac giay chung nhan chI don gian Ia su bao dam cho Ngan hang. Ngan hang Ihong
phat mai giay chung nhan cua nhung nguoi di vay Ihong tra dung han, nhung giu Iai
giay chung nhan do cho den Ihi giai quyet xong tình trang no nan. Tuy nhien, ve mat
dai han, cac the che tai chInh can phat trien cac san pham moi de giup cac ho gia dình
va doanh nghiep doi pho voi rui ro tot hon.
Cac buoc di tieµ theo
Ie thong phan Ioai dat va quy hoach su dung dat hien hanh qua cung nhac, Ihong
the dap ung nhu cau dat dai cho phat trien nong nghiep va do thI. Ie thong nay
cung Ihong hieu qua trong viec thuc day quan Iy cac tai nguyen thien nhien. Can
tham Ihao y Iien cua nhan dan, cung cap thong tin tot hon ve cac quy hoach va thiet
Ie, va co cach tiep can thuc te hon. Tren co so Iinh nghiem ngay cang nhieu ve cac
qua trình co su tham gia cua nguoi dan, viec thu nghiem cac cach tiep can dua vao
cong dong trong cong tac phan Ioai dat, quy hoach su dung dat va phan vung chuc
nang se Ia mot buoc di quan trong trong thoi gian toi. Cac bai hoc rut ra tu qua trình
thu nghiem nay sau do duoc tap hop va bo xung vao cac quy dInh, huong dan co
Iien quan nham dInh huong Iai viec quan Iy va su dung dat, dac biet o Ihu do thI va
vung cao.
51
Cho du huong hanh dong se duoc Iua chon Ia nhu the nao thì nang Iuc cua cac chInh
quyen dIa phuong trong viec cap giay chung nhan su dung dat va dang Iy cac giao
dIch van can phai tang cuong. Tang cuong nang Iuc do vay Ia buoc di quan trong tiep
theo. Vai tro cua chInh phu trong quan Iy va quan trI dat dai trong mot nen Iinh te
dInh huong thI truong can phai duoc xac dInh ro. Trong boi canh nhung moi Iien Iet
chat che giua cac Iïnh vuc Iien quan, viec thiet Iap mot Ioi dong Iien bo ve chInh
sach dat dai co the giup phoi hop cac chInh sach va giam sat viec thuc hien cac chInh
sach do (SwedeSurvey, 2002).
Can 10 nam da troi qua Ie tu Ihi Iuat dat dai 1993 duoc ban hanh, va da co rat nhieu
su thay doi tung buoc Ie tu do. Xu huong van dong chung cua Ihuon Iho phap Iy
nay Ia mo rong dan dan cac quyen ve dat dai va bat dong san. Song mac du co xu
huong nay, van Ihong de gì dap ung duoc yeu cau phat trien thI truong dat dai dang
ngay cang tang, va chInh su noi rong dan dan Ihung phap Iy nay Iai dan den su phuc
tap Ion trong thuc hien. Io vay, da den Iuc can phai ap dung mot Ihung phap Iy moi
mang tInh tong the va duoc cap nhat.
Mot buoc di truoc mat nua Ia thuc hien quyen bình dang ve gioi trong viec tiep can,
quan Iy dat va cac tai san Ihac, bang viec trao cho cac cap chInh quyen dIa phuong,
cac so/ co quan quan Iy dat dai va nguoi su dung dat, dac biet Ia o vung nong thon,
nhung chI dan va ho tro ro rang ve viec cap giay chung nhan su dung dat dung ten
cua ca vo va chong (Khung o.2).
7. THACH THUC TRONG GIAO DUC
Su phat trien cua giao duc o Viet Nam trong nhung nam qua rat Ia an tuong. So
Iuong hoc sinh bac tieu hoc ngay cang tang tren pham vi toan quoc. Ciao duc tieu
hoc duoc mo rong bình dang cho ca hoc sinh nam va nu. Cac bac hoc pho thong co so
va pho thong trung hoc cung phat trien manh. Trong Ihoang 5 nam qua, so Iuong hoc
sinh trung hoc co so da tang gap doi va so hoc sinh trung hoc pho thong da tang 4 Ian.
Tuy nhien, viec dua cac em con chua di hoc den truong tieu hoc van Ia mot thach thuc
rat Ion, chu yeu Ia cac em o nhung gia dình ngheo va o vung sau, vung xa. Ie dat
Khung 6.2. Gioi va giav chung nhan su dung dat
Cac giay chung nhan su dung dal duoc cap lu dau nhung nan 199O chí ghi lcn nol lhanh vicn liong
ho gia dình, chu ycu la nguoi dan ong cao luoi nhal hay nguoi chong, lan cho su lao dan cac quycn
su dung dal cua nguoi phu nu gian di. Vicc cap giay chung nhan lhc hicn cac quycn chung cua vo
va chong sc lan gian dang kc su phan licl vc gioi liong quan ly lai san va co lhc lan lang su can
lang vc gioi liong vicc ia cac quycl dinh cua gia dình.
Iicn nay, vicc ghi lcn cua ca vo va chong vao giay chung nhan la nol nghIa vu co lính phap ly.
lghi dinh so ¯O/2OO1/ll-CI cua Chính phu, co hicu luc lu lhang 1O nan 2OO1, vc vicc lhuc lhi Lual
Ion nhan va Cia dình quy dinh iang cac giay lo dang ky lai san gia dình, gon ca quycn su dung dal
va so huu nha, can phai duoc dang ky duoi lcn cua ca vo va chong. 1uy nhicn, lcn canh su lhicu hicu
licl cua nguoi dan nong lhon va cac co quan co liach nhicn, 1ong cuc lia chính co liach nhicn vc
liao dal nong nghicp cho nguoi dan, da khong dua ia nhung huong dan va ho lio cu lhc cho cac lính
vc su lhay doi nay dc lao dan su luan lhu kip lhoi. 1iong khi vicc cap giay chung nhan su dung dal
da duoc lhay doi o cac vung do lhi, can co nhicu cac huong dan cho cac vung nong lhon. 1iong
Chicn luoc lang liuong va gian nghco loan dicn, Chính phu Vicl lan da can kcl, dcn nan 2OO¬,
lhuc hicn vicc ghi lcn cua ca vo va chong vao cac giay chung nhan su dung dal.
Nguoàn. World Bank GondorNol (2002).
52
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
duoc muc tieu nay, dieu quan trong Ia phai tang cuong thuc hien he thong mien giam
cac Ihoan dong gop cho tat ca cac gia dình ngheo, nhu chInh phu da de ra trong
Chien Iuoc tang truong va giam ngheo toan dien. Ngoai ra, ty Ie hoc sinh tieu hoc co
Iet qua doc hieu va toan Iem con dang Ie. Iay Ia mot van de dang quan tam va cho
thay Viet Nam co mot nhiem vu Ion truoc mat Ia nang cao hon nua chat Iuong day va
hoc o cac nhom hoc sinh nay nham muc dIch xay dung mot nen tang vung chac cho
muc tieu pho cap giao duc trung hoc co so vao nam 2010.
Mot nen giao duc dong deu va co chat Iuong cao se Ia chìa Ihoa de xay dung nen
Iinh te Viet nam ve Iau dai. Viec hoi nhap vao nen Iinh te the gioi yeu cau can co
mot Iuc Iuong Iao dong co Iy nang. Iien tuong thieu can bo co nang Iuc, Iy thuat
vien va can bo quan Iy da bat dau nay sinh o cac trung tam Iinh te Ion nang dong,
dac biet Ia Thanh pho Io ChI Minh. Ve IhIa canh nay, ro rang Ia co moi Iien he giua
giao duc va hieu qua Iinh te.
Mat Ihac giao duc cung Iien he mat thiet voi van de cong bang xa hoi. Trong giai
doan dau cua nen Iinh te chuyen doi thì thu nhap giua nguoi co trình do hoc van cao
va nguoi co trình do hoc van thap Ihong Ihac biet Iam. Nhung den nhung nam 90
chung ta da co the nhìn thay Ioi Ich doi voi giao duc ngay cang tang cao. Khi nen Iinh
te cang hoi nhap voi the gioi thì Ioi Ich cua viec duoc hoc cao ngay cang tang (Khung
7.1). Nhung Ihac biet ve Iha nang di hoc va Iet qua hoc tap hien nay se chuyen
thanh su Ihac biet ro ret ve thu nhap sau nay.
Khung 7.1 Loi tuc cua kv nang trong nen kinh te chuven doi
1iong nol ncn kinh lc kc hoach hoa lap liung, su phan lo vc lhu nhap cua luc luong lao dong li
don ncn nhicu hon liong nol ncn kinh lc kc hoach hoa lap liung so voi ncn kinh lc lhi liuong. Mol
liong nhung hc qua cua qua liình chuycn doi ncn kinh lc la khoang cach vc lhu nhap giua nhung
nguoi co dac lính khac nhau sc lang lcn, dac licl la nhung nguoi co liình do hoc van khac nhau.
lhicu nghicn cuu da lính liong nol ncn kinh lc chuycn doi liung lình nol nan hoc sc dcn lai lao
nhicu lhu nhap lai cac lhoi dicn cai cach khac nhau. Mac du kcl qua cua cac nghicn cuu nay kho co
lhc so sanh liuc licp duoc, cac nghicn cuu dcu cho lhay su khac licl vc lhu nhap ngay cang lang.
1iong nol ncn kinh lc kc hoach hoa, loi luc vc lhu nhap cho nol nan hoc lhcn la 3º. o long Au
va cac nuoc Licn Xo cu, nuc loi luc nay luong duong voi cac nuoc cong nghicp khoang nan nan
liuoc day. o Vicl nan va 1iung quoc qua liình nay dicn ia chan hon nhung su khac licl vc lhu nhap
co lang lcn. lcu xu lhc nay licp luc lhi dcn nan 2OO2 nol nan hoc lhcn co lhc dcn lai ¬ cho dcn
6º lang lhu nhap. Iicu ung gop cua nhung lhay doi nay la ial dang kc. Ví du ncu nuc loi luc lhu
nhap cho nol nan hoc la 2º lhì nol nguoi co lang dai hoc liung lình sc co lhu nhap cao hon
khoang 22º so voi nol nguoi chí hoc xong licu hoc. lcu nuc loi luc la 6º lhì khoang cach lhu
nhap giua hai nguoi nay la ¯9º.
Nguoàn. Rama (sap xual lan l). So liou Viol Nam do Balos & Rama lính (2002) su dung nguon VlSS 1??3 ya
1??8.
53
Nhung thanh tuu
So Iuong hoc sinh tieu hoc ngay cang tang, dac biet Ia o cac vung nong thon (Iang
7.1). Tuy nhien, mot so vung, nhu vung ven bien mien Trung, Tay Nguyen va dong
bang song Cuu Iong van bI tut hau. Ty Ie hoc sinh den truong o nhung vung nay
thap hon mot so vung Iha gia hon, chang han nhu dong bang song Iong (bao gom ca
Ia Noi) va mien Iong Nam bo (Ie ca thanh pho Io ChI Minh). Song toc do tang hoc
sinh o nhung vung Iho Ihan nay Iai cao hon.
Ty Ie hoc sinh tieu hoc cao gan Iien voi su tiep can bình dang cho tat ca cac em trai va
gai. Tren pham vi toan quoc, su Ihac nhau ve gioi trong tong so hoc sinh Ia nho. o
mot so tInh, so em gai hoc den Iop cao nhat cua bac tieu hoc (Iop 5) chI chiem 45%
tong so hoc sinh den truong. Tuy nhien, xet ve mat Iet qua hoc tap, thì Ihong thay
co su Ihac biet ve gioi, the hien o mot nghien cuu gan day ve Iet qua hoc tap cua
hoc sinh Iop 5 qua cac bai Iiem tra toan va doc hieu (Iình 7.1).
Nham muc dIch Iam cho giao duc phu hop hon, Viet Nam da chInh thuc dua vao ap
dung mot chuong trình moi doi voi cac bac giao duc tieu hoc va trung hoc co so. Viec
thuc hien chuong trình moi tren pham vi toan quoc doi voi Iop 1 va Iop o duoc bat
Baûng 7.1: Tyû leä ñi hoïc ñuùng tuoåi tính theo vuøng
Nguoàn. Nguyon Nguyol Nga (2002). So liou o day la phan lram dan so lrong do luoi lu 6 don 18
54
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
dau tu thang 9 nam 2002. Muc tieu cua cac chuong trình moi Ia tao cho hoc sinh Viet
Nam Iha nang hoc mot cach hieu qua, co day du nang Iuc de tham gia nhu mot thanh
vien cua mot nen Iinh te hien dai, va co Iy nang cuoc song va cac gia trI cua mot
cong dan tot. Mot thach thuc quan trong Ia phai bao dam mot doi ngu giao vien Ion
co Iien thuc va Iha nang truyen dat chuong trình moi.
Cac thach thuc
Trong Ihi cac so Iieu thong Ie so Iuong nguoi di hoc Ia dang IhIch Ie, van con mot
mang Ion chua hoan thanh Iien quan den nhom hoc sinh Ion Ihong den truong hoac
Iam the nao de ho hoc het giao duc co so (bang 7.2). Co Ihoang gan 1 trieu tre em
Ihong den truong tieu hoc. Ioi voi so hoc sinh dang theo hoc, tI Ie hoc sinh bo hoc
va Iuu ban da giam xuong va so hoc sinh chuyen tu bac tieu hoc Ien trung hoc co so
ngay cang tang. Song ty Ie hoc sinh duy trì va Iet thuc bac hoc van con thap. Iay Ia
mot hien tuong Ihong hieu qua va Ieo dai thoi gian trung bình de co mot hoc sinh
tot nghiep Ia sau nam cho mot chu Iy nam nam cua bac tieu hoc.
Su chenh Iech ve ty Ie di hoc cua hoc sinh dan toc Kinh va hoc sinh dan toc thieu so
cung rat dang quan tam. Mac du Ihoang cach nay dang duoc dan dan Ihep Iai theo
thoi gian nhung van con rat dang Ie. Nam hoc 1997-1998, chI co Ihoang hai phan ba
hoc sinh dan toc thieu so vao trung hoc co so trong Ihi do Ihoang 83% hoc sinh dan
toc Kinh vao trung hoc co so. Tuong tu nhu vay, ty Ie hoc sinh dan toc Kinh hoc trung
hoc pho thong Ia 25% so voi 54% hoc sinh dan toc Kinh (CIewwe, 2002).
Ket qua hoc tap cua hoc sinh o cac vung Ihac nhau cung Ihac nhau. TInh trung bình,
hoc sinh o dong bang song Cuu Iong, co Iet qua hoc tap duoi muc trung bình (mot
nua do Iech chuan tuong duong voi 50 diem). Nghien cuu giao duc quoc te thuong
cho thay, chI chenh Iech 20 diem thoi cung da the hien su Ihac nhau rat dang Ie trong
Iet qua hoc tap.
Cung con su Ihac biet rat Ion nua ve dieu Iien hoc tap (Iình 7.2) Vung Tay Iac, Tay
Nguyen va dong bang song Cuu Iong Ia o duoi chuan quoc gia xet ve mat trang
thiet bI Iop hoc va do dung hoc tap. o mien Iac, dong bang song Iong Ia vung duoc
trang bI tot nhat. Cac muc do nguon Iuc cao co xu huong ty Ie thuan voi ty Ie hoc
sinh dat Iet qua hoc tap cao. Trong Ihi cac yeu to Ihac cung gop phan vao Iet qua
hoc tap cua hoc sinh, nguon Iuc cua cac truong dong mot vai tro quan trong. Iieu
nay dat ra thach thuc Ia phai phan bo Iai nguon Iuc cho cac truong nhu the nao.
Bang 7.2: Tv !e hoc sinh bo hoc va !uu ban (%)
Nguoàn. Ngan hang lho gioi. dua lron so liou cua Bo Giao duc ya lao lao. Cac ly lo hoc sinh liop luc hoc duoc lính
dua lron ly lo giua hoc sinh lop 5 ya hoc sinh lop 1. Cach lính nay co lho cho ly lo hoc sinh liop luc hoc cao
loi yì long so hoc sinh hang nam giam dan. lhan lram hoc sinh khong don lruong la nhung om lrong do luoi
lu 6-14.
55
Cuoi cung, nhung gì ma hoc sinh hoc duoc Ia thuoc do quan trong nhat doi voi bat
Iy he thong giao duc nao. Nghien cuu Iet qua hoc tap cua hoc sinh Iop 5 noi o tren
da phan Ioai hoc sinh theo mot so nhom. Nhung nhom nay duoc xac dInh dua tren
muc do Iy nang va Iien thuc cua hoc sinh doi voi moi mon hoc. Ket qua nghien cuu
cho thay trong mon toan chI co Ihoang hon 1/4 so hoc sinh nam duoc Iien thuc va Iy
nang bac o, bac cao nhat. Iac nay doi hoi hoc sinh giai cac bai tap toan ve thoi gian,
chieu dai, dien tIch, so Iuong, ba chieu va dac biet Ia biet dien giai so Iieu, hình ve va
bang bieu. Vung dong bang song Cuu Iong chI co 13% hoc sinh dat duoc muc do
nay. Ve mon doc hieu, phan Ion hoc sinh dat duoc bac 5 xep theo muc do Iho: tren
toan quoc chI co 13% hoc sinh dat duoc bac o. Iac 5 yeu cau hoc sinh phai hieu duoc
y dInh cua tac gia va dua ra nhung ham y cua tac gia tu bai doc. Iac o yeu cau nguoi
doc phai nhan ra duoc muc dIch, thai do, gia trI, niem tin, dong co va nhung an y cua
tac gia. Ioc sinh cung can phai biet Iet hop voi Iien thuc ben ngoai de rut ra nhung
ham y Ihac nhau. Ket qua hoc tap cua hoc sinh Ihac nhau tuy theo vung, trong do
vung dong bang song Iong dung tren muc trung bình quoc gia, va cac vung nhu
dong bang song Cuu Iong, Tay Nguyen va cac vung Tay bac co Iet qua duoi muc
trung bình quoc gia.
Iua ra tieu chuan de so sanh cung Ia mot cach nua danh gia Iet qua hoc tap cua hoc
sinh. Co hai chuan duoc xay dung dua tren Iha nang hoc sinh Iam cac bai tap doc va
toan duoc dua ra trong mot so tình huong cu the. Muc chuan thu nhat dua tren Iha
nang hoc sinh su dung mot Ioat cac Iy nang toan hoc va doc hieu can thiet de su
dung trong xa hoi Viet Nam. Nhung hoc sinh nao o duoi muc nay duoc mieu ta Ia
“duoi chuan”. Muc chuan thu hai dua tren viec danh gia Iha nang cua hoc sinh co the Iam
cac bai tap toan va doc trong bac hoc tiep theo. Ioc sinh nao dat tren muc chuan thu hai
nay duoc coi Ia nhung nguoi “co Iha nang hoc doc Iap” do cac em da the hien duoc
nhung Iy nang can thiet de co the hoc mot cach doc Iap trong giai doan hoc tap tiep theo.
Ioi voi ca hai mon toan va doc hieu, ty Ie hoc sinh “duoi chuan”, “dat chuan chuc
nang” giam dan neu xet tu cac truong hoc vung sau biet Iap den cac truong nong
thon va cuoi cung Ia cac truong o thanh pho (Iình 7.3). Moi quan he giua su cach
56
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
biet/ xa xoi cua truong hoc voi Iet qua hoc tap cua hoc sinh dac biet ro net o vung
Tay Iac, Tay Nguyen va dong bang song Cuu Iong. Co mot dieu ro rang nua Ia co
nhieu hoc sinh dat den muc chuan “ co Iha nang hoc doc Iap” trong mon toan nhieu
hon Ia trong mon doc hieu. Song can Iuu y Ia ty Ie hoc sinh “duoi chuan” Ihong phai
Ia nho va ty Ie hoc sinh chI “dat chuan chuc nang” con Iha Ion. Iay Ia van de dang
quan tam va cho thay rang Viet Nam trong thoi gian toi co nhiem vu Ion Ia nang cao
chat Iuong day va hoc doi voi nhung nhom hoc sinh nay de xay dung mot nen tang
vung chac cho viec thuc hien pho cap giao duc trung hoc co so vao nam 2010.
Nhung van de tiem an
Trong Ihi giao duc tieu hoc Ia mien phI, cac phan tIch ho gia dình va danh gia ngheo
doi cho thay rang cac dong gop tai chInh van Ia Iho Ihan doi voi nhieu gia dình Ihi
cho con cai ho den truong. Cac gia dình phai mua sam sach vo va tai Iieu hoc tap cho
con em ho, dong tien tu sua truong hoc, va mot so phI ton Ihac nhu di Iai va dong
phuc. Nhung Ihoan thanh toan va dong gop nay thuc su Ia ganh nang dang Ie doi
voi cac gia dình ngheo (Iradhan 2002).
Trong Chien Iuoc tang truong va giam ngheo toan dien, ChInh phu Viet Nam da cam
Iet tang cuong che do mien giam hoc phI. Nhung de coi bo ganh nang tai chInh doi
voi nguoi ngheo doi hoi phai co mot chien Iuoc ro rang. Chang han, viec cap mien
phI sach vo va tai Iieu cho hoc sinh ngheo co the Iam tang chi phI giao duc song
Ihong doi hoi can co nhieu su thay doi trong cac the che Iuat phap hien hanh. Tuy
nhien, viec mien dong gop vao quy tu sua truong hoc Iai Ia van de Ihac. Viec nay
doi hoi can co ngan sach cap tu trung uong hay dIa phuong xuong cac truong hoc de
bu dap cho nhung dong gop bI mat di do. Iieu nay cung doi hoi tang chi tieu cong
cong va can co mot co che tot hon de bao dam so tien do den duoc cac truong hoc.
Su Ihac nhau rat Ion ve nguon Iuc cua cac truong hoc Ia Iet qua cua cac muc do Ihac
nhau ve nguon tai chInh co san o dIa phuong. Iien nay cac chInh quyen dIa phuong
co quyen tu chu dang Ie ve mat phan bo chi tieu doi voi cac nganh va trong ban
than tung nganh. Ket qua Ia, cac tInh giau co hon co xu the thu duoc nhieu nguon thu
hon, va cung chi nhieu hon cho giao duc. Nguoc Iai, nhung tInh phu thuoc Ion vao su
57
tro cap cua trung uong thuong bI han che nhieu trong chi tieu cho giao duc.
Mot nghien cuu ve chi tieu cho giao duc tieu hoc o nhieu cap do Ihac nhau dua ra
mot cau chuyen rat thu vI ve viec cac tInh, cac huyen va cac truong hoc da phan bo
nguon Iuc cua ho ra sao doi voi truong hoc (IIII, 1999). o cap do quoc gia, cac tieu
chI phan bo, mac du da Iac hau, bao gom nhung yeu to chang han nhu Ia su cach biet
dIa Iy hay thu nhap, do vay dat uu tien vao nhung tInh ngheo. Cac tieu chI nay
thuong duoc cac tInh dieu chInh phan nao phu thuoc vao Iha nang tai chInh cua ho
doi voi giao duc. Tuy vay, Ihoang cach giua cac tInh van con Ihiem ton. Khi so tien
do duoc chuyen xuong cap huyen, huyen bo sung them mot so dieu chInh nua. Iang
cach su dung nhung nguon Iuc thu duoc tai dIa phuong, mot huyen Iha co the su
dung Ihoang 35% ngan sach chi tieu cua ho cho nhung chi tieu ngoai Iuong, trong Ihi
do nhung huyen dien hInh Ihac thuong chI chi 10% ngan sach chi tieu cua ho cho muc
dIch do. Khi xuong den truong hoc, Ihoang cach chi tieu giua cac truong cang Ion.
Nhieu truong do thI co gang thu duoc nhieu Ihoan dong gop hon, trong Ihi do hau
het cac truong nong thon va vung sau gap rat nhieu Iho Ihan trong viec huy dong
cac Ihoan tien bo sung. Ket qua cuoi cung Ia mot truong o thanh pho co Iha nang chi
tieu gap hai Ian mot truong nong thon o vung ngheo. Òuan trong hon, trong so tong
chi tieu nay, chi tieu cua mot truong thanh pho doi voi cac Ihoan ngoai Iuong cao hon
gan muoi Ian so voi mot truong ngheo.
NghI dInh moi ban hanh gan day, NghI dInh 10, trao quyen tu chu tai chInh cho cac co
quan su nghiep co thu, Ie ca cac to chuc giao duc, phai duoc danh gia trong boi canh
nay (phan 12). Iieu quan trong can Iam Ia Iam sao de nhung nguoi quan Iy truong
hoc nhan thuc ro rang ve cam Iet cua chInh phu Ia dat uu tien hang dau bao dam
nguoi ngheo duoc huong giao duc tieu hoc Ihong mat tien. NghI dInh 10 co the
Ihong Iam duoc gì nhieu de thay doi su bat can bang giua cac truong hoc ngheo o
nong thon voi cac truong o thanh pho trong viec chi tieu cho giao duc co ban. Song
tac dong o cac bac giao duc cao hon co the Ia tIch cuc.
Ioi ngu giao vien o cac truong hoc cung dac biet quan trong. Iien co Ihoang 350
nghìn giao vien tieu hoc o Viet Nam. Trong Ihi cac tInh da co gang thuc hien cac
chuong trình dao tao, van co su Ihac biet dang Ie ve Iien thuc va Iy nang cua giao
vien. Co moi Iien he giua chat Iuong giao vien voi Iet qua hoc tap cua hoc sinh trong
mon toan (Iình 7.4). Ioc sinh co diem toan cao hon thuong duoc hoc nhung giao vien
co Iien thuc toan hoc tot hon. Su tuong quan chat che nay goi y rang can phai co
nhung chuong trình ho tro su pham cho nhung giao vien con han che ve Iien thuc.
Cung can co nhung bien phap dai ngo thoa dang de thu hut giao vien gioi hon den
cac truong vung sau vung xa.
58
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
8. NHUNG BAT BÌNH ÐANG ÐANG
NGAI VL Y TL
Viet Nam da dat duoc nhung thanh tuu dang Ie ve cac chI tieu suc Ihoe trong nhung
thap Iy qua. Ty Ie chet cua tre em va chet me da giam den muc ngang bang voi cac
nuoc Ihac co muc thu nhap cao hon Viet Nam tu hai den ba Ian. Ty Ie tre suy dinh
duong tuy con cao so voi mat bang chung quoc te nhung da giam nhieu trong nua sau
cua nhung nam 1990. Neu van duy trì duoc toc do nay, Viet Nam co the dat duoc
Muc tieu Thien Nien Ky, tuc Ia trong giai doan 1990 - 2015 giam hai phan ba ty Ie tre
suy dinh duong (Nhom Cong tac ve Ngheo, 2002).
Iong thoi, Ihoang cach ve cac thanh tuu suc Ihoe giua cac nhom giau va ngheo dang
tang Ien. Ty Ie chi phI ca nhan trong cac chi phI cho y te Ia qua cao so voi mat bang
chung tren the gioi, tao ra mot ganh nang cho nguoi ngheo. Viec tu dieu trI ngay cang
pho bien hon, co nguy co Iam tang muc Ihang thuoc Ihang sinh trong dan cu. Mot
thach thuc quan trong Ihac nua Ia duong dau voi nan dIch IIV/AIIS dang phat
trien. Nhung Ihuynh huong nay mot phan gan voi su hình thanh dan dan cua cac Iuc
Iuong thI truong trong he thong y te sau Dct mct, va voi nhung thay doi Ion ve chInh
sach tai chInh cho y te. Mot phan Ihac Ia do cac quyet dInh ve chInh sach nam ngoai
pham vi truyen thong cua nganh y te. Nhìn chung, nhung Ihuynh huong nay cho thay
rang tình trang suc Ihoe co the Ia mot nguon tao ra su bat bình dang gia tang trong
thoi Iy tang truong moi.
Viet Nam co cam Iet manh me trong viec dat duoc cac Muc tieu Thien Nien Ky.
Thong qua Chien Iuoc Tang truong va Xoa doi Ciam ngheo, Viet Nam rat quyet tam
cai thien Iha nang tiep can cac dIch vu y te cho nguoi ngheo. Nhung Ihuynh huong
hien tai cho thay co rat nhieu thach thuc o phIa truoc. Tai chInh cho cac dIch vu y te
va viec phan bo chi tieu y te giua cac tInh se Ia nhung van de then chot.
Nhung thanh tuu chung
Ty Ie tu vong tre em, mot trong nhung thuoc do nhay cam va phan anh bao trum
nhat tình trang suc Ihoe, da giam xuong Iien tuc trong thap Iy vua qua. Iay Ia mot
thanh tuu rat quan trong cho thay Viet Nam co mot xuat phat diem tuong doi tot.
Nam 1990, ty Ie tu vong tre so sinh Ia duoi 40/1000: den cuoi thap Iy, con so nay con
Ihoang 30/1000. Ion nua, Viet Nam da co nhieu cai thien Ion trong nhung nam vua
qua ve mat suc Ihoe sinh san, the hien o ty Ie chet me giam di rat nhieu, mac du ty
Ie pha thai van con cao (Nhom Cong tac ve Ngheo, 2002).
Cac xu huong cua cac chI so nay nhat quan voi thong tin ve nhung rui ro Iien quan
den mot so can benh cu the. Viet Nam da co nhieu thay doi Ion trong cong tac dIch te
hoc, bat dau tu cuoi thap Iy 1980. Nam 198o, cac benh Iay truyen qua tiep xuc chiem
toi o0% so tu vong. Ien nam 1997, con so nay chI con duoi 30%. Nho thuc hien cac
chuong trình tiem chung mo rong trong thap Iy 1980, so nguoi chet vì nhung can
benh co the phong tranh bang tiem chung da giam di nhieu trong nhung nam vua
qua. Thanh qua nay tiep tuc duoc duy trì trong thap Iy 1990. So nguoi chet vì benh
bach hau giam gan 80% trong thoi gian 1990-9o, con 20/1000. Cung trong thoi gian do,
so nguoi chet vì benh soi giam Ihoang ba phan tu, con 10/1000. Ienh bai Iiet ve co
ban da duoc thanh toan. Viet Nam cung rat thanh cong trong viec giam so nguoi bI
59
sot ret. Trong thoi Iy 1990-97, cac truong hop bI benh sot ret da giam gan o0%, trong
Ihi do so nguoi chet vì sot ret da giam gan 90%.
Tuy nhien, co nhieu dau hieu cho thay benh Iao phoi tang Ien trong nhung nam 1990.
Iieu nay co the Ia do tình trang o nhiem Ihong IhI ngay cang cao hon, tình trang mat
do dan qua cao va do Ihang thuoc. Cung co dau hieu cho thay benh sot dIch tang
Ien, mac du da co nhung buoc tien manh trong viec Iiem soat benh nay, dan den viec
giam dang Ie tI Ie nguoi chet. So nguoi nhiem IIV/AIIS tang Iha nhanh. Uoc tInh co
Ihoang 0,29% so nguoi Ion nhiem IIV/AIIS vao nam 2000, ty Ie Iay nhiem IIV Ia
Iha thap so voi Thai Ian (2%). Tuy nhien, chua thay co dau hieu cho thay ty Ie nhiem
benh tang cham di.
Nguoc voi tình trang chet o tre so sinh, ty Ie suy dinh duong cua tre em Viet Nam
Iha cao so voi cac tieu chuan the gioi. VI du ty Ie tre em nhe can o Viet Nam cao hon
o Thai Ian Ia 4 Ian. Tuy vay, tình trang suy dinh duong o tre em da giam xuong trong
nua cuoi thap Iy 1990.
Nhung ket qua khong dong deu
Trong Ihi tình trang suc Ihoe da duoc cai thien voi toc do rat dang IhIch Ie, thì su
cai thien nay to ra Ihong dong deu giua cac vung dan cu. Mot so vung da tien xa
hon. Ty Ie tu vong tre so sinh giam nhieu nhat o Iong bang song Cuu Iong va It nhat
o vung Iac Trung Io. Song su Ihac biet Ion nhat va dang Io ngai nhat Ia giua cac
nhom dan cu duoc xac dInh tren co so thu nhap trung bình. VI du, Ihong co cai thien
dang Ie trong trien vong song cua tre em thuoc nhom 20% dan so ngheo nhat trong
thap Iy 1990 (Iình 8.1). Su cai thien cham nay se can tro cac co hoi cua Viet Nam
trong viec dat duoc cac muc tieu phat trien thien nien Iy.
Tuong tu nhu trien vong sinh song cua tre em, nhung cai thien ve tình trang dinh
duong o tre em It the hien ro nhat trong nhom dan so ngheo. Ty Ie tre suy dinh
duong, duoc tInh bang can nang, giam 28% trong giai doan 1993-98 trong nhom 20%
dan so ngheo nhat, song Iai giam toi 52% trong nhom 20% dan so giau nhat. Mot buc
tranh tuong tu cung thay duoc tu tình trang suy dinh duong o nguoi Ion. Nhìn tong
60
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
the, ty Ie nay co giam di trong thap Iy 1990 song It thay doi o nhom dan so ngheo
nhat (Ihushan va cac tac gia Ihac, 2001). Mot trong nhung Iy do cua su chenh Iech
nay Ia do nhung bat bình dang tang Ien giua nhom nguoi ngheo va nhom nguoi Iha
gia ve nhung tac dong o cap cong dong doi voi tình trang suy dinh duong cua tre
(WagstaII, A., I. van IoorsIaer, va N. Watanabe, 2002). Viec thieu so Iieu so sanh o
cap xa theo thoi gian Iam cho viec xac dInh chInh xac cac anh huong do tro nen Iho
Ihan hon. Tuy nhien, dieu dang chu y Ia trong giai doan 1993-98, ty Ie cac Ianh dao
xa cho rang viec thieu cac trang thiet bI y te Ia mot Iho Ihan tang Ien o cac xa ngheo,
nhung Iai giam di o nhung xa Iha gia.
Tai chính cho v te
Tình hình cung cap va tai chInh cho cong tac y te da co su thay doi Ion trong suot
thap Iy qua. Mot thay doi chInh sach y te dau tien trong qua Ihu tren thuc te di
truoc ca viec thuc hien chInh sach doi moi. Nam 198o, chInh phu da cho phep y te tu
nhan hoat dong. TInh den nam 1998, da co 34.000 co so y te duoc cap giay phep hoat
dong o Viet Nam. Sau do den nam 1989, nganh duoc cung da duoc doi moi. Mot Iet
qua quan trong cua viec giam dieu tiet trong Ihu vuc nay Ia su gia tang nguon cung
ve thuoc va cac san pham y te Ihac, va giam chi phI cua chung. Ciua nam 1993 va
1998, gia thuc trung bình cua cac Ioai thuoc co ban da giam 30%.
Mot thay doi manh me nua Ia viec thuc hien thu phI Iham chua benh o Ihu vuc y te
nha nuoc nam 1989. Su thay doi nay da tac dong nhanh chong den tình trang tai chInh
cua nganh y te boi vì vien phI Ihong con Ia nhung Ihoan thanh toan tren danh nghïa.
Cac Ihoan phI nay Iha cao, du de tro thanh mot nguon thu quan trong trong nhung
nam 1990 Ihi su ho tro cua ngan sach nha nuoc hau nhu Ihong tang va tren thuc te
giam xuong o mot so benh vien (Ngan hang The gioi, 2001). Viec dua vao ap dung
hình thuc bao hiem y te xa hoi, chu yeu doi voi nhung nguoi Iam viec trong Ihu vuc
chInh thuc, cung Ia mot thay doi Ion Ihac ve tai chInh cho y te.
Mot cai cach quan trong nua co tac dong den nganh y te Ia qua trình phan cap. Cac
tInh da duoc trao quyen han dang Ie de tang nguon thu va phan bo nguon Iuc giua
cac Ihu vuc va trong noi bo cac Ihu vuc. Ngan sach tu tInh hien nay chiem Ihoang
o0% chi tieu y te cong, huy dong tu mot so nguon Iuc do dIa phuong quan Iy. Su
chenh Iech Ion ve chi tieu cong cho y te bình quan dau nguoi giua cac tInh Ia mot hau
qua dang Io ngai cua nhung cai cach nay. Chi tieu cong cho y te bình quan dau nguoi
o bay tInh giau nhat gan nhu cao gap ba Ian chi tieu cong cho y te bình quan dau
nguoi o cac cac tInh ngheo nhat. Òua trình phan cap Iai duoc day manh hon nua trong
nam 2002, voi viec ra doi cua NghI dInh 10 cho phep cac benh vien va cac co so y te
nha nuoc ap dat muc phI va co quyen tu chu tai chInh tham chI Ion hon.
Nhung su thay doi nay da Iam tang cac nguon thu tu vien phI va bao hiem y te. Ket
qua Ia, da co nhung thay doi Ion trong nguon tai chInh cho mot benh vien dien hình
o Viet Nam. Nam 1994, ngan sach nha nuoc chiem Ihoang 7o% nguon thu: den nam
1998 con so nay Ia 47%. Mat Ihac, thu tu vien phI cung tang tu 9 Ien 30%, va thu tu
bao hiem y te tang tu 8 Ien 15% (Ngan hang The gioi, 2001). Ket qua Ia, trong nam
1998 co toi 81% cua tong chi phI y te o Viet Nam Ia do ho gia dình tu trang trai, tang
tu 71% trong nam 1993 (Iình 8.2).
61
Y te va nguoi ngheo
Nhung Ihac biet trong viec su dung cac dIch vu y te giua nguoi giau va nguoi ngheo
cung co the gop phan giai thIch tình trang bat bình dang ve suc Ihoe. Khong co gì
dang ngac nhien Ia nhom 20% dan so giau nhat chiem ty Ie cao trong so nhung nguoi
su dung benh vien, trong Ihi nhom 20% dan so ngheo nhat Iai chiem ty Ie cao trong
so nhung nguoi su dung cac trung tam y te xa va dua nhieu vao viec tu Iham chua
benh (Iình 8.3). Mot trong nhung nguyen nhan cua su bat bình dang nay Ia cac benh
vien thuong tap trung o cac trung tam do thI, tao dieu Iien tiep can de dang cho
nguoi Iha gia.
62
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Iang Io ngai hon, su phan phoi su dung cac dIch vu y te tro nen bat bình dang hon
trong giai doan 1993-98 (Ngan hang The gioi, 2001). Chi phI ca nhan Ion hon cua ho
gia dình cho viec su dung cac dIch vu y te o benh vien, do viec dieu trI co chat Iuong
cao hon va chuyen Ihoa hon, cung Ia mot Iy do Iam cho nguoi ngheo han che su dung
benh vien. Viec mo rong bao hiem y te chu yeu trong nhom nguoi Iha gia cung Ia
mot van de, boi vì bao hiem y te chi tra phan Ion phI ton o benh vien chu Ihong phai
Ia phI ton o cac trung tam y te xa.
Viec ap dung thu vien phI cung tao ra nhung thay doi Ion. Viet Nam da ap dung mot
so hình thuc giam hay mien vien phI nham tro giup nguoi ngheo, song nhung bien
phap do Ihong dem Iai Iet qua mong muon xet ve goc do tao ra su tiep can tot hon
toi cac dIch vu cham soc suc Ihoe cho ho. Neu chi phI ca nhan cua ho gia dình cho y
te Ia bang Ihong trong nam 1993 thì ty Ie ngheo cung cuc cua Viet Nam co the da
giam bot duoc 4.4%. Tuong tu ty Ie nay cung co the da giam bot duoc 3.4% cho nam
1998 (A. WagstaII va I. van IoorsIaer, 2002). Khong the bo qua nhung con so nay duoc.
Chung tuong ung voi Ihoang 3 trieu va 2,o trieu nguoi ngheo cho nam 1993 va 1998.
Tren be mat, ganh nang chi tieu ca nhan cho y te co ve nhe di theo thoi gian. Ty Ie chi
tieu cua ho gia dình cho y te da giam tu 5.7% nam 1993 xuong con 5.4% nam 1998 (A.
WagstaII va I. van IoorsIaer, 2002). Chi phI y te cung tro nen It Iuy thoai hon. Nam
1993 nguoi ngheo phai chi mot ty Ie Ion hon trong thu nhap cua ho cho y te so voi
nhung nguoi Iha gia hon, trong Ihi trong nam 1998 chi cho y te nhìn chung ty Ie thuan
voi thu nhap cho ca hai nhom.
Tuy nhien, nhung con so nay can duoc hieu mot cach than trong vì chung noi den
tong chi tieu, chu Ihong phai Iuong dIch vu y te nhan duoc. Nhung thay doi ve tong
chi tieu co the Ia Iet qua cua nhung thay doi ve gia va nhung thay doi ve Iuong.
Trong truong hop duoc pham, viec giam gia thuc te co the dan den su dung nhieu
hon (CertIer va IitvacI, 1998). The nhung chi phI ca nhan cao hon cho Iham chua benh
se dan den Iam giam Iuong tieu dung. Xet ve IhIa canh nay, viec giam tuong doi ve
chi tieu cho y te co the Iai Ia dieu dang Io ngai. Co bang chung cho thay Ia nhieu
nguoi Viet Nam, va dac biet Ia nguoi ngheo, da chuyen tu Iham chua benh tai cac co
so y te chuyen nghiep sang cac hình thuc re hon nhu mua thuoc truc tiep de tu chua
benh hoac thay Iang (Ngan hang The gioi, 2001).
Huong ve µhía truoc
Viec giam bot nhung mat can doi trong tình trang suc Ihoe se doi hoi phai co nhung
thay doi trong Iïnh vuc tai chInh cho y te. Viec phan bo cac nguon Iuc tu trung uong
cung can duoc xem xet Iai. Chang han, tong chi thuong xuyen cua trung uong cho y te
63
thuong duoc quyet dInh dua tren du bao tang truong cua tong chi thuong xuyen cua
nha nuoc va ty Ie chi cho y te trong tong chi thuong xuyen nay. Viec phan bo ngan
sach tang them nhu vay Ia chua gan voi cac muc tieu va cac uu tien trong cong tac y te.
Su phan bo nguon Iuc giua cac co so y te cung Ia van de quan trong. Ty Ie ngan sach
trung uong Iha Ion danh cho benh vien co y nghïa quan trong doi voi su bình dang,
do mot bo phan Ion nhung nguoi su dung benh vien Ia thuoc bo phan dan chung Iha
gia. Viec chu trong hon nua vao phong benh so voi chua benh va chu trong hon doi
voi cham soc suc Ihoe ban dau Ia rat can thiet, dac biet o cap tInh.
Mot van de nua can phai giai quyet Ia nhung bat bình dang dai dang ve tình trang
suc Ihoe o Viet Nam do ngay cang phu thuoc nhieu hon vao cac nguon thu cua tung
tInh. Mot bien phap co the thuc hien Ia hoan thien cach thuc uu tien phan bo cac
Ihoan tro cap tu phIa chInh quyen trung uong va su ho tro tu phIa cac nha tai tro.
Song dieu nay Ihong giup duoc nhieu, boi vì Iuong nguon Iuc tham gia tuong doi
nho. Io vay can co nhung no Iuc moi.
Òuyet dInh 139 ÒI-TTg ra doi thang 10 nam 2002 ve viec thanh Iap Òuy cham soc suc
Ihoe cho nguoi ngheo Ia rat thiet thuc. Òuyet dInh nay, co hieu Iuc vao thang 11 nam
2002, se yeu cau cac Uy ban nhan dan tInh va thanh pho co trach nhiem thanh Iap va
quan Iy quy. Cac tInh va thanh pho can phan bo It nhat 70.000d cho mot benh nhan
ngheo moi nam. Ngan sach trung uong se cap 70% tong chi phI cho quy va so con Iai
se duoc trIch tu cac nguon cua dIa phuong va nuoc ngoai. ChInh quyen dIa phuong co
the su dung quy nay de mua the bao hiem y te cho nguoi ngheo o dIa phuong, hoac
thanh toan truc tiep cho cac dIch vu y te ma ho su dung. Viec cung cap tai chInh cho
quy cham soc suc Ihoe nguoi ngheo, hien nay dua tren co so phan chia dong deu doi
voi tat ca cac tInh theo so nguoi ngheo, cung can tInh den tInh da dang cua tình trang
ngheo doi o cac vung Ihac nhau.
Tuy nhie n, de co mo t su pha n bo co ng ba ng hon giu a ca c nguo n Iu c cho dIa
phuong do i ho i mo t su thay do i trie t de hon. Se ca n co su chuye n dIch tu che do
hie n nay, trong do ca c tInh chu ye u du a va o nguo n Iu c cu a chInh ho , sang mo t
che do do i ho i co su chia se nguo n Iu c nhie u hon giu a ca c tInh. Mo t Iu a cho n co
the dua ra do i vo i ca c tInh Ia do ng “thue doa n Ie t” va o mo t quy trung uong ma
quy na y sau do duo c pha n bo du a tre n ca c tie u chI ve “nhu ca u ca n thie t” Iha c
nhau. Ca c tie u chI na y co the bao go m thu nha p tInh theo da u nguo i, ty Ie nghe o
do i, tình tra ng be nh ta t, ty Ie tu vong, mu c do xa xo i va co ca u da n to c. Co the
ba y gio da Ia Iu c Vie t Nam pha i da nh gia Ia i he tho ng ba o hie m y te cu a mình
(Khung 8.1).
64
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Khung 8.1. Bao hiem v te, nguoi ngheo va nguoi khong ngheo
Co quan lao hicn y lc Vicl lan, lhanh lap nan 1993, dua ia hình lhuc lao hicn y lc lal luoc doi
voi nhung nguoi lan vicc liong khu vuc chính lhuc va cong nhan vicn chuc. Muc dong gop duoc dua
lhco luong va nhung nguoi duoc lao hicn sc duoc lhanh loan cac chi phí noi liu o lcnh vicn, lhuoc
ncn cung nhu cac khoan phí ngoai liu (song khong lao gon lhuoc). Sau do, nol chuong liình lao
hicn lu nguycn da duoc liicn khai huong vao doi luong la cac lhanh vicn gia dình cua nhung nguoi
lhan gia lao hicn lal luoc, nong dan va khu vuc khong chính lhuc, hoc sinh pho lhong va sinh
vicn dai hoc va nhicu doi luong khac. lan 1998, co khoang 6 liicu nguoi lhan gia loai hình lao
hicn lal luoc, va khoang hon 4,¯ liicu nguoi lhan gia lao hicn lu nguycn, dua long so lcn dcn
1¼ dan so lhan gia lao hicn y lc (lgan hang 1hc gioi, 2OO1).
lhìn chung nguoi nghco chua duoc loi lu lao hicn y lc. Chí co 6º liong 2Oº so dan nghco nhal,
va 1Oº liong 2Oº so dan nghco lhu hai duoc lao hicn. Va liong so nhung nguoi duoc lao hicn, cac
khoan lhanh loan ca nhan cho vicc chan soc suc khoc khong hc gian di.
lguon lai chính cho y lc lu lao hicn phu lhuoc vao cac chuan nuc chi licu, vicn phí va cac ly lc loi
hoan chi phí cua nha cung cap, lhuong khong lhco kip voi nhung lhay doi vc gia ca. Kcl qua la, do
lin cay va kha nang song con cua chuong liình nay li dc doa. Cac ly lc loi hoan chi phí co lhc ial
lhap dcn noi lcnh nhan lao hicn y lc li phan licl doi xu. 1u nan 199¬ da chuycn sang lhuc hicn chc
do lhanh loan lhuc lhanh lhuc chi. lhung sau do xual hicn cac kho khan vc lai chính, do su lang lcn
khong kicn soal duoc cua vicc hoan chi phí lao hicn.
lghi dinh 1O sc lhuc day cac luc luong lhi liuong lhan gia vao lInh vuc y lc voi phan vi con iong
hon liuoc day, va do vay, co lhc lao ia nhung nuc phí noi va cao hon doi voi nguoi su dung va cac
ganh nang khac khong chí doi voi nguoi nghco na con doi voi ca nguoi khong nghco nua. Cac nha
cung cap lao hicn y lc can san sang dua ia nhung san phan hap dan hon nua na nhung san phan
do phai lol xcl lu goc do kinh doanh. Van dc la o cho lan sao xay dung nol hc lhong co lhc lcn
vung vc nal lai chính va lhong kc lao hicn liong khi do van hap dan nguoi nghco. Su lhan gia cua
nguoi khong nghco co lhc lhuc su co ích liong lInh vuc nay vì sc dan dcn nuc chia sc iui io cao hon,
va do do gian chi phí cho nguoi duoc lao hicn.
Kha nang lhan gia cua nguoi khong nghco cung co lhc gop phan gian lol suc cp liong lhi liuong
y lc lu nhan. lghi dinh 1O sc giup khu vuc y lc lu nhan phal liicn nanh hon, doi hoi phai co cac
chính sach phu hop o cac cap chính quycn khac nhau. Mol nganh lao hicn nang dong voi cac dich
vu co lính canh lianh co lhc giup phal liicn nol khuon kho phap ly phu hop.
Vc khía canh nay, can lap liung lìn hicu lai sao loai hình lao hicn y lc lu nguycn lai chan phal
liicn nhu vay. lhung nguoi lhan gia lao hicn lu nguycn licn nang co lhc so sanh nuc licu dung
lhco dau nguoi cua ho sau khi lhanh loan cac khoan lu chi lia lhco hai lua chon. lao hicn hay lu lao
hicn. Io sc lính dcn xu huong su dung dich vu cua ho liong noi lình huong lua chon, voi nhung
phí lon co lhc vc phí, lhuoc ncn cung nhu nhung chi phí di lai va lal ky khoan chi phí co hoi liong
khi di lai va cho doi. Io cung sc lính dcn nhung khac licl vc chi phí phi lai chính giua hai lua chon
nay, gon ca su lhuan licn va chal luong chan soc y lc ho nhan duoc. Lang cach do, nhung lính loan
cho lhay chí co hai nhon 2Oº dan so giau nhal co lhc hy vong gian dang kc nhung khoan lhanh
loan lu liang liai lhong qua lao hicn.
loi lon lai, vicc chan phal liicn cua loai hình lao hicn y lc lu nguycn co lhc la phan ung hop ly
cua nguoi dan Vicl lan. licu nay dac licl dung doi voi nguoi nghco, song lhan chí cung dung doi
voi nguoi kha gia. Cac chính sach do vay can khuycn khích cac no luc lhu hul nguoi khong nghco
vao cac chuong liình lao hicn. Cac licn phap khac co lhc la khuycn khích cac co quan, chính quycn
lhanh pho Ia loi va lhanh pho Io Chí Minh phal liicn nhung hình lhuc khac nhau dc co lhc dal
duoc lao hicn y lc cho lal ca noi nguoi.
Voi muc do phan cap manh ve cung cap va tai chInh cho y te, Io Y te se can dong
mot vai tro quan trong hon trong viec huong dan va dieu tiet. Cac vai tro do bao gom
viec hanh dong nhu mot nguoi nuoi duong nhung y tuong va nhung dien hình hoat
dong tot nhat tong hop tu cac tInh: nhu Ia nguoi cham soc ve mat nang cao chat
Iuong, thuc hien dieu tiet, xay dung Ihuon Iho gia ca, dieu Iien Iao dong va cac tieu
chuan Iiem toan: va nhu Ia mot nguon tro giup Iy thuat mot cach co Iua chon. Cac
chuc nang va cong cu hien hanh chua ho tro duoc cac vai tro nhu vay.
65
Khung 8.2. 5ong voi tình trang tan tat
Cac so licu lhong kc chính lhuc vc nguoi lan lal o Vicl lan con íl. Cuoc dicu lia 1994-9¬ do Lo Lao
dong, 1huong linh va Xa hoi lhuc hicn cho lhay co khoang 1,8º dan so Vicl lan li lan lal nang.
Con cac cuoc dicu lia cua Lo Y lc phuc vu chuong liình phuc hoi dua vao cong dong lai dua ia con
so ¬,2º. Mol nghicn cuu nan 1998 do LlICLI va Lo Ll1LXI licn hanh dua ia kcl qua la co khoang
1 liicu lic cn duoi 18 luoi li lan lal. Co su khac licl o day nol phan la do dinh nghIa vc lình liang
lan lal. 1an lal o day lao han nol phan vi iong lu li licl hoan loan, nu, dicc hay hoi chung ngo
ngan cho dcn vicc nal nol phan ngon lay hay nol nanh dan con nan liong xuong. Vicc xac dinh
lhc nao la nol nguoi lan lal hay khong lan lal co lhc dan dcn nhicu lính loan khac nhau. Vicc khong
quan sal duoc nhicu nguoi lan lal, do ho lhuong li giu liong nha, do ho khong lhc hoac gap kho
khan liong vicc di lai, hay do xau ho, lan cho noi nguoi dc dang lo qua van dc nay.
Cac so licu hoan chính hon vc nguoi lan lal, cac dang lan lal, nguycn nhan va ly lc nguoi lan lal
liong dan so sc co duoc lu licu lia suc khoc loan quoc, hicn dang duoc Lo Y lc lhuc hicn va sc duoc
cong lo vao nan 2OO3. Cac kcl qua lan dau, luy co lhc con phai dicu chính, chí ia iang ly lc dan cu
li lan lal dc nhan lhay lang lhco do luoi, lu khoang duoi 1º nguoi lan lal lan sinh dcn khoang hon
1Oº o nguoi cao luoi. Co nol noi licn hc kha io iang giua lan lal va doi nghco. lguycn nhan chu
ycu cua su lan lal la lcnh lal. Chí co nol so luong nho nguoi lan lal la do nhung ly do chicn lianh,
kc ca xung dol liuc licp hay nhung hau qua sau chicn lianh do nìn va lon gay ia. 1hco lhoi gian,
lai nan giao lhong cung sc lio lhanh nol nguon quan liong gay ia lình liang lan lal.
o Vicl lan, lo Ll1LXI duoc giao liach nhicn liong cong lac phuc loi xa hoi, dao lao nghc, lao
vicc lan, phuc hoi xa hoi, ho lio liuc licp, va chan soc liuc licp nguoi lan lal. Chicn luoc chu ycu,
duoc lhong qua nan 1989, la chuong liình hoi phuc suc khoc dua vao cong dong, lhco do nguoi lan
lal can duoc giup do ngay lai cong dong cua ho, loi nhung lo chuc dong licn dia lan do. lcn nan
199¬, cac liach nhicn dao lao va giao duc lic cn lan lal duoc chuycn sang Lo Ciao duc, kcl hop voi
vicc giao duc va dao lao liong cac liuong dac licl cho nguoi lan lal. Su quan lan cua cac nha hoach
dinh chính sach doi voi nguoi lan lal lhc hicn io liong vicc lan hanh Ihap lcnh nan 1998 vc nguoi
lan lal, liong do quy dinh quycn va liach nhicn cua nguoi lan lal, va liong vicc lhanh lap Ly lan
phoi hop quoc gia vc nguoi lan lal nan 2OO1.
Lcn canh cac dich vu cua chính phu, nol so lo chuc cung duoc lhanh lap dc cung cap dich vu va luycn
liuycn giup do nguoi lan lal. Cac lo chuc lu lhicn cung giup gay quy giup do cac gia dình co nguoi
lan lal. Iicn o Vicl lan co khoang 2O lo chuc phi chính phu quoc lc hoal dong liong lInh vuc nay.
Mac du da co co so phap ly va nhicu no luc, song van con nhicu vicc phai lan. Su nhan lhuc vc nguoi
lan lal va nhu cau cua ho van chua duoc day du. Ly lan phoi hop can phai duoc lang cuong dc co lhc
dong nol vai lio lích cuc hon liong vicc gian sal lhuc hicn va lang cuong hicu luc cua cac chính sach
doi voi nguoi lan lal. Can co nhicu no luc hon nua dc giup cac liuong hoc, dac licl la cac liuong
nong lhon dc dua cac lic cn lan lal dcn liuong, lhong qua dao lao giao vicn va lang cuong nhan
lhuc cua nguoi dan liong cong dong. Chuong liình dao lao nghc phu hop cho nguoi lan lal cung la
nhung cong vicc can lan. Kha nang licp can cac loa nha va cac phuong licn cong, cung nhu vicc xay
dung loi di licn vía hc danh cho nguoi lan lal can duoc lính dcn o ngay giai doan dau cua cac du an
xay dung co so ha lang. Can lang cuong cac hoal dong gay quy va ho lio cac gia dình co nguoi lan
lal gap nhicu kho khan. Can xoa lo nhung han chc va iao can doi voi vicc dang ky hoal dong cua
cac lo chuc vì nguoi lan lal va can co nhung ho lio nhal dinh dc cac lo chuc do phuc vu lol hon cho
cac lhanh vicn cua ho.
Nguoàn. Can lo Ngan hang 1ho gioi dua yao so liou cua lo Y lo ya cua lruong Y lo Cong dong (2002).
Co nhung Iïnh vuc can thiet Ihac Iien quan den van de suc Ihoe nhung nhung can
thiep Iai vuot ra ngoai Ihuon Iho cua Io Y te. Cac chInh sach doi voi nguoi tan tat Ia
mot vI du (Khung 8.2).
Mot truong hop Ihac Ia IIV/AIIS. Ienh dIch nay van phat trien Iien tuc va chua dat
muc tot dInh. Iua vao so truong hop da duoc phat hien, uoc tInh rang vao cuoi nam
2000, so nguoi nhiem IIV o Viet Nam vao Ihoang 122.000 den 130.000 nguoi trong
dan so co do tuoi 15-49, voi ty Ie nhiem Ia 0,29%. Trong so nay co 14.000 - 21.000
nguoi phat trien thanh AIIS. Nhom nhung nguoi nghien hut va nguoi hanh nghe mai
66
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
dam Ia nhung nhom co nguy co nhiem cao va ngay cang tang (Nhom Ianh dong ve
Ngheo, 2002). Mot phuong phap du bao so bo cho thay ty Ie nhiem IIV Ihi nan dIch
dat do bao hoa se cho ty Ie Iay nhiem IIV nam 2005 Ia tu 0,5 - 1,00% trong nhom dan
so truong thanh. Khuynh huong nay se con tiep tuc neu nhu Ihong co giai phap Iien
quyet nao duoc thuc hien. Tuy nhien, Viet Nam co co hoi de ngan chan dai dIch Ian
tran voi qui mo nhu da thay o Cam Iu Chia va Thai Ian. Viec tang Iinh phI cho cac
chuong trình phong tranh Ia het suc can thiet. Cac giai phap can thiet bao gom cac
hoa t do ng truye n tho ng Ia m thay do i ca c ha nh vi u ng xu , ta ng cuo ng su du ng
bao cao su, die u trI va cha m so c ca c ca be nh Ia y truye n qua duo ng tình du c (STIs),
da y ma nh sa ng Io c IIV o ta t ca ca c nga n ha ng ma u. Nhu ng chInh sa ch na y se tro
ne n hie u qua hon ne u chInh phu thay do i tha i do cu a mình do i vo i nguo i ha nh
nghe ma i da m va coi IIV/AIIS nhu Ia mo t ca n be nh chu Iho ng pha i Ia mo t “te
na n xa ho i”.
9. MOI TRUONG
Su tang truong nhanh cua Viet Nam Iuon dong hanh voi su can Iiet nguon tai
nguyen thien nhien va su xuong cap ve chat Iuong moi truong. Iat dai tiep tuc suy
thoai, dong thoi su da dang sinh hoc bI de doa. Io che phu rung tuy co duoc cai
thien chut It song chat Iuong rung van Ia mot van de dang quan tam. Trong cac thanh
pho va thI tran, su o nhiem Ihong IhI, nuoc va chat thai ran can phai duoc giai
quyet, trong Ihi do cac dIch vu moi truong Ihong dap ung duoc yeu cau. Cac nguon
tai nguyen bien va ven bo cung bI can Iiet nghiem trong. Su xuong cap ve moi
truong dang anh huong den nguoi ngheo o Viet Nam, the hien o nhung van de ve
suc Ihoe va dieu Iien song cua ho. Nguoi ngheo van Iuon Ia nhom doi tuong de ton
thuong nhat truoc cac thien tai.
Nhan thuc duoc cac van de tren, cung nhu moi Iien he giua chung voi ngheo doi,
ChInh phu Viet Nam da bat dau xay dung cac chInh sach va cac bien phap huong vao
cai thien dieu Iien song dong thoi van bao ve duoc moi truong. Cac cam Iet ve moi
truong duoc dua ra trong Chien Iuoc quoc gia ve bao ve moi truong, 2001-2010, va
trong Chien Iuoc toan dien ve tang truong va giam ngheo. Io Tai nguyen va Moi
truong moi duoc thanh Iap co nhiem vu thuc hien cac cam Iet nay.
Su suv thoai nghiem trong
Co the nhan thay mot so xu huong Iha ro trong su suy thoai nguon tai nguyen dat,
rung, bien, va ven bo. Chat Iuong moi truong suy giam do o nhiem Ihong IhI, nuoc
va chat thai ran (Ngan hang The gioi, 2002b).
Su suy thoai dat o Viet Nam Ia do qua trình do thI hoa, thieu quyen su dung dat mot
cach on dInh, Ihai thac go bua bai, han han, dat bI nhiem man va phen. o nhung suon
nui doc va cac vung doi troc, dac biet Ia cac vung cao va mien Tay Iac, dat rat de bI
xoi mon dat trong nhung dot mua Ion.
Khong giong hau het cac nuoc Iang gieng, Viet Nam co Iha nang ngan chan su suy
giam cac vung rung va do che phu rung cua dat nuoc nay cung co Ioi the hon so voi
phan Ion cac nuoc Ihac. Tuy nhien, Viet Nam Iai Ihong thanh cong trong viec bao ve
mot dien tIch nho co rung giau va ram cua mình va chat Iuong rung dang bI suy giam
theo thoi gian (Iình 9.1). Su mat di cac Ihu he sinh cu da dan den so Iuong cac Ioai bI de
doa ngay cang tang. Khong co mot chien Iuoc thong nhat va dong bo duoc thuc hien de
bao ve tham chI dien tIch dat rung nho con Iai nay nhung co su da dang sinh hoc cao.
67
Cac he sinh thai bien va ven bo phong phu va da dang cua Viet Nam cung dang bI de
doa. Trong hon nam thap Iy qua, Viet nam da mat Ihoang 80% dien tIch rung ngap
man., Cac dam nuoi tom Ia mot trong nhung nguyen nhan chu yeu dan den su pha
huy nay. Khoang 9o% cac dai san ho ngam cua Viet Nam hien dang bI de doa nghiem
trong boi cac hoat dong cua con nguoi, nhu cac bien phap danh bat ca mang tInh huy
diet, Ihai thac thuy san qua muc hoac tình trang o nhiem. Ianh bat qua muc va viec
pha huy cac dai san ho va rung ngap man da dan den sut giam manh nang suat danh
bat , de doa su ben vung cua nganh thuy san (Iình 9.2).
Ian so do thI tang nhanh chong tao ap Iuc Ion Ien co so ha tang do thI va gay ra cac
van de moi truong nhu cac bai rac thai Ihong Iiem soat duoc, o nhiem Ihong IhI do
cac phuong tien giao thong gay ra, rac thai nguy hiem va rac thai benh vien Ihong
duoc xu Iy, nuoc thai do ra cac Ienh rach ho. Sa boi va o nhiem dang de doa cac
68
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
dong song. Chat Iuong Ihong IhI o hau het cac vung do thI va Ihu cong nghiep bI
anh huong cua bui, chì va cac chat nhu o-xIt ni to, di-o-xIt Iuu huynh va mo-no-xIt
cac-bon thai ra tu cac phuong tien giao thong, nha may, nha may nhiet dien va cac ho
gia dình. Iuong rac thai ngay cang tang trong Ihi hieu qua thu gom rac tai cac ho gia
dình van con thap. Ihan Ion Iuong rac thu gom duoc cua Viet Nam chI duoc do ve
cac bai rac Io thien.
Ngheo doi va moi truong
Su suy thoai moi truong anh huong Ion den nguoi ngheo. Io Ia nhung nguoi tiep
xuc voi o nhiem nuoc va dat nhieu hon ca. Tai cac vung do thI, ho cung Ia nhung
nguoi tiep xuc nhieu nhat voi o nhiem Ihong IhI. Tat ca nhung dieu nay dan den tI Ie tu
vong va mac cac benh duong ruot va duong ho hap tang Ien. (Ngan hang the gioi, 2002b).
Nguoi ngheo Ie thuoc nhieu hon vao viec su dung truc tiep cac nguon tai nguyen
thien nhien, va do do bI anh huong nang ne nhat Ihi moi truong bI xuong cap hay su
tiep can cua ho voi cac nguon tai nguyen thien nhien bI han che hoac bI tu choi. o
Viet Nam co nhieu nhom dan toc It nguoi song o cac suon nui doc o cac vung nui
phIa bac. Iieu Iien song cua ho do vay bI anh huong boi su suy thoai tai nguyen dat
va tình trang pha rung.
Nguoi ngheo Ia nhung nguoi bI nhung moi nguy hai moi truong tac dong den nhieu
nhat, va cung Ia nhung nguoi It co Iha nang doi pho voi cac van de moi truong nhat.
Viet Nam cung Ia dat nuoc de bI tac dong cua thien tai, dac biet Ia cac tran bao, Iut
va han han. Trung bình hang nam co Ihoang hon mot trieu dan can den su cuu tro
Ihan cap do thien tai gay ra (To cong tac ngheo doi, 2002a, b).
Mot Ioat danh gia ve ngheo doi duoc thuc hien nam 1999 cung cho thay rang nguoi
ngheo Iuon nghï rang ho sinh ra da gan Iien voi moi truong cua ho. Trong cac danh
gia nay, nguoi ngheo nhan manh nhan thuc cua ho cho rang cac nguon tai nguyen
thien nhien Ia nhung mang Iuoi an sinh cua ho (Ngan hang the gioi/IIII, 1999). Cac
Iet qua ban dau tu mot nghien cuu gan day cho thay co su Iien he giua ngheo doi va
moi truong doi voi tình trang dat de xoi mon va o nhiem Ihong IhI tam thap (S.
Iasgupta et aI, 2002).
Nhung tien bo dat duoc
Nhung thach thuc Ion ve moi truong ma Viet Nam dang doi mat doi hoi phai co
nhung no Iuc nham thay doi hanh vi, thu hut su tham gia nhieu hon cua cac cong
dong va nguoi dan, nang cao hieu qua ve mat the che, va da dang hoa cac nguon tai
chInh cho viec thuc hien cac chuong trình uu tien. Iieu quan trong Ia phai vuot qua
duoc cac thach thuc nay de dat duoc cac muc tieu cua chInh phu de ra ve moi truong
ben vung.
Tang cuong quyen Iuc cho cac cong dong bang cach tang Iha nang tiep can thong tin
cho ho Ia tao dieu Iien cho nhung ung xu moi truong tot hon (Khung 9.1). ChInh phu
dang Ihuyen IhIch cac cong dong quan Iy nguon tai nguyen, nhu Ia mot cach nham
bao dam trach nhiem Ion hon cua dIa phuong. Mot so nha tai tro dang Iam viec tIch
cuc voi cac cong dong dIa phuong ve viec quan Iy tong hop Iuu vuc. Ien canh do, co
Iha nhieu to chuc trong nuoc va quoc te co cac du an ve quan Iy rung dua vao cong
do ng.
69
Trong Ihi mot so Iuat, nghI dInh va phap Ienh ve moi truong da duoc thong qua,
hieu Iuc cua cac van ban nay Iai Ia mot van de. Mot danh gia so bo ve doi ngu can bo
co chuc nang quan Iy moi truong trong cac bo va so cho thay nang Iuc cua ho chua
tuong xung va con qua thieu can bo.
Nham nang cao hieu Iuc the che, ChInh phu da thanh Iap mot bo moi Ia Io Tai
nguyen va Moi truong vao thang 8 nam 2002. Io nay thanh Iap tren co so sap nhap
Tong cuc IIa chInh, Tong cuc KhI tuong thuy van va Cuc Moi truong. Io nay co chuc
nang quan Iy cac nguon tai nguyen dat, nuoc va Ihoang san, va bao ve moi truong,
va hy vong trong cac nam tiep theo se duoc giao cac chuc nang bao ton, nhu tai
nguyen rung va cac Ihu bao ve.
Tuy nhien, ngan sach danh cho moi truong con han che, voi chi phI co ban chI bang
1% tong chi ngan sach cua Viet Nam. Cac bien phap da dang hoa nguon tai chInh
dang duoc tìm Iiem. Thang o nam 2002, Òuy Iao ve moi truong da duoc thanh Iap
voi so von Iieu Ie ban dau 20 ty dong (tuong duong Ihoang 13 trieu Io-Ia My)duoc
ChInh phu cap de tai tro cho cac hoat dong bao ve moi truong. Cac Ioai phI thu doi
voi nguoi su dung cac dIch vu ve sinh moi truong duoc ap dung tai cac thanh pho
Ia Nang, Iai phong va thanh pho Io ChI Minh. Tuy nhien, cac Ioai phI nay con Iau
dai moi tro thanh nhung cong cu Iinh te nhu Ia phI o nhiem va cac Ihoan phat ve
gay o nhiem.
Vach duong di toi truoc
Tam nhìn ve moi truong da duoc xac dInh, cac muc tieu trung han ve moi truong da
duoc de ra, va cac hanh dong moi truong truoc mat trong boi canh giam ngheo cung
da duoc hình thanh. Song nhung tien bo dat duoc trong chuong trình trung han van
con han che.
Mot chuong trình gom ba mui nhon co the duoc xem xet de thuc day thuc hien. No
bao gom viec Iong ghep van de moi truong trong hoat dong phat trien Iinh te xa hoi
bang cach bao dam cac tieu chuan moi truong cao hon va tang cuong cac muc tieu va
cac yeu to moi truong trong cac du an. No cung bao gom viec xay dung nang Iuc va
Khung 9.1: Cong khai hoa thong tin moi truong o Ha Noi
Cuc Moi liuong da lhuc hicn nol chuong liình cong khai hoa nuc do luan lhu vc noi liuong cua cac
doanh nghicp o Ia loi.
lua licn cac licn phap duoc lhuc hicn liuoc day o Indoncsia va Ihilippincs, chuong liình da xay
dung nol hc lhong phan loai duoc na hoa lang nau sac dc cong lo nuc do luan lhu vc noi liuong
cua cac doanh nghicp. Co lal ca nan na nau sac. vang, xanh la cay, xanh da lioi, do va dcn. Moi nol
nau luong liung cho nol nuc do luan lhu noi liuong cua cac doanh nghicp, nau vang la nau chí
hoal dong lol nhal.
¬O doanh nghicp da lhan gia licn co so lu nguycn vao hai dol phan loai cua chuong liình. Iho 1hu
luong Chính phu da cong lo kcl qua phan hang lai hai luoi níl linh cong cong duoc lo chuc vao
lhang Iai va lhang Sau nan 2OO2. Cac kcl qua cho lhay hoal dong noi liuong cua cac doanh nghicp
luc lan dau chua duoc lol, song da co nhung cai lhicn io icl.
Nguoàn: Can lo Ngan hang 1ho gioi.
70
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
ho tro qua trình phan cap cac chuc nang quan II moi truong. Va cuoi cung, song chua
phai Ia da het, no can dua vao cong tac phan tIch, phan tIch sau hon cac moi Iien he
giua ngheo doi va moi truong, va ho tro cai cach cong tac quan Iy moi truong.
10. CAC TAC ÐONG XA HOI CUA CAI
CACH
Trong Ihi cac cuoc cai cach Iinh te co the Iam tang san Iuong va giam ngheo doi,
chung Iai co the co nhung tac dong Ihac nhau doi voi cac nhom dan cu Ihac nhau va
do vay, co the tao ra Ie thang nguoi thua. Voi uu tien cua ChInh phu nham tao ra su
phat trien rong bao trum pham vi toan xa hoi, can tìm ra nhung co che thIch hop de
ho tro nhung nguoi bI thua thiet. Trong mot so truong hop, co the xac dInh nhung
nguoi co nguy co bI thiet hai va xay dung cac co che giam thieu thiet hai. Tuy nhien,
trong cac truong hop Ihac, cac tac dong It ro rang hon nen cac giai phap dInh huong
uu tien Ia Ihong thIch hop.
Ò Viet Nam, nhieu nguoi Io ngai rang cac tac dong tieu cuc cua tu do hoa thuong mai
co the Ia dang Ie, song Iai It nhat trI ve van de ai co the se Ia nguoi bI thua thiet.
Nguoi ta thuong de cap den nguoi Iao dong trong Ihu vuc chInh thuc trong cac
nganh duoc bao ho, cac doanh nghiep ho gia dình va nong dan trong mot so Ihu vuc
nhat dInh, va nhung nguoi di cu bat hop phap o cac vung do thI. Can co mot phan
tIch than trong ve van de nay de xoa di nhung Io ngai Ihi chung chua co du can cu,
va de giai quyet cac van de do mot cach co hieu qua Ihi co du bang chung.
Tang truong va nguoi ngheo
Viet Nam co Ie dang buoc vao giai doan moi cua su tang truong Iinh te nhanh. Su
tang truong nay co mang tInh “nuoc noi thì beo cung noi” hay de tut Iai phIa sau mot
bo phan dan cu van con Ia mot van de bo ngo. Mot cach de giai dap cau hoi nay Ia
xem xet nhung hau qua cua thoi Iy tang truong nhanh truoc Ihi xay ra cuoc Ihung
hoang Iong A. Tac dong cua su tang truong nhanh den ngheo doi va bat bình dang
trong giai doan nay co the danh gia duoc dua vao cac so Iieu chi tiet tu hai cuoc Iieu
tra Muc song Ian cu Viet Nam, trong cac nam 1993 va 1998.
Tren be mat, tang truong Iinh te cua Viet Nam truoc cuoc Ihung hoang Iong A
duong nhu di cung voi su gia tang bat bình dang. Ie so Chi-ni dua theo muc tieu
dung theo dau nguoi tang tu 0,33 nam 1993 Ien 0,35 nam 1998 (Ngan hang the gioi,
2000a). Su gia tang nay tuy Ihong nhieu song van cho thay rang nguoi ngheo o Viet
Nam co the da Ihong duoc huong thanh qua cua su tang truong Iinh te nhieu bang
cac ho gia dình Iha gia.
Mot phat hien Ihac cung de gay hieu Iam Ia Ihi so sanh toc do tang truong tieu
dung theo dau nguoi cua cac ho gia dình trong tung nhom dan cu trong giai doan
giua 1993 va 1998. Neu so sanh theo cach nay, toc do tang truong tieu dung cua
nhom ngheo nhat tang o,4% mot nam so voi 7% cua cac nhom trung bình va 8% cua
nhom giau nhat. Iieu nay co the Ihang dInh phat hien rang su bat bình dang cua
Viet Nam dang tang Ien mot chut (Iình 10.1). Tuy nhien, mot so sanh ve tieu dung
theo dau nguoi doi voi cung nhom ho gia dình cho thay noi chung nguoi ngheo
Ihong bI tut Iai sau so voi nguoi giau, va o muc do nhat dInh, ho con Iam tot hon
71
nguoi giau (IauI CIewwe va Iang Ioang Iai Anh, 2002). Toc do tang truong tieu
dung doi voi cac ho gia dình trong nhom ngheo nhat cua nam 1993 Ia 12,9%/ nam.
Con so nay doi voi nhom giau nhat cua nam 1993 Ia 4.1%/nam. Khoang cach con tro
nen nho hon sau Ihi tInh den nhung sai so do Iuong co the co Ihi phan Ioai ho gia
dình. Tuy nhien, toc do tang truong tieu dung o nhom ngheo nhat (10,4%) Ia gap
Ihoang 2 Ian so voi nhom giau nhat (5,3%).
Co hai dieu dang Iuu y. Thu nhat, nhung Iet qua nay nang Iet qua trung bình tInh
tren toan quoc gia trong Ihi do su Ihac nhau dang Ie giua cac Ihu vuc da duoc Iam
ro. Iac biet, Iong bang song Cuu Iong co Iet qua Iem hon nhieu xet ve mat xoa doi
giam ngheo, mac du day Iai Ia “vua Iua” cua Viet Nam. Iy do cua su tang truong
tieu dung cham o vung nay chua ro Iam, song Ihoang cach xa voi duong quoc Io gan
nhat co the Ia mot nguyen nhan ma dieu do nhan manh tam quan trong cua duong
giao thong nong thon doi voi giam ngheo.
Iieu thu hai Iien quan den cac dieu Iien thuan Ioi Ihac thuong cho cong cuoc giam
ngheo trong giai doan tang truong nhanh truoc cuoc Ihung hoang Iong A. Viec chia
dat cho cac ho gia dình nong thon, Ia Iet qua cua doi moi, da tao ra mot xu huong co
Ioi cho nguoi ngheo trong mo hình tang truong cua nhung nam 1990. Tuy vay, ty Ie
ngheo van con rat cao o cac vung nong thon. Viec chuyen giao dat - mot trong so
nhung tai san co gia trI nhat doi voi nguoi dan Viet Nam trong cac vung nay Ia mot
trong nhung dong Iuc thuc day su giam manh ty Ie ngheo thay duoc truoc cuoc
Ihung hoang Iong A.
Nhung chia dat chI Ia mot su can thiep mot Ian, dan den su thay doi trong tieu dung,
va Ihong chac se dan den tang truong ben vung trong tieu dung. Co dat ngay nay
Ihong du de thoat Ihoi ngheo. Cac ho gia dình chI Iam nong nghiep van Ia nhung ho
ngheo nhat o Viet Nam. Trong so cac ho gia dình nong thon, giua ngheo doi va su
Ihong da dang cac nguon thu nhap thong qua Iam cong an Iuong va cac hoat dong tu
tao viec Iam co mot moi Iien he Iha ro (Iominique van de WaIIe va Iorothyjean
Cratty, 2002). Trong giai doan tang truong Iinh te moi ma Viet Nam co the sap buoc
vao, se chang co yeu to thuan Ioi nao tuong tu nhu viec phan chia dat dai mot Ian
trong giai doan truoc. Io do rat can nhung chInh sach xa hoi.
72
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Xac dInh nhung nguoi thua thiet
Trong mot so truong hop, rat de xac dInh nhung nguoi thua thiet trong cac cuoc cai
cach Iinh te. Cai cach cac doanh nghiep nha nuoc Ia mot vI du dien hình. Neu cac
doanh nghiep nay hoat dong nhu Ia nhung don vI toi da hoa Ioi nhuan, ho chI can
thue mot Iuc Iuong Iao dong nho hon rat nhieu. Trung bình, Ihoang mot nua Iuc
Iuong Iao dong trong cac doanh nghiep nay co the Ia Iao dong doi du, mac du so
Iuong doi du nay co the Ihong nhieu trong mot so nganh nghe nhu may mac, giay
dep, hay co the rat cao o nganh Ihai thac mo va van tai (IatricI IeIser va Martin
Rama, 2001). Viec sap xep co cau Iai cac doanh nghiep nha nuoc Ihong co nghïa Ia mot
nua so Iao dong trong do bI doi ra. Nguoi Iao dong se co quyen Iiem soat nhieu
doanh nghiep trong so do, ham y rang viec Iam van Ia mot trong nhung muc tieu
chInh cua ho, ben canh Ioi nhuan. Ion nua, mot bo phan dang Ie Iao dong doi ra do
co the duoc giai quyet thong qua qua trình dao thai tu nhien va nghI huu som. Song
su mat mat ve viec Iam van rat Ion. Neu Ihong co su giup do, nhung nguoi dong
chIu tac dong cua qua trình co cau Iai nay tat nhien se phai ganh chIu nhieu thiet thoi
ve mat phuc Ioi (Khung 10.1).
Khung 10.1 Quv ho tro !ao dong doi du
Kc hoach sap xcp va chuycn doi co cau doanh nghicp nha nuoc co lhc lan nal di khoang 2¬O nghìn
vicc lan liong giai doan 2OO2-2OO¬. lghi dinh 41/2OO2/ll-CI lan hanh lhang 4 nan 2OO2 da cho
phcp lhanh lap Cuy ho lio lao dong doi du do kcl qua cua chuong liình cai cach. Cuy nay duoc
Chính phu cap ngan sach va liích lu nol so nguon lai lio nuoc ngoai. Cuy di vao hoal dong chính
lhuc lu lhang 1O nan 2OO2, sau khi cac quy chc luong ung duoc lan hanh.
Cuy nay ia doi nhan nuc dích ho lio lao dong hop dong dai han li doi ia liong chuong liình sap
xcp lai cac doanh nghicp nha nuoc khoi dau lu nan 1998. Iình lhuc ho lio la duoi dang dcn lu lion
goi va ho lio dao lao lai. lhan nuc dích gian lhicu lac dong licu cuc dcn nguoi lao dong va
khuycn khích su lhoi vicc lu nguycn, khoan dcn lu nay lon hon kha nhicu so voi quy dinh cua Lo
Lual Lao dong. Cac nghIa vu cua cac doanh nghicp doi voi nguoi lao dong khong lhay doi, song quy
nay cap lhcn (cho nguoi lao dong doi du) khoang nol lhang luong co lan cho noi nan lan vicc,
va nol khoan lion goi ¬ liicu dong va lhcn 6 lhang licn luong co lan dc lìn vicc lan noi.
Khoan dcn lu nay da duoc lính licn co so phan lích lhu nhap cua nhung nguoi lao dong lu kinh
doanh hoac lan vicc liong khu vuc lu nhan, so voi nhung nguoi lao dong “luong lu” (vc do luoi,
ky nang, noi cu liu...) lan vicc liong cac doanh nghicp nha nuoc. lac licl, phan dcn lu lion goi
duoc dua vao nhan nuc dích uu licn lao dong nu, nhung nguoi lhuong duoc loi lhuong lhap hon
lao dong nan do nuc luong cua ho lhap hon song lai li lhua lhicl nhicu hon liong qua liình gian
vicc lan nay (Mailin Kana, dang xual lan, a). lguoi lao dong cung duoc cap 6 lhang luong ho lio
dao lao lai. lguoi lao dong duoc lhuc lai vao lan vicc liong cac doanh nghicp nha nuoc phai hoan
lia lai nhung khoan lio cap da nhan duoc lu quy. Cuy nay cung ho lio nguoi lao dong lua chon nghí
huu son.
Cac nuc ho lio kha dong dcu, khong phu lhuoc vao vicc doanh nghicp duoc co phan hoa, lan khoan
hay giai lhc. Cuy cung lio giup cac lao dong doi du liong cac doanh nghicp nha nuoc van licp luc
lhuoc so huu nha nuoc, voi dicu kicn la cac doanh nghicp nay nan liong danh sach sap xcp lai lhco
chuong liình cai cach cua Chính phu. Cuy nay cung co lhc duoc su dung dc ho lio nguoi lao dong
li doi du liong lhoi gian 12 lhang dau sau khi co phan hoa. licu nay nhan nuc dích khuycn khích
su lhan gia cua khu vuc lu nhan vao qua liình co phan hoa, lhan chí ca liong liuong hop cac doanh
nghicp nha nuoc co qua nhicu nguoi lan vicc.
Iai nuoi doanh nghicp nha nuoc da nop don xin ho lio lu Cuy nay ngay liong lhang hoal dong dau
licn cua Cuy. 1iong so cac doanh nghicp nop cac giay lo can lhicl dc xin ho lio, nuc do doi du lao
dong liung lình la 2¬º, song dao dong liong phan vi lu 13 dcn 6¯º luy lhco doanh nghicp. Mol
cuoc dicu lia vc nhung nguoi lao dong li doi du dang duoc lhicl kc dc co lhc duoc licn hanh sau nol
nan sau ngay Cuy di vao hoal dong, dc danh gia lhuc liang cua nguoi lao dong li nal vicc lan va
dc danh gia nuc do phu hop cua su ho lio na Cuy dua ia.
Nguoàn: Can lo Ngan hang 1ho gioi.
73
Viec xac dInh nhung nguoi bI thua thiet do cai cach Iinh te Iho hon nhieu o cac
truong hop Ihac va dac biet Ihi nhung nguoi do Ihong nam trong Ihu vuc chInh
thuc cua nen Iinh te. Mot moi Io ngai Iha pho bien Ia tu do hoa thuong mai co the co
tac dong tieu cuc den cac ho gia dình nong thon. Viec tiep can cac thI truong the gioi
co the dan den su bien dong cao trong gia ca san pham va do do anh huong den thu
nhap cua ho.
Tuy nhien, dieu can chu y Ia cac rao can thuong mai thuong bao ho Ihu vuc san xuat
che tao va Iam thiet hai cho Ihu vuc nong nghiep, do vay tu do hoa thuong mai Iai co
the tro thanh Ioi the cho cac ho gia dình nong thon. Cao Ia mot vI du thu vI. Tu nam
1993 den nam 1998, gia gao trong nuoc trung bình tang 29% so voi chI so gia tieu
dung. Mot trong nhung Iy do cua su gia tang nay Ia do han ngach xuat Ihau gao
duoc noi Iong. Io Ihong phai Io ngai ve an ninh Iuong thuc trong nuoc, ChInh phu
Viet Nam bat dau dieu chInh han ngach xuat Ihau gao tu nam 1989. Ien nam 1997,
viec xuat Ihau gao Ihong con bI troi buoc nua va Viet Nam da hoan toan chIu anh
huong theo gia gao quoc te.
Mot nghien cuu gan day thay co su giam di dang Ie tình trang su dung Iao dong tre
em do gia gao tang Ien (Iric Idmond va Nina IavniI, 2002). Iao dong tre em duoc
xac dInh Ia Iam cong viec gia dình Ihoang o den 7 gio moi tuan, hay Iao dong trong
nong nghiep, Iao dong duoc tra Iuong, Iinh doanh gia dình hay giup viec trong nha
mot vai gio trong tuan. Nghien cuu nay da tInh toan rang chI rieng gia gao tang da
chiem Ihoang 50% nguyen nhan Iam giam ty Ie Iao dong tre em trong nhung nam
1990. Thu nhap them cua ho gia dình do gia gao tang dac biet co Ioi cho nhung em gai
Ion trong gia dình. Ty Ie cac em gai giam nhieu nhat trong Iao dong tre em va tang
nhieu nhat trong ty Ie nhap hoc.
Chuven doi co cau cong nghieµ
Khong giong nhu cac ho gia dình nong thon, cac ho gia dình thanh thI ma cac thanh
vien Iam viec trong cac Ihu vuc duoc bao ho boi cac rao can thuong mai co the chIu
tac dong tieu cuc cua cac cuoc cai cach Iinh te. Òua cac cuoc phong van duoc thuc
hien o Ia Noi va thanh pho Io ChI Minh, mot nghien cuu da danh gia tac dong cua
qua trình chuyen doi co cau o nganh cong nghiep det den doi song cua cac cong nhan
det. Nhung nguoi cong nhan bI mat viec do canh tranh quoc te cung duoc phong van
(Nguyen ThI Ioa, va cac tac gia Ihac, 2002).
Nhung nguoi Iao dong chuyen den song o Ia Noi hay thanh pho Io ChI Minh cho
rang ho thIch Iam viec trong nganh det hon Ia Iam nong nghiep o que huong ho. Tuy
vay, co den 40% cong nhan det duoc phong van than phien ve thoi gian Iam viec Ieo
dai va cac van de ve benh nghe nghiep. Che do Iam viec ba ca Ihong pho bien Iam.
Mac du co nhung than phien nhu vay, hai phan ba so cong nhan duoc phong van
danh gia tình trang ho gia dình cua ho Ia o muc “trung bình” so voi cac gia dình hang
xom, va chI duoi 1/3 so nguoi duoc phong van noi Ia gia dình ho van ngheo.
Su dao thai Iao dong, mac du ve mat tam Iy anh huong den nhung nguoi co Iien
quan, noi chung Ihong day gia dình ho vao tình trang doi ngheo nghiem trong. Mac
du gan mot nua so ho gia dình bI anh huong cho rang ho ngheo di hoac toi te hon,
thu nhap gia dình ho van o tren muc ngheo o do thI trong nam 2001, nho co su Iet
hop cac thanh toan den bu, Iuong huu va cac co hoi co thu nhap Ihong chInh thuc.
Ioi vì co Iha nhieu cac cong nhan Ion tuoi, thuong Ia co van de ve suc Ihoe trong so
nhung nguoi bI mat viec, Iha nang tìm Iai duoc viec Iam trong Ihu vuc chInh thuc Ia
rat Iho. Iao dong nam doi du, nhung nguoi chu yeu Iam cac cong viec co IhI va Iy
74
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
thuat de duoc tuyen Iai vao Iam viec hon so voi Iao dong doi du nu, nhung nguoi
chu yeu chI co Iy nang cu the trong nganh det ma thoi.
Mot nghien cuu Ihac cung duoc tien hanh tap trung vao cac hau qua ve viec Iam cua
qua trình chuyen doi co cau cong nghiep nhìn tu goc do doanh nghiep (Thoburn, va
cac tac gia Ihac, 2002). Nghien cuu nay cho thay rang viec Iam trong nganh det da
giam manh trong thap Iy 1990 tuy co su tang truong Ion ve san Iuong. Io Ia Iet qua
cua su tang nang suat Iao dong, gan Iien voi viec chuyen doi co cau va dau tu moi.
Nghien cuu nay cung cho thay rang su phat trien cua nganh cong nghiep det trong
tuong Iai, neu co Iha nang tao viec Iam, cung Iho co the thu hut nguoi Iao dong truc
tiep tu nguoi ngheo. Io Ia boi vì viec Iam trong nganh det doi hoi nguoi Iao dong co
trình do hoc van pho thong trung hoc, cai ma nguoi ngheo thuong Ihong co.
Cac chuong trình tro giuµ
Ngoai tru truong hop co the xac dInh de dang nguoi thua thiet, nhu truong hop
chuyen doi co cau doanh nghiep nha nuoc, can co cac co che gian tiep de giam nhe
cac tac dong tieu cuc cua cac cuoc cai cach Iinh te. Ve nguyen tac, cac chuong trình
mang Iuoi an sinh co Iha nang dong vai tro do. Mot so chuong trình Iua chon doi
tuong huong Ioi dua tren cac chI so tieu dung hoac thu nhap, do vay co Ioi cho
nhung nguoi co muc chi tieu/thu nhap o duoi mot nguong nao do. Mot so chuong
trình Ihac hoat dong nhu cac chuong trình bao hiem, voi viec tro giup cho nhung
nguoi phai chIu tac dong tieu cuc, tham chI ngay ca Ihi ho Ihong tro thanh nhung
nguoi ngheo tuyet doi. Van de Ia o cho tren thuc te cac mang Iuoi an sinh o Viet Nam
co dong duoc vai tro giam nhe Iho Ihan do Ihong.
So voi cac nuoc ngheo Ihac, Viet Nam co mot he thong Iuoi an sinh xa hoi rong Ion. Ie
thong bao hiem xa hoi cap Iuong huu va cac Ihoan chi tra bao hiem xa hoi Iien quan toi
viec Iam cho nhung nguoi Iao dong trong cac doanh nghiep thuoc so huu nha nuoc va
trong Ihu vuc tu nhan chInh thuc. Òuy Iam bao Xa hoi nham Io tro thuong xuyen cho
nhung nguoi Ihong co Iha nang tu Iiem song. Ngoai ra con co Òuy ho tro dot xuat
phong ngua thien tai va doi giap vu, va mot so chuong trình phat trien quoc gia huong
muc tieu vao cac xa ngheo va heo Ianh. Nam 199o, Chuong trình Xoa doi giam ngheo
duoc dua vao hoat dong de dieu phoi cac chuong trình hien co va cac chuong trình moi.
Khong chI co nhieu chuong trình, nguon Iuc duoc rot xuong cac chuong trình nay
cung tang manh theo thoi gian. Ioi voi mot so chuong trình, Iuong tien chuyen vao
da tang gap doi giua cac nam 1993 va 1998 tuc Ia giua hai cuoc Iieu tra muc song
dan cu Viet Nam.
Muc ho tro ma cac ho gia dình nhan duoc tren thuc te duoc quyet dInh rat nhieu boi
muc do phan cap Ion het suc dien hình o Viet Nam. Cac nguon Iuc duoc phan bo tu
ngan sach trung uong duong nhu hoan toan mang tInh phan phoi Iai, nham muc dIch
bình dang hoa nguon Iuc giua cac tInh. Song qua trình phan phoi Iai thuong dung Iai
o cap nay. Cac tInh phan phoi nguon Iuc xuong cac huyen dua tren cac tieu chI Ihac
75
nhau Iha nhieu giua tInh nay voi tInh Iia. Va tuong tu, cac huyen Iai chia ngan sach
xuong cac xa cung bang nhung cach rat Ihac nhau. Ihan cap duong nhu co nghïa Ia
nhung nguoi thuc su can Iai phai phan nao dua vao nguon Iuc cua chInh cong dong
cua ho. Ket qua Ia, nguoi ngheo song o cac vung ngheo gap Iho Ihan hon nhieu so
voi nguoi ngheo song o nhung vung Iha gia hon.
Mot cach de danh gia xem Iieu cac Ihoan ho tro nay tong hop Iai co Iha nang Iam
giam nhe cac cu soc gay ton hai hay Ihong Ia so sanh chung voi muc tieu dung ma
ho gia dình co the co neu Ihong co cac Ihoan ho tro do (Van de WaIIe, 2002). Muc
tieu dung nay Ihong the quan sat duoc mot cach truc tiep, song co the uoc tInh duoc.
Cac Iet qua cho thay rang he thong an sinh xa hoi cua Viet Nam thuc su Ia Iuy tien,
do vay da giup duoc nhung nguoi bI giam tieu dung (hình 10.2). Cac ho gia dình
ngheo nhan duoc cac Ihoan ho tro nhieu hon cac ho gia dình giau, xet theo phan tram
tieu dung cua ho. Va he thong nay da tro nen Iuy tien hon cung voi su gia tang ve so
Iuong cac nguon Iuc ma no phan phoi. Song quy mo nho cua cac Ihoan tro cap so voi
tieu dung cua ho gia dình cho thay he thong an sinh Iieu nay co the, tu ban than no,
Ihong Iam giam dang Ie thuc trang ngheo doi.
Tuy vay, he thong mang Iuoi an sinh cua Viet Nam con ton tai mot so bat cap. Ie
thong nay Ihong co cac tieu chI quoc gia de xac dInh nhom dan cu uu tien, viec giam
sat Iem va su phoi hop han che giua cac chuong trình. Muc do phan cap cao cung the
gay Iho Ihan cho viec doi pho can thiet doi voi nhung cu soc tap trung theo Ihu vuc
dIa Iy, chang han nhu thien tai hay su huy hoai cua moi truong (phan 10). Viec giai
quyet thoa dang nhung thach thuc nay va doi pho voi nguy co bat bình dang gia tang
giua cac vung nong thon va thanh thI doi hoi mot muc chia se rui ro cao hon tren pham
vi quoc gia thong qua dua nhieu hon vao cac Ihoan tro giup tu chInh quyen trung uong.
76
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
77
III Quaûn lyù nhaø nöôùc hieän ñaïi
78
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Khi Viet Nam buoc sang giai doan moi voi toc do tang truong nhanh chong, viec mo
rong cac hoat dong Iinh te co the vuot qua tien do hien dai hoa he thong phap Iy.
Can phai co quyen so huu duoc dam bao, mot nen tu phap doc Iap va minh bach de
tiep tuc thu hut dau tu va tao viec Iam. Òuyen cong dan duoc neu va duoc giai
quyet cac Ihieu nai Ihieu nai Ia dieu Iien quan trong de cai thien dIch vu cong trong
Iïnh vuc y te va giao duc. Thuc thi hieu qua phap Iuat dong vai tro then chot trong
viec ngan ngua Iam dung quyen Iuc va tham nhung, nhung trong Iïnh vuc nay con
nhieu viec can phai Iam.
Su phat trien cua nen phap Iy Viet Nam duoc dInh hình trong qua trình chuyen doi
tu nen Iinh te Ie hoach hoa tap trung sang nen Iinh te thI truong dInh huong xa hoi
chu nghïa. Tu do hoa Iinh te, hoi nhap voi the gioi va mot chuong trình nghI su ve
cac van de xa hoi Ia co so cho viec thuc hien qua trình cai cach Iuat phap trong thoi
gian qua. ChI trong vong chua day mot thap Iy Ie tu Ihi Òuoc Ioi ban hanh Iien
Ihap sua doi nam 1992, Viet Nam da xay dung duoc mot he thong phap Iuat hoan
thien quy dInh hau het cac IhIa canh quan he, hoat dong va quyen cua Ihu vuc tu
nhan cung nhu Ihu vuc cong. Tuy nhien, he thong nay van con nhieu Ihiem Ihuyet.
Nen tang quan trong cho cac buoc cai cach phap Iuat tiep theo Ia Ianh gia toan dien
nhu cau phap trien he thong Iuat phap Viet Nam duoc thuc hien trong hai nam 2001
va 2002 (Ian chI dao Iien nganh danh gia nhu cau phat trien he thong phap Iuat Viet
Nam, 2002). Ianh gia nay dua ra cac sang Iien co the thay doi can ban he thong phap
Iuat hien hanh. Nguyen tac chu dao cua Ianh gia Ia cong dan duoc Iam nhung gì ma
phap Iuat Ihong cam trong Ihi co quan va cong chuc nha nuoc chI duoc Iam nhung gì
ma phap Iuat cho phep. Nguyen tac nay da duoc the che hoa trong Iien Ihap sua
doi vao thang 12 nam 2001.
Ianh gia nhu cau phat trien phap Iuat cung het suc an tuong trong viec thang than
phat hien nhung van de ton tai va bao quat rong rai cac van de. Nhieu cai cach ma
Ianh gia de xuat, vI du nhu viec ban hanh Iuat Canh tranh va sua doi Iuat Iha san,
da duoc dua vao chuong trình Iam Iuat. Mot so cai cach Ihac Ia bo phan cua cac
chuong trình hanh dong cu the se duoc trình Ien Thu tuong ChInh phu de thong qua,
sau do trình Ien (Ian CITU) Iang. Tuy nhien, thach thuc nam o Ihau thuc hien.
Nhung cau thanh chính cua chuong trình hanh dong
Ianh gia chI ra nam Iïnh vuc chInh can phai cai cach: cai cach Iap phap va soan thao Iuat:
cai cach tu phap: thuc thi phap Iuat hieu qua va hieu Iuc: tang cuong tInh minh bach va
cong tac thong tin phap Iuat: va tang cuong cong tac giao duc dao tao phap Iuat.
Knucn |nc |u:t pn:p t: ¡uu trìnn x:u !ung |u:t. Cau thanh cai cach nay bao gom cac bien
phap tang cuong nang Iuc xay dung Iuat, dam bao cac dao Iuat nhat quan voi yeu
cau cua co cau Iinh te dInh huong thI truong va qua trình hoi nhap quoc te, Ihai thac
tiem nang cua cac thong Ie phap Iy, phan quyet toa an va cac nguon Iuat Ihac, sua
doi Ihuon Iho phap Iuat doi voi Iuat hình su va viec xay dung Iuat.
Viet Nam hien thieu cac phuong tien Iy thuat de dam bao tInh thong nhat va tInh
nhat quan cua cac van ban quy pham phap Iuat, vI du nhu chua co sach huong dan
soan thao Iuat phap duoc thua nhan chInh thuc hay cac dInh nghïa duoc Iuat phap
chuan hoa. Iien tai, cac dao Iuat moi chI thay the Iuat cu o nhung cho co mau thuan
11. HUONG TOI NHA NUOC PHAP QUYLN
79
chu Ihong thay the hoan toan. Viec nay Ihien cho he thong phap Iuat de bI trung Iap
va co the dien giai theo nhieu nghïa Ihac nhau. Viet Nam da Iap Ie hoach he thong
hoa va Iuat hoa cac van ban quy pham phap Iuat de dam bao tInh thong nhat va thu
bac cua cac Iuat va cac quy dInh.
Mot buoc phat trien quan trong Ihac Ia su tang cuong vai tro cua Òuoc Ioi. So dai
bieu quoc hoi tang tu 450 Ien 498 va so dai bieu chuyen trach tang tu 100 Ien 125.
Òuan trong hon, Òuoc hoi da co quyen bo phieu tIn nhiem Io truong va thuc thi vai
tro Ion hon trong giam sat ngan sach. Òuoc Ioi dang thuc su tro thanh mot co quan
Iap phap va Iam chInh sach doc Iap.
Dc. |:p tc tu pn:p t: ¡uucn ttcp .:n .cng |u. Cai cach tu phap gom cai cach cac toa an,
cac hoi dong xet xu tranh chap, cac co quan tro giup phap Iy va thuc thi Iuat phap,
cong to vien, hoi Iuat su va Iuat gia, va cac to chuc dang Iy quyen Ioi, giao dIch dam
bao va Iinh doanh. Tren thuc te, quan toa va tham phan phai doc Iap. Mot he thong
toa an va cac to chuc ben canh toa an hieu qua Ia dieu toi quan trong Ihong chI de
thuc day phat trien Iinh doanh ma con dam bao su tuan thu cac tieu chuan co ban ve
nhan quyen. Tuy vay, chat Iuong va tInh doc Iap cua bo may tu phap o Viet Nam can
duoc nang cao hon nua.
Io tro phap Iy cho nguoi ngheo Ia mot bo phan cau thanh cua Iha nang tiep can
cong Iy. Iieu het suc quan trong Ia phai dam bao rang cac the che phap Iuat cua Viet
nam phuc vu cho nhung bo phan dan cu de bI ton thuong va ban cung trong xa hoi.
Viet Nam da tien mot buoc dai Ihi thanh Iap va dua vao hoat dong cac van phong
tro giup phap Iy tren hau Ihap o1 tInh thanh. Tuy nhien, nguon Iuc tai chInh va con
nguoi danh cho hoat dong ho tro phap Iy con eo hep.
Cac van phong tro giup phap Iy hien dang truc thuoc Io Tu phap. Ie dam bao tInh
doc Iap cua cac van phong tro giup phap Iy doi voi cac co quan hanh phap, can phai
thanh Iap cac van phong Iuat su bao chua cong cong. Cac van phong nhu vay se bao
chua cho nguoi ngheo trong cac truong hop pham toi.
Tnu. tnt ntcu ¡u: |u:t pn:p. Viet Nam da ban hanh duoc mot danh sach Ion va day an
tuong cac dao Iuat nham dap ung yeu cau cua cai cach Iinh te. Tuy nhien, viec thuc
thi Iuat bI can tro boi tInh trach nhiem Ihong ro rang, su cham cai tien cua cac co
quan hanh chInh va tieng noi han che cua nguoi dan doi voi qua trình nay. Ie tang
cuong su tham gia cua nguoi dan, can tang cuong thuc hien tren toan quoc Òuy che
Ian chu o Co so, thong qua Iuat ve cac to chuc phi chInh phu va sua doi Iuat To cao
va Khieu nai. Ia de xuat nay se nhanh chong mang Iai nhung Ioi Ich ro rang ve tang
cuong su tham gia cua nguoi dan, phat trien mot xa hoi dan su thuc chat cung nhu
cai thien viec cung cap dIch vu cho nguoi dan, dac biet Ia nhung nguoi ngheo. Iien
tai, cac hiep hoi thuoc xa hoi dan su van phai dua vao hang Ioat cac van ban phap Iuat va
thu tuc hanh chInh phien ha, chong cheo, Iac hau va mau thuan Ian nhau(Khung 11.1).
Tncng ttn t: tuucn truucn pn:p |u:t. Tu truoc toi nay, tInh minh bach cua Iuat phap van
chua duoc xem Ia mot bo phan cau thanh cua quy trình soan thao va thuc thi phap Iuat.
Ion nua, hien cung chua co mot co che chInh thuc va chInh quy cho phep nhung nguoi bI
tac dong boi cac dao Iuat va quy dInh co the tham gia vao qua trình xay dung Iuat.
Ianh gia nhu cau phap Iuat neu ra nhung buoc cu the de tang cuong tInh minh bach.
Ianh gia de xuat rang cac bo Iuat, nghI dInh, quyet dInh, quy tac va thu tuc hanh
chInh chI co hieu Iuc phap Iy va thuc thi sau Ihi da duoc cong bo tren Cong Iao.
Ianh gia cung de xuat viec xuat ban thuong xuyen va co he thong cac quyet dInh,
phan quyet, y Iien va huong dan cua Toa an Nhan dan Toi cao.
80
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Khung 11.1: Thanh !ap Hiep hoi nganh nghe
Chua co cac lhu luc io iang vc lhanh lap nol hicp hoi nghc nghicp o Vicl lan. Cac luoc co lan lao
gon.
1hanh lap Lan liu li
lai dicn cac doanh nghicp nuon lhanh lap nol hicp hoi phai lap nol Lan liu li, duoc su chap lhuan
cua Lo loi Vu ncu la cac hicp hoi nganh nghc cap quoc gia, va cua cac Ly Lan nhan dan lính ncu la
hicp hoi cap lính. 1hu luc xin phcp gon cac noi dung sau.
· 1cn, lon chí, nuc dích va lInh vuc hoal dong cua hicp hoi,
· lia dicn du kicn cua liu so chính,
· 1hoi gian du lính cho hoal dong chuan li lhanh lap hicp hoi,
· lu lhao quy chc cua hicp hoi,
· lanh sach lhanh vicn Lan liu li kcn lhco so ycu ly lich co xac nhan cua dia phuong cu liu.
· Ciay gioi lhicu cua co quan quan ly lInh vuc hicp hoi sc hoal dong (cu lhc, Lo nganh licn
quan ncu la hicp hoi cap quoc gia, cac so chuycn nganh dia phuong ncu la hicp hoi cap
lính).
Sau khi duoc cac co quan huu quan cho phcp, Lan liu li phai licn hanh cac hoal dong chuan li lhanh
lap hicp hoi nhu van dong hoi vicn, hoan lhicn lhu luc xin phcp, lìn kicn su gioi lhicu cua co quan
nha nuoc co lhan quycn, va lap danh sach Lan gian doc hicp hoi.
Xin phcp lhanh lap hicp hoi
Lan liu li sau do nop ho so xin lhanh lap hicp hoi lcn co quan nha nuoc co lhan quycn. Lo loi vu
van la co quan co lhan quycn cap phcp lhanh lap doi voi nhung hicp hoi cap quoc gia con Ly lan
nhan dan cac lính co lhan quycn cap phcp cho cac hicp hoi cap lính. Io so xin phcp gon.
· 1cn, lon chí, nuc dích va lInh vuc hoal dong cua hicp hoi,
· Ciai liình vc lính can lhicl cua vicc lhanh lap hicp hoi,
· lia dicn liu so chính,
· lguon lai chính va lai san cua hicp hoi,
· lu lhao dicu lc hicp hoi phu hop voi licu 99 cua Lo lual lan su.
· Lao cao hoal dong liu li,
· Chuong liình hanh dong,
· lanh sach lhanh vicn Lan liu li kcn lhco so ycu ly lich co xac nhan cua dia phuong cu liu,
· Ciay gioi lhicu cua co quan quan ly lInh vuc hicp hoi sc hoal dong.
Ihc chuan va Lc ia nal hicp hoi
Cac quy dinh hicn hanh khong gioi han lhoi gian loi da cho qua liình xcn xcl don xin lhanh lap va
cac lhu luc khang nghi nol quycl dinh khong phc chuan vicc lhanh lap con ial phuc lap. lon kicn
nghi co lc lai gui dcn dung co quan da lu choi don xin lhanh lap. lcu co quan cong quycn lu choi
lhay doi quycl dinh cua nình, lhì don kicn nghi co lhc chuycn lcn cap hanh chính cao hon hoac gui
loi loa hanh chính.
Sau khi duoc co quan co lhan quycn cho phcp lhanh lap hicp hoi, Lan liu li sc lo chuc dai hoi lhanh
lap hicp hoi va lao cao voi co quan huu quan vc noi dung, chuong liình, lhoi gian va dia dicn lo
chuc dai hoi. lai hoi danh dau su ia doi chính lhuc hicp hoi, lhong qua quy chc va chuong liình
hanh dong, lau lan lanh dao va lhong qua nghi quycl cua dai hoi.
Lan lanh dao hicp hoi phai hoan lhicn lal ca van kicn dai hoi va lao cao kcl qua loi cac cap lhan
quycn. Cuy chc cua hicp hoi co hicu luc kc lu khi duoc cap lhan quycn phc duycl.
Nguon. lo Son la (2000). Nguyon Van 1hanh ya linh luy loa (1???) ya Nguyon lhuong 1rang ya cac lac
gia khac (2002).
81
X:u !ung n:ng |u. tnu. ntcn. Cai cach phap Iuat doi hoi phai di Iem voi qua trình giao
duc va dao tao can bo nganh tu phap. Cho toi nay, nang Iuc o ca cap tung to chuc
Ian tung ca nhan deu Ihong theo IIp yeu cau.
Nang cao nang Iuc nguon nhan Iuc trong cac to chuc tu phap va cac co quan thuc thi
phap Iuat noi chung Ia Ihau then chot de thuc hien hieu qua bon Iïnh vuc Ie tren.
Tren het, mot chuong trình dao tao cho cac cong chuc thuc thi phap Iuat trong cac
nganh cong an, hai quan, thue vu .v.v.. Ia dieu Iien tien quyet cho mot he thong
phap Iuat hoat dong hieu qua.
Viec gì can uu tien Iam truoc:
Ianh gia nhu cau phap Iuat thanh cong o cach tiep can toan dien va bien chung doi
voi qua trình cai cach phap Iuat. Tuy vay, Ianh gia de xuat gom toi 27 tieu chuong
trình va hon 250 hanh dong chInh sach cu the. Ie Iha thi hon, can phai Iap mot Io
trình thuc hien cac cai cach duoc de xuat, chu trong toi ho tro phat trien Iinh te va
bao ve nguoi ngheo cung nhu cac nhom de bI ton thuong. Mot danh sach ban dau voi
18 hanh dong uu tien da duoc Iap. Cac hanh dong uu tien bao gom thiet Iap mot co
che quan Iy huu hieu cung voi 17 uu tien Ihac duoc nhom thanh 5 cau phan chInh
cua he thong phap Iuat (Iang 11.1).
Nhung hanh dong chInh sach vua neu chI nen coi Ia su Iiet Ie cac muc tieu. Can
nhieu no Iuc de bien chung thanh cac de an cu the. Song chung ta Ihong nen cho rang
giua cac hanh dong va du an co moi quan he tuong ung theo cap. Mot so hanh dong
chInh sach co the Iet hop voi nhau vao cung mot de an, trong Ihi mot so hanh dong
Ihac Iai qua phuc tap nen can phai tach ra de dua vao hai hay nhieu de an. Cac co
quan chInh phu Viet Nam dang phai Iua chon quyet dInh Iam the nao de cac de an
duoc chuan bI va thuc hien mot cach tot nhat. Neu co cau to chuc Ihong duoc thiet
Ie chuan va Ihong duoc cap du nguon Iuc (nhan su, co so vat chat va tai chInh) thì
nguy co that bai se cao va chuong trình hanh dong se Ihong dat duoc nhung muc tieu
da dInh. Io do mot dieu dang IhIch Ie Ia mot trong so 18 uu tien Ia cung co co che
quan Iy qua trình cai cach Iuat phap.
Co hai Iua chon doi voi van de to chuc thuc hien. Cach thuc duoc ung ho hon Ia
thanh Iap mot uy ban chI dao quoc gia ve cai cach Iuat phap, thuc hien nhung chI dao
chien Iuoc cua cac nha Ianh dao cap cao. Chu tIch nuoc se Iam Chu tIch Uy ban, dong
thoi co su tham gia tIch cuc cua Iang. Io cai cach Iuat phap se dong cham toi mot
Ioat cac nhom Ioi Ich, nen su tham gia cua Iang Ia toi quan trong.
Uy ban se bao gom mot to cong tac Iien nganh va mot ban thu Iy. To cong tac se co trach
nhiem giam sat toan bo chuong trình cai cach: xem xet cac Ie hoach va hoat dong nham
dam bao su nhat quan voi Ianh gia nhu cau Iuat phap: va dam bao su phoi hop hieu
qua, cac ben Iien quan va doi tuong huong Ioi duoc tham gia mot cach thiet thuc. Ian thu
Iy co nhiem vu thuc hien cac quyet dInh va cac chI dao cua cac cap cao hon.
Su Ianh dao, cam Iet va tam nhìn chInh trI the hien trong Ianh gia Nhu cau Iuat
phap mang Iai Iy vong Ion Iao cho qua trình thuc hien cac cai cach trong Iïnh vuc nay
trong tuong Iai. Tuy nhien, su Ianh dao, cam Iet va tam nhìn chInh trI do con can thiet ca
trong qua trình thuc hien boi vì cac cai cach neu tren se thay doi triet de he thong Iuat
phap cua Viet Nam va do vay anh huong toi co cau Ioi Ich cua nha nuoc va xa hoi.
82
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Bang 11.1: 17 uu tien trong so 250 kien nghi chính sach
Nguoàn. Ban lin lhap lual Quoc loi (lNA Novslollor). 25/06/2002.
83
12. QUAN LY CHI TILU CONG
Iat duoc su phat trien mang Iai Ioi Ich cho toan xa hoi doi hoi no Iuc Ion nham hoan
thien cong tac quan Iy chi tieu cong. Ie thong quan Iy chi tieu cong hien hanh cua
Viet Nam co ca uu diem Ian nhuoc diem. Tuy ChInh phu da dat duoc nhieu tien bo
trong viec Ihac phuc cac nhuoc diem hien tai, nhung can day manh cai cach hon nua
cong tac quan Iy chi tieu cong. Nhung cai cach nay duoc de xuat trong Sang Iien Cai
cach Òuan Iy Tai chInh cong.
Cac uu tien chu chot cua chuong trình cai cach bao gom viec Iet hop cong tac Iap du
toan chi thuong xuyen va chi dau tu trong mot Ihuon Iho chi ngan sach trung han,
chu trong tInh ben vung ngan sach va cac Iet qua phuc vu nguoi ngheo, dong thoi
gan voi cac sang Iien quan Iy theo Iet qua dau ra nhu Chien Iuoc toan dien ve tang
truong va giam ngheo: xac dInh ro cac quy che quan Iy ngan sach doi voi cac don vI
chi tieu va cac cap chInh quyen dIa phuong: tIch hop va tang cuong cac he thong
thong tin quan Iy tai chInh.
Nhung diem manh va nhung diem veu
Viet Nam co truyen thong than trong ve chInh sach tai Ihoa voi muc tham hut ngan
sach tuong doi nho va tI Ie no (trong nuoc va nuoc ngoai) thap. Ie thong Kho bac
hien tai co mot so co che de ngan chan viec chi tieu qua muc va su dung nguon Iuc
Ihong dung muc dIch.
Viec dInh huong chi tieu cho y te va giao duc, dac biet Ia giao duc, da Ihong ngung
cai thien trong thoi gian qua va cac Ihoan chi tieu cong cho Iïnh vuc xa hoi nay da
duoc phan phoi cong bang hon so voi chi tieu cua ho gia dình. Iuat ngan sach nha
nuoc nam 199o da dInh ra nhung nguyen tac ro rang va tren nhieu IhIa canh da tao ra
mot “Iuat choi” hoan chInh cho viec phan bo va su dung nguon Iuc.
TInh minh bach cua ngan sach nha nuoc cung duoc nang cao. Òuyet dInh so 182/
2001TTg cho phep cong bo chi tiet hon Òuyet toan ngan sach nha nuoc nam 2000 va
Iu toan ngan sach nam 2002. Òuyet dInh nay cung de ra cac che tai nham dam bao
cac xa cong bo ngan sach o cac tru so cua mình.
Mac du vay, theo mot Ioat nghien cuu thuc trang gan day, cong tac quan Iy tai chInh
cong con ton tai nhieu diem yeu (IMI-WI, 1999: ChInh phu Viet Nam, 2000: NITC,
2000: NITC, 2001: va ChInh phu Viet Nam-UNII, 2002).
T|nn |cn tung .u: ng:n s:.n co nguy co bI de doa do thu ngan sach tu dau mo co the
giam trong tuong Iai, cung voi su Ihong can doi gia tang giua tình trang chi dau tu
ngay cang tang trong Ihi chi thuong xuyen ngoai Iuong ngay cang giam. Nguy co con
tiem an o ap Iuc can phai tang Iuong cho vien chuc, nhung bat chac cua cac quy ben
canh ngan sach, cac Ihoan no Iho doi cua Ihoi doanh nghiep nha nuoc va cac nghïa
vu no bat thuong Ihac.
C:. ¡uu trìnn x:. 1inn uu ttcn tc .nt ttcu .cn .nu: ntcu ¡u:. Su thieu vang mot Ihuon
Iho ngan sach nhieu nam dang tin cay dong nghïa voi viec Iap du toan chi tieu duoc
thuc hien ma Ihong tInh den nhung han che ve nguon Iuc. Viec xac dInh uu tien duoc
thuc hien rieng Ie giua chi dau tu (do Io Ke hoach va Iau tu thuc hien) va chi
thuong xuyen (do Io Tai chInh thuc hien), gay ra nhung bat can doi dang Ie giua hai
84
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Ioai hình chi tieu nay. Vai tro cua cac bo nganh va cac tInh trong viec xac dInh uu tien
ngan sach cung Ihong duoc quy dInh rach roi, voi nhieu dInh muc chi tieu va Iy
thuat do cac bo nganh dInh ra mot cach Ihong hien thuc tu tren xuong va phan Ion
Ihong duoc cac tInh thuc hien.
Htcu ¡u: nc:t 1cng .u: .:. |nc:n .nt ng:n s:.n .cn n:n .nc. Viet Nam tham chI con chua
co mot co che co ban de giam sat Iet qua chi tieu cong cung nhu thu thap thong tin
phan hoi phuc vu viec ra quyet dInh phan bo nguon Iuc trong tuong Iai. Van con cac
yeu Iem ve tInh minh bach va tInh chIu trach nhiem, gay tham nhung va Iang phI.
Xuyen suot nhung diem yeu tren Ia cac Ihiem Ihuyet cua he thong thong tin quan Iy
tai chInh cong cua Viet Nam (Khung 12.1)
Òuan Iy ngan sach
Iua tren Iien nghI cua cac nghien cuu moi day ve thuc trang quan Iy tai chInh cong,
ChInh phu dang trien Ihai cac cai cach co Iha nang dan dan Ihac phuc nhieu van de
neu tren. Cu the, ChInh phu da tien hanh mot so buoc tang cuong quan Iy ngan sach
nham thuc day viec xac dInh uu tien va dat cac muc tieu tang truong va giam ngheo.
8uc. .:n |:n |: tncng nn:t ¡uu trìnn x:u !ung ng:n s:.n. Nhieu no Iuc cho toi nay tap
trung vao tang cuong cac quy trình tham dInh cac du an dau tu cong cong do Io Ke
hoach va Iau tu thuc hien. Chuong trình dau tu cong cong thuong duoc xem Ia co
che de thuc thi Chien Iuoc toan dien ve tang truong va giam ngheo. Io vay, nhung
no Iuc tang cuong co che nay Ia cong viec dang Iam truoc mat. Su phat trien dong bo
ve mat xa hoi se can nhung Ihoan dau tu moi va se dat ra nhung yeu cau quan trong
cho viec phan bo cac Ihoan chi dau tu. Tuy nhien, ChInh phu ngay cang nhan thuc
duoc rang Viet nam can phai thoat ra Ihoi tình trang Iap “ngan sach Iep” va da nhan
thay tam quan trong cua chi thuong xuyen trong qua trình phat trien.
Ve Iau dai, viec xoa bo tình trang Iap ngan sach Iep se doi hoi phai hop nhat ngan
sach chi dau tu voi chi thuong xuyen vao mot Ihuon Iho chi tieu trung han, gom mot
Ihuon Iho Iinh te vï mo duy nhat va huong toi tuong Iai, cung voi mot tap hop duy
nhat cac muc tieu phat trien huong toi tuong Iai (Khung 12.2). Mot Ihuon Iho chi tieu
trung han se Iua giup chon dung muc can doi giua chi dau tu va chi thuong xuyen
ngoai Iuong. Khuon Iho se tInh toi cac han che ngan sach trong qua trình Iap Ie
hoach dau tu, mot viec ma hien nay chua duoc thuc hien. Khuon Iho do cung cho
Khung 12.1: Cac khiem khuvet chính cua thong tin quan !v tai chính
• 1ình liang khoâng coù moät ngaân saùch toaøn dieän khicn cong lac lhco doi lhu chi ngan sach va
liang lhai lhuc cua ngan sach lio ncn kho khan. Cac quy lcn canh ngan sach, cac khoan cho
vay lai ÒlA va nhicu khoan chi licu o cap xa chua duoc dua vao ngan sach nha nuoc.
• 1ình liang khoâng coù tieâu chuaån keá toaùn thoáng nhaát dan dcn cac so licu lhicu nhal quan va kho
so sanh. Iicn co íl nhal la hc lhong kc loan song song lon lai. Mol lhuoc “Kho lac”, nol
lhuoc “Vu lgan sach nha nuoc/cac co quan lai chính” va nol dang duoc cac don vi su dung
ngan sach ap dung.
• 1ính liang khoâng coù heä thoáng soá lieäu ñieän töû hôïp nhaát caùc baùo caùo vaø ghi cheùp soå saùch lan lon
nhicu cong suc vao vicc lap hop va xu ly so licu lang lay lu nhicu nguon co so du licu, dan
dcn cac lao cao lai chính chua duoc lap nol cach kip lhoi va con lhicu chính xac. lhung nhuoc
dicn licn la nguycn nhan gay ia lình liang liao doi lhong lao lhong lin nghco nan vc hoal
dong ngan sach giua cac lo nganh, dia phuong, voi cac nha lai lio va cong chung.
Nguoàn. Can lo Nl1G.
85
phep ap dung cac phan tIch chInh sach va dua trong tam phat trien vao quy trình Iap
Ie hoach chi thuong xuyen, cong viec hien nay van dua tren cac dInh muc thay vì dua
vao Iet qua phan tIch tac dong.
Cac buoc di de co the thu duoc Iet qua ngay cung dang duoc can nhac. ChInh phu
dang thI diem cac chuong trình chi tieu trung han nganh “tu co so” tai mot so tInh va
bo chuyen nganh Ia mot trong so nhung buoc di do. Ngoai ra Io Tai chInh va Io Ie
hoach va Iau tu can thI diem ap dung Ihuon Iho ngan sach trung han “tu trung
uong” nham dua ra phan bo tong chi ngan sach cua cac tInh va bo nganh.
ChInh phu cung can xay dung he thong dInh muc chi ngan sach hien dang su dung
de huong dan chi tieu trong cac nganh va de xac dInh cac Ihoan tro cap ngan sach
cho cac tInh, theo huong Iam cho cac dInh muc nay “ho tro nguoi ngheo” hon o cap
tong the, va Iinh hoat hon o Ihau thuc hien (Io Tai chInh, 2000).
Iong thoi, viec dua vao de xuat sua doi Iuat Ngan sach Nha nuoc, theo do Io Tai
chInh se Ia co quan duy nhat chIu trach nhiem xay dung ngan sach tong the, se Ia mot
buoc tien tIch cuc. Iuat Ngan sach Nha nuoc sua doi cung se yeu cau cac bo nganh
va cac tInh phai Iap Ie hoach ngan sach hang nam va Ie hoach ngan sach cho 5 nam,
bao gom ca chi thuong xuyen va chi dau tu, sau do trình Ien Io Tai chInh Iam co so
cho viec xay dung Ihuon Iho chi tieu trung han.
C:n .ung .c mct |tcn nc gtu: ¡u:n |u ng:n s:.n t: ¡u:n |u |ct ¡u: nc:t 1cng. Tam qua
trong cua cac chInh sach “huong toi nguoi ngheo” cung nhu viec do Iuong cac Iet qua
phat trien va cung cap dIch vu da duoc chu trong hon. Iieu nay duoc phan anh
thong qua cac muc tieu va chI bao Iet qua hoat dong doi Ihi rat cu the cua Chuong
trình toan dien ve Tang truong va Ciam ngheo. Tuy nhien, chI mai den cuoi qua trình
soan thao Chien Iuoc nay, cac phuong phap tInh chi phI cua cac muc tieu moi duoc
chu y toi (A. Iawson & S. AIroyd, 2002). Iieu nay Ihong the tranh Ihoi boi vì day Ia
Ian dau tien Viet Nam tien hanh xay dung mot chien Iuoc nhu vay. Tuy vay, can phai
dan dan xay dung cac phuong phap xac dInh va tInh chi phI cac muc tieu chien Iuoc
theo huong gan hoan toan voi cac cai cach quan Iy chi tieu cong.
Iien tai, Io tai chInh va Io Ke hoach & Iau tu co the tien hanh tung buoc cac cong
viec neu tren. Truoc het, viec chac chan can Iam Ia “gan” cac muc tieu hien nay vao
cac chuong trình chi tieu hien tai cua cac bo va cac tInh. Ve dai han, thach thuc Ia phai
tao Iap duoc cac quy trình thong qua do co the xac dInh, tInh toan chi phI va Iua chon
Khung 12.2: Cac muc tieu cua Khuon kho chi tieu trung han
Cai lhicn ccn Jci |in| |c .i uc lang cach xay dung nol khuon kho nguon luc lhuc lc, nhal quan va duy
nhal.
Cai lhicn vicc p|cn |c ngucn |uc cho cac uu licn chicn luoc giua cac nganh va liong lung nganh lang
cach xay dung ngan sach dua licn nol lap hop lhong nhal, hicn lhuc, lhuc lc va duy nhal cac nuc
licu chính sach.
Cai lhicn su p|ci |cp .c ccn |cng giua chi dau lu va chi lhuong xuycn lhong qua hop nhal vicc lap kc
hoach ngan sach vao nol quy liình ngan sach duy nhal va huong loi luong lai.
1ang cuong |in| ccu |c| va |in| Ju Jccn Jucc vc chính sach va kha nang cap ngan sach dc cac lo va lính
co lhc lap kc hoach liuoc va dan lao lính lcn vung cua cac chuong liình.
lal ia cho cac lo va lính uc| gici |cn ngcn scc| cung dong lhoi |cng quvcn |u c|u, nho do lang cuong
khuycn khích su dung kinh phí nol cach co hicu qua va hicu luc.
Nguon. Nl1G.
86
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
uu tien doi voi cac muc tieu cua Chien Iuoc toan dien ve tang truong va giam ngheo,
song song voi viec xay dung cac chuong trình chi tieu cua cap nganh va cap tInh,
nhung dieu quan trong hon Ia phai don gian de co the thuc hien duoc ten toan quoc
.
Phan caµ va uv quven
Mot Iïnh vuc nua cua quan Iy chi tieu cong Ia xac dInh viec phan cap quyet dInh ngan
sach (trong Ihuon Iho han che ngan sach cung) cho cac tInh: va uy quyen thuc hien Iinh
hoat ngan sach (cung voi gioi han ngan sach cung) cho cac don vI su dung ngan sach.
Trong cac nam qua, vai tro va chuc nang cua cac chInh quyen trung uong cung nhu
dIa phuong tai Viet Nam da thay doi nham dap ung nhung yeu cau moi. Muc phan
cap chi tieu ngan sach, do bang tI Ie cap dIa phuong quan Iy trong tong chi ngan sach,
da tang tu 2o% nam 1992 Ien hon 43% nam 1998. Ve nguyen tac, So tai chInh phai
phan bo ngan sach theo cac dInh muc do cac bo nganh trung uong de ra. Tuy nhien,
tren thuc te ngan sach phan bo cho cac dIa phuong Ihong du de thuc hien tat ca cac
nghïa vu do trung uong giao. Io vay, cac tInh da dung quyen tu chu cua mình de
phan bo ngan sach giua cac nganh va cac don vI su dung ngan sach cua dIa phuong.
Cac de xuat sua doi Iuat Ngan sach Nha nuoc se cung co bang van ban quyen tu
chu trong phan bo ngan sach ma cac tInh da duoc huong. Iua viec nay vao trong
Iuat se giup dInh ro tInh chIu trach nhiem va tao co so tang tInh minh bach va tang
cuong trach nhiem cua dIa phuong.
Iong thoi, ChInh phu dang ra soat quan he ngan sach giua cac cap chInh quyen de
xem xet co the thiet Ie cac cong thuc moi xac dInh tro cap cho cac tInh nham dam bao
cong bang hon. Iien tai, co so xac dInh cac dInh muc phan bo van con co van de. VI
du, doi voi truong hop chi cho y te, dan so va so giuong benh Ia tieu chI phan bo
chInh, trong Ihi co the can nhac cac co che Ihac de chuyen nhieu nguon Iuc hon cho
cac tInh ngheo.
Òuyen quyet dInh chi ngan sach ngay cang duoc phan cap cho cac tInh, tuong tu cac
tInh Iai ngay cang giao quyen chu dong trong chi tieu ngan sach cho cac don vI quan
Iy hanh chInh va don vI su nghiep co su dung ngan sach o cap duoi. Cac cap xa
thuong phai huy dong cac Ihoan thu phI va dong gop, doi Ihi theo cach Ihong duoc
minh bach va Ihong Iuy tien. (NITC, 2000b)
Co che Iiem soat ma cac don vI su dung ngan sach phai tuan thu bao gom su can
thiep quan Iy vi mo rat nghiem cua so tai chInh tInh. Cac don vI nay phai co duoc su
nhat trI cua so tai chInh ve phan bo theo tung tieu muc chi ngan sach va Ihong duoc
phep thay doi phan bo giua cac tieu muc chi tieu neu chua duoc chap thuan.
Tuy nhien, mot so nghI dInh ban hanh moi day cho phep dan dan uy quyen Iinh hoat
su dung ngan sach Ion hon trong mot Ihoan “Ihoan chi” co dInh cho cac don vI hanh
chInh huong ngan sach (Òuyet dInh so 192/2001/ÒI-TTg) va don vI cung cap dIch vu
cong (su nghiep co thu) (NghI dInh 10/2002/NS-CI). Cac don vI duoc tu do dieu
chuyen cac nguon Iuc giua cac muc chi thuong xuyen, va diem cot yeu Ia duoc su
dung Ihoan ngan sach tiet Iiem duoc tu cat giam nhan vien va chi phI hoat dong vao
phu them cho tien Iuong. Cach Iam nay da duoc thI diem trong hai nam qua tai mot
so don vI huong ngan sach duoc Iua chon tai thanh pho Io ChI Minh va dat duoc
nhung Iet qua tIch cuc (Khung 12.3).
87
Mac du vay, Ihoang thoi gian hai nam con chua du de co the dua ra cac Iet Iuan chac
chan ve mot co che moi cuaViet Nam. So Iieu con han che va mot so Ihoan tiet Iiem
co the chI Ia su dieu chuyen cac chi phI hay trì hoan cac chi phI bao duong. Viec tang
uy quyen ngan sach, cung nhu qua trình phan quyen tu trung uong cho cac tInh, se
phai di Iem voi tang cuong tInh minh bach va tInh chIu trach nhiem. Mot Ihi Iiem
soat theo tung hang muc chi tieu duoc do bo, thì phai co cac co che Iiem soat va
giam sat.
Khong nen nham Ian viec Ihoan chi hanh chInh voi mot co che moi Ihac ap dung cho
cac don vI su nghiep co thu theo NghI dInh 10/2002/NI-CI cho phep cac don vI su
nghiep co thu co quyen Iinh hoat hon trong viec su dung nguon thu tu phI dIch vu.
Khi thuc hien NghI dInh nay can phai co han che ve so Iuong va muc phI duoc coi Ia
co the chap nhan duoc. Muc phI su dung dIch vu duoc thiet Ie hoan hao co the gop
phan vao nang cao hieu qua Iinh te. No cung co the dong gop vao xoa doi giam ngheo
neu chung giam tro cap cho nguoi giau. Tuy nhien, neu thiet Ie Ihong tot, phI dIch vu co
the Iam tram trong them su mat cong bang giua cac ho gia dình va cac vung.
Thong tin quan Iv tai chính
Cai cach quan Iy ngan sach tai Viet Nam hien nay da buoc vao giai doan ma cac buoc
tien bo tiep theo se Ihong thanh hien thuc neu Ihong co thong tin day du. Cac co che
thu thap thong tin va bao cao hien co con manh mun, toc do cham va Ihong dang tin
cay. Cung co va tIch hop cac he thong thong tin quan Iy tai chInh Ia mot buoc quan
trong can Iam tiep theo.
Thong tin quan Iy tai chInh ngheo nan Iam sai Iech nhan thuc ve trang thai thuc cua
ngan sach va co the co nhung he qua nghiem trong doi voi su on dInh ngan sach.
Thong tin ngheo nan Ihien Ihong the danh gia viec nguon Iuc duoc phan bo noi
Khung 12.3: Thí diem “khoan chi” tai Thanh pho Ho Chí Minh
lan 1999, Chính phu da lhuc hicn lhí dicn khoan chi ngan sach o 1O don vi hanh chính (cap quan
huycn va so) duoc lua chon lai 1hanh pho Io Chí Minh. Mol danh gia noi day kcl luan iang cac lhí
dicn da dal duoc nhung licn lo quan liong so voi nuc licu dc ia.
• Cc ccu |ci p|cng |cn .c |cp |v |cc ||u |uc |cn| c|in|. 1ai hau hcl cac co quan licn hanh lhí dicn,
qua liình co cau lai va hop ly hoa da lal dau lu liuoc. Song vicc lhí dicn da lao ia lhcn
dong luc cho qua liình nay, nac du kha nang co cau lo chuc lai con li han chc loi cac chuc
nang nhicn vu do liung uong quy dinh.
• Gicu c|i p|i |cn| c|in|. 1ong nuc licl kicn lai chính liong nan dau lhí dicn vao khoang lu
13º dcn 29º nho licl kicn chi hanh chính va cal gian nhan vicn.Vì lhco kc hoach, khoan
licn licl kicn duoc dung dc lang lhu nhap ncn nuc licl kicn iong la lang khong.
• Gicu |in| |rcng |icn c|c quc n|icu. Iau hcl cac don vi lhí dicn da gian duoc 1¬º long so
licn chc, nol so don vi co nuc cal gian lon hon. Iau hcl cac nhan vicn duoc luan chuycn
lhay vì cho nghí huu hay cho lhoi vicc.
• Tcng ||u n|cp cuc n|cn .icn |u ngucn |ic| |icu. 1ong so licn licl kicn duoc dung dc lang cac
khoan lhu nhap, gon ¯Oº dung lang luong, 2Oº dung lang quy khcn lhuong va 1Oº dung
dc lang quy phuc loi cua cong nhan vicn chuc.
• Tcng uuc Jc uin| |cc|. Iang loal sang kicn da duoc ap dung dc lhco doi cac licu chuan cung
cap dich vu va su hai long cua khach hang. Khong co lang chung cho lhay chal luong dich
vu li gian sul lai cac don vi licn hanh lhí dicn.
Nguoàn: A. Barlholomov. ya S. lislor (2002).
88
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
chung nhu the nao va phan bo noi rieng cho viec giam ngheo ra sao. Iay cung Ia mot
can tro cho viec phan cap va giao quyen hon nua. Cac nha tai tro nuoc ngoai muon
ho tro nhieu hon thong qua ngan sach va cac chuong trình cai cach nganh thì cam thay
Iho thuyet phuc neu thieu cac thong tin dang tin cay ve du toan va quyet toan chi
tieu ngan sach.
Mot he thong thong tin quan Iy tai chInh thong nhat du Iien se thay the cho mot Ioat
cac co che ghi chep va bao cao hien nay. Nhung mot he thong nhu vay se Ihong co
hieu qua neu ngan sach Ihong the hien toan bo cac Ihoan chi tieu. Ie ngan sach
duoc toan dien doi hoi phai Iiet Ie va the hien vao ngan sach toan bo cac quy ben
canh ngan sach. Mot dieu quan trong Ihac Ia he thong thong tin quan Iy tai chInh
phai tuong thIch voi cac chuan muc Ie toan cong quoc te va voi cac tieu chuan thong
Ie tai chInh chInh phu cua Òuy Tien te Òuoc te.
Tu truoc toi nay, nhung no Iuc cai cach quan Iy tai chInh cong cua Viet Nam dang
tap trung vao tang cuong quan Iy chi tieu cong. Tuy nhien, chi tieu chI Ia mot Iïnh
vuc cua tai chInh cong. ChInh phu Viet Nam cung da cam Iet tien hanh cai cach tren
bon Iïnh vuc Ihac Ia: Òuan Iy no cong, quan Iy rui ro ngan sach tu cac doanh nghiep
nha nuoc, quan Iy thu ngan sach va quan Iy cong san. Cai cach tren ca nam Iïnh vuc
Ie tren se duoc thuc hien nhu mot bo phan cua Sang Iien Cai cach Òuan Iy Tai chInh
cong, mot tru cot cua Chuong trình tong the hon ve cai cach hanh chInh cong (Ihan 14).
13. ÐAU TU CONG CONG
Tai Viet Nam, chuong trình dau tu cong cong Ia tap hop cua cac chien Iuoc va
Ie hoach cua nganh, tInh, vung va cua quoc gia. Viec chuan bI chuong trình Ia su tiep
dien cua mot qua trình phuc tap, xay dung su dong thuan nham huong dan viec ra
quyet dInh cua moi doi tuong tham gia nen Iinh te. Van ban cuoi cung Ia mot danh
sach cac du an co the se duoc hoac Ihong duoc trien Ihai trong thoi gian Ie hoach.
Òua trình nay co mot so han che. Cac uu tien Ihong duoc xac dInh ro. Iieu qua Iinh
te con It duoc chu trong toi trong tham dInh du an, dan den viec cho phep dau tu
vao nhung Iïnh vuc ma Ihu vuc cong Ihong co Ioi the ro ret so voi Ihu vuc tu nhan.
Tac dong Ien xoa doi giam doi ngheo va cong bang con It duoc chu y toi trong cac du
an dau tu. Cac tInh co quyen tu chu trong phe duyet dau tu, song su tu chu nay Iai
Ihong tuong xung voi nhung yeu cau ve trach nhiem giai trình. Tình trang tach biet
viec xay dung cac chien Iuoc nganh Ihoi qua trình phan bo nguon Iuc Ihien viec dam
bao du nguon tai chInh cho cac chuong trình uu tien tro nen Iho Ihan. Iien con chua
co mot co che huu hieu Iet hop quy trình phan bo ngan sach chi dau tu voi quy trình
phan bo ngan sach chi thuong xuyen nen Iho co the dam bao nhu cau chi thuong
xuyen cua cac du an hien tai va du an moi se duoc cung cap day du. Va cung chua
co cac danh gia ve tac dong cua cac du an dau tu.
Nhan thuc duoc cac han che cua chuong trình dau tu cong cong, ChInh phu da co
nhung buoc tien dang Ie trong viec cai thien danh muc du an dau tu cho thoi Iy
2001-2005. Iau tu cong cong cho thoi Iy nay duoc phan Ioai theo vung, nguon von
va theo nganh, cho phep so sanh tot hon giua dau tu thuc te voi cac uu tien cua chInh
89
phu neu trong Chien Iuoc toan dien ve tang truong va xoa doi giam ngheo. Tuy
nhien, can phai xay dung mot co so du Iieu song ve cac du an bao gom danh gia Iuan
cu Iinh te va thu tu uu tien xet tren muc do dong gop cua chung toi tang truong va
xoa doi giam ngheo.
Cach tieµ can truven thong
Khi Viet Nam con Ia mot nen Iinh te Ie hoach hoa tap trung, vai tro cua cac chuong
trình dau tu cong cong Ia phan bo nguon von moi cho tat ca cac nganh. Io vay, nguoi
ta co the tìm thay cac du an cung ung hang hoa cong cong dIch thuc, nhu cac Iïnh vuc
co so ha tang hay dIch vu cong cong, cung voi cac du an nham muc dIch thuong mai,
nhu Iïnh vuc che tao chang han. Ion nua, trong so cac du an Ihong co bo phan hang
hoa cong cong dIch thuc, thì xu the dau tu Iai thien ve cac Iïnh vuc su dung nhieu
von, day Ia nhung Iïnh vuc ma Viet Nam Ihong he co Ioi the so sanh.
Mot nghien cuu moi day da danh gia tac dong cua cac chInh sach dau tu cong cong
trong thap Iy 1990 toi tang truong va cong bang (Iham ThI Ian Iuong, 2000). Ianh
gia nay da su dung mo hình can bang tong the uoc tInh duoc (CCI) doi voi nen Iinh
te Viet Nam duoc dieu chInh de mo phong co cau phuong thuc dau tu cong cong
quan sat trong thoi Iy 1989-199o.
Nghien cuu phat hien thay Ioi suat dau tu ca ve mat Iinh te Ian xa hoi se Ion hon
nhieu neu cac Ihoan dau tu do duoc dua vao cac nganh su dung nhieu Iao dong va
huong vao xuat Ihau thay vì dua vao cac nganh su dung nhieu von. Viec Iam tao ra
cung se cao hon nhieu. Cung voi Iuong dau tu do, Viet nam da co the dat duoc muc
tang san Iuong cao hon nho tan dung duoc Ioi the so sanh ve Iao dong. Òuan trong
nhat Ia dang Ie Ihoang cach giau ngheo, chenh Iech thu nhap thanh thI - nong thon da
co the duoc thu hep hon so voi thuc te hien nay.
Tuy dang trong qua trình chuyen doi sang nen Iinh te thI truong, chuong trình dau tu
cong cong giai doan 2001-2005 van day manh dau tu cho cac hoat dong dInh huong
thuong mai. Tat ca cac Ihoan dau tu cua nhung doanh nghiep nha nuoc Ion deu duoc
dua vao chuong trình. Iay se Ihong phai Ia moi Io ngai neu cac doanh nghiep nay
hoat dong trong mot moi truong canh tranh va tai tro cho dau tru cua mình bang nguon
von cua ban than cac doanh nghiep. Nhung thuc te Ihong phai Iuc nao cung vay.
Cac du an duoc duyet theo tung truong hop mot, va dac diem cua quy trình xet
duyet phu thuoc vao quy mo va nguon tai chInh cua du an. Mac du chua co mot
danh gia mang tInh he thong, nhung van con co cac truong hop dau tu vao cac nganh
su dung nhieu von, mot vai trong so nay duoc bao ho bang cac hang rao thuong mai
(Iapice, 2002).
Viec phan bo cac nguon Iuc duoc thuc hien tren co so phan bo cac Ie hoach hang
nam. Io Ke hoach Iau tu sau Ihi tham Ihao voi Io tai chInh se tien hanh phan bo cac
nguon Iuc sao cho Ihop voi nhu cau cua cac chInh quyen cac cap. Sau do cac nguon
Iuc duoc phan bo cho cac nganh, cac tInh va cac doanh nghiep. Muc phan bo trong
qua Ihu dong vai tro quan trong trong qua trình nay. Òuy mo du an cung quan trong
vì no co anh huong toi cac yeu cau Iien quan den thuc hien du an. Òuy mo tong chi dau
tu cho cac du an con bI anh huong boi nguon von ÒIA va, voi muc do ngay cang tang,
boi Òuy Io tro Ihat trien, mot Ienh tIn dung cua ChInh phu (Khung 13.1).
90
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Ðau tu va ket qua dau tu
Neu muon dat duoc cac muc tieu de ra trong Chien Iuoc toan dien ve tang truong va
giam ngheo, dieu quan trong Ia chi dau tu va chi thuong xuyen o cap trung uong va
dIa phuong phai huong vao viec dat cac Iet qua mong muon.
Chuong trình dau tu cong cong giai doan 2001-2005 da co tien bo dang Ie trong viec
nhom du an Iai theo nganh vI du nhu y te, giao duc hay co so ha tang. Iay Ia mot
buoc cai thien quan trong. Mot trong nhung yeu diem cua chuong trình dau tu cong
cong Ia tach roi Ihoi viec quan Iy chi thuong xuyen. Cach phan Ioai noi tren Ia mot
buoc dau tien trong viec thiet Iap moi Iien he giua chi dau tu voi chi thuong xuyen
can thiet ve sau nay vI du cho nhu cau van hanh va duy tu bao duong. Mot phan Ioai
theo nganh cac du an dau tu cung Ia mot thuoc do don gian, tuy con tho so, ve dong
gop cua chuong trình dau tu cong cong vao thuc hien cac muc tieu phat trien cu the
neu trong Chien Iuoc toan dien ve tang truong va xoa doi giam ngheo. Kinh nghiem
cua Trung Òuoc va An Io chI ra rang cac du an dau tu cong cong co the tao ra
nhung tac dong hoan toan Ihac nhau doi voi cong cuoc giam ngheo, tuy thuoc vao
cac Iïnh vuc ma du an dau tu vao (Khung 13.2).
Khung 13.1 Quv Ho tro Phat trien
Cuy Io lio Ihal liicn duoc lhanh lap nan 2OOO. lay la nol co quan luong doi doc lap co nhicn vu
cung cap cac khoan vay lai sual uu dai cua chính phu cho cac du an dau lu liung va dai han. Cuy
cung cung cap ho lio lai sual sau dau lu va lao lanh lín dung dau lu. lan 2OO2, Cuy duoc giao lhcn
chuc nang cung cap cac khoan lính dung ngan han nhan xuc licn xual khau. Cuy co chi nhanh dong
licn lal ca 61 lính lhanh. Ioi so chính co nhicn vu huy dong von va duycl cac du an liong khi cac
chi nhanh chiu liach nhicn giai ngan va lhu hoi no.
Cuy co von dicu lc ¬ nghìn ly dong do ngan sach nha nuoc cap. 1iuoc nan 2OO2, vicc huy dong von
cua Cuy duoc quy dinh liong nol quycl dinh cua 1hu luong. Cac nguon von chu ycu cua Cuy lay
lu Cuy Lao hicn Xa hoi, Cong ly 1icl kicn Luu dicn Vicl lan, ngan sach nha nuoc, cac khoan lia
no va nguon ÒlA. Cuycl dinh cua 1hu luong ncu io phan lo long lhc von lín dung lhco nganh va
lhco nguon von. Kc lu nan 2OO2, Cuy lal dau lu huy dong nguon von. Cuy van co lhc huy dong lu
cac nguon liuoc day nhung lhco phuong lhuc lhoa lhuan lhay vì duoc chí dinh . lo chí licu cho vay
giao cho Cuy dal ia kha cao ncn Cuy ngay cang dua nhicu vao phal hanh liai phicu dau lu.
Vc nguycn lac, ca doanh nghicp nha nuoc va lu nhan dcu co lhc licp can nguon von cua Cuy lhco
nol loal licu chí chính sach va lhuong nai. Cac licu chí nay lao gon dau lu vao cac vung kho khan,
vao cac lInh vuc duoc uu licn va vao cac du an y lc, giao duc, van hoa, lhc lhao. Cac du an dau lu
lang nguon von ÒlA cho vay lai cung chiu su quan ly cua Cuy. Von lín dung vay cua Cuy co lhc
su dung dc lhanh lap doanh nghicp noi hoac dau lu no iong san xual. Khoang nol phan la von
lín dung cua Cuy dau lu cho cac Lo 1iung uong va cac 1ong cong ly nha nuoc. lo qua han chicn 3º
long du no cua Cuy lính dcn cuoi nan 2OOO. 1ín dung cua Cuy lang 4Oº liong nan 2OO1 va du kicn
lang ¬1º nan 2OO2.
Nguoàn. Can lo Nl1G dua lron so liou cua Bo 1ai Chính
91
Tac dong toi tình trang ngheo
Ciam ngheo o Viet Nam phu thuoc voi muc do nao vao dau tu cong cong va Ioai
hình dau tu nao Ia hieu qua nhat trong viec nay` Cau tra Ioi ro rang cho van de vua
neu co the giup cac nha hoach dInh chInh sach Viet Nam dau tu nguon Iuc han hep cua
mình theo cach thuc co Ioi nhat cho nguoi ngheo. Nhung nghien cuu tuong tu nhu truong
hop Trung quoc va An Io chua duoc tien hanh tai Viet Nam. Cung chua co cac danh gia
ve tac dong cua cac du an ha tang Ion doi voi doi ngheo. Tuy nhien, co mot cong trình
phan tIch nghien cuu ve tac dong cua duong nong thon (NITC, 2001).
Tac dong Ioi cong cuoc xoa nglco co vc Ia cao. Trong giai doan Iu 1992-93
Ioi 199¯-98, duong nong Ilon Iam cli Iicu Iínl Ilco dau nguoi cua lo gia dìnl
Iang kloang 30% (LcoIaIikar, 2001). Iuong nong Ilon cung Iam Iang xac suaI
IloaI nglco o8%. Iuong nong Ilon cung Iam Iang so Irc cm Ioi Iruong, dac licI
Ia o lac Irung loc, va so IuoI nguoi su dung cac lcnl vicn va plong klam da
kloa cua nla nuoc. Iicu Ilu vi Ia cac Iac dong Iícl cuc Ilc licn ro nlaI Iai cac
Iínl nglco nlaI (Io Ili 13.1).
Khung 13.2: LInh vuc dau tu va ngheo doi tai Trung quoc va an do
Iai nghicn cuu noi day danh gia lac dong loi doi nghco cua lay loai hình dau lu o nong lhon 1iung
Cuoc va An lo. Cac danh gia xcn xcl cac anh huong lcn san xual nong nghicp, licn luong phi nong
nghicp o nong lhon, vicc lan phi nong nghicp o nong lhon va gia luong doi.
Cac kcl qua cho lhay lac dong lon nhal loi gian nghco la lu cac du an dau lu vao nghicn cuu va
khuycn nong, giao duc va co so ha lang nong lhon. Cac khoan dau lu nay cung dong gop hau hcl
vao nuc gia lang san luong nong nghicp.
1ai ca hai nuoc 1iung Cuoc va An lo, nghicn cuu nong nghicp da nang lai nhung kcl qua gian licp
lo lon lhong qua san luong nong nghicp cao hon, dan loi lhu nhap cao hon cho nong dan, gia luong
lhuc lhap hon cho nguoi licu dung va cai lhicn licn luong liong cac lInh vuc phi nong nghicp. Ciao
duc giup nang cao ky nang cua nguoi dan nong lhon, lao dicu kicn cho ho lìn duoc vicc lan phi
nong nghicp co licn cong cao hon va giup ho ap dung cac cong nghc va phuong phap san xual nong
nghicp va phi nong nghicp noi. luong lo giup nguoi dan chuycn cho hang ia cho, giup ho licp can
lol hon voi cac co hoi vicc lan co licn cong cao hon lu khu vuc phi nong nghicp o nong lhon, dong
lhoi lang kha nang licp can cua nguoi licu dung voi cac lhi liuong luong lhuc.
Cac nghicn cuu con phal hicn lhay dau lu vao cac chuong liình xoa doi gian nghco, cac chuong liình
lhuy loi va y lc, nac du dong vai lio quan liong liong vicc cai lhicn doi song nguoi dan nghco,
nhung lai khong phai la con duong lol nhal dc lhuc hicn nuc licu an ninh luong lhuc va lhoal nghco
vc nal lau dai.
Nguoàn. lan ya cac lac gia khac (2000 & 2001).
92
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Cac tac dong den xoa doi giam ngheo con co the duoc danh gia truoc Ihi thuc hien
du an. Can day, mot phuong phap xac dInh cac du an Iam duong nong thon nao can
uu tien da duoc de xuat, theo do tac gia xac dInh vung nong thon dat duoc so diem
cao theo ba tieu chI: tình trang ngheo, tình trang Ihong the tiep can duoc va tiem
nang Iinh te. Viec ap dung phuong phap nay chia Iam ba giai doan (Van de WaIIe,
2002). Ciai doan mot chon ra cac tieu chI phai tInh toi Ihi uoc tInh cac Ioi Ich Iy vong
ve mat hieu qua va nhung Iet qua ve mat xa hoi. Trong giai doan hai, tat ca cac tInh
dua ra de xuat ve tong chi dau tu cho duong bo, moi de xuat phai xac dInh Ioi Ich
dua tren cac tieu chI xay dung o giai doan mot va co su tham Ihao y Iien dan chung.
Sau do, sang giai doan ba, cap trung uong se xep hang cac de xuat dua tren tI Ie giua
cac Ioi Ich (xa hoi) va chi phI cua moi de xuat, va von se duoc phan bo theo thu tu
xep hang.
Mot cach tieµ can tot hon
Su thieu Iet hop hien nay giua chi thuong xuyen va dau tu cong Ia nguon goc cua
tình trang Iem hieu qua. Cai cach duy nhat va quan trong nhat ma Viet Nam co the
tien hanh trong Iïnh vuc nay Ia Ihac phuc tình trang “Iap ngan sach Iep”. Viec tInh
toi cac moi Iien he giua chi dau tu va chi thuong xuyen se tranh duoc Iang phI va
trung Iap. Iay cung Ia bien phap chInh de huong toan bo viec phan bo cac nguon Iuc
cong cho cac muc tieu phat trien nhu noi dung cua Chien Iuoc toan dien ve tang
truong va xoa doi giam ngheo.
Iat Ie viec hop nhat hai co che chi tieu cong Ie tren duoc tien hanh voi toc do ra sao,
van can phai thuc hien cac bien phap Ihac de cung co chuong trình dau tu cong
cong. Iien phap thu nhat Ia xay dung mot he thong thong tin. Iay phai Ia mot cau
thanh cua Ie thong thong tin quan Iy tai chInh ma ChInh phu dang xay dung. Cac
buoc phan Ioai du an theo nguon von, Iïnh vuc va vung da duoc tien hanh doi voi
Chuong trình dau tu cong cong 2001-2005. Can phai tiep tuc thuc hien cac buoc nham
xay dung mot co so du Iieu song ve cac du an va de cho phep phan tIch mot cach co
he thong cac chuong trình va gan chung voi chi thuong xuyen.
Iien phap co ban hon Ia tien hanh tham dInh mot cach he thong cac du an dau tu.
Cach Iam don gian Ia dua ra mot so cau hoi don gian ve tung du an (Ievarajan et aI.,
93
1997: Suthiwart-Narueput, 1998). Cau hoi thu nhat mang tInh phan chung: dieu gì se
xay ra neu Ihong co du an` Trong cac hoat dong vì thuong mai, cau tra Ioi co Ie Ia
Ihu vuc tu nhan se dau tu nhieu hon. Ie co co so cho mot du an dau tu cong cong,
Iuon phai ton tai su Ihong hoan hao cua thI truong, vI du neu thieu can thiep cua
chInh phu thì mat hang hay dIch vu nao do se Ihong duoc cung cap day du. Iau het
cac du an dau tu Ieo theo viec thanh Iap mot doanh nghiep nha nuoc moi se bI Ioai
ngay tu cau hoi dau tien.
Cau hoi thu hai ve co che thIch hop nhat cho chInh phu can thiep Ihi thI truong Ihong
hoan hao hoac chua phat trien. Khu vuc cong tien hanh cung ung dIch vu Ia mot su
Iua chon song Ihong phai Ia Iua chon duy nhat. Viec tro gia hay dieu tiet co the hieu
qua hon trong mot so truong hop. VI du, thanh Iap moi mot doanh nghiep nha nuoc
o vung sau vung xa, mien nui, Ia mot cach de thuc day phat trien va tao viec Iam.
Nhung cach tot hon Ia giam chi phI cho cac doanh nghiep tu nhan toi hoat dong tai
vung sau vung xa do bang cac ho tro cong Ihai va co so ha tang tot hon. Cac du an
Iien quan toi cung cap dIch vu cong Ihong nhat thiet phai danh cho cac chuong trình
dau tu cong cong neu co nhung phuong thuc hieu qua hon giai quyet su Ihong hoan
hao cua co che thI truong.
Thu ba, can phai tInh toi tac dong cua du an ve mat Iet qua dau ra va ve giam
ngheo. TInh toan tI Ie hoan von noi bo Ia mot phuong phap chuan danh gia dong gop
cua du an cho tong san Iuong. Nhung nhung quoc gia co nhung sai Iech dang Ie
trong co che thI truong, nhu truong hop Viet Nam, phuong phap nay co the Iam Iac
huong. VI du, nhung sai Iech nay co the cho cam giac rang dau tu vao cac hoat dong
duoc bao ho bang hang rao thuong mai thì co hieu qua, trong Ihi neu Ihong co bao
ho thì Iet qua se Ihac. Vì the, dieu quan trong Ia phai tInh cac chI so nhu tI Ie hoan
von theo muc gia tai bien gioi chu Ihong phai theo muc gia noi dIa. Ioi voi cac Iïnh
vuc xa hoi Iho tInh toan tI Ie hoan von, can xem xet cac chI so ve chI tieu phat trien
Iien quan. Trong truong hop Viet Nam, nhung chI tieu nay duoc neu ra trong Chien
Iuoc toan dien ve tang truong va xoa doi giam ngheo.
Iien quan toi van de ngheo doi, hai Iet qua voi cung muc dong gop cho tong san
Iuong co the duoc danh gia Ihac nhau tuy thuoc vao ai Ia nguoi thu huong truc tiep
hay gian tiep tu du an. Khi moi yeu to Ihac Ia nhu nhau, mot du an co Ioi cho nguoi
ngheo se duoc danh gia cao hon mot du an co Ioi cho nguoi giau. Cac phuong phap
neu trong thao Iuan ve van de duong nong thon co the dung de xac dInh uu tien
trong truong hop nay.
Iua vao ap dung cac quy tac tham dInh du an, hoac theo cach vua trình bay tren day
hay theo cac tieu chI thoa dang Ihac, doi voi tat ca cac du an dau tu Ion ( nhom “A”),
tai tat ca cac co quan chInh phu va chInh quyen dia phuong, se mang Iai mot chuong
trình dau tu cong cong Iha dï hon. Thay vì tap hop toan bo cac Ie hoach va chien
Iuoc cua cac nganh va dIa phuong, Io Ke hoach va Iau tu co the so sanh va xac dInh
uu tien theo vung va theo nganh.
Cuoi cung, viec giam sat chuong trình dau tu cong cong cung can phai cai tien. Iien
gio Ihong co mot he thong bao cao tien do thuc hien chuong trình mot cach thuong
xuyen va Iien tuc. Viec theo doi giai ngan co the do Kho Iac dam nhan nhu Ia mot
cau thanh cua Ie thong thong tin quan Iy tai chInh moi, danh thoi gian cho Io Ke
hoach va Iau tu tap trung vao giam sat tien do thuc hien ve mat Ihoi Iuong va vao
tien hanh danh gia tac dong dau tu.
94
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
14. CAI CACH HANH CHÍNH
Con duong cua moi mot quoc gia tien den mot nen quan Iy nha nuoc tot deu Ihac
nhau, phu thuoc vao van hoa, dieu Iien dIa Iy, truyen thong hanh chInh va chInh trI,
dieu Iien Iinh te va rat nhieu yeu to Ihac nua. Tuy nhien, cuoi cung thì mot nen
quan nha nuoc tot deu co nhung dac diem chung Ia tInh minh bach, tInh trach nhiem,
Iha nang co the du doan va cho phep co su tham gia rong rai cua moi nguoi dan
(Ngan hang phat trien Chau A, 1998 va 1999).
Ie thong hanh chInh cong cua Viet Nam, duoc dua tren mo hình truyen thong, hien
van con boc Io nhieu yeu Iem. Cac co cau to chuc, cac bo Iuat, cac nguyen tac va quy
che Ihong hieu qua va Iem hieu Iuc Ihong ho tro day du, va trong nhieu truong
hop, con can tro cac no Iuc phat trien Iinh te xa hoi cua dat nuoc. Cac he thong va co
cau to chuc noi chung con Iac hau, het suc quan Iieu va Ihong ro rang. Io may cong
chuc thì cong Ienh, Iem hieu Iuc voi cac he thong, co cau va mo hình hanh chInh va
quan Iy Iem hieu qua dan den tham nhung. Va he thong tai chInh cong Ihong duoc
trang bI day du de co Iha nang doi mat voi nhung thach thuc tai chInh va ngan sach
phuc tap cua mot nen Iinh te tang truong nhanh dang hoi nhap vao thI truong toan
ca u.
Cai cach hanh chInh cong Ia mot cau thanh chu chot cua Chien Iuoc toan dien ve tang
truong va giam ngheo. Cai cach nay co tiem nang cai thien viec cung cap dIch vu cho
nguoi dan, bao gom ca nguoi ngheo. Thong qua nang cao hieu qua chung va giam chi
phI giao dIch, cai cach hanh chInh cong cung co the dong gop tao ra mot moi truong
dau tu thuan Ioi hon.
Mot tam nhìn
Iang va ChInh phu trong nhung nam vua qua da ung ho manh me cai cach he thong
hanh chInh cong. Chuong trình tong the cai cach hanh chInh cong, duoc phe duyet
thang 9 nam 2001, voi noi dung thuc hien cai cach toan bo he thong hanh chInh cong
tu nay den nam 2010. Chuong trình cai cach va doi moi co pham vi Ion ca theo chieu
rong Ian chieu sau (NIIT Chau A, 2002a). Noi dung cai cach bao gom viec thay the
cac thu tuc hanh chInh ruom ra bang cac thu tuc don gian va minh bach hon: giam te
nan hoi Io va tham nhung, sap xep hop Iy va xac dInh ro hon nhiem vu va chuc nang
cua cac co quan va to chuc nha nuoc, cai cach he thong hanh chInh dIa phuong va xac
dInh Iai moi quan he giua cac to chuc hanh chInh nay voi trung uong, hop Iy hoa co
cau to chuc cac bo, nang cao chat Iuong doi ngu can bo, cong chuc chInh phu: thuc
hien cai cach tien Iuong: cai cach quan Iy tai chInh cong: va hien dai hoa he thong
hanh chInh cong bang cac bien phap vi tInh hoa va chInh phu dien tu.
Tuy qua trình cai cach he thong hanh chInh cong Ihong the thuc hien xong trong mot
som mot chieu, nhung hai nam sau Ihi cong bo, chuong trình cai cach hanh chInh cong
da Ihong tien trien nhu mong muon. Nguyen nhan chu yeu Ia do ban chat nhay cam
cua qua trình cai cach, doi hoi phai co nhung thay doi Ihong tranh Ihoi ve Iap phap
va do nguon Iuc tai chInh va Iy thuat con han hep.
Cho den nay nhung Iet qua dat duoc moi chI dung o su phe duyet chuong trình cai
cach cua Thu tuong, chuan bI cac chuong trình hanh dong so bo, danh gia chuc nang
va tInh hieu Iuc cua cac co che thuc hien va quan Iy cai cach, trình bao cao danh gia
cac yeu cau Iuat phap, mot so cai thien trong viec cung cap dIch vu hanh chInh cong
thong qua cac chuong trình thuc hien thI diem, phan cap thong qua viec Ihoan chi
trong quan Iy chi tieu cong, mot nghI quyet ve giam bien che, va thanh Iap mot ban
95
chI dao ve cai cach tien Iuong. Nam 2002, ChInh phu da quyet dInh vay mot Ihoan tIn
dung cua NIIT Chau A de thuc hien cai cach hanh chInh cong. Viec Iam nay cho
thay cam Iet manh me cua ChInh phu trong Iïnh vuc nay. Iay Ia nhung hanh dong
dang IhIch Ie, song con duong cai cach phai di van con Iha dai.
Cac van de ve nhan su
Tam nhìn cua chuong trình cai cach doi hoi bo may cong chuc phai tap trung nhieu
hon vao viec dat duoc Iet qua, va do vay can chu trong toi tInh dap ung va tInh chIu
trach nhiem, voi viec nang cao chat Iuong hoat dong, phuc vu cac doanh nghiep va
nhan dan co hieu qua hon. Ie dat duoc muc tieu nay, doi ngu can bo cong chuc con
phai Ihac phuc nhieu yeu Iem ve trình do, nang Iuc chuyen mon, cac Iy nang hanh
chInh va dao duc.
Ioi ngu can bo cong chuc co nhieu the manh, bao gom mot Iuc Iuong ngay cang
dong can bo co bang cap va nang Iuc chuyen mon. Song van con nhieu nguoi tham
chI con chua nhan thuc duoc cac Iy nang va tri thuc nao Ia can thiet de Iam viec trong
mot moi truong quan Iy moi va do vay Ihong thIch ung duoc. Van con thieu cac
chInh sach quan Iy nguon nhan Iuc huu hieu, viec quan Iy dao tao can phai duoc doi
moi thong qua nang cao noi dung dao tao va he thong co so dao tao. Cung can phai
co mot Ioat cac cai tien trong viec dao tao va dao tao Iai.
Tinh gian bien che va cai cach tien Iuong Ia cau phan Ihac ve nhan su trong chuong
trình cai cach hanh chInh cong. Muc tieu ban dau Ia giam 15% Iuc Iuong can bo cong
chuc. Nhung cong viec nay hien dang duoc trien Ihai Iha cham chap va cho den nay
moi chI giam duoc 3%. Trong mot chung muc nhat dInh, Ihong nen coi su tien trien
cham trong Iïnh vuc nay Ia mot van de. Nguoc Iai, bat Iy chuong trình nao nham
giam bot (hay mo rong) doi ngu can bo cong chuc nen duoc thuc hien dua tren mot
su danh gia tong quan ve chuc nang, vai tro va cac quy trình Iam viec trong toan the
bo may hanh chInh (Martin Rama, 1999). Neu chua co duoc mot su danh gia nhu vay
thì co nguy co giam di nhung nguoi Ihong phai Ia doi du. Va mot danh gia nhu vay
Iho co the dan den mot muc do dong nhat ve tình trang thua nhan Iuc trong tat ca
cac don vI. Cho den nay chua co mot danh gia nao nhu vay duoc thuc hien.
Tien do cai cach tien Iuong tham chI con cham chap hon. Mot van de dang quan tam
trong Iïnh vuc nay Ia can phai co mot nguon Iuc Ihong Io cho muc dIch tang Iuong.
Trong Iïnh vuc nay, chInh phu Viet Nam nen that than trong de chon ra mot con
duong phu hop Ihi co gang dieu chInh he thong Iuong cong nhan vien chuc theo thI
truong (Khung 14.1).
Cong nghe thong tin
Òuan trong Ihong Iem Ia cac bien phap va hanh dong de danh gia va phan Ioai thu
tuc va cac quy trình sao cho viec ung dung may tInh va cac thiet bI ngoai bien co the
dem Iai nhung Iet qua tap trung hon va co hieu qua hon ve cong tac nhan su va to
chuc. Tu goc do nay, mot quyet dInh chInh sach co tInh buoc ngoat Ia su phe chuan,
vao thang 9 nam 2001, Òuyet dInh 112/2001 cua Thu tuong ChInh phu ve viec vi tInh
hoa cong tac quan Iy hanh chInh. Song van con ton tai mot so tro ngai Ion.
Trong Iïnh vuc vi tInh hoa, Iinh doanh dien tu va chInh phu dien tu, cac van de then
chot co Iien quan den viec thieu cac van ban Iuat phap dien tu (cyber Iaws), bao gom
cac co so phap Iy ve tInh bao mat, chu Iy dien tu, chung nhan va xac nhan tInh dIch
thuc. Cung chua co mot Ihuon Iho phap Iy phu hop cho phep su phat trien co hieu
qua mot chInh phu dien tu va cac he thong cung cap dIch vu cong, va bao ve Ioi Ich
cua ca nguoi cung cap va nguoi su dung. Viec thieu cac tieu chuan quoc te phu hop
96
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
ve tInh chuyen nghiep trong quan Iy cong nghe thong tin, bao gom viec xay dung Ie
hoach chien Iuoc, ho tro he thong, van hanh va bao duong, Ia mot Ioai van de quan
trong Ihac. Cung can phai co mot nguon nhan Iuc duoc dao tao va duoc tra Iuong
thoa dang cho cong tac quan Iy cong nghe thong tin, dieu ma Viet Nam van chua dap
ung duoc.
Mang Iuoi thong tin chInh phu, CINIT, van o trong giai doan dau cua su phat trien,
chua co Iha nang giai quyet van de quan trong Ia Iet noi tat ca cac bo, cac co quan va
mang Iuoi chInh quyen dIa phuong. Viec thieu su Iet noi nay da can tro cac qua trình
trao doi thong tin, du Iieu giua cac co quan chInh phu. Cac he thong vien thong Iem
hieu qua va chi phI cao da tac dong tieu cuc den viec phat trien ung dung cong nghe
thong tin o Viet Nam, dac biet Ia cac hoat dong Iinh doanh dien tu.
Nhìn tong the, chuong trình hien dai hoa hanh chInh doi hoi mot nguon Iuc tai chInh
va Iy thuat Ion moi co the dat duoc muc tieu. No cung doi hoi cac co quan chInh
phu thay doi thoi quen Ihong chia se thong tin.
Cung caµ dIch vu
Mot trong nhung muc tieu chien Iuoc cua Chuong trình cai cach Ia nang cao chat
Khung 14.1: Phai chang !uong cua nguoi !ao dong trong khu vuc nha nuoc !a thap?
Lan lhc nao dc dicu chính cac nuc luong cua khoi cong chuc voi lhi liuong` Mol phuong phap
lhuong dung la dua licn nuc luong lia cho cong vicc duoc lhuc hicn o khu vuc lu nhan luong lu voi
cong vicc o khu vuc nha nuoc. Song licn phap nay co lhc dcn lai nhung kcl qua sai lcch o cac nuoc
dang phal liicn, noi cac cong vicc “luong lu” co lhc chí lìn lhay va lhc hicn io liong khu vuc doanh
nghicp chính lhuc. Cac cong vicc lhuoc loai nay co lhc la nol lua chon lhay lhc phu hop doi voi doi
ngu cong chuc o cac cap do quan ly va chuycn non. 1uy nhicn, nhung nghicn cuu sau hon vc nhung
nguoi lan vicc liong khu vuc nha nuoc cho lhay iang lua chon lhay lhc phu hop doi voi nguoi lan
cong lac luong lu la nhung nguoi lu kinh doanh, hay nhung cong vicc lhong lhuong liong cac hoal
dong khong chính lhuc.
Mol cach licp can khac la so sanh lhu nhap cua doi ngu can lo cong chuc voi nhung nguoi lan vicc
luong lu liong khu vuc lu nhan, khong kc la ho lan cho khu vuc chính lhuc hay khong chính lhuc
cua ncn kinh lc. Su luong lu nay co lhc duoc danh gia dua licn nol so dac dicn iicng lc nhu liình
do hoc van, kinh nghicn lan vicc, gioi lính va noi cu liu. lcu duoc lhuc hicn dung, cach nay co
nghIa la uoc lính lhu nhap na nol cong chuc co lhc co ncu ong (hay la) la chuycn ia khoi khu vuc
nha nuoc.
Mol danh gia licn luong liong cac doanh nghicp nha nuoc Vicl lan da duoc lhuc hicn su dung hai
cach licp can (Saiah va Mailin Kana, 2OO1). Iai nau licn luong doc lap liong cac cong vicc co lhc so
sanh duoc liong khu vuc lu nhan chính lhuc da cho lhay iang nguoi lao dong liong khu vuc nha
nuoc duoc lia luong lhap khoang lang ¬Oº hoac lhap hon so voi khu vuc lu nhan. Song cac lính
loan su dung so licu cua Cuoc dicu lia nuc song dan cu Vicl lan 199¯-98 lai cho lhay ho duoc lia
luong cao hon khoang 2O-3Oº. lcu lính ca cac phuc loi khac vc lao hicn y lc va huu lií lhì nuc do
lia hon con cao hon. Lua chon lhay lhc phu hop doi voi nguoi lao dong liong khu vuc nha nuoc la
o liong khu vuc khong chính lhuc, noi khong co nhung phuc loi nhu khu vuc nha nuoc co. Cac con
so chính lhuc co lhc da lhay doi kc lu nan 199¯-98. Song su khac licl giua hai cach licp can nay co
lhc van con gia lii.
1ính dcn nan 199¯-98, so licu khong cho lhay iang nguoi lao dong liong khu vuc cong duoc lia
luong qua nhicu. Ihuong phap dua licn su so sanh lhu nhap phal hicn nol nuc do khong dong nhal
kha lon liong nhung nguoi lao dong o khu vuc nha nuoc, voi vicc duoc lia luong lhap hon kha pho
licn liong so nguoi co liình do cao hon va lia luong cao hon liong so nhung nguoi co liình do
chuycn non lhap hon. 1iong loi canh co su khong dong nhal nay, ncu lhuc hicn lang luong dong
dcu cho lal ca nguoi lao dong lhì sc khong lhc dicu chính luong lhco lhi liuong duoc.
Nguon. Balos ya Rama (2002).
97
Iuong cung cap dIch vu hanh chInh cong den nguoi dan o cac cap xa, thI tran va tInh.
Trong nhung nam vua qua Viet Nam da dat duoc nhung thanh tuu quan trong trong
viec cung cap dIch vu hanh chInh. Iuoi Ihau hieu “mot cua, mot dau”, cac dIch vu
hanh chInh o nhieu tInh, thanh pho va cac huyen Iy nong thon da duoc cai thien dang
Ie ve cac mat nhu Iha nang tiep can, tInh minh bach, hieu Iuc va hieu qua.
Co che “mot cua” nham muc dIch nang cao chat Iuong cung cap dIch vu hanh chInh
cong. Io Ia mot cua duy nhat ma qua do cac yeu cau phuc vu Ihac nhau cua Ihach
hang duoc tiep nhan, xem xet (sau do duoc chuyen tiep di theo cac quy trình hanh
chInh thIch hop trong pham vi cac co quan hay ban nganh co Iien quan) va cuoi cung
tra Iai cho Ihach hang.
Co che “mot cua” Ia mot trong nhung thanh tuu dang Ie nhat cua cong cuoc cai cach
hanh chInh cong o cap dIa phuong. Tuy Ihac nhau ve pham vi va muc do, tat ca cac
co che mot cua deu phuc vu mot Ihu vuc hanh chInh dIa Iy, va thuong Ia o cap
quan/huyen. So dan duoc phuc vu tren mot co quan mot cua nay Ihac nhau, tu
100.000 nguoi den 300.000 nguoi.
Tuy vay, co che mot cua van con ton tai mot so van de trong van hanh. Iho bien nhat
Ia doi ngu can bo Iam viec, It duoc dao tao va thieu su hop tac tu cac co quan dIch
vu hanh chInh cap cao hon de trao them hay tu bo quyen han. Trong nhieu truong
hop pham vi hoat dong cua cac co quan nay chI han che o viec cap dang Iy Iinh
doanh, tu van cho nguoi dan, cap chung nhan thuong binh va Iiet sy, cong chung va
dang Iy truoc ba (Khung 14.2). Ion nua, co che mot cua co the chI ap dung cho mot
Ihau trong ca mot quy trình can phai tinh gian nhieu hon nua.
Quan Iv nha nuoc o dIa µhuong
Ihan cap, mot trong nhung dac diem noi bat cua qua trình doi moi, co the gop phan
tang cuong quan Iy nha nuoc, neu duoc thiet Ie va thuc hien can than. Ihan cap
cung co nhung han che dang Ie. No Ihong phai Ia mot phuong thuoc chua bach benh
va co mot so dieu Iien can thiet de bien cac mat manh thanh hien thuc. Nguy co that
bai cua cac chInh quyen dIa phuong tro nen cao hon neu Ihong co su hieu biet hop Iy
ve quyen Ioi va nghïa vu. Can phai co cac bien phap nham tranh tình trang cac gioi
thuong Iuu o dIa phuong doc chiem cac quyen Ioi cua phan cap trong Ihi hy sinh
quyen Ioi cua so dong.
So sanh viec phan cap o Nga va Trung Òuoc Ia mot viec Iha thu vI ve IhIa canh nay.
Co the Iap Iuan rang o Trung Òuoc cac chInh quyen dIa phuong da dong gop tIch cuc
vao tang truong Iinh te trong Ihi o Nga ho Iai Ia nhung nguoi can duong. Mot giai
thIch cho su Ihac biet nay Ia muc do tap trung ve quyen Iuc chInh trI o Trung Òuoc,
trong Ihi o Nga Iai Ihong co su tap trung nay. o Trung Òuoc, chInh phu trung uong
co quyen hanh Ion trong viec thuong hay phat cac Ianh dao dIa phuong, do do giam
bot duoc nguy co cac nhom Ioi Ich dIa phuong tiem quyen va giam co hoi canh tranh
gianh truc Ioi va hoi Io cua cac quan chuc dIa phuong. Tai Nga, nguoc Iai, chInh phu
trung uong Ihong du manh de ap dat quan diem cua mình va cung Ihong du manh
de dua ra cac Iuat Ie ro rang ve viec chia se Ioi Ich tu tang truong Iinh te (IIanchard
va ShIeiIer, 2001). Iieu nay cho thay viec phan cap chi ngan sach dong mot vai tro
quan trong trong phat trien, voi dieu Iien trung uong phai dua ra mot so co che
Ihuyen IhIch thIch hop doi voi cac chInh quyen dIa phuong.
Ihan cap Ia mot thach thuc Ion doi voi viec thuc hien Chien Iuoc toan dien ve tang
truong va xoa doi giam ngheo. Voi dan so 78 trieu nguoi, Viet Nam co co cau chInh
98
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
quyen dIa phuong ba cap. Ngoai cap trung uong, Viet Nam co cac chInh quyen dIa
phuong o o1 tInh thanh pho (cap thu nhat), 598 huyen (cap thu 2) va 10 500 xa (cap
thu 3). Cac cap chInh quyen Ihac nhau nay co nhieu quyen tu chu va quyen han
trong viec ra quyet dInh nhung con co It trach nhiem giai trình. Mot trong nhung
thach thuc Ion nhat trong viec thuc hien Chien Iuoc toan dien ve tang truong va giam
ngheo se Ia Iam the nao de chuyen bien cac muc tieu quoc gia thanh cac hanh dong
o dIa phuong trong mot moi truong phan cap nhu vay (Khung 14.3).
Khung 14.2: Ðanh gia so bo co che mot cua mot dau
Dicu ucn|
• Co chc nol cua duoc lhicl lap vung chac liong
phan vi lo chuc dia phuong lhong qua su can
kcl day du va ho lio cua LLll,
• Vicc cung cap dich vu lhuc su duoc cai lhicn
dang kc, dac licl la doi voi nguoi nghco song o
cac xa nicn nui,
• lhan lhuc io khai nicn va no hình co chc nol
cua liong gioi kinh doanh cung nhu nguoi dan,
• Co chc nol cua duoc licl dcn iong iai liong
nguoi dan, lhong qua cac lo ioi quang cao va
lang lin liong co quan,
• Mol dicn iong cac dich vu (cong lac xa hoi, giay
phcp kinh doanh, cong chung, dang ky liuoc la,
giai quycl khicu nai va lo cao cua nguoi dan)
duoc cung cap lai nol co quan, dicu nay dcn lai
hicu qua cao,
• loi ngu can lo lan vicc liong co quan hoal
dong lhco co chc nol cua duoc licl phai lu cac
don vi khac loi, giup dan lao su phoi hop giua
co quan nol cua va co quan chuycn nganh,
• 1iang lhicl li lol
Ccc cc |ci
• Su lhanh cong cua co chc nol cua liong so cac
khach hang, cong dan lao dong luc cho cong
cuoc cai cach hanh chính licp lhco,
• Vicc lo chuc co quan nol cua liong giai doan 2
can co anh huong lích cuc dcn liach nhicn cua
doi ngu can lo doi voi cong vicc va liình do
chuycn non cua ho,
• 1iong luong lai, lhco chuong liình phan cap cua
huycn lho Cuan, nguoi dung dau co quan nol
cua co lhc co quycn han va liach nhicn nhicu
hon (liong vicc cap dang ky kinh doanh, chuycn
quycn su dung dal, cong chung nol so loai van
lan va giay lo nhal dinh...),
• 1iong giai doan hai cua vicc lo chuc, lal ca nhung
nguoi lan vicc liong co quan nol cua nay sc la
nhung nguoi lan vicc lau dai, liong licn chc va
duoi su chí dao liuc licp cua Van phong Ly Lan
lhan dan, dicu nay sc lao ia y lhuc lhuoc vc
nol co quan va linh lhan liach nhicn cua cac
can lo lan vicc lai co quan nol cua.
Dicu vcu
• Mol so van dc vc phoi hop giua vicc cung cap
dich vu lhco co chc nol cua (nhan va lia ho so,
quan hc khac hang) voi qua liình xcn xcl su ly
licn lhuc lc cac ycu cau (duoc quycl dinh loi
nol so quy dinh va lhu luc),
• loi ngu can lo lan vicc liong co quan nol cua
lhuoc hai co quan. lan vicc lai lan cung cap
dich vu nol cua va liong co quan chuycn nganh,
dicu nay gay lio ngay cho vicc cac can lo y lhuc
duoc ho la nol lo phan cau lhanh cua co quan
nol cua,
• loi ngu can lo co quan nol cua khong co kha
nang giai quycl hay giup do cong vicc cua dong
nghicp cua ho (o lInh vuc dich vu khac) liong
liuong hop nguoi kia vang nal hay khi nol
nguoi khac ial lan,
• Co cau chi va lhu cua co quan nol cua khong io
iang,
• Co quan nol cua nan o lcn canh liu so co quan
hanh chính huycn, kho lìn va kho nhan dang.
Ccc nguv cc
• Luong cua doi ngu cong chuc o cap dia phuong
la qua lhap,
• Can lo cua co quan nol cua khong lhuoc licn
chc chính lhuc (do cac co quan cua huycn chí
duoc phcp 1O licn chc can lo chuycn non),
• 1ình liang lai chính hoan loan khong io iang do
lhicu cac quy chc can lhicl, ca o cap quoc gia
cung nhu cap lính.
Nguoàn: Can lo cua Ngan hang lhal lrion Chau A.
99
Dan chu o caµ co so
Ie giam nguy co that bai trong quan Iy nha nuoc o dIa phuong, tang quyen han, tInh
minh bach va trach nhiem Ia cac yeu to quan trong. Cac to chuc xa hoi dan su co the
dong mot vai tro rat quan trong trong viec dong vien nguoi dan dIa phuong tham gia
co hieu qua va cat Ien tieng noi cua mình trong cac quyet dInh chInh sach. Cac co che
nhu Ia Òui che dan chu o cap co so va cac buoc du Iien nham tang cuong hieu Iuc
phap Iy cua he thong toa an hanh chInh, co the dong vai tro cac co che bao ve trong
qua trình phan cap o Viet Nam.
Òui che dan chu o cap co so dInh ra mot Ihuon Iho mo phap Iy duong cho cong tac
tham Ihao y Iien, tham gia va tInh minh bach tren mot pham vi rong cac van de Iien
quan den cuoc song cua nguoi dan o cap xa. Òui che de ra cac trach nhiem cu the cua
cac co quan quyen Iuc va cac hình thuc tham Ihao y Iien va su tham gia cua nguoi
dan vao viec thuc hien cac du an o cap xa, gom cac du an nuoc va ve sinh va cac
cong trình ha tang pham vi nho hon.Thanh cong cua viec thuc hien Òui che dan chu o
cap co so van con Iha Ihiem ton (Ihung 14.4).
Trong Iïnh vuc nay, mot sang Iien dang chu y Ia NghI dInh 93/CI, theo do trao cho
thanh pho Io ChI Minh mot co che dac biet, gom mo rong quyen tu chu quan Iy
trong Iïnh vuc Iap Ie hoach Iinh te xa hoi, quan Iy dat dai, phat trien co so ha tang
va quan Iy bo may cong chuc. Iuat dat dai moi, va quy trình cap giay chung nhan
quyen su dung dat do thI va nong thon, cung se chuyen giao mot mot Ioat cac trach
Khung 14. 3 Phan cap va Chien !uoc toan dien ve tang truong va giam ngheo
Chicn luoc loan dicn vc lang liuong va xoa doi gian nghco lao gon nol loal cac nuc licu cap quoc
gia, ví du nhu cai lhicn kcl qua y lc va giao duc. Cian ganh nang lai chính vc dich vu xa hoi cho
nguoi nghco la nol luoc lhcn chol liong vicc dal duoc cac nuc licu dc ia. lhung vicc nay can phai
duoc giai quycl o cap dia phuong chu khong phai o cap liung uong. 1uy Lo Ciao duc va dao lao va
Lo Y lc chiu liach nhicn dinh ia cac uu licn va nuc licu nganh cho loan quoc, cac lo nay lai khong
kicn soal hay ngay ca khong co du lhong lin vc vicc cac dia phuong phan lo ngan sach cua nình.
loi voi giao duc, ¯¬º long chi licu duoc lhuc hicn o cap dia phuong (giao duc licu hoc do huycn va
xa quan ly, liung hoc do lính quan ly) va doi voi y lc, khoang 66º long chi do cap dia phuong lhuc
hicn. lgay ca khoan lo sung ngan sach lu liung uong cho dia phuong cung duoc phan lo lhco cach
hcl suc linh hoal cho phcp cac chính quycn dia phuong duoc lu chu dang kc liong vicc phan lo lai
khoan nay. Cac cap chính quycn dia phuong cung co quycn lu chu liong vicc ho huy dong nguon luc
lai dia phuong voi nuc lao nhicu, lu nguon nao va su dung chung ia sao.
Cui chc dan chu o cap co so la nol cong cu nanh nc dc cai lhicn vicc quan ly nha nuoc o cap dia
phuong liong loi canh phan cap hicn nay va liong vicc gan cac nuc licu va nuc dích quoc gia voi
uu licn cua nguoi dan, dac licl la nhung nguoi nghco. Cui chc nay nhan cai lhicn lính ninh lach,
su lhan gia iong iai cua nguoi dan va lính liach nhicn o cac cap dia phuong va cai lhicn luong
lhong lin hai chicu giua chính phu va cac cong dan Vicl lan. lanh gia doi nghco co su lhan gia cua
nguoi dan cho lhay io nhu cau cua nhan dan duoc co lhong lin vc lan chal va lhoi han cua cac chính
sach va cac chuong liình cong cong co lac dong dcn doi song cua ho va long nong nuon cua nguoi
dan duoc co lac dong loi cac chính sach va chuong liình nay.
Cui chc dan chu o cap co so duoc lhí dicn vao lhang ¬ nan 1998, nhung lay gio la luc can no iong
va lhuc hicn qui chc nay liong loan quoc. Kcl hop voi cac cai cach khac, dac licl la liong lInh vuc cai
cach hanh chính va lai chính cong, no sc cung cap nol hc lhong dung dan cac co chc khuycn khích
doi voi cac chính quycn dia phuong. Cui chc nay co licn nang kcl hop lol hon licng noi cua cua
nguoi nghco voi cac uu licn quoc gia ncu liong Chicn luoc loan dicn vc lang liuong va xoa doi
gian nghco lhong qua co chc phan hoi lu duoi lcn .
Nguoàn. Can lo Nl1G dua lron Bao cao Nl1G (1???).
100
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
nhiem moi xuong den cap quan huyen. Ie thong Ihoan chi theo do cac co quan thuoc
Ihu vuc nha nuoc duoc cung cap mot Iuong Iinh phI tron goi de chi tra Iuong va cac
chi phI hanh chInh, se tao ra su doc Iap hon trong viec Iua chon mot tap hop dung
dan cac dau vao de co the cung cap dIch vu tot hon.
Cong tac ke toan, kiem toan va cong tac dau thau
Iam bao minh bach va trach nhiem tai chInh Ia mot bo phan quan trong cua quan Iy
nha nuoc tot. Mot nghien cuu phan tIch gan day ve cong tac Ie toan va Iiem toan o
Viet Nam da nhan manh den mot so van de cua he thong hien hanh. Cac tieu chuan
Ie toan va Iiem toan quoc te chua duoc thuc hien. Cung can phai co nhung Ie toan
vien co chat Iuong hon. Ian than nghe nay, va hoi Ke toan Viet Nam can phai duoc
tang cuong. Va van con su Iiem soat va can thiep qua muc cua chInh phu vao cac
van de Iien quan den bao cao tai chInh va Ie toan. (Narayan, 2000, Iritzen 2001, Sau
va Thong, 2001: Iai tieng noi Viet Nam, 5 thang 3 nam 2002).
Ve mua sam, Ihuon Iho phap Iy Ia Iha tot, song han che Iai chInh Ia nhung yeu Iem
ve nang Iuc the che va nang Iuc cua can bo. Viec dua vao ap dung tu nam 199o mot
he thong dau thau voi mot so yeu to canh tranh co the da tiet Iiem Iinh phI dang Ie.
Theo tInh toan cua chInh phu, nam 1999, Ihoan tiet Iiem da Ien toi 14% cac uoc tInh
Khung 14.4. Cac van de trong viec thuc hien dan chu o co so
Cac cap lính va huycn da khong liao liach nhicn quan ly cho cap xa. Cong lac kc hoach van duoc
lhuc hicn lhco kicu lu licn xuong, xa van chí co anh huong han chc dcn cac chính sach. Su nicn
cuong lu cac cap hanh chính cao hon duoc lhuong an giau duoi cai goi la nang luc han chc cua cap
xa. 1uy nhicn, liong hau hcl liuong hop, chính nhung dinh kicn da an sau lan ic doi voi nguoi
nghco iang cac can lo xa la khong dang lin cay va khong duoc dao lao dc co lhc dan duong nhung
liach nhicn cao hon da can lio su lhuc hicn day du Cui chc dan chu o cap co so.
Cac can lo cong chuc cap lính khong duoc dao lao dc lhay doi lu luong “ ap lu licn xuong” da an sau
liong dau ho. Can lo cap xa lhì chí duoc huong dan ial íl vc vicc lhuc hicn nghi dinh nhu lhc nao.
Io cung khong co dong co dc lhuc day vicc lhuc hicn.
1hco Cui chc nay, Cuycl dinh so 13/2OO2/Cl-L1C cua Lo 1ai chính vc vicc cong khai cac quy cong,
nhung nguoi co liach nhicn o xa phai cong lo nol lan lao cao dc hicu vc lai chính hang nan. 1uy
nhicn, cong lac kicn loan o xa chí duoc lhuc hicn nang lính lình lhc, khoang 3 nan nol lan. Va
cung khong co nol phan lhuong nghc nghicp nao cho can lo xa ncu ho cong khai ngan sach hay lap
kc hoach chi licu ngan sach voi lhan gia cua nguoi dan lhco lình lhan cua qui chc nay.
long lhoi, lhco Cui chc, cac Ioi dong nhan dan xa dong vai lio quan liong liong vicc lhuc hicn qui
chc nol cach huu hicu. 1uy nhicn, cac Ioi dong nay nang lính chal hình lhuc nhicu hon. Vicc sua
doi sap loi Lual vc 1o chuc Ioi dong nhan dan va Ly lan lhan dan cac cap sc la nol co hoi dc xcn
xcl lai vai lio va chuc nang cua cac co quan nay.
Nguoàn. Can lo Ngan hang phal lrion Chau A.
101
truoc Ihi dau thau. Tuy nhien, co the con tiet Iiem duoc nhieu hon va co the ngan
chan duoc tham nhung neu thuc hien cai cach hon nua (Khung 14.5).
Can tien hanh mot danh gia tong quan cac chuc nang giam sat de tinh gian vai tro va
trach nhiem cua cac co quan Ihac nhau tham gia Iiem toan va thanh tra. Iam bao
rang Kiem Toan Viet Nam co mot quan he chInh thuc va truc tiep voi Òuoc hoi, va
cong Ihai cac bao cao Iiem toan Ia cac buoc quan trong de tien toi co mot co che
giam sat cac tai Ihoan cong mot cach hieu qua.
Khung 14.5: Tiep tuc cai cach cong tac dau thau
Cac licn phap nhan lan cho cong lac nua san dau lhau duoc hicu qua va ninh lach hon lao gon.
• Lan hanh phap lcnh dau lhau nhan. lao dan vicc dau lhau co lính canh lianh la nol
phuong phap dau lhau chính, ap dung vicc cong lo lal luoc cac lhong lao noi lhau licn
nol Lan lin lhau quoc gia, va su dung lal luoc cac lai licu dau lhau chuan, danh gia lhau
chuan va cac hop dong chuan, va xac dinh cac hình lhuc vi phan quy dinh va cac licn phap
xu ly luong ung.
• Cian cac nguong gia lii goi lhau duoc phcp chí dinh lhau lu dong khong can giai liình
xuong nhung nuc gia lii lhuong duoc su dung o cac nuoc khac.
• 1hanh lap nol Van phong Cuan ly Mua san cong doc lap lao cao liuc licp lcn cap chính
phu cao nhal, va nol hc lhong io iang va lin cay doi voi khicu nai, xu phal liong cong lac
lhau.
• Xay dung nol doi ngu chuycn gia dau lhau lhong qua dao lao, gan vicc dao lao va phuong
phap xcl lhau lang cach cho dicn voi qua liình cai cach hanh chính cong va qui dinh dau
lhau nhu nol nganh nghc chuycn non.
• 1ach cac doanh nghicp nha nuoc va cac vicn nghicn cuu khoi su quan ly liuc licp cua cac lo
va cac uy lan nhan dan, nhu la nol phan cua cuoc cai cach hanh chính long lhc. Lan cho cac
doanh nghicp nha nuoc va cac vicn hoan loan doc lap lang cach lach lach chuc nang quan
ly nha nuoc va chuc nang quan ly so huu. 1huc day chuycn doi so huu cac doanh nghicp
nhan lao dicu kicn cho ho lhan gia vao lhi liuong no nol cach cong lang va lình dang
voi lal ca cac doanh nghicp khac.
Nguoàn. Ngan hang 1ho gioi. 2002.
102
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
TAI LILU THAM KHAO
AIram-Iodhi, A. I. (9-2001). Nc ng ngntc p Vtc t N:m. .c mc t ¡u:n nc ngni.n
|ncng¹l(Vtctn:m’s Agrt.u|turc. ls tncrc :n tntcrsc Rc|:ttcnsntp¹] (Tai Iieu Iam viec
So 348). TI Io ChI Minh: Vien Nghien cuu Xa hoi va truong Iai hoc Kinh te
TI Io ChI Minh.
Ngan hang Ihat trien Chau A (Asian IeveIopment IanI) (2002a). Cnucng trìnn Tcng
tnc tc .:t .:.n n:nn .n|nn .u: Vtct N:m. t:n 1c, |nc |n:n t: .ntcn |uc. tnu. ntcn
lVtctn:m Pu||t. A!mtntstr:ttcn Rc|crm M:stcr Prcgr:m. lssucs, Prc||cms, :n!
lmp|cmcnt:ttcn Str:tcgtcs]. Ian thao chua xuat ban, Ngan hang phat trien Chau
A, Ia Noi.
Ngan hang Ihat trien Chau A (Asian IeveIopment IanI). (2002b). Hc trc |u tnu:t .nc
Ccng nc: X: nct Cnu ngni: Vtct N:m 1c sc:n tn:c !u :n t:t trc nn: c lTc.nnt.:|
Asstst:n.c tc tnc Sc.t:|tst Rcpu||t. c| Vtct N:m |cr Prcp:rtng : Hcustng Itn:n.c
Prcjc.t] (Iao cao ho tro Iy thuat VII 35497). ManiIa.
Ngan hang Ihat trien Chau A (Asian IeveIopment IanI). (2001). C:. t:n 1c .n|nn s:.n
t: pnucng :n |u: .ncn trcng .:t .:.n !c:nn ngntcp nn: nuc. t: pn:t trtcn |nu tu.
!c:nn ngntcp c Vtct N:m lPc|t.u lssucs :n! Opttcns tn Vtctn:m’s SO| Rc|crm :n!
Ccrpcr:tc Sc.tcr Dctc|cpmcnt] (Study TA3353-VII). Ia Noi: Ngan hang Ihat
trien Chau A.
Ngan hang Ihat trien Chau A (Asian IeveIopment IanI). (1999). 8:c .:c tnucng ntcn
lAnnu:| Rcpcrt 1998]. ManiIa.
Truong Kinh te va Òuan trI Chau A Thai Iình duong (Asia IaciIic SchooI oI Iconomics
and Management) & Vien Òuan Iy Kinh te Trung uong. (2002). Pn:t trtcn |nu
tu. tu nn:n c Vtct N:m - !u tn:c (Prtt:tc |ntcrprtsc Dctc|cpmcnt tn Vtctn:m –
!r:|t). Ian thao chua xuat ban, viet cho cuoc dieu tra ve Ihu vuc tu nhan cua
IIC/MIII va Ngan hang The gioi.
AImec Corporation – IaciIic ConsuItants InternationaI. (2000). Ngntcn .uu .ntcn |uc. pn:t
trtcn gt:c tncng ¡uc. gt: c nuc. Ccng nc: X: nct Cnu ngni: Vtct N:m (Tnc Stu!u c|
tnc N:ttcn:| Tr:nspcrt Dctc|cpmcnt Str:tcgu tn tnc Sc.t:| Rcpu||t. c| Vtctn:m)
(VlTRANSS). 8:c .:c .uct .ung. Ia Noi: Co quan hop tac Òuoc te Nhat ban
(]ICA).
AthuIoraIa, I. (2002). C:t .:.n .n|nn s:.n tnucng m:t, .ntcn |uc. xu:t |n:u, t: .c .:u
|nuucn |n|.n (Tr:!c Pc|t.u Rc|crms, cxpcrt Str:tcgtcs, :n! tnc ln.cntttc Stru.turc).
Tai Iieu nghien cuu cua Ngan hang The gioi ve xuat Ihau cua Viet Nam: chInh
sach va trien vong (IacIground paper to the WorId IanI study Vietnam Ixports:
IoIicy and Irospects), Ia Noi.
IaIes, S. & Rama, M. (2002). Nguc t |:c 1c ng |nu tu . nn: nuc . .c |i tr: |ucng tn: p
|ncng¹Nnung sc s:nn pnu ncp c mct nuc. 1:ng pn:t trtcn (Arc Pu||t. Sc.tcr
Wcr|crs Un!crp:t!¹ Apprcprt:tc Ccmp:r:tcrs tn : Dctc|cptng Ccuntru) (Tai Iieu
nghien cuu chInh sach cua Ngan hang The gioi No. 2747). Washington, IC:
Ngan hang The gioi.
IarthoIomew, A. & Iister S. (2002). Trc .:p trcn gct c TP Hc Cn| Mtnn. mct tnu ngntcm
trcng ¡u:n |u .nt ttcu .cng - !u tn:c |:c .:c (8|c.| Gr:nts tn Hc Cnt Mtnn Cttu. An
|xpcrtmcnt tn Pu||t. |xpcn!tturc M:n:gcmcnt – !r:|t rcpcrt). Ian thao chua xuat
ban, Ngan hang The gioi, Ia Noi.
103
IeIser, I. & Rama, M. (2001). Sc nuu nn: nuc. t: !u tnu: |:c 1cng, uc. t|nn !u: trcn sc |tcu
.:p !c:nn ngntcp .u: Vtct N:m (St:tc Onncrsntp :n! l:|cr Rc!un!:n.u. |sttm:tcs
8:sc! cn |ntcrprtsc - lctc| D:t: |rcm Vtctn:m) (Tai Iieu nghien cuu chInh sach
cua Ngan hang The gioi No. 2599). Washington, IC: Ngan hang The gioi.
Ihushan, I., IIoom, I., Nguyen Iai Iuu, & Nguyen Minh Thang (2001). Vcn nn:n |u.
.u: nguct ngncc c Vtct N:m (Hum:n C:ptt:| c| tnc Pccr tn Vtct N:m). ManiIa: Ngan
hang Ihat trien Chau A.
Iingswanger, I. & IIgin, M. (1998). Suy nghï ve cai cach dat dai va quy mo trang trai
(ReIIection on Iand ReIorm and Iarm Size). In Iicher, C.K. & Staatz ].M. (Ids.),
Pn:t trtcn ncng ngntcp ¡uc. tc (lntcrn:ttcn:| Agrt.u|turc Dctc|cpmcnt) (3
rd
ed.)
(pp.31o-328). MaryIand : The ]ohns IopIins University Iress.
IIanchard, Ò. & ShIeiIer, A. (2001). Nha nuoc Iien bang Ihi co va Ihong co tap trung
chInh trI: Trung Òuo c so vo i Nga (IederaIism With and Without IoIiticaI
CentraIization: China Versus Russia). T:t |tcu .u: .nuucn gt: lMI, 48(4), 171-179.
Ioye, C. R. (2002). Ng:nn !u |i.n Vtct N:m. tnu tn:.n t: .c nct tni trucng (Tnc Tcurtsm
sc.tcr tn Vtctn:m. .n:||cngcs :n! M:r|ct cppcrtuntttcs). Tai Iieu nghien cuu cho
Ngan hang The gioi ve xuat Ihau cua Viet Nam: chInh sach va trien vong, Ia
No i.
ChiIdress, M. & Nguyen The Iung. (2002). Tu |tcu .n|nn s:.n. .:p nn:t .nucng trìnn
.n|nn s:.n 1:t 1:t c Vtct N:m. (Pc|t.u Nctc. Up!:ttng tnc l:n! Pc|t.u Agcn!: tn
Vtctn:m.) Ian thao chua xuat ban, Ngan hang The gioi, Ia Noi.
Trung tam Kinh te Òuoc te (Centre Ior InternationaI Iconomics - CII). (2002). T:n
!ung .:t .:.n tnucng m:t, .nucng ng:t t:t t: trc ng:t (T:|tng A!t:nt:gc c| Tr:!c
Rc|crm. O|st:.|cs :n! lmpc!tmcnts). Ian thao chua xuat ban, Trung tam Kinh te
Òuoc te (Centre Ior InternationaI Iconomics - CII), Canberra.
Trung tam Kinh te Òuoc te (Centre Ior InternationaI Iconomics - CII). (1997): Cn|nn
s:.n tnucng m:t .u: Vtct N:m 199¯ (Vtctn:m’s Tr:!c Pc|t.tcs 199¯). Canberra: Tac
gia.
Trung Tam Ihat trien Nong thon (Center Ior RuraI Irogress) & ActionAid Vietnam.
(2000). Tc:n .:u nc: t: t:. 1cng |cn ngncc 1ct. ngntcn .uu 1tcn nìnn. t:p ¯, trucng
ncp .:. nc ncng tncn c l:m Scn, ttnn Tn:nn Hc: (G|c|:|t.:ttcn :n! tts tmp:.t cn
pctcrtu. .:sc stu!tcs. tc|umc 1. : .:sc stu!u c| rur:| ncuscnc|!s tn l:m Scn, Tn:nn Hc:
Prcttn.c), Ia Noi: Tac gia.
Vien Òuan Iy Kinh te Trung uong. (2002). C:. !c:nn ngntcp .c pn:n nc: .u: Vtct N:m,
ngntcn .uu nc:t 1cng s:u .c pn:n nc:, .:. t:n 1c t: nc ¡u: .nc .n|nn s:.n (
Vtctn:m’s |¡uttt.c! |ntcrprtscs. An |x-Pcst Stu!u c| Pcr|crm:n.c, Prc||cms :n!
lmp|t.:ttcns |cr Pc|t.u). Ian thao chua xuat ban, Vien ÒIKTTU, Ia Noi.
Chuong trình hop tac ve cai cach quan Iy dat dai (Cooperation Irogramme on Iand
Administration ReIorm - CIIAR). (2001). Nghien cuu Iha thi ve tiem nang Iinh
te cua phat trien quan Iy dat dai (IeasibiIity Study on Iconomic IotentiaIs oI a
IeveIoped Iand Administration). Ian thao chua xuat ban, Chuong trình hop
tac Viet Nam - Thuy Iien ve Cai cach quan Iy dat dai, Ia Noi.
Iasgupta, S., Ieichman, U., Meisner, C. & WheeIer, I. (2002). ltcn nc gtu: ngncc 1ct t:
mct trucng c C:m pu .nt:, l:c t: Vtct N:m, !u tn:c (Tnc Pctcrtu-|nttrcnmcnt
Ncxus tn C:m|c!t:, l:c PDR :n! Vtctn:m, Dr:|t). Nhom nghien cuu phat trien,
Washington IC: Ngan hang The gioi.
104
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
IeoIaIiIar, A. (2001). Pn:n |c .nt ttcu .nc 1ucng |c tncc |ncng gt:n c Vtct N:m t: nc ¡u:
.u: nc (Tnc Sp:tt:| Dtstrt|uttcn c| Pu||t. Spcn!tng cn Rc:!s tn Vtctn:m :n! tts
lmp|t.:ttcn)s. Ian thao chua xuat ban, Ngan hang The gioi, Ia Noi.
Co quan Ihat trien Òuoc te (Iepartment Ior InternationaI IeveIopment - IIII) UK.
(1999). Ngntcn .uu t:t trc .nc gt:c !u. ttcu nc. (Prtm:ru |!u.:ttcn Itn:n.tng Stu!u).
Ia Noi: Tac gia.
Ievarajan, S. et aI. (1997). l:m nct stnn tn:m 1inn !u :n t:t Ng:n n:ng Tnc gtct (Rcttttng
prcjc.t :ppr:ts:| :t tnc Wcr|! 8:n|) (Tai Iieu nghien cuu chInh sach cua Ngan
hang The gioi No. 149o). Washington, IC: Ngan hang The gioi.
Io Iình Iuong, Nguyen ThI Thanh Iang, Nijwening, S. & Iagad, R. (2002). D:nn gt:
tc .c .nc mct .u: c Vtct N:m. |:c .:c .uct .ung. (IvaIuation c| Onc Stcp Sncp tn
Vtctn:m. Itn:| Rcpcrt). Ian thao chua xuat ban, Ian To chuc can bo ChInh phu
Viet Nam va Co quan Ihat trien & Iop tac Thuy Sï (SIC), Ia Noi.
Io Kim Chung (2000). Tni trucng 1:t ncng ngntcp c Vtct N:m. tìnn nìnn t: |tcn ngni tc
.n|nn s:.n. Ngntcn Cuu Ktnn tc 1(2o0).
Iapice, I. (2002). Tn:nn .cng t: tn:t |:t. .ncn .cn 1ucng 1ung .nc t:ng trucng 1inn nucng
xu:t |n:u lSu..css :n! I:t|urc. Cnccstng tnc Rtgnt P:tn tc |xpcrt-lc! Grcntn]. Ian
thao chua xuat ban, Chuong trình Viet Nam cua truong ]IK SchooI oI Covernment,
TI Io ChI Minh.
Io Òuy Toan & Iyer, I. (2002). Quucn 1:t 1:t t: pn:t trtcn |tnn tc. |:ng .nung tu Vtct
N:m ll:n! Rtgnts :n! |.cncmt. Dctc|cpmcnt. |tt!cn.c |rcm Vtctn:m]. Ian thao
chua xuat ban, Khoa Kinh te, Cambridge (Massachusetts), Massachusetts Institute
oI TechnoIogy.
Io Son Ia. (2000). Hucng !:n ngntcp tu tc ¡uu trìnn tc .nu., ¡u:n |u nn: nuc. 1ct tct Hct
Qu:n .nung. Ian To chuc Can bo ChInh phu (Io Noi Vu), Ia Noi.
Idmonds, I. & IavcniI, N. (2002). Tc:n .:u nc: .c |:m t:ng |:c 1cng trc cm |ncng¹ 8:ng
.nung tu Vtct N:m lDccs G|c|:|t.:ttcn ln.rc:sc Cnt|! l:|cr¹ |tt!cn.c |rcm Vtctn:m]
(Tai Iieu Iam viec No. 87o0) [IIectronic versionj. Cambridge, MA: NationaI
Iureau oI Iconomic Research.
Ian, S., IazeII, I. & Thorat, S. (2000). Chi tieu cua chInh phu, tang truong va ngheo
doi o nong thon An Io [Covernment Spending, Crowth and Ioverty in RuraI
Indiaj T:p .n| |tnn tc ncng ngntcp Mu lAmcrt.:n ]curn:| c| Agrt.u|tur:| |.cncmt.s],
82 (4), 1038-1051.
Ian, S., Zhang, I. & Zhang, X. (2002). 8:t |ìnn 1:ng trcng t:ng trucng t: ngncc 1ct c
ncng tncn Trung Quc.. t:t trc .u: 1:u tu .cng .cng lGrcntn tnc¡u:|ttu :n! pctcrtu
tn rur:| Cntn:. tnc rc|c c| pu||t. tntcstmcnts] (IIIRI Research Report, No.125).
Washington, IC: Vien Nghien Cuu ChInh sach Iuong thuc Òuoc te (InternationaI
Iood IoIicy Research Institute).
Iritzen, S. (2001). Tnc .nc nc: su tn:m gt:. .:. |:t nc. t: nc ¡u: .nc ttc. .ung .c .:. .nucng
trìnn ¡uc. gt: .u: Vtct N:m llnstttuttcn:|t.tng P:rtt.tp:ttcn. lcsscns lc:rnt :n!
lmp|t.:ttcns |cr Strcngtncntng Vtctn:m’s N:ttcn:| Prcgr:ms]. Ia Noi, Chuong trình
Ihat trien cua Iien hiep quoc (UNII), Òuy Ihat trien ha tang Iien hiep quoc
(UNCII), Co quan Ihat trien Òuoc te Canada (CIIA).
IuIase, I. & Martin, W. (1999). D:nn gt: 1inn |ucng tc nct nn:p |nu tu. m:u !i.n tu !c
AS|AN .u: Vtct N:m lA Qu:nttt:tttc |t:|u:ttcn c| Vtctn:m’s A..csstcn tc tnc
AS|AN Ircc Tr:!c Arc:] (Tai Iieu nghien cuu chInh sach cua Ngan hang The
gioi No. 2220). Washington, IC: Ngan hang The gioi.
105
Ceiger, M. (2002). Cai cach Iam truong o Iình IInh, Òuan Ngai, va Thua Thien - Iue.
Ian thao chua xuat ban, Ngan hang The gioi, Ia Noi.
Tong cuc Thong Ie. (2002). Nien giam Thong Ie 2001, Ia Noi: Nha xuat ban Thong
Ie .
CertIer, I. & IitvacI, ]. (1998). Tiep can voi y te trong giai doan chuyen doi: vai tro
cua Ihu vuc tu nhan o Viet Nam [Access to heaIth care during transition: the
roIe oI the private sector in Vietnamj. In IoIIar, I., CIewwe, I. & IitvacI, ].
(Ids.), Pnu. |ct .u: nc t: .nuucn 1ct .u: Vtct N:m lHcuscnc|! Wc||:rc :n! Vtctn:m’s
Tr:nstttcn] (235-254). Washington, IC: Ngan hang The gioi.
CIewwe, I. & Iai-Anh Iang Ioang (2002). T:ng trucng |tnn tc .u: Vtct N:m trcng
nnung n:m 90 .c |ct .nc nguct ngncc |ncng¹ Pn:n t|.n sc |tcu tu Dtcu tr: mu. scng
!:n .u Vtct N:m lH:s Vtctn:m’s |.cncmt. Grcntn tn tnc 1990’s 8ccn Prc-Pccr¹ An
An:|usts c| D:t: |rcm tnc Vtctn:m ltttng St:n!:r!s Surtcus]. Tai Iieu cho Iao cao
phat trien Viet Nam 2003. Khoa Kinh te hoc ung dung, Iai hoc Minnesota.
CIewwe, I. (2002). Tìm ntcu nnung ucu tc ¡uuct 1inn ttcn |c nc. t:p t: nc. |u. c Vtct N:m
lAn lntcsttg:ttcn c| tnc Dctcrmtn:nts c| S.ncc| Prcgrcss :n! A.:!cmt. A.ntctcmcnt
tn Vtctn:m]. Ian thao chua xuat ban. Iai hoc Minnesota & Ngan hang The gioi.
Truong Y te Cong cong Ia Noi (2002). Du tn:c |:c .:c |:n 1 .nc UNlC|I tc 1tcu tr:
tnucng t:t Vtct N:m l1st Dr:|t c| Rcpcrt tc UNlC|I cn tnc Vtctn:m Mu|tt-.cntcr
lnjuru Surtcu]. Ian thao chua xuat ban, Mang Y te Cong cong Viet Nam, Trung
tam chInh sach thuong tat va nghien cuu phong tranh, Truong Y te Cong cong
Ia Noi, Ia Noi.
IopIins, I. (2002). Dtcu tr: t:. 1cng .u: .c sc n: t:ng Vtct N:m |cn .:. !c:nn ngntcp xu:t
|n:u lTnc lmp:.t c| Vtctn:m’s ln|r:stru.turc cn |xpcrtcrs. A Surtcu]. Ta i Iie u
nghien cuu cho Ngan hang The gioi ve xuat Ihau cua Viet Nam: chInh sach va
trien vong, Ia Noi.
Ianchovichina, I. & Martin, W. (2002, ]une). T:. 1cng |tnn tc .u: ttc. Trung Quc. gt:
nn:p Tc .nu. tnucng m:t tnc gtct l|.cncmt. lmp:.ts c| Cntn:’s A..csstcn tc tnc
WTO.j Tai Iieu trình bay tai hoi thao ve hoi nhap WTÒ, cai cach chInh sach va
giam ngheo o Trung Òuoc, Iac Kinh.
Ianchovichina, I., Suthiwart-Narueput, S. & Zhao, M. (Thang 2&3-2002). T:. 1cng |nu
tu. .u: ttc. Trung Quc. gt: nn:p Tc .nu. Tnucng m:t Tnc gtct lRcgtcn:| lmp:.t c|
Cntn: WTO A..csstcn]. Tai Iieu trình bay tai Ioi thao Ihu vuc ve thuong mai
va ngheo doi o Iong A, Singapore.
Ianchovichina, I. & Martin, W. (2001). Tu do hoa thuong mai o Trung Òuoc Ihi gia
nhap To chuc Thuong mai The gioi [Trade IiberaIization in China’s Accession
to WTÒj. T:p .n| nct nn:p |tnn tc l]curn:| c| |.cncmt. lntcgr:ttcn], 1o(4), 421- 444.
Cong ty Tai chInh Òuoc te (IIC), Òuy phat trien cac du an Me Kong (MIII) & Ngan
hang The gioi. (2002). Ngntcn .uu |nu tu. tu nn:n lPrtt:tc Sc.tcr Stu!u]. Ian thao
chua xuat ban, Ia Noi.
Ian chI dao Iien bo ve danh gia nhu cau phat trien he thong phap Iuat Viet Nam
(2002). D:nn gt: tc:n !tcn nnu .:u pn:t trtcn nc tncng pn:p |u:t Vtct N:m 1cn n:m
2010 - !u tn:c lCcmprcncnsttc Ncc!s Asscssmcnt |cr tnc Dctc|cpmcnt c| Vtctn:m’s
lcg:| Sustcm tc tnc uc:r 2010- !r:|t]. Ia Noi: Van phong ho tro du an hop tac
(]ÒISÒ).
Òuy Tien te Òuoc te (IMI) & Ngan hang The gioi (1999). Vtct N:m. nucng tct mtnn |:.n
ng:n s:.n lVtctn:m. Tcn:r!s Its.:| Tr:nsp:rcn.u]. Ia Noi: Ngan hang The gioi.
106
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Òuy Tien te Òuoc te (IMI). (2002). Vtct N:m. 1:nn gt: |:n 2 |nucn |nc 3 n:m .u: Quu
Gt:m ngncc t: T:ng trucng, ucu .:u mtcn .:. ttcu .nu:n nc:t 1cng - |:c .:c .u:
.nuucn gt:, tcm t:t ttn tu. tc tn:c |u:n .u: 8:n Dtcu n:nn lVtctn:m. Sc.cn! Rcttcn
Un!cr tnc Tnrcc-Yc:r Arr:ngcmcnt Un!cr tnc Pctcrtu Rc!u.ttcn :n! Grcntn I:.t|ttu
:n! Rc¡ucst |cr W:ttcr c| Pcr|crm:n.c Crttcrt:—St:|| Rcpcrt, St:|| St:tcmcnt, Ncns
8rtc| cn tnc |xc.utttc 8c:r! Dts.usstcn, :n! St:tcmcnt |u tnc |xc.utttc Dtrc.tcr |cr
Vtctn:m] (IMI country report No. 02/151). Washington: IMI.
Trung tam thuong mai quoc te (InternationaI Trade Center). (2002). Knucn m:u .nc mct
m:ng |uct pn:t trtcn tnucng m:t nuu ntcn c Vtct N:m tct .ntcn |uc. 1c tnu. ntcn lA
8|ucprtnt |cr :n |||c.tttc Tr:!c Dctc|cpmcnt Nctncr| tn Vtctn:m nttn : Str:tcgu |cr
lmp|cmcnt:ttcn]. Ceneva: Trung tam thuong mai quoc te (WTÒ/UNCTAI) trong
du an “Io tro xuc tien thuong mai va phat trien xuat Ihau” do ChInh phu
Thuy Sï va UNII tai tro tai Ia Noi.
Ngan hang Iop tac Òuoc te Nhat Ian (]IIC). (1999). Pn:t trtcn 1c tni t: |nu tu. nn: c
t:t Vtct N:m lUr|:n Dctc|cpmcnt :n! Hcustng Sc.tcr tn Vtct N:m] (Tai Iieu nghien
cuu cua ]IIC No. 3). ToIyo: Vien Nghien cuu Ihat trien va Tai chInh (Research
Institute Ior IeveIopment and Iinance), Ngan hang Iop tac Òuoc te Nhat Ian.
To chuc ngoai thuong Nhat Ian (]ITRÒ). (2002). Dtcu tr: |:n tnu 12 tc sc s:nn .nt pn|
|tcn ¡u:n 1cn 1:u tu c nnung tn:nn pnc t: |nu tu. .n|nn .u: Cn:u A lTnc Tnc||tn
Surtcu c| lntcstmcnt-rc|:tc! .cst .cmp:rtscn tn M:jcr .ttcs :n! Rcgtcns tn Ast:].
ToIyo: Vu Nghien cuu Iai ngoai, To chuc ngoai thuong Nhat ban.
]ustino, I. & IitchIieId, ]. (2002). Dcng tn:t ngncc 1ct c ncng tncn Vtct N:m. nguct 1uc.
t: |c m:t trcng .:t .:.n lPctcrtu Dun:mt.s tn Rur:| Vtctn:m. Wtnncrs :n! lcscrs
!urtng Rc|crm]. Ian thao chua xuat ban, IIII, Ia Noi.
KerIvIiet, I.].T. (2000). Qu:n |u 1:t ncng ngntcp c Vtct N:m. tcng ¡u:n l Gctcrntng
Agrt.u|tur:| l:n! tn Vtctn:m. An Otcrttcn]. Canberra: Truong nghien cuu Chau
A Thai Iình Iuong, Iai hoc Òuoc gia AustraIia.
Iawson, A. & AIroyd, S. (2002). Tn:m t:n nc trc ttc. t|nn .nt pn| .nc Cntcn |uc. t:ng
trucng t: gt:m ngncc tc:n !tcn lCcnsu|t:n.u tc Suppcrt tnc Ccsttng c| tnc Ccmprcncnsttc
Pctcrtu Rc!u.ttcn :n! Grcntn Str:tcgu. At!c Mcmctrc]. Ian thao chua xuat ban,
Ngan hang The gioi.
Iiqun, ]. (2002). Trung Quc.. mct n:m trcng ¡u: trìnn t:c WTO lCntn:. Onc Yc:r tntc tnc
WTO Prc.css]. Iien van tai Ngan hang The gioi, 22-10-2002. Tai xuong vao 11-
11- 2002, http://www.worIdbanI.
org/wbi/I-SIAN/sub_china_seminar.htm .
Ie Iang Ioanh. (8-2002). D:u tu nuc. ngc:t tru. ttcp c Vtct N:m. |ct ¡u:, tn:nn tuu, tnu
tn:.n, t: trtcn tcng lIcrctgn Dtrc.t lntcstmcnt tn Vtct N:m. Rcsu|ts, A.ntctcmcnts,
Cn:||cngcs :n! Prcspc.ts]. Trình bay tai Ioi nghI ve Iau tu nuoc ngoai truc
tiep: co hoi va thach thuc cho Cam pu chia, Iao va Viet Nam, Ia Noi.
To tin Ianh gia nhu cau phap Iy. (25-o-2002). Tc ttn tc 1:nn gt: nnu .:u pn:t trtcn nc
tncng pn:p |u:t .nc Vtct N:m lNcns|cttcr c| tnc lcg:| Sustcm Dctc|cpmcnt Ncc!s
Asscssmcnt |cr Vtct N:m], 4.
Matin, K. & Iham Minh Iuc. (2000). Tu do hoa thuong mai cua Viet Nam: theo
chuong trình AITA [Vietnam Trade IiberaIization: IoIIowing the AITA Irogramj.
T:p .n| |nc: nc. x: nct tc pn:t trtcn |tnn tc x: nct Vtct N:m lVtctn:m’s Sc.tc-
|.cncmt. Dctc|cpmcnt. : Sc.t:| S.tcn.c Rcttcn], 22, 2o-31.
107
MerIis, M. (2002). Cnt pn| .nc !i.n tu u tc !c gt: 1ìnn tu tr:. nguucn nn:n tnucng tru. g:u
|:t tr:. tc t:t .n|nn lI:mt|u Out-O|-Pc.|ct Spcn!tng |cr Hc:|tn Scrtt.cs. A Ccnttnutng
Scur.c c| Itn:n.t:| lnsc.urttu]. New YorI: CommonweaIth Iund, 509.
Io Tai chInh Viet Nam. (2002). D:nn gt: .nt ttcu .cng .u: ttnn 8:. Ntnn n:m 2001 trcng
ncng ngntcp t: u tc l8:. Ntnn 2001 Prcttn.t:| Pu||t. |xpcn!tturc Rcttcn tn Agrt.u|turc
:n! Hc:|tn]. Ianh gia chi tieu cong giai doan II VII/9o/028, Ia Noi: Tac gia.
Io Tai chInh Viet Nam. (2001). C:t tntcn tnu t: ¡u:n |u .nt ng:n s:.n nn: nuc. tncng ¡u:
nc tncng |nc |:.. Hc tncng |nc |:. Vtct N:m llmprcttng St:tc 8u!gct Rctcnuc :n!
|xpcn!tturc M:n:gcmcnt tnrcugn tnc St:tc Trc:suru Sustcm. Trc:suru Sustcm tn
Vtctn:m]. Ianh gia chi tieu cong giai doan II VII/9o/028, Ia Noi: Tac gia.
Io Tai chInh Viet Nam. (2001). D:nn gt: .nt ttcu .cng n:m 2001 .nc TP Hc Cn| Mtnn trcng
gt:c !u. t: u tc lHc Cnt Mtnn Cttu 2001 Prcttn.t:| Pu||t. |xpcn!tturc Rcttcn tn
|!u.:ttcn :n! Hc:|tn]. Ianh gia chi tieu cong giai doan II VII/9o/028, Ia Noi:
Tac gia.
Io Tai chInh Viet Nam. (2001). D:nn gt: .nt ttcu .cng n:m 2001 .nc Qu:ng 8ìnn trcng gt:c
!u. t: gt:c tncng lQu:ng 8tnn 2001 Prcttn.t:| Pu||t. |xpcn!tturc Rcttcn tn |!u.:ttcn
:n! Tr:nspcrt]. Ianh gia chi tieu cong giai doan II VII/9o/028, Ia Noi: Tac
gia.
Io Tai chInh Viet Nam. (2000). C:t tntcn nc tncng .nt ttcu ng:n s:.n .nc .nt tnucng xuucn
llmprcttng tnc 8u!gct-Ncrm Sustcm |cr Rc.urrcnt |xpcn!tturcs]. Ianh gia chi tieu
cong giai doan II VII/9o/028, Ia Noi: Tac gia.
Io Ke hoach & Iau tu Viet Nam. (2002). Cnucng trìnn 1:u tu .cng .cng 2001-2005 lPu||t.
lntcstmcnt Prcgr:m 2001-2005]. Ia Noi: Cong hoa Xa hoi Chu nghïa Viet Nam .
Cuc Moi truong quoc gia (2002). Pn:t trtcn |cn tung c Vtct N:m. 1:nn gt: tc 10 n:m ¡u:
t: .cn 1ucng truc. m:t lSust:tn:||c Dctc|cpmcnt tn Vtctn:m. A rcttcn c| tnc p:st tcn
uc:rs :n! tnc p:tn :nc:!]. Ia Noi: Io Khoa hoc Cong nghe Moi truong Viet
Nam.
Cuc Moi truong quoc gia, Viet Nam. (2000). Cntcn |uc. ¡uc. gt: tc |:c tc mct trucng l
N:ttcn:| Str:tcgu |cr |nttrcnmcnt:| Prctc.ttcn], Ia Noi: Io Khoa hoc Cong nghe
Moi truong Viet Nam.
Narayan, I. I. & Codden, T. (2000). Qu:n |¹u t:t .n|nn t: .:. t:n 1c ¡u:n tri nn: nuc. c
Vtct N:m, T:p 1 l Itn:n.t:| M:n:gcmcnt :n! Gctcrn:n.c lssucs tn Vtct N:m, Vc|umc
]1. ManiIa: Ngan hang Ihat trien Chau A.
Narayan, I., IateI, I., SchaIIt, K., Rademacher, A. &. Koch-SchuIte, S. (2000). Ttcng nct
.u: nguct ngncc. Cc :t ngnc tn:u .nung tct |ncng¹ lVct.cs c| tnc Pccr. C:n Anucnc
Hc:r Us¹] New YorI, NY: ÒxIord University Iress.
Nguyen Iình Iuong (Id.). (1999). S:n xu:t t: 1ct scng .u: .:. nc ncng !:n tntcu nc:.
|ncng .c 1:t c 1cng |:ng scng Cuu lcng. t:n 1c t: gt:t pn:p [Iroduction and
Iiving Standards oI Iarmer IousehoIds Which do not have or IacI Iand in the
MeIong River IeIta: Situation and SoIutionsj. Ia Noi: Nha xuat ban chInh trI.
Nguvc n Nguvc I Nga. (2002). Caù c xu höôù ng trong ngaø nh giaù o duï c töø 1993-1998
[Trends in the education sector from 1993-1998] (Tai Iicu nglicn cuu
clínl sa cl cu a Nga n la ng Tlc gio i No.2891). WaslingIon, LC:
Ngan lang Tlc gioi.
Nguyen Ihuong Òuynh Trang, ]onathan S., et. aI. (2002). Htcp nct |tnn !c:nn c Vtct
N:m. ntcn tr:ng, t:t trc t: nc:t 1cng l8ustncss Assc.t:ttcns tn Vtctn:m. St:tus,
108
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Rc|cs :n! Pcr|crm:n.c] (Thao Iuan ve Ihu vuc tu nhan No.13). Ia Noi: MIII
va Asia Ioundation.
Nguyen ThI Ioa, SutherIand, K. & Thoburn, ]. (2002). Tc:n .:u nc: t: t:. 1cng .u: .c
.:u |:t trcng ng:nn !ct |cn .:. nc c Vtct N:m lG|c|:|t.:ttcn :n! tnc lmp:.t c|
Rcstru.turtng tn tnc Tcxtt|cs Sc.tcr cn Hcuscnc|!s tn Vtctn:m]. Ian thao chua xuat
ban, IIII, Ia Noi.
Nguyen Van Thanh & Iinh Iuy Ioa. (1999). Vietnam. In SiII, T. (Id.), lcng |:. :t t:
lu:t c Cn:u A lPnt|:ntnrcpu :n! l:n tn Ast:] (355-371). San Irancisco: ]ossey –
Iass IubIishers.
Nguyen Van Sau & Io Van Thong. (2001). Ccng 1cng |:ng x: Vtct N:m ntcn n:u
[Vietnam ViIIage Community Todayj. TI Io ChI Minh: Ioc vien ChInh trI Io
ChI Minh.
Vien nghien cuu Nomura (Nomura Research Institute). (2002). Pn:t trtcn, t:c 1tcu |tcn
.nc tnucng m:t t: t:. 1cng |cn gt:m ngncc .u: Vtct N:m lVtctn:m Dctc|cpmcnt,
Tr:!c I:.t|tt:ttcn :n! tnc lmp:.t cn Pctcrtu Rc!u.ttc]n. Soan thao cho Io Ciao
thong Van tai Viet Nam va Ngan hang The gioi. ToIyo: Vien nghien cuu
Nomura.
Iham Iao Iuong & Yoichi Izumida. (2002). Tai chInh cho phat trien nong thon o Viet
Nam: mot phan tIch vi mo ve dieu tra ho [RuraI IeveIopment Iinance in
Vietnam: A Microeconometric AnaIysis oI IousehoId Surveysj. Pn:t trtcn tnc
gtct (Wcr|! Dctc|cpmcnt), 30(2), 319-335.
Iham ThI Ian Iuong. (2000). T:. 1cng .u: .n|nn s:.n tnucng m:t t: 1:u tu |cn pn:n pnct
tnu nn:p c Vtct N:m, su !ung |nucn |nc .:n |:ng tcng tnc llmp:.ts c| tr:!c :n!
tntcstmcnt pc|t.u cn tn.cmc !tstrt|uttcn tn Vtctn:m ustng : gcncr:| c¡ut|t|rtum
|r:mcncr|] Iuan an tien sï, chua xuat ban, Iai hoc Òuoc gia AustraIia, Chuong
trình tren dai hoc ve Iinh te hoc phat trien, Canberra, AustraIia.
Iham Van Thuyet. (2002). Vtct N:m. mct trucng ¡uu .nc t: !i.n tu nc trc pn:t trtcn xu:t
|n:u lVtctn:m. Rcgu|:tcru |nttrcnmcnt :n! Suppcrt Scrtt.c |cr |xpcrt Dctc|cpmcntj.
Tai Iieu nghien cuu cho Ngan hang The gioi ve xuat Ihau cua Viet Nam: chInh
sach va trien vong, Ia Noi.
To dac nhiem giam ngheo (Ioverty TasI Iorce). (2002a). Nct nc: .:. mu. ttcu pn:t trtcn
tntcn ntcn |u 1c gt:m ngncc c Vtct N:m. 1:m |:c |cn tung mct trucng llc.:|t.tng
MDGs |cr Pctcrtu Rc!u.ttcn tn Vtct N:m. |nsurtng |nttrcnmcnt:| Sust:tn:|t|ttu].
Cac chien Iuoc nham dat duoc muc tieu phat trien cua Viet Nam, Ia Noi:
Chuong trình phat trien Iien hiep quoc.
To dac nhiem giam ngheo (Ioverty TasI Iorce). (2002b). Nct nc: .:. mu. ttcu pn:t trtcn
tntcn ntcn |u 1c gt:m ngncc c Vtct N:m. .:t tntcn tìnn nìnn su. |ncc t: gt:m |:t
|ìnn 1:ng llc.:|t.tng MDGs |cr Pctcrtu Rc!u.ttcn tn Vtct N:m. lmprcttng Hc:|tn
St:tus :n! Rc!u.tng lnc¡utttcs]. ac chien Iuoc nham dat duoc muc tieu phat trien
cua Viet Nam, Ia Noi: Ngan hang Ihat trien Chau A va To chuc Y te The
gioi.
Iradhan, M. (2002). Tcn |:c nntcu 1c gt:m nnc 1cng gcp .: nn:n .u: nguct ngncc t:c gt:c
!u. .c sc t: u tc¹ lHcn mu.n Dccs tt Ccst tc Rc|tctc tnc Pccr |rcm Prtt:tc Ccntrt|uttcns
|cr 8:st. |!u.:ttcn :n! Hc:|tn¹] Ian thao chua xuat ban, Ngan hang The gioi, Ia
No i.
Rama, M. (in press a). Tc:n t:u nc: t: nguct |:c 1cng c .:. nuc. 1:ng pn:t trtcn lG|c|:|t.:ttcn
:n! Wcr|crs tn Dctc|cptng Ccuntrtcs]. Tai Iieu nghien cuu chInh sach sap ban
hanh, Ngan hang The gioi.
109
Rama, M. (tren bao b). Ie qua gioi Ihi cat giam Ihu vuc cong: chuong trình cai cach
cua Viet Nam [The Cender ImpIications oI IubIic Sector Iownsizing: The ReIorm
Irogram oI Vietnamj. Nn: ¡u:n s:t ngntcn .uu, Ng:n n:ng Tnc gtct.
Rama, M. (1999). Cat giam Ihu vuc cong: dan Iuan [IubIic Sector Iownsizing: an
Introduction.j T:p .n| |tnn tc Ng:n n:ng Tnc gtct,13 (1), 1-22.
RavaIIion, M. & Van de WaIIe, I. (2001). Xc: |c ncng ngntcp t:p tnc. |ct ¡u: tc pnu. |ct
trcng tu nn:n nc: 1:t 1:t c :t c Vtct N:m l8rc:|tng up tnc Cc||c.tttc I:rm. Wc||:rc
Out.cmcs c| Vtctn:m’s M:ssttc l:n! Prtt:tt.:ttcn] (Tai Iieu nghien cuu chInh sach
cua Ngan hang The gioi No. 2710). Washington, IC: Ngan hang The gioi.
Cong hoa Xa hoi Chu nghïa Viet Nam . (2002). Cntcn |uc. t:ng trucng t: gt:m ngncc
tc:n !tcn lTnc Ccmprcncnsttc Pctcrtu Rc!u.ttcn :n! Grcntn Str:tcgu] (CPRGS), Ia
No i.
Ian chI dao ve cai cach hanh chInh nha nuoc (2002). T:. 1cng .u: .:t .:.n n:nn .n|nn |cn
pn:t trtcn |tnn tc x: nct c ttnn 8ìnn Ducng llmp:.t c| Pu||t. A!mtntstr:tttc Rc|crm
cn Sc.tc-|.cncmt. Dctc|cpmcnt tn 8tnn Ducng prcttn.c]. Ian thao chua xuat ban,
Ia Noi.
Suthiwart-Narueput, S. (1998). Pn:n t|.n |tnn tc tc .nucng trìnn 1:u tu tncc ng:nn lTnc
|.cncmt. An:|usts c| sc.tcr tntcstmcnt prcgr:m] (Tai Iieu nghien cuu chInh sach
cua Ngan hang The gioi No.1973).
Svendsen, M. (2002). Ngntcn .uu tc .:. !c:nn ngntcp .c pn:n nc: trcng ng:nn tnuu s:n -
8c Tnuu s:n, nnung pn:t ntcn sc |c, !u tn:c |:c .:c lStu!u c| |¡uttt.c! |ntcrprtscs
tn tnc Itsncrtcs Sc.tcr - Mtntstru c| Itsncrtcs / SlR|D. prc|tmtn:ru |tn!tngs (!r:|t
rcpcrt)]. Soan thao cho du an IANIIA ho tro cho cong nghiep hoa va co cau
Iai doanh nghiep (SIRII), Ia Noi.
SwedeSurvey. (2002). 8:c .:c |ct tnu. .nucng trìnn ncp t:. Vtct N:m - Tnuu Dtcn trcng .:t
.:.n ¡u:n |u 1:t 1:t lTcrmtn:| Rcpcrt cn Vtctn:m-Snc!cn Cccpcr:ttcn Prcgr:mmc cn
l:n! A!mtntstr:ttcn Rc|crm]. CIIAR, Ciai doan I, 1997-2001. Ia Noi: Chuong
trình hop tac Viet Nam - Thuy Iien.
Thoburn, ]., Nguyen ThI Thanh Ia & Nguyen ThI Ioa. (2002). Tc:n .:u nc: t: ng:nn
!ct Vtct N:m. t:. 1cng |cn !c:nn ngntcp t: nguct |:c 1cng lG|c|:|t.:ttcn :n! tnc
Tcxtt|c ln!ustru c| Vtctn:m. lmp:.ts cn Itrms :n! Wcr|crs]. Ian thao chua xuat
ban, IIII, Ia Noi.
Ioi nghI Iien hiep quoc ve thuong mai va phat trien (UNCTAI). (2002): 8:c .:c 1:u
tu tnc gtct 2002. .:. t:p 1c:n xuucn ¡uc. gt: t: |n: n:ng .:nn tr:nn xu:t |n:u
lWcr|! lntcstmcnt Rcpcrt 2002.
Tr:nsn:ttcn:| Ccrpcr:ttcns :n! |xpcrt Ccmpctttttcncss]. New YorI: Iien hiep quoc.
Van de WaIIe, I. (2002a). Iua chon dau tu duong bo nong thon de giup giam ngheo.
Pn:t trtcn tnc gtct lChoosing RuraI Road Investments to IeIp Reduce Ioverty.
Wcr|! Dctc|cpmcnt j, 30(4), 575-589.
Van de WaIIe, I. (2002b). Kn|: .:nn 1cng t: tinn trcng m:ng :n stnn x: nct .u: Vtct N:m
lTnc St:tt. :n! Dun:mt. ln.t!cn.c c| Vtct N:m’s Pu||t. S:|ctu Nct j(Tai Iieu nghien
cuu chInh sach cua Ngan hang The gioi No. 2791). Washington, IC: Nhom
nghien cuu phat trien, Ngan hang The gioi.
Van de WaIIe, I. & Cratty, I. (2002). Ktnn tc tni trucng pnt ncng ngntcp mct nct .c pn:t |:
.cn 1ucng tnc:t ngncc .nc Vtct N:m |ncng¹ lls tnc |mcrgtng Ncn-I:rm M:r|ct
|.cncmu tnc Rcutc cut c| Pctcrtu tn Vtctn:m¹] Ian thao chua xuat ban, IICRC,
Ngan hang The gioi, Washington, IC.
110
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Van de WaIIe, I. & Cunewardera, I. (2001). Nguyen nhan bat bình dang dan toc o
Viet Nam [Sources oI Ithnic InequaIity in Vietnamj. T:p .n| |tnn tc nc. pn:t trtcn
l]curn:| c| Dctc|cpmcnt |.cncmt.s], o5, 177-207.
Vtct N:m. Qu:n |u ngucn |u. nn: nuc.. D:nn gt: .nt ttcu .cng 2000 lVtctn:m. M:n:gtng
Pu||t. Rcscur.cs 8cttcr Pu||t. |xpcn!tturc Rcttcn 2000]. (2000). Iao cao cong tac
chung giua chInh phu Viet Nam va nhom cong tac ve danh gia chi tieu cong
cua cac nha tai tro, Ia Noi: Ngan hang The gioi.
Iai tieng noi Viet Nam. (5 March, 2002 ). lct |cu gct .u: Tnu tucng Vtct N:m tc .:t tntcn
!:n .nu .:p 1i: pnucng lVtctn:m Prcmtcr C:||s |cr lmprctc! Dcmc.r:.u :t tnc lc.:|
lctc|]. Van ban tuong thuat trong Iao cao theo doi quoc te cua IIC, o-3- 2002.
Tai xuong vao thang 8- 2002 tu
http://www.un.org.vn/donor/civiI/VanKhai050302.htm.
WagstaII, A. & Nga Nguyet Nguyen . (2001). Ngncc 1ct t: trtcn tcng scng .u: trc cm
Vtct N:m trcng 1ct mct lPctcrtu :n! surttt:| prcspc.ts c| Vtctn:mcsc .nt|!rcn un!cr
Dct Mct] (Tai Iieu nghien cuu chInh sach cua Ngan hang The gioi No. 2832).
Washington, IC: Ngan hang The gioi.
WagstaII, A. & IoorsIaer, I. (2001). Cnt tr: .nc |n:m .nu: |cnn. |ucng nc: t|nn .cng |:ng,
t:t nc:, t: su |:n .ung nc:, :p !ung .nc Vtct N:m 1993-1998 lP:utng |cr nc:|tn .:rc.
Qu:ntt|utng |:trncss, .:t:strcpnc :n! tmpctcrtsnmcnt, nttn :pp|t.:ttcns tc Vtctn:m
1993-98] (Tai Iieu nghien cuu chInh sach cua Ngan hang The gioi No. 2715).
Washington, IC: Ngan hang The gioi.
WagstaII, A., IoorsIaer, I., & Watanabe N. (in press). Ioc tach cac nguyen nhan cua
bat bình dang trong y te, ung dung cho bat bình dang trong suy dinh duong o
Viet Nam. T:p .n| |tnn tc |ucng lÒn Iecomposing the Causes oI IeaIth Sector
InequaIities, With an AppIication to MaInutrition InequaIities in Vietnam. ]curn:|
c| |.cncmctrt.s].
WagstaII, A. (2002). Io Iuong tInh bình dang trong tai tro cho y te: suy nghï ve nhung
phuong an cho tInh bình dang cua WIÒ trong chI so tai tro [Measuring equity
in heaIth care Iinancing: reIIections on and aIternatives to WIÒ’s Iairness oI
Iinancing indexj. Ktnn tc nc. su. |ncc lHc:|tn |.cncmt.s], 11(2), 103-115.
Wan, C. I. & Cheng, I. (2001). Tac dong cua phan tan dat dai va Ioi suat theo quy
mo trong nong nghiep o Trung Òuoc [IIIects oI Iand Iragmentation and returns
to scaIe in the Chinese Iarming sectorj. Ktnn tc nc. ung !ung lApp|tc! |.cncmt.s],
33(2), 183-194.
Ngan hang The gioi. (in press a). Vtct N:m. D:nn gt: ng:nn ng:n n:ng lVtctn:m.
8:n|tng Sc.tcr Rcttcn]. Washington IC: Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi. (tren bao b). Vtct N:m. |:c .:c 1:nn gt: 1:u tn:u mu: s:m ¡uc. gt:.
C:t .:.n 1:u tn:u mu: s:m .cng lVtctn:m. Ccuntru Prc.urcmcnt Asscssmcnt Rcpcrt.
Tr:ns|crmtng Pu||t. Prc.urcmcnt]. Ia Noi: Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi. (tren bao c). D:nn gt: t|nn |cn tung tc nc t: tnc:t |nct .nucng trìnn
.:. nuc. nc tr:m trcng lDc|t Sust:tn:|t|ttu Asscssmcnt :n! HlPC Gr:!u:ttcn].
Washington IC: Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi. (tren bao d). Ngntcn .uu nc. |u. tc tc:n t: ttcng Vtct .u: nc. stnn
|cp 5 lGr:!c 5 Stu!u cn Stu!cnt A.ntctcmcnt tn M:tncm:tt.s :n! Vtctn:mcsc Rc:!tng.j
Ia Noi: Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi. (2002a). Htcn 1:t nc: ¡u:n |¹u nc nn: nuc. t: rut rc ng:n s:.n .u:
.:. DNNN. 1:nn gt: 1c nc trc |u tnu:t t: nnu .:u nc tncng lMc!crnt.tng tnc
111
M:n:gcmcnt c| Pu||t. Dc|t :n! SO| Its.:| Rts|s. Asscssmcnt |cr Tc.nnt.:| Asstst:n.c
:n! Sustcm Ncc!s]. Ian thao chua xuat ban, Ngan hang The gioi, Washington,
IC.
Ngan hang The gioi. (2002b). Vtct N:m. 8:c .:c !tcn |tcn mct trucng lVtctn:m. |nttrcnmcnt
Mcnttcr]. Ia Noi: Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi. (2002c). Iao cao phat trien Viet Nam 2002: tnu. ntcn .:t .:.n 1c
t: ng truc ng t: gt: m ngnc c nn:nn ncn [Vietnam IeveIopment Report 2002:
ImpIementing ReIorms Ior Iaster Crowth and Ioverty Reductionj. Ia No i:
Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi. (2002d). Cn|nn s:.n t: nc:t 1cng xu:t |n:u .u: Vtct N:m. tnu tn:.n
t: t:n nct - du thao [Vietnam’s export poIicies and perIormances: ChaIIenges
and opportunities – draItj. Ian thao chua xuat ban cho nghien cuu cua Ngan
hang The gioi ve xuat Ihau cua Viet Nam: chInh sach va trien vong, Ia Noi.
Ngan hang The gioi (2002e). V:n |:n .ntcn |uc. gt:m ngncc .u: Vtct N:m t: 1:nn gt:
.nung .u: lDA-lMI [Vietnam Ioverty Reduction Strategy Iaper and ]oint IIA-
IMI StaII Assessmentj. Washington IC: Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi, mang ve gioi. (2002, September) Quucn su !ung 1:t t: |ìnn 1:ng
gtct c Vtct N:m. Nnung |tcn pn:p nu: ncn 1c 1u: gtct t:c pn:t trtcn [Iand Use
Rights and Cender IquaIity in Vietnam. Iromising Approaches to Ingendering
IeveIopmentj. [To tinj Ta i xuo ng nga y 18-11-2002 tu http: //
www.worIdbanI.org/gender/promising/ september2002number1.pdI.
Ngan hang The gioi. (2001). Vtct N:m. 1:nn gt: tr:.n nntcm t:t .n|nn ¡uc. gt: [Vietnam:
Country IinanciaI AccountabiIity Assessmentj. Ia Noi: Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi. (2000a). Vtct N:m 2010. Ttcn t:c tnc |u 21, Iao cao chung cua
Ngan hang The gioi, Ngan hang Ihat trien Chau A, va Chuong trình phat
trien Iien hiep quoc [Vtctn:m 2010. |ntcrtng tnc 21
st
Ccnturu, ]oint Report oI
Ngan hang The gioi, Asian IeveIopment IanI and United Nations IeveIopment
Irogramj, Washington IC: Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi. (2000b). Vtct N:m. ¡u:n |u ngucn |u. nn: nuc.. D:nn gt: .nt ttcu
.cng 2000 l Vtctn:m. M:n:gtng Pu||t. Rcscur.cs 8cttcr. Pu||t. |xpcn!tturc Rcttcn
2000]. Ia Noi: Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi. (1999). Vtct N:m. T:n .cng ngncc 1ct lVtctn:m. Att:.|tng Pctcrtu].
Ia Noi: Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi & Co Òuan phat trien quoc te (IIII) UK. (1999). Vtct N:m. ttcng
nct .u: nguct ngncc. Tcng ncp .:. |:c .:c D:nn gt: ngncc 1ct .c su tn:m gt: .u:
nguct !:n lVtctn:m Vct.cs c| tnc Pccr. Suntncsts c| P:rtt.tp:tcru Pctcrtu Asscssmcnts].
Ngan hang The gioi va IIII (UK) trong quan he doi tac voi ActionAid Vietnam,
Save the ChiIdren (UK) va MRII Viet Nam - Thuy Iien. Viet Nam.
Ngan hang The gioi, Sida, AusAII, Su quan Vuong Òuoc Ia Ian, & Io Y te Viet
Nam. (2001). Vtct N:m. Kncc 1c pn:t trtcn |cn tung. Ngntcn .uu tcng ¡u:n ng:nn
u tc Vtct N:m lVtctn:m. Grcntng Hc:|tnu. A Rcttcn c| Vtctn:m’s Hc:|tn Sc.tc]r. Ia
Noi: Ngan hang The gioi.
Ngan hang The gioi, Co quan phat trien quoc te (IIII) UK , Uy ban Chau Au(IC)
Chuong trình phat trien Iien hiep quoc (UNII). (2002). G:n gt:m ngncc t: ¡u:n
|u mct trucng. tnu tn:.n t: .c nct .nc .n|nn s:.n lltn|tng Pctcrtu Rc!u.ttcn :n!
|nttrcnmcnt:| M:n:gcmcnt. Pc|t.u Cn:||cngcs :n! Oppcrtuntttcs], Washington IC:
Ngan hang The gioi.
112
VIEÄT MAM. 1HÖÏC HIEÄN CAM KEÁT
Zhou, ]. M. (2002). Nnung nìnn tnu. .n|nn trcng ncp nn:t t: mc rcng 1:t 1:t c Trung Quc.,
Rome, Vu Iha t trie n be n vu ng, To chu c No ng Iuong cu a Iie n hie p quo c
[Prtn.tp:| Icrms c| l:n! Ccnsc|t!:ttcn :n! |xp:nstcn tn Cntn:. Rome: SustainabIe
IeveIopment Iepartment (SI), Iood and AgricuIture Òrganization oI the United
Nationsj.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful