P. 1
Recenzija - Ljiljana Gavrilović

Recenzija - Ljiljana Gavrilović

|Views: 102|Likes:
Published by www.homolje.co.rs
Recenzija odgovora na ponovni reprint knjige Tihomira Djordjevića
Recenzija odgovora na ponovni reprint knjige Tihomira Djordjevića

More info:

Categories:Types, Research, History
Published by: www.homolje.co.rs on May 04, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/04/2015

pdf

text

original

Ljiljana Gavrilović, Etnografski institut SANU, Beograd

EMOCIJE, POLITIKA I NAUKA ILI: TIHOMIR ĐORĐEVIĆ PONOVO MEĐU RUMUNIMA

spitivanja porekla naroda, etničkih i kulturnih grupa bilo je, tokom i omantičarskog perioda, jedna od okosnica defmisanja veze r/među prostora koji "pripada" narodu/grupi i vice versa, naročito ii n;icionalnim naukama Volkskunde/Volkerkunde tipa, što je, u tom trenutku, bio jedan od osnova uspostavljanja realnih političkih granica i izmedju novostvaranih nacionalnih država. U tom smislu se, za mnoge radove objavljivane u periodu formiranja nacionalnih država i/ili redefinisanja njihovih granica na međunarodnim mirovnim kongresima, moze reći da su bili deo političkih projekata. (Najbolji primer je, verovatno , Cvijićevo Balkansko poluostrvo, objavljeno prvi put na Francuskom 1918, a tek zatim na srpskom jcziku 1921. godine. Za drugi deo knjige, Psihičke osobine Južnih Slovena, već između dva rata konstatovano je da je delovao " kao naučno, geopolitičko i etnografsko fundiranje političkih težnji Srbije".1 Neki autori Maria Imlorova, Karl Kaser iznose, čak, ideju da je Cvijić svoju knjiguzapravo namenio isključivo za spoljnu upotrebu1). Jedan od takvih radova bio je, nesumnjivo, i tekst Istina u pogledu Rumuna u Srbiji Tihomira Đorđevića, iz 1919. godine, sve do sada objavijen u celini samo na firancuskom i engleskom jeziku. Rekonstrukcija lokalnog/nacionalnog identiteta na Balkanu, čiji je jedan od ključnih markera - tokom poslednje dve decenije 20. veka bilo i "poreklo", proizvelo je niz "istraživanja" prošlosti (istorijskih, etnografskih, lingvističkih i sl.), koja su za cilj imala dokazivanje ko (narod, nacija, etnička grupa) je bio "pre" na kom prostoru, kao i ko je od koga "stariji". Suština tog dokazivanja bilo je utvrđivanje "prava" na teritoriju, pre svega u političkom smislu, opet u kontekstu političkih projekata - bilo formiranja novih država, bilo zadržavanja postojećeg (danas prethodnog) stanja. Sva slična "istraživanja" nesumnjivo su bila otvaranje vrata mogućnostima kreiranja predteksta za agresivni nacionalizam.
1 K. Kaser, Anthropology and the Balkanization of the Balkans: Jovan Cvijić and Dinko Tomašić, Ethnologia Balkanica 2, Sofia 1998, 89-100.

I

To se može videti kako u nacističkoj ideologiji "krvi i tla", gde su mitologija i geografija povezane u konstruisanju etnički/nacionalno adresiranog prostora, tako i u mitu o Divljem Zapadu i/ili mitologiji cionizma, ali i u balkanskim zbivanjima tokom raspada Jugoslavije. Doslovna identifikacija mesta i ličnog/nacionalnog identiteta bila je jasno izražena čak i u političkoj upotrebi termina "ognjište", koja implicira s jedne strane tradiciju (fizički prostor ognjišta kao centar tradicionalnih kuća svih tipova), a sa druge izjednačavanje osobe (podrazumevajući pod time sve vrste njenih identiteta) sa prostorom koji je - ličnom, porodičnom i nacionalnom istorijom - na nju adresiran. Tako je napuštanje "svog ognjišta" (= svog nacionalnog/etničkog prostora) u političkom, ali i javnom diskursu postalo gubitak sebe. Deceniju kasnije, iako je u javnom diskursu takva retorika manje-više napuštena, i dalje ima pokušaja da se reaktiviraju slični (kvazi)naučni pristupi. Naime, Radomir Rakić je 2006. godine objavio prevod teksta Istina u pogledu Rumuna u Srbiji Tihomira Đorđevića, koji je tako prvi put predstavljen domaćoj javnosti na srpskom jeziku u celini (delovi tog teksta bili su inkorporirani u neke druge Đorđevićeve radove), uz dodatak nenaslovljenog predgovora ipogovora pod naslovom „Tihomir R. Đorđević i Vlasi". Preispitivanje/ ponovno čitanje starijih naučnih tekstova potpuno je legitimna tema ozbiljnog naučnog rada. U tom smislu bi tekst Istina u pogledu Rumuna u Srbiji Tihomira Đorđevića mogao da bude povod za preispitivanje odnosa između političkog diskursa autora i ciljeva zbog kojih je rad pisan (u opštem političkom kontekstu svoga vremena) s jedne strane i izabrane građe, načina njenog reprezentovanja i zaključaka, sa druge. No, Rakićev predgovor i pogovor ostali su u postpunosti u okvirima naučnog manira kraja 19. i početka 20. veka (ili, bolje rečeno, političke nacionalne "etnografije" iz poslednje decenije 20. veka), uz nastojanje da se zaključci i građa iz Đorđevićevićevog rada usmere dalje prema tvrdnji da su Rumuni iz istočne Srbije, koje Rakić dosledno naziva isključivo Vlasima, prvo bili Srbi, a tek kasnije postali ono što su bili početkom 20. veka, uz prećutno podrazumevanje da su oni to i danas (bez obzira, naravno, na to kako oni doživljavaju sami sebe).

Rukopisom KUD SE DEDOŠE RUMUNI TIHOMIRA DORĐEVICA, Slavoljub Gacović polemiše sa oba teksta, iznoseći obimnu građu iz istorijskih izvora, ali i savremene rezultate istraživanja različitih nauka - lingvistike, filologije, istorije, folkloristike, etnologije. U svom tekstu on obuhvata dug period od kasnog rimskog carstva do 19. veka, pokazujući kontinuitet postojanja romanofonog stanovništva na tlu istočne Srbije. Iako nije neutralan, nego jasno emotivno obojen, Gacovićev tekst je dosledan i argumentovan, te tako izrazito emotivni stav nije mana, nego - naprotiv - vrednost: jasno pokazuje stavove i opredeljenja autora i, istovremeno, ne zamagljuje zaključke koji se u tekstu iznose. Time Gacović pravi metodološki korak napred - izlazi iz sterilne, ex catedra pozicije, i postaje zagovornik jasne i argumentovane istorije naroda kome i sam pripada. Dakle, njemu poneko može staviti primedbu da je pristrasan, ali se ta zamerka ne može staviti izvorima, građi i zaključcima drugih autora koje on citira. U tom smislu Gacović pravi veliki korak napred u odnosu na radove sa kojima polemiše, jer oni nastoje da, simuliranjem naučne neutralnosti, svoje zaključke, koji direktno proističu iz ideoloških premisa, učine nespornim. Ako je takav pristup i bio potpuno normalan u vreme Tihomira Đorđevića, postmoderno preispitivanje reprezentacije učinilo ga je, u Rakićevomslučaju, potpuno besmislenim, što Gacovićev rukopis jasno pokazuje, iako se tim aspektom Đorđevićevog/Rakićevog rada uopšte ne bavi. Ovim rukopisom Gacović nastavlja sa dobrom praksom otvaranja naučne polemike (inače tako nedostajućom u domaćoj nauci). To je naročito značajno u ovakvim slučajevima - kada se "naučnim" jezikom priča o političkom viđenju sveta, koje ma koliko u ovom trenutku izgledalo benigno, može da izazove ozbiljne posledice po svakodnevni život današnjih ljudi, bili oni Vlasi, Rumuni ili Srbi, i to ne samo u istočnoj Srbiji. Zbog toga sa zadovoljstvom preporučujem ovaj rukopis za štampu, uz nadu da će takvih u budućnosti biti više. Za dobro nauke, ali i za miran i stabilan život, makar on bio i na Balkanu.

dr Ljiljana Gavrilović

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->