P. 1
Torolalana ho an'ny ben'ny tananà (PNUD - 2000)

Torolalana ho an'ny ben'ny tananà (PNUD - 2000)

|Views: 433|Likes:
Published by HayZara Madagascar
Ity boky ity dia natao ho “ fitaovam-piasana ”, arak’izany dia tsy natao ho vakiana manomboka amin'ny voalohany ka hatramin'ny farany izy ity, fa natao kosa mba ho jeren'ny Ben'ny tanàna na ireo tompon'andraikitra ao amin'ny Kaominina isaky ny misy loha-hevitra voafaritra mazava mampisalasala azy amin'ny andraikiny. Noho izany, dia mitana toerana lehibe ao anatin'ity boky ity ny momba ireo andraikitra sy rafitra na paika fanatanterahan'asa.

Ny zava-kendren'ity boky ity dia ny hanamora araka izay azo atao ireo raharaha andavan'andron'ny tompon'andraikitry ny Kaominina sy hanatsara ny vokatra azo amin'ny asa monisipaly/kaominaly sady mikendry ny ahafahan'ireo tompon'andraikitra ireo manokana fotoana bebe kokoa amin'ny asa fihariana ho fampandrosoana.
****************************
PNUD - 2000
Ity boky ity dia natao ho “ fitaovam-piasana ”, arak’izany dia tsy natao ho vakiana manomboka amin'ny voalohany ka hatramin'ny farany izy ity, fa natao kosa mba ho jeren'ny Ben'ny tanàna na ireo tompon'andraikitra ao amin'ny Kaominina isaky ny misy loha-hevitra voafaritra mazava mampisalasala azy amin'ny andraikiny. Noho izany, dia mitana toerana lehibe ao anatin'ity boky ity ny momba ireo andraikitra sy rafitra na paika fanatanterahan'asa.

Ny zava-kendren'ity boky ity dia ny hanamora araka izay azo atao ireo raharaha andavan'andron'ny tompon'andraikitry ny Kaominina sy hanatsara ny vokatra azo amin'ny asa monisipaly/kaominaly sady mikendry ny ahafahan'ireo tompon'andraikitra ireo manokana fotoana bebe kokoa amin'ny asa fihariana ho fampandrosoana.
****************************
PNUD - 2000

More info:

Published by: HayZara Madagascar on May 06, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/29/2015

pdf

text

original

Sections

REPOBLIKAN'I MADAGASIKARA

Tanindrazana – Fahafahana – Fandrosoana PRIMATURE MINISTERAN’NY FITANTANAM-BOLA SY NY FAMPIROBOROBOANA NY FARITANY MIZAKA TENA

TOROLALANA HO AN’NY BEN’NY TANANA
FIARAHA-MIASA "GOVERNEMANTA MALAGAS Y - SAMPANFIARAHA-MIASA "GOVERNEMANTA MALAGAS Y - SAMPANDRAHARAHAN’NY FIRENENA MIKAMBANA MISAHANA NY DRAHARAHAN’NY FIRENENA MIKAMBANA MISAHANA NY FAMPANDROSOANA" FAMPANDROSOANA"

PROGRAMME MAG/97/007 – DAP 1 "Gouvernance et Politiques Publiques pour un Développement Humain Durable"

SEPTAMBRA 2000 SEPTAMBRA 2000

2

REPOBLIKAN'I MADAGASIKARA

Tanindrazana – Fahafahana – Fandrosoana PRIMATURE MINISTERAN’NY FITANTANAM-BOLA SY NY FAMPIROBOROBOANA NY FARITANY MIZAKA TENA

TOROLALANA HO AN’NY BEN’NY TANANA
FIARAHA-MIASA "GOVERNEMANTA MALAGAS Y - SAMPANFIARAHA-MIASA "GOVERNEMANTA MALAGAS Y - SAMPANDRAHARAHAN’NY FIRENENA MIKAMBANA MISAHANA NY DRAHARAHAN’NY FIRENENA MIKAMBANA MISAHANA NY FAMPANDROSOANA" FAMPANDROSOANA"

PROGRAMME MAG/97/007 – DAP 1 "Gouvernance et Politiques Publiques pour un Développement Humain Durable"

SEPTAMBRA 2000 SEPTAMBRA 2000

3

FIZAHAN-TAKELAKA

1 FAMPIDIRANA......................................................................................................................... 14 2 NY KAOMININA ...................................................................................................................... 14 3 IREO TOMPON'ANDRAIKITRA AO AMIN'NY KAOMININA.......................................... 16 3.1 NY FIFIDIANANA NY MPANOLONTSINA SY NY BEN'NY TANÀNA…………………….16 3.1.1 Fanaikana ny mpifidy……………………………………………………...….16 3.1.2 Fepetra ilaina hahafahana milatsaka ho fidina ho Mpanolontsaina sy ho Ben'ny tanàna……………………………………………………..…..…16 3.1.3 Ny amin'ny tsy fahazoana mampirafy raharaha sy ny fanonganana..…17 3.2 NY MPANOLONTSAINA MONISIPALY NA KAOMINALY………………………………18 3.2.1 Isan'ny Mapnolontsaina monisipaly na kaominaly………………………..18 3.2.2. Ny biraon'ny Filankevitra………………………………………………….…19 3.2.3 Ny fiasan’ny Filankevitra………………………………………………..……19 3.2.4 Ny fiantsoana ny Filankevitra…………………………………………...……20 3.2.5 Ny vaomiera……………………………………………………………..………21 3.2.6. Ny andraikitry ny Filankevitra……………………………………………….22 3.2.7 Ny sora-draharahan'ny Filankevitra………………………………………...23 3.2.8 Ny tambi-karama……………………………………………………………….26 3.3 NY BEN'NY TANANA - LEHIBEN'NY FITONDRAN-DRAHARAHA KAOMINALY……...27 3.3.1 Fandaminana ny mpanantanteraka………………………………………….27 3.3.2 Ny andraikitry ny Ben'ny tanàna……………………………………………..28
4

3.3.3 Ny sora-draharahan'ny Ben'ny tanàna………………………………………29 3.3.4 Ny tambim-bola samihafa……………………………………………………..31 4 FANDAMINANA NY KAOMININA........................................................................................ 33 4.1 NY RAFITR'ASA……………………………………………………………………..33 4.2 NY FANDAMI NANA NY KAOMININA ARA-PARITRA : NY FOKONTANY……………...34 5 NY FITANTANANA NY MPIASA ........................................................................................... 35 5.1 FOTO-KEVITRA ANKAPOBE………………………………………………………….35 5.2 FANAOVANA NY FISIN'NY MPIASA…………………………………………………..36 5.3 FANDRAISANA MPIASA……………………………………………………………...37 5.3.1 Paika anatiny arahina………………………………………………………….38 5.3.2 Paika ivelany arahina………………………………………………………….38 5.4 NY POLITIKAN'NY KARAMA…………………………………………………………39 5.5 FANOMBANANA NY MPIASA………………………………………………………...40 5.6 NY FAMPIROBOROBOANA NY MPIASA SY NY OLONA AMPIASAINA………………….42 5.6.1 Ny fanofanana…………..………………………………………………………42 5.6.2 Ny fifandraisana anatiny………………………………………………………43 5.7 FITONDRANA NY MPIASA……………………………………………………………44 5.7.1 Ny fifanekem-piasana………………………………………………………….44 5.7.2 Ny fialan-tsasatra………………………………………………………………45 5.7.3 Ny tsy-fiasana sy ny fanomezan-dàiana tsy hiasa………………………….46 5.7.4 Ny iraka…………………………………………………………………………..47

5

5.7.5 Ny fitsipi-pifehezana……………………………………………………………48 6 IREO SAMPAN-DRAHARA KAOMINALY........................................................................... 50 6.1 NY SEKRETARIA ARA-PITONDRANA………………………………………………...50 6.1.1 Ny fomba fanehoana ny taratasy ifandefasana ara-pitondrana…………50 6.1.2 Ny taratasy ifandefasana tonga………………………………………………51 6.1.3 Ny taratasy ifandefasana miainga……………………………………………52 6.1.4 Ny fandaminana ny fitehirizana ny taratasy………………………………..53 6.2 NY RAHARAHA ATAO AMIN'NY ANARAN'NY FANJAKANA…………………………...53 6.3 NY FAHASALAMAM-BAHOAKA SY NY FANABEAZANA FOTOTRA…………………...53 6.4 NY FAMPANDROSOANA KAOMINALY……………………………………………….55 6.4.1 Famantarana…………………………………………………………………….56 6.4.2 Ny fandaharan'asa……………………………………………………………..57 6.4.3 Fanomanana ny antotan-taratasin'ny tetik'asa…………………………….58 6.4.4 Ny fikarohana famatsiam-bola na fiombonan'antoka…………………….59 6.4.5 Ny fanatanterahana…………………………………………………………….59 6.4.6 Ny fanombanana………………………………………………………………..60 7 NY FIRAISAN'NY SAMY KAOMININA................................................................................ 60 8 NY LOHARANOM-BOLAN’NY KAOMININA ..................................................................... 62 8.1 NY HETRA MIVANTANA………………….………………………………………...63 8.2 NY HETRA TSY MIVANTANA………………………………………………………..63 8.3 NY SARA SY HABA FANORATANA NY SORADRAHARAHA NA

6

FAMINDRAM-PANANANA…………………………………………………………..64 8.4 NY SARA SY HABA………………………………………………………………….65 8.5 NY VOLA FANDOA…………………………………………………………………..66 9 NY TARATASIN-DRAHARAHA ARA-TETI-BOLA SY SORA-BOLA ............................... 66 9.1 NY TARATASIN-DRAHARAHA ARA-TETI-BOLA………………………………………66 9.1.1 Ny teti-bolam-panombohana………………………………………………….66 9.1.2 Ny teti-bola fanampiny…………………………………………………………67 9.1.3 Ny fanapahana enti-manova………………………………………………….67 9.1.4 Fandaharan-dohatenyamin'nyteti-bola……………………………………..67 9.2 FANOKANANA NY SORA-BOLA………………………………………………………67 10 VOTOATIN'NY TETI-BOLA ................................................................................................. 68 10.1 VOLA MIDITRA HOFAMPANDEHAN-DRAHARAHA…………………………………..68 10.2 NY FANDANIAM-BOLA FAMPANDEHAN-DRAHARAHA……………………………...68 10.2.1 Vola miditra momba ny asam-pamokarana……………………………….68 10.2.2 Ny fandaniam-bola hanaovana asam-pamokarana……………………...69 10.3 NY FIFANDRAISANA ARA-BOLAN'NY SOKAJY ROA…………………………………69 11 FANDANIANA SY FANARAHA-MASO NY TETI-BOLA .................................................. 70 11.1 NY FANOMANANA NY TETI-BOLA : FEPETRA FAMPIFANDANJANA…………………72 11.2 FOMBAFOMBA FANOMANANA……………………………………………………..72 12 FOTO-KEVITRA AN-KAPOBE............................................................................................. 73 12.1 VOTOATIN'NY FOTO-KEVITRA MIORINA AMIN'NY FISARAHAN'ANDRAIKITRA……73

7

12.2 NY ASAN'NY MPANALALANA………………………………………………………75 12.3 NY ASAN’NY MPITÀNA KAONTY…………………………………………………...75 13 ANJARA RAHARAHAN’NY MPANALALANA .................................................................. 75 13.1 NY FANATANTERAHANA NY VOLA MIDITRA……………………………………….75 13.1.1 Foto-kevitra…………………………………………………………………….75 13.1.2 Ny fandefasana ny taratasy fanamarinam-pitakiana…………………….75 13.1.3 Fanitsiana, fampihenana na fanafohanana taratasy fanamarinampitakiana vola miditra……………………………………………………….76 13.1.4 Fampitana ny taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra any amin’ny mpitàna kaonty……………………………………………………………….78 13.1.5 Ny fotoana fandefasana ny taratasy fanamarinam-pitakiana ny vola miditra…………………………………………………………………………79 13.2 NY FANATANTERAHANA NY FANDAMINAM-BOLA…………………………………79 13.2.1 Ny raharaha momba ny fanekena hamoaka vola…………………………80 13.2.2 Ny fikajiana ny fandaniana………………………………………………….82 13.2.3 Ny baiko fampandoavam-bola………………………………………………83 13.2.4 Fandefasana ny taratasy mibaiko any amin’ny mpitàna kaonty ………85 13.2.5 Fotoana famoahana…………………………………………………………..86 13.3 NY KAONTIN’NY MPANALALANA………………………………………………….86 13.3.1 Foto-kevitra…………………………………………………………………….86 13.3.2 Ny fanaovana ny kaontin’ny vola miditra…………………………………87

8

13.3.3 Ny fikaontina ny fandaniana………………………………………………...88 13.4 NY RAHARAHA AMIN’NY FARAN’NY TAONA : ASA FANAO AMIN’NY FIFARANAN’NY
TAOM-PIASANA……………………………………………………………………..92

13.5 FAMARANANA NY FITANANA NY KAONTY ARA-PANJAKANA………………………93 14 ANJARA RAHARAHAN’NY MPITÀNA KAONTY............................................................. 95 14.1 NY FANAOVAN-DRAHARAHA AMIN’NY VOLA MIDITRA……………………………96 14.1.1 Fiandraiketana an-tsoratra ireo taratasy fanamarinan-jo hampidibola……………………………………………………………………………..96 14.1.2 Famoriana ny vola miditra…………………………………………………..97 14.2 NY FANAOVAN-DRAHARAHA AMIN’NY VOLA MIVOAKA…………………………..99 14.2.1 Ny fanaraha-maso…………………………………………………………….99 14.2.2 Ny sazy………………………………………………………………………….99 14.2.3 Ny fanefàna…………………………………………………………………..100 14.2.4 Ny fanaovan-drahararha manokana……………………………………...101 14.3 FITANANA KAONTY………………………………………………………………102 14.3.1 Ny fandaminana ny fitànana ny kaontin’ny kaominina………………..102 14.3.2 Fanoritsoritana ireo raharaha atao amin’ny fitànana kaonty………..106 14.3.3 Ny raharaha atao mikasika ny tahirim-bola…………………………….109 14.3.4 Fanitsiana ny asa soratra…………………………………………………..110 14.3.5 Raharaha atao tsy ara-teti-bola…………………………………………..110 14.4 FITANANA KAONTY IREO TARATASY MISY VIDINY INACTIVES……………………111

9

15 TOE-JAVATRA MANOKANA MIKASIKA NY KAOMININA AMBANIVOHITRA 115 16 NY ASA 1SAN'ANDRO SY MIVERIMBERINA SAHAN'NY BEN’NY TANANA .......... 117 16.1 NY SORA-PIANKOHONANA……………………………………………………….117 16.1.1 Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana……………………………….118 16.1.2 Ny mpitantsoratry ny sora-piankohonana……………………………….119 16.1.3 Ny rejisitry ny sora-piankohonana………………………………………..120 16.1.4 Sora-pahaterahana………………………………………………………….122 16.1.5 Sora-pananganana…………………………………………………………..125 16.1.6 Fanovana anarana…………………………………………………………..128 16.1.7 Sora-panjanahana…………………………………………………………..130 16.1.8 Ny fanambadiana……………………………………………………………132 16.1.9 Ny Fifidianana……………………………………………………………….137 16.1.10 Fanisana ny tanora ho amin'ny fanompoam-pirenena……………….138 16.2 NY FANDRIAMPAHALEMANA……………………………………………………..138 16.2.1 Anjara raharahan’ny Ben’ny tanàna eo amin’ny lafiny fitantanana ny fandriampahalemana………………………………………………………138 16.2.2 Ny fahefana eo amin’ny fitandroana ny filaminana……………………139 16.3 FIVORIANA AN-KALAMANJANA SY FITANGORONGORONANA…………………….142 16.4 NY BIRAO MONISIPALY MOMBA NY FAHADIOVANA SY NY FITANDREMANA NY
FAHASALAMANA (BMFF)………………………………………………………….152

10

16.4.1 Famoronana………………………………………………………………….152 16.4.2 Fandaminana…………………………………………………………………152 16.4.3 Anjara raharaha sy andraikitra…………………………………………...152 16.5 NY TANIN'NY KAOMININA………………………………………………………..154 16.5.1 Ny tanim-bahoaka…………………………………………………………...154 16.5.2 Anjara raharahan’ny kaominina eo amin’ny fitantanana ny tanimpanjakana, Faritany na Faritra…………………………………………..159 16.6 NY FANATSARANA NY TANANA…………………………………………………..160 16.6.1 Ny drafitra fanatsarana ny tanàna………………………………………..161 16.6.2 Fanomezan-dàlana hamangitra sy ny fanomezan-dàlana hanorina…164 16.6.3 Ny fikilasiana ny fanokanan-tany ao amin'ny tanim-panjakana……..169 16.7 NY TOBY FANAGIAZANA………………………………………………………….170 16.7.1 Ny fanagiazana………………………………………………………………171 16.7.2 Ny fe-potoana hiazonana…………………………………………………..171 16.7.3 Ny famoahana avy ao amin'ny toby fanagiazana……………………….172 16.7.4 Ny taratasin-draharaha tazonina………………………………………….172 16.8 FANDEVENANA - FAMADIHAN-DRAZANA -FITONDRANA RAZANA………………..172 16.8.1 Ny fandevenana………………………………………………………………173 16.8.2 Ny fanomezan-dàlana handevina………………………………………….173 16.8.3 Ny famadihan-drazana……………………………………………………..174 16.8.4 Ny fitondrana razana………………………………………………………..175

11

16.9 NY FANAMARINAN-TSONIA………………………………………………………177 16.9.1 Ny fanamarinana ireo sora-draharaha tsy maintsy asiana hajia…….177 16.9.2 Saran’ny fanamarinana…………………………………………………….178 16.9.3 Ny soratra fametraka………………………………………………………..178 16.10 NY HETRAN-TANY………………………………………………………………179 16.10.1 Famaritana………………………………………………………………….179 16.10.2 Sehatra iharany…………………………………………………………….179 16.10.3 Ny toerana anaovana ny hetra…………………………………………...180 16.10.4 Ny fikajiana ny hetra………………………………………………………180 16.11 NY HETRAN-TRANO ................................................................................................. 181 16.11.1 Famaritana………………………………………………………………….181 16.11.2 Sehatra iharany…………………………………………………………….181 16.11.3 Ireo tany tsy hampiharana azy…………………………………………...181 16.11.4 Ny fototra hanorenana ny hetra………………………………………….182 16.11.5 Ny toerana anaovana ny hetra…………………………………………...182 16.11.6 Ny sata mifehy ny hetra……………………………………………………182 16.11.7 Ny fikajiana ny hetra………………………………………………………183 16.12 HABA ATOVANA AMN’NY HETRAN-TRANO……………………………………...183 16.12.1 Famaritana………………………………………………………………….183 16.12.2 Sehatra iharany…………………………………………………………….184 16.12.3 Ny fototra hanorenana ny haba………………………………………….184

12

16.12.4 Ny toerana anaovana ny haba……………………………………………184 16.12.5 Ny fikajiana ny haba………………………………………………………184 16.13 NY HETRA ANTSOINA HOE " SYNTHETIQUE "…………………………………….184 16.13.1 Famaritana………………………………………………………………….184 16.13.2 Sehatra iharany…………………………………………………………….185 16.13.3 Ny toerana anaovana ny hetra…………………………………………...186 16.13.4 Ny fototra iorenan'ny hetra……………………………………………….186 16.13.5 Ny famoriana ny hetra…………………………………………………….186 16.13.6 Ny andraikitry ny mpandoa hetra………………………………………..186 16.14 NY SATA MOMBA NY FIVAROTANA ALIKAOLA SY NY VOKATRA MISY ALIKAOLA.187 16.14.1 Fepetra ankapobe………………………………………………………….187 16.14.2 Ny fanafahana amin'ny fandoavan-ketra……………………………….187 16.14.3 Ny aliokaola "éthylique" tsy nasiana fangarony………………………188 16.14.4 Ny alikaola nasiana fangarony…………………………………………..188 16.14.5 Ny sata mifehy ny fampandoavan-ketra………………………………...189 16.14.6 Ny fitsinjarana ny vokatry ny hetra momba ny fahazoan-dàlana .....189

13

1

FAMPIDIRANA Ity boky ity dia natao ho “ fitaovam-piasana ”, arak’izany dia tsy natao ho vakiana

manomboka amin'ny voalohany ka hatramin'ny farany izy ity, fa natao kosa mba ho jeren'ny Ben'ny tanàna na ireo tompon'andraikitra ao amin'ny Kaominina isaky ny misy loha-hevitra voafaritra mazava mampisalasala azy amin'ny andraikiny. Noho izany, dia mitana toerana lehibe ao anatin'ity boky ity ny momba ireo andraikitra sy rafitra na paika fanatanterahan'asa. Ny zava-kendren'ity boky ity dia ny hanamora araka izay azo atao ireo raharaha andavan'andron'ny tompon'andraikitry ny Kaominina sy hanatsara ny vokatra azo amin'ny asa monisipaly/kaominaly sady mikendry ny ahafahan'ireo tompon'andraikitra ireo manokana fotoana bebe kokoa amin'ny asa fihariana ho fampandrosoana.

2

NY KAOMININA Araka ny famaritana ao amin'ny Lalàmpanorenana, ny Kaominina dia

vondrombahoakam-paritra itsinjaram-pahefana. Tahaka ny faritrara, izy dia "faritra iray eto amin’ny Firenena ka ny fitambaran'ireo mponina ao aminy izay mpifidy sy mizaka ny zompirenena malagasy no mitondra ny asa aman-draharaha isamparitra sy eo an-toerana mba hampiroboroboana ny fampandrosoana ara-toe-karena, ara-tsosialy, ara-

pahasalamana, ara-koltoraly, ara-tsiansa sy ara-teknolojia eo amin’ny faripiadidiany". (Lalàna Lf 94-008, and. voalohany). Ny Kaominina, izay vondromparitra fehezin'ny lalàna mifehy ny Fanjakana dia manaraka ny zo aman'andraikitra ananan'ny isambatan'olona sy fizakan-tena ara-bola sy ara-pitondrana. Ireo rafitra ao aminy, ny Ben'ny tanàna sy ny mpanolontsaina dia fidin'ny daholobe mivantana, ary mitondra malalaka ny Kaominina. Tsara marihina anefa fa ny andininy faha-126, andalana faha-4 ao amin'ny Lalàmapanorenana dia milaza fa : "ny faritany mizakatena voalamina, ho vondrombahoakamparitra itsinjaram-pahefana dia ahitàna faritra sy Kaominina samy manana rantsana mandray fanapahan-kevitra sy rantsana mpanatanteraka". Ny fahefana sy tandrifim-pahefana ary loharanom-bolan'ny vondrom-paritra anapariaham-pahefana dia fehezin'ny lalàna lf-94-007

14

tamin'ny 26 avrily 1995 izay manamafy orina ny asa ara-pitondrana sahanin'ny Kaominina, nefa tsy manohintohina ny toeran'ny Fanjakana foibe mba ahafahany misahana tsara ny andraikiny. Ireo sehatry ny tandrifim-pahefan'ny Kaominina dia mikasika indrindra : ny famantarana izay tena zava-dehibe ilaina sy olana lehibe ara-tsosialy misy ao amin'ny ambaratongan'ny Kaominina ; ny fisahanana ireo raharaha mifandrohy amin'ireo zavatra ilaina sy olana ireo; ny famaritana sy fanatontosana ireo lamin'asa momba ny fanatsarana ny toeram-ponenana sy ny fampitaovana ataon'ny Fanjakana miendrika

fampandrosoana ny tanan-dehibe ; ireo asa rehetra iandraiketana momba ny sorampiankohonana sy ny faripiadidiana miaramila ary ny fanisana ny mponina ; ny fanatontosana izay asa atao ho fanampiana ny mpiarabelona ; ireo fanatontosana ny asa momba ny fikarakarana sy fanaovana làlana, momba ny fanadiovana ny tanàna sy ny fitandremam-pahasalamana ary ny fanesorana ireo fako ao an-tokantrano ; ny fanorenana sy fitantanana ny toerana falehan'ny besinimaro sy tsenambahoaka mbamin'ny sombin'ny sombim-paritra ijanonan'ny fiarakodia sy izay rehetra fampitaovana hafa mampidi-bola toy ny toerana famonoam-biby sy toerana misy ahi-maitso ; ny fisorohana dieny mialoha ireo doro-tanety ary ny ady atao amin'izany ; ny fitantanana ny fari-pananana izay azy manokana ny fananganana sy fitantanana fitaovana ary ny foto-drafitr'asa momba ny sosialy sy ny fanatanjahan-tena ; ny fandavorariana any amin'ny ambaratonga misy azy izay asa atao sy fepetra raisina ka mifanentana amin’izany mba hiarovana amin'ireo loza voajanahary ;

15

-

ny fitantanana ny mpandraharaha iadidiany, noraisin'ny Vondrom-paritra anapariaham-pahefana mivantana hiasa ao aminy, nafindra asa na nomen'n'ny Fanjakana hampiasainy.

Amin'ny maha-olomboafidy voalohany azy ao amin'ny Kaominina, ny Ben'ny tanàna amin'ireo sehatra ireo no tompon'andraikitra. Ny fahefana izay nomen'ny lalàna azy dia manome fahefam-pitondrana azy hahafahany mandray fanapahan-kevitra amin'ny anarany sy amin'ny anaran'ny Fanjakana, ary izany no mahatonga azy ho mpanelanelana manokana ny olompirenena ao amin'ny Kaominina misy az sy ny Solontenam-panjakana.

3 3.1

IREO TOMPON'ANDRAIKITRA AO AMIN'NY KAOMININA NY FIFIDIANANA NY MPANOLONTSINA SY NY BEN'NY TANANA 3.1.1 Fanaikana ny mpifidy Ny mpifidy dia antsoina handatsa-bato amin'ny didimpanjakana atao eo am-pivorian'ny

Governemanta

avoaka

ao

amin'ny

Gazetim-panjakan'ny

Repoblika

telopolo

andro

farafahakeliny alohan'ny andro anaovana ny fifidianana. Ny didim-panjakana hanaikana ny mpifidy dia manondro: Ny votoatin'ny fanaikana ny mpifidy ; Ny andro hanaovana ny latsabato, ny ora tsy maintsy hanombohana azy ary ny ora tsy maintsy hifaranany; Ny fari-potoana fanavaozana manokana ny lisitry ny mpifidy.

3.1.2 Fepetra ilaina hahafahana milatsaka ho fidina ho Mpanolontsaina sy ho Ben'ny tanàna Ireo kandidà amin'ny fifidianana ho Mpanolontsaina na Ben'ny tanàna dia tsy maintsy mahafeno ireto fepetra ireto : Ø mizaka ny zom-pirenena malagasy ;
16

Ø monina na mpandoa hetra ao amin'ny kaominina ; Ø feno iraika amby roapolo taona katroka amin'ny andro anaovana ny fifidianana ; Ø mizaka ny zon'ny isam-batan'olona sy ny zony politika ; Ø voasoratra anarana amin'ny lisitry ny mpifidy ao amin'ny faripiadidiana iray eto amin'ny tanim-pirenena ; Ø manana firaketan-tsazy ara-pitsarana madio ; Ø mahafeno ny fepetra voalazan'ny lalàna sy ny fitsipika momba ny hetra ary indrindra efa nahaloa ireo hetra sy haba isan-karazany takiana aminy tato anatin'ny taona efatra farany.

Ambonin'izany, ireo mpandraharaha na ireo mpitrandraka ny tolotanim-panjakana voarohy amin'ny alalan'ny fifanarahana natao niaraka tamin'ny Kaominina mametraka azy ireo hiankinan-doha na hiombon-tombontsoa amin'ny Kaominina dia tsy mahazo mirotsaka ho fidina. 3.1.3 Ny amin'ny tsy fahazoana mampirafy raharaha sy ny fanonganana Tsy azo ampirafesina amin'ny andraikitry ny olomboafidy ao amin'ny Kaominina izay rehetra andraikitra hafa mahavoafidy amin'ny asambahoaka. Ny fisahanana ny andraikitry ny Mpanolontsaina na ny Ben'ny tanàna dia tsy azo ampirafesina amin'ny fanaovana ny asan'ny : Ø mambran'ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana Ø mambran'ny Filan-kevi-pirenena momba ny Fifidianana Ø mpanelanelana mpampihavana Ø mambran'ny Govememanta Ø Sekretera Jeneraly, Tale Jeneraly, Talen'ny Andrimpanjakan'ny Repoblika sy ny Minisitera Ø mpiasa karamain'ny Kaominina
17

Ø mpitana ny kaontin'ny Kaominina

Ny fisehoan'ny iray amin’ireo antony tsy mahavoafidy ireo na ny fisian'ny fanamelohana manafoana ny zo isam-batan'olona mandritra ny fiandraiketana asa nahavoafidy dia mitarika ny fanonganana ilay olomboafidy. Na manao ahoana na manao ahoana ny fisehoan-javatra, ny fanonganana dia hamarinin'ny fanapahana ataon'ny ambaratongam-pitsarana mahefa araka ny fitoriana nataon'ny Solontenam-panjakana mahefa, na izay mpifidy rehetra ao amin'ny Kaominina. 3.2 NY MPANOLONTSAINA MONISIPALY NA KAOMINALY 3.2.1 Isan'ny Mapnolontsaina monisipaly na kaominaly Ny isan'ny Mpanolontsaina monisipaly na kaominaly dia ferana ho". (Lalàna lf-94-006 mikasika ny fifidianana isam-paritra) Mpanolontsaina kaominaly 8 any amin'ny Kaominina ambanivohitra izay latsaka na sahala amin'ny 10.000 ny isan'ny mponina ao aminy; Mpanolontsaina kaominaly 14 any amin'ny Kaominina ambanivohitra izay mihoatry ny 10.000 ny isan'ny mponina ao aminy; Mpanolontsaina monisipaly 15 any amin'ny Kaominina ambonivohitra izay latsaky na sahala amin'ny 10.000 ny mponina ao aminy ; Mpanolontsaina monisipaly 17 any amin'ny Kaominina ambonivohitra izay miisa 10.001 ka hatramin'ny 30.000 ny mponina ao aminy; Mpanolontsaina monisipaly 19 any amin'ny Kaominina ambonivohitra izay miisa 30.001 ka hatramin'ny 50.000 ny mponina ao aminy; Mpanolontsaina monisipaly 21 any amin'ny Kaominina ambonivohitra izay miisa 50.001 ka hatramin'ny 80.000 ny mponina ao aminy; Mpanolontsaina monisipaly 23 any amin'ny Kaominina ambonivohitra izay miisa 80.001 ka hatramin'ny 120.000 ny Inponina ao aminy ;

18

-

Mpanolontsaina monisipaly 25 any amin'ny Kaominina ambonivohitra izay mihoatry 120.000 ny isan'ny mponina ao aminy. 3.2.2 Ny biraon'ny Filankevitra Ny toeram-piasan'ny Filankevitra monisipaly na kaominaly dia ao amin'ny Lapan'ny

tanàna na ao amin'ny biraon'ny Kaominina. Amin'ny fanavaozana ankapoben'ny Filankevitra, ny fivoriana voalohany dia atao, araka ny fiantsoana ataon'ny Solontenampanjakana, ny zoma voalohany raha aingana indrindra, ary ny alahady faharoa manaraka ny dimy ambinifolo andro aorian'ny ny famoahana amin'ny fomba ofisialy ny voka-pifidianana izay nahavoafidy ny Mpanolontsaina rehetra raha ela indrindra (and. 5 amin'ny lalàna lf 94-008) Ny biraon'ny Filankevitra dia fidin'ny Mpanolontsaina ary ahitàna : Filoha iray (1) Filoha Lefitra iray (1) Mpampakateny roa (2)

Lalàna lf 94-008 tamin’ny 26 avrily 1995 mikasika ny fandaminana sy ny tomba fiasa ary anjara raharahan’ny Vondrom-paritra anapariaham-pahefana, and. 5. 3.2.3 Ny fiasan’ny Filankevitra Ny Filankevitra no mametra ny fepetra momba ny fiasany ao amin'ny Fitsipika anatiny izay lanian'ny Filankevitra. Antsoina hivory ara-potoana in-droa isan-taona ny Filankevitra. Folo andro raha be indrindra ny faharetan'ny fotoam-pivoriana ara-potoana, izay atao 15 andro amin'ny fivoriana handinihina ny tetibolam-panombohana. Ny fiantsoana ny Filankevitra hivory dia hatao araka ny fandaharam-potoana voafaritra tsara didin'ny Ben'ny tanàna sy ny Filohan'ny Filankevitra miaraka. Ny faharetan'ny fotoam-pivoriana dia faritana araka ny habetsaky ny fandaharam-potoana. Ny fotoam-pivoriana voalohany isan-taona dia handinihina ny kaontimpitantanan'ny taom-piasana teo aloha sy ny teti-bola fanampiny. Ny fotoam-pivoriana faharoa dia handinihina ny teti-bola amin'ny taom-piasana manaraka. Ny Filankevitra dia mivory tsy ara-potoana isaky ny mitaky izany ny raharahan'ny Kaominina, na noho ny fangatahan'ny Ben'ny tanàna, ny iray ampahatelon'ny Mpanolontsaina

19

na ny Solontenampanjakana, araka ny fandaharam-potoana voafaritra tsara. Kanefa na manao ahoana na manao ahona dia tsy mahazo atao mihoatra ny telo andro ny faharetan'ny fivoriana tsy ara-potoana (and. faha-8 amin'ny lalàna lf-94.008), Mandray anjara amin'ireo asa sy adihevitra ataon'ny Filankevitra ny Ben'ny tanàna, nefa dia ho fakana hevitra fotsiny izy amin'izany. Horaiketina ao anatin'ireo fitanana an-tsoratra momba ny fivoriana ny firotsahany mandray fitenenana. (and. faha-11 amin'ny lalàna lf-94.008). Ny solontenam-panjakana dia afaka, raha mangataka izany, ho henoin'ny Filankevitra sy mandray anjara amin'ny adi-hevitra. Horaiketina ao anatin'ireo fitanana an-tsoratra momba ny fivoriana ny firotsahany mandray fitenenana (and. faha-9 amin'ny lalàna lf-94.008). Afaka mandray fanapahan-kevitra ara-dalàna ny Filankevitra rehefa manatrika ny fivoriana na voasolo-tena ny ankamaroan'ny mambra amperin'asa ao aminy, raha tsy izany dia asiana fiantsoana fivoriana faharoa handinihina ny fandaharam-potoana teo ihany saingy tsy misy fitakiana fepetra momba ny fahatongavan'ny mambra intsony. Ny fanapahan-kevitra dia raisin'ny ankamaroan'ireo mambra. Ny fiandanian'ny Filoha no mavesa-danja (afa-tsy ireo fifidianana miafina). An'ny tena irery ihany ny zon'ny Mpanolontsina handatsa-bato, nefa azo atao ny mamindra izany amin'ny Mpanolontsaina hafa. Tsy mahazo mandray afa-tsy fanomezam-pahefana iray ihany ny Mpanolontsaina iray. Ampahibemaso ny fivorian'ny Filankevitra. Afaka mangataka hanao fanapahan-kevitra tsy ampahibemaso ny Filoha, ny Ben'ny tanàna na ny ampahefatry ny Mpanolontsaina. Atao peta-drindrina ny tatitra momba ny fivoriana. Tsy maintsy soratana ao amin'ny rejisitra izay voaisa ravina sy vitan'ny Solontenampanjakana rango-pohy ireo fanapahan-kevitra arakaraka ny taona nanaovana azy. Ny fanapahan-kevitra dia soniavin'ireo Mapnolontsaina rehetra manatrika ny fivoriana. Ny fanapahan-kevitry ny Filankevitra dia omen'ny Ben'ny tanàna fampiharana ary alefa any, amin'ny Solontenam-panjakana hanaovany ny fanaraha-maso ny fanarahan-dalàna. 3.2.4 Ny fiantsoana ny Filankevitra. Ny Filohany no manaika ny Filankevitra hivory. Fiantsoana vita an-tsoratra no tsy maintsy alefa any amin'ny Mpanolontsaina tsirairay any an-tranony farafahakeliny folo andro katroka mialoha ny fivoriana, izay ahena ho telo andro raha toa ka fiantsoana faharoa mikasika

20

fandaharam-potoana mitovy ihany rehefa tsy nahavory ny ankamaroan'ny mambra amperinasa ny fivoriana voalohany. Ny Fiantsoana dia ahitàna : ny fandaharam-potoanan'ny fivoriana ny andro ; ny ora ary ny toerana hivoriana ; ny faharetan'ny fivoriana ; ny sonian'ny Filohan'ny Flankevitra naoty famintinana ireo raharaha handraisana fanapahankevitra.

Isaky ny mitaky izany ny raharahan'ny Kaominina ary araka ny fandaharam-potoana voafaritra tsara, dia mivory tsy ara-potoana ny Filankevitra, izay tsy mahazo mihoatra ny telo andro no faharetany rehefa nagatahan'ny : birao mpanatanteraka ; na ny ampahatelon'ny Mpanolontsaina ; na ny Solontenam-panjakana (and. faha-8 amin’ny lalàna lf 94-008).

Azon'ny Filohan'ny Filankevitra afohezina ny fe-potoana iantsoana ny fivoriana tsy arapotoana araka ny fangatahan'ny Solontenam-panjakana, kanefa tsy azo atao latsaky ny iray andro katroka izany. 3.2.5 Ny vaomiera Ny vaomiera dia atsangana amin'ny alalan'ny fanapahan-kevitry ny Filankevitra. Ny vaomiera no manomana ny asan'ny Filankevitra. Ny karazan'ny vaomiera isan’isany, ny isan'ny mambra, ny fomba fanendrena ary ny fitsipika mikasika ny fomba fiasany dia faritan'ny fitsipika an-tokantrano mifehy ny Filankevitra. Tsy maintsy mambra anatina vaomiera iray farafakeliny ny Mpanolontsaina tsirairay avy. Ny asan'ny vaomiera dia tsy handoavana tambin-karama ary tsy azo hatao amin'ny andro tsy fiasana na aorian'ny ora fiasana. Azon'ny vaomiera antsoina

21

amin'ny asany, hakan-kevitra ny olona mahasolo-tena ny vahoaka na ireo teknisiana manampahalalana manokana amin'ny raharaha dinihina . Ny vaomiera tokony ajoro dia : ny vaomieran'ny vola ; ny vaomieran’ny sosialy, ny fanatanjahan-tena ary ny kolotsaina ny vaomieram'ny fanatsarana ny tanàna, ny fanajariana ary ny

fampandrosoana; ny vaomieran'ny fifandraisana sy ny fampahalalam-baovao.

3.2.6 Ny andraikitry ny Filankevitra Ny Filankevitra no mandamina amin'ireo fanapahan-kevitra ataony ireo raharaha nankinin'ny lalàna mba hiantsorohany araka ny tandrifim-pahefany, indrindra indrindra : ny teti-bola sy ny kaontim-pitantanana atolotry ny Ben'ny tanànany fananganana sampan-draharaha sy antokon-draharaha ary tranon'asa isamparitra sy eo an-toerana ; ireo lahasa momba ny fananana (fivarotana, famindrana,...) na ny famonoana ny fanoratana tany atao antoka ; ny findramam-bola ; ny drafitra fanatsarana ny tanàna ; fanovàna ireo fotodrafitrasan'ny Kaominina (làlana, rantsandàlana, ... ) ; ny fanekena handray fanomezana sy lova tolotra fanekena hiombona antoka ; ny famaritana ny fombafomba fandraisan'ny Kaominina anjara amin'ny lahasa iaraha-manao amin'ny vondromparitra hafa ;

22

-

ny fahafoizana na fanofana sampan-draharaham-panjakana na fotodrafitrasa ; ny fanaovana Dina ; fandaniana sy famerana hetra sy haba neken'ny lalàna ; ny famerana ny saran'ny asa vita sy ny fampiasana ny fananana ; ny fanendrena ny solontenan'ny Kaominina ao amin'ny Vaomieram-panjakana miandraikitra ny famaranana ny lisi-pifidianana.

Ny Filankevitra no mankatò ny tatitra atolotry ny Ben'ny tanàna ary manamarina izany. 3.2.7 Ny sora-draharahan'ny Filankevitra a) Ny fitanana an-tsoratra ny fivoriana Ny fitanana an-tsoratra ny fivoriana dia raketina ao amin'ny rejisitra voaisa ravina sy vitan'ny Solontenam-panjakana rango-pohy ary ahitàna : ny andro sy toerana nanaovana ny fivoriana ; ny anaran'ny Filoha sy ny mpampaka-teny ; ny fandaharam-potoana ; ny laharana ary ny andro nanaovana ny fiantsoana ny Mapnolontsaina ; ny tatitry ny adi-hevitra ary fanamarihina ireo fanapahan-kevitra tsirairay miaraka amin'ny isan'ireo Mpanolontsaina nandray anjara tamin'ny latsa-bato sy ny vokatr'izany ; ny anarana sy fanampin'anaran'ireo Mpanolontsaina tonga nivory, ireo tsy tonga niera ary ireo tsy tonga tsy niera ; ny anarana, fanampin'anarana ary andraikitr'ireo olona nasaina.

23

Ny fitanana an-tsoratra voasonian'ny Mpitarika ny fivoriana sy ny Mpampaka-teny dia tsy maintsy ampiarahana amin'ny fanamarinam-pahatongavana isan'andro voasonian'ny

Mpanolontsaina tena tonga marina. b) Ny dinan'asa Ny dinan'asa dia arafitra sy laniana mitovy tsy misy valaka amin'ny fanapahan-kevitra. Afa-tsy raha misy fepetra manokana na mifanohitra voalaza amin'ny fifanarahana iraisampirenena nataon'ny Repoblikan'i Madagasikara, ny dinan'asa dia tanterahan'ny mponin'ny kaominina izay mampihatra azy (and. 42 amin’ny lalàna lf-94-008). d) Ny fanapahan-kevitra Ny fanapahan-kevitry ny filan-kevitra, nomena laharana amin'ny antotan-daharana manomboka amin'ny 1 ny 1° janoary dia raketina ao amin'ny rejisitra vitan'ny solontenampanjakana rangopohy. Ny fanapahan-kevitra dia arafitra araka ny modely toy izao:

24

REPOBLIKAN’I MADAGASIKARA Tanindrazana – Fahafahana – Fandrosoana Faritany Mizakatena MAHAJANGA Faritr'i SOFIA Kaominina Ambanivohitr’i BEALANANA Fanapahan-kevitra laharana faha-56/1999

nataon'ny Filankevitra monisipaly/kaominalin’ny Kaominina ambonivohitra/ambanivohitr’i Bealanana, nivory ny 15 desambra 99 araka ny fiantsoana laharana faha-25 tamin’ny 5 desambra 99. Ny Filankevitra monisipaly/kaominalin’ny Kaominina ambonivohitra/ambanivohitr'i Bealanana, Araka ny lalàna lf-94-007 ; Araka ny lalàna lf-94-008 ; Araka ny tolo-kevitra nataon’Atoa/Rtoa Rehefa nohenoina ny famelabelaran’Atoa/Rtoa Rehefa avy nanapa-kevitra Niarahan'ny rehetra nandany na neken’ny ................... (3) Tamin’ny Dia mandray izao fanapahan-kevitra izao : Andininy voalohany : Ny mambra rehetra tonga dia nanasonia ny fitanana an-tsoratra afa-tsy Natao sy notapahana tao Bealanana, ny 15 desambra 99 Ny Filohan'ny Filankevitra, Ny Mpanolontsaina, Nomen-kery mba ho hampiharina tao Bealanana, ny 19 désambra 99. Ny Ben'ny tanàna (1) anaran'ny ben'ny tanàna na ny Mpanolontsaina nanao ny tolo-kevitra (2) anaran'ireo Mpanolontsaina nandray fitenenana nandritra ny adi-hevitra (3) isan'ny Mpanolontsaina nandany ny fanapahan-kevitra (4) isan'ny Mpanolontsaina nanatrika ny fivoriana (5) filazalazana ny famintinana ny fanapahan-kevitra (6) anaran'ireo Mpanolontsaina nadà ny hanao sonia (5) (6) (4) (1) (2)

25

3.2.8 Ny tambi-karama Ny asa atao ao anatin'ny Filankevitra dia maimaimpoana. Azon'ny Filankevitra hatao anefa ny mandany fanomezana tambin-karama isan'andro amin'ny fivoriana omena ny Filoha sy ny Mpanolontsaina tena nanatrika ny fe-potoam-pivorian'ny Filankevitra araka ny fetra voafaritry ny didim-panjakana lf-96-170 araka izao : Sokajina Kaominina Kaominina ambonivohitra ivelan’ny Sokajy Kaominina ambonivohitra Sokajy voalohany Kaominina ambonivohitra Sokajy faharoa Kaominina ambanivohitra Sokajy voalohany Kaominina ambanivohitra Sokajy faharoa Fi1oha 16000 Ariary 12000 ariary 9600 ariary 7200 ariary 5600 ariary Mpanolontsaina 8000 ariary 6000 ariary 4800 ariary 3600 ariary 2800 ariary

Azon'ny Filankevitra atao koa ny manome tambim-pandraisana isan-taona ny Filohan'ny Filankevitra araka iazo famaritana izao : Sokajina Kaominina Kaominina ambonivohitra ivelan'ny Sokajy Kaominina ambonivohitra Sokajy voalohany Kaominina ambonivohitra Sokajy faharoa Kaominina ambanivohitra Sokajy voalohany Kaominina ambanivohitra Sokajy faharoa Farafahakeliny 100000 ariary 84000 ariary 56000 ariary 40000 ariary 28000 ariary Farafahabetsany 220000 ariary 184000 ariary 128000 ariary 96000 ariary 72000 ariary

26

Ny tambim-bola amin'ny mety ho fandehandehanana dia fehezin'ny fepetra fampihatra amin'ny mpiasam-panjakana araka ny fisokajiana toy izao (Didim-panjakana lf-60-334 tamin’ny 7 septambra 1960) : Kaominina ambonivohitra ivelan'ny Sokajy sy Sokajy voalohany Kaominina ambonivohitra Sokajy faharoa Kaominina ambanivohitra Sokajy voalohany sy faharoa

Mandritra ny fe-potoam-pivoriana, ny Mpanolontsaina dia manana ny zo fidirana amin'ny trano fitsaboam-panjakana fanome ny mpiasam-panjakana. Ny lany amin'ny fitsaboana araka ny sarany fampihatra dia zakain'ny teti-bolan'ny kaominina hatramin'izay mifanadrify amin'ny sorabola, ka zakain'ny mahazo tombo-tsoa araka izao 80% no anjaran'ny Kaominina ary 20% zakain'ny voakasik'izany. Ny tambim-bola dia tsy isan'ny fandaniana tsy maintsy ataon'ny kaominina. 3.3 NY BEN'NY TANANA - LEHIBEN'NY FITONDRAN-DRAHARAHA KAOMINALY. 3.3.1 Fandaminana ny mpanantanteraka Ny Ben'ny tanàna no manendry ny mambran'ny birao mpanatanteraka amin'ireo tompon'andraikitry ny sampan-draharaham-panjakana naorina sy zakain'ny volan'ny kaominina na ireo sampan-draharaha omen'ny Fanjakana, izay hisahana ny fanampiana azy amin'ny fitondran-draharahan'ny Kaominina. Ny Birao mpanatanteraka no mifidy amin'ny mambra ao aminy ireo Lefîtry ny Ben'ny tanàna. Ny Ben'ny tanàna no mametra ny isan'ny mambran'ny Birao mpanatanteraka sy ny Lefiny. Ny Ben'ny tanàna no lehiben'ny fitondran-draharahan'ny Kaominina. Azon'ny Ben'ny tanàna omena ny lefiny, amin'ny alalan'ny didim-pitondrana ataony, ny sasantsany amin'ireo andraikiny ka eo ambany fanarahany maso sy andraikiny. Tsara raha ferana ny isan'ny mambran'ny Birao mpanantateraka hifanaraka amin'ny isan'ireo Lefitry ny Ben'ny tanàna azo omem-pahefana tena handray anjara amin'ny fitondran-draharaha ao amin'ny kaominina.

27

3.3.2 Ny andraikitry ny Ben'ny tanàna Ny Ben'ny tanàna dia manana andraikitra azy manokana tanisain'ny lalàna lf-94-008 sy ny didim-panjakana lf-96-898 sy andraikitra omen'ny Filankevitra azy amin'ny alalan'ny fanomezam-pahefana. Ny Ben'ny tanàna no : § § manomana sy manolotra ny teti-bola eo amin'ny Filankevita ; manatanteraka ny teti-bola nolaniana eo amin'ny vola mivoaka sy eo amin'ny vola miditra ; § misolotena ny Kaominina amin'ireo raharaha mikasika ny fiainana ara-tsivily sy arapanjakana ary misolotena azy eo amin'ny fitsarana ; § mandray mpiasa sy manendry olona amin'ny asa rehetra araka ny ambaratongandrafitr'asa nankatoavin'ny Filankevitra araka ny fetran'ny sora-bola ao amin'ny tetibola. § mampiasa ireo sampandraharaham-panjakana amin'ny fanomanana sy ny

fanatanterahana ireo fanapahan-kevitry ny Filankevitra rehefa nanao fangatahana tamin'ny Solontenam-panjakana ; § § § § manana fahefana ara-pitandroana ny filaminana manome ny alalana amin'ny famangitana ny fetran-tany sy ny alalana hanorina ; manamarina sonia mandray anjara amin'ny fanaovana ny lisi-pifidianana sy ny fandaminana ny fifidianana § § mirakitra ny soram-piankohonana sy manoratra ny fanambadiana ; mambra araka ny lalàna ao amin'ny Komitim-paritry ny Fampandrosoana.

28

Ankoatr'izany, azon'ny Filankevitra Monisipaly na Kaominaly atao amin'ny alalan'ny fanapahan-kevitra, ny manome fahefana ny Ben'ny tanàna mandritra ny fe-potoam-piasany, amin'ireto : § mifanaiky amin'ny findramam-bola entina hamatsiana asam-pamokarana izay tsy mahazo mihoatra ny mari-bola feran'ny Filankevitra ny habetsany ; § § § manao fifanaraham-barotra araka ny fetran'ny sora-bola misy ao amin'ny teti-bola ; manao fifanarahana amin'ny trano fiantohana manao fanekena handray tolo-pananana sy lova izay tsy manisyfepetra izany na andraikitra ; § mivarotra na mividy fanana-mifaka izay tsy mahazo mihoatra ny mari-bola nofaritan'ny Filankevitra ny vidiny § mametra ny karaman'ny mpisolovava, notera, vadin-tany.

Azon'ny Filankevitra foanana amin'ny fotoana rehetra ny fanomezam-pahefana. Raha tsy nanao fanomezam-pahefana ny Filankevitra dia raisina amin'ny alalan'ny fanapahan-kevitra ny fanapahana tsirairay. 3.3.3 Ny sora-draharahan'ny Ben'ny tanàna Ny Ben'ny tanàna no manome hery fampiharana ny fanapahan-kevitry ny Filankevitra ary mandray didim-pitondrana amin'ireo fahefany manokana sy ireo fahefana nomena azy. Ny didim-pitondrana ataon'ny Ben'ny tanàna dia soratana ao amin'ny rejisitra vitan'ny Solontenampanjakana rango-pohy ary omena laharana mifanaraka amin'ny vanim-potoana nanaovana azy isan-taona ka manomboka amin'ny 1 ny 1° janoary. Tahaka izao modely manaraka izao no hanoratana ny didim-pitondrana :

29

REPOBLIKAN’I MADAGASIKARA Tanindrazana -Fahafakana –Fandrosoana

Faritany Mizakatenan'i ........................................... Faritr'i .................................................................... KaomininaAmbanivohitra/Ambonivohitr'i ........ ......

Didim-pitondrana lf ..................... /1999 Ny Ben’ny tanànan'ny Kaominina Ambanivohitra/Ambonivohitr'i . .............................................. Araka ny Lalàmpanorenana Araka ny lalàna lf- 94-008, indrindra ny andininy faha-83,

Dia mandidy : Andininy voalohany – Ny fandehanana sy fijanonan'ny fiara dia raràna isaky ny zoma manomboka amin’ny 6 ora Maraina ka hatramin’ny 2 ora tolakandro eo amin’ny tsena voafatitra toy izao .................. Andininy 2 – Ny fandikana izao didim-pitondrana izao dia iharan’ny sazy voalaza ao amin'ny andininy faha-473 ao amin’ny fehezan-dalàna famaizana. Andininy 3 - Ny mpandray haban-tsena, ny kaomiseran’ny polisy ary ireo mpiasa mpitandro filaminana dia miandraikitra ny fampiharana ity didim-pitondrana ity izay ho soratana, haseho ampahibe-maso ary halefa na aiza na aiza ilàna azy. Natao tao ........................... ny .......................... Ny Ben'ny tanàna

Ny Ben'ny tanàna no misahana ny famoahana sy ny fametrahana ny fanapahan-kevitra sy didim-pitondrana (na fanapahana) any amin'ny Solontenam-panjakana hanaovana ny fanarahamaso amin'ny fanarahan-dalàna. Ny daty handraisana izany any amin'ny Vaki-pileovana no hanombohan'ny 30 andro omena ny Soprefe hitondrana ny sora-draharaha any amin'ny Chambre Administrative. Noho izany dia tsara ihany ny hangatahan'ny Ben'ny tanàna ny hanoratan'ny mpiraki-draharaha ao amin’ny Vaki-pileovana ny daty nadraisany ny soradraharaha amin'ny dika mitovy iray faharoa ho tehirizin'ny Kaominina.

30

3.3.4 Ny tambim-bola samihafa Ny tambin-karaman'ny Ben'ny tanàna dia kajiana amin'ny fampiharana ny régime ny marikarama amin'ny Asam-panjakana amin'ny mari-karama fonctionnel feran'ny fanapahan-kevitry ny Filankevitra izay tsy mahazo mihoatra ny (didim-panjakana lf-96170) : 3000 marik’isa any amin'ny kaominina ambonivohitra ivelan'ny sokajy ; 2000 marik'isa any amin'ny Kaominina ambonivohitra sokajy voalohany ; 1500 marik'isa any amin'ny Kaominina ambonivohitra faharoa ; 1200 marik'isa any amin'ny Kaomiriina ambanivohitra sokajy voalohany ; 1000 marik'isa any amin'ny Kaominina ambanivohitra sokajy faharoa ;

Ny tambin-karaman'ny Lefitra dia ferana ho ny 2/3-n’ny tambinkaraman'ny Ben'ny tanàna.

Ny tambin-karaman'ny mambran'ny Birao mpanatanteraka, ankoatry ny Lefitra, dia feran'ny fanapahan-kevitry ny filankevitra, anefa tsy mahazo mihoatra ny : 40000 ariary isam-bolana any amin'ny Kaominina ambonivohittra ivelan'ny sokajy ; 30000 ariary isam-bolana any amin'ny Kaominina ambonivohitra sokajy voalohany; 20000 ariary isam-bolana any amin'ny Kaominina ambonivohitra sokajy faharoa; 11000 ariary isam-bolana any amin'ny Kaominina ambanivohitra sokajy voalohany 10000 ariary isam-bolana any amin'ny Kaominina ambanivohitra sokajy faharoa.
31

Mandritra ny fe-potoana fiasany dia mahazo ny tombo-tsoa fanome ny mpiasampanjakana amin'ny régime hidirana any amin'ny trano fitsaboam-panjakana ny Ben'ny tanàna sy ireo Lefitra. Ny lany amin'ny fitsaboana araka ny sarany fampihatra dia zakain'ny mahazo tombo-tsoa sy ny teti-bolan'ny kaominina hatamin'izay mifanadrify amin'ny sora-bola, ka : 80% no zakain'ny Kaominina ary 20% zakain'ny voakasik'izany. Ny tambim-bola dia tsy isan’ny fandaniana tsy maintsy ataon’ny kaominina, afa-tsy ny karama ara-mari-karama, omena ny Ben’ny tanàna sy ireo Lefiny.

Famintinana ireo tambim-bola azon'ny tomponlandraikitra monisipaly/kaominaly :
Ny Tombontsoa mahazo Kaominina Ambonivohitra ivelan'ny Sokajy Tambi-karama isam-bolana Ben'ny tanàna Mari-bola ambony karaina 3000 Lefîtry ny Ben'ny Latsaka Tanàna mitovy2/3 karama3000 Birao mpanatanteraka Mari-bola ambony ariary Tambi-karama isam-pivoriana Filohan'ny Filankevitra Mpanolontsaina 8000 ariary 6000 ariary 4800 ariary 3600 ariary 2800 ariary 16000 ariary 12000 ariary 9600 ariary 7200 ariary 5600 ariary farany Mari-bola Mari- ambony karama 2000 na Latsaka Mari- mitovy2/3 karaina 2000 farany Mari-bola 40000 ambony ariary farany Mari-bola Mari- ambony karama 1500 na Latsaka Mari- mitovy2/3 karama 1500 farany Mari-bola 30000 ambony ariary farany Mari-bola Mari- ambony karama 1200 farany Mari-bola Mari- ambony karama 1000 farany MariKaominina Ambonivohitra Sokajy voalohany Kaominina Abonivohitra Sokajy faharoa Kaominina Kaominina

Abnivohitra Sokajy Abanivohitra voalohany Sokajy faharoa

na Latsaka na mitovy Latsaka na mitovy Mari- 2/3 1200 farany Mari-bola 20000 ambony ariary Mari-karaina 2/3 1000 farany Mari-bola 11000 ambony ariary farany 10000 Mari-karama

Tambim-bola omena amin’ny fandehanana manatrika ny fivorian'ny Filankevitra isan'andro Filohan'ny Filankevitra Saran-dàlana hatramin'ny ariary Mpanolontsaina Saran-dàlana hatramin'ny ariary Saran-dàlana 3000 hatramin'ny ariary Saran-dàlana 3000 hatramin'ny ariary Saran-dàlana 3000 hatramin'ny ariary Saran-dàlana 3000 hatramin'ny ariary Saran-dàlana 3000 hatramin'ny ariary Saran-dàlana 2400 hatramin'ny fmg Saran-dàlana 3000 hatramin'ny ariary Saran-dàlana 6.000 hatramin'ny fmg 6.000 3000

Indemnité de déplacement pour mission par jour Ben'ny Filohan'ny Filankevitra/Lefîtra / Mpanolontsaina tanàna/ Saran-dàlana hatramin'ny ariary Saran-dàlana 3000 hatramin'ny ariary Saran-dàlana 3000 hatramin'ny ariary Saran-dàlana 3000 hatramin'ny ariary Saran-dàlana 3000 hatramin'ny ariary 3000

32

Remboursement des frais de transport Ben'ny Filohan'ny Filankevitra/Lefîtra /Mpanolontsaina tanàna/ Famerenam-bola atao taratasy fanamarinana araka Famerenam-bola ny atao taratasy fanamarinana araka Famerenam-bola ny atao taratasy fanamarinana araka Famerenam-bola ny atao taratasy fanamarinana araka Famerenam-bola ny atao taratasy fanamarinana araka ny

Tambim-bola noho ny fisoloan-tena Ben'ny tanàna Mari-bola latsabato Filankevitra feran'ny Mari-bola ataon'ny latsabato Filankevitra feran'ny Mari-bola ataon'ny latsabato Filankevitra feran'ny Mari-bola ataon'ny latsabato Filankevitra feran'ny Mari-bola ataon'ny latsabato Filankevitra feran'ny ataon'ny

Tambim-bola noho ny fandraisana isan-taona Filohan'ny Filankevitra Eo anelanelan'ny Eo anelanelan’ny Eo anelanelan'ny Eo anelanelan'ny Eo anelanelan'ny 28 sy 96000 000 sy 72000 ariary

100000 sy 220000 84000 sy 184000 56000 sy 128000 40000 ariary ariary ariary ariary

Tambim-bola noho ny fitehirizam-bola omena ny Mpitahiry Vola Mpitahiry vola And. 14 amin'ny And. 14 amin'ny And. 14 amin'ny And. 14 amin'ny And. 14 amin'ny

didim-panjakana lf- didim-panjakana lf- didim-panjakana lf- didim-panjakana lf- didim-panjakana lf90-343 tamin'ny 1 90-343 tamin’ny 1 90-343 tamin'ny 1 90-343 tamin'ny 1 90-343 tamin'ny 1 Aogositra 1990 Aogositra 1990 Aogositra 1990 Aogositra 1990 Aogositra 1990

4 4.1

FANDAMINANA NY KAOMININA NY RAFITR'ASA Ny rafitr'asan'ny Kaominina dia mametra ireo foto-kevi-pandaminana ireo

sampandraharahan'ny Kaominina. Fisy isan-toerana no mamaritra ny andraikitra mazavan'ny tsirairay isaky ny toerana ao amin'ny rafitr'asa. Ny tanjona kendrena amin'ny rafitr'asa dia ny hanatsarana ny fahombiazan'ireo sampandraharaha amin'ny fanondroana mazava ireo andraikitra sy fitoeran'ny tsirairay isan'ambaratonga. Ny baiko omena ny mpiasa ao amin'ny Kaominina dia tsy maintsy manaja ny ambaratongam-pahefana voafaritry ny rafitr'asa. Ny toeran'ny mpandrindra ankapobe (na ny Sekretera Jeneraly) dia apetraka eo amin'ny fara-tapony ao amin'ny fitondran-draharaha kaominaly. Ireo baiko omen'ny Ben'ny tanàna sy ireo Lefiny ho an'ireo sampan-draharaha dia mandalo amin'ny tompon'andraikitry ny fandrindran'asa izay mampanatanteraka izany ny sampandraharaha sy manao ny tatitra. Io fepetra io dia sady manala ny Ben'ny tanàna amin'ny asam-pitantanana, miantoka ny rindrandamina ankapobeny, ahafahana miala amin'ny baiko mifanohitra no manamora ny fanaraha-maso ny fanatanterahana ny fanapahana.

33

Matetika ny rafit'asa vaovao dia mitarika famoronana toerana maro ilaina noho ny fitombon'ny asa sahanin'ny kaominina sy ireo raharaha ilàna fahaizana manokana izay antoky ny hatsaran'ny asa avo lenta. Tsara raha ampiharina miandalana ny rafitr'asa arakaraky ny haben'ny Kaominina, ny loharanom-bola azony hampiasaina ary ny fiantsorohany andraikitra vaovao. Amin'ny voalohany dia azo omena mpiasa iray na ny tompon'andraikitra isaky ny ambaratongam-pahefana ny toerana sasantsasany. Tokony ho latsaky ny isan'ny mpiasa ao amin'ny Kaominina misy mponina mihoatra ny 30.000, ny isan'ny mpiasa ao amin'ny Kaominina misy mponina latsaky ny 2.000 ary noho izany dia tokony tsy havesatra loatra ny rafitr'asa. Raha toa ka tsy ampy hosahanin'ny mpiasa raikitra ny asa amin'ny toerana iray kanefa tsy misy mpiasa afaka hisahana ny andraikitra amin'izany toerana izany, dia tsara ny hampiharana ny fanaovana asa amin'ny fotoana tsy mitohy. Ao amin'ny rafitr'asan'ny Kamoninina ambanivohita sokajy faharoa, dia eo ambany fahefan'ny Ben'ny tanàna mivantana sy eo ambany fanaraha-mason'ny Soprefe ny sekretera mpitahiry vola, kanefa amin'izany izy dia tsy misy fifandraisana ara-ambaratonga amin'ireo sampan-draharaha Kaominaly hafa. Ny fanendrena sekretera mpitahiry vola dia fepetra manamora ireo raharahan'ny Kaominina amin'ny toerana tsy misy mpitana kaontin'ny Fitehirizam-bolampanjakana, kanefa ny fisarahan'asa aman'andraikitra dia tazonina ho zavadehibe mba ahatsara ny fampiasana ny volam-panjakana. Ny fametrahana sekretera mpitahiry vola ao amin'ny trano fiasan'ny Kaominina dia midika ny tsy ilàna famoronana fitantanana famoriam-bola. Ny fandoavam-bola dia tanterahana mivantana avy amin'ny tahiry tazoniny ary ny percepteurs dia mipetraka eo ambany fahefany. Any amin'ny Kaominina hafa, ny mpitàna kaonty dia ny Receveur principal. Manamora ny famoriam-bola ny fanendrena mpitantana famoriam-bola izay misahana ny fandraisana ireo fandoavam-bola sy mitarika ireo mpiasa miandraikitra ny fanangonam-bola. 4.2 NY FANDAMI NANA NY KAOMININA ARA-PARITRA : NY FOKONTANY Ny Kaominina no Vondrom-paritra fototra ary izany dia mitarika ny fanovàna ny Fokontany ho rafitra ara-pitondrana tsy manana zo aman'andraikitra azy manokana araka ny lalàna sy fahatapahantena ara-bola. Ny fiasan'ny Fokontany dia fehezin'ny didim-pitondrana lf97-1257 tamin'ny 30 oktobra 1997.

34

Ny Fokontany dia entin'ny Komity misy mambra 5 ka hatrami'ny 10 fidin'ny fivoriamben'ny Fokontany tarihin'ny Ben'ny tanàna. Ny isan'ny mambra dia feran'ny Ben'ny tanàna. Ny fe-potoana iasan'ny mambra dia tapitra miaraka amin'ny an'ny Ben'ny tanàna. Ny anaran'ireo mambran'ny Komity dia alefan'ny Ben'ny tanàna any amin'ny Soprefe izay mizaha fototra amin'ny alalan'ny didim-pitondrana ny fanendrena ny Filoha sy ny Filoha Lefitra. Ny Komitim-pokontany dia mpanampy ny Delegem-panjakana amin'ny Boriborintany amin'ireo andraikiny momba ny fitondrana sy ny hetra sy mpiasa mpanatanteraka ny Ben'ny tanàna amin'ireo raharaha ifandraisana mivantana amin'ny vahoaka. Amin'izay lafiny izay, ny Komitim-pokontany, eo ambany fahefan'ny Ben'ny tanàna dia mandray anjara amin'ny fandriampahalemana sy ny fitantanana ny fananam-bahoaka (paompin-drano, fanasan-damba, ...), amin’ny fahadiovana, amin'ny fanangonan-ketra sy haba ary vola fandoa kaominaly. Tsy manana teti-bola manokana ho azy ny Fokontany. Ny fandaniam-bolan'ny Fokontany dia tsy maintsy soratana ao amin'ny teti-bolan'ny Kaominina ary nahazo alalana tamin'ny Ben'ny tanàna. Torak'izany koa ny vola miditra dia apetraky ny fanapahan-kevitry ny Filankevitra monisipaly/kaominaly, soratana ao amin'ny teti-bolan'ny Kaominina ary didin’ny Ben'ny tanàna. Ny vola voavory dia arotsaka manontolo ao amin'ny teti-bolan'ny Kaominina. Ny fitsipiky ny kaomtim-panjakana ampiharina amin'ny kaominina dia mihatra amin'ny fampidiram-bola sy ny fandaniam-bola tanterahana any amin'ny Fokontany. Mikasika ireo fandaniam-bola madiniky ny Fokontany lavitry ny Ben'ny tanàna dia azon'ny Ben'ny tanàna atao ny manangana tahiry vatsim-bola ary ny fitantanana izany dia azony ankinina amin'ny mpiasan'ny Kaominina napetraka ao amin'ny Fokontany. Ny asan'ny Filoha, Filoha Lefitra ary mambran'ny Komitim-pokontany dia

maimaimpoana. Kanefa azon'ny Filankevitra atao ny mandray fanapahan-kevitra manome tambin-karama indray mamaritra araka ny toe-bolan'ny Kaominina ary mifanahantsahana amin'ny asa takiana. 5 5.1 NY FITANTANANA NY MPIASA FOTO-KEVITRA ANKAPOBE Ny hitsivolana lf-93-019 izay mandamina ny sata mifehy ny mpiasam-panjakana dia milaza ao amin'ny andininy voalohany fa "ity sata ity dia ampiharina amin’ireo olona, izay

35

voatendry hanao asa maharitra ka notendrena ho mpiasa raikitra ao amin’ny laharana misy amin’ny ambaratongan’ny efi-draharahan'ny mpiasampanjakana tafiditra amin’ny

fahefan’ny Praiminisitra, Lehiben’ny Govememanta". Izany no antony tsy hiharan'ny sata mifehy ny mpiasam-panjakana amin'ireo mpiasan'ny Kaominina, eo ambany fahefan'ny Ben'ny tanàna izay tokony ho fehezin'ny lalàna ikambanan'ny mpiasa ivelan'ny Fanjakana. Kanefa raha araka ny zava-misy, dia mitovy laharana amin'ny mpiasam-panjakana ny mpiasan'ny Kaominina. Ny Kaominina tsirairay avy dia tsy maintsy mamoaka fitsipika momba ny raharaha sy ny karaman'ireo mpiasany. Ny Mpiasam-panjakana ampiasain'ny Kaominina dia tsy maintsy mitoetra amin'ny fisarahan'asa mba ahafahany mitahiry ny zo raiketin'ny sata maha mpiasampanjakana azy. Ny mpiasan'ny Kaominina, raha araka ny fitsipika ankapobe, dia mikambana amin'ny Tahirim-pirenena Fiahiana ny Mpiasa ivelan'ny Fanjakana. Kanefa azon'ny Kaominina atao ny mangataka ny hikambanan'ny mpiasany amin'ny Tahiry Fitsinjovana sy Fisontroandronono (CPR) izay mahatratra ny 3% ny karama faoben'ilay mpiasa ary 6% ho ajaran'ny Kaominina. Ny mpiasam-panjakana mitoetra tsy ho eo am-perin'asa dia afaka manohy ny fikambanany amin'ny Tahirim-pisotroan-dronono Sivily sy Miaramila (C.R.C.M.). 5.2 FANAOVANA NY FISIN'NY MPIASA Ny fitantanana ny mpiasa dia manomboka amin'ny fametrahana ny fisin'ny mpiasa izay ilaina amin'ny fanarahana ny antotan-taratasy ara-panjakana (fialan-tsasatra, tsy fahatongavana, sazy, toe-pahasalamana), ny fisondrotan-karama (politikan'ny karama), ny fampandrosoana arak'asa (fivoaran'ny asa, fanofanana). Ny fisin'ny mpiasa dia ahitàna ireto tondro ireto Fanamarinana ny maha-izy azy Tondrom-pilazana mifandraika amin'ny karama; Tondrom-pilazana mifandraika amin'nyfampandrosoana arak'asa ; Ny antotan-taratasin'ny tsirairay dia ahitàna: sosony iray amin’ny fisin’ny toerana ny filazalazana ny momba ilay mpiasa misy sary tapaka ;

36

-

ny fangatahan'asa dika mitovy an'ireo diplaoma sy fanamarinana amin'ny asa ; taratasy fanamarinana ny nadraisana asa sosony iray amin'ny fifanarahan'asa voasonian'ny Ben'ny tanàna sy ilay mpiasa ; fisy famakafakana ny fahombiazana fanomezana alalana hiala sasatra na tsy hiasa taratasy fanamarinana avy amin'ny dokotera tamin'ny fotoana nidirana niasa; ny sazy taratasy fametraham-pialana na izay karazan-taratasy rehetra manazava ny antony nadehanana tsy hiasa.

Ny fanaovana sy ny fitantanana ny fisin'ny mpiasa dia andraikitry ny sekretera arapitondrana. 5.3 FANDRAISANA MPIASA Mandray fanapahan-kevitra mikasika ny rafitr'asa sy ny tabilao manondro ny tena isan'ny mpiasa atolotry ny Ben'ny tanàna ny Filankevitra ary manome alalana isan-taona ny fanoratana amin'ny teti-bola ny sora-bola ilaina amin'ny karaman’ireo mpiasa ireo. Ny Ben'ny tanàna no lehiben'ny mpiasa, noho izany izy no mandamina sy manapa-kevitra amin'ny fandraisana mpiasa. Ny paika arahina amin'ny fandraisana mpiasa dia misy ireto. Araka ny fangatahana misy fanazavana ny antonantony ataon'ny tompon'andraikitra amin'ny ambaratongam-pahefana dia manamarina ireto ny sekretera ara-pitondrana na ny tompon'andraikitra amin'ny fitantanana ny mpiasa amin'ny Kaominina lehibe : 1) ny fisoratan'ilay toerana amin'ny rafitr'asa 2) ny fisian'ny fisoratan'ny sora-bola ao amin'ny teti-bola

37

3) ny fisin'ny toerana ; 4) vao manolo-kevitra ny Ben'ny tanàna hiroso amin'ny fandraisana ilay mpiasa

Raha tsy misy ny fisin’ny toerana dia manoratra izany miaraka amin’ny tompon'andraikitra amin’ny ambaratongam-pahefana misy ilay toerana ny sekretera arapitondrana ary manolotra izany amin’ny Ben'ny Tanàna. Ny sekretera ara-pitondrana no mamory ny mpitsara amin'ny fandraisana mpiasa, izay ahitàna ny tompon'andraikitra amin'ny ambaratongam-pahefana misy ilay toerana hitadiavana mpiasa sy ny sekretera ara-pitondrana ary tarihin'ny Ben'ny tanàna na ny Lefiny nomem-pahefana na ny mpandrindra jeneraly. 5.3.1 Paika anatiny arahina Aelin'ny sekretera ara-pitondrana any amin'ny sampandraharaha ny filazana fandraisana mpiasa sy ny fisin'ny toerana mba handraisana ny filatsahana ao anatiny. Ny filazana dia tsy maintsy mampiseho ny anarana sy fisokajiana ilay toerana, ny toetoetry ny kandidà tadiavina (fiofanana akademika, fahalalana ara-teknika, traikefa takiana) ary ny daty ferana hametrahana ny antotan-taratasy filatsahana. Ny filatsahan-ko raisina dia omena ny sekretera ara-pitondrana izay mameno izany miaraka amin'ireo antotan-taratasy ny kandidà tsirairay avy.

Manomana tabilao fampitahana ny fari-pahaizan'ny kandidà tsirairay sy ny fari-pahaizana takian'ny fisin'ny toerana ny sekretera ara-pitondrana ary mikarakara fivoriana voalohan'ny mpitsara mba hahafahana mifidy ny filatsahan-ko raisina 3 tsara indrindra. Isaky ny tsy mahafeno ny fepetra takian'ilay toerana handraisana mpiasa ny tombana sy ny isan'ny filatsahanko raisina anatiny dia manao fitadiavana mpiasa any ivelany ny sekretera ara-pitondrana. 5.3.2 Paika ivelany arahina Ny filazana fandraisana mpiasa dia aseho amin'ny alalan'ny peta-drindrina na avoaka amin'ny fampahalalam-baovao (fampielezam-peo, gazety). Io filazana io dia mampiseho ny anarana sy fisokajiana ilay toerana, ny toetoetry ny kandidà tadiavina (fiofanana akademika, fahalalana ara-teknika, traikefa takiana), ny tokony ho hita ao amin'ny antotan-taratasimpilatsahana (taratasy milaza ny antony nisafidianana ilay toerana, filazalazana ny momba ilay
38

kandidà, dika mitovy an'ireo diplaoma, taratasy fanamarinana amin'ny asa) sy ny daty ary ny toerana nametrahana ny filatsahan ko raisina.

Raha vao voaray ny filatsahan-ko raisina avy any ivelany, dia manomana tabilao fampitahana ny fari-pahaizan'ny kandidà tsirairay sy ny fari-pahaizana takian'ny fisin'ny toerana ny sekretera ara-pitondrana ary mikarakara fivoriana voalohan'ny mpitsara mba hahafahana mifidy ny filatsahan-ko raisina 3 tsara indrindra. Mikarakara ny fitsapa-pahaizana handraisana ny mpiasa ny sekretera ara-pitondra, izay tokony hisy : fitsapa-pahaizana miompana amin'ny fahaizana ara-teknika takian'ilay toerana ; dinidinika miaraka amin'ny mambran'ny mpitsara.

Ny mpitsara no manapa-kevitra sy mandahatra ny kandidà. Ny filaharana dia atao petadrindrina eo amin'ny takelaka fametahana afisin'ny Kaomonina. Ny kandidà nahazo ny laharana voalohany dia hampahalalaina izany amin'ny alalan'ny tartasy soniavin'ny Ben'ny tanàna ary antsoina hanao ny fizaham-pahasalamana hitsirihina ny fahafahan'ilay kandidà hiandraikitra ilay toerana. Raha lazain'ny mpitsabo fa afaka hiandraikitra ilay toerana ilay kandidà, dia ataon'ny sekretera ara-pitondrana avy hatrany ny fifanarahana ; raha tsy tany, dia hampahafantarina ilay kandidà ny tsy fahafahany ara-pahasalamana hiandraikitra ilay toerana, ary dia antsoina arakaraky ny filaharany ireo kandidà manaraka. 5.4 NY POLITIKAN'NY KARAMA Ny politikan'ny Kaominina momba ny karama dia tokony hiantoka karama mandrisika ny mpiasa tsirairay avy izay mifanaraka amin'ny fari-pahaizana sy ny hatsaran'ny fomba fiasany amin'ny raharahan'ny Kaominina. Izany no mahatsara ny hametrahana ireo asa omen'ny Kaominina ao anatina ambaratonga ara-mari-karama arakaraky ny lanjan'ny fari-pahaizana takiana sy hanomezana ny mpiasa tsirairay avy ny mari-karama arakaraky ny fari-pahaizany sy ny fahombiazany teo aloha. Amin'izao fotoana izao, ny vondrom-paritra anapariaham-pahefana dia voafatotra hanaja ny ambaratonga ara-mari-karama sy ny tambin-karama, araka ity tabilao manaraka ity :

39

AMBARATONGA ARA-MARI-KARAMA (Atovana amin’ny lalàna lf- 79-014, GPRM tamin’ny 22/12/79) (Fanampin'ny Fanapahana lf-97-009 mametra ny mari-karama fanome ny mpiasam-panjakana eo amin’ny Kilasy Eksepsionely, tamin'ny 16/01/97)

SOKAJY FIROSOANA “ Exceptionnelle" dingana faha-2 "Exceptionnelle" dingana voalohany Prinsipaly dingana faha-3 Prinsipaly dingana faha-2 Prinsipaly dingana voalohany Kilasy voalohany 400 540 765 1065 1115 1250 1355 1585 1725 1920 425 570 825 1110 1220 1360 1465 1725 1860 2120 455 605 885 1285 1335 1480 1585 1880 2000 2220 485 640 950 1410 1460 1610 1710 2045 2155 2450 515 675 1020 1550 1600 1750 1850 2225 2325 2520 I 675 II 1020 III 1550 IV 1600 V 1750 VI 1850 VII 2225 VIII 2325 IX 2520 X 2620

dingana faha-3 Kilasy voalohany 375 515 715 970 1020 1145 1255 1455 1600

dingana faha-2 Kilasy voalohany 355 480 665 880 930 1055 1160 1335 1485

dingana voalohany Kilasy faharoa 335 455 620 800 850 970 1075 1225 1380

dingana faha-3 Kilasy faharoa 310 435 580 730 780 900 995 1125 1280

dingana faha-2 Kilasy faharoa 295 415 540 665 710 815 920 1035 1185

dingana Voalohany Miana-draharaha 275 380 500 605 650 750 850 950 1100

5.5

FANOMBANANA NY MPIASA Ny mpiasan'ny Kaominina tsirairay avy dia tsy maintsy tsarain'ny lehibeny isan-taona

amin'ny alalan'ny fisy fanombanana. Ny vokatr'izany fanombanana izany no miantoka ny fiakaran-daharan'ilay mpiasa (fiakarana amin'ny dingana) na fisondrotan-daharan'ilay mpiasa

40

(fisondrotana sokajy). Ny fisondrotana amin'ny sokajy ambony dia miankina amin'ny fanovana toerana. Ny fitsarana dia tsy maintsy atao amina rafitra hary fomba. Ny fomba fitsarana atolotra dia tsinjaraina amina tondro-fepetra 28 ary omena naoty 1 ka hatramin'ny 5. Ny fiakarana dingana dia miankina amin'ny naoty azo. Tsy azo omena ny fiakaran-daharana raha latsaky ny 84 ny lanjan’isa. Ny fiakaran-daharana dia tsy maintsy miantoka fivoaran'asa miandalana amin'ny fiveloman'ilay mpiasa ary misoroka ny hahatratrarany aingana loatra ny dingana farany ambony. Fisy fanombanana ny mpiasa 1- Fahaiza-manao arak'asa NAOTY Fahalalana sy fahazoana ny fisin'ny toerany Fahazoana ny tanj on'ny asa ataony Fahalalana ny sehatry ny andraikiny ary fahafehezana izany ara-teknika Fahamarinam-pototry ny zava-bita Fahakingàna amin'ny asa, fahombiazana Fanajana fe-Potoana sy ny Ferandro Omena Fanajana ireo toro-marik'asa Fandaminana ny ny asa Fikirizana Hivoatra Hatrany Famintinana

2 - Fafahana sy fahaizana miasa miaraka maromaro sy amin'ny fifandraisana NAOTY Fafahana manoina ny fangataham-panampiana ataon'ny mpiasa hafa Fahafahana maka ny fitokisan'ny mpiara-miasa Fahambonian'ny fahaiza-miteny Fahambonian'ny fahaiza-manoratra Hakingana eo amin'ny fitaterana ny olana atrehina Famintinana

41

3 - Fahamendrehana manokana aseho amin’ny asa NAOTY Fahafaha-mahafantatra sy mifehy Fitsarana sy fahamarinam-piheverana Fahaiza-mifanaraka amin'ny zava-misy sy fahalalahan-tsaina Fandraisana andraikitra, faharisihina Fahavitan-tena (fahafahana miasa tsy misy fanampiana ivelany) Filofosana, fahazotoana Fahaiza-miara-miasa, fahaiza-mifandray Fahaizana manaraka ny toro-marika Fahatsiarovan-tena arak'asa Fahatokiana amin'ny fanatanterahana, fahamatorana Fahamarinan-toetra, fahatsorana Fahafaha-mivoatra Tsy fahatongavana miasa Fifehezan-tena Famintinana

5.6

NY FAMPIROBOROBOANA NY MPIASA SY NO OLONA AMPIASAINA 5.6.1 Ny fanofanana Ny fanofanana dia mikendry : ny fahafampantarana ireo didy aman-dalàna vaovao ampiharina any amin'ny Kaominina ; ny fanomezana fomba amam-pandaminam-piasa ; ny hampifanarahana ny fahalalan'ny mpiasa amin'ny andraikitra tazoniny (fanatsarana ny firindran'ny toerana sy ny mpiasa) na amin'ny fitazonana toerana vaovao (fivoaran'ny asa).

42

Natao hameno ny fanofanana voalohany azon'ny mpiasa tsirairay ny fanofanana, hahafahany manatanteraka am-pahombiazana ny andraikitra voarakitra amin'ny fisin'ny toerany ary mba hahafahany mivoatra ao amin'ny fitondran-draharaha kaominaly hahatongavany amin'ny raharaha miaka-danja sy tsara karama kokoa. Ny fanofanana dia antoka voalohany ahazoana fisondrotana anatiny amina toerana voafaritra tsara ary azo hidirana araka ny diplaoma sy ny traikefa arak'asa.

Ny sekretera ara-pitondrana na ny tompon'andraikitry ny mpiasa no misahana ny famantarana ireo zavatra ilaina amin'ny fanofanana. Ireo dingana tsara asongadina dia : ny fanangonana ny zavatra ilaina amin'ny fanofanana (1) amin'ny fampitahana ny fisin'ny toerana sy ny toetoetra takiana amin'izay tokony hitàna izany, (2) amin'ny famakafakana izay mety ho vokatry ny fivoaran'ny sehatra arapitondrana eo amin'ny fitondran-draharaha kaominaly, (3) amin'ny famakafakana ny vokatry ny fandanjalanjana ny fahombiazan'ny mpiasa sy ny fahafaha-manao ny fanondrotana anatiny ; ny fandrafetana ny fisy mitanisa ny votoatin'ny fanofanana tsirairay avy ary ny fanomanana ny drafi-panofanana isan-taona mialoha ny fikarohana ny mpampiofana ; ny fikarohana ireo mpanao fampiofanana.

Azo atao ny mangataka ny fanampian'ny sampandraharaham-panjakana namindrampitondrana indrindra ny Soprefe, ny mpitana kaontin'ny Tahirim-bolam-panjakana, ny Tale ao amin'ny Fampandrosoana ny Faritany Mizakatena. Ny saran'ny fanofanana (mpampiofana ivelany, fifindran-toerana....) dia tsy maintsy soratana ao amin'ny teti-bolan'ny Kaominina na karohina amin'ireo rantsana amin'ny fiaraha-miasa. 5.6.2 Ny fifandraisana anatiny Ny ben'ny tanàna, lehibe ara-pahefanan'ny fitambaran'ny mpiasa sy ny mpanatanteraka eo amin'ny fitondran-draharaha kaominaly no tompon'andraikitra mivantana amin'ny fandehan'ny fampahalalam-baovao sy ny fifandraisan'ny mpiasa ao anatin'ny Kaominina. Ny zava-kendrena

43

amin'ny fifandraisana anatiny dia ny hanamafy orina ny firaisankinan'ny mpiasa, ny hampandeha ny vaovao eo anivon'ny mpiasa ary ny hanakambanana ny fitambaran'ny mpiasa amin'ny tetik'asan'ny Kaominina. Tsara raha atao isaky ny andro voalohany amin'ny herinandro ny fivorian'ny mpiasa ao amin'ny Kaominina mba : hiaraha-mijery ny zava-bita tamin'ny herinandro lasa ; hikarohana ny olana natrehina ; handraisana ny soso-kevitry ny mpiasa mikasika ny fandaminana sy ny fomba fiasa ; handaharana ny raharahan'ny herinandro hitsahina hampahafantarana amin'ny mpiasa ny zotra hitondrana ny asan'ny Kaominina notapahan'ny olomboafidy. 5.7 FITONDRANA NY MPIASA 5.7.1 Ny fifanekem-piasana. Ny mpiasa tsirairay dia tsy maintsy manana fifanekem-piasana nosoniavin'ny Ben'ny tanàna sy ilay voakasik'izany. Ny fifanekem-piasana dia ahitàna ireto tondro ireto : ny anaran'ny toeran'ilay asa daty nadraisana ny asa faharetan'ny fifaneken'asa sokajy misy ilay mpiasa ny karamany tamin'ny nanaovana ny fifanekem-piasana ny sata amin'ny fanefam-bola fitsinjovana sy fiahiana (CNaPS, CPR); ny tsiahy ao amin'ny fitsipika anatiny momba ny ora fiasana sy ny fitsipipifehezana ;
44

-

ny daty sy ny sonian'ny Ben'ny tanàna sy ilay mpiasa.

Ny fifanekem-piasana dia tsy maintsy manao tsiahy ny lalàna lf-94-029 tamin’ny 25 aogositra 1995 mitondra ny fehezan-dalàna momba ny asa eto Madagasikara. Tsy maintsy hampifanarahana amin'ny lalàna ny fipetrak’ireo olona am-perin'asa izay tsy manana fifanekempiasana. Ny faharetan'ny fifanekem-piasana dia mety ho voafetra na tsia.

Mikasika ny fandraisana Lefîtry ny Ben'ny tanàna amin'ny toeram-pitondran-draharaha (neken'ny lalàna lf-94-008), ny faharetan'ny fifanekem-piasana dia tsy maintsy voafetra ary asiana fepetra momba ny fampitsaharana aloham-potoana tsy misy tambim-bola ny fifanekena raha toa ka misy ny fisintonana ny fanomezam-pahefana ny Lefitra na fitsaharan'ny Ben'ny tanàna amin'ny asany. Ny fandraisana Lefitra amin'ny ankapobe dia atao noho ny tondro fepetra apetraky ny Ben'ny tanàna ahafahany manombana ilay olona izay ampifandraisina amin'ny fanomezam-pahefana atao; ary tsy tsara ny hitazonana ny Lefitra aorian'ny fisintonana ny fanomezam-pahefana na ny fanavaozana ny mpiara-miasa voafidy. Kanefa, ny faharetan'ny mpiasa ao amin'ny fitondran-draharahan'ny Kaominina ary indrindra ny Mpandrindra Jeneraly dia miantoka ny fitohizan'ny fiasan'ny fitondran-draharaha kaominaly ankoatry ny fetran'ny fifidianana. 5.7.2 Ny fialan-tsasatra Ny fialan-tsasatra dia tsy maintsy halahatra amina fandaminana isan-taona mba ahazoana miantoka ny fitohizan'ny asam-bahoaka. Ny vinavinam-pandaminana ny fialan-tsasatra dia atao araka ny fomba toy izao : • ny mpiasa tsirairay dia manolotra ny lehibeny isan'ambaratonga ny datin'ny fialantsasatra angatahina alohan'ny 1 desambra ; • mangataka ny fanovana ilaina mba hampandeha tsara ny asa ny lehibe isan'ambaratonga, araka ny fangatahana ataon'ny mpiasa hafa; • atolotra ny tompon'andraikitry ny mpiasa ny fandaminana ny fialan-tsasatry ny mpiasa mba hahafahany manamarina ny zon'ny tsirairay amin'ny fialan-tsasatra ; • tapahin'ny Ben'ny tanàna ny fandaminana ny fialan-tsasatra farany.

45

Ny fandehanana miala sasatra araka izay voarakitra ao amin'ny vinavinam-pandaminana dia angatahina 5 andro fiasana mialoha ny fandehanana voatondro. Apetraka ao amin'ny sekretera arapitondrana ny fangatahana mba ahafahany manamarina fa efa misy ny mpisolo ilay mpiasa, sy ahafahany manao ny fahazoan-dàlana haka fialan-tsasatra izay soniavin'ny Ben'ny tanàna. Ilay fangatahana sy ny dika faharoan'ilay fahazoan-dàlana nosoniavin'ny Ben'ny tanàna dia tehirizina ao amin'ny antotantaratasin'ilay mpiasa mba ahazoana manala ny andro fialantsasatra efa nampiasaina. 5.7.3 Ny tsy-fiasana sy ny fanomezan-dàiana tsy hiasa Ny tsy fiasana dia esorina amin'ny zo hiala sasatra tsotra. Kanefa noho ny antony manokana, dia azon'ny Ben'ny tanàna atao ny manampy andro amboniny amin'ireto toe-javatra ireto : • • • • • • • • • fanambadian'ilay mpiasa voakasik'izany fahaterahan'ny zanak'ilay mpiasa voakasik'izany famorana ny zanak'ilay mpiasa voakasik'izany ; fahafatesan'ny zanak'ilay mpiasa voakasik'izany fahafatesan'ny vadin’ilay mpiasa voakasik'izany fahafatesan'ny ray aman-dreny, na ny iray tampo amin'ilay mpiasa voakasik'izany; fidiran'ny vadin'ilay mpiasa voakasik'izany any amin'ny hopitaly; fidiran'ny zanak'ilay mpiasa voakasik'izany any amin’ny hopitaly ; ny fangatahana dia tsy maintsy atao mialoha ny tsy fiasana.

Ny tsy fiasana noho ny faharariana dia tsy maintsy voamarin'ny taratasy fanamarinana avy amin'ny mpitsabo izay manondro ny isan'ny andro hijanonana noho ny faharariana. Ny taratasy fanamarinana dia apetraka ao anatin’ny 3 andro manomboka amin'ny andro voalohany tsy hiasana. Ny Ben'ny tanàna no mametra ny ora ara-dalàna hiasan'ny mpiasa kaominaly. Ny tsy

46

fiasana tsy misy fanamarinana mandritra ny ora fiasana ara-dalàna dia heverina ho toy ny tsy fiasana tsy nahazoan-dàlana.

Ny fialan-tsasatra sy ny tsy fiasana nahazoan-dàlana na tsy nahazoan-dàlana dia isaina ao amin'ny fisin'ny mpiasa tsirairay tazonin'ny lehibe araka ny ambaratonga na ny sekretera arapitondrana. Io fisy io dia jerena mialoha ny hanaovana ny karama mba hanesorana ny andro tsy niasana ary apetraka ao amin'ny antotan-taratasin'ilay mpiasa voakasik'izany amin'ny faran’ny taona. 5.7.4 Ny iraka Ny baiko mampamita iraka dia soniavin'ny Ben'ny tanàna ary ny tambim-bola isan'andro omena amin'izany dia hampidirina ao amin'ny kaonty mialoha ny fiaingàna. Ny baiko mampamita iraka dia tsy maintsy ahitàna ny anton'ny iraka ny toerana aleha ny datin'ny fiaingàna sy ny datin'ny fiverenana voatondro, ny sonian'ny Ben'ny tanàna.

Ny baiko mampamita iraka dia fenoin'ny (na ireo) olona voalaza ao amin'ny antony rehefa tonga any an-toerana ilay mpamita iraka. Ny habetsahan'ny tambim-bola dia feran'ny fanapahan-kevitry ny Filankevitra kaominaly kanefa tsy mahazo mihoatra ny 20% ny tambimbola fanome ny mpiasam-panjakana. Ny tambim-bola dia kajiana sy hefaina amin'ny fiverenan'ilay mpiasa. Esorina amin'ny fikajiana ny vola noraisina mialoha, raha misy.

47

5.7.5 Ny fitsipi-pifehezana Tsara ny hametrahana isaky ny Kaominina Filankevita ara-pifehezana hisahana ny fanoloran-kevitra amin'ny raharaha ara-pifehezana rehetra. Io Filankevitra io dia ahitàna ny Ben'ny tanàna ny tompon'andraikitry ny mpiasa ny solontenan'ny mpiasa (izay fidin'ny mpiasa isantaona miaraka amin'izay mpisolo toerana). Ny Ben'ny tanàna no mangataka ny fivorian'ny Filankevitra. Zahan'ny lehibe isan'ambaratonga sy/na ny tompon'andraikitry ny mpisa ifotony ny fahadisoana ataon'ny mpiasa. Ny lisitry ny fahadisoana saziana dia tsy maintsy ataon'ny tompon'andraikitry ny mpisa ary hampidirina miaraka amin'ny fanondroana ny sazy mifanandrify aminy ao amin'ny fitsipika anatiny ary aely any amin'ny sampandraharaha. Ny fahadisoana tsara tanisaina dia ireto : ny tsy fanajana ny ora fiasana (fahatarana, fandaozana toerana), ny tsy fiasana tsy nahazoan-dàlana, ny tsy fankatoavana, ny fihinanana zava-pisotro misy alikaola na rongony mandritra ny ora fiasana, ny herisetra, fanimbana fitaovana niniana natao na halatra

Tokony hifanahantsahana amin'ny havesatry ny fahadisoana ny hamafin'ny sazy, ary hampitomboina raha misy famerenan-keloka. Halahatra arakaraky ny hamafiny ny sazy ampiharina : ny fampitandremana am-bava ny fangataham-panazavana ny fanatsiniana ny fampihatoana amin'ny asa

48

-

ny fandroahana.

Ny sazy dia tapahan'ny Filankevitra ara-pifehezana. Ny tabilao manaraka dia manondro ny sazy mety hampiharina isaky ny karazam-pahadisoana.
Fahadisoana Fahatarana, fandaozana toerana 15 ka hatramin'ny Fampitandremana am-bava 60 minitra Famerenan-keloka voalohany Fangataham-panazavana an-tsoratra sy fanesorana tapak'andro amin'ny fialan-tsasatra tsotra Famerenan-keloka faharoa Fanatsiniana sy fanesorana tapak'andro amin'ny fialan-tsasatra tsotra Famerenan-keloka fahatelo Fandroahana Sazy

Fahatarana, fandaozana toeraria 60 minîtra ka Fangataham-panazavana an-tsoratra sy fanesorana andro iray hatramin’ny indray andro Famerenan-keloka voalohany amin'ny fialan-tsasatra tsotra Fanatsiniana sy fanesorana iny andro iny amin'ny fialan-tsasatra tsotra Famerenan-keloka faharoa Famerenan-keloka fahatelo Fampitsaharana tsy miasa 3 ka hatramin'ny 10 andro Fandroahana

Tsy fahatongavana tsy nahazoan-dàlana mihoatra Fanatsiniana na fampitsaharana tsy miasa (arakaraky ny ny iray andro faharetan'ny tsy niasana) sy fanesorana ny andro tsy niasana amin'ny fialan-tsasatra tsotra Famerenan-keloka voalohany Famerenan-keloka faharoa Tsy fankatoavana Famerenan-keloka voalohany Famerenan-keloka faharoa Famerenan-keloka fahatelo Fampitsaharana tsy miasa 3 ka hatramin'ny 10 andro Fandroahana Fangataham-panazavana an-tsoratra Fanatsiniana Fampitsaharana tsy miasa 3 ka hatramin'ny 10 andro Fandroahana

Fisotroana zava-pisotro misy alikaola, na rongony, Fanatsiniana na fampitsaharana tsy miasa arakaraky ny na herisetra notanterahana mandritra ny ora havesatry ny fahadisoana fiasana Famerenan-keloka voalohany Famerenan-keloka faharoa Fanimbam-pitaovana niniana natao, halatra Fampitsaharana tsy miasa na fandroahana Fandroahana Fanatsiniana na fampitsaharana tsy miasa araka ny havesatry ny fahadisoana ary fametrahana fitoriana any amin'ny Fitsarana Famerenan-keloka voalohany Famerenan-keloka faharoa Fampitsaharana tsy miasa na fandroahana Fandroahana

Ny fampitsaharana tsy miasa dia mitarika ny fampihatoana ny karama.

49

Ny sazy tapahan'ny Filankevitra ara-pifehezana dia soratana ao amin’ny antotantaratasin’ilay mpiasa diso. Ny fitsarana ny ady dia miditra ho andraikitry ny fitsarana mahefa amin'ny faritry ny toeram-piasana. 6 6.1 IREO SAMPAN-DRAHARA KAOMINALY NY SEKRETARIA ARA-PITONDRANA Ny sekretaria ara-pitondrana no misahana ny firaketan-draharahan'ny Ben'ny tanàna, ny an'ireo Lefitra, ny an'ny Filankevitra ary ny an'ireo sampan-draharaha. 6.1.1 Ny fomba fanehoana ny taratasy ifandefasana ara-pitondrana. Ny taratasy ifandefasana ara-pitondrana dia tsy tokony haneho na hanondro ny mpanoratra azy, ny mpanoratra dia manoratra amin'ny maha Ben'ny tanàna azy fa tsy amin'ny anarany manokana. Torak'izany koa, dia ny andraikitr’ilay olona handefasana ny taratasy no tondroina fa tsy ny anarany. Ny taratasy ifandefasana dia tokony ahitàna : ny antony, ny laharany ny tsiahin'ny taratasy valiana na ny taratasy nifandefasana teo aloha.

Ny fomba fandrafetan-teny dia tokony ho tsotra. Tsy fampiasa amin'ny fitondrandraharaha ny teny fanajana. Ny taratasy ifandefasana amin'ny olon-tsotra sy ny olomboafidy ihany no hampiasana teny fanajana. Ny tsiahy amin'ny taratasy ifandefasana dia ahitàna : ny laharana mifampitohy manomboka amin'ny 1 ny 1* janoary, ny taona, ny mariky ny sampandraharaha (ohatra "SF" ho an'ny Sampandraharaha momba ny Vola), ny litera voalohan'ny amin’ny anaran'ny mpanoratra. Ny taratasy ifandefasana alefan'ny Kaominina dia omena laharana mifampitohy amina anton-daharana iray ihany. Modelina taratasy ifandefasana :

50

Repoblikan'i Madagasikara Tanindrazana -Fahafahana -Fandrosoana Faritanin’Antananarivo Kominina Ambanivohitr’i Lazaina

Lazaina, ny 10 desambra 1999 Ny Ben’ny tanànan’ny Kaominina Ambanivohitr'i Lazaina Ho an’ Andriamatoa Tale Jeneralin’ny Fampandrosoana ny Faritany Mizakatena Antsahavola

Antony : Fanomezam-bola avy ainin'ny Fanjakana Lf. 0010/1 999/SF/RR Tsiahy : ny taratasinao mitrondra ny lf-001/1999/SP tamin'ny 15 novambra 1999

Voninahitra ho ahy ny mampahafanttitra anao fa …..

Ny taratasy ifandefasana dia atao sosony telo, ka ny matoan-tsosony dia omena ny tena handefasana, ny sosony iray tehirizina ao amin'ny fitehirizan-taratasy ary sosony iray atao ao amin'ny antotan-taratasy. 6.1.2 Ny taratasy ifandefasana tonga Ny taratasy rehetra ifandefasana tonga ao amin'ny Kaominina dia sokafan'ny sekretera ara-pitondrana, afa-tsy ny taratasy nalefa ho an'ny Ben'ny tanàna na ho an'ny Lefitra misy ny fanamarihina hoe "manokana" na "miafina", dia soratany ao amin'ny rejisitry ny “ taratasy ifandefasana tonga ” , ary hatolony ny Ben'ny tanàna na ny Mpandrindra jeneraly araka ny toromarika omen'ny Ben'ny tanàna mba hanoroana ny sampan-draharaha handefasana. Ny fizarana dia tanterahan'ny Mpandrindra jeneraly. Rejisitra iray ihany no itambaran'ny sampan-draharaha rehetra ao amin'ny Kaominina. Ny rejisitry ny “ taratasy ifandefasana tonga ” dia ahitana ireto tondro ireto: laharam-panoratana

51

-

daty nahatongavana tsiahi-panondroana ny taratasy antony mpandefa sampan-draharaha andefasana daty sy tsiahi-panondroana ny taratasy valiny.

Ny fanamarihina ny sampan-draharaha andefasana dia fenoina rehefa avy nanondro izany ny Ben'ny tanàna na ny Mpandrindra jeneraly. Ny tondro "daty sy tsiahi-panondroana ny taratasy valiny" dia fenoina eo am-pandefasana ny taratasy valiny na avy hatrany raha tsy mitaky valiny ilay taratasy. Ny sampan-draharaha andefasana tsirairay avy dia manamarina ny nandraisana ny taratasy amina kahie fifandefasana taratasy anatiny. 6.1.3 Ny taratasy ifandefasana miainga Ny taratasy ifandefasan'ny kaominina dia soratana ao amin'ny rejisitry ny "taratasy ifandefasana miainga" na tehirizina ao amin'ny fitehirizan-taratasy ary alefan'ny sampandraharaha ara-pitondrana. Ny rejisitry ny"taratasy ifandefàsana miainga" dia ahitàna ireto : laharam-panoratana daty niaingany tsiahi-panondroana ny taratasy antony sampan-draharaha nandefa ny handefasana.

Ho an'ny fitehirizan-taratasy dia kilasera manamora ny fandaharana sy fijerena ny taratasy no ampiasaina. Ny tsiahi-panondroana sy ny datin'ny taratasy valiny dia atao famindrana ao

52

amin'ny rejisitry ny "taratasy ifandraisana tonga". Isaky ny fotoana raikitra dia hamarinin'ny Sekretera ara-pitondrana ny taratasy tonga tsy voavaly ary mampatsiahy izany ny sampandraharaha nampiandraiketina azy. 6.1.4 Ny fandaminana ny fitehirizana ny taratasy Ny taratasy “ tonga ” dia alamina sy tehirizin'ny sampan-draharaha ara-pitondrana miaraka amin'ny soson'ny taratasy valiny araka ny fotoana nadraisana azy. Any amin'ny Kaominina tena lehibe (mizaha taratasy ifandraisana mihoatra ny 200 isan-taona), dia tsara ny hampiasàna fitehirizan-taratasy voalamina isan-taranja (ohatra : hetra, fiankohonana, ... ) ka ao anatin'ireny ny taratasy no halahatra araka ny datiny. Baorita mikopaka fitehirizan-taratasy azo afatotra no tsara hitehirizana sy handaminana ny taratasy. 6.2 NY RAHARAHA HATAO AMKNY ANARAWNY FANJAKANA Ny andraikitry ny Ben'ny tanàna sasantsasany momba ny raharaham-pirenena dia tanterahina eo ambany fahefan'ny Solontenam-panjakana. Ireto avy izany : 6.3 ny fiankohonana ny fifidianana; ny fanompoam-pirenena ny fahefana momba ny fitandroam-pilaminana.

NY FAHASALAMA-BAHOAKA SY NY FANABEAZANA FOTOTRA Ny didim-pitondrana lf 96-169 tamin’ny 6 marsa 1996 dia manome tandrifim-pahefana

ny Kaominina amin'ny “ fanatanterahana sy fitantanana ” ny Sekolim-bahoaka Fanabeazana Fototra (EPP) sy ny Foibem-pahasalamana Fototra (CSB). Amin'io fitsinjaran'asa vaovao io dia ny Fanjakana no mametra ny fitsipika fototra, mandefa sy mitantana ny mpiasa, fa ny kaominina kosa no miantoka ny trano sy miantsoroka ny fandaniana amin'ny fikojakojana sy fampandehanan-draharaha. Ny fitsipika fototra no mamehy ny asan'ny kaominina ary mahafaoka sehatra isankarazany : fitsipika momba ny fanorenan-trano, politikam-pirenena momba ny fahasalamana,

53

fitsipika momba ny fifehezana ny ara-pahasalamana, fandaharam-pampianarana... Ny fifampidipidiran'ny tandrifim-pahefana dia mitaky fiaraha-mihevitry ny Kaominina sy ny sampandraharaham-panjakana namindram-pitondrana mitohy sy maharitra : Fari-piadidiampampianarana (CISCO) ho an'ny fanabeazana fototra, Sampandraharaha ara-pahasalaman'ny distrika (SSD) ho an'ny Fahasalamana fototra. Ahoana tokoa moa no ahafahan'ny sekoly na foibe ara-pahasalamana miasa raha tsy misy mpiasa? Ahoana no ahafahan'ny mpampianatra sy ny mpitsabo mpanampy manatanteraka ny raharahany raha tsy misy trano sy fanaka hiasany? Ny fizakantenan'ny Kaominina dia manala ny fahefana hanapakevita amin'ireo fitondrandraharaham-panjakana namindram-pitondrana amin'ireo sehatry ny tandrifim-pahefana nomena, kanefa tsy manana fahefana mivantana amin'ireo fitondran-draharaham-panjakana namindrampitondrana ireo mihitsy ny Ben'ny tanàna. Noho izany dia tokony hifanekena ny fandrindrana ny raharaha. Ny fifanekena dia fanekena ifanaovan'ny sampan-draharaha-mpanjakana namindrampitondrana etsy andaniny sy ny Kaominina etsy ankilany, aseho amina endrika fifanarahana. Ny fifanarahana no mametra : ny zava-kendrena iaraha-manatratra ny fanekem-pamatoran'ny Fanjakana : mpiasa atokana, fanomezana fitaovana sy kojakoja ara-teknika ; ny fanekem-pamatoran'ny Kaominina : trano atokana, fanorenana vaovao atao tetik'asa, asa fanarenana, fanomezana kojakoja, sora-bola fampandehandraharaha, fandefasana mpiasa amboniny. Ny fifanarahana dia atao isaky ny sehatra hirotsahana ary maneho amin'ny antsipiriany ny fanekem-pamatorana isaky ny sekoly fanabeazana fototra sy isaky ny foibe ara-pahasalamana. Aseho ao amin'ny fifanarahana ny anaran'ny mpiasa atokana, ny raharahany, ny toerana andefasana azy ary ireo andraikitra arak'asa. Ireo fikambanan'ny mpila raharaha na ny rafitra "Fiombonan'antoka ho amin'ny Fampandrosoana ny Sekolimbahoaka Fanabeazana Fototra" napetraky ny didim-panjakana lf-99-496 dia azo hampifandrasina amin'ny fifanarahana.

54

Ny fanekem-pifatoran'ny Kaominina dia vatsian'ny fanomezam-bola avy amin'ny Fanjakana atokana amin'ny famatsiana ara-bola ireo Sekoly Fanabeazana Fototra sy Foibe arapahasalamana Fototra miampy ireo famatsiam-bola avy amin'ny Kaominina. Ny vinavinampifanarahana dia alefa any amin'ny Filankevitra monisipaly/kaominaly hanaovany fanapahankevitra. Ny fanekempamatorana hamatsy ara-bola dia tsy maintsy soratana mialoha ao amin'ny teti-bolan'ny Kaominina. Ny Ben'ny tanàna no manaramaso ny fampiharana ny fifanarahana sy mampahalala ny lehibe ara-pitondrana ny tsy-fisiana na tsy-fahatanterahan'ireo mpiasa natokana ao amin'ny Kaominina ny adidy aman'adraikiny. Misy tatitra atao isaky ny misy tsyfahatanterahan'ny andaniny sy ny ankilany ny fifanarahana. Momba ny fitantanana ny Foibe arapahasalamana fototra, dia tsara ny hijerena ilay "toro-làlana maharitra mikasika ny fametrahana sy fanarahana fandraisan'anjara ara-bola an’ireo mpila raharaha amin’ireo Foibe ara-pahasalamana fototra sy Foiben-toerampitsaboana amin’ny Distrika 1" navoakan’ny Minisiteran’ny Fahasalamana (aogosftra 1999). 6.4 NY FAMPANDROSOANA KAOMINALY Ny fanapariaham-pahefana dia manome ho an'ny kaominina ny fampandrosoana eo antoerana. Ny andraikitry ny olomboafidy eo an-toerana dia betsaka eo anatrehan'ny habetsaky ny filana tadiavin'ny vahoaka. Ny anjara-andraikitry ny Kaominina dia mifantoka amin'ny fametrahana tontolo mampirisika ny fandraisan'andraikitry ny sehatra tsy miankina sy manatsara ny fari-piainan'ny vahoaka amin'ny : famoronana fotodrafitr'asa ilain'ny asa ara-toe-karena : làlana, tetezana, tambajotra fampidiran-drano sy jiro, tsena,... fanatsarana ny raharaha fototra omena ny vahoaka eo amin'ny lafiny arapahasalamana sy fanabeazana, fintsinjarana ny tsindrin'ny hetra mandrisika ny asa ara-toekarena : fanafoaanana miandalana ny haba alaina amin'ny vokatra, fifehezana ny hetrantany

Ny ankamaroan'ny fangatahan'ny vahoaka sy fahakelezan'ny olona sy ny vola ampiasain'ny Kaominina dia mitaky fandaminana hentitra ny fandaharana sy ny fanomanana ireo

55

tetik'asa. Ny dingam-panatanterahana ny tetik'asa dia ahitàna ireto ambaratonga ireto : famantarana, fandaharan'asa, fanomanana ny antotan-taratasin'asa, fikarohana famatsiam-bola, fanatanterahana, fanombanana. 6.4.1 Famantarana Ny fifampikasokasoan'ny olomboafidy amin'ny vahoaka dia ahafahany mamantatra ny zavatra ilaina. Kanefa alohan'ny handaharana ny tetik'asa ho vatsiana vola, dia tsara ny manokatra fiaraha-mihevitra amin'ny vahoaka mivelatra araka izay azo atao, amin'ny alalan'ny fivoriana eo anivon'ny fokontany sy any amin'ny Lapan'ny Tanàna, mba ahafahana mijery ny zavatra ilaina rehetra. Manomboka amin'io fijerena io no hitarihin'ny olomboafidy ny vahoaka hilaza ny lahara-pahamehana sy hanala ny tetik'asa mihoa-pampana raha ampitahaina amin'ny enti-manana ara bolan'ny Kaominina. Isaky ny tetik'asa notazonina, dia manomana fisina tetik'asa araka ny fotopotony ny mpiasa nampiandraiketina ny fampandrosoana, izay ahitàna : ny zava-kendrena amin'ny hatsarany sy ny habetsany (ohatra : manao tsena isan-kerinandro misy mpivarotra 5000) ; ny votoatin'ny tetik'asa (ohatra : manorina tany voatototra mirefy 2500 metatra tora-droa) ; ny fombafomba hanatontosana (ohatra : fanatontosana ataon'ny orin'asa ivelany vatsian'ny teti-boalan'ny Kaominina na tontosain'ny olona mahazo ny tombo-tsoa miaraka amin'ny fanofana fiara mpitrongy tany an'ny asa vaventy sy kojakoja izay zakain'ny teti-bolan'ny Kaominina, sns) ; faminavinana ny sarany; famatsiam-bola ivelany mety ho azo (ohatra : vondron'ny mpila raharaha na antokon-draharaha iraisam-pirenena, ... )

Ny fiaraha-midinika voalohany amin'ireo antokon-draharaha mpamatsy vola dia tanterahana miainga amin'ny fisina tetik'asa.

56

6.4.2 Ny fandaharan'asa Miainga amin'ny fisina tetik'asa dia atolotry ny Ben'ny tanàna ny Filankevitra monisipaly/kaominaly ny fandaharan'asa mandritra ny efa-taona azo ahitsy isan-taona mandritra ny adi-hevitra handinihina ny teti-bola. Io fandaharan'asa mandritra ny efa-taona io dia tabilao maneho ny tetik'asa isan-taona araka ny lahara-pahamehana noferan'ny Filankevitra monisipaly/kaominaly ary ny fanerena tsy azo iodivirana ara-tetibola. Ny tetik'asa ho tanterahina amin'ny taona dia soratana ao amin'ny teti-bola. Ohatra :
Sehatra Asa Tontalin'ny tetibidy Làlana Fanarenana ny araben'ny Fahaleovantena Fahasalamana Fanorenana CSB 10000000 ariary 400000 ariary 5.000.000 ariary 200000 ariary ONG'B ONG'C 5.000.000 ariary 200.000 ariary 20 000 000 Ariary Famatsiam-bola ivelany 19 000 000 ariary Fiavian'ny Famatsiam-bola Tahiry A Teti-bola Kaominaly 1.000.000 ariary

Fahasalamana Vaksiny polio ankizy 1000 Fitambarany 1999 Fampidiran-drano Fanamboarana 250 fampitohizandrano Fitambarany 2000

30400000 ariary

24200000 ariary Orinasa mpitrandraka A

6200000 ariary 0

100000000 ariary 100000000 ariary

100000000 ariary 100000000 ariary

0

Fitambarany 2001

Fitambarany Anakapobe

130400000 ariary 124200000 ariary

6200000 ariary

57

Ampiarahina amin'ny tabilao maneho ny sara fampandehanan-draharaha tsy maintsy manaraka ateraky ny karazan-draharaha ampidirina amin'ny teti-bolan'ny Kaominina any aoriana ny fandaharan'asa. Ohatra :
Sehatra Làlana Lahasa Fikarakarana ny araben’ny Fahaleovantena Fahasalamana Karaman'ny mpitsabo mpanampy CSB Fïtambarany soratana amin'ny teti-bola 2000 2800000 ariary 800000 ariary Sara manaraka 2000000 ariary

Fitambarany soratana amin'ny teti-bola 2001

Fitambarany ankapobe

2800000 ariary

6.4.3 Fanomanana ny antotan-taratasin'ny tetik'asa Ahitana ireto ny antotan-taratasin'ny tetik'asa : fitanisana ny zava-kendrena amin'ny antsipiriany araka ny hatsarany sy ny habetsany, fiaviana sy isan'ny mahazo tombo-tsoa drafi-pamatsiam-bola maneho ny loharanom-pamatsiam-bola sy ny tontalimbola ho zakain'ny teti-bolan'ny Kaominina, ary koa ny fanomezam-pananana mivantana (tany, fitaovana, mpiasa, …) kaontim-panadiadiana faminavinana mampiseho ny fandaniana tsy maintsy manaraka (fandaniana, fampandehanan-draharaha) ary ireo vokatra

handrandraina,

58

-

fitanisana amin'ny antsipiriany na antotan-taratasy fitaomana hanao tolo-bidy ho an'ny asa ampanarahana ny paikan'ny ny fifanarahana ara-barotra ifanaovana amin'ny Fanjakana hampisehoana ny vinavinam-bidy.

Ny fanomanana ny antotan-taratas'ny tetik'asa lehibe dia mety hitaky fanoloran'asa ivelany (biraona injeniera, kabinetrana arsitekta, …) izay vatstsian'ny teti-bola manokanan'ny Kaominina na famatsiam-pizaham-bola ivelany. Amin'izay lafiny izay, ny famatsiana ny asa fanomanana ilay tetik'asa dia tsy maintsy soratana ao amin'ny fandaharan'asan'ny taona manaraka. Amin'ny lafin-javatra hafa, dia ny antokon-draharaha mpamatsy vola no manomana ny antotan-taratasy fitaomana tolo-bidy. 6.4.4 Ny fikarohana famatsiam-bola na fiombonan'antoka Ny antotan-taratasin'ny tetik'asa dia atolotra ireo antokon-draharaha mety hamatsy vola, ireo mpila raharaha mety hitondra fanampiana na ireo orin'asa mety ho mpitrandraka ny asa. Ny antokon-draharaha mety hamatsy vola ny tetik'asa kaominaly dia betsaka kanefa fandaharan'asa roa no tena mavesa-danja : ny FID vatsian'ny Banky Iraisam-pirenena ary ireo Fanatontosana Madinika vatsian'ny Vondrona Eropeana. Isaky ny azo atao dia tsara ho an'ny Kaominina ny mandrafitra lahasa iombonan'antoka hamatsiana am-boalohany sy/na ho fitantanana ny kojakoja. Ny fiombonan'antoka dia manala amin'ny Kaominina ampahany na ny rehetra amin'ny asa fihariana sy ny andraikitra fitantanana. Ankoatr'izany ny maha-eo ny mpiombon'antoka dia manaporofo ny fanomezana lanjany ny tetik’asa amin’ireo mpila raharaha na mpampiasa vola eo an-toerana. 6.4.5 Ny fanatanterahana Raha tontosaina amin'ny alalan'ny varotra fanolorana fanaovan-draharaha na fanaovana asa nomena orin'asa ivelany ny tetik'asa, dia aroson'ny Kaominina ny paika arahina momba fifanarahana ara-barotra ifanaovana amin'ny Fanjakana. Ho an'ireo sahan'asa mavesa-danja, matetika ny fifehezana azy dia ankinina amina biraom-pikarohana izay nanomana ny antotantaratasy ary ny fanaraha-maso ankinina amina birao manam-pahaizana manokana momba izany.

59

Raha tontosain'ny sampandraharahan'ny Kaominina mivantana ny tetik'asa dia manomana anondroan'andro fanatanterahana ny tetik'asa, mandamina ny asa sy ny fanolorana fanaovandraharaha ary miantsoroka ny fanaraha-maso sy ny famatsiam-pitaovana ny tompon'andraikitry ny tetik'asa. 6.4.6 Ny fanombanana Ny fanombanana dia natao hanamarinana ny sandam-panatanterahana ireo tanjona kendrena noferana sy ny sanda-panatanterhana ara-bola. Ny fanombanana dia azo aseho amin'ny endrika tabilao toy izao :
Sehatra Lahasa Mari-bola voasoratra Vola navoaka tahiry Sandamny panatanterahana arabola Fahasalamana Vakisiny 1000 200000 ariary 150000 ariary 75% 1000 600 Tanjona kendrena Tanjona tratra Sandampanatanterahan'asa mivantana 60%

Ny fanombanana dia manangona ny fahasahiranana natrehin’ny tetik'asa sy mamela ny fahafahana handraisana ny fepetra fanarenana. 7 NY FIRAISAN'NY SAMY KAOMININA Didim-panjakana lf 99-952 tamin’ny 15 desambra 99 mitondra ny didy amam-pitsipika mikasika ny fanorenana ny didy amam-pitsipika dia mamela ny hanankinana ny tandrifimpahefana amina antokon-draharaha fiaraha-miasa iraisan'ny samy Kaominina raha toa ka mahakasika Kaominina maro ny fanamboarana kojakoja, ny fitantanana raharaha iray na ny fampiharana didy amam-pitsipika. Ny antony hampijoroana antokondraharaha fiaraha-miasa iraisan'ny samy Kaominina dia mety ho ny fanomanana drafitra fanatsarana ny tanàna maro sy fanomezana fahazoan-dàlana hanorina, ny hanomezana tamba-jotra fampidiran-drano sy fanadiovana iombonan'ny Kaominina maro, ny fanamafisana ny raharahan'ny hetra mivantana momba ny famoahana ny asan'ireo Kaominina ao anaty Fivondronam-pokontany iray, sns... Matetika ny fiaraha-miasa iraisan'ny samy Kaominina dia mamela ny Kaominina hampiroborobo ny tolo-draharaha na fotodrafitr'asa izay mety tsy ho zakan'ny tsirairay avy amin'izy ireo ny mitantana sy mamatsy azy ara-bola irery.

60

Ny fanorenana ny antokon-draharaha fiaraha-miasa iraisan'ny samy Kaominina dia miainga amin'ny fanoloran-tena. Ireo Kaominina mikasa ny hanangana antokon-draharaha fiaraha-miasa iraisan'ny samy Kaominina dia mifanaiky amin'ny fampijoroana andry tsy miova -. v ny foiben'ilay antokon-draharaha, v ny tandrifim-pahefana ankinina amin'ilay antokon-draharaha, v ny famindram-pananan'ireo Kaominina amin'ilay antokon-draharaha, v ny fitsipika fikajiana ny fandraisan'anjara ara-bolan'ireo Kaominina mambra, v ny lisitry ny Kaominina marisika v ny faharetan'ilay antokon-draharaha (matetika io dia tsy misy fetra).

Ny Kaominina tsirairay dia manana solontena roa : ny Ben'ny tanàna sy solontena fidin'ny Filankevitra monisipaly/ kaominaly amin'ireo mambra ao aminy, miampy mpisolo toerana roa, ny iray tendren'ny Ben'ny tanàna amin'ireo mambran'ny Birao mpanatanteraka, ny iray fidin'ny Filankevitry ny kaomina amin'ny mambra ao aminy. Ny Filoha sy ny Filoha Lefitra dia fidin'ny mambran'ny Filankevitry ny antokon-draharaha fiaraha-miasa amin'ireo Ben'ny tanàna sy Mpanolon-tsaina monisipaly/kaominaly delegen'ny Kaominina mambra. Ny Filoha dia afaka mandray fanomezam-pahefana avy amin'ny Filankevitra amin'ny sasan-tsasany amin'ny andraikiny, afa-tsy ny ara-teti-bola, ny fankatoavana ny kaontim-pitantanana, ny fanomezam-pahefana amin'ny fitantanana raharaham-bahoaka. Ny Filankevitra no mandamina amin'ny fanapahan-kevitra raisiny ny raharaha nankinina amin'ny tandrifim-pahefany. Ny fanapahankevitry ny Filankevitra azo ampiharina amin'ny rehetra rehefa navoaka am-pahibe-maso sy nalefa atao fanaraha-maso amin'ny fanarahan-dalàna any amin'ny Solontenam-panjakana mahefa eo amin'ny foibem-piasan’ilay antokon-draharaha fiaraha-miasa.

Ny fitsipika fampihatra amin'ny kaominina dia ampiharina amin'ny antokon-draharaha fiaraha-miasa iraisan'ny Kaominina. Ny mpitana kaontin'ny antokon-draharaha fiaraha-miasa dia ny receveur ao amin'ny kaominina misy ny foiben'ny antokondraharaha fiaraha-miasa na,

61

raha tsy izany, dia ny receveur avy amin'ny Kaominina hafa, na raha tsy misy Mpitana kaontimpanjakana mitoetra ao amin'ny faritra misy ilay antokon-draharaha fiaraha-miasa, dis ny sekretera mpitahiry volan'ny Kaominina misy ny foibe.

Tapahin'ny kaominina malalaka ny fomba famerana ny fandraisan'anjara, maro ny fomba azo hampiharina : mametra mari-bola isaky ny mponina, am-pahany amin'ny hetran-tany nalefa, sns. Ankoatry ny fandraisan'anjaran'ny mambra, dia mandray ny vola fandoa avy amin'ny raharaha natolotra sy ny vola azo avy amin'ny fananany ny antokon-draharaha fiaraha-miasa iraisan'ny Kaominina. 8 NY LOHARANOM-BOLAN’NY KAOMININA Ny vola miditra ho an'ny Kaominina dia ahita indrindra ireto Ø ny hetra Ø ny haba Ø ny vola fandoa Ø ny sara Ø ny fanampiana. • “ Ny hetra dia fakam-bola atao amim-pahefana amin'ny loharanom-bola na fananan'ny olona alain'ny fitondran-draharaham-panjakana na ny vondrom-paritra mba hamatsiana ny fandaniam-bola ho tombo-tsoan'ny rehetra, Tsy misy sandany ny hetra" ; • "Ny haba dia fakam-bola araka hetra na hetra amin'ny tsirairay alain'ny Fanjakana sy ny vondrom-paritra, noho ny fanana, na fitazonana, eo am-pividianana zavatra na fananana, eo am-pampiasana, na eo amin'ny vola miditra". • "Ny vola fandoa dia vola aloa ho sandan'ny fampiasana raharaha iray na fananampanjakana tsy azo amidy na azo amidy" ;

62

"Ny sara dia vola izay voafetra ny habetsany, tsy maintsy arotsaka amina olona na amina antokon-draharaha na amin'ny Fanjakana".

Ny fanampiana arotsaky ny Fanjakana.

Azo sokajiana ho dimy ny loharanom-bolan'ny Kaominina: 8.1 NY HETRA MIVANTANA Ny hetra mivantana dia ahitàna indrindra karazan-ketra telo : • • Ny hetran-tany sy ireo haba tovana izay ahitàna : Hetran-tany Hetran-trano

v Ny haba tovana dia ahitàna : Ny haba tovana amin'ny hetran-tany Zana-kaban'ny hetran-tany Vola fandoa amin'ny fanangonana sy fikarakarana ny fako. Ny hetra antsoina hoe "synthétique" dia alaina amin’ny olon-tsotra sy ny fikambanana miasa tena. 8.2 Zana-kaba anampy amin’ny haba alaina noho ny asa

NY HETRA TSY MIVANTANA

Sokajiana ho hetra tsy mivantana : Ny hetra amin’ny alikaola sy ny zava-pisotro misy alikaola aloa amin’ny alalan’ny fivarotan-java-pisotro : • hetra momba ny fahazoan-dàlana hivarotra alikaola sy zava-pisotro misy alikaola izay ny Sampan-draharahan'ny Hetra tsy mivantana no mamory azy

63

• -

hetra momba ny fahazoan-dàlana hanao varo-mandeha

Ny ampahany fandray amin’ny trano filalaovana: • ny ampahany fandray amin'ny vokatry ny lalao any amin'ny trano filalaovana apetraky ny Fanjakana ary ny Sampan-draharahan'ny Hetra tsy mivantana no mamory azy • ny haba alaina amin'ny milina mamahantena filalaovana alain'ny kaominina

-

Ny sara sy vola fandoa momba ny harena an-kibon’ny tany: • ny sara momba ny harena an-kibon'ny tany izay ny Sampan-draharahan'ny Hetra tsy mivantana no mamory azy • ny vola fandoa ferana araka ny lanjam-bidy na vola fandoa mifanahantsahana izay ny Sampan-draharahan'ny Hetra tsy mivantana no mamory azy. • ny sara amin'ny fanomezana na fanavaozana fahazoan-dàlana hitrandraka volamena izay ny Fokontany no mamory azy.

-

Ny haba sy tatao-kaba momba ny rano sy ny herim-baratra ary ny vola fandoa tovana eken’ny lamina sy apetraky ny kaominina mba hamatsiana ara-bola ny fandaniana tsy maintsy atao, ny asa fanitarana sy fanadiovana mikasika ny rano sy ny herim-baratra • • Ny haba sy tatao-kaba momba ny rano sy ny herim-baratra. Ny haba fanadiovana na vola fandoa alaina amin'ny fanariana rano maloto SARA SY HABA FANORATANA NY SORADRAHARAHA NA

8.3

NY

FAMINDRAM-PANANANA Ireo sara sy haba ireo dia akambana amin'ny fanoratan-draharaha ary ny Sampandraharaha momba ny Fanoratana sy ny Hajia no mamory azy. Miisa telo izy ireo : Ø Ny haba fanampiny alaina amin'ny fanoratana ny sora-draharaha sy famindram-panana Ø Ny sara tokana alaina amin'ny famindrana milina filalaovana na fitaovana "vidéos" hitadiavam-bola

64

Ø Ny haba alaina amin'ny fiara misy motera 8.4 NY SARA SY NY HABA Kilasiana amin'ny sara sy ny haba, ny sara mivantana sy tsy mivantana eken'ny lalàna ary apetraka na alain'ny kaominina. Maro izy ireo ary amin'ny ankapobeny dia lazain'ny lalàna lf94-007 mikasika ny fahefana sy tandrifim-pahefana ary ny loharanom-bolan'ny Vondromparitra izay ny iray dia feran'ny hitsivolana natao tamin'ny andron'ny Repoblika Voalohany, dia ny haba alaina amin'ny fivahiniana, ary ny iray dia lazain'ny lalana momba ny fitantanam-bolampanjakana Voalohany 1999, dia ny haba alaina amin'ny fahita-lavitra. Ø Ny haba alaina isan-taona amin'ny bisikilety, sarety, posiposy, "vélomoteurs" sy ny fiara hafa tsy voasoratra Ø Ny haba alaina isan-taona amin'ny fahita-lavitra Ø Ny haba alaina isan-taona amin'ny milina mamahan-tena filalaovana sy mamoaka feo mozika ampiasaina any amin'ny toeram-pialam-boly, trano fisotroana, hotely, trano fialana hetaheta na hafa misokatra ho an'ny besinimaro. Ø Ny haba alaina isan-taona amin'ny fitaovana "vidéos" ampiasaina hitadiavam-bola, "billards" sy ny mitovy amin'izany, "baby-foot", sns. Ø Ny haba alaina amin'ny fanaovana dokam-barotra Ø Ny haba alaina amin'ny rano mineraly Ø Ny ampahany fandray amin'ny fakana fasika, tany, vato Ø Ny haba alaina amin'ny famonoam-biby sy fitsirihina ary fanaovana fitomboka ny biby Ø Ny ampahany fandray sy tamberim-bidy amin'ny vokatra Ø Ny haba alaina amin'ny fivahiniana any amin'ny hotely Ø Ny haba alaina amin'ny fety, fihetsiketsehana na lanonana na fialam-boly hidiram-bola Ø Ny haba alaina amin'ny lanonana netim-paharazana

65

Ø Ny sara mikasika ny fivezivezen'ny omby 8.5 NY VOLA FANDOA Tsy hetra ny vola fandoa na dia ny lalàna aza no milaza ny sasantsasany amin'izy ireo. Fanapahan-kevitry ny Kaominina malalaka no maka azy ireo, ary ahitàna indrindra ny vola fandoa amin'ny fampiasana ny fananana (tsena, làlana, kianja, voa azo amin'ny fampanofana, sns.) sy ny vola fandoa noho ny fanoloran-draharaha (raharaha ara-pitondrana, toe-karena, arateknika, sns) 9 NY TARATASIN-DRAHARAHA ARA-TETI-BOLA SY SORA-BOLA Ny teti-bolan'ny Kaominina dia sora-draharaha manome alalana ny mpanantanteraka handray ny vola miditra sy hanao ny fandaminam-bola. Ny teti-bola dia arafitra ho an'ny taona tsotra iray manomboka ny 1 Janoary ka hatramin'ny 31 desambra (foto-kevitra miorina amin'ny fanarahan-taona) ary mandray ny fitambaran'ny vola miditra sy ny fandaniam-bola rehetra mandritra ny taom-piasana (foto-kevitra miorina amin'ny fanambarana ny rehetra) ka tsy mifanonitra ny fandaniana atao sy ny vokatra (foto-kevitra miorina amin'ny tsy fifanoneran'ny vola miditra sy ny fandaniam-bolam-bahoaka) ao anaty taratasin-draharaha tokana (fotokevitra miorina amin'ny fanaova azy ho tokana). Mitsinjarazara ho taratasin-draharaha toy izao ny teti-bolan'ny Kaominina. 9.1 Ny teti-bolam-panombohana Ny teti-bola fanampiny Ny fanapahana enti-manova Ny fandaharan-dohateny amin’ny teti-bola

NY TARATASIN-DRAHARAHA ARA-TETI-BOLA 9.1.1 Ny teti-bolam-panombohana Tana taratasin-draharaha lehibe ny teti-bolam-panombohana. Aseho ao amin’ny teti-bola-

panombohana ny fitambaran'ny faminavinana ny vola miditra sy ny fandaniam-bola. Ny kaotimpitantanana anefa dia takian'ny Foibe-pitondrana Ankapobe misahana ny Fampandrosoana ny

66

Faritany Mizakatena mba hanomezana ny fanampiana ara-bola amin'ny fampandehanandraharaha. 9.1.2 Ny teti-bola fanampiny Ny teti-bola fanampiny dia mandray ny vokatry ny taom-piasa teo aloha sy ny sisa mbola ho tontosaina misongadina ao amin'ny kaontim-pitantanana raha toa ka tsy nahafahana nampiditra azy ireny ny fandaniana ny teti-bolam-panombohana. 9.1.3 Ny fanapahana enti-manova Ny fanapahana enti-manova dia ahafahana mampifanojo ny fandaniam-bola sy ny vola miditra arakaraky ny fanatanterahana ny teti-bola. Amin'ireo taratasin-draharaha ara-teti-bola rehetra ireo, dia tsy maintsy atao mifandanja hatrany ny vola miditra sy ny fandaniam-bola ary hanaovan'ny Filankevitra fanapahan-kevitra. 9.1.4 Fandaharan-dohatenyamin'nyteti-bola Ny teti-bola dia aseho amina sokajy roa na amin'ny vola miditra na amin'ny fandaniambola : ny sokajy fampandehan-draharaha sy ny sokajy asam-pamokarana. Ny fitambaran'ny famindrana avy amin'ny sokajy fampandehan-daraharaha mankao amin'ny sokajy asampamokarana sy ny fitambaran'ny petra-bola itsinjovana ny fahateran'ny fanana-mitoetra dia tsy azo atao latsaky ny 15% ny fandaniam-bola ao amin'ny sokajy fampandehan-draharaha.

Ny fandaniam-bola tsy ampoizina dia tsy azo atao mihoatra ny 5% ny fandaniam-bola ao amin'ny sokajy misy azy. Ny sora-bola ho an'ny fandaniam-bola tsy ampoizina dia ampiasain'ny Ben'ny tanàna mba hampidirana ireo fandaniam-bola tsy voalaza ao amin'ny teti-bola izay tsy azo toherina ny maha-tsy ampoizina azy na tafahoatra ireo sora-bola misokatra ara-dalàna. 9.2 FANOKANANA NY SORA-BOLA Ny sora-bola dia voatokana amin'ny latsa-baton'ny Filankevitra monisipaly. Ny sora-bola dia laniana isaky ny toko na, raha izany no fanapahan-kevitry ny Filankevitra monisipaly, isaky ny andininy. Azon'ny Ben'ny tanàna atao ny manao famindrana isan'andininy ao anatin'ny toko iray afa-tsy raha nanao fanokanana sora-bola isan'andininy ny Filankevitra. Any amin'ny

67

Kaominina ambonivohitra ivelan'ny sokajy sy sokajy voalohany dia azon'ny Filankevitra monisipaly atao ny manokana ny sora-bola isaky ny sokajy araka ny asany. 10 VOTOATIN'NY TETI-BOLA

10.1 VOLA MIDITRA HOFAMPANDEHAN-DRAHARAHA Ny vola miditra ho fampandehan-draharaha dia ahitàna ny vokatry ny fananana sy fivarotana samihafa, ireo asa niandraiketan'ny Kaominina, ny hetra sy haba, ny petra-bola, ny fanampiana sy fandraisana anjara, ny vokatry hafa avy amin'ny fitantan-draharaha mahazatra, ny vokatra ara-pitantanam-bola, ny vokatra manokana ny fameranam-bola avy amin'ny petrabola itsinjovana ny fahateran'ny fanana-mitoetra sy petra-bola fitsinjo, ny fihenan'ny vesapandaniana ary ny elanelan'ny fanatanterahana ny teti-bola (nahazaoana tombony) tao amin'ny sokajy fampandehanan-draharaha nafindra. 10.2 NY FANDANIAM-BOLA FAMPANDEHAN-DRAHARAHA Ny fandaniam-bola fampandehan-draharaha dia ahitàna ny fividianana, ny raharaha ivelany, ny raharaha hafa ivelany, ny hetra, haba sy fandoavam-bola mitovy aminy, ny vola mivoaka ho an'ny mpiasa, ny vola mivoaka hafa noho ny fitantanana, ny trosa ara-pitantanambola, ny vola mivoaka manokana, ny petra-bola itsinjovana ny fahateran'ny fanana-mitoetra sy ny petra-bola fitsinjo, ny fihenan-danjan'ny vokatra, ny fandaniam-bola tsy nampoizina, famindrana ao amin'ny sokajy asam-pamokarana ary ny elanelan'ny fanatanterahana ny teti-bola (fatiantoka) ao amin'ny sokajy fampandehan-draharaha nafindra. 10.2.1 Vola miditra momba ny asam-pamokarana Ny Vola miditra momba ny asam-pamokarana dia ahitàna ny petra-bola, tahirim-bola samihafa sy fiandry, ny fanampiana momba ny asam-pamokarana, ny petra-bola fitsinjo ny loza sy ny vola mivoaka, ny findramam-bola sy trosa mitovy aminy, ny tombony amin'ny fampiasana ny fanana-mitoetra tsy nampiasam-bola, ny famarotana fanana-mitoetra tsy hita vatana, fananamitoetra hita vatana, fanana-mitoetra nafindra, nampanofaina na nomena nampiasaina, fananamitoetra andalam-panorenana, fanana-mitoetra azo avy amin'ny famindrana, fanana-mitoetra ara-bola, petra-bola natao hitsinjovana ny fanana-mitoetra, tahirim-bola natao hitsinjovana ny fahasimban'ny fanana-mitoetra, ny famindrana avy amin'ny sokajy fampandehan-draharaha ny

68

elanelan'ny fanatanterahana (nahazaoana tombony) avy amin'ny sokajy asam-pamokarana nafindra. Ny vola miditra ara-ketra dia tsy maintsy eken'ny lalàna. 10.2.2 Ny fandaniam-bola hanaovana asam-pamokarana Ny fandaniam-bola hanaovana asam-pamokarana dia ahitàna ny fanampiana enti-manao asam-pamokarana afindra ao amin'ny kaontin'ny vokatra, ny vola aloa isan-taona ara-kapitaly hanefana ny findramam-bola sy ny trosa mitovy aminy, ny elanelana tsy nahazoan-tombony avy amin'ny fampiasana ny fanana-mitoetra tsy nampiasam-bola, ny fividianana fanana-mitoetra tsy hita vatana, fanana-mitoetra hita-vatana, fanana-mitoetra nafindra, nofaina na nomena hampiasaina, fanana-mitoetra andalam-panorenana, fanana-mitoetra azo avy amin'ny

famindrana, fanana-mitoetra ara-bola, ny fandaniam-bola tsy nampoizina sy ny elanelan'ny fanatanterahana (tsy nahazoan-tombony) avy amin'ny sokajy asam-pamokarana nafindra. Io no mampisongadina ny filàna famatsiantena ara-bola. Amin'ny ankapobeny, ny fandaniam-bola hanaovana asam-pamokarana dia mampitombo ny fananana na mampihena ny trosa arakapitalin'ny Kaominina. 10.3 NY FIFANDRAISANA ARA-BOLAN’NY SOKAJY ROA Ny teti-bola dia mifandanja isaky ny sokajy. Ny faminavinana ny fampidirana ho kapitaly ny am-pahany na ny rehetra amin'ny vola mihoatra tamin'ny fampandehan-draharaha no miantoka ny fifandanjan'ny sokajy. Ny faminavinana ny vola mihoatra atao kapitaly dia miseho eo amin'ny kaonty "famindrana ny sokajy fampandehan-draharaha mankao amin'ny sokajy asam-pamokarana" amin'ny vola miditra amin'ny asam-pamokarana sy eo amin'ny kaonty "famindrana ny sokajy asam-pamokarana mankao amin'ny sokajy fampandehan-draharaha" amin'ny fandaniam-bola fampandehan-draharaha. Aorian'ny fanatanterahana ny teti-bola, amin'ny faran'ny taom-piasana (n) ny sokajy asam-pamokarana dia haneho fihoaran'ny lany noho ny miditra izay ho fenoin'ny teti-bola manaraka (n+1) amin'ny famindrana ny vokatry ny fampandehanan-draharaha nandritra ny taom-piasana (n) ho amin'ny famatsian-tena ara-bola ao amin'ny kaonty "Vola mihoatra avy amin'ny fampandehan-draharaha natao kapitaly", ka izany dia avy amin'ny alalan'ny fanapahnkevitry ny Filankevitra monisipaly. Raha latsaka noho ny filàna ara-pamatsiam-bola ao amin'ny sokajy asam-pamokarana ny vokatra azo tamin'ny taom-piasana, dia manao vinavina famindrana ny sokajy fampandehan-draharaha hamenoana ao amin'ny teti-bola (n+1) ny vola

69

mihoatra avy amin'ny fampandehan-draharaha natao kapitaly, raha mifanohitra amin'izany ny zava-miseho, dia tazonina ao amin'ny teti-bola (n+1) ny anjara vokatra mihoatra ny filàna famatsiana ara-bola mba atao famindrana vaovao ao amin'ny sokajy fampandehan-draharaha amin'ny tsipika. 11 FANDANIANA SY FANARAHA-MASO NY TETI-BOLA Ny teti-bola voalohan'ny kaominina dia tsy maintsy laniana mandrita ny fivoriana faharoa amin'ny taona hitsahina (and. 8 amin'ny lafàna lf-94-005). Ny teti-bola dia ampiarahana amiin'ny fanapahan-kevitry ny Filankevitra monisipaly mametra ny habetsahan'ny ny hetra sy haba ary ny vidin'ny raharaha sy ny fananana. Ny Ben'ny tanàna no manome hery fampiharana ny teti-bola, sy miantoka ny famoahana ary ny fandefasana azy any amin'ny Solontenampanjakana hanaovana ny fanaraha-maso momba ny fanarahan-dalàna (and. 118 ka hatramin’ny 123 amin’ny lalàna 94-008). Ny fanaraha-maso ataon'ny solontenam-panjakana dia mikasika ireto : Ø ny maha-ara-dalàna ny fandaniana nataon'ny Filankevitra Monisipaly, Ø ny tena maha-tombo-tsoan'ny eo an-toerana ny fandaniam-bola, Ø ny fifanarahan'ny loharanom-bola amin'ny lalàna, Ø ny fanajana ny fepetra voalazan'ny didy aman-dalàna mifehy ny fanoratana sy ny fampisehoana ny taratasin-draharaha ara-teti-bola, Ø ny fahamarinan'ny fifandanjana.

Raha heverin'ny Solontenam-panjakana fa mifanohitra amin'ny lalàna ny teti-bola, dia angatahiny amin'ny Ben'ny tanàna ny fisintonana sy fanovana ny teti-bola izay tsy maintsy alefa indray eo amin'ny Filankevitra monisipaly hanaovany fanapahan-kevitra. Raha tsy sintonin'ny Ben'ny tanàna avy hatrany ny teti-bola, dia alefan'ny Solontenam-panjakana any amin'ny fitsarana mahefa ilay teti-bola ka asiany fangatahana fampihatoana fanatanterahana ny fitoriany. Raha tsy voafidin'ny Filankevitra amin'ny fifaranan'ny fotoam-pivoriana ny teti-bola na tsy ahitàna fifandanjana marina, dia ny Solontenam-panjakana no manao azy vonjimaika amin'ny

70

alalan'ny didim-pitondrana ataony miainga amin'ny volavolan-teti-bola nataon'ny Ben'ny tanàna sy ny fanamarihina nataon'ny Filankevitra monisipaly (and. 10 amin’ny lalàna lf-94-005). Azon'ny Solontenam-panjakana atao ny: Ø manoratra loharanom-bola vaovao, Ø manala ny loharanom-bola tsy azo antoka na tsy ara-dalàna, Ø mampihena ny fandaniana tsy voatery hatao sy ny sora-bola hanaovana fandaniana tsy ampoizina, Ø manitsy ny fanombanana ny fandaniana tsy maintsy hatao mba hahazoana ny fifandanjana.

Tsy maintsy manatanteraka ny teti-bola nalamina avy hatrany ny Ben’ny tanàna. Mialoha ny fandaniana ny teti-bolan'ny taom-piasana dia azon'ny Ben'ny tanàna atao ny mandray ny vola miditra sy manao amoaham-bola fampandehan-draharaha ka ny fetra dia ny fahazoan-dàlana ara-teti-bola nekena tamin'ny taom-piasana teo aloha.

Ny teti-bolam-piandohana dia fenoin'ireto tovana ireto : Ø Filazalazana ny trosa, Ø Filazalazana ny petra-bola natao itsinjovana ny fahateran'ny fanana-mitoetra, Ø Filazalazana ny petra-bola fiandry, Ø Filazalazana momba ny mpandraharaha, Ø Filazalazana ny famoahana fitankian-ketran-tany, Ø Filazalazana ny fanampiana nomena, Ø Fanapahan-kevitra mametra ny habetsaky ny hetra sy haba ary ny vidin'ny raharaha sy ny fananana,

71

Ø Fomba ampiasaina amin'ny kaonty. 11.1 NY FANOMANANA NY TETI-BOLA : FEPETRA FAMPIFANDANJANA Ny Ben'ny tanàna ampian'ireo sampan-draharaha monisipaly no manomana ny teti-bola ary manolotra izany handraisan'ny Filankevitra monisipaly fanapahan-kevitra fepetra fampifandanjana ny teti-bola. Tsy maintsy mahafeno ireto fepetra fampifandajana ireto ny tetibola : • Ny vola mivoaka sy ny vola miditra

Ny vola mivoaka sy ny vola miditra dia tsy maintsy tombanana am-pahamarinana, ka tsy misy ny fanadinoana, na fampitomboana, na fampihenana • Ny famerenam-bola

Ny famerenam-bola ara-kapitaly ireo fanoneran-trosa isan-taona tokony efaina mandritra ny taom-piasana dia tsy maintsy atao zakan'ny loharanom-bola manokan'ny kaominina. Ny sora-bola ilaina mba hanarenana ny mety ho fihoaran'ny vola mivoaka sy ny vola miditra hita tamin'ny taom-piasana teo aloha dia tsy maintsy soratana ao amin'ny teti-bola ; • Ny famoaham-bola tsy maintsy atao

Ny famoaham-bola tsy maintsy atao napetraky ny lalàna ho zakain'ny Kaominina na vokatry ny fifanekena natao nandritra ny fitantanana tany aloha (fifanekem-piasana, fanefantrosa, fifanekem-barotra nividianana kojakoja) dia tsy maintsy tombanana ara-dalàna tsara sy soratana ao amin'ny teti-bola. Ny fandaniam-bola fampandehan-draharaha sy ny fandaniam-bola tsy ampoizina voasoratra ao amin'ny sokajy asam-pamokarana dia tsy azo hanaovana findramam-bola. Ny fandaniam-bola efa nampidirina nefa mbola tsy voahefa tamin'ny taompiasana teo aloha dia tsy maintsy soratana ao amin'ny tetibola. Ny petra-bola itsinjovana ny fahateran'ny fanana-mitoetra dia tsy maintsy tombanana amin'ny fomba ara-kaonty izay marihina sy aseho ao amin'ny teti-bola. 11.2 FOMBAFOMBA FANOMANANA Ny Ben'ny tanàna no mandray andraikitra eo ambany fahefany hanao ny fifanakalozankevitra rehetra ilaina amin'ny fanomanana ny teti-bola. Manampy azy amin'izany ny mpiasan'ny

72

Kaominina ary azony atao koa ny maka hevitra amin'ny Mpitana kaontin'ny Tahirim-bolampanjakana sy ny Solontenam-panjakana. Ny Mpitana kaontin'ny Tahirim-bolam-panjakana ny mpanolontsaina ara-bolan'ny Kaominina. Ny teti-bola dia haseho isan-toko sy andininy. Ny fanehoana araka ny karazany dia fenoina amin'ny fampisehoana araka ny asany izay tsy maintsy atao any amin'ny Kaominina ambonivohitra sokajy voalohany sy ivelan'ny sokajy, ary azo hisafidianana any amin'ny Kaominina hafa.

Mialoha ny latsa-baton'ny Filakevitra monisipaly dia atolotry ny Ben'ny tanàna ao amin'ny Vaomieran'ny Volan'ny Filankevitra monisipaly aloha ny volavolan-teti-bola (and. 24 amin’ny lalàna 94-008). Ny famaritana ny fetr'andro momba ny fanomanana sy ny falankevitra dia tsy maintsy atao mba ahafahana mandany ny teti-bolam-panombohana alohan'ny fiandohan'ny taom-piasana. Ny teti-bola aroson'ny Ben'ny tanàna eo amin'ny Filankevitra monisipaly dia tsy maintsy misy ny hevitry ny Vaomieran'ny Vola. 12 FOTO-KEVITRA AN-KAPOBE Ny fanatanterahana ny teti-bola kaominaly dia manaja ny foto-kevitra miorina amin'ny fisarahan'ny asan'ny mpanalalana sy ny mpitàna kaonty, voalaza ao amin'ny andininy faha-24 amin'ny didim-panjakana lf-68-080 tamin’ny 13 febroary 1968 mitondra ny didy amampitsipika an-kapobe momba ny kaontim-panjakana. Ho an'ny kaominina ambonivohitra sy Kaominina ambanivohitra sokajy voalohany, ny asan'ny mpanalalana sy ny mpitàna kaonty, arak'ireo filaharana ireo, dia iandraiketan'ny Ben'ny tanàna sy mpitana kaontin'ny Tahirimbolam-panjakana mitondra ny anaran'ny "Comptable" na "Receveur communal". Ho an'ny kaominina ambanivohitra sokajy faharoa, ny asan'ny mpitàna kaonty dia omena ny mpitahiry vola kaominaly, tendren'ny Ben'ny tanàna ary nankatoavin'ny Solontenam-panjakana. Ny mpitahiry vola kaominaly dia manana ny anaram-pahefan'ny "comptable principal" ary azon'ny Solontenam-panjakana atao ny mandroaka azy mivantana (jereo and. faha-252 amin’ny didimpanjakana lf-68-080) 12.1 VOTOATIN’NY FOTO-KEVITRA MIORINA AMIN'NY

FISARAHAN'ANDRAIKITRA Ny foto-kevitra miorina amin'ny fisarahan'andraikitry ny mpanalalana sy ny mpitàna kaonty dia mihatra amin'ny Kaominina ary toy izao no fisehony.
73

Fisarahan’ny asa • • ny safidy sy ny fanapahana dia andraikitry ny mpanalalana ; ny fandoavam-bola sy ny fanamarinana ny singan-taratasy dia anjaran'ny mpitàna kaonty. Fanavahana ny rafitra • Ny Ben'ny tanàna no rafitra manapaka (mitsara ny tokony sy tsy tokony hanaovana ny raharaha) ; • Ny mpitàna kaonty no rafitra mpanara-maso sy mpanamarina (mitsara ny maha-ara-dalàna). Ny tsy fampirafesana ny asa • Tsy azo ampirafesina ny asan'ny mpanalalana sy ny mpitàna kaonty aoanatin'ny antokon-draharaha iray. • Ny vadin'ny mapanalalana dia tsy mahazo manao mpitàna kaonty ao amin'ny antokon-draharaham-bahoaka izay hanaovany ny asany, dia toy izany koa, ny vadin'ny mpitàna kaonty dia tsy mahazo manao mapanalalana ao amin'ny antokon-draharaham-bahoaka izay hanaovany ny asany. • Ny asan'ny mpitàna kaonty dia tsy azo hampivadiana amin'izay asa rehetra handraisan-karama. Fanamarinana ny tsy fahazoana mapirafy asa • • Fitakiana fahaiza-manao ara-teknika samy hafa. Fifampi-fanaraha-maso: takiana mba hitsinjovana ny mety ho fihoaram-pefy, indrindra mikasika ny fanaraha-maso ny maha-ara-dalàna ataon'ny mpitàna kaonty amin'ny piesin'ny mpanalalana. • Ny maha-tokana ny raharaham-pitantanam-bola : ny mpitàna kaonty rehetra dia eo ambany fahefan'ny Minisitry ny Vola.

74

Ny Kaontin'izy ireo dia tsarain'ny Rantsam-pitsarana momba ny Kaonty

12.2 NY ASAN’NY MPANALALANA Ny Ben'ny tanàna no mpanalalana ny teti-bola kaominaly. Eo fanaraha-masony sy andraikiny, dia azony atao ny manao famindram-pahefana, ampahany na manontolo izany amin'ny iray amin'ireo Lefiny, amin'ny alalan'ny didim-pitondrana. Ny mpanalalana no mandefa ny taratasy fanamarinam-pitakiana ny vola miditra ary mampahafantatra izany ny mpitàna kaonty iantefam-pahefana. Ny mpanalalana no mandefa ny taratasy mibaiko ny famoaham-bola ary mandefa izany, miaraka amin'ny fanamarinana ilaina, any amin'ny mpitàna kaonty iantefampahefana. Raha ahaton'ny mpitàna kaonty ny fandoavana famoaham-bola, afa-tsy noho ny andininy 211 sy 255 amin'ny didim-panjakana lf-68.080, dia azon'ny mpanalalana atao antsoratra sy raisiny ho andraikiny ny mangataka ny mpitàna kaonty mba handoa ny vola. 12.3 NY ASAN’NY MPITANA KAONTY Raisin'ny mpitàna kaonty zakaina ny taratasy fanamarinam-pitakiana ny vola miditra rehefa nanao ny fanamarinana ny maha-ara-dalàna izy sy nanao ny fandraisam-bola. 13 ANJARA RAHARAHAN’NY MPANALALANA

13.1 NY FANATANTERAHANA NY VOLA MIDITRA 13.1.1 Foto-kevitra Ny trosan'ny Kaominina dia aseho vatana amin'ny alalan'ny taratasy fanamarinampitakiana ny vola miditra manan-kery avy hatrany vantany vao alefa. Ny fandefasana ny taratasy fanamarinam-pitakiana dia atao vantany vao hita fototra sy voakajy ilay trosa. Ny vola izay noraisin'ny mpitàna kaonty na ny "régisseur" nefa tsy nisy taratasy fanamarinam-pitakiana dia mitaky, ao aoriana, ny fandefasana ny taratasy fanamarinana mandamina mba hijerena fototra ilay vola miditra ao amin'ny kaontin'ilay Vondrom-paritra. 13.1.2 Ny fandefasana ny taratasy fanamarinam-pitakiana Amin'ny maha-mpanalalana azy dia ny Ben'ny tanàna no mibaiko ny fitakiana ny vola miditra. Amin'izay dia izy no mamaritra ny fitambaran'ny trosa sy mandefa ny taratasy fanamarinam-pitakiana ny vola miditra mifanahantsahana amin'izany.... Amin'izany, ho an'ireo

75

vola miditra azo kajiana alohan'ny fandoavana azy dia ny fandefasana ny taratasy fanamarinampitakiana no manefa ny tena fampidirana ny vola (ohatra : fampanofana ...). Ny vola miditra aloha eo no eo, tahaka ny sara fampiasana ny fananana, kopian'ny soram-piankohonana dia anaovana taratasy fanamarinana mandamina ao aorianan'ny fampidirana ilay vola. Io fandefasana taratasy fanamarinana mandamina io dia tena ilaina mba ahafahana manao ny fanoratana amin'ny kaontim-pitantanam-bola. Ny vola miditra noraisin'ny mpitàna kaonty mivantana tahaka ny vola omen'ny Fanjakana, fanampiana, hetra mivantana dia fintinina amina filazalazana ary alefa isaky ny vanim-potoana ary ao anatina fe-potoana farafahabetsany iray volana, any amin'ny mpanalalana mba ahafahany manao ny taratasy fanamarinana mandamina ny vola miditra. Toe-javatra manokana : Ny vola miditra voasoratra anaty raoly Fepetra vonjimaika ny raolin-ketra nomen'ny sampan-draharahan'ny hetra hery (hetrantany, hetran-trano, ...) dia azo zakaina tsy ivelana kaonty ary paika famerenana ny kaonty amin'ny laoniny dia tanterahina amin'ny fandefasana ny baiko fampidiram-bola mandamina arakaraky ny fampidirana ao amin'ny tahiry ny vokatra. Io fizakana ivelan'ny kaonty io dia tsy manamaivana velively ny maha-tompon'andraikitra ny mpitàna kaonty. 13.1.3 Fanitsiana, fampihenana na fanafohanana taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra • a) Fanitsiana ny fikajiana Raha misy fikajiana tsy ampy

Atao ny taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra fanampiny izay ahitàna ny tondrotsiahy voalohany, ho an'ny elanelana izay havory, ampiarahana amin'ny fanitsiana ny fikajiana. b) Raha diso ny fanondroana ny fampizakana

Ny fanovana mikasika ny fanondroana ny fampizakana dia zahana fototra amin'ny alalan'ny taratasim-panamarinana famerenana fanondroana fampizakana ataon'ny mpanalalana. Io taratasin-draharaha io dia ahitàna ireo pitsopitsony mapiavaka ny raharaha ara-teti-bola sy ara-kaontin'ny taratasy fanamarinam-pitakiana vola midita am-boalohany. Ny fandefasana izany any amin'ny mpitàna kaonty dia tsy mitaky taratasy fanamarinana na taratasim-pandefasana.

76

c)

Fampihenana na fanafoanana vola miditra

Ny anton'ny fampihenana na ny fanafoanana taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra dia na entina hanitsiana fahadisoana tsotra, na hampidirana fanitsiana entina didy. Ny fampihenana na ny fanafoanana dia zahana fototra amin'ny fanehoana taratasin-draharaha fanitsiana ataon'ny mpanalalana ahitàna ny pitsopitsony mampihavaka ny taratasy fanamarinana ahitsy sy ampiarahina amin'ireo singan-taratasy fanamarinana. Raha fanitsiana mandritra ny taom-piasana no atao, dia takiana ny fanaovana taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra sy taratasim-pandefasana mikasika fampihenana na fanafohanana. Raha fanitsiana aorian'ny fanakatonana ny taom-piasana no atao, dia mitaky taratasim-bola (kaonty 673 antsoina hoe "titra nofohanana eo amin'ny taom-piasana taloha"). Fampihenana na fanafohanana noho ny tsy fahavitan'ny famoriana Rehefa hita ny filazalazana ny sisa mbola havory sy araka ny fangatahana voamarina ataon'ny mpitàna kaonty voamarin'ny Ben'ny tanàna fa hitany, dia dinihin'ny Filankevitra monisipaly ny ampahany amin'ny sisa ekena tsy asian-danja intsony. Azon'ny Filankevitra monisipaly ekena ny famelana ny tsy fanasian-danja intsony, noho ireto antony ireto : na noho ny tsy fananam-bolan'ny mpandoa; na noho ny fahateran'ny trosa na noho ny tsy fahitàna intsony ny mpandoa.

Azon'ny Filankevitra monisipaly atao ny manapaka fa ny trosa rehetra na am-pahany dia tsy azo havory intsony. Raha mikasika manokana ny trosan-ketra, ny fanapahan'ny Filankevitra monisipaly dia miakina amin'ny fanapahana mifandraika amin’izany ataon'ny fitondrandraharahan'ny hetra. Azony atao ny manapaka ny fanohizana ny famoriana ny sisa mila havory sasantsasany na apetraka ho andraikitry ny mpitàna kaonty ny ampahany. Raha misy fizakana hetra tsy ara-kaonty, dia anjaran'ny fitondran-draharahan'ny hetra no mitsara ny famelana ny tsy fanasian-danja intsony, araka ny fanolorana nataon'ny mpitàna kaonty. Ny famelana ny tsy fanasian-danja intsony dia manala ny andraikitry ny mpitàna kaonty fa tsy manafaka kosa ny mpandoa hetra.

77

13.1.4 Fampitana ny taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra any amin’ny mpitàna kaonty Ny taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra nomena laharana amina antotan-daharana mitohy tsy miato manomboka amin'ny laharana 1 amin'ny fiandohan'ny taom-piasana ary mifarana amin'ny fifaranan'ny taom-piasana, dia fintinina amin'ny fandrindrana miakatra ireo andininy ara-teti-bola amina taratasim-pandefasana momba ny taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra. Ny taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra dia atontaly amina taratasimpandefasana. Ny fitambarany ankapobe manomboka ny 1 janoary dia afahana amin'ny famindrana ny tontalin'ny fandefasana natao taloha. Ireo taratasim-pandefasana ireo koa dia omena laharana amina antotan-daharana mitohy tsy miato manomboka amin'ny laharana 1 ny 1 janoary ary mifarana amin'ny fifaranan'ny taom-piasana.

Ny fandefasana ny taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra dia atao sosony roa : ny iray ho an'ny tahirin'ny mpanalalana, asiana ny fanehoana hoe "dika" ; ny iray alefa any amin'ny mpitàna kaonty mba ahafahany manaraka ny famoriana. Ny taratasy namarinam-pitakiana vola miditra dia ahitàna : ny fanondroana ny mpanalalana ; ny fanondroana ny taom-piasana sy ny daty nandefasana ; ny fanondroana ny ananan-trosa ny fanondroana ny fampizakana ao amin’ny teti-bola sy ao amin'ny kaonty ilay vola miditra ; ny laharan'ilay taratasy fanamarinam-pitakiana, ny taratasim-pandefasana sy ny daty ny habetsak'ilay trosa ; famaranana amin'ny litera sy amin'ny tarehimarika ;
78

-

ny karazan'ilay trosa tsiahin'ny fifanekena.

Ny taratasim-pandefasana taratasy fanamarinara-pitakiana vola miditra dia atao sosony telo ary alefa any amin'ny mpitàna kaonty : ny sosony iray dia averina any amin'ny Ben'ny tanàna (ampiarahana, raha misy, amin’ireo titra nolavina) ; ny iray izay atao fehezany dia tazonina ao amin'ny Fitehirizam-bola, asiana ny sonia noho ny famoriana. Amin'ny paika arahina ara-"informatique" ny fanaovan-tsonia dia miditra amin'ny fotoana ampifanarahana ny antontan'isa amin'ny fotoana ; ny fahatelo dia alefa any amin'ny Rantsampitsarana momba ny Kaonty.

13.1.5 Ny fotoana fandefasana ny taratasy fanamarinam-pitakiana ny vola miditra Ny taratasy fanamarinam-pitakiana ny vola miditra dia alefa ny 1 janoary ka hatramin'ny 31 desambra amin'ny taona manaraka. Mandritra ny andro famenony 1 janoary ka hatramin'ny 15 janoary, dia tsy maintsy alefa : ny taratasy fanamarinam-pitakiana ny vola miditra mandamina ho an'ny vola miditra tsy nisy taratasy fanamarinana. ny taratasy fanamarinam-pitakiana ny vola miditra mifanentana amin'ny raharaha ara-teti-bola fandaminana. 13.2 NY FANATANTERAHANA NY FANDAMINAM-BOLA Ny mpanalalana dia misahana ny fanekena hamoaka vola, ny fikajiana sy ny fibaikona hamoaka vola.

79

13.2.1 Ny raharaha momba ny fanekena hamoaka vola: • Ny fanekena hamoaka vola :

Ny fanekena hamoaka vola dia mizara ho fanekena ara-kaonty sy fanekena araka ny lalàna : Ø Ny fanekena ara-kaonty dia midika fanokanana sora-bola ilaina amin'ny fandoavana ilay fandaniana. Ø Ny fanekena araka ny lalàna dia ny sora-draharaha izay hanorenana na haneken'ny Kaominina trosa iantsorohany araka ny andininy faha-33 amin'ny didim-panjakana lf68-080. Miseho amin'ny sora-draharaha ataon'ny mpanantanteraka izany : • • • Sora-panafarana entana alefa any amin'ny mpivarotra. Fifaneke-barotra hanao asa ifanekena amina mpianto-draharaha. Amin'ny ankapobeny, ny fifanekena rehetra dia mitarika andraikitra handoa vola Ny fanekena ara-kaonty dia mialoha ny fanekena araka ny lalàna. Ny Sora-panafarana entana dia ahitàna : ny fanondroana ny mpanalalana ny fanondroana ny taom-piasana sy ny datin'ny fandefasana ; ny fanondroana ny mpivarotra ny fanondroana ny fizakana ara-teti-bola sy ara-kaonty ilay fandaniam-bola ary, raha misy, ny fandraiketana arak'asa ; ny teti-bidin'ny fanafarana (teti-bidy tsy tataovan-kaba sy teti-bidy mahafoaka ny haba rehetra) ; ny famaranana amin'ny litera sy amin'ny tarehi-marika ; ny laharan'ny soram-panafarana entana
80

-

ny anton'ny fanafarana ; ny tondro-tsiahy ny faktiora "proforma", na amin'ny fifanekem-barotra.

Ny soram-panafarana entana dia tsoahina amina karine efa voapeta-daharana isandravina. Omen-daharana amina antotan-daharana mitohy manomboka amin'ny 1 ny andro voalohan'ny taom-piasana. Amin'ny paika arahana ara-"informatique", dia avoaka amin'ny sosony roa izany ary soratana ao anatina antotan'isa. Tsy mahazo manao fanekena hanao fandaniana ny mpanalalana raha tsy mahafeno ireto fepetra ireto : Fanajana ny fanondroana ny fizakana ilay fandaniana araka ny karazany. Ao anatin'ny fetran'ny sora-bola azo ampiasaina isaky ny toko na andininy araka ny ahavo nolanian’ny Filankevitra monisipaly. Ny fanekena dia arahina amin'ny an-tsipiriany araka ny fanondroan-dohateny ary ny tsy fisiana na tsy fahampian'ny sora-bola amin'io ahavo io dia midika, ho an'ilay mpanalalana, ny fanaovana famindrana sora-bola mifanandrify amin'io tsipi-daharana io ao anatin'ny toko mitovy ihany ary araka ny fetran'ny sora-bola nolaniana amin'io ahavo io. Ohatra : raha nofidian'ny Filankevitra monisipaly isaky ny toko ny sora-bola ary raha kely loatra ny sora-bola azo ampiasaina amin'ny andininy "gazy, fandrehitra, solika sy menaka" ahafahana manafatra ny menaka nokasaina, dia azon'ny Ben'ny tanàna atao, amin'ny fanapahan-keviny samy irery ary mialoha ny fanekena, ny manampy ny tsipi-daharana misy io sora-bola io amin'ny famindrana sorabola manomboka any amin'ny andininy hafa ao amin'ny toko antsoina hoe "fividianana". Araka ny fetran'ny vola fanirakira malalaka. Ny vola fanirakira malalaka dia mifanentana amin'ny vokatra madion'ny ny vola azo ampiasaina, hanalana ny fitambaran'ny ny fanekena andalam-panatanterahana sy ny baiko

fampandoavam-bola miandry fandoavana, ampiana ny vola miditra efa voaray. Io vola fanirakira malalaka io dia azo hampiasaina mba hanaovana fanekena vaovao.

81

Fomba filazalazana FL = vola fanirakira malalaka C = vokatra madion'ny vola azo ampiasaina avy amin'ny andro teo aloha R = Vola miditra voaray nandritra ny andro E = fanekena tsy nanaovana baiko fampandoavana M = baiko fampandoavana miandry fandoavam-bola FL = (C + R) -(E + M) Ny fanekena dia alefa ny 1 janoary ka hatramin'ny 10 desambra. Fanamarihana : Amin'ny fifanekem-barotra, ny fanekena dia fanao amin'ny fitambaran'ny fanolorana atao amin'ny taom-piasana. Misy ny fanafohanana ny fanekena rehefa : tsy tanteraka ny asa na nisy fanafoahanana fanafarana entana amin'ny faran'ny taom-piasana, ho an'ny fanekena rehetra tsy nanaovana baiko fampandoavam-bola tao aorian'ny 20 desambra amin'ny taona itsahina Misy ny fampihenana ny fanekena rehefa kely ny teti-bidin'ny fanoloran'asa vita noho ny sora-bola natao. 13.2.2 Ny fikajiana ny fandaniana Ny fikajiana dia ny fanamarinana ny fisian'ny trosa sy ny famerana ny habetsahan'ny fandaniana amin'ny fijerena ny faktiora asehon'ny tompon-trosa ary amin'ireny no hanamarinan'ny mpanalalana ny fahavitan'ny raharaha. Mialoha ny fikajiana, dia tokony hamarinin'ilay mpikajy tsara fa voaray ny entana na vita ny asa araka ny fepetra voalazan'ny didy amam-pitsipika. Ny fandraisana dia ny fanamarinana ny fifanarahan'ny natolotra amin'ny fanafarana sy ny fametrahana ny soratra hoe "raharaha vita" na ny fanoratana ny fitanana antsoratra fandraisana soniavin'ny mpanalalana. Rehefa vita ny fikajiana, dia ataon'ny mpandraharaha ny fanaovana ny baiko fampandoavam-bola.

82

13.2.3 Ny baiko fampandoavam-bola • Ireo mpandraharaha amin’ny fanaovana ny baiko fampandoavam-bola

Ny baiko fampandoavam-bola dia ny sora-draharaha izay hanomezan'ny mpanalalana baiko ny mpitàna kaonty handoa ny vola. Tanterahina amin'ny taratasy mirakitra ny baiko izany araka ny teti-bidy voafaritra tamin'ny fanaovana ny fikajiana ampiarahana amin'ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola ny singan-taratasy fanamarinana (taratasim-panafarana, faktiora voamarina, sns.) Tsy misy fandaniana azo aloa vola raha tsy efa voakajy sy nataon'ny mpanalalana mialoha. Ny fikajiana natao, na araka ny fangatahan'ny tompon-trosa, na natao avy hatrany, araka ny taratasin-draharaha tazonin'ny mpanalalana dia mba hanamarinana ny tena fisian'ny trosa sy hamaranana ny teti-bidin'ny fandaniana. Ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola dia ahitàna : ny fanondroana ny mpanalalana ; ny fanondroana ny mpitàna kaonty iantefam-pahefana ; ny fanondroana ny taom-piasana sy ny datin'ny fandefasana ; ny fanondroana ny tompon-trosa ; ny fanondroana ny fizakana ara-teti-bola sy ara-kaonty ilay fandaniam-bola ary, raha misy, ny fandraiketana arak'asa ; ny vola aloa (vola mahafaoka be, hatramin'ny haba na teti-bidy madio efa nanalana izay tokony alàna) ; ny famaranana amin'ny litera sy amin'ny tarehi-marika ; ny laharan'ny taratasy anaovana ny baiko fampandoavam-bola; ny anton'ny fandaniana ; ny lisitry ny singan-taratasy fanamarinana ampiarahina : taratasim-panafarana, faktiora nohamarinina, fifanekem-barotra ;

83

-

ny fombafomba hanaovana ny fandoavam-bola : taratasim-bola na famindrambola amin'ny banky miaraka amin'ny fanondroana mazava tsara ny adiresimbanky misy ny kaonty sy ny nomeraon'ny kaonty.

Ny baiko fampandoavam-bola dia mitranga vantany vao hita fototra ny zon'ny tompontrosa. Toe-javatra manokana : Fampandoavam-bola avy hatrany. Rehefa tsy vita ny baiko fampandoavam-bola fandaniana iray voasoratra ao amin'ny tetibola, azon'ny Solontenam-panjakana atao, raha tsy nahavita ny mpanalalana, ny manome fotoana io mpanalalana io mba hanaovany ny baiko fampandoavam-bola. Raha tsy nisy vokany io fanomezam-potoana io, dia ataony avy hatrany ny baiko fampandoavam-bola. Amin'ny fampandoavam-bola avy hatrany, dia alefan'ny. Solontenam-panjakana mivantana any amin'ny mpitàna kaonty ny taratasy anaovana ny baiko (na didim-pitondrana). Anjaran'ny mpitàna kaonty ny mampahafantatra ny mpanalalana ny nandraisany andraikitra fanefana ny baiko sy mangataka aminy mba hanoratany izany amin'ny taratasim-pandefasana manaraka. Raha mandà tsy hanao izany ny mpanalalana, dia soratafindran'ilay mpitàna kaonty avy hatrany amin'ny taratasim-pandefasana farany ny teti-bidy; ny fitambaran'ankapoben'ireo baiko fampandoavambola amin'ny taom-piasana dia anaovan'ny Solontenam-panjakana didim-pitondrana. • Fampihenana na fanafohanana ny baiko fampandoavam-bola:

Ny fampihenana na fanafohanana ny baiko fampandoavam-bola dia mikendry indrindra ny hanitsiana ny fahadisoana tsotra ary jerena fototra amin'ny fahitàna ny taratasin-draharaha fanitsiana ataon'ny mpanalalana ary ahitàna ny pitsopitsony mampiavaka ny baiko fampandoavam-bola (indrindra ny daty, ny laharana, ny teti-bidy ny fanondroana fizakana arateti-bola) sy ny fametrahana ny antony sy ny fototra nikajiana ny fanitsiana. Tsara singanina manokana ny fotoana izay hitrangan'ny fanitsiana. Raha toa ka fanitsiana mandritra ny taom-piasana, dia ilaina ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola sy ny taratasim-pandefasana manafoana na mampihena. Raha toa ka fanitsiana aorian'ny fanakatonana ny taom-piasana dia ilaina ny taratasy anamarinam-pitakiana ny vola miditra.

84

Ny fandavan'ny mpitàna kaonty ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola dia miteraka ny fanafohanana azy. Raha misy fandavana, dia azon'ny mpanalalana atao ny : na misintona ny fandaniana na manao ny fandaminana hamerenana ny raharaha amin'ny laoniny amin'ny fandefasana taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola mitondra laharampandefasana vaovao na mampiasa ny zo hanery hampandoa vola atao an-tsoratra sy fiantsorohana ny andraikitra. Kanefa tsy azo tanterahina ny fanerena raha mitranga ireto toejavatra ireto : Tsy fahampian'ny sora-bola : • • • • • tsy fanaovana ny fanamarinana ny asa vita ; tsy fisian'ny vola fanirakira malalaka tsy manafaka ny trosa ny fandoavana ny vola; tsy voasoratra ao anaty teti-bola ilay fandaniana ; nisy fahadisoana tamin'ny fikajiana.

13.2.4 Fandefasana ny taratasy mibaiko any amin’ny mpitàna kaonty : Ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola, omen-daharana amina antotan-daharana mitohy manomboka amin'ny 1 ny andro voalohan'ny taom-piasana ary mifarana amin'ny faran'ny taom-piasana dia fintinina amin'ny firindra miakatry ny andininy ao amin'ny teti-bola amin'ny taratasim-pandefasana ny baiko fampandoavam-bola. Atambatra ao amin'ny taratasim-pandefasana iray ny taratasy mibaiko ny fampandoavambola. Ny tontaliny ankapobe manomboka ny 1 janoary dia asongadina amin'ny famindrana ny fitambaran'ny famoahana taloha nitranga. Ireo taratasim-pandefasana ireo dia omena laharana koa araka ny antotan-daharana manomboka amin'ny 1 ny 1 janoary ary mifarana amin'ny faran'ny taom-piasana.

85

Avoaka atao sosony roa ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola : ny iray ho an'ny tahirin'ny mpanalalana, asiana ny sortra hoe "dika" ; ny iray omena ny mpitàna kaonty mba ahafahany manao ny fandoavam-bola;

Ny taratasim-pandefasana ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola dia avoaka atao sosony telo ary alefa any amin'ny mpitàna kaonty: ny sosony iray dia averina any amin'ny Ben'ny tanàna aorian'ny fandraisan'ny fiatsorohana ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola (ampiarahana amin'ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola nolavina, raha misy izany); ny iray atao fonosana dia tazonina ao amin'ny Fitehirizam-bola, asiana ny sonia manaraka ny fandoavam-bola. Amin'ny paika arahina ara-"informatique" ny fanaovan-tsonia dia miditra amin'ny fotoana ampifanarahana ny antontanisa amin'ny fotoana; ny sosony fahatelo dia natokana ho an'ny Rantsam-pitsarana momba ny Kaonty. 13.2.5 Fotoana famoahana Ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola dia avoaka ny l janoary ka hatramin'ny 20 desambra amin'ny taona. Mandritra ny andro fanampiny ny 1 ka hatramin'ny 15 janoary amin'ny taona manaraka dia ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola mifanentana amin'ny raharaha ara-teti-bola fandaminana ihany no azo atao. 13.3 NY KAONTIN’NY MPANALALANA 13.3.1 Foto-kevitra Ny kaontin'ny mpanalalana dia kaonty ara-panjakana mitanisa ny fanatanterahana ny tetibola amin'ny famoahana baiko eo amin’ny vola miditra sy amin'ny vola mivoaka. Tsy tazonina amin'ny fomba misy laharana roa io kaonty io. Eo am-panatanterahana ny asany, dia mitana

86

kaonty antsoina hoe "kaonty ara-panjakana" ny Ben'ny tanàna. Ny kaonty ara-panjakana dia ahafahana mamantatra hatrany ny sora-bola misokatra amin'ny vola miditra sy ireo fanatanterahana azy ny sora-bola misokatra amin'ny fandaniana ny sora-bola azo ampiasaina anaovam-panekena ny sora-bola azo ampiasaina anaovana baiko fampandoavam-bola

13.3.2 Ny fanaovana ny kaontin’ny vola miditra Ny sora-bola ao amin'ny teti-bola amin'ny vola midita dia soritana amina fisy mamoaka amin'ny an-tsipiriany araka ny fandaharan-dohateny ara-teti-bola nampiasaina. Ny fisy dia ahitàna : Eo ambony indrindra ny fanondroana ilay Vondrom-paritra ny taom-piasana ; ny toko sy andininy ara-teti-bola efitra iray maneho ny vinavina ara-teti-bola tsinjaraina ho teti-bola ampiandohana, teti-bola fanampiny, fanapahana natao hanovana ary ny fitambaran'ny fanomezan-dàlana ara-teti-bola. Eo amin'ny tsanganana ny laharana namohana; ny laharan'ny taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra ; laharan'ny taratasim-pandefasana; datin'ny famoahana; fanondroana ny tompon-trosa

87

-

ny taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra navoaka; ny fampihenana na fanafohanana taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra; ny vangongon'ny famoahana ; ny ahavon'ny fanatanterahana.

Ny laharan'ny famoahana dia antotan-daharana milahatra araka ny fotoanany ao amin'ny andininy mizaka azy manomboka amin'ny 1 amin'ny fanombohan'ny taom-piasana. 13.3.3 Ny fikaontina ny fandaniana Ny fanekem-pandaniana dia tanterahana amin'ny tsy fanetsehana ny rehetra na am-pahany amin'ny sora-bola ara-teti-bola mifanahantsahana amin'ny tontalim-bola ao amin'ny taratasimpanafarana avoaka . Hanaovana izany, dia mitana ny kaontin'ny fandaniana efa nekena ny mpanalalana mba ahafahany mamantatra amin'ny fotoana rehetra ny sora-bola azo ampiasaina. Ambonin'izany, mba ahafahana manoritra ny ambaratonga fikajiana sy hanaovana ny baiko fampandioavam-bola dia ilaina ny hanoritana amina fisy tokana ny antontan'isa momba ireo milazalaza ny fitambaran'ny raharaha. Araka izany, vao lany ny teti-bola dia manokatra fisy isan'andininy ara-teti-bola ny mpanalalana. Tahaka izao no endrik'io fisy io Eo ambony indrindra ny fanondroana ilay vondrom-paritra ny taom-piasana ; ny toko sy andininy ara-teti-bola efitra iray mampiseho ny vinavina ara-teti-bola voatsinjara ho teti-bola ampiandohana, teti-bola fanampiny, fanapahana anaovam-panovana ary ny fitambaran'ny fanomezan-dàlana ara-teti-bola. Eo amin'ny tsanganana Mizara roa, ny iray atokana ho an'ny fanekem-pandaniana, ny ilany ho an'ny baiko fampandoavam-bola

88

-

ny laharan'ny fanekem-pandaniana ny laharan'ny taratasim-panafarana ny datin'ny fanekem-pandaniana fanondroana ny mpivarotra ny anton'ny fanafarana ; ny habetsaky ny teti-bidy ny vangongon'ny fanekem-pandaniana hatrany am-piandohana ny sora-bola azo ampiasaina azo avy amin'ny elanelan'ny fitambaran'ny fanomezan-dàlana ara-teti-bola sy ny fanekem-pandaniana ;

-

ny laharan'ny taratasy mibaiko fampandoavam-bola; ny laharan'ny taratasim-pandefasana namoahana ny taratasy mibaiko

fampandoavam-bola ny daty ny habetsaky ny vola nanaovana baiko fampandoavam-bola; ny fanamarihina (nekena na nolavna).

Amin'ny faran'ny taom-piasana ary fara-fahatarany ny 20 desambra, ny vangongon'ny fanekem-pandaniana dia tokony hifanahantsahana amin'ny fitambaran'ny baiko fampandoavam-bola, raha betsaka ny fanekem-pandaniana dia tsara raha hatao ny fanafohanana ireo izay tsy nanaovana baiko fampan-doavam-bola ary hamarinina ny tokony na tsy tokony hamindrana azy ireo amin'ny taom-piasana manaraka. Ny sora-bola ilaina dia soratana amin'ny teti-bola vaovao, ary hanaovana fanekem-pandaniana vaovao izany. Ny laharan'ny fanekem-pandaniana dia antotan-daharana mirindra ara-potoana ao amin'ny andininy mizaka azy, manomboka amin'ny 1 amin'ny fanombohan'ny taom-piasana ary mifarana amin'ny 10 desambra. Ny laharan'ny taratasim-panafarana dia antotan-daharana mirindra ara89

potoana ao amin'ny ara-teti-bola, manomboka amin'ny 1 amin'ny fanombohan'ny taom-piasana ary mifarana amin'ny 10 desambra. Ny laharan'ny baiko fampandoavam-bola dia antotandaharana mirindra ara-potoana ao amin'ny ara-teti-bola, manomboka amin'ny 1 amin'ny fanombohan'ny taom-piasana ary mifarana amin'ny 20 desambra. Ny fanoratana ny fanafohanana na ny fampihenana fanekempandaniana dia tanterahina amin'ny loko mena amin'ny daty nitrangany ary araka ny tondro-tsiahin'ny laharan'ny fanekempandaniana voalohany. Amin'ny fandavana Amin'ny fisehoan'ny fandavana fandaniam-bola ataon'ny mpitàna kaonty, dia aseho ao amin'ny fandavana ny baiko fampandoavambola. Fohanana amin'ny daty nanaovana ny fandavana ary ny paika arahina dia mitovy amin'ny paika fanao amin'ny fanekempandaniana. Raha tsy maintsy averina ny fanolorana azy dia omena laharana baiko fampandoavam-bola vaovao amina taratasim-pandefasana vaoavao ilay izy. Mikasika manokana ny paika araka ny "informatique" Amin'ny paika arahana araka ny "informatique", dia soloina fisina fanekem-pandaniana sy fisina fikajiam-pandaniana ny fisy fanarahana ny fanekem-pandaniana sy fikajiampandaniana. Toy izao no endriky ny fisin'ny fanekem-pandaniana Eo ambony indrindra : fanondroana ilay vondrom-paritra ny taom-piasana ; ny toko sy andininy ara-teti-bola efîtra maneho ny vinavina ara-teti-bola tsinjaraina ho teti-bola am-piadohana, teti-bola fanampiny, fitambaran'ny fanapahana anaovam-panovana ary ny fanomezan-dàlana ara-tetibola. Eo amin'ny tsanganana ny laharan'ny taratasim-panafarana

90

-

ny laharan'ny fanitsiana ny taratasim-panafarana ny laharan'ny fanekem-pandaniana ny datin'ny fanekem-pandaniana fanondroana ny mpivarotra ny anton'ny fanafarana ; ny habetsaky ny teti-bidy amboniny ny habetsaky ny teti-bidy ambaniny ny sora-bola azo ampiasaina, azo avy amin'ny elanelan'ny fitambaran'ny fanomezan-dàlana ara-teti-bola sy ny vangongon'ny fanekem-pandaniana.

Toy izao no endriky ny fisin'ny fikajiam-pandaniana : Eo ambony indrindra : fanondroana ilay vondrom-paritra ny taom-piasana ; ny toko sy andininy ara-teti-bola efîtra maneho ny vinavina ara-teti-bola tsinjaraina ho teti-bola am-piadohana, teti-bola fanampiny, fitambaran'ny fanapahana anaovam-panovana ary ny fanomezan-dàlana ara-teti-bola. Eo amin'ny tsanganana ny laharan'ny fanekem-pandaniana ny laharan'ny fanitsiana ny fanekem-pandaniana ; ny laharan'ny fikajiam-pandaniana ny datin'ny fikajiam-pandaniana fanondroana ny mpivarotra

91

-

ny anton'ny fanafarana ; ny habetsaky ny teti-bidy amboniny ny habetsaky ny teti-bidy ambaniny ny sora-bola azo ampiasaina azo avy amin'ny elanelan'ny fitambaran'ny fanomezan-dàlana ara-teti-bola sy ny vangongon'ny fikajiam-pandaniana .

13.4 NY

RAHARAHA AMIN’NY FARAN’NY TAONA

: ASA

FANAO AMIN’NY FIFARANAN’NY

TAOM-PIASANA

Raharaha amin’ny vola miditra

Ny vola miditra tsy voavory amin'ny alalan'ny taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra dia atao kaonty amin'ny taom-piasana mandritra ny hampidirana azy. Ny fotoana fampidiram-bola dia eo anelanelan'ny 1 janoary ka hatramin'ny 31 desambra. Noho izany, ny vola miditra izay nampidirin'ny mpitàna kaonty hatramin'ny 31 desambra, kanefa tsy hananany taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra, dia tsy maintsy hanaovan'ny mpanalalana fandaminana famerenana amin'ny laoniny amin'ny alalan'ny fanaovana taratasy fanamarinampitakiana vola miditra mandamina asaina zakain'ny kaonty ara-teti-bolan'ny taom-piasana hitsahina. Io fandaminana famerenana amin'ny laoniny io atao alohan'ny 15 janoary amin'ny taona manaraka, faran'ny andro fanampiny. • Raharaha amin’ny fandaniam-bola

Ny fanekem-pandaniam-bola tsy nanaovana taratasy anaovana baiko fampandoavambola ny 20 desambra dia tsy maintsy foanana ao amin'ny kaontin'ny teti-bolan'ny taom-piasana. Ireo fanekempandaniam-bola ireo dia afindra amin'ny taom-piasana manaraka araka ny fepetra hita ao amin'ny paragrafy mikasika ny fanekempandaniana. Ny fandaniam-bola efa nekena nefa tsy nanaovana baiko fampandoavam-bola dia fintinina amina filazalazana faranana amin'io daty io. • Famindrana ny vokatra

Ny anjara entina anaovana famatsian-tena notapahin'ny Filankevita fa afindra amin'ny asam-pamokarana tamin'ny fijerena ny vokatry fampandehan-draharahan'ny taom-piasana teo

92

aloha, dia tsy maintsy anaovana famoahana taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra zakain'ny "vola mihoatra avy amin'ny fampandehan-draharaha natao kapitaly" mandritra ny taona hitsahina na amin'ny faran'ny taona famenony. • Ny asa tanterahin'ny Kaominina ihany

Ny filazalazana ny asa tanterahin'ny Kaominina ihany dia atao mialoha ny fifaranan'ny taom-piasana. Misy filazalazana miavaka atao araka ny karazan'ny asa na ny laha-draharaha. Ny fanaovana kaontin'ny fandaniana fampandehan-draharaha entina hantanterahana ny asa tanterahin'ny Kaominina ihany arakaraky ny baiko fampandoavam-bola, dia ahafahana manomana ny filazalazana ny asa enti-mamokatra nataon'ny Kaominina ihany. Ireny filazalazana ireny dia manampy ny taratasy mibaiko ny fampandoavam-bola sy taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra izay zakaina amin'ny fikaontina vola miditra kaonty kilasy faha-2 arakaraky ny karazan'asa anaovana fanana-mitoetra ary amin'ny fikaontina vola mivoaka kaonty "asa tanterahin'ny Kaominina ihany". • Ny laha-draharaha ara-teti-bola fandaminana

Amin’ny ankapobeny, ny raharaha ara-teti-bola fandaminana toy ny fanokanam-bola aiditra amin'ny kaonty fitsinjovana ny fahanteran'ny fanana-mitoetra, ny fanokanam-bola aiditra amin'ny kaonty petra-bola fitsinjo sy fandraisana, famoahana avy amin'ny rantsan'ny fananana, fandraisana ny ampahan'anjara avy amin'ny fanampiana anaovana asam-pamokarana, sns., dia vitaina alohan'ny fifaranan'ny taom-piasana. Mazava ho azy fa anaovana famoahana taratasy mibaiko fampandoavam-bola sy taratasy fanamarinam-pitakiana vola miditra ireo. 13.5 FAMARANANA NY FITANANA NY KAONTY ARA-PANJAKANA Ny aorian'ny andro fanampiny, izany hoe ny faha-15 janoary, dia faranan'ny Ben'ny Tanàna ireo taratasy rehetra manondro ny fizakàna ara-tetibola. Mba ahafahana manamora ny famaranana ireo kaonty amin'ny fiafaran'ny taom-piasana dia atao ara-potoana ny fampifanantonana ny fitànan-kaontim-panatanterahana ny tetibola tazon'ny mpitàna kaontin'ny Fitehirizam-bolam-pankajana. Ny kaontim-pitantanana dia tabilao iray mampiseho ny vokatry ny fanatanterahana ny tetibola izay manavaka : andaniny, ny vinavina na fanomezan-dalana misokatra ao amin'ny tetibola;

93

-

ankilany, ny fitambaran’ireo famoahana taratasy fanamarinanjo hampidi-bola sy taratasy fanefam-bola zakain'ny sora-bola isan’isany avy ao amin'ny tetibola.

Ny kaontim-pitantanana dia mamerina mandray ny fitambaran'ireo kaonty misokatra amin'ny alalan'ny fanapahana ara-teti-bola. Ny sisa tavela teo amin'ny fanatanterahana ny sokajy fandaniana enti-mamokatra amin'ny taom-piasana dia azo avy amin'ny elanelana misy eo amin'ny tontalin'ny famoahana taratasy fanamarinan-jo ao amin'ny kilasy 1 sy 2 sy ny tontalin'ny famoahana taratasim-panefanan'ireo kilasy ireo ihany ao amin'ny kaontin'ny fandaniana entimamokatra.

Ny sisa tavela teo amin'ny fanatanterahana ny sokajy fandaniana ho fampandehanandraharaha tamin'ny taom-piasana dia azo avy amin'ny elanelana misy eo amin'ny tontalin'ny famoahana taratasy fanamarinan-jo ao amin'ny kilasy faha-6 sy faha-7 sy ny tontalin'ireo famoahana taratasim-panefanan'ireo kilasy ireo ihany ao amin'ny kaontin'ny fandaniana ho fampandehanan-draharaha. Mba ahazoana ny vokatry mitambatr’ireo sokajy isan’isany avy, dia tokony hakambana ny vokatra mitambatra azo tamin’ny fiafaran’ny taom-piasana teo aloha. Ny sisa tavela tamin’ny fanatanterahana ny sokajy fandaniana enti-mamokatra dia tsy azo anaovana famindràna fa ho entina manontolo amin’ny manaraka. Ny vokatra mitambatry ny sokajy fandaniana ho fampandehanan-draharaha dia tokony hanaovana famindràna amin’ny taompiasana manaraka.

Ny kaontim-pitantanana tamin’ny taom-piasana efa mikatona dia aroso ho dinihin’ny Filankevitra monisipaly. Ny fandaniana era ny kaontim-pitantanana dia atao mialohan'ny fitondràna ireo vokatra ao amin'ny teti-bola manaraka (voalohany na fanampiny). Ny fanapahan-kevitra sy ny kaontim-pitantanana vita fankatoavana dia milefitra eo ambany fanaraha-maso ny fankatoavan-dalàna ataon'ny Solontenam-panjakana ary alefa any amin'ny mpitàna kaontin'ny Fitehirizam-bolam-panjakana. (andininy 21 ao amin’ny lalàna lf-95-005).

94

14

ANJARA RAHARAHAN’NY MPITÀNA KAONTY Eo amin'ny sehatry ny fitantanam-bolan'ny kaominina, ny mpitàna kaontin'ny Fitehirizam-

bolam-panjakana dia miandraikitra : ny fiandraiketana an-tsoratra sy ny fitakiana ireo taratasy fanamarinan-jo hampidi-bola izay nomen'ny mpanalalana azy ireo, ireo trosa hita fototra amin'ny fanekena, taratasy fizaka manana iray na ta-ratasy fanamarinan-jo hafa izay izy ireo no miantoka ny fitehirizana azy ary koa ny fampidirana ao amin'ny tahirim-bola ireo sara aloa tolo-botsitra ary ireo vola miditra isan-karazany izay hananan'ny vondrom-paritra fahefana ny mandray azy. ny fanaraha-maso sy ny fanefàna ireo fandaniam-bola : na amin'ny alalan'ny taratasim-bola avy amin'ny mpanalalana, na nohon'ny fahitàna ireo taratasy fanamarinan-jo asehon'ny tompon-trosa, ary koa ny fanomezana tohiny ireo fanohanana izay nampahafantarina azy ireo ; ny fiambenana sy ny fitehirizana ireo vola sy zavatra sarobidy fananan'ny kaominina; ny fikirakirana ny vola sy ny fanarahana ny fîhetsiky ny kaontin'ny vola azo ampiasaina; ny fitehirizana ireo singan-taratasy fanamarinana ny fanaovan-draharaha sy ireo taratasin-draharaha mikasika ny fitànana ny kaonty ara-panjakana.

Ny kaominina dia mpifandray iray amin'ny Fitehirizam-bolam-panjakana ary noho izany dia manana sy mampiasa kaonty mampitohy iray Fanjakana - Kaominina ao amin'ny fitànana ny kaontim-panjakana izy: ny kaonty. Ny fihetsehana atao ao amin'ny kaonty dia manana soratra mifanohitra amina kaontim-panarahana iray misokatra ao amin'ny fitànan-kaontim-panjakana sy ao amin'ny kaonty "kaonty fitehirizam-bolam-panjakana" an'ny kaominina.

95

14.1 NY FANAOVAN-DRAHARAHA AMIN’NY VOLA MIDITRA 14.1.1 Fiandraiketana an-tsoratra ireo taratasy fanamarinan-jo hampidi-bola Foto-kevitra : Tsy maintsy hita fototra amin'ny taratasy fanamarinan-jo iray ny fampidiram-bola ao amin'ny tahirim-bolan'ny kaominina. • Taratasy fanamarinan-jo navoaka mialohan’ny fitakiam-bola

Eo am-pandraisana ireo taratasy fanamarinan-jo hampidi-bola sy ireotaratasimpandefasana namoahana, ny mpitàna kaonty dia manao fanaraha-maso : ny fanomezan-dalana hitaky ny vola miditra araka ny fepetra nofaritan'ny didy aman-dalàna ho an'ny kaominina ; ny fitakiana ny trosa sy ny maha ara-dalàna ireo fampihenana sy ireo fanafoanana ireo taratasy fanamarinan-jo hampidi-bola ; ny fahamarinan'ny kajy amin'ireo trosa ivelan'ny hetra

raha tsy izany dia mametra ny tenany sy ny volany ho antoka izy. Ny fiandraiketana an-tsoratra ara-kaonty dia ny famatsiana ny kaontin'ny vola miditra ara-teti-bola mifandraika araka ny karazan'ny vokatra (kilasy faha-7) sy fakàna vola amin'ny kaontin'olona. (kilasy faha-4.) • Taratasy fanamarinan-jo navoaka taorian’ny fampidirana ireo trosa ao amin’ny tahirim-bola Ny sasantsany amin'ireo vola miditra dia raisina tolo-botsitra, na avy amin'ny fandrotsahana araka ny tsirin-kevitra avy amin'ny olona. lzany vola miditra izany dia tsy maintsy hanaovan'ny Ben'ny Tanàna taratasy fanamarinan-jo hampidi-bola fanarenana mazàna nohon'ny fangatahan'ny mpitàna kaonty. Ny fiandraiketana an-tsoratra ara-kaonty dia ny famatsiana ny kaontin'ny vola miditra ara-teti-bola mifanandrify avy amin'ny famoahana natao tamin'ny kaontin'ny vola miditra iray halamina na harenina hanara-dalàna.

96

14.1.2 Famoriana ny vola miditra Ny famoriana ny vola miditra dia atao : na, amim-pihavanana : ny fanefàna dia ataon'ny mpandoa vola aorian'ny fampandrenesana na filazàna ny famoahana ny taratasy fanamarinan-jo hampidi-bola. na amin'ny alalan'ny fanerena : didy, fanagiazam-pananana na filazàna amin'ny olona mihazona, lavanty. Soritana fa, ny trosan'ireo vondron-draharaham-panjakana (hetra na ivelan'ny hetra), eo amin'ny raharaha famoriana, dia ampiharana ny tombon-jon'ny Fitehirizam-bolam-panjakana.

Ny raoly sy ny taratasy fanamarinan-jo dia misy fanamarihana an-tsisiny : ny vanin’andro nandoavana ny vola; ny laharan'ny rosia ahitàna fototra ny vola miditra ny tontalin'ny vola voarary atao tarehi-marika ; ny sonia rangopohin'ny mpiasa mpamory vola.

Amin'ny fombafomba arahina mampiasa oridinatera, ny fanamarihina an-tsisiny dia azo avy amin'ny fitanana tsy maty andro ireo anton-taratasy fototra. • Ny sisa ho voriana

Na dia efa natao aza ny fikarakarana ny fanaovan-draharaha mba hiantohana ny famoriana ny vokatry ny asan'ny kaominina araka ny fotoana voatondro, ny mpitàna kaonty dia matetika tsy mahavory ireo taratasy fanamarinan-jo rehetra navoaka mandritra ny fotoampitantanana, misy trosa sasantsany tsy mely ho voavoy. Eo amin'ny fiafaran'ny taom-piasana, dia manao takelan-taratasy iray misy ny sisa havory ny mpitàna kaonty ka izany dia mampiseho ny sisa tavela ao amin'ny kaonty "Mpandoa hetra". Hatsangana ny takela-taratasy iray hafa misy ny sisa isaky ny taom-piasana niandohana :

97

-

mpandoa hetra amin'ny taom-piasana diavina; mpandoa hetra tamin'ny taom-piasana vao nodiavina mpandoa hetra tamin'ny taom-piasana teo aloha.

Marihina ao amin'ny takela-taratasy misy ny sisa havory ireo fikarakarana natao mba ahazoana ny famoriana ka izany dia atao mifanandrify amin'ny anaran'ny mpandoa hetra isan’isany avy. Ho an'ny raolin-ketra izay nanaovana fiandraiketana an-tsoratra hafa nohon'ny ara-kaonty, ny mpitàna kaonty dia mamoaka isaky ny fiafaran'ny taom-piasana toetoetry ny fanadiovana iray izay mampiseho isaky ny raoly: ny habetsahan'ny tontalin'ny raoly navoaka ny habetsahan'ny famoriana vita sy nanaovana famerenana amin'ny laoniny avy amin'ny taratasy fanamarinan-jo hampidi-bola fanarenana ; • ny habetsahan'ny fanamaivanana ny habetsahan'ny sisa havory amin'io raoly io. Ny trosa tsy voavory

Raha vantany vao manana ireo taratasy fanamarinana ny amin'ny tsy fahafahana mamory intsony ny hetra ny mpitàna kaonty dia mangataka amin'ny mpanalalana mba hampidirina any amin'ny trosa tsy manan-kery ireo trosa ireo. Aseho avy amin'ny famoahana taratasim-bola iray voamarin'ny fanapahari-kevitry ny Filankevitra monisipaly ny fanadiovana ireo kaontin'ny mpitàna kaonty. Ny Fitsarana momba ny kaonty dia afaka manohitra ny fanapahan'ny Filankevitra monisipaly raha heveriny fa tsy nanome ny singan-taratasy fanamarinana ilaina ny mpitàna kaonty. Amin’izany fisehon- javatra izany, dia raisin'ny mpitàna kaonty ho andraikitra ho an'ny tenany ny fanefàna ny trosa.

98

Fampihenana sy fanafoanana taratasy fanamarinan-jo hampidi-bola

Ny taratasy fanamarinan-jo hampidi-bola voakasiky ny fampihenana na ny fanafoanana dia raisina amin'ny alalan'ny tarartasim-pandefasana iray mena roa mifanindran-dàlana. Ny taratasy fanamarinan-jo hampidi-bola toy izany dia tohanana amin'ny fanamarinana ny fampihenana na ny fanafoanana. 14.2 NY FANAOVAN-DRAHARAHA AMIN’NY VOLA MIVOAKA Misahana ny raharahan'ny mpandoa vola sy mpitahiry vola ny mpitàna kaonty. Amin'izany izy dia mikarakara ny fanaraha-maso ny fankatoavan-dalàna sy ny fanefàna. 14.2.1 Ny fanaraha-maso Mifantoka amin'ny maha ara-dalàna ny vola mivoaka ny fanarahamaso. Ireto avy ny zavatra hamarinina : ny maha-izy ny mpanalalana; ny fisian'ny sora-bola azo ampiasaina; ny fahamarininan'ny fanondroana ny sora-bola mizàka ny fandaniana ao amin'ny toko sy andininy voakasik'izany ; ny fananan-kerin'ny trosa : fanekena ny fahavitan'ny raharaha, fahamarinan'ny kajy fanilihan-trosa, fisian' ireo taratasy fanamarinana, fanamarinana ny fepotoana, maha foana ny trosa, tsy fisian'ny fanohana ny fandoavam-bola ; toetra mamela ny fandoavam-bola : fifandrifian'ny fanondroana ireo anarana, toetra maha-izy sy ny habetsahan'ny vola nentina ao amin'ny taratasimpandefasana, taratasim-bola ary ny singan-taratasy fanamarinana. 14.2.2 Ny sazy Raha toa ka nekena ny fanaovan-tsonia dia asongadina amin'ny fametahana ny fitomboka “ Vu bon à payer ” mba hidika fanomezan-dàlana hanefa ny taratasim-bola. Raha toa ka nolavina ny famerenana dia mitarika ny fampihantonana ny fandoavam-bola. Averin'ny mpitàna

99

kaonty any amin'ny mpanalalana ny singan-taratasy nanaovana ny taratasim-bola amin'ny alalan'ny naoty famerenana. Amin’izany toe-javatra izany, ny mpanalalana dia afaka : na manao ny fisintonana tanteraka ny fandaniana na mikarakara ny famerenana amin'ny laoniny ilaina sy ny famoahana fanindroany taratasim-bola miaraka amin'ny nomerao famoahana vaovao. na mampiasa eo ambany fiandraiketany ny zo manery handoa izay atao antsoratra.

Na izany aza, dia tsy manan-kery ny zo manery handoa amin'ireto toe-javatra manaraka ireto: tsy fahampian'ny sora-bola ; tsy fisian'ny fanamarinana ny fahavitan'ny raharaha tsy fisian'ny vola eo am-pelatanana ; toetra tsy mamela ny fandoavam-bola tsy fanoratana ny fandaniana ao amin'ny teti-bola fahadisoana teo amin'ny fanaovana ny kajy

14.2.3 Ny fanefàna Ny fanefàna dia famoahana ao amin'ny tahirim-bola ny habetsahan'ny fandaniana ho tombotsoan'ny tompon-trosa ahazoana fahafahana ho an'ny kaominina Mitranga izany . na amin'ny alalan'ny lelavola ho an'ny taratasy fandraisam-bola ho tombotsoan'olon-tsotra sy raha latsaky ny 1.500.000 ia ny habetsahany. na amin'ny alalan'ny famindram-bola ho tombotsoan'ny fikambanana na mihoatra ny 1.500.000 ia ny habetsahany.

100

Manana valo andro katroka ny mpitàna kaonty mba hikarakarana io asa fîtànan-kaonty io. Raha dila io fe-potoana io, dia tokony hanao ny fandoavam-bola izy na namerina ny taratasim-bola. 14.2.4 Ny fanaovan-drahararha manokana • Fombafomba fanitsiana ireo fahadisoan’ny kajy tsy nahy ao amin’ireo singantaratasy nomen’ny tompon-trosa Tsy maintsy ankatoavin'ny tompon-trosa ny fanitsiana ireo fahadisoana tsy nahy nataon'ny mpanalalana. Tsy manao fanitsiana na iray az amin'ny taratasin-draharaha nalefan'ny mpanalalana ny mpitàna kaonty fa mangataka ny mpanalalana hanao ny fanitsiana. • Ny fampihenana na fanafoana ny vola mivoaka

Ny fampihenana na fanafoanana ny vola mivoaka dia atao amin'ny alalan'ny famoahan'ny mpanalalana taratasim-bola fampihenana na fanafoanana soratan'ny mpitàna kaonty ao amin'ny rejisitra sahala amin'ny fiandraiketana an-tsoratra ny vola miditra. Amin'izany toe-javatra izany, ny kaonty mifanohitra dia ny kaontin'ny mpivarotra fa tsy ny kaontin'ny mpandoa hetra. • Taratasim-bola tratran’ny fahaverezan-jo isan'efa-taona.

Izay taratatsim-bola rehetra tsy voaloa hatramin'ny faha-31 desambra ny taona fahaefatra manaraka ny vaninandro namoahana azy dia tratran'ny fahaverezan-jo isan'efà-taona. Vao tonga ny volana janoary, dia alefan'ny mpitàna kaonty any amin'ny mpanalalana amin'ny taratasim-pandefasana ny taratasim-bola tratran'izany fepetra famantarama izany. Mamoaka taratasy fitakiana vola miditra ny mpanalalana ao amin'ny kaonty izay ao aorian'ny fiandraiketana an-tsoratra, dia ahafahan'ny mpitàna kaonty manadio ny kaonty "mpivarotra taom-piasana teo aloha". • Fahaverezana, fanapotehana na fangalarana taratasin-draharaha fanamarinana ny vola mivoaka Raha sendra very ny taratasim-bola mitaky fanefàna dia manao fanohanana any amin'ireo mpitàna kaontin'ny Fitehirizam-bolam-panjakana rehetra eto amin'ny firenena ny mpitàna kaonty Mpandoa vola.

101

14.3 FITANANA KAONTY Ny mpitàna kaonty dia tsy maintsy manoritsoritra ao anatin’ny fitànana kaonty iray tazonina "“ anatin'ny kaonty roa ” ny fanaovan-draharaha rehetra izay tanterahiny ho an'ny kaominina. Ny mampiavaka azy amin'ny fitànana kaonty ara-panjakana, ilay tazonin'ny mpitàna kaonty dia ahitàna, ankoatry ny kaonty fanatanterahana ny teti-bola, ny kaontin'olon-tsotra (kilasy faha-4), ny kaontim-pitantanam-bola (kilasy faha-5) sy ny fananana ary ny vokatra azo (kilasy 1 sy faha-2). Ny fanaovan-draharaha manoritsoritra ny fanatanterahana ny teti-bola amin'ny alalan'ny fanoratana ao anaty rejisitra ireo taratasy fanamarinana fitakiana vola miditra sy ireo taratasimbola mitaky fanefàna dia raisina ao amin'ny fitànana kaonty miaraka amin'ny soratra mifanohitra aminy ao amin'ny kilasy faha-4. N'y mpitàna kaonty irery ihany no hany mahazo mampiasa ny kaonty kilasy faha-4 sy faha-5. Ny fihetsehan'ny kaonty, eo amin’ny sehatry ny fanatanterahana ny fitantanam-bolan'ny kaominina ka tsy misy fiantraikany ao amin'ny kaontin'ny Fitehirizambolam-panjakana dia tsy hanaovana soratra mifanohitra aminy ao anatin'ny fitànana ny kaontimpanjakana. 14.3.1 Ny fandaminana ny fitànana ny kaontin’ny kaominina Ny fitànana ny kaontin'ny kaominina dia manoritsoritra : ny fanaovan-draharaha ara-teti-bola ; ny fanaovan-draharaha mikasika ny fitehirizam-bola; ny fanaovan-draharaha amin'olon-tsotra ny fîhetsiky ny fananana.

Ny fitànana kaontin'ny kaominina isan’isany avy dia halamina mba ahazoana mitazona azy araka ny fomba fiasa atao hoe “ izay miompana amin'ny fanaovan-draharaha isan’isany avy “ anatin'ny kaonty roa ” ka ny iray mamoaka ary ny iray kosa mampiditra. Io fomba fiasa io dia ahafahana manamarina na amin'ny fotoana inona na amin'ny fotoana inona ny fitovian'ny fitambaran'ny mivoaka sy miditra ao amin'ireo kaonty. Ny soratra izay mampiseho ny

102

fanatanterahana ny teti-bola dia tazon'nympitàna kaonty mandritra ny taom-piasana ary miankina amin'ny “ zo hita fototra ”. Izany hoe ny kaonty dia ampiasaina tsy amin'ny fotoana tena hampidirana na hamoahana vola ao amin'ny tahirim-bola fa heverina ho toy ny vola miditra ara-teti-bola ny famoahana taratasy fanamarinana fitakiana (vonjy maika ivelan'ny raolin-ketra mivantana) ary ho toy ny vola mivoaka ny famoahana taratasy mitaky fandoavam-bola.

Ny fitànana kaontydia atao isan'andro ary faranana amin'ny vaninandro faha- 31 desambra. Na dia izany aza, ny andro fitànan-kaonty faha-31 desambra dia halavaina manomboka ny voalohany ka hatramin'ny faha-15 janoary amin'ny taona manaraka (andro fanampiny) mba ahafahana manoratra ireo fanaovan-draharaha ara-teti-bola, ireo taratasy fanamarinana fitakiana vola miditra famerenana amin'ny laoniny ho an'ny vola miditra voaray ao amin'ny tahirim-bola ary tsy voaverina amin'ny laoniny hatramin'ny vaninandro faha-31 desambra sy ireo fanaovan-draharaha tsy ara-teti-bola natao araka ny tsiri-kevitra avy amin'ny mpitàna kaonty. Ny fihetsiky ny tahirim-bola ho an'ny taom-piasana dia voadidy hatsahatra amin'ny vaninandro faha-31 desambra. Ny fitànana kaonty dia ahitàna ireto taratasin-draharaha manaraka ireto : Boky tsy maty andro iray fanoratana isan'andro ka alahatra misesy tsara no mifampitohy hatrany ny laharany ny fitambaran'ireo fanaovan-drahara (tsy misy avahana) tontosaina ho an'ny kaominina; Boky lehibe iray ahitàna ireo kaonty rehetra misokatra ho an'ny kaominina , na ny mikasika ny fanatanterahana ny teti-bola (kilasy 1, 2, 6, 7) na ny mikasika ny fihetsiky ny fitantanam-bola (kilasy 5) ; • Ny fifandanjàna amin'ny faran'ny taom-piasana. Ny fizaran-dohateny ao amin’ny boky tsy maty andro

Ny boky tsy maty andro dia rejisitra iray voaisa ravina misy tsanganana enina : vaninandro nanaovana ny soratra; laharan'ny kaonty namoahana

103

-

laharan'ny kaonty nampidirana fanondroana ny fanaovan-draharaha ny habetsahan'ny vola navoaka ; ny habetsahan'ny vola nampidirina.

Ny boky tsy maty andro dia faranana isan'andro ary ny fanaovan-draharaha voasoritra ao dia tsy maintsy tsinjaraina amin'ny kaonty ao anatin'ny boky lehibe. • Ny fizaran-dohateny ao amin’ny boky lehibe

Ny boky lehibe dia fitambaran'ireo takela-taratasy rehetra mirakitra n y kaontin'ny kaominina. Toy izao manaraka izao ny fisehon'ny takela-taratasy isan’isany avy : Eo ambony indrindra ny fanondroana ny vondrom-paritra ny fanondroana ny mpitàna kaonty mpandoa vola ny taom-piasana; ny laharan'ny kaonty sy ny lohateny feno ny efitra mampiseho ny vinavina ara-tetibola voatsinjara ho teti-bola voalohany, teti-bola fanampiny, didy fanapahana manova sy ny fitambaran'ny fanomezandàlana ara-teti-bola.

Eo amin'ny tsanganana: vaninandro nanaovana ny fanoratana (vaninandro ao amin'ny boky tsy maty andro) ; ny laharran'ny taratasy fanamarinan-jo na ny taratasim-bola ny fanondroana ny mpandoa hetra na ny mpivarotra

104

-

ny votoatin'ny vola miditra na ny vola mivoaka; ny tontaliny ; ny fanambarana ireo taratasy fanamarinana fitakiana na ireo taratasim-bola voasoratra ao amin'ny kaonty ;

-

ny sisa tavela azo ampiasaina avy amin'ny elanelana misy eo amin'ny fitambaran'ireo fanokafana sora-bola sy ny fanambarana tondroina eo amin'ny andalana eo aloha ;

ny kaonty voahetsiketsika avy amin'ny fanoratana mifanohitra ny fanamarihana Ny fizaran-dohateny ao amin’ny fifandanjana

Ny fifandanjana dia tsy azo atao raha tsy aorian'ny famaranana ny boky tsy maty andro sy ny boky lehibe. Mamerina mandray ny fitambaran'ireo takela-taratasy misy ny kaonty izy io ka avahana ny fifandanjan'ny miditraamin'ireo fanaovan-draharaha rehetra tamin'ny taom-piasana. Aorian'ny fanaovan-draharaha farany tamin'ny taom-piasana dia tsy maintsy atao ny fifandanjàna eo amin'ny miditra sy mivoaka. Toy izao manaraka izao ny fisehon'ny fifandanjàna ankapobe. Eo ambony indrindra : ny fanondrona ny vondrom-paritra ny fanondroana ny mpitàna kaonty mpandoa vola ny taom-piasana ; ny lohateny : fifandanjàna ankapoben'ireo kaonty tamin'ny (vaninandro nanaovana azy 31 desambra) Eo amin'ny tsanganana : ny laharana sy ny lohatenin'ny kaonty; ny fifandanjàn'ny miditra miparitaka ho miditra sy mivoaka

105

-

ny fihetsehan'ny taom-piasana voatsinjara amin'ny : • ho fanaovan-draharaha tsy ara-teti-bola miparitaka ho miditra sy mivoaka; • ho fanaovan-draharaha ara-teti-bola ka avahana ihany koa ny miditra sy mivoaka ;

-

ny tontaliny mikambana (fifandanjàn’ny miditra + fihetsehana mandritra ny taom-piasana) miparitaka ho miditra sy mivoaka

-

ny sisa tavela amin’ny miditra ny sisa tavela amin’ny mivoaka

Eo amin’ny andalana ny fitambaran’ny kilasy 1 ny fitambaran’ny kilasy 2 ny fitambaran’ny kilasy 4 ny fitambaran’ny kilasy 5 ny fitambaran’ny kilasy 6 ny fitambaran’ny kilasy 7 ny fitambaram-beny (fandravonana ireo kilasy 1 ka hatramin’ny 7) ny fanamarinana ataon’ny mpitàna kaonty (vanin’andro sy sonia)

14.3.2 Fanoritsoritana ireo raharaha atao amin’ny fitànana kaonty • Fanokafana ny boky lehibe

Eo am-pahitàna ny vokatry ny fifandanjàna an-kapobe natao tamin'ny fiafaran'ny taompiasana dia sokafan'ny mpitàna kaonty ny kaontin'ny boky lehibe ka soratany ao ny sisa tavela ao amin'ny kaonty filazana ny miditra sy mivoaka (kilasy 1,2,4, sy 5). Ny sisa an-kapobe ao

106

amin'ny kaonty 6 sy 7 dia soratana ao amin'ny kaonty 12 "vokatra azo tamin'ny taom-piasana". Raha toa ka ny fîtambaran’ireo sisa tavela ao amin'ny kilasy faha-6 betsaka nohon'ny fîtambaran'ireo sisa tavela ao amin'ny kilasy faha7, dia misy tsy fahampiana ny vokatra azo ary entina hiditra ao amin'ny kaonty 12. Raha ny mifanohitra amin'izany no mitranga, izany hoe kely nohon'ny fitambaran'ireo sisa tavela ao amin'ny kilasy faha-7 ny fitambaran'ireo sisa tavela ao amin'ny kilasy faha-6, dia misy ambiny ny vokatra azo ary entina ao amin'ny sisa tavela ao amin'ny kilasy faha-l2. Noho izany fanoratana izany, dia soritan'ny mpitàna kaonty mazava tsara ao anatin'ny kaonty isan’isany avy fa raharaha mikasika ny fifandanjàn'ny miditra io. Fintinina ho andalana iray ao amin'ny boky tsy maty andron'ny kaominina ny fanoratana ireo fifandanjan'ny miditra.

Ny sisa tavela ao amin'ny kaonty "Mpivarotra-taom-piasana diavina" ho an'ny taompiasana N dia averina raisina indray amin'ny fandefasana tsotra ao amin'ny fifandanjan'ny miditra ary mivoaka ao amin'ny kaonty "Mpivarotra - taom-piasana teo aloha" ho an'ny taompiasana N+1. Torak'izany koa, ny sisa tavela amin'ny miditra ao amin'ny kaontin'ny taompiasana N dia alefa ao amin'ny kaonty "Mpivarotra taom-piasana teo aloha" ho an'ny taompiasana N+1 ary, atambatra amin’izay mety ho sisa tavela amin'ny miditra miseho ao. Ny sisa tavela amin'ny miditra ao amin'ny kaonty "Mpandoa hetra taom-piasana diavina" sy ny "Mpandoa hetra - taom-piasana teo aloha" ho an'ny taom-piasana N dia averina raisina indray ao amin'ny taom-piasana N+1 araka ny fepetra mitovy amin'izay tondroina ao amin'ny paragrafy etsy ambony. • Fiandraiketana an-tsoratra ireo taratasy fanamarinana mitaky vola miditra

Amin'ny fiafaran'ireo fanaraha-maso ara-dalàna, dia atao ao amin'ny fitànana kaonty ny fiandraiketana an-tsoratra ireo taratasy fanamarinana mitaky vola miditra. Ny vola miditra dia zakain'ny toko sy andininy ara-teti-bola mifanaraka amin'izany araka ny karazan'ny vola midirtra. Amin'izany dia entina ao amin'ny kaonty ara-teti-bola (kilasy faha-7) ny taratasy mibaiko ny fanefàna miaraka amin'ny fanondroana ny kaonty mifanohitra (kilasy faha-4). Ny fitambararan'ireo tarartasy fanamarinana mitaky vola miditra voakasiky ny fiandraiketana antsoratra dia entina ho mivoaka ao amin'ny kaonty "Mpandoa hetra - taom-piasana diavina".

107

Fiandraiketana

an-tsoratra

ireo

fampihenana sy fanafoanana ireo

taratasy

fanamarinana mitaky vola miditra. Raha toa ka ny fiandraiketana an-tsoratra ireo taratasy fanamarinana mitaky vola miditra natao tamin'ny taom-piasana diavina, dia raisina ao amin'ny fitànan-kaonty amin'ny alalan'ny miditra ao amin'ny kaonty ara-teti-bola mizaka sy amin'ny alalan'ny mivoaka ao amin'ny kaonty "Mpandoa hetra - taom-piasana diavina". Raha toa ka ny mpandoa hetra efa nanefa ny trosany, dia anaovana famoahana ny kaonty "mihoatra amin'ny vola narotsaka". Ny fampihenana na fanafoanana taratasy fanamarinana mitaky vola miditra voaray andraikitra an-tsoratra tamin'ny taom-piasana teo aloha, dia midika ho famoahana taratasim-bola iray manaraka ny fitohizany isan'andro zakain'ny kaonty “ taratasy fanamarinana mitaky nofoanana - taom-piasana teo aloha ”.

Ny trosa nekena ho tsy manan-kery intsony dia raisina ao amin’ny fitànan-kaonty ho miditra ao amin'ny kaonty "fahaverezana amin'ny trosa tsy voavory" ary mivoaka ao amin'ny fizarana voakasik’izany ao amin'ny kaontin'olon-tsotra izay misy ny trosa. • Fiandraiketana an-tsoratra ireo taratasy mibaiko fandoavam-bola

Amin'ny fiafaran’ireo fanaraha-maso ataon'ny mpandoa vola, ary raha toa ka voalaza fa azo efaina izy ireo, dia atao ny fiandraiketana an-tsoratra ny taratasy mibaiko ny fandoavambola ao amin’ny fitànana kaonty. Ny vola mivoaka dia zakaina ao amin'ny toko sy andininy mifanaraka amin’izany araka ny karazan'ny vola mivoaka. Amin’izany, dia entina ao amin'ny kaonty ara-teti-bola (kilasy faha- 6) ny taratasy mibaiko ny fandoavam-bola miaraka amin'ny fanondroana ny kaonty mifanohitra (kilasy faha-4). Ny fitambaran’ireo taratasy mibaiko ny fandoavam-bola voakasiky ny fiandraiketana an-tsoratra dia entina ho mivoaka ao amin'ny kaonty "Mpivarotra - taom-piasana diavina". • Fiandraiketana an-tsoratra ireo fampihenana sy fanafoanana ireo taratasy mibaiko ny fandoavam-bola Raha toa ka natao mandritra ny taona diavina ny fiandraiketana an-tsoratra ny taratasy mibaiko ny fandoavam-bola, dia raisina kaonty amin'ny "crédit' ao amin'ny kaonty ara-teti-bola mizàka ary amin'ny “ débit ” ao amin'ny kaonty "Mpivarotra-taom-piasana diavina". Raha toa

108

ka ny taratasim-bola efa nefaina, dia tokony anaovana fampidirana ao amin'ny kaonty "Mpivarotra hananam-bola". Ny fampihenana na fanafoanana taratasy mibaiko ny fandoavam-bola noraisina andraikitra an-tsoratra nandritra ireo taom-piasana teo aloha, dia atao amin'ny alalan'ny famoahana taratasy fanamarinana iray ao anaty fitohizany isan'andro zakain'ny kaonty “ taratasim-bola nofoanana - taom-piasana teo aloha ”. Ny soratra mifanohitra dia entina ao amin'ny kaonty 4012 na 4014 rahatoa tsy nefaina ny taratasim-bola na ao amin'ny kaonty 467 "Kaonty hafa “ débiteurs ” na “ créditeurs ” raha toa ka efa voaloa ny volan'ny mpivarotra. • Fiandraiketana an-tsoratra ireo raharaha fandaminana atao ara-teti-bola

Ny vola miditra sy ny vola mivoaka mifandraika amin’ireo raharaha ara-teti-bola fandaminana dia midika amin'ny fiandraiketana an-tsoratra miaraka ireo taratasy fanamarinana mitaky vola miditra sy ireo taratasy mibaiko ny fandoavam-bola izay mifampifamono. Amin'izany toe-javatra izany, dia tsy ampiasaina ny kaonty mifanohitra ao amin'ny kilasy faha4. 14.3.3 Ny raharaha atao mikasika ny tahirim-bola Ny raharaha fampidiram-bola na fandoavam-bola ho an'ny kaominina, ho fampiharana ny foto-kevitra miompana amin'ny tahirim-bola tokana, dia mikasika ny kaontim-panefàna (tahirim-bola, banky na CCP) misokatra ao amin'ny fitànana kaonty "Toetry ny tahirim-bola". Mba hifanohitra amin'ireo kaontim-panefàna ara-pitantanam-bola ireo, dia ahetsika ny kaonty 4412. Tsiahivina fa io farany io dia miasa mifanohitra amin'ny kaonty "kaonty ao amin'ny Tahirim-bolam-panjakana" ao amin'ny fitànana kaontin'ny kaominina. • Fandraisana ao amin’ny tahirim-bola ireo vola miditra misy taratasy fanamarinana mitaky • Fandraisana ao amin’ny tahirim-bola mialohan’ny famoahana ny taratasy fanamarinana mitaky

109

Mety ho avy amin'ireto anton-javatra ireto no ihavian'ny fandraisana ao amin'ny tahirimbola vola miditra alohan'ny famoahana ny taratasy fanamarinana mitaky : ny fandrotsahana vola ataon'ny mpitatam-bola fanomezana avy amin'ny Fanjakana; vola miditra hafa alohan'ny famoahana ny taratasy fanamarinana mitaky. • Ny fanefàna ireo taratasy mitaky fandoavam-bola

Tsy azo efaina ny taratasy mitaky fandoavam-bola raha tsy aorian'ny fiandraiketana azy ireo an-tsoratra. Ny fanefàna azy ireo dia raisina fitànan-kaonty araka izao fombafomba manaraka izao: 14.3.4 Fanitsiana ny asa soratra Raha nanao fahadisoana ny mpitàna kaonty tamin'ny fanoratana raharaha iray, dia tsy maintsy manao ny fanitsiana ilaina amin'ny ranomainty mena. Tsy misy fanitsiana na iray aza azo atao aorian'ny fikatonan'ny taom-piasana. 14.3.5 Raharaha atao tsy ara-teti-bola Ny raharaha fandaminana tsy ara-tetibola dia miseho nohon'ny hevitry ny mpitàna kaonty irery ary tsy voasoritra afa tsy ao amin'ny asa soratra nataony. Amin'ny toe-javatra sasantsany, sahala amin'ny fananana mipetraka azo avy amin'ny tolotra dia azon'ny mpanalalana atao ny mangataka ny mpitàna kaonty mba hanao ny soratra mifandraika amin'izany ao amin'ny fitànana kaonty ny fananana. Ireto indrindra ireo raharaha atao tsy ara-teti-bola : ny fandefasana ireo asa vita any amin'ny kaonty fananana mipetraka, ny famindràna vola ho famaranana ireo fandoavana tsikelikely ny renivola.

Ny raharaha amin'io karazana io dia voalaza ao amin'ny planina ara-kaonty efa misy fanampinteny.

110

14.4 FITANANA KAONTY IREO TARATASY MISY VIDINY INACTIVES Ny Ben'ny tanàna no mikarakara ny fividianana ireo tapakila, karatra, hajia, sns. any amin'ny Tranom-pirintim-pirenena, na tranom-pirinty hafa, araka ny fanomezan-dàlana avy amin'ny Lehiben'ny Sampan-draharaham-paritany miadidy ny teti-bola sy ny taratasy fanafaran'entana voasonian'ny mpitàna kaonty. Omen'ny Ben'ny tanàna ny mpitàna kaonty ireo taratasy misy vidiny inactives ireo ary tazonony ao amin'ny fitànana kaonty. Ny mpitàna kaonty no miandraikitra ny famatsiana ireo mpitantan'ny kaominina. Ny fandalovan'ireo taratasy misy vidiny inactives ireo eo am-pelatanan’ny Ben'ny tanàna dia tsy anaovana fandraisana antsoratra ao amin'ny fîtànan-kaonty. Ny vokatra azo avy amin'ny fivarotana ireo taratasy misy vidiny inactives ireo dia arotsaka eo am-pelatanan'ny mpitàna kaonty amin'ny alalan'ny taratasy fanamarinana mitaky vola miditra famerenana amin'ny laoniny. Mifandraika amin'izany fanaovan-draharaha izany ny fihetsehan'ireo taratasy misy vidiny inactives ao amin'ny fitànana kaonty.

Kaonty telo no ampiasaina mba hanoritsoritana ireo raharaha atao mikasika ireo taratasy misy vidiny inactives : Fiandraiketana an-tsoratra ireo tapakila: Miditra ao amin'ny kaonty "Taratasy misy vidiny ao amin'ny poketra bokin'ny mpitàna kaonty" ary Mivoaka ao amin'ny kaonty « Kaonty fiandraiketana an-tsoratra ». Fanomezana tapakila ny mpitantana Miditra ao amin'ny kaonty "Taratasy misy vidiny ao amin'ny mpitantana" ary Mivoaka ao amin'ny kaonty "Taratasy manam-bidy ao amin'ny poketra bokin'ny mpitàna kaonty". Famerenana ny tapakila misy faton’ny mpitantana Miditra ao amin'ny kaonty "Taratasy manam-bidy ao amin'ny poketra bokin'ny mpitàna kaonty" ary

111

Mivoaka ao amin'ny kaonty "Taratasy misy vidiny ao amin’ny mpitantana". - Fivarotana tapakila ataon’ny mpftantana Miditra ao amin'ny kaonty "kaonty fiandraiketana an-tsoratra" ary Mivoaka ao amin'ny kaonty 'Taratasy manam-bidy ao amin'ny mpitantana". - Famotehana tapakila (izay tsy ilaina intsony) Miditra ao amin'ny kaonty « Kaonty fiandraiketana an-tsoratra" ary Mivoaka ao amin'ny kaonty "Taratasy manam-bidy ao amin'ny poketra bokin'ny mpitàna kaonty". Ny famotehana tapakila dia atao amin'ny alalan'ny fandoroana azy,ary izany dia hamarinina amin'ny fanaovana fitanana an-tsoratra araka ny voalazan'ny didy amam-pitsipika. Fanombanam-bidy ny tapakila : Miditra ao amin'ny kaonty "Taratasy manam-bidy ao amin'ny poketra bokin'ny mpitàna kaonty" sy Miditra ao amin'ny kaonty "Taratasy manam-bidy ao amin'ny mpitantana" ary Mivoaka ao amin'ny kaonty « Kaonty fiandraiketana an-tsoratra".

Ny fanombanana ireo vokatra azo avy amin'ny tapakila dia hamarinina amin'ny alalan'ny fanapahan-kevitry ny Filankevitra monisipaly mametra ny filazam-bidy vaovao sy vaninandro hananany hery. Amin'ny fiafaran'ny taom-piasana (31 desambra tsy misy andro famenony), dia atao ny fifandanjàn'ny taratasy manam-bidy araka ny fepetra mitovy amin'ny raharaha atao mikasika ny lelavola.

Ny kaontim-pitantanana dia ataon'ny mpitàna kaonty amperin'asa amin'ny famaranana ny taom-piasana. Ny kaontim-pitantanan'ny mpitàna kaonty dia taratasin-draharaha famintinana

112

iray mampiseoho ny kaonty mihetsika nandritra ny taom-piasana miaraka amin'ireo taratasy fanamarinana mifandraika amin'izany. Roa no zava-kinendrin'ny kaontim-pitantanana : manamarina ny fanatanterahana ny teti-bola ; mampiseho ny fiovaovan'ny toetry ny fananana sy ny toe-bolan'ny kaominina.

Ny kaontim-pitantanana dia mizara ho : kaontim-pitantanana ara-tarehimarika iray mampiseho ny vokatry ny taom-piasana ary manoritsoritra ny fiovaovan'ny fananan'ny kaominina teo amin'ny fiandohana ka hatramin'ny faran'ny taom-piasana ; kaontim-pitantanana ara-taratasy iray izay ahitàna ny fitambaran’ireo taratasindraharaha rehetra ahafahana manamarina ireo raharaha rehetra nataon'ny mpitàna kaonty (raharaha ara-teti-bola - raharaha tsy ara-teti-bola - raharaha mikasika ny fitehirizam-bola).

Ny kaontim-pitanana dia atao sosony efatra mitovy ary natokana ho an’ny Ben’ny Tanàna Fitsarana momba ny Kaonty Fitehirizam-bolam-panjakana (sosony roa).

Ny fizaran-dohateny ao amin'ny kaontim-pitanana dia atao mifanaraka amin'ny modely tovana faha-26. Ny kaontim-pitantanana dia atao sy soniavin'ny mpitàna kaonty am-perin'asa amin'ny faran'ny taom-piasana. Raha sendra misy fiovan'ny mpitàna kaonty mandritra ny taom-piasana, ny mpitàna kaonty isan’isany avy dia tsy tompon'andraikitra afa-tsy amin'ny fitantanana nataon'ny tenany. Raha toa ka ny mpitàna kaonty miditra mametraka fanankianana amin'ny fitantanan'ny teo aloha, dia tsy maintsy atao sy aseho mba ho tohan'ny kaontim-pitantanana ny fifandanjàn'ny

113

kaonty

iray,

mba

ahafahan'ny

mpitsara

kaonty manombatombana

izay mety ho

fandraisan'andraikitry ny mpitàna kaonty isan’isany avy tamin'izany fitantanana izany.

Alefa any amin'ny Fitsarana Tampony (Rantsana mitsara ny kaonty) mba hotsaraina ny kaontim-pitantanan'ny kaominina izay manana teti-bola mihoatra ny 300 millions ny habetsahany. Ny didy avoakan'ny Rantsana mitsara ny kaonty dia midika ho fanalàna tsy misy arakaraka ny mpitàna kaonty, na fanomezana baiko mazava. Ho an'ny kaominina izay tsy mihoatra ny 300 millions ny habetsahan'ny teti-bolany, dia alefa any amin'ny Foibem-pitondrana Ankapobe ny Fitehirizam-bolam-panjakana ny kaontim-pitantanana mba hamarinina. Taratasin-draharaha sy singan-taratasy tsy maintsy aseho miaraka amin’ny kaontimpitanana mba ho tohana: • Fitanisana ireo taratasin-draharaha ankapobe sy singan-taratasy fanamarinana ny kaontim-pitantanana Taratasin-draharaha ankapobe : Teti-bola voalohany, teti-bola fanampiny sy didy fanapahana manova; Kaontim-pitantanana ara-panjakana Kaontim-pitantanana ara-tarehimarika Fifandanjàna ankapoben'ireo kaonty Takela-taratasy milazalaza ny fananana sy ny trosa Fehezan-taratasy mikasika ireo taratasy fanamarinan-jo Fehezan-taratasy mikasika ny taratasy mandidy ny fandoavam-bola; Takela-taratasy manondro ireo sisa havory sy ireo sisa ho efaina Fanapahan-kevitry ny Filankevitra monisipaly mikasika ny kaontim-pitantanana arapanjakana sy ny kaontim-pitanana ary manome famelàna tsy misy arakaraka ny mpitàna kaonty;

114

Takela-taratasy mampiseho ireo trosa. Singan-taratasy fanamarinana

Ny fihetsehana voasoritry ny kaonty isan’isany avy dia hamarinina amin'ny alalan'ny taratasy fanamarinana mitaky voaloa ho an'ny vola miditra ara-tetibola amin'ny alalan'ny taratasim-bola efa voaloa ho an'ny vola mivoaka ara-teti-bola. Ny kaontin'olon-tsotra sy kaontim-pitantanam-bola sasantsasany dia hamarinina amin'ny alalan’ireo taratasy mibaiko ny fampidiram-bola sy ireo taratasy mibaiko ny fanefam-bola araka ny fepetra aseho ao amin'ny planina ara-pitatànan-kaonty efa misy fanampin-teny. • Taratasy manam-bidy inactives

Foronona mba ho fanohanana ny kaontim-pitantanana ny kaonty nampiasana ireo tapakila sy ny fitanana an-tsoratra fanamarinana ny fisian'ireo tapakila ireo 15 ny fifandanjàn'ny kaontin’ireo taratasy manam-bidy inactives. TOE-JAVATRA AMBANIVOHITRA Any amin'ny kaominina ambanivohitra tsy misy mpitàna kaonty avy amin'ny Fitehirizambolam-panjakana mitoetra, dia omena mpitahiry volan'ny kaominina iray notendren'ny Ben'ny tanàna ary nahazo fankatoavana avy amin'ny Solontenam-panjakana, izay manana fahefana handroaka azy, ny fisahanana izany raharaha izany (andininy faha-252 ao amin'ny Fitsipika Ankapobe ny fitànana kaonty). Ny mpitahiry volan'ny kaominina dia manana toetra mahampitàna voalohany. MANOKANA MIKASIKA NY KAOMININA

115

Ny fitsipika ankapobe ny fitànana kaontim-panjakana sy ny fepetra voalazan'izao torolalana ankapobe izao dia mihatra amin’ireo kaominina ireo afa-tsy ireto fanamboarana manaraka ireto : Eo amin'ny toeran'ny kaonty 513 "kaonty any amin'ny Fitehirizambolam-panjakana", ny kaominina ambanivohitra dia mahazo alalana hampiasa kaonty 511 banky iray, 512 CCP, 52 kaonty tahirim-bola ; Ny kaontin'olon-tsotra (kilasy faha- 4)dia tsy ampiasaina, ny fanatanterahana ny tetibola dia mipaka avy hatrany any amin'ny kaontim-pitantanam-bola (kilasy faha-5). Ny raharaha atao ara-teti-bola dia tsy hamarinina na amin'ny alalan'ireo taratasy fanamarinana mitaky vola miditra, na amin'ny alalan'ireo taratasy mibaiko ny fandoavam-bola ary soritsoritina ao amin'ny rejisita fitànana kaonty iray (boky tsy maty andro - boky lehibe) izay aseho ao amin'ny tovana faha-32 sy 33 ; Amin'ny faran'ny taom-piasana, dia soritana ao amin'ny kaontim-pitantanam-bola iray izay misolo ny kaontim-pitantanana ara-panjakana sy ny kaotim-pitantanana ny tatitry ny fanatanterahana ny teti-bola. Ankatoavina araka ny fepetra mitovy amin’iretsy farany io kaontim-pitananam-bola io; Aorian'ny fankatoavan'ny Filankevitra monisipaly, dia alefan'ny mpitàna kaontin'ny Fitehirizam-bolam-panjakana mahefa ara-paritra ny kaontim-pitantanam-bola mba hanaovana (apurement) ara-panjakana. Raha toa ka ny fetran'ny (apurement) nihoarana, dia alefa any amin'ny Rantsana mitsara ny kaonty ny kaontim-pitantanam-bola ; Ny mpitàna kaontin'ny Fitehirizam-bolam-panjakana mahefa ara-paritra dia

mpanolotsaina ara-bolan'ny Kaominina ambanivohitra avy hatrany, koa amin'izany izy dia mandray tamby nohon'ny fanoloran-tsaina. lzay kaominina ambanivohitra rehetra dia afaka mandà ny iray na maromaro amin'ireo fandaminana entin'io satam-pitantanana tsy mifanaraka amin'ny tokony ho izy io na apetraka iankina avy hatrany amin'ny mpitàna kaontin'ny Fitehirizam-bolam-panjakana.

116

16

NY ASA 1SAN'ANDRO SY MIVERIMBERINA SAHAN'NY BEN’NY TANANA

16.1 NY SORA-PIANKOHONANA

-

Loi n°61-025 du 9/10/61 relative aux actes de l’état civil (J.O. du14/10/61, p.1789) modifiée par la loi n° 66-017 du 5/7/66 (J.O. du 16/7/66)

-

Loi n°94-008 du 26/4/95 fixant les règles relatives à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions des CTD

-

Code Pénal (J.O. du 7/2/62, p.1765) Décret n°63-264 du 9/5/63 relatif aux règles applicables aux actes de l’état civil, aux disparitions et aux successions survenant au cours d’un voyage maritime (J.O. du18/5/63, p.1214)

-

Ordonnance N°62-012 du 10/8/62, p.1618), modifiant l’ordonnance n°60-047 du 15/6/60 portant Code de la Marine Marchande

-

Circulaire n°7181/DGI/AT du 19/12/60 relative au transfert de l’état civil Circulaire n°788/MJ/CAB Ny Ben’ny tanàna sy ireo lefiny no mpiandraikitra ny soram-piankohonana (And 79

lalàna lf 94-008). Ho an’ny Kaominina andrenivohitra Antananarivo, ny anjara asa amin’ny maha tompon’andraikitra ny sora-piankohonana dia avy hatrany dia homena ny delegen’ny boriborintany sy ny Lefiny (And. 12 lalàna lf 94-009). Azon’ny Ben’ny tanàna atao ny manome fahefana mpiasa iray na maromaro ao amin’ny kaominina, izay iraika amby roapolo taona ahay raha kely indrindra, momba ny asa maha tompon'andraikitry ny sora-piankohonana azy, mba : • handray an-tsoratra ao amin'ny rejisitry ny sora-piankohonana, ireo fanambarana fahaterahana, fahafatesana, zaza tsy azo, fananganana sy fanariana ; • handraikitra amim-boky, hanao filazana an-tsisiny ireo sora-panjakana na didimpanjakana ao amin'ny rejisitry ny sora-piankohonana ;
117

hanao

ny fandrafetana ireo

sora-drafiaraha rehetra mifandraika amin’ireo

fanambarana lamina etsy ambony. (and, faha-80 lalàna lf-94-008)

Eo ambany fanaraha-maso sy andraikitry ny Ben'ny Tanàna no isahanana io fanomezampahefana io. Ny mpiasan'ny kaominina dia tsy manana fahefana hanao na fankalazana na fanoratana fanambadiana ao amin'ny rejisitry ny sora-piankohonana. Tsiahivina amin'ireo mpiandraikitra ny sora-piankohonana fa tsy azon'izy ireo atao ny mandà ny fanaovana soratra iray voalazan'ny lalàna, na manao soratra mifanohitra amin'ny fanambaran'ireo izay miseho eo anatrehany, na manao avy hatrany ny iray amin'ireo sora-draharaha ireo. Tsy manana fahefana handray fanambarana sy hanao sora-draharaha ivelan'ny faritra iadidiana izy ireo (and. faha-4 sy faha-5 lalàna lf-61-025)

Ny Primatiora-Lefîtra miandraikitra ny Teti-bola sy ny fampandrosoana ny faritany mizàka tena dia namoaka boky fitadidiana hampiasain'ireo mpiandraikitra sy mpitantsoratry ny sora-piankohonana tamin' ny volana aprily 1998 ao amin'ny Tranom-pirintim-pirenena (tsiahy 7447/98) izay tsara ny hijerena azy. 16.1.1 Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana Ny Ben'ny tanàna sy ireo lefiny no mpiandraikitra ny sora-piankohonana (and, faha-79 lalàna lf-94-008). Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana irery ihany no manana fahefana handray sy hitahiry ireo sora-draharahan'ny sora-piankohonana izay izy no manome azy ny fahamarinany. (and, faha-2 lalàna lf-61-025) Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana no miadidy : ny fandraisana ny fanambarana fahaterahana sy manao ny sora-draharaha amin'izany; ny fandraisana ny fananganan-jaza teraka ivelan'ny fanambadiana ary manao ny soradraharaha amin'izany ; ny fankalazana ny fanambadiana ary manao ny sora-draharaha amin'izany ;

118

-

ny fandraisana ny fanambarana fahafatesana sy manao ny sora-draharaha amin'izany ; ny fandraisana ireo sora-pananganana, sora-panariana ; ny fihazonana ny rejisitry ny sora-piankohonana : manoratra ny fanambaran-tsoratra rehetra voarainy, fandraiketana amin’ny boky ireo didi-pitsarana samihafa (fisarahampanambadiana, fanovàna anarana, fanitsiana sora-piankohonana iray, fampidirana soratra hadino), mametraka ny filazana an-tsisiny tokony atao amin'ireo sorapiankohonana voasoratra na noraiketina amin’ny boky, manao sonia ny soratra voarakitra ao anaty rejisitra ;

-

ny fitandremana ny fitehirizana ireo rejisitra ampiasaina amin'ny taona diavina sy ireo tamin'ny taona teo aloha mipetraka ao amin'ny tantsoratr’elan'ny foiben'ny sorapiankohonana sy fanomezana ireo kopia na soratra notsoahina avy amin'ny matoantsoratra misy ao amin'ny rejisitra ;

-

ny fandraisana ny fanambaran'ireo olona hafa ankoatry ny mpivady izay takian'ny lalàna ny fanaikeny mba hampanan-kery ny fanambadiana. (and. faha-3 lalàna lf-61025) ;

16.1.2 Ny mpitantsoratry ny sora-piankohonana Ny mpitantsoratry ny sora-piankohonana dia mpiasa izay zakain'ny teti-bolan'ny kaominina ny fandoavana ny karamany. Na izany aza, dia manome fanampiana araka ny habetsahan'ny mponina ao amin'ny kaominina ny Fanjakana izay atokana mba hamenoana ny karaman'ny mpitantsoratry ny sora-piankohonana. (La/Ma momba ny fitantanam-bolampanjakana 1998) Ao amin'ny foiben'ny sora-piankohonana, dia manampy ny Ben'ny tanàna sy ny lefiny ary ny delegen'ny boriborintany ho an'Antananarivo renivohitra, ny mpitantsoratry ny sora-piankohonana manatanteraka : Ø ny fitanana ireo rejisitra ; Ø ny fanomezana ireo kopia na soratra notsoahina avy amin'ny matoan-tsorampiankohonana ; Ø fanoratana na fandraiketana amin’ny boky ireo filazana an-tsisiny ;
119

ary

koa

miadidy

ireo

asam-pitazonan-tsoratra

mba

ahafahana

Ø izay asa rehetra fitazonan-tsoratra mifandraika amin'ny sora-piankohonana ary koa ireo raharaha fitehirizana ireo rejisitra sy ireo taratasy mirakitra ny filazalazana momba ny sora-piankohonana, ny fandaminana ara-pitaovana ny sampan-draharaha eo ambany fanaraha-mason'ny Ben'ny tanàna, ny fandraisana ireo taratasy sy fandaminana ny fanakilasiana ireo antontan-taratasy.

Ny mpitantsoratry ny sora-piankohonana dia tsy manao sonia ny sora-piankohonana na ny kopiany na ny soratra notsoahina avy amin'ny matoan-tsoratra. Arosony ho soniavin'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana izy ireo. Tsy manao fankalazana ny fanambadiana ny mpitantsoratry ny sora-piankohonana. Tompon'andraikitra amin'ny raharaha ataony izy ireo eo anatrehan'ny Ben'ny tanàna sy ny lefiny na ny delegen'ny boriborintany. Raha misy fandikàndalàna, dia iharan'ireo sazy voalazan'ny fehezan-dalàna famaizana izy ireo. 16.1.3 Ny rejisitry ny sora-piankohonana Karazana rejisitra Ny foiben'ny sora-piankohonana isan’isany avy dia tsy maintsy mitazona rejisitra efatra miavaka tsara ary atao sosony roa Ø iray ho an'ny fahaterahana sy ny fanjanahana Ø iray ho an'ny fanambadiana ; Ø iray ho an'ny fananganana sy ny fanariana Ø iray ho an'ny fahafatesana. (Teboka faha-27 Tenimita lf-788/MJ/CAB)

Na dia izany aza, dia azon’ny Minisitry ny Fitsarana atao amin'ny alalan’ny didimpitondrana, ny manome fanomezan-dalana an’ireo foibe sora-piankohonana sasantsasany hitazona, ka atao sosony roa, rejisitra itambarana iray hanoratana ireo soratra rehetra (and.11 lalàna lf 61-025)

120

Fombafomba fanokafana sy famaranana ireo rejisitra

Alohan'ny ampiasana azy, ny rejisita vaovao dia tsy maintsy voaisa ravina sy vita sonia rangopohin'ny Filohan'ny Fitsarana Ambaratonga voalohany eo amin'ny toerana manomboka amin'ny takelaka voalohany ka hatramin'ny takelaka farany ary anaovany fitanana an-tsoratra ny fanokafana ary alefany any amin'ireo foibe sora-piankohonana miankina aminy ny rejisitra voaisa ravina sy vita sonia rangopohy. Ny rejisitra dia misokatra ny voalohan'ny volana janoary isan-taona.(and. faha-12 lalàna lf-61-025).

Akaton'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana sy faranany avy hatrany ny rejisitra aorian'ny soratra farany ny faha-31 desambra isan-taona. (Teboka faha-30 Tenimita lf788/MJ/CAB). Manaraka ny fanamarihana ny fanakatonana, dia ataon'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana ny lisitra ara-Kabidian'ireo soratra. (Teboka faha-31 Tenimita lf788/MJ/CAB)

Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana dia tsy maintsy manao isaky ny dimy taona famintinana an-tsoratra iray atao sosona telo mampiseho ireo fizahan-takelaka arak'abidia isantaona antsoina hoe "Fizahan-takelaka dimy taona" ka : Ø ny iray tehirizina ao amin'ny foiben'ny sora-piankohonana Ø ny faharoa apetraka ao amin'ny firaiketan-draharahan'ny Fitsarana ambaratonga voalohany eo amin'ny toerana Ø ny fahatelo alefa any amin'ny tantsoratr’elan'ny Minisiteran'ny Fitsarana

Antananarivo. (and. faha-15 lalàna lf-61-025) • Filazana an-tsisiny

Ny filazana an-tsisiny dia fepetra iray natao ahafantaran'ny be sy ny maro ny toerana eo anatrehan'ny lalàna misy ny tompon'ny sora-piankohonana iray. Ahafahana manaraka ny fiovaovan'ny sora-piankohonan'ny olona izy ary koa andaharana ireo taranany.(teboka faha-95 Tenimita lf- 788/MJ/CAB). Eo am-pametrahana ny filazana an-tsisiny, ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana dia tsy maintsy manamarina am-pitandremana ny maha-izy ilay olona
121

tondroina ao amin'ny filazana an-tsisiny sy ilay olona voalaza ao amin'ny soratra tsy maintsy ametrahana ny filazana an-tsisiny. • Fanoratana amin’ny boky

Ny fanoratana amin'ny boky dia raharaha izay hanaovan'ny mpiandraikitra sorapiankohonana iray fandikàna fanindroany ao amin'ny rejisitra sora-piankohonana iray voarainy avy amina mpiandraikita sora-piankohonana hafa iray na didim-pitsarana iray mikasika sorapiankohonana. Izany fanoratana izany dia tsy maintsy atao ao anatin'ny dimy andro manomboka amin'ny vaninandro naharaisana ny soratra hadika ary tsy maintsy apetraka mazava tsara ny fihavian'ny filazana. (teboka faha-99 Tenimita lf- 788/MJ/CAB). Raha toa ka ny fanoratana amin'ny boky mikasika didi-pitsarana iray, dia alefan'ny mpiraki-draharahan'ny fitsarana namoaka ny didy any amin'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana mahefa ny dikanteny amin'ny teny malagasy ny fizarana misy ny fanapahana nataon'ny fitsarana izay hadika. (teboka faha-100 Tenimita lf- 788/MJ/CAB). Ny fanoratana soratra iray na didi-pitsarana iray ao amin'ny boky dia tsy maintsy misy ny vaninandro nanaovana izany sy ny sonian'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana.

Ny fanambarana fahaterahana na fahafatesana dia raisin'ny mpiandraikitry ny sorapiankohonana eo amin'ny toerana nahaterahana na nahafatesana araka ny fisehoan-javatra. (teboka faha-43 tenimita lf-788/MJ/CAB). Ho an'ny fananganana sy ny fanjanahana, ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana mahefa dia ilay ao amin'ny toeram-ponenana mahazatra, izany hoe ao amin'ny toerana tena ipetrahan'ilay olona amin'ny fomba maharitra sy mahazatra. (teboka faha-45 tenimita lf-788/MJ/CAB)

Ho an'ny fanambadiana, ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana mahefa dia ilay ao amin'ny toerana anaovana ny fankalazana.(teboka faha-46 tenimita lf- 788/MJ/CAB) 16.1.4 Sora-pahaterahana Loi n°– 61-025 du 9/10/61 relative aux actes de l’état civil (JO du 14/10/61, p. 1789) modifiée par la loi n° 66-017 du 5/7/66 (JO du 16/7/66, p.1528)

122

-

Circulaire n°- 788/MJ/CAB du 29/12/61 sur la tenue de l’état civil (JO du 13/1/62, p. 40) modifiée par circulaire n° 001/MJ-CAB du 18/1/64 et modificatif du 31/3/64 (JO du 4/4/64, t. 723)

-

Ordonnance n°62-003 du 21/7/62 sur le nom, le domicile et l’absence (JO du 4/08/62) • Ny fanambarana fahaterahana

Ny fanambarana fahaterahana dia raisina ao amin'ny foiben'ny sora-piankohonan'ny lapan'ny tanàna. Io fanambarana io dia ataon’ny ray na ny reny iray amin'ireo ray aman-dreny nihaviany; na iray amin'ireo havany akaiky; na izay rehetra olona nanatrika ny fahaterahana (and. faha-26 la1àna lah. faha-61025) Ny fe-potoana hanaovana ny fanambarana dia 12 andro manomboka amin'ny andro nahaterahana. • Ny filazana entina ao amin’ny soratra

Ny sora-pahaterahana dia tsy maintsy milaza mazava tsara : ny andro, ny ora ary ny toerana nahaterahana ; ny anarana sy fanampin'anarana ary ny mahalahy na mahavavy ny zaza vao teraka ny anarana, fanampin'anarana, taona, toerana nahaterahana, asa ary toeramponenan'ny ray aman-dreny ; ny anarana, fanampin'anarana, asa ary fonenan'ny mpanao fanambarana.(and. faha25 lalàna lah. faha-61-025)

123

Soratana avy hatrany ao amin'ny rejisitry ny sora-piankohonana ny sora-pahaterahana, atao mifanarakaraka ary tsy misy banga na iray aza, ny soratra novonoina dia hankatoavina ary ny teny anampy dia vitan'ireo rehetra nanao sonia ny soratra rangopohy.(and. faha-13 lalàna lf-61-025). Soniavin'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana sy ny mpanao fanambarana avy hatrany ny rejisistra aorian'ny famakiana sy soratra. Omen'ny mpiandraikitra ny sorapiankohonana maimaimpoana ny kopian'ny sora-pahaterahana voalohany. Ny fanomezana ny kopia manaraka kosa dia andoavam-bola izay feran'ny Filankevitra monisipaly/kaominaly isantaona ny habetsahany. Ny kopia atao aty aoriana dia tsy maintsy misy ny filazana an-tsisiny mikasika ny: fanovàna anarana (raha misy izany) fananganana (raha misy izany) fanariana (raha misy izany) ; fandàvana ny maha-ray (raha misy izany) fanjanahana (raha misy izany) ; fanambadiana (raha misy izany); fisaraham-panambadiana (raha misy izany) fanafoanana fanambadiana (raha misy izany) fahafatesana (raha misy izany) (and. faha-44 lalàna lah. faha-61-025) • Momba ny zaza kambana

Ny zaza kambana isan’isany avy dia samy manana ny sora-pahaterahany izay manondro ny andro, ny ora, ny toerana nahaterahana sy ny maha-lahy na maha-vavy. Amin'ny fanoratana azy amin'ny rejisitra, dia ny zaza teraka voalohany no heverina ho zandriny ary ny teraka farany no zokiny.

124

Momba ny zaza hita

Izay rehetra olona mahita zaza vao teraka, dia tsy maintsy manao ny fanambarana izany avy hatrany any amin'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonan'ny toerana nahitàny azy. Ny fitanana an-tsoratra misy ny an-tsipiriany ataon'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana dia milaza izay tokony ho taonan'ilay zaza, maha-lahy na maha-vavy azy, ny anarana sy fanampin'anarana izay omena azy, ny tompon'andraikitra sivily hotolorana azy. Io fitanana antsoratra io dia soratana amin'ny daty nanaovana azy ao amin'ny rejisitry ny sora-pahaterahana. (and.28 andalana faha 2 lf 61-025). Aorian'ny fitanana an-tsoratra, dia ataon'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana ny sora-pahaterahana izay, na manao ahoana na manao ahoana, tsy tokony hisy ny anaran'ny ray aman-dreniny na dia fantara aza izy ireo na nampahafantarina ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana ny anarany.(teboka faha-49 tenimita lah.

faha788/MJ/CAB) • Momba ny zaza vao teraka no maty

Ho an'ny zaza iray vao teraka no maty, dia sorata'ny mpiandraikitra ny sorapiankohonana ny sora-pahafatesana fa tsy ataony ny fanoratana ny sora-pahaterahana. Raha toa ka natao ny sora-pahaterahana, dia tsara ny manao ny sora-pahafatesana ary mametraka filazana an-tsisiny iray ao amin'ny sora-pahaterahan'ilay zaza maty. (teboka faha-50 tenimita lah, faha788/MJ/CAB) 16.1.5 Sora-pananganana Loi n° 61-025 du 09 Octobre 1961 relative aux actes de l’état civil, art.36 (JO du 14/10/61, p.1789) Circulaire n°788/MJ-CAB du 29/12/61 sur la tenue de l’état civil, art. 84 à 87 (JO du 13/1/62, p.40) modifiée par circulaire n°054/MJ-CAB du 10/1/63 5JO du 25/3/63, p.833), par circulaire n°1/MJ/CAB du 2/1/64 (JO du 18/1/64) et modificatif du 31/3/64 (JO du 4/4/64, p723) Loi n°63-022 du 20/11/63, relative à la filiation, à l’adoption et au rejet, art. 51 à 78 (JO du 30/11/63, p.2479)

125

Misy endriny roa ny fananganana : fananganana judiciaire sy fananganana tsotra. Ny sekretera na ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana dia manontany ny olona te hanangana mikasika ny tanjona kendreny sy ny momba ny fianakaviany ary manontany mikasika ny zaza hatsangana. Ny fananganana judiciaire dia voafetra ho an’ireo zaza kamboty ray sy reny, na nariana, na zaza misy rohim-pihavanana (oh. zanak’anabavy, zanak’anadahy) amin’ny olona hanangana. Raha toa izany ka tsy manan-kavana ny zaza dia aleo manao fananganana judiciaire izay manorina fihavanana amin’ny fianakaviana hanangana ary manapaka ny fihavanana amin’ny fianakaviana niaviana. Raha toa anefa ka te hitazona fihavanana amin’ny fianakaviana niaviany ny zaza dia tsara ny manoro hevitra azy hanao fananganana tsotra. Ireto avy ny zavatra ilaina mikasika izany. • Ny Fananganana « judiciaire » Tribonaly sivily sy ny tompon’andraikim-panjakana no

Filohan’ny

tompon’andraikitra amin’izany (Ben’ny Tanàna, Lefitra nahazo làlana na mpanolontsaina monisipaly). a) Fepetra Ho an’ny mpanangana : feno 30 taona na mihoatra ary manan-janaka latsaky ny telo. Ho an’ny hatsangana : narian’ny ray aman-dreny niteraka, kamboty na efa havan’ny mpanangana b) Fombafomba arahina Fombafomba judiciaire : ny mpanangana, izany hoe ny olona te hanangana dia manao fangatahana any amin’ny Filohan’ny Tribonaly Sivily misy ny toeram-ponenan’ny zaza hatsangana (Tribunal de première instance, tribunal de section, tribunal de sous-préfecture na d’arrondissement). Ny sora-pananganana dia omena ny mpanangana imason’ny hatsangana, ny ray aman-dreny avy amin’ny Filohan’ny Tribonaly. Fombafomba atao amin’ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana : ny mpanangana dia mitondra ny soson’ny sora-pananganana omena ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana eo imason’ny olona : Zaza natsangana raha toa ka mihoatra ny folo taona izy

126

-

Ray aman-drenin’ny zaza (raha tsy nariana na kamboty), na koa tsy izy ireo, ny olona tompon’andraikitry ny zaza (raibe sy renibe). Tokony hankatò ny taratasy ireo olona ireo (ny faneken’ny ray aman-dreny dia ilaina raha toa ka manatrika izy ireo, miavaka amin’ny fanambadiana izay ny iray ihany dia ampy).

-

Vavolombelona roa izay avy ao amin’ny fianakavian’ny mpanangana raha azo atao. c) Vokatry ny fananganana Ny zaza natsangana dia miditra ao amin’ny fianakavian’ny mpanangana ary tsy mitana

fihavanana amin’ny fianakaviany intsony, indrindra amin’ny lafiny fandovàna. Na izany aza dia mijanona ihany ny fady mikasika ny fanambadiana amin’ny fianakaviana niaviany. Tsy mivadika ny fananganana raha tsy tanteraka ny fanariana. • Fananganana tsotra

Ny tanjona kendrena dia mampisy fihavanana eo anivon’ny olon-droa tsy mpihavana, na koa mampahery ny fihavanana efa misy. Ny fananganana tsotra dia malalaka ary mifanaraka amin’ny fomba fananganana nentim-paharazana. a) Fepetra Ho an’ny mpanangana : mihoatra ny 21 ny taonany Ho an’ny hatsangana : tsy misy fepetra b) Fombafomba atao eo anoloan’ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana Mitovy amin’ireo fombafomba atao ho an’ny fananganana judiciaire. Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana dia manoratra avy hatrany ny akta rehefa feno ny fepetra takiana. d) Vokatry ny fananganana tsotra Mbola mitohy ho mpikambana ao amin’ny fianakaviana niaviany ihany ny zaza (manana anjara lova, sns) no sady miditra ao amin’ny fianakavian’ny mpanangana. Ny mandà ny fananganana dia tsy azo atao raha tsy hoe miditra amin’ny fanariana.

127

Fananganana ataon’ny mpivady

Azo atao ho an’ny karazam-pananganana roa. Azon’ny mpivady atao ireo karazampananganana roa ireo. Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana dia tokony hanontany ny mpanangana raha toa ka manam-bady izy ary raha toa ka manaiky ny hiray antoka aminy ny vadiny. Rehefa izany dia tokony hanome akta roa ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana. • Toromarika ao amin’ny sora-pananganana

Ny sora-pananganana dia tokony hisy, mihoatra ireo zavatra mahazatra ao amin’ny sora-piankohonana (daty, ny momba ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana), ny momba (anarana, fanampin’anarana, daty sy toerana nahaterahana, anaran’ny ray aman-dreny, asa sy toeram-ponenana) ny mpanangana sy ny natsangana ary ny vavolombelona. Tokony ho marihina raha toa ka fananganana judiciare na fananganana tsotra. • Ny andraikitry ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana

Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana dia tokony hampandre ny Kaominina nahaterahana ny fandraiketana ny sora-pananganana ao amin’ny imprimé 37 Etat-civil de la Nomenclature Générale. 16.1.6 Fanovana anarana Loi n° 61-025 du 09 Octobre 1961 relative aux actes de l’état civil, art.38 à 41 (JO du 14/10/61, p.1789) Circulaire n°788/MJ-CAB du 29/12/61 sur la tenue de l’état civil, art. 90 à 94 (JO du 13/1/62, p.40) modifiée par circulaire n°054/MJ-CAB du 10/1/63 5JO du 25/3/63, p.833), par circulaire n°001/MJ/CAB du 2/1/64 (JO du 18/1/64) et modificatif du 31/3/64 (JO du 4/4/64, p723) Ordonnace n°62-003 du 21/07/62, sur le nom, le domicile et l’absence, art. 4 à 6 (JO du 04/8/62, p.1527) Ny fanovan’anarana dia mikasika ny fanomezana anarana hafa noho ny voasoaratra ao amin’ny sora-piankohonana.

128

Ny fepetra takiana ho an’ny fanovana anarana

a) Ny fangatahana fanovana anarana ny zaza tsy ampy taona (izany hoe latsaky ny 21 taona) dia ataon’ny na ny ray aman-dreniny (raha tsy vitan’ny zaza), na miaraka amin’ny fanomezan-dalana ataon’y iray amin’ireo ray aman-dreniny (ray, reny, raibe, renibe) raha toa ka vitan’ny zaza ny fanaovana izany. b) Manomboka amin’ny 21 taona dia tsy azo atao intsony ny miova anrana mihoatra ny indray mandeha. • Fombafomba takian’ny fanovana anarana

Ny fombafomba rehetra dia tanterahana eo imason’ny mpiandraikitra sora-piankohonana fa tsy misy fanomezan-dalana judiciare. a) Raha toa ka tsy ampy taona : dia tsy maintsy miaraka amin’ny ray na ny reny (na ny tompon’andraikitra, na ny renibe na ny raine raha toa ka kamboty ny zaza) raha eken’ireo izany b) Ho an’ny ampy taona (Mihoatra ny 21) dia mandeha irery izy. Ny mpiandraikitra sora-piankohonana dia mitaky vavolombelona dimy. Ny

mpiandraikitra sora-piankohonana dia mangataka sosony iray amin’ny sora-pahaterahana ary afaka manamarina izany any amin’ny centre d’état civil ny toerana nahaterahana, indrindra ho an’ireo efa ampy taona sao dia efa nanao fanovan’anarana. Raiketin’ny mpiandraikitra sora-piankohonana aoamin’ny boky natokana ho an’izany. Ho an’ny kaominina kely dia ny Minisitry ny lalàna manaiky ny hanoratana ny soratra rehetra ao amin’ny boky iray. Tokony hisy ny anarana, fanampin’anarana, daty sy toerana nahaterahana, asa, fonenana an’ny mpangataka sy an’ireo vavolombelona dimy. • Vokatry ny fanovan’anarana

Ny olona izay nanova anarana dia tokony ho tonga any amin’ny Lehiben’ny Kantaon’ny toeram-ponenany mba hanova ny karapanondrony, rehefa avy mampiseho ny sora-

129

panovan’anarana. Ny sosony amin’ireo sora-pahaterahana nomen’ny mpiandraikitra sorapiankohonana ny toerana nahaterahana dia tokony hisy ny fanazavana rehetra misy ao amin’ny sora-pahaterahana (indrindra a ny anarana taloha) ary mametraka ny anarana vaovao. Kanefa ny sombiny ny sora-pahaterahana (izay mamintina ny sora-pahaterahana) sy ny fisy ny sorapiankohonana dia ahitana ny anarana vaovao ihany. Ny sora-panovan’anarana dia tokony halefa any amin’ny Ben’ny tanàna ny Kaominina nahaterahana. 16.1.7 Sora-panjanahana Loi n° 61-025 du 09 Octobre 1961 relative aux actes de l’état civil, art.36 (JO du 14/10/61, p.1789) Circulaire n°788/MJ-CAB du 29/12/61 sur la tenue de l’état civil, art. 84 à 87 (JO du 13/1/62, p.40) modifiée par circulaire n°054/MJ-CAB du 10/1/63 5JO du 25/3/63, p.833), par circulaire n°1/MJ/CAB du 2/1/64 (JO du 18/1/64) et modificatif du 31/3/64 (JO du 4/4/64, p723) Loi n°63-022 du 20/11/63, relative à la filiation, à l’adoption et au rejet, art. 51 à 78 (JO du 30/11/63, p.2479) Raha toa ka ny fianahana avy amin'ny ray tsy azo atao amin'ny alalan'ny présomptions, ny olona izay mihambo ho rain'ny zaza dia afaka manao fanjanahana ilay zaza araka ny paika arahina tsotra dia tsotra na eo anatrehan'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana, na amin'ny alalan'ny soratra to na namarinina ho to, na amin'ny alalan'ny didy miafina. (and.faha-16 lalàna lah. faha-63-022) • Ny olona afaka manao ny fanambarana

Ny fanekena ny maha-ray dia ataon'ny : izy ray ihany ; olona nomem-pahefana mitondra fanomezam-pahefana manokana to na namarinina ho to ary manondro ny zaza ho zanahina ; ny ray aman-dreny izay, araka ny lalàna na ny fomban-drazana, manana fahefana amin'ny ray. (and.faha-1 8 lalàna lah. faha-63-022)

130

Ny fe-potoana

Tsy misy ny fe-potoana ahafahana mikarakara ny fanekena ny maha-ray. Ny fanjanahana zaza nateraka dia tsy maintsy soratana ao amin'ny rejisitry ny sora-panjanahana ao amin'ny toerana naovana ny fanjanahana sy ny vaninandro mifanaraka amin'izany. Ny soratra dia ampahafantarina ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana mitazona ny rejisitry ny sorapahaterahan'ilay zaza ao anatin'ny fe-potoana 15 andro. Ao anatin'ny telo andro, dia omena filazana ny mpirakidraharahan'ny Fitsarana ao amin'ny toerana nahaterahana. (and. faha42 lalàna lah. faha-61-025) • Ny fepetra takiana amin’ny fanoratana

Ny fanjanahana dia azon'ny ray atao amin'ny fotoana hanaovany ny fanambrana fahaterahana. Tsy maintsy hamarinin'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana ny maha izy ny ray. Apetraka ao amin'ny soratra ny anaran’ny ray. Ny fanjanahana zaza iray teraka ivelan'ny fanambadiana dia azo atao aty aoriana amin'ny alalan'ny fanambarana ataon'ny ray amin'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana amin'ny toerana misy ny fonenany mahazatra miaraka amin'ny fanekena an-tsoratra ataon'ny reny. • Raharaha ataon’ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana

Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana dia tsy manana fahafahana hanombana ny fananan-kerin'ny fanajanahana zaza nateraka, io fanjanahana io tokoa mantsy dia azo atao foana na inona na inona satan'ny olona manao fanjanahana. Raha toa misy fanjanahana mampiahiahy dia entin'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana any amin'ny Fampanoavana ny raharaha. Aorian'ny naharaisana ny fanjanahana, dia tsy maintsy alefan'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana ao anatin'ny fe-potoana dimy ambin'ny folo andro any amin'ny foiben'ny sora-piankohonana misy ny toerana nahaterahan'ny zaza nozanahina ny filazana roa mikasika ny fanjanahana. Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana amin'ny teorana nahaterahana dia manoratra ny fanjanahana eo an-tsisin'ny soratra natao voalohany ary alefany any amin'ny mpiraki-draharahan'ny Fitsarana mitazona ny rejisitry ny sora-pahaterahana mifandraika amin'izany ao anatin'ny fe-potoana telo andro ny filazana faharoa mba hanaovana filazana antsisiny.

131

Ny vokatry ny fanjanahana

Ny fanjanahana dia mahatonga ny zaza hatramin'ny fotoana niforonany hifamatotra amin'ilay nanao ny fanjanaha azy.(and. faha20 lalàna lah. faha-63-022). Farany dia soritana fa ny fanjanahana dia azo tsoahina.(and. faha19 lalàna lah. faha-63-022) 16.1.8 Ny fanambadiana Loi n°– 61-025 du 9/10/61 relative aux actes de l’état civil (JO du 14/10/61, p. 1789) modifiée par la loi n° 66-017 du 5/7/66 (JO du 16/7/66, p.1528) Circulaire n°- 788/MJ/CAB du 29/12/61 sur la tenue de l’état civil, art 68 à 83 (JO du 13/1/62, p. 40) modifiée par circulaire n° 001/MJ-CAB du 18/1/64 et modificatif du 31/3/64 (JO du 4/4/64, t. 723) Ordonnance n°62-089 du 1/10/62 relative au mariage, art. 1 à 36 (JO du 19/11/62) modifiée par la loi n° 64-017 du 14/11/64 (JO du 21/11/64, p.2498) Ny fanambadiana dia azo raiketina amin'ny alalan'ny • • fankalazana ataon'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana fankalazana araka ny fomban-drazana, arahina fanoratana any amin'ny foiben'ny sorapiankohonana, ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana mahefa hanao ny fankalazana na ny fanoratana azy dia ilay ao amin'ny toerana hanaovana ny fankalazana (teboka faha-69 tenimita lah. faha 788/MJ/CAB). Hafa hatrany ny raharaha sahan'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana raha toa ka any amin'ny lapan’ny tanàna no hanaovana ny fankalazana na raha toa ka natao araka ny fomban-drazana ny fankalazana. Fa ny vokatra ateraky ny fanambadiana kosa dia sahala na inona na inona fombafomba nanamarihana ny fankalazana. • Ny fepetra ho fenoin’ny ho mpivady

Hamarinin'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana raha toa ka feno ireto fepetra enina manaraka ireto

132

a) taonan’ny ho mpivady Lahy : feno 17 taona Vavy: feno 14 taona Azon'ny mpitsara amin'ny toerana anaovana ny fankalazana ny manome fanafahana amin'ny lalàna mikasika ny taona.(and. faha-3 hits.1ah. faha-62-089) b) Fanekena ataon'ireo ho mpivady Ny fanekena dia omena am-bava mandritra ny fankalazana atao eo anatrehan'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana. (and. faha-29 Hits. lah. faha-62-089). Ny fanekena dia tsy maintsy hita fototra ao anatin'ny fitanana an-tsoratra izay atolotra ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana aorian'ny fankalazana ny fanambadiana araka ny fomban-drazana.(and. faha-33 Hits. lah. faha-62-089). d) Fanomezan-dàlana avy amin’ny ray aman-dreny ho an’ny fanambadian’ny zaza tsy ampy taona. Ny zaza tsy ampy taona latsaky ny 18 taona dia tsy mahazo manam-bady raha tsy misy fanomezan-dàlana avy amin'ny ray aman-dreny. Ny fanomezan-dàlana avy amin'ny iray amin'ireo ray aman-dreny dia ampy. (ny ray na ny reny na ny olona izay mampihatra ny fahefan'ny ray aman-dreny amin'ny zaza) (and. faha-5 Hits. lah.faha-62-089). Ny fanomezandàlana dia azo atao am-bava amin'ny fotoana hankalazana ny fanambadiana na an-tsoratra raha toa ka ny olona izay manome alalana tsy manatrika ny fanambadiana. (and. fàha-6 Hits.lah. faha-62-089).

Raha toa ka ny fankalazana ny fanambadiana atao araka ny fomban-drazana, ny fanatrehan'ny ray na ny reny na ny olona mampihatra ny fahefan'ny ray aman-dreny, dia midika ho fanomezan-dàlana, nefa izany dia tsy maintsy marihina ao anatin'ny fitanana an-tsoratra. (and. faha-33 Hits. lah. faha-62-089).

133

e) Tsy fisian’ny fanambadiana teo aloha mbola tsy rava Ny fanambadiana faharoa dia tsy azo raiketina alohan'ny faharavan'ny iray voalohany.(and. faha-7 Hits. lah. faha-62-089) faharavana nohon'ny fahafatesana (sora-pahafatesana)

- faharavana nohon'ny fisaraham-panambadiana na fanafoanana (votoatin'ny sorapanambadiana na fahaterahana misy filazana fisaraham-panambadiana na

fanafoanana) (and. faha-7 Hits. lah. faha-62-089) f) Fanajana ny fe-potoana tsy fahazoana manam-bady Ho an'ny vehivavy maty vady na nisaram-panambadiana fe-potoana 180 andro no takiana amin'ny vehivavy maty vady na nisaram-panambadiana na nofoanana ny fanambadiany teo aloha raha toa ka izy te-hanambady indray.(and. faha-8 Hits. lah. faha-62.089). Hamarinin'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana raha toa dila io fe-potoana io. Na rava nohon'ny fahafatesana ny fanambadiana, na nohon'ny fisaraham-panambadiana na nohon'ny fanafoanana, dia mifarana io fe-potoana io raha sendra misy fiterahana (and. faha-10 Hits. lah. faha-62-089). g) Tsy fisian’ny rohim-pihavanana sasantsasany na fihavanana amin’ny fanambadiana Ny fanambadiana voarara amin'ny fomba entitra dia: ny fanambadian'ny ray aman-dreny sy zanaka na araky ny lalàna na ivelan'ny fanambadiana na manao ahoana na manao ahoana ambaratongan'ny rohim-piahavana ; ny fanambadian'ny anadahy sy ny anabavy, rahalahin-dray sy ny zanakavavin'ny rahalahy na anabavy na rahavavy, anabavin-dray na rahavavin-dreny na vadin'ny rahalahin-dray na vadin'ny anadahin-dreny sy zanakalahin'ny rahalahy, na rahavavy, na anadahy, na anabavy, na araka ny lalàna ny rohim-pihavanana - ny fanariana dia tsy manapaka ny rohim-pihavanana.

134

Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana izay mahalala ny fisian'ny fisakanana nohon'ny rohim-pihavanana eo amin'ny mpivady dia tsy maintsy mampihemotra na mandà ny fanoratana ary raha sendra fahasarotana, dia entin'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana any amin'ny Fampanoavana ny raharaha.(and. faha-11 sy faha-12 Hits.lah.faha-62-089). • Famoronana ny antontan-taratasim-panambadiana

Alohan'ny fankalazana na fanoratana ny fanambadiana, dia tsy maintsy manana ireto singan-taratasy manaraka ireto ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana : kopian'ny sora-pahaterahan'ny ho mpivady isan’isany avy, nomena latsaky enim-bolana na sora-draharaha nataon'ny notera ary ho an'ny mpivady teraka tao amin'ny kaominina sy voasoratra amin'ny rejisitry ny sora-pahaterahana, fanamarinana mivantana ao amin'ny rejisitra; raha misy izany, fanamarinana avy amin'ny notera na mpanao sora-panjakana mahefa manamarina fa nisy fanekem-panambadiana ny fitanana an-tsoratra nataon'ny solontenan'ny manampahefana nanatrika ny fombafomba nentim-paharazana raha fanambadiana natao araka ny fomban-tany fanomezan-dàlana an-tsoratra avy amin'ny ray na ny ray na ny mpiahy ho an'ny zaza tsy ampy taona fanafahana amin'ny lalàna mikasika ny taona avy amin'ny Filohan'ny Fitsarana eo amin'ny toerana anaovana ny fankalazana raha toa ka ny ho mpivady na ny iray amin’izy ireo tsy mahafeno ny taona takiana 17 taona ho an'ny lahy, 14 taona ho an'ny vavy raha misy izany, votoatin'ny sora-pahafatesan'ny vady maty na votoatin'ny sorapanambadiana misy ny filazana fisaraham-panambadiana na fanafoanana raha nisy fiterahana izay mamarana ny fe-potoana tsy fahazoan'ny vehivavy maty vady na nisaram-panambadiana manambady fanindroany, votoatin'ny sora-pahaterahan’ilay zaza vao teraka.

135

Fisakanana ny fanambadiana

Ny ray, ny reny, na raha tsy eo izy ireo ny mpiahy, ny olona izay efa mifamatotra arapanambadiana amin'ny iray amin'ireo ho mpivady, ny fampanoavana dia afaka manao fisakanana ny fanambadiana (And. faha-16 Hits, lah. faha-62-089). Tsara ary noho izany raha tsy asiana fiheverana ireo taratasy tsy misy ny anaran'ny manao sonia azy, na ireo fisakanana ataon'ny olona tsy manana ny toetra takiana ahafahana manao izany. y fisakanana dia manankery ny fanaovana hatramin'ny fotoana hankalazana ny fanambadiana (And. faha-16 Hits. lah. faha-62-089). Rehefa vita ny fankalazana ny fanambadiana, dia tsy misy fisakanana na dia iray aza azon’ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana raisina. • Fankalazana ny fanambadiana ataon'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana

Ny fankalazana ny fanambadiana ataon'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana dia tsy maintsy miseho ao amin'ny lapan’ny tanàna. Nohon'ny antony manokana, raha sendra misy sampona, dia azon'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana atao ny mandeha eo akaikin'ny iray amin'ireo mpanao raharaha mba hanao ny fankalazana ny fanambadiana. Ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana no mametra ny andro anaovana ny fankalazana rehefa avy nifandinika tamin'ny andaniny sy ny ankilany izy. Atao am-pahibemaso ny fankalazana ny fanambadiana ary eo anatrehan'ny vavolombelona roa 21 taona ahay raha kely indrindra havan'ny ho mpivady na tsia. Ireto avy no fombafomba arahina amin'ny fankalazana: famakiana ny volavolan-tsora-panambadiana ; fiantsoana ireo ray aman-drenin'ny vady tsy ampy taona mba hanomezan'izy ireo ny fanomezan-dàlana, na famakiana ny fanomezan-dàlana natao an-tsoratra ; fiantsoana atao amin'ireo ho mpivady mba hanambaran'izy ireo raha toa ka nanao fanekem-panambadiana izy; fanambarana ataon'ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana fa amin'ny anaran'ny lalàna dia mpivady izy ireo ;

136

-

famakiana na famoaboasana fohy ireo andininy faha-52 ka hatramin'ny faha-65 ao amin'ny hitsivolana lah. faha-62-089

-

fanaovan'ny mpivady, vavolombelona ary mpiandraikitra ny sora-piankohonana sonia ny rejisitry ny sora-panambadiana.

Atolotry ny mpiandraikitra ny sora-piankohonana maimaimpoana an'ny lohampianakaviana ny bokim-pianakaviana sy ny kopian'ny sora-panambadiana voalohany. 16.1.9 Ny Fifidianana • Fanavaozana ny lisi-pifidianana

Isan-taona manomboka ny 15 desambra ka hatramin'ny 30 marsa dia manao ny fanisàna ny olom-pirenena feno taona amin'ny 1 janoary. Mifanampy amin'ny fanaovana ny lisipifidianana ny sampandraharahan'ny Kaominina, ka modelin-taratasy avy amin'ny

Vakipileovana no anaovana izany izay ahitàna ireto Fanondroan-daharana ; ny anarana sy fanampin'anarana ny laharana, vaninandro sy toerana nanaovana ny karapanondrom-pirenena ; ny vaninandro sy toerana nahaterahana ny fiankohonana ; ny asa amn-draharaha ny adiresy ; toerana anaovana ny sonia amin'ny fotoana anaovana ny latsa-bato.

Atao sosony telo isaky ny Fokontany ny lisi-pifidianana na, raha voazarazara ho biraompifidianana maromaro ny Fokontany dia isaky ny birao fandatsaham-bato, ary alahatra arak'abidian'ny anarana izany. Ny Solontenam-panjakana no mamarana ny lisi-pifidianana.

137

Fandaminana ny fandatsaham-bato

Misahana ny fandaminana sy fikarakarana ny biraom-pifidianana sy ny fitanterana ny fitaovana anaovana ny fifidianana, ny lisi-pifidianana ary ny vata fandatsaham-bato avy amin'ny Vakipileovana ny Kaominina. Ny Filoha, ny mpitsara mpanampy isaky ny biraom-pifidianana dia tendren'ny Soprefe amin'ny anarana aroson'ny Ben'ny tanàna. Ny Filohan'ny biraompifidianana no misahana ny fanisam-bato sy ny fanoratana ny fitanana an-tsoratra atao sosony roa. 16.1.10 Fanisana ny tanora ho amin'ny fanompoam-pirenena Isan-taona alohan'ny 30 marsa dia ataon'ny Kaominina ny lisitry ny tanora feno 18 taona ny 1 janoary ho amin'ny fanompoam-pirenena. Ahitana ireto io lisitra io: fanondroan-daharana ; ny anarana sy fanampin'anarana vaninadro sy toerana nahaterahana ny fiankohonana ; asa aman-draharaha fonenana.

Alefa any amin'ny Vakipileovana ny lisitra, ka ny Vakipileovana no mamerina ny fiantsoana any amin'ny Kaominina anaovana ny fizaham-pahasalamana. Ny Kaominina no mizara ny fiantsoana any amin’ireo voakasik'izany. 16.2 NY FANDRIAMPAHALEMANA Ny Vondrom-paritra itsinjaram-pahefana no miantoka ny fandriampahalemana sy ny fitandremana ny fahasalamam-bahoaka ka manampy azy amin'izany ny Fanjakana.(and. 113 lalàna 94-008). 16.2.1 Anjara raharahan’ny Ben’ny tanàna eo amin’ny lafiny fitantanana ny fandriampahalemana Eo amin'ny ambaratongan'ny fitandroana ny filaminan'ny fiarahamonina izay miompana indrindra amin'ny fandraisana fepetra fisorohana mba ho fitandroana ny filaminana no anjara raharaha manandrify ny Ben'ny tanàna. Amin'ny maha Lehiben'ny Fitondran-draharaha azy ao

138

amin'ny Vondrom-paritra, dia azon'ny Ben'ny tanàna atao ny mandray didy amam-pitsipika manana endrika didim-pitondrana amin'ireto lafin-javatra manaraka ireto : fitandroana ny filaminana amin'ireo tsena ; fitandroana ny filaminana amin’ireo tsenabe ; fitandroana ny filaminana amin'ny fifamoivoizana ; fitandroana ny fahadiovana sy ny fahasalamam-bahoaka fanaraha-maso ny vahiny tsy tera-tany ; Ny raharaha atao eo amin'ny sehatry ny fitandroana ny filaminan'ny fiaraha-monina dia mikendry ny fisorohana dieny mialoha na ny fanaraha-maso misakana. Ankoatr'izany, dia mikendry ny fanabeazana ny olom-pirenena monina ao amin'ny Kaominina ihany koa izy. Ny mpitandro ny filaminana mitoetra ao amin'ny faritry ny kaominina dia miandraikitra ny fanatanterahana ireo fitsi-pitandroam-pilaminana noraisin'ny Ben'ny tanàna. Fifandraisan’ny Ben’ny tanàna solontenam-panjakana mpitandro filaminana eo amin’ny fitantanana ny fandriampahalemam-bahoaka.

Tsy maintsy mandray anjara mavitrika eo anilan'ny solontenam-panjakana sy ireo mpitandro ny filaminana ny Ben'ny tanàna amin'izay raharaha rehetra mikasika ny fandriampahalemana sy ny fahasalamam-bahoaka.Tokony ataony mpanolotsaina azy ireo farany ireo amin'io lafin-javatra io. 16.2.2 Ny fahefana eo amin’ny fitandroana ny filaminana Ny Ben'ny tanàna no tompon'andraikitra voalohany amin'ny fandriampahalemana, ny fandriana fehizay sy ny fitandremana ny fahasalamam-bahoaka. Na dia izany aza, dia manana fahafahana hisolo toerana ny Ben'ny tanàna ny Solontenam-panjakana eo amin'ny fitandroana ny filaminana. Ny fahefan'ny Ben'ny tanàna amin'ny fitandroana ny filaminana dia tsy sahanina eo ambany fanaraha-mason'ny Filankevitra monisipaly/kaominaly fa eo ambany fanarahamason'ny Solontenam-panjakana.

139

Ny Ben'ny tanàna no miandraikitra ny fitandroana ny filaminana ao amin'ny kaominina. Amin’izany izy dia afaka mandray sy mampihatra ireo didim-pitondrana hitandroana ny filaminana amin'ireto lafin-javatra manaraka ireto : ny fisorohana ny loza tsy hitranga sy ny fahatsaran'ny fandalovana amin'ny arabe, kianja ary làlana falehan'ny besinimaro, izany hoe famaizana ireo fisakatsakanana amin'ny alalan'ny zavatra na olona, fandrobana ireo fitaovana sy foto-drafitr’asam-bahoaka, fanariana fako sy rano maloto amin'ny làlam-bahoaka ; ny fandrodanana ireo trano manambana ho rava ka ny lany amin'izany dia efain'ny tompony; ny fandrarana mba tsy hanimpy na hametraka eo anoloan'ny trano zavatra mety hiteraka fandraràna ny mpandalo na hanimba ny tontolo iainana ; ny fanenjehana sy famaizana ireo fanohintohinana ny fandriampahalemam-bahoaka (ady saritanka, fitangorongoronana, tabataba sy fivorivoriana amin'ny alina) ; ny fitandroana ny filaminana mandritra ireo fivorian'olona marobe (tsena, tsenabe, fampisehoana, sns..) ny fandrarana ny fidiran'ny zaza tsy ampy taona any amin'ny toeram-pisotroan-toaka ; ny fiarovana ny hatsaran-toetran'ny vahoaka indrindra indrindra fandrarana ireo fampisehoana sy horonan-tsary , mihetsika manevateva ny fahendrena fanomezan-dàlana handevina sy hanao famadihan-drazana ny famaizana ny famelàna ireo biby fiompy hirenireny ny fitandremana ireo hanim-pihinana amidy nnba tsy hanimba fahasa1amana; ny Ben'ny tanàna dia miandraikitra ny fitandroana ny filaminana eo amin'ny fifiamoivoizana. Amin'izany dia mandray sy mampihatra ireo didim-pitondrana izy. Amin'ny fampiharana ireo fepetra fitandroana ny filaminana, dia apetraka hampiasain'ny Ben'ny tanàna ireo mpiasan'ny kaominina ary afaka mangataka ny fampiasana ireo mpitandro ny filaminana mipetraka eo ambany fahefany amin'ny Solontenam-panjakana izy. Tendren'ny

140

Ben'ny tanàna ireo mpiasan'ny kaominina miandraikitra ny fampiharana ireo fepetra fitandroampilaminana (matetika tendrena ho kiadim-bohitra) ary anaovana fanambarana any amin'ny vakim-pileovana.

Ny fahefan'ny Ben'ny tanàna eo amin'ny lafiny fitandroana ny fandriampahalemana dia fehezin'ny lalàna laharana faha-94-008, andininy faha-89 ka hatramimy faha-91 sy ny didim-panjakana laharana faha-96-898 mametra ny anjara raharahan’ny Ben’ny tanàna, andininy faha-9 ka hatramin’ny faha- 11. Tsy maintsy mandray anjara amin'ny famoronana sy ny famolavolana ny drafitry ny fandriampahalemana eo an-toerana izy (atao eo amin'ny ambaratongan'ny Zandarmaria eo an-toerana), ny fanadihadiana ireo toe-javatra manome vahana ny fanaovan- keloka .bevava ao anatin'ny faritra iadidiany sy ireo hetsika hampandriana fahalemana laharam-pamehana atao. Izany fandraisana anjara izany dia mety hanana endrika fanampiana ara-bola ho tombotsoan'ireo asa ho fampandriana fahalemana ny faritra ihany koa. Afaka mangataka ny fanampian'ireo mpitandro ny filaminana mijanona ao amin'ny faripiadidiany izy amin'ny fitandroana ny filaminan'ny fiaraha-monina (fanadiovana ireo toerambahoaka, fanagejana faritra iray).

Ny Ben'ny tanànan'ny kaominina ambanivohitra dia afaka mangataka ny fametrahana andian'ny zadarmaria iray (poste avancé) ao amin'ny fari-piadidiany nefa misy fepetra takiana amin’izany. (fandraisana an-draikitra ny trano ho an'ny zadarmaria, habetsahan'ny fanaovankeloka ambon'ny antoniny ... ). Izany fanangatana fanampiana izany dia tsy manana endrika manokana akory, fa tsy maintsy voamarina fa atao ho tombotsoan'ny Fokonolona.

Ny solontenam-panjakana irery ihany kosa, izay miandraikitra ny fampanajana ny lalàna sy ny filaminam-bahoaka, no manana ny zo mampàka ireo andian'ny zandarmaria sy foloalindahy. miankina amin'ny ambaratongam-pifehezany ihany ireo mpitandro ny filaminana manao asa ho fitandroana ny filaminan'ny fiarahamonina, na eo amin'ny fandanjalanjàna ireo fitaovana ahetsika na eo amin'ny ambaratongan'ny fitarihana ireo raharaha atao. Ny anton'ny fangatahana fanampiana ataon'ny ben'ny tanàna dia voafetra amin'ny vokatra azo na vokatra andrandraina amin'ny firotsahan'ny mpitandro ny filaminana an-tsehatra. Raha toa mandà

141

hirotsaka an-tsehatra ny mpitandro ny filaminana, dia afaka mitondra ny raharaha any amin'ny solontenam-panjakana ny Ben'ny tanàna amin'ny alalan'ny taratasy misy fanazavana ny antonantony, ka mangataka ny hampiasana ny zo mampàka. 16.3 FIVORIANA AN-KALAMANJANA SY FITANGORONGORONANA Ny Solontenam-panjakana fa tsy ny Ben'ny tanàna no manome ny fanomezan-dàlana hanao fivoriana an-kalamanjana. Torak'izany koa ny fitanjozotry ny andiam-panotronana, ny filaharan'ny olona miara-mamindra sy ny fivorivoriana eny amin'ny làlana falehan'ny besinimaro, dia omen'ny Solontenam-panjakana alalana, afa tsy ireo fivoahana eny amin'ny làlana falehan'ny besinimaro mifanaraka amin'ny fomba amam-panao eo an-toerana, indrindra ny filaharambe ataon'ny mpivavaka raha toa izy ireny tsy ahiana hanakorontana ny filaminam-bahoaka, izay tsy mila fanomezan-dàlana.

Tsy maintsy miantoka ny fizotran'ireny fivoriana ireny ampilaminana ny Ben'ny tanàna. Mitovy amin’izany koa ireo fivoriana atao anatin'ny trano fivavahana izay tsy ilàna fanomezandàlana ara-panjakana ho an'ny trano fivavahana sy fikambanana ara-pivavahana nanaovana fanambarana ara-dalàna. (and. faha-4 Hits. lah. faha-62-117 tamin'ny 01 oktobra 1962 mikasika ny sata mifehy ny fanompoam-pivavahana). Fa, ny Ben'ny tanàna na, raha tsy eo izy, ny iray amin'ireo lefiny mitondra ny marika famantarana ny raharaha sahaniny, dia mahefa hanaparitaka ireo fitangorongoronana.

Heverina ho toy ny fitangorongoronana izay rehetra fivorivorian'olona efa maty paika mialoha na miseho kisendrasendra eny amin'ny làlana natao ho an'ny vahoaka. Tsara ny manavaka ny fitangorongoronan'olona mitam-piadiana sy fitangorongoronan'olona tsy mitampiadiana. Ny fitangorongoronan'olona mitam-piadiana dia ireo izay misy olona iray na maromaro mitondra fiadiana na zavatra hafa mety mahasolo izany ka amin'ny fomba miharihary izao na miafina, raha toa ireo olona izay mitondra fiadiana tsy noroahina avy hatrany hiala teo amin'ilay fitangorongoronana ary ny fanesorana azy dia andraikitr'ireo mpitangorona eo. Tsy maintsy misalotra ny famantarana momba ny asa amandraharaha sahaniny (samboady) ny Ben’ny tanàna na ny lefiny ary ny fahatongavany dia atao antso avo amin'ny alalan'ny fanamafisam-peo mahalasa lavita, zavatra fàmpitam-peo....

142

1) Fitangorongoronana mitam-piadiana Ny Ben'ny tanàna na ny lefiny dia hanome baiko roa ary raha tsy mahomby hatrany ilay faharoa farany, dia amin'ny alalan'ny hery no handravana ny fitangorongoronana. 2) Fitangorongoronana tsy mitam-piadiana Hiangavian'ny Ben'ny tanàna na ny lefiny aloha ireo olona mba hiparitaka. Manome baiko telo mifanesy izy avy eo ary raha tsy nahitam-bokatra ny baiko fahatelo, dia horavana amin'ny alalan'ny hery ny fitangorongoronana. Raha toa ny Ben'ny tanàna ka tsy manao ny fandravana ny fitangorongoronana, dia misolo toerana azy avy hatrany ny Solontenam-panjakana, ny Commissaire de police na izay rehetra mpitazona ny herim-panjakana. • Ny fitandroana ny filaminana eo amin'ny fifamoivoizana

Anjaran'ny Ben'ny Tanàna no mitandro ny filaminana mikasika ireo làlana (kaominaly, rezionaly, provansialy sy nationaly) ao anatin'ny faritra ambonivohitra, anisan’izany ny làlan'olon-tsotra misokatra amin'ny fifamoivoizan'ny vahoaka ka ny fikojakojana azy dia mipetraka ho andraikitr'ireo olon-tsotra. a) Tandrim-pahefan’ny Ben’ny Tanàna mikasika ny fitandroana ny filaminana eo amin’ny fifamoivoizina. Afaka mandray didim-pitondrana mikasika ny fitandroana ny filaminana eo amin'ny fifamoivoizana sy ny fametrahana takela-javatra ny Ben'ny tanàna : ny famerana ny faritry ny vohitra amin'ny alalan'ny fanatsatohana takela-javatra aradalàna ahafahana mamantatra ny toerana (fanondroana ny anaran'ny kaominina) eo ampidirana sy eo am-pivoahana ny vohitra ; hafangainam-pandeha ambony indrindra rehefa mandalo ireo vohitra ; ny fanondroana ireo sampanan-dàlana ao anatin'ny vohitra ; ny fanaovana fitsipika momba ny fampiasana ireo "feux de route" sy ireo "feux de croisement" ; ny famerana sy ny fanafoanana ny jiron'ireo fiarakodia amin'ny alina ;

143

-

ny famerana ny fampiasasana ny "avertisseur sonore"; ny fanaovana fitsipika momba ny fijanonana ;

-

ny famerenana na ny fandraràna ny fifamoivoizana amin'ny ireo làlan'ny kaominina ; ny famerana ny vesatra na fandraràna ny fandalovana amin'ny tetezana sy ny lakambe fampitana amin'ny renirano ;

-

ny takela-by fanoroana.

Afaka mandray fepetra henjana kokoa noho ireo voalazan'ny Fehezan-dalàna mifehy ny fifamoivoizana ny Ben’ny Tanàna raha toa ka takian’ny tombotsoan’ny fandriampahalemana sy ny filaminam-bahoaka izany (And. R 257 ao amin’ny Didimpanjakana lah. faha-63-106). Ny fandikàn-dalàna dia ho faizin’ny sazy ho an’ny heloka madinika sokajy faha-2 voalazan’ny andininy faha-R 57 ka hatramin'ny andininy faha-R 273 ao amin’ny Didim-panjakana lah. faha-63-106 tamin’ny 13 febroary 1963) b) Fizahana fotatra ireo fandikàn-dalàna Ny olona miandraikitra ny fizahana fototra ny fandikan-dalàna eo amin'ny sehatry ny fifamoivoizana amin'ny arabe dia tanisaina ao amin'ny andininy faha L -24 amin'ny Hitsivolana laharana faha-62066 tamin'ny 27 septambra 1962 sy ao amin'ny andininy faha-R 263 amin'ny didim-panjakana laharana faha-63-106 tamin'ny 13 febroary 1963. 1) Ny mpiandraikitra ny fikarohana ny fandikàn-dalàna ny Lehiben'ny vakim-pileovana, ny Lehiben'ny boribintany sy ny lefiny raha toa izy ireo ka tsy mpiandraikitry ny Fampanoavana ; ny lehiben'ny sampan-draharaha momba ny fandriampahalemana sy ny filaminana ao amin'ny faritany sy ireo lefiny; ny "commissaires de police" sy ny "officiers de police"

144

-

ny "officiers de police" lefîtra sy inspecteurs ao amin'ny "sécurité nationale" manana fahefana amin'izany isam-batan'olona araka ny didim-pitondrana nataon'ny Minisitry ny Atitany ;

-

ny manamboninahitra ao amin'ny Zandarimaria sy ny zandary principaux; ny zandary tena misahana ny raharahan'ny commandant de brigade, chef de poste, commandant de peloton

-

ny zandary tena misahana ny raharahan'ny lefîtry ny commandant de brigade, un chef de poste na commandant de peloton. 2) Ny agents de police judiciaire: ny zandary tsy manana ny toetra maha-officier de police judiciaire sy ny zandary stagiaires ; ny inspecteurs de la sécurité nationale izay tsy manana ny toetra maha-officier de policejudiciaire ; ny brigadiers sy agents de la police;

3) Ny ingénieurs sy agents techiniques ao amin'ny asa vaventy misahana ny rahanan'ny : lehiben'ny sampan-draharaha lehiben'ny fizaran-tsampan-draharaha lehiben'ny boribrintany ao amin'ny Ponts et Chaussées; lehiben'ny subdivision ao amin'ny Ponts et Chaussées; lehiben'ny section : ao anatin'ny fari-piadidiany.

Ireo mpiasam-panjakana ireo dia tsy maintsy manana eny aminy carte de service omen’ny Minisitry ny Asa Vaventy mba hanaporofoana ny maha izy azy ireo.(didim-pitondrana laharana faha-1 143-DGPT tamin’ny 29 marsa 1966). Azon'ny Ben'ny tanàna atao ny

145

miangavy ny Commissaire de Police mba hizaha fototra ny fandikàn-dalàna atao amin'ireo didim-pitondrana monisipaly. • 1) Tsiahy Didim-pitondrana tamin'ny 08 janoary 1947 manisy fitsipika ny fihazonana ireo tranom-bahiny, tranom-bahiny lehibe, novàn'ny didim-pitondrana laharana faha757/DSNISIE tamin'ny 30 marsa 1962 (JORIVI tamin'ny 1962, p.569) Fehezan-dalàna famaizana : andininy faha-472 andalana 1, 154 andalana faha-3, 73. Ny mpampanofa trano sy mpitsangatsangana

2) Famatitana Ny atao hoe mpampiantrano ka manao izany ho anton-draharaha dia ny mpitàna tranombahiny, maîtres d'hôtel, mpampiantrano na mpampanofa trano 3) Fomba arahina aram-panjakana Tsy maintsy alefa mivantana any amin'ny Minisiteran'ny Fizahantany izay fangatahana rehetra hanao ny asa aman-draharaha, na ampitain'ny manam-pahefana (Solontenampanjakana). Tsy takiana ny hevitry ny Ben'ny tanàna, na dia izany aza anefa, nohon'ny andininy faha-7 entin'ny didim-panjakana laharana faha 96-898 mametra ny anjara raharahan'ny Ben'ny tanàna izay Miandraikitra ny tombotsoan'ny toerana, dia azony atao ny manome ny heviny misy ny anton’antony momba izay fangatahana rehetra mikasika ny fari-piadidiany. 4) Fifandraisan’ny Ben’ny Tanàna sy mpampiantrano Didiana amin'ny mpampiantrano ny: ny fitanana rejisitra iray voaisa ravina sy vita rangopohin'ny Commissaire de Police, ny Solontenam-panjakana na ny Ben’ny Tanàna, natokana hanoratana ireo olona ampiantranoina. Amin'izany ny Ben'ny tanàna dia afaka mijery io taratasin-draharaha io na amin'ny fotoana inona na amin'ny fotoana inona. ny fanaovan'ny mpitsangatsagana bileta iray isam-batan'olona na "fiche de police" izay tsy maintsy aterina isan'andro alohan'ny amin'ny 9 ora any amin'ny commissariat

146

de police, na raha tsy misy izany, any amin'ny Fivondronana na any amin'ny Lapan'ny tanàna. Toroana hevitra ny Ben'ny tanàna mba hihazona takela-taratasy iray mirakitra ny filazalazana momba ireo olona karohin'ny Mpitandro ny filaminana na heverina ho mampididoza, izay ahitsiny sy fenoiny araka ny filazana omen'ny sampan-draharahan'ny polisy na zandarmaria. Io raki-pilazalazana io ampitoviana isaky ny ilàna izany amin'ireo takela-taratasy nataon'ny mpampiantrano. Raha misy mampiahiahy, dia entina any amin'ny Polisy na Zandarmaria. Raha toa ka ny mpampiantrano mitsahatra tsy manao ny asany intsony, dia tsy maintsy apetrany any amin'ny commissariat, na any amin'ny Fivondronana, na any amin'ny Lapan'ny tanàna ny rejisitra. Io rejisitra io dia alamina ao amin'ny tantsoratr’elan'ny kaominina rehefa avy nanaovana fanadihadiana. Ny Ben'ny tanàna dia tsy manana fahefana amin'ny fandikàn-dalàna mikasika ny fanaovana io raharaha io. (and faha-472, 154, 72 ao amin'hy Fezan-dalàna famaizana), tsy maintsy ampahafantariny ny manam-pahefana ara-pitsarana izany mba hanaovana fanenjehana. • 1) Tsiahy • Lalàna laharana faha-69-011 tamin'ny 22 jolay 1969 mikasika ny fitsika mifehy ny fitaovam-piadiana afa tsy ny zava-maranitra ; • Didim-panjakana laharana faha- 70-041 tamin'ny 13 janoary 1970 ampiharana ny lalàna laharana faha-69-01 1. 2) Fepetra ankapobe Ny atao hoe fitaovam-piadiana dia "ny fiadiana, ny bala sy ny kojakoja mampanjary azy ho fiadiana". Voalamina ho sokajy dimy ny fitaovam-piadiana, izay manambatra ny fitaovampiadiana mitovy karazana: • Sokajy voalohany : fiadiana mahery vaika, raha ny tena marina dia natokana ampitaovana ny Foloalindahy ; Ny fitsipika mifehy ny fitaovam-piadiana

147

Sokajy faha-2 : fitaovam-piadiana antsoina hoe mba hiarovana, natokana ho an'ny filàn'ny fiambenana, fanaterana lelavola na zavatra hafa manam-bidy, na nohon'ny antony hafa heverina fa aradrariny ;

• • •

Sokajy faha-3: fitaovam-piadiana entina mihaza ; Sokajy faha-4 zava-maranitra ; Sokajy faha-5 armement de foires, fitaovam-piadiana ara-tantara n1 natokana ho an'ny famorian-javatra isan-karazany, fitaovampiadiana tsy manimba.

3) Fomba arahina ara-panjakana a) fanomezan-dàlana hanamboatra Omena amin'ny alalan'ny didim-panjakana raisina eo am-pivorian'ny Minisitra araka ny tatitra miaraka ataon'ny Minisitry ny Atitany sy ny Minisitry ny Foloalindahy. (and. faha-11, didim-panjakana 70-041 amin'ny 13janoary 1970). Ny fangatahana dia alefa mivantana amin'ny Minisitry ny Atitany izay manamarina ny maha- ara-dalana ny fangatahana ary mampanao fanadihadiana mikasika: ny toetran’ny mpangataka sy ireo olona izay hisahana raharaham-pitondrana ao amin'ny sokajy mpangataka ; ny trano fanamboarana. Amin'izany dia manao fanadihadiana ny amin'ny maha mety na tsy maha mety izy izay ambara telo volana mialoha amin'ny fomba rehetra izay heverina fa mifanaraka amin'izany sy amin'ny alalan'ny fanaovana peta-drindrina filazana iray ao amin'ny biraon'ny Fivondronana amin'ny toerana kasaina hanaovana ny fanorenana. (and. faha-10 didim-panjakana 70-041 amin'ny 13/01/70) ; Ny fanohanana na fisakanana ataon’ny Ben’ny tanàna dia azo raisina eo amin’ny ambaratongan'ny fanaovana fanadihadiana. b) Fankatoavana ny fanafarana fitaovam-piadiana Ny fankatoavana ny fanafarana fitaovam-piadiana dia omena amin'ny alalan'ny didimpanjakana raisina eo am-pivorian'ny Minisitra araka ny tatitra miaraka ataon'ny Minisitry ny

148

Foloalindahy, ny Atitany, ny Raharaham-bahiny, ny Fitantanam-bola sy ny Varotra. Ny fangatahana fankatoavana ny fanafarana fitaovam-piadiana dia alefa mivantana amin'ny Minisitry ny Atitany.(and faha-17 sy ny manaraka ao amin’ny didim-panjakana 70-041) d) Fanomezan-dalana hanafatra fitaovam-piadiana Ny fangatahana fanomezan-dalana hanafatra fitaovam-piadiana dia alefa mivantana any amin'ny Minisitry ny Foloalindahy ho an'ny fitaovam-piadiana sokajy voalohany, ary any amin'ny Minisitry ny Atitany ho an'ny fitaovam-piadiana sokajy faha-2 sy faha-3. (and. faha-21 ao amîn’ny didim-panjakana 70-041). Tsy maintsy angatahina mialohan'izay rehetra fanafarana fitaovampiadiana ny fanomezan-dalana. Ny fanomezan-dalana hanafatra fitaovam-piadiana avy any ivelany dia omena : • amin'ny alalan'ny didim-pitondrana miaraka ataon'ny Minisitry ny Atitany sy ny Minisitry ny Foloalindahy ho an'ny fitaovam-piadiana sokajy voalohany ; • amin'ny alalan'ny didim-pitondrana ataon'ny Minisistry ny Atitany ho an'ny fitaovam-piadiana sokajy faha-2 sy faha-3. Ny antsoina hoe fanafarana, dia ny raharaha atao izay miompana amin'ny fampidirana fitaovam-piadiana na ho an'ny varotra ao anatiny, na nohon'ny filàn'ny Polisy na ireo sampandraharahampanjakana. e) Fanomezan-datana hampiditra fiadiana sy bala Ny fangatahana dia alefa amin'ny Filohan'ny Faritany amin'ny toerana misy ny fonenana na amin'ny Minisitry ny Atitany raha toa ka ny toerana misy ny fonenana eto Madagasikara mbola tsy voafaritra mazava. (and. faha-26 amin’ny didim-panjakana 70-041). Ny fanomezan-dalana hampiditra fiadiana sy bala dia tokony hiova ho fanomezan-dalana hitazona fiadiana sy fanomezan-dalana hitazona bala ao anatin'ny telo volana manaraka ny fampidirana. f) Fanomezan-dalana hitazona fitaovam-piadiana Ny fangatahana dia alefa amin'ny Filohan'ny Faritany amin'ny alalan'ny Lehiben'ny fileovana na ny Lehiben'ny Vakim-pileovana izay mampita azy miaraka amin'ny heviny rehefa avy nanao fanadiahadiana.(and. faha-53 didim-panjkana 70-041) ka raha ny fihazonan'ny

149

olon-tsotra fiadiana ao amin'ny sokajy voalohany, afa-tsy ny manamboninahitra d'active izay mahazo mitàna arme au poing iray sokajy voalohany. Ny olona ampy taona sy azo antoka ny maha olom-banona azy ary manana fitondran-tena mendrika ihany no mahazo mividy sy mihazona fitaovam-piadiana. (and. faha-37 lalàna 69-011). Amin'izany lafin-javatra izany, dia tsy maintsy manao filazana na mitondra ny raharaha any amin'ny manampahefana ara-panjakana ny Ben'ny tanàna raha toa ka misy olona mampiahiahy manana fanomezan-dalana hihazona fitaovam-piadiana.

Tazonina eo amin'ny ambaratongan'ny fileovana na vakim-pileovana ao amin'ny biraomparitany momba ny Fiarovana, na biraon'ny fileovana momba ny Fiarovana, ny takela-taratasy mirakitra ny fanaraha-maso ny fihazonana fiadiana. Miaramila avy ao amin'ny Zandarmaria matetika no apetraka hitantana izany sampandraharaha izany. Izy no mifampiraharaha amin'ny Ben'ny tanàna mikasika ireo olona rehetra momba ny fitaovam-piadiana. Ny fanomezan-dalana hihazona mba ho fananana dia tsy manankery ho an'ny taona diavina sy ho an'ny taona manaraka raha toa ka nomena tao aorian'ny faha- 15 oktobra. (and.faha-56 didimpanjakana 70-041).

Raha toa ka fifanekem-barotra, ny fanolorana ny fitaovam-piadiana dia tsy maintsy hanaovana fanambarana iombonana ao anatin'ny 8 andro izay alefa any amin'ny Lehiben'ny vakim-pileovana amin'ny toerana naovana ny fifanekem-barotra. Raha toa ka avy amin'ny fandovana, dia maka azy ho fananany ny mpandova amin'ny alalan'ny fampisehoana any amin'ny Zandarmaria na ny Polisy ny fanomezan-dalana hihazona natao amin'ny anarany ary manan-kery amin'ny taona manaraka.

Ny fanavaozana ny fanomezan-dalana hitazona fiadiana iray dia atao amin'ny alalan'ny fangatahana tsotra vita an-tsoratra alefa any amin'ny Fileovana na vakim-pileovana miaraka amin'ireto singan-tartatasy manaraka ireto : fanomezan-dalana hihazona tamin'ny taon-dasa tapakila nandoavana ny hetra tamin'ny taon-dasa

150

-

ireo hajia tombon-ketra ilaina amin'ny fandoavana ireo sara. g) Fanomezan-dalana hitondra fiadiana Ny olona maniry ny hitondra fiadiana sokajy faha-2 dia tsy maintsy mandefa fangatahana

fanomezan-dalana hitondra any amin'ny Filohan'ny Faritany amin'ny toerana misy ny fonenany, amin'ny alalan'ny Lehiben'ny vakim-pileovana. Ny fangatahana hitondra fiadiana dia azo aseho miarakaka amin'ny fangatahana hihazona fiadiana (and. faha-72 ao amin’ny didimpanjakana 70-041). Ny fitondràna fiadiana sokajy faha-3 dia miankina amin'ny fazahoana fanomezandalana hihaza. • Tandrim-pahefan’ny Ben’ny Tanàna amin’ny famaizana ireo halatr’omby

Amin'ny maha solontenan'ny Fokonolona azy, dia afaka mihaino ny vavolombelona ny Ben'ny tanàna, na izany aza anefa dia tsy azo tazonina mihoatran'ny efatra ambin'ny roapolo ora izy ireo amin'izany.(and. faha-13 Hits. 60-106 tamin’ny 27 septambra 1960)

Raha sendra misy halatr'omby miseho ao amin'ny vohitra iray, dia raisina am-pahibemaso ny fanazavan'ireo ahiahiana.(and. faha-20 Hits. 60-106). Misy fitanana an-tsoratra atao amin'izany izay alefa miaraka amin'ny ahiahiana any amin'ny officier de police judiciaire akaiky indrindra. Azon'ny Ben'ny tanàna atao amin'ny maha solontenan'ny Fokonolona azy, ny manatrika ny fihainoana ireo ahiahiana ataon'ny offlcier de police judiciaire, (and. faha-27Hits. 60-106). Ny Ben'ny tanàna dia tsy maintsy manao izay hisian'ny fifandraisana maharitra sy mitera-boka-tsoa eo amin'ny fanaovan-draharaha miaraka amin'ny mpitandro ny filaminana ao amin'ny fari-piadidiany. • Raharaha ataon’ny Ben’ny tanàna eo amin’ny lafiny fahadiovana sy fitandremana ny fahasalamam-bahoaka Ny Ben'ny tanàna dia tsy maintsy milaza any amin'ny Manampahefana tompon'andraikitra izay aretina rehetra mifindra sy fahafatesana mampiahiahy. Raisiny ny fepetra ilaina mba hiantohana ny fanatokanana monina ireo marary sy hisakanana ny fielezan'ny aretina amin'ny alalan'ny fanalàna ny loto sy ny fofona ary famongorana ny otrik'aretina. Farany, dia izy no

151

mitandrina ny fanajan'ny mponina ao amin'ny kaominina ireo fitisipika momban'ny fahadiovana sy fitandremam-pahasalamana. 16.4 NY
BIRAO MONISIPALY MOMBA NY FAHADIOVANA SY NY FITANDREMANA NY

FAHASALAMANA (BMFF)

Ny birao monisipaly momba ny fahadiovaria sy ny fitandremam-pahasalamana dia sampan-draharaha monisipaly iray izay atsangana ao amin'ny kaominina ka ny maha zavadehibe azy sy ny fandrosoany dia mahatonga azy zary ilaina amin'ny fiantohana ny fampiharana ny fepetra ara-pahasalamana. (and. faha-15 ao amin'ny lalàna lah. faha-94-007 tamin’ny 26/04/95). 16.4.1 Famoronana Takina ny hevitry ny Minisitry ny Fahasalamana amin'ny famoronana azy. Manomboka amin’ny niforonany, ny fandaniana ilaina amin'ny fampandehana ny birao monisipaly momba ny fahadiovana sy ny fitandremam-pahasalamana dia tsy azo idovirana ho an’ny kaominina. 16.4.2 Fandaminana Docteur en medecine iray no tendren'ny Ben'ny tanàna ho eo amin'ny toeran'ny Lehiben'ny birao monisipaly momba ny fahadiovana sy ny fitandremam-pahasalamana. Izany fanendrena izany dia tsy maintsy asian'ny Minisitry Fahasalamana sonia fanamarinana. Ny Ben'ny tanàna ihany koa no manendry ny mpiasa ilaina amin'ny fampandehanan-draharaha, ary izany dia ao anatin'ny faritry ny rafitr'asan'ireo sampan-draharaha kaominaly. Ny Kaominina dia tsy maintsy miantoka ny trano sy ny fanomezana fitaovana azy ireo kojakoja ilaina amin'ny fampandehanana tsara ny raharaha. Ny fividianana izany kojakoja izany dia milefitra eo ambanin'ny didy amam-pitsipika mifehy ny fifanekem-barotra ifanaovana amin'ny Fanjakana. 16.4.3 Anjara raharaha sy andraikitra Ny andraikitra ankapoben'ny BMFF dia ny fitandremana ny fahadiovana sy ny fahasalamam-bahoaka. Noho izany, ny anjara raharahany dia sady asa noho ny anton-javatra manokana no fanaraha-maso maharitra.

152

a) Fepetra noho ny antony manokana ny fanamarinana ireo fahafatesana alohan'ny fanolorana ny fanomezan-dàlana handevina ; manao na mampanao fakàn-javatra ilaina anaovana fandinihana any amin'ny laboratoara raha sendra fahafatesana mampiahiahy ; mandray ny fanambarana aretina raha toa voadidy tsy maintsy atao izany fanambarana izany, manoratra amin'ny rejisitra sy mampahafantatra izany ny Minisitry ny Fahasalamana ; miantoka ny fitaterana sy ny fanatokanana monina ny marary mamindra, na fanatokanana monina any amin'ny trano fonenana ; mampanao ny fanalàna ny loto sy fofona ary otrik'aretina any amin'ireo trano sy fiara nitoeran'ireo voan'ny areti-mifindra. b) Fanaraha-maso mahatitra miantoka ny vakisiny sy ny famerenana vakisiny voadidy tsy maintsy atao; miantoka ny fanaraha-maso ara-pahasalamana any amin'ny toeram-panjakana na an'olon-tsotra mitoetra rehetra, misy trano na tsia, misy mipetraka na tsia ary indrindra indrindra ireo tranom-bahiny. Ny medecin chef ary koa ny agents d'higiène vita fianianana dia mahazo manao fitsirihana an-trano : 1°) noho ny fampandrenesana ambava, amin'ny andro sy amin'ny fotoana rehetra, ao amin'ny tokontany, zaridaina, .... 2°) noho ny filazana avy amin'ny Ben'ny tanàna efatra ambin'ny roapolo ora mialoha, afa tsy raha misy hamehana vohamarina aty aoriana ary amin'ny andro, any amin'ny trano fonenana, birao, trano fiasana sy magazay ; mampanao famonoana voalavo, fanalàna loto sy fofona famonoana bibikely any amin'ny trano rehetra na toerana mila izany fepetra izany ; manara-maso ny trano ahiana hitera-doza sy manimba ny fahasalamana ary manolotra any amin'ny vaomiera voatokana ho amin'izany ny fanakatonana tsy maharitra, ny fandravana na fakàna ireo trano manimba fahasalamana ;

153

-

mitandrina, raha toa misy ny sampan-draharaha miady amin'ny tazo, ny fanajana ireo fepetra voalazan'io sampan-draharaha io ;

-

miantoka, raha ilaina izany, ny fandehanana mampiely fanafody hiadiana amin'ny bibikely sy manao izay hamongorana ireo toeram-pitobian'ny atody moka, moka (amin'ny fisorohana ny bozaka, fanotofana ireo heniheny, fanadiovana ireo tata-drano, fandratsanana ireo hazo, fanesorana ireo tobim-patim-by sy tavoahangy foana, sns...) ;

-

mitandrina mba hadio sy ara-pahasalamana ireo fanorenana vaovao natokana honenana, ary noho izany dia manao sonia ny fanomezana-dalana hanorina sy hitoetra

-

mitandrina mba hadio sy ara-pahasalamana ireo làlam-bahoaka sy làlan'olon-tsotra, ny fikojakojana ireo toeram-panariana rano maloto ny fanatanterahana ny fanaovandraharaha fanesorana ireo fako syfandoarana ny diky

-

mitandrina mba hadio sy ara-pahasalamana ireo tsena sy tsenabe misy trano heva, ary ireo vokatra hamidy mba tsy hanimba fahasalamana;

-

miantoka ny fanaraha-maso ny fahasalaman'ireo mpivaro-tena.

Tandremo : Matetika ny ampahany betsaka amin'asa ataon'ny BMFF dia miompana amin’ny fikarakarana ny fahasalaman’ny mpiasan'ny kaominina sy ny ankohonany (fizahana, fitsaboana, fanomezana fanafody) anefa izany dia tsy tafiditra, ao anatin’ny anajara raharahany 16.5 NY TANIN'NY KAOMININA

Ny kaominina dia manana tanim-bahoaka sy tanin'olon-tsotra. 16.5.1. Ny tanim-bahoaka Ny tanim-bahoaka dia ireo amin'ireo fanana ireo izay, nohon'ny toetrany, na nohon'ny fampiasana avy amin'ny manam-pahefana, natao hampiasaina, hozakaina na hiarovana ny olondrehetra ka tsy mety amin’izany toetrany izany, hanjary ho fananan'olon-tsotra. Anisan'ny tanim-bahoaka, ny fananana omena hampiasain'ny vahoaka : ireo tany sy ireo trano.

154

-

lalana sy lalambe miorina ao amin'ny faritry ny kaominina (tsy ao anatin’izany ireo lalam-pirenena sy lalam-paritany voasokajy izay mamaky ny kaominina, ka vatsian'ny teti-bolam-panjakana sy ny teti-bolan'ny Faritany vola ny fanamboarana azy)

-

ny toerana malalaka, zaridainam-bahoaka, tsangam-batom-bahoaka (tsy anisan'izany ireo toeram-piavavahana, eglizy, tempoly sy trano fivavahan'ny silamo izay tafiditra ao anatin'ny tanim-panjakana.(and. faha-24 Hits. lah. faha-62-117 tamin’ny 01 oktobra 1962 mikasika ny satam-pitondrana ny fivavahana sy ny and. faha-4 andalana faha30 Hits. lah. faha-60-099 tamin’ny 21 septambra 1960 manisy fitsipika mifehy ny tanim-bahoaka.)

-

ny tsena, ny toeram-pamonoam-biby, ny fanasan-damba ho an'ny vahoaka; ny trano fandroana sy ny dobo filomanosam-bahoaka monisipaly tanim-pasana sy toeram-pandevenan'ny besinimaro; ny toeram-pitsaboana sy famoaham-panafodin'ny birao monisipaly misahana ny fitaizam-pahasalamana

-

kianja filalaovana sy foibe ara-tsaina ny lapan'ny tanàna, tranom-pokonolona sy toeram-pivoriam-bahoaka hafa ny tatatra fitarihan-drano sy fanamainana tany amin'ny lakandrano ; ny paompy, siniben-drano ny fanorenana ataon'ny voirie (garazy, toeram-piasàna, magazay .... ).

Tsara ny manamarika fa ny renirano madinika, ny kamory, ny loharano dia anisan’ny tanim-bahoaka, torak'izany koa ny "zone des pas géométilques" (sisin-dranomasina manana sakany 80 metatra norefesina manomboka amin’ny fatitra faran'hy tratran'ny fisondrotan'ny ranomasina ambony indrindra, sy manana halavana mirefy 40 metatra ao anatin’ny faritra ambonivohitra).

155

• -

Ny toetra mampiavaka ireo tanim-bahoaka

ny fananana ao amin'ny tanim-bahoaka dia tsy azo amidy, izany hoe tsy azon'ny kaominina omena maimaimpoana na ihany koa handoavam-bola ireo fananana mitoetra ao amin'ny tanim-bahoaka

-

ny fananana ao amin'ny tanim-bahoaka dia tsy azo arakarahina, izany hoe ny olontsotra izay mitoetra eo amin'ny tanim-bahoaka (lalambe na làlana natokana ho an'ny mpandeha an-tongotra) dia tsy mahazo maka izany amin'ny alalan'ny fe-potoana mitera-jo. • Ny fanorenana ny tanim-bahoaka kaominaly

Ny fanorenana ny tanim-bahoaka kaominaly dia manaraka fepetra roa : v fahazoan'olon-tsotra iray tany (fomba fividianana novitaina tamim-pihavanana, expropriation) na ny Fanjakana (fanolorana) ; v fanamboarana ireo fananana ireo mba ahatonga azy ho azon'ny besinimaro ampiasaina (fanoritana sy fampitoviana tantana rahatoa ka làlana). Izany dia vokatry ny fampiharana ny fombafomba famaritana fetran-dàlana ny fanoritana fetran-dàlana dia fomba famaritana ny tanim-bahoaka ary mikasika indrindra ny làlam-bahoaka, lalambe sy toerana malalaka ; ny planina ankapoben'ny fanoritana fetran-dàlana dia ataon'ny Minisiteran'ny Fanajariana ny tany sy ny Tanàn-dehibe ; ny fanadihadiana ara-panjakana amin'ny maha mety na tsy maha mety (sahala amin'ny fombafomba arahina amin'ny expropriation) miaraka amin'ny famoahana filazana ao amin'ny gazetim-panjakana sy fametahana peta-drindrina eny amin'ny toeram-bahoaka ; ny fametrahana ny planina ankapobe vonjimaika ao amin'ny biraon'ny vakimpileovana sy ao amin'ny Lapan'ny tanàna mba ho jeren'ny tompony voakasik'izany mandritra ny fe-potoana iray volana ;

156

-

ny fanaovan'ny voamiera iray tatitra ka izany vaomiera izany dia ahitàna ny Ben'ny Tanàna na ny solontenany, mpanolotsaina iray, solontenan'ny sampan-draharahan'ny Fananan-tany, ampian'ny mpandrefy tany iray avy ao amin'ny Sampan-draharahan'ny fanaovan-tsary tany ;

-

ny fanapahan-kevitry ny Filankevitra kaominaly /monisipaly. • Ny tanim-panjakana azo amidy

Izany dia ny fitambran'ireo fananana mitoetra an'ny kaominina kanefa tsy natokana hampiasain'ny besinimaro. Ireo fananana ireo dia miankina amin'ny lalàna mifehy ny isambatan'olona sahala amin'ny fananan'ny olon-tsotra, ka noho izany ny fifanolanana mety hitranga dia tandrim-pahefan'ny fitsarana mitsara ny adin'ny olon-tsotra fa tsy an'ny rantsana mitsara ny fifanolanana amin'ny Fanjakana.

Ny kaominina no maindraikitra ny fitehirizana sy ny fiadidiana ny tanim-panjakana tsy azo amidy araka ny didy amam-pitsipika ankapobe.(lalàna lah. faha-60.004 tamin’ny 15 febroary 1960). • Ny fanorenana ny tanim-panjakana azo amidy

famindràna fananana mitoetra avy amin'ny tanim-panjakana tsy azo amidy ; fahazoana maimaipoana (fanomezana sy fanolorana) ; fahazoana nandoavam-bola (fividianana tamim-pihavanana) ; fahazoana nandoavam-bola tsy maintsy tanterahina (famindran-tànana nohon'ny antony fanasoavam-bahoaka) ;

-

fifanakalozana fananana mitoetra (eo amin'ny kaominina sy ny olon-tsotra, na ny Fanjakana) ;

-

fanolorana avy amin'ny Fanjakana ho tombontsoan'ny kaominina.

157

• -

Fomba arahina

fanomezan-dàlana avy amin'ny Filan-kevitra monisipaIy/kaominaly ; fangatahana ataon'ny Ben'ny tanàna amin'ny Minisitera miadidy ny Fananan-tany ; planin'ny saritany mazava tsara (planina atao 1/1000 ème) ahafahana mamaritra ny velaran'ny tany sy ny teorana misy azy ;

-

antontan-taratasy manamarina ny fampiasan'ny kaominina ny tany ; fanaovana peta-drindrina ny filazana ny fangataha-na ataon'ny solotenam-panjakana; fitsirihina ny tany ataon'ny vaomiera voalaza ao amin'ny didimpanjakana lah. faha-63-256 tamin’ny 9 septambra 1963 ;

-

fitanana an-tsoratra ny voamiera alefan'ny solontenam-panjakana any amin'ny sampan-draharaham-paritany miadidy ny fananan-tany sy any amin'ny Minisitera miadidy ny fananan-tany ;

-

fanomezana ny tany ho an'ny kaominina amin'ny alalan'ny didimpitondrana raisin'ny Minisitera miadidy ny fananan-tany ho an'ny kaominina misy mponina mihoatra ny 3000 ary amin'ny alalan'ny didim-pitondrana raisin'ny lehiben'ny fileovana ho an'ny kaominina izay latsaky ny 3000 ny isan'ny mponina ao aminy. (and faha-33 sy 67 Hits. lah. faha-62-047 tamin’ny 20 septambra 1962). • Ny fiadidiana ny tanim-panjakana azo amidy an’ny kaominina

Ny fananana ao amin'ny tanim-panjakana azo amidy dia milefitra eo ambanin'ny lalàna iombonana, afa-tsy ireo fitsipiaka manokana natokana ho an'io sokajim-pananana io, sahala amin'ny fananan'ny olon-tsotra, ary raha ilaina izany dia araka ny didy amam-pitsipika mifehy ny fanan-tany. Ny fananana ao amin'ny tanim-panjakana azo amidy an'ny kaominina dia tantanan'ny ben'ny tanàna : ny fanokanana ireo fananana ao amin'ny tanim-panjakana azo amidy ho an'ireo sampandraharaha dia atao maimaimpoana (fanapahan-kevitry ny Filankevitra) ;

158

-

ny fanesorana ireo fananana ao amin'ny tanim-panjakana azo amidy an'ny kaominina nomena ampiasain'ny sampan-draharaha monisipaly/kaominaly iray.(fanapahan-kevitry ny Filankevitra) ;

-

ataon'ny Filankevitra maimaimpoana na handoavam-bola ny famindram-tompo ho tombotsoan'ny Fanjakana, ny Faritany na ny Faritra, mba ametrahana sampandrahaham-pirenena na sampandraharaham-paritra ;

-

ny fivarotana amin'olon-tsotra dia andoavam-bola ka fanapahan-kevitry ny Filankevitra ny mametra ny habetsahany. Ny fanekem-pivarotana isam-batan'olona dia soniavin'ny ben'ny tanàna ;

-

ny tombon-dahiny hividy alohan'ny hafa dia ampiasaina ho tombotsoan’ireo tompontany manamorona ireo làlan'ny kaominina nofoanana. Io tombon-dahiny io dia tsy azo ampiasaina rahatoa ka ny kaominina izay tompon'ny tany manapa-kevitra hikarakara ny fanaovana lavanty ireo tany ireo ;

-

ny fanofana (raha mihoatra ny 18 taona ny faharetany, dia mila fanapahan-kevitry ny Filankevitra) ;

-

ny fikojakojana ny fananana ao amin'ny tanim-panjakana azo amidy. Ny Ben'ny tanàna no miandraikitra ireo raharaham-pitantanana fanao an-davanandro, izany hoe manao ny fanamboarana madinika sy ny asa fikojakojana ary izany dia ao anatin'ny faritry ny sorabola voasoratra. 16.5.2 Anjara raharahan’ny kaominina eo amin’ny fitantanana ny tanimpanjakana, Faritany na Faritra Ny tanim-panjakana tsy azo amidy sasatsany dia mitoetra ao amin'ny faritry ny

kaominina, toy izany ireo trano miantoka ny tombontsoam-pirenena (biraon'ny Faritany, Fileovana, Vakimpileovana, Lapan'ny Fitsarana..) sy lalam-pirenena na lalam-paritany voasokajy mandalo ao amin'ny kaominina. Torak'izany koa ireo tany ao amin'ny tanimpanjakana azo amidy mitoetra ao amin'ny faritry ny kaominina ; izany tany izany dia ireo izay tsy vita kadasitra na tsy voasoratra amin'olon-tsotra, na amin'ny kaominina ary noho izany dia anisan'ny tanim-panjakana azo amidy.

159

Mba hitandroana ny tombotsoan'ny kaominina dia miditra an-tsehatra ny Ben'ny tanàna amin'ny fitantanana izany tanim-paniakana izany na dia tsy tompony aza ny kaominina. Ny Ben'ny Tanàna na ny solontenany, ny Filohan'ny Filankevitra na ny solontenany dia mpikambana avy hatrany ao amin'ny voamiera miandraikitra ny : famaritana ny tanim-pianjakana tsy azo amidy ; famolavolana ny planina ankapobe fanoritana ny fetran-dàlana mikasika ny lalampirenena sy lalam-paritany voasokajy ; fanomezan-dalana hitoetra tsy maharitra eo amin'ny tanimpanjakana tsy azo amidy (nohon'ny fetim-bahoaka na olon-tsotra) ny habetsahan'ny vola fandoa dia feran'ny Filan-kevitra ; famindra-tànana nohon'ny antony fansoavam-bahoaka.

16.6 NY FANATSARANA NY TANANA Ny fanapariaham-pahefana dia manome ny Kaominina ny famaritana sy ny fanatontosana ny fandaharan'asa fanaovan-trano fonenana sy ny fampitaovana ambonivohitra (and. 15 amin'ny lalàna 94-007). Mandray fanapahan-kevitra amin'ny fanokafana sy fanovàna làlana sy ny drafi-pamaritana (and 36 amin’ny lalàina lf 94-008) ary ny Ben'ny tanàna no manome ny fanomezan-dàlana hamangitra sy ny fanomezan-dàlana hanorina rehefa nahazo ny hevitry sampan-draharaha teknika mahefa (and. 85 amin’ny lalàina lf-94-008). Ny didim-pitondrana laharana faha-63-192 tamin’ny 27 marsa 1963 mandraikitra ny fehezan-dalàna momba ny fanajariana ny tanan-dehibe sy ny fonenana no mamaritra ny fitsipika momba ny fanajariana ny tanàna, ary izany dia hazavain'ny tenimita iraisan'ny Ministera laharana faha-

98/001/MINATV/MDB/MI tamin'ny 12 jona 1998 mikasika ny Rantsanana ny tontolon’ny tanàn-dehibe.

Tsy voatery tsy maintsy atao ny fampiharana ny drafitra fanatsarana ny tanàna any amin'ny Kaominina ambanivohitra latsaky ny 10.000 ny mponina ao aminy. Kanefa ilaina ny hiarovana ireo velaran-tany natokana hanaovana arabem-panjakana any aoriana sy ireo fampitaovana ilain'ny besinimaro ahazoana manomana ny fitaran'ny faritra atao toeram-

160

ponenana amin'ny tanàna maro indrindra ny renivohitry ny Kaominina. Izany no mahatsara ny hamaritana sy hamindran'ny Kaominina amina drafitra: ny faritry ny làlana ilaina amin'ny fitaran'ny tanàna any aoriana sy ny faritra hanorenana sekoly, ny foibem-pahasalamana, ny tsena, ny kianja ho an'ny fanatanjahan-tena, sns. Ohatra, tsara ho an'ny kaominina lalovan'ny làlana lehibe ny manokana tany hanaovan-dàlana hidirana amin'ireo fonenana anatiny sy

mandrara ny fanaovana fanorenana anatin'ireny tany voatokana ireny mba hitsinjovana ny fitaran'ny tanàna maro na aiza na aiza fa tsy amin'ny zotra manaraka ny arabem-panjakana ihany. Mampahalalaka kokoa ny fivezivezen'ny mponina andavan'andro izany (fandehanana matsaka rano, fandehanana mankany an-tsekoly, any an-tsena) sy mametra ny fandehanan'ny fiara ao anatin'ny Kaominina.

Ny tsy maintsy fahazoana fahazaohan-dàlana hamangitra sy fahazaohan-dàlana hanorina isaky ny vinavinam-panorenana ao amin'ny faritra voafaritra ao amin'ny drafitra fanatsarana ny tanàna no miantoka ny fanokanana tany, na amin'ny fanakilasiana ao amin'ny tanim-panjakana ireo fanokanana fanaovan-dàlana sy fampitaovana ireo . 16.6.1 Ny drafitra fanatsarana ny tanàna Raharaha iaraha-mihevitra amin'ny vahoaka sy ny sampan-draharaham-panjakana fanapariaham-pitondrana ny fanaovana drafitra fanatsarana ny tanàna, izay miantoka ny fanoratana ireo zavatra ilain'ny fitambaran'ireo sampan-draharaham-panjakana sy ny faneken'ny vahoaka, ny drafitra fanatsarana ny tanàna dia fanoratana amina taratasin-draharaha ireo famerana ny zo hanorina neken'ny maro an'isa amin'ny vahoaka mba hiantohana ny fampandrosoana mirindra ny Kaominina sy ampitomboana ny san'ireo tany nahazo fampitaovana. Ahitana ireto ny drafitra fanatsarana ny tanàna ny drafitry ny làlana sy ny fitohizan'ireo amin'ny làlana ampiasain'ny besinimaro, ny drafitry ny fanokanana tany sy ny fampitaovana, ny drafitry ny famaritan-tany.

didy amam-pitsipika milaza mazava ny drafitra no mameno ireo.

161

Ny drafitry ny làlana sy ny fitohizan'ireo amin'ny làlana ampiasain'ny besinimaro

Araka ireto no anaovana io drafitra io : 1) 2) ireo fanerena samihafa ara-teknika (fiolahan-depona, fikorinan'ny rano), fanoritsoritana ny fampandrosoana ny faritra tsirairay ao amin'ny Kaominina (fampandrosoana ny vahoaka, ny ara-toekarena .... ) 3) ireo toeram-ponenana nitsiry ho azy efa nisy teo aloha.

Ny làlana efa misy dia afindra miaraka amin'ny fanokanan-tany raikitra sy ireo fanovàna ny fanoritana ilaina amin'ny fotoana voafetra mba hanatsarana ny fifamoivoizana. Ny fikajiana tsara ny fanoritana sy ny fanokanan-tany dia mety hitarika ny famindrana ny fanorenana ao anatin'ilay tany voatokana, ohatra mba hanarenana sy hanitarana làlana mety sy miholikolika. Ny fanoritana làlana vaovao dia iaraha-mihevitra amin'ny vahoaka itadiavana marimaritra iraisana ny amin'ny manokatra làlana hifamezivezena amin’ireo fanorenana efa misy sy ny mety ho fitarany any aoriana ahitàna ny zotra sady fohy no mora aleha. Manana fomba enti-miasa betsaka ny Kaominina raha vita alohan'ny fitaran'ny fiandohan'ny fianaky ny tanàna ny drafitry ny lalàna. Kanefa raha tratra aorianan'ny fanombohan'ny fianaky ny tanàna tsy voafehy no nahavitan'ny drafitra, dia tsy maintsy mifampiraharaha amin'ireo mponina efa eo ny Kaominina momba ny fanoritana ny zotry ny làlana hatao na mijery ny fametrahana an'ireo amina toerana vaovao mba hanoritana ny làlana. Izany no mahatsara, na dia mbola tsy tena ilaina maika aza, ny hamaritan'ny Kaominina fanokanan-tany ho an'ny làlana any aoriana, indrindra ny hampifanohizana ireny amin'ny arabem-panjakana (làlam-pirenena, làlam-paritany .... ) izay matetika ahitàna fanorenana tsy voafehy nohon'ny tsy-fisian'ny tany efa namboarina natao hanorenana.

Faritra tany ilaina amin'ny fanamboarana ny làlana sy ny manodidina azy no antsoina hoe fanokanan-tany ho an'ny làlana. Miankina amin'ny habetsaky ny fifamoivoizana ny famaritana ny sakan'ny tany voatokana, ohatra 8 ka hatramin'ny 12 metatra raha làlana ao anatina tanàna kely, 20 ka hatramin'ny 30 metatra raha làlana mampifandray tanàna.

162

Ny drafitry ny fanokanan-tany ho an'ny fampitaovana

Ny fanokanan-tany ilaina amin'ny fanorenana fampitaovana (sekoly fanabeazana fototra, foibem-pahasalamana, tsena ... ) dia hampidirina eo amin'ny drafitry ny làlana mapitohy amin'ny arabem-panjakana. Ny hadirin'ny tany natokana dia miankina amin'ny mety ho isan'ny mponin'ny tanàna any aoriana sy ny famokaran'asa ateraky ny fisokafan'ny làlana vaovao. • Ny drafitry ny famaritan-tany

Ny famaritan-tany any amin'ny Kaominina ambanivohitra dia natao hamerana ny faritra azo hatsaraina ho lasa tanàna manaraka ny fitohin'ny faritry ny toeram-ponenana misy tanàna maro (amin’ny ankapobe dia ny Fokontany antampon-tanànan'ny Kaominina), ny faritra voajanahary arovana tsy azo anaovana fanorenana (ohatra : fiarovana ny faritra, na toerana tandondonon'ny fohotsahan-tany, na ny fakàna ny rano iveloman'ny Kaominina, ... ) • Fanomanana sy fankatoavana ny drafitra fanatsarana ny tanàna

Fanapahan-kevitry ny Filankevita monisipaly/kaominaly no manapaka hanao drafitra fanatsarana ny tanàna. Ny mpiasa kaominaly misahana ny fanatsarana ny tanàna no manomana ny drafitra. Tsy maintsy mandray anjara amin'ny fanomanana ny vinavina ny Vaomieran'ny Filankevitra misahana ny fanatsarana ny tanàna. Ampahalalain'ny Ben'ny tanàna ny Soprefe ny vinavinan'ny Kaominina hanao drafitra fanatsarana ny tanàna, ary amin'izany dia angatahiny ireo fepetra voafaritry ny Fanjakana, indrindra ny fisian'ny tany voatokana hanaovana fotodrafitr'asam-panjakana (làlam-pirenena .... ) na an'ny Faritany mizakatena. Azon'ny Kaominina atao ny mangataka ny fanampian'ny Sampandraharan'ny Fanajaraiana ny Tany amin'ny alalan'ny Soprefe, na manome ny asa fanomanana amina Birao mpanao fandinihina.

Sarotra ho an'ny Kaominina ny mampanaja drafitra fanatsarana ny tanàna tsy azo na tsy eken'ny vahoaka. Izany no mahatsara ny handaminan'ny Ben'ny tanàna fiaraha-mihevitra amin'ireo fikambanana velona misy ao amin'ny Kaominina : ny fivoriamben'ny Fokontany, ny fikambanana mahasolo-tena ny betsaka (fikambanan'ny ray aman-drenin'ny mpianatra, fikambanan'ny mpamboly, fikambanan'ny mpivarotra, sns.), ary manazava amin’ny vahoaka izay atao araka izany fiaraha-mihevitra izany. Matetika dia sarotra ny fahazahoana ny fankatoavan'ny daholobe, ny tombotsoa manokan'ny olona iray dia mety hifanohitra amin'ny

163

tombotsoan'ny besinimaro (ohatra, ny tombotsoa manokan'ny tompona tany ao anatin'ny tany natokana hanaovana fotodrafitr'asa any aoriana). Na izany aza anefa dia ilaina ny ahazahoan'ny kaominina fanekena betsaka araka izay azo atao.

Aroso ankatoavin'ny Filankevitra monisipaly/kaominaly ny vinavinan'ny drafitra fanatsarana ny tanàna. Aorian'io fankatoavana io dia misy fanadihadiana miraika amin'ny filàmbahoaka sokafana amin'ny alalan'ny didim-pitondrana ataon'ny Ben'ny tanàna (fanadihadiana ny fetezana na tsia) izay mamaritra ny faharetan'ilay fanadihandiana, ny toerana hampisehoana ireo taratasin-draharaha (drafitra sy didy amam-pitsipika), ny vaninandro sy toerana hanazavana sy hanehoana ny vinavina ary ny fanendrena ny Kaomisera mpanao ny fanadihadiana.

Ny vinavinan'ny drafitra fanatsarana ny tanàna izay mety ho nasiam-panamboarana araka ny fanadihadiana sy ny tatitra nataon'ny Kaomisera mpanao fanadihadiana dia aroso ankatoavin'ny Filankevitra monisipaly/kaominaly ary omen'ny Ben'ny tanàna hery fampiharana amin'ny alalan'ny didim-pitondrana izay manan-kery ho didy amam-pitsipika fanatsarana ny tanàna eo anivon'ny Kaominina. Ny drafitra fanatsarana ny tanàna dia mihatra avy hatrany tsy misy hatakandro araka ny lalàna iraisan'ny didy amam-pitsipika kaominaly aorian'ny fandefasana azy hanaovana ny fanaraha-maso amin'ny fanarahan-dalàna any amin'ny Solontenampanjakana, izay mampiditra ny paika hankatoavana azy amin'ny alalan'ny didimpanjakana. Ny drafitra fanatsarana ny tanàna dia avoaka ho fantatry ny besinimaro ary ireo tany voatokana dia faritana amin'ny alalan'ny tsatoka. Ny Ben'ny tanàna no misahana ny fampanajana ireo tany voatokana ao amin'ny drafitra fanatsarana ny tanàna sy mibaiko ny fampijanonana izay fanorenana rehetra mandika ny drafitra. 16.6.2 Fanomezan-dàlana hamangitra sy ny fanomezan-dàlana hanorina Miantoka ny fampiharana ny drafitra fanatsarana ny tanàna ny fanomezan-dàlana hamangitra sy ny fanomezan-dàlana hanorina.

164

Ny fanomezan-dàlana hamangitra

Paikan-draharaha natao hanamarinana ny fahafaha-manorina mikasika ny tany iray manoloana ny làlana sy fampitaovana ho an’ny rehetra misy sy ireo fanokanan-tany ao amin'ny drafitra fanatsarana ny tanàna ny fanomezan-dàlana hamangitra.

Mandefa fangatahana atao sosony roa araka ny modely voafetran'ny didy aman-dalàna any amin'ny Ben'ny tanàna miaraka amin'ny drafitry ny tany sy ny taratasy fanamarinana ny fizakan-tany ara-panjakana ny tompon'ny tany. Ny mpiasa misahana ny fanatsarana ny tanàna no mizaha sy mandinika ny antotan-taratasy ary manomana sary famangitana sy fitanana antsoratra maneho ny fepetra ara-pamangitana manoloana ireo fanokanan-tany hita ao amin’ny drafitra fanatsarana ny tanàna (famerana ny fizaran-tany tsy azo hanorenana). Alefa any amin'ny Sampandraharaham-paritry ny Fanajariana ny Tany sy ny Tanan-dehibe ny antotn-taratasy hanamarinany ny fifanarahan'ilay antotan-taratasy amin'ny didy amam-pitsipiky ny fanatsarana ny tanàna sy ny fepetra ao amin'ny drafitra fanatsarana ny tanànan'ilay Kaominina. Rehefa izany dia averiny any amin'ny Kaominina ny antotan-taratasy.

Ny Ben'ny tanàna no manome ny fahazoan-dàlana hamangitra (And. 11 amin’ny didimpanjakana lf-96-898 tamin’ny 25 septambra 1996). Omen'ilay mpiasa misahana ny fanatsarana ny tanàna laharana amina antotan-daharana isan-taona ny fahazoan-dàlana angatahana ary raiketiny an-tsoratra. Ahitana ireto ny rejisitra : laharana sy vaninandro nadraisana ny fangatahana ; anarana, fanampin'anarana, adiresin'ilay mpangataka fanondroana ny misy ilay tany anaovana fangatahana famangitana vaninandro nadraisana ny antotan-taratasy feno vaninandro nandefasana ny antotan-taratasy any amin’ny Sampandraharaham-paritry ny Fanajariana ny Tany sy ny Tanan-dehibe ; vaninandro nandraisana ny fanehoan-kezitra

165

-

vaninandro sy laharana nanomezana ny fahazoan-dàlana hamangitra.

20 andro no fe-potoana hanadihadiana ny antotan-taratasy, ary herin-taona no fananankerin'ny hanomezan-dàlana. Ny fanomezan-dàlana hamangitra dia mialoha ny fanaovana ny drafitra sy fananganana ny fanorenana aroso amin'ny paika fangatahana ny fanomezan-dàlana hanorina. • Ny Fanomezan-dàlana hanorina

Ny Ben'ny tanàna irery no manam-pahefana hanome ny fanomezan-dàlana hanorina (and. 106 amin’ny fehezan-datàna momba ny fanajariana ny tanan-dehibe sy ny fonenana). Tsy maintsy hananana ny fanomezan-dàlana hanorina ho an'ny fanorenana vaovao rehetra na fanovàna fanorenana anaty faritra azo hajariana ho tanàna voafaritry ny drafitra fanatsarana ny tanàna ary ao anatin'ny tanàna maro misy mponina mihoatra ny 2000. Apetraka ao amin'ny Lapan'ny Tanàna ny antotan-taratasy fangatahana fanomezan-dàlana hanorina mba hieren'ilay mpiasa misahana ny fanatsarana ny tanàna. 30 andro no fe-potoana ahazoan'ny Ben'ny tanàna manamarina ny fahafenoan'ny antotan-taratasy sy manome tapakila fanamarinana ny fametrahana. Raha tsy feno ny antotan-taratasy dia hampahafantarin'ny Ben'ny tanàna ilay voakasik'izany ny tsy-fahafaha-mandray ny antontan-taratasiny sy ny fangatahana ny singantaratasy famenony.

Aorian'ny fijerena ny antotan-taratasy, dia alefa any amin'ny Sampandraharaham-paritry ny Fanajariana ny Tany sy ny Tanan-dehibe izany izay manana 30 andro (na 45 andro ho an'ireo fanorenana mihoatra ny 1000 m2) mba hametahany ny fanehoan-keviny. Ny tsy fametahana fanehoan-kevitra ao anatin'ny fe-potoana dia midika fanehoan-kevitra avy hatrany. Aorian'ny fanehoan-kevitra na aorian'ny fe-potoana tokony hanaovana izany dia omen'ny Ben'ny tanàna amin'ny alalan'ny didim-pitondrana ny fanomezan-dàlana ho an'ny fanorenana amina toerana latsaky ny 1000 m2 ny velarany, na omen'ny Minisitry ny Fanajariana ny Tany sy ny Tanan-dehibe ho an'ireo fanorenana amina tany mihoatra ny 1000 M2 ny velarany. Omen'ny Ben'ny tanàna ny didim-pitondrana rehefa natao ny fandoavana ny sara.

166

Manana fe-potoana 45 andro manomboka amin'ny vaninandro nanaovana ny tapakila ny fitondrana handavana ny fanomezan-dàlana hanorina, raha afaka io fe-potoana io dia tsy maintsy -mandefa taratasy fitakiana atao tsy very mandeha ilay voakasik'izany. Heverina ho nekena ny fanomezan-dàlana hanorina 30 andro aorian'ny nadefasana io taratasy tsy very mandeha io. Misy ireto ny antontan-taratasy : ny fitanana an-tsoratra sy ny drafitra famangitana ny drafitry ny tany misy ny filazalazana antsoina hoe "Laborde" ny taratasy fanamarinana ny fizakan-tany ara-panjakana momba ilay tany (na raha mety misy, ny taratasy fifampivarotana) sy ny fanomezan-dàlana avy amin'ny tompon'ny tany; • • drafi-tsary famantarana amin'ny mari-drefy l/ 5.000 na 1/10.000. drafin-tsarin'ny trano aorina amin'ny mari-drefy 1/2000 (ananganana ny fanorenana, ny lava-piringa, sns) • • • drafi-tsarin'ny fototra amin'ny mari-drefy 1/100 ; drafi-tsary fanatanterahana ny fanorenana amin'ny mari-drefy 1/50 drafi-tsary mampiseho ny sarin'ny trano mamaky sasaka sy ny lafiny anoloana mijidina miaraka amin'ny tomban-drefiny mazava, amin'ny mari-drefy 1/50 ; • sarin'ny fitambaran'ireo làlana anatiny sy ny fitohizan'izy ireo amin'ny làlana ampiasain'ny besinimaro • takelaka manoritsoritra ny tetik'asa hatao.

Lavina ny fanomezan-dàlana hanorina raha : Ø tafiditra ao anatin'ny arabem-panjakana na tafiditra ao anatin'ny velaran-tanimpanjakana efa misy fampitaovana na efa misy fanokanana azy ny fototra amin'ny fanorenana

167

Ø mifanohitra amin'ireo fepetra ao anatin'ny drafitra fanatsarana ny tanàna ilay fanorenana ; Ø fanorenana tsy mamaja ny elanelana farany ambany voafetran'ny Fanjakana ; Ø trano tsy naorina farafahakeliny 2 metatra miala amin'ny fetran'ny ny tany, ary 4 metatra io fetra io raha misy varavarana na varavarankely ny rindrina ; Ø tsy naorina 3 metata miala amin'ny fetran'ny tany sy izay fanorenana rehetra misy eo ny lavapiringa sy tranokely fivoahana, akarina ho 50 metatra miala amina lava-drano fisotro izany. Ø tsy misy làlam-bahoaka na làlana mifanaraka amin'ny halehibe sy ny zavatra kasaina hanokanana ilay trano ny fanorenana kasaina hatao ; Ø latsaky ny 25 metatra miala avy eo amin'ny tezan'ny làlam-pirenena sy latsaky ny 15 metatra miala amin'ny tezan'ny làlam-paritany ilay fanorenana kasaina hatao. Ø tsy manara-penitra ireo tatatra fivoahan'ny rano maloto sy ranon'orana Ø tsy afaka manamarina ny fananany zo maha-tompony na ny fanomezan-dàlana avy amin'ny tompon-tany ilay mpanorina ; Ø tandondonin-doza voa-janahary ilay tany kasaina anaovana fanorenana.

Herin-taona aorian'ny nanomezana azy no fananan-kerin'ny fanomezan-dàlana hanorina. Apetaka eo amin'ny tany mialoha ny hanokafana ny sahan'asa sy mandritra izany ny fanondroana ny fanomezan-dàlana hanorina. Mametraka taratasy fanamarinana ny fahavitan'ny asa ny tompon'ny fanorenana ao anatin'ny fe-potoana 30 andro manomboka amin'ny fahavitan'ny asa. Hamarinin’ilay mpiasa misahana ny fanatsarana ny tanàna ny fifanarahan'ny fanorenana amin'ny fanomezan-dàlana hanorina. Raha mifanaraka ilay fanorenana, dia manome ny taratasy fanamarinana ny fifanarahan'ny asa vita ny Ben'ny tanàna, raha tsy izany kosa dia angatahiny ny fampifanarahana ny asa amin'ny fanomezan-dàlana hanorina. Manana alàlana handrava ny fanorenana tsy nahazo fanomezan-dàlana ny kaominina, ka ny lany amin'izany dia zakain'ilay mpandika lalàna.

168

Omen'ilay mpiasa misahana ny fanatsarana ny tanàna laharana amina antotan-daharana isan-taona sy soratany ao amin'ny rejisitra ny fangatahana fanomezan-dàlana hanorina. Io rejisitra io dia ahitàna : § § § ny laharana sy ny vaninandro nanaovana ny fangatahana ny anarana, fanampin'anarana ary adiresin'ny mpangataka ny fanoroana ny toerana hanaovana ny vinavinam-panorenana nangatahana famangitana; § § § ny vaninandro sy ny laharan'ny tapakilan'ny antontan-taratasy feno ; ny fanehoan-kevitry ny Ben'ny tanàna ny vaninandro nandefasana ny antotna-taratasy any amin'ny Sampan-draharahamparitry ny Fanajariana ny Tany sy ny Tanan-dehibe; § ny vaninandro nandraisana ny fanehoan-kevitry ny Sampan-draharaham-paritry ny Fanajariana ny Tany sy ny Tanan-dehibe; § ny vaninadro sy ny laharan'ny nanomezana (na nadavana) ny fanomezan-dàlana hanorina; § § ny vaninandro nandraisana ny fanambarana ny fahavitan'ny asa ; ny vaninadro sy laharan'ny taratasy fanamarinana ny fahavitan'ny asa.

16.6.3 Ny fikilasiana ny fanokanan-tany ao amin'ny tanim-panjakana Ny didy amam-pitsipiky ny fanatsarana ny tanàna dia miaro ny fanokanan-tany anaovana fampitaovana ho an'ny besinimaroamin'ny famerana ny zo hanorina eny amin'ny tanin'olontsotra. Vaha-olana hafa koa ny fikilasiana ny fanokanan-tany ao amin’ny tanim-panjakana araka ny andininy 14 amin’ny didim-panjakana 64-291 tamin’ny 22 jolay 1964. Ny fampidirana ireny ao amin’ny tanim-panjakana dia mitarika ny tsy fazahoana manome izany tany izany afatsy hoe mandritra ny fotoana tsy maharitra sady azo roariana.

169

Azo hampidirina ao amin'ny tanim-panjakana amin'ny alalan'ny fanapahan-kevitry ny Filankevitra Kaominaly ny tany izay natokana hanaovana fampitaovana ho an'ny daholobe voalaza ao amin'ny drafitra fanatsarana ny tanàna. Lazain'io fanapaha-kevitra io mazava ny fanodroana ny misy ny tany, ny hanokanana ny tany ary ny velarany, ny kilasin'ny làlana isantsokajy ary mapiseho tsara isaky ny sokajin-dàlana ny sakan'ny tany hatokana. Ny vinavina fikilasiana dia hanaovana fanadihadiana ara-panjakana miaraka amin'ny drafitra fanatsarana ny tanàna. Ny vinavina izay mety ho namboarina taorian'ny fanadihadiana sy ny tatitry Kaomisera mpanao fanadihadiana dia aroso eo amin'ny Filankevitra monisipaly/kominaly handraisany fanapahan-kevitra ary omen-kery azo hampiharina amin'ny alalan'ny didim-pitondrana ataon'ny Ben'ny tanàna. Tsy maintsy hamarinin'ny Prefe ary soratan'ny Sampandraharahan'ny Fananantany ny didim-pitondrana nataon'ny Ben'ny tanàna raha toa ka tsy isan'ny fananan'ny kaominina ny tany izay nanaovana fikilasiana.

Mandray andraikitra miambina ny tany nokilasiana ao amin'ny tanim-panjakana ny kaominina ary manasazy ny fikasana haka ny tany, vantany vao nalefa any amin'ny Prefe ilay didim-pitondrana nataon'ny Ben'ny tanàna. Fanehoan-kevitra tsy fankasitrahana hatrany no ataon'ny Ben'ny tanàna amin'ireo fanomezan-tany ataon'ny sampan-draharahan'ny fananan-tany mikasika ireo tany tafiditra ao amin'ny fanokanana ao amin'ny drafitra fanatsarana ny tanàna.Tsy maintsy hatonin'ny Sampan-draharahan'ny Fananan-tany hatrany ny Ben'ny tanàna amin'ireo vinavina fanovàna ny fizakan-tanin'ny tanim-panjakana sy an'olon-tsotra ao amin'ny faritry ny Kaominina. Ny famindrana ny fanokanan-tany anaovana fampitaovana ho an'ny daholobe avy ao amin'ny ny tanim-panjakana ho ao amin’ny tanin'ny Kaominina dia azon'ny Fari-piadidian'ny Fananan-tany angatahina na amin'ny fifanarahana handray ny tany novidiana amin'ny teti-bidin'ny tany, na amin'ny alàlan'ny fanomezana maimaim-poana ao anatin'ny fanomezana tandrifim-pahefana na amin'ny fanomezana maimaim-poana sandain'ny fanorenana ny fampitaovana voatondro tokony hatao. 16.7 NY TOBY FANAGIAZANA Toerana tantanin'ny Kaominina ny toby fanagiazana. Fanapahan-kevitry ny Filankevitra izay mamaritra ny saran'ny fanagiazana sy ny saran'ny fitondrana sy fitaterana no manangana azy no manangana azy. Fanapahana ataon'ny Ben'ny tanàna no manendry ny mpiambina. Mitana rejisitra ny miditra sy ny mivoaka tsy maintsy hamarinin'ny tompon'andraikitry ny

170

Kaominina ara-potoana ireo mpiambina ireo. Tsy maintsy atao peta-drindrina amin'ny toerana mahazatra ny lisitry ny biby sy zavatra nanaovana fanagiazana. Haloa any amin'ny Mpitahiry vola monisipaly/kaominaly ny saram-panagiazana voahangona rehetra. 16.7.1 Ny fanagiazana Misy fisehony efatra ny fandidiana hanao fanagiazana ataon'ny Ben'ny tanàna raha biby, na fiara na zavatra hafa navela eny amin'ny arabempanjakana na teny an-tsena ataon'ny zandarimaria na ny polisy ; ataon'ny manam-pahefana ara-pitsarana ataon'ny tompon'ny tany nahitàna biby mimahy sy navela. Manana ny zo hitondra ny biby ho giazina izy. 16.7.2 Ny fe-potoana hiazonana tsy maintsy zahan'ny mpitsabo biby alohan'ny hanagiazana azy ny biby ahiana hisy areti-mifindra. Izay voan'ny aretimifindra dia vonoina avy hatrany ary alevina ny fatiny. raha ny tompon'ny tany no nampiditra ny biby ho giazina ka tsy mitaky ireo biby ireo ao anatin'ny 30 andro aorian'izany ny tompony, dia hamidy ireo biby ireo amin'ny alàlan'ny fanapahana ataon'ny Ben'ny tanàna izay manondro ny onitra vokaùy ny zavatra nosimbain'ny biby sy ny saran'ny fiambenana. Io onitra io dia alaîna amin'ny vola azo tamin'ny fivarotana. Tsy maintsy atao peta-drindrina ny fanapahana nataon'ny Ben'ny tanàna ; vonoina ny alika mirenireny misy fehi-vozona izay tsy notakian'ny tompony ao anatin'ny 48 ora -, ny biby sy zavatra nasain'ny manam-pahefana ara-pitsarana nogiazana dia tazonina mandra-pivoakan'ny fanapahana ataon'io manam-pahefana io.

171

16.7.3 Ny famoahana avy ao amin'ny toby fanagiazana ny fanagiazana notapahan'ny manam-pahefana ara-pitsarana na manam-pahefana hafa dia tsy azo avoaka raha tsy didian'ilay manam-pahefana nampanao ny fanagiazana ; amin'ny toe-javatra hafa dia ny Ben'ny tanàna no mandidy ny ny famoahana. Na manao ahoana na manao ahoana, dia tsy maintsy aloa ny saran'ny fanagiazana. 16.7.4 Ny taratasin-draharaha tazonina rejisitra fanagiazana ahitàna: 1) laharana 2) anarana, fonenana sy toetra maha-izy ny mpametra, sonia, vaninandro 3) antony nametrahana ho giazana 4) isan'ny andro 5) saran'ny androm-panagiazana 6) fikajiana ny saran'ny fitazonana tao amin'ny toby fanagiazana 7) saran'ny fitondrana 8) fitambaran'ny sara 9) vidiny tamin'ny fivarotana 10) laharana sy vaninandron'ny rosian'ny sara. Filazalazana ny fandoavana ny sara.

16.8 FANDEVENANA - FAMADIHAN-DRAZANA -FITONDRANA RAZANA Andraikitry ny Ben'ny tanàna ny fanomezana fanomezan-dàlana handevina sy hamadika amin'ny maha-manam-pahefana ara-pitandroam-pahasalamana azy ao amin'ny Kaominina. Mitaky ny firotsahan'ny manam-pahefana ara-pitondrana hafa ny fitondrana razana mivoaka ny Kaominina.

172

16.8.1 Ny fandevenana Dinihin'ny Ben'ny tanàna tsara ny antony nahatonga ny fahafatesana mialoha ny hanomezany alalana hanao ny fandevenana. Takiany amin'izany ny singan-taratasy nataon'ny manam-pahefana ara-pahasalamana, dia ny fanamarinam-pahafatesana na fanamabarana fahafatesana izay ataon'ny mpitsabo ilay maty rehefa nodinihiny tsara ilay olona maty ny bileta fanamarinana ny fahafatesana izay ataon'ny mpitsabo avy amin'ny Fitondrana, mpitsabon'ny BMH (Foibe Monisipaly ara-pahasalamana), na mpitsabo avy amin'ny toeram-pitsaboana ara-pitondrana.

Misy toe-javatra telo mety hitranga : fahafatesana tsotra: manome bileta ny mpitsabo ary mandefa izany any amin'ny Ben'ny tanàna fahafatesana noho ny areti-mifindra mitaky fandraisana fepetra ara-pahasalamana (pesta, kolera, kitrotro) - hakan-javatra ilay faty ho jerena any amin'ny trano

fikarohana. Raha tsy misy areti-mifindra dia manome bileta fanamarinana ny mpitsabo; raha mahita areti-mifindra ny fandinihina, dia tondroin'ny mpitsabo amin'ny bileta fanamarinana izany ary tsy maintsy atao amina fasana mitokana ny fandevenana fa tsy ao amin'ny fasan-drazana, tsy azo hatao ny famokarana ny razana alohan'ny telo taona fahafatesana noho ny hery setra: ilazan'ny mpitsabo ny mpitsara na ny solompampanoa lalàna. 16.8.2 Ny fanomezan-dàlana handevina Ny Ben'ny tanàna no manome ny fanomezan-dàlana handevina rehefa nahita ny taratasy na bileta fanamarinam-pahafatesana raha tsy izany dia manome ny fanomezan-dàlana handevina ao anatin’ny 48 ora izy. Sazian'ny fehezan-dalàna famaizana ny fandevenana tsy misy fanomezan-dàlana handevina (and. 358 ao amin’ny fehezan-datàna famaizana). Azon'ny Ben'ny tanàna atao koa ny manome tany handevenana anatina tanim-bahoaka iraisana natao

173

handevenana tantanan'ny Kaomima ; tsy maintsy manorina fasana ao anatin'ny herin-taona nahazoana izany ny fianakaviana nahazo ny tany.

Fanapahana ataon'ny Ben'ny tanàna no manome alalana hanokatra ny fasana. Ataon'ny Ben'ny tanana izay hampanaovana fandevenana mendrika ny olona maty tsy manan-kavana ao amin'ny tany iraisana natao handevenana tantanan'ny Kaominna, ka ny mpiasan'ny Kaominina ny manatanteraka izany. Tsy maintsy atrehin'ny Ben'ny tanàna na ny solontenany ny fandoroana faty ho an'ny fianakaviana izay mangataka izany. 16.8.3 Ny famadihan-drazana Ny famadihana dia famoahana razana ao amin'ny fasana nisy azy ary averina na ao amin'io fasana io ihany na amina fasana hafa aorian'ny fanaovana ny fomban-drazana (famonosan-damba). Ny Ben'ny tanàna no manome alalana hanao famadihana sy ny fombandrazana, ary izany dia mety hitakiana fampandoavana haba.

Ny fanokafana fasan-drazana koa dia tsy maintsy nahazoana fanomezan-dàlana avy amin'ny Ben'ny tanàna ; mandritra ny volana may, jona, jolay, aogositra ary septambra ihany no azo omena ny fanomezan-dàlana ary aorian'ny herin-taona nandevenana farany tao amin'ny fasana. Raha nisy fahafatesana noho ny areti-mifindra, dia tsy azo omena ny fanomezan-dàlana raha tsy telo taona aorian'ny nadevenana. Amin'ny famindrana razana amina fasana ivelan'ny kaominina dia tsy maintsy manome fanomezan-dàlana ny Ben'ny tanàna hanaovana ny

famokarana ny razana ary manome fanomezan-dàlana handevina koa ny Ben'ny tanànan'ny kaominina hamindràna ny razana.

Misy solon-tenan'ny Fitondrana manatrika ny fanokafana ny fasana mandritra ny lanonam-pamadihana. Alefan'ny Ben'ny tanàna amin'io Solontenan'ny Fitondrana io ny dika mitovy amin’ny fanomezan-dàlana.

174

16.8.4 Ny fitondrana razana Azo atao avy hatrany ny fitondrana ny razana aorian'ny fahafatesana raha alevina any amin'ny Kaominina hafa noho ny nahafatesany ilay razana, na aorian'ny famadihana raha efa voalevina ny faty; amin'ity toe-javatra farany ity, dia tsy azo atao ny fitondrana ny razana raha tsy herin-taona aorian'ny fandevenana voalohany raha fahafatesana tsotra, na telo taona raha fahafatesana noho ny areti-mifindra (pesta, kolera, kitrotro). • Fitondrana razana ato anatin'ny tanin'hy Repoblikan'i Madagasikara

a) Fepetra momba ny fitondrana Tsy maintsy atao ao anaty vatam-paty ny fitondrana. Tsy maintsy vita amin'ny hazo io vata io raha alevina amina fasana an'irotra tsy misy lava-pasana ny razana. Tsy maintsy sosohana vy fotsy ny vata hazo raha toa ka alevina amina fasan-drazana na amina lava-pasana kely vonjimaika. Raha mihoatra ny 24 ora ny fitondrana ny razana (izany hoe indray andro sy indray alina katroka), dia atao vy fotsy notefena firaka ny vata vao ampidirina anaty vatam-paty faharoa ivelany. Ny razana matin'aretina, na aretina inona izany na inona, dia tsy azo entina amina fiara fitanterana mpandeha afa-tsy raha misy fanomezan-dàlana manokana avy amin'ny sampandraharaham-pahasalamana ary tsy maintsy atao ny fanadiovana sy famonoan'otrik'aretina aorian'ny fitanterana. b) Ny manam-pahefana misahana ny fanomezan-dàlana amin’ny fitanterana Samy hafa isaky ny faritra hanatanterahana ny fitanterana izy ireo. Tsy misy rijan-teny mifehy izy io fa toy izao no fomba fanao : Raha ao anatin'ny Kaominina ihany no atao ny fitanterana dia ny Ben'ny tanàna no manome ny fanomezan-dàlana. Raha ao anatin'ny Fivondronampokontany iray no atao ny fitanterana dia ny Solontenam-panjakana no manome ny fanomezan-dàlana. Raha mampifandray Faritany samy hafa ny fitanterana, ny Filohan'ny Faritany nilevenan'ny razana ankehitriny no manome ny fanomezan-dàlana, kanefa tsy maintsy

175

azony antoka fa nanome fanomezan-dàlana momba ny fitanterana ny Filohan'ny Faritany amin'ny toerana hamindrana ny razana. Ny fanomezan-dàlana ataon’ireo manam-pahefana ara-pitondrana notanisaina etsy ambony ireo dia tsy azo omena raha tsy aseho ny fanomezan-dàlana hamokatra ny faty nomen'hy Ben'ny tanàn’ilay Kaominina hitondrana ny razana. Azon'ny manam-pahefana arapitondra atao hatrany ny mandà tsy hanome ny fanomezan-dàlana raha misy antony arapahasalamana tokony hisakanana izany, ohatra mety hiteraka fifindran'aretina. • Fitondrana razana ivelan’ny Tanin’ny Repoblikani Madagasikara

Tsy ny manam-pahefana malagasy irery ihany no tompon' andraikitra amin'ny fitondrana razana any ivelany, fa ireomanampahefana mahefan'ireo firenen-kafa koa, mirotsaka an-tsehatra ny Ambasady sy ny Masoivoho raha voasolotena eto Madagasikara ireny firenena ireny. a) Fe-potoana anaovana ny famindràna

Amin'ny ankapobeny dia herin-taona manomboka amin'ny fandevenana, ka io fepotoana io dia azo afohezina raha toa ka fahafatesana vokatry ny herisetra noho ny ady. Halavaina ho telo taona izany raha fahafatesana noho ny aretimifindra (pesta, kolera, kitrotro, habokàna... b) Fepetra momba ny fitanterana

Tsy maintsy atao anaty vata misy sosony roa ny razana ; ny vata voalohany tena itoeran'ny razana dia atao hazo mafy, ary ny faharoa ety ivelany dia atao firaka, vy fotsy na vita amin'ny simenitra misy vy ka mahatratra 3 santimetatra ny hatevenany. Asiana fanafody famonoan'otrik'aretina manelanelana ny vata roa. d) Fanolorana ny fanomezan-dàlana

Ny minisitry ny Atitany ny manome alàlana fitondrana razana ivelan'i Madagasikara. e) Fombafomba famadihan-drazana

Manome ny fahazoan-dàlana hamadika sy manatrika ny famadihana ny Ben'ny tànana (azony atao ny manendry Lefitra na Mpanolontsiana hisolotena azy) sy mpitsabo iray. Amin'ny

176

lafiny sasany dia azo hilazàna ny mpitsara (Fampanoavana, Mpitsara Mpapanoa lalàna, na Filohan'ny Sampam-pitsarana) mba hanatrika ny famadihana raha toa ka ahiana ny hisian'ny fifanoherana amin'ny razana ho entina. Misy fitanana an-tsoratry ny famokarana ny razana ataon'ny olona manatrika ary alefa any amin'ny Masoivoho na ny Ambasady voakasik'izany ary any amin'ny Ben'ny tanàna handevenana ny razana. Torak'izany koa, raha misy fianakaviana maniry ny hitondra ny razan'ny fianakaviany maty tany am-pita, dia manao fanomezan-dàlana handevina ny Ben'ny tanàna mba ahafahan'n'ny fianakaviana mahazo fanomezan-dàlana hamokatra ny razana avy amin'ny Ben'ny tanàna ilevenan'ny razana sy ny fanomezan-dàlana avy amin'ny manam-pahefana ara-pitondrana avy amin'ny Fanjakana misy ny toerana ilevenan'ny razana. 16.9 NY FANAMARINAN-TSONIA Ny Ben'ny tanàna, ny Lefiny na ny Mpanolontsaina nahazo fahefana tamin'ny Ben'ny tanàna no afaka manao fanamarin-tsonia. Misy rejisitra fametrahana sonia sokafana amin'izany. Raha nametraka ny soniany ilay olona mangataka fanamarinan-tsonia, dia azo hamarinina ny sonia rehetra mifanaraka tsara amin'io sonia nanaovana fametrahana io. Raha tsy napetraka ny sonia, dia mametraka ny soniany eo anatrehan'ny Ben'ny tanàna (na ny olona nampisahanin'ny Ben'ny tanàna izany) ilay olona mangataka. Hamarinina tsara ny maha-izy ilay mpangataka (taratasy fanamarinana na vavolombelona roa). Tsy azo anaovana fanamarinana ny lavotondro, kanefa azon'ny Ben'ny tanàna atao ny manamarina fa natrehany ny nametrahana izany tamin'ny taratasin-draharaha (tsy azo apetraka amin'ny rejisitra ny lavo-tondro). Ny sonian'ny manam-pahefana monisipaly (Ben'ny tanàna, Lefitra) amin’ny fanatanterahany ny asany dia tsy ilaina hamarinina raha miaraka amin'ny kasen'ny Kaominina izany. 16.9.1 Ny fanamarinana ireo sora-draharaha tsy maintsy asiana hajia Misy sora-draharaha sasany tsy mana-kery raha tsy misy hajia: ny soratra rehetra, na ara-panjakana na tsia atao na mety ho lasa titra, na avoaka ho lasa taratasini-panefana, fanamarinam-pametrahana, fanamarinana, fangatahana na fiarovana

177

-

ny boky rehetra, rejisitra sy matoan-dahatosratra taratasy ho entina any amin'ny fitsarana ary amin'ny toe-javatra omenkery, ary ireo ampahany, dika mitovy na fandefasana nomena avy amin'ireo boky na rejisitra ireo.

16.9.2 Saran’ny fanamarinana Fanapahan-kevitry ny Filankevitra no mametra ny sara aloa isaky ny fanamarinan-tsonia. Aloa isaky ny fanamarinan-tsonia io fa tsy amin'ny fametrahana sonia. 16.9.3 Ny soratra fametraka 1) sonia tsy napetraka

Hita hanamarinana ny sonianAtoa ……..(anarana, fanampin'anarana, asa aman-draharaha, fonenana), natao etsy ambony teo anatrehanay. Teo ..............................ny Ny Ben’ny Tanana 2) Sonia napetraka

Hita hanamarinana ny sonian'Atoa ................(anarana, fanampin'anarana, asa aman-draharaha, fonenana), nosoratana tamin'ny laharana faha...............(laharan'ny rejisitra) ary napetraka etsy ambony. 3) Ny lavo-tondro

Ny manao sonia etsy ambany ……….., Ben'ny tanànan'ny kaominin'i ..................dia manamarina fa ny lavo-tondro etsy ambony dia napetrak'Atoa ...............teo anatrehany. Teo..........................ny…………… Ny Ben'ny Tanàna

178

16.10 NY HETRAN-TANY 16.10.1 Famaritana Ny hetran-tany dia hetra isan-taona miorina amin'ny zava-misy ny 1 janoarin'ny taompanaovana ny hetra ary hampidirina ao amin’ny teti-bolan'ny Kaominina misy azy (and 01-0701 amin’ny lalàina momba ny fitantanam-bolam-panjakana 1998). 16.10.2 Sehatra iharany Ny tany rehetra dia iharany na Inanao ahoana na manao ahoana ny fitoerany araka ny lalàna sy ny ampiasàna azy, ka ny tompony na izay tena mitoetra eo ny l janoary amin'ny taompanaovana ny hetra no mizaka izany. (And. 01-07-02 amin’ny lalàna momba ny flantanambolam-panjakana 1998). Ireo tany tsy hampiharana azy Ny tany rehetra dia iharany na manao ahoana na manao ahoana And. 01-07-03 lalàna momba ny fitanam-bolam-panjakana 1998 And. 01-07-04 lalàna momba ny fitanam-bolam-panjakana 1998 And. 01-07-05 lalàna momba ny fitanam-bolam-panjakana 1998 Lalàna lf-86-005 tamin’ny 12jona 1986 Ny tany rehetra an'ny Fanjakana, an'ny Vondrom-paritra anapariaham-pahefana, an'ireo antokon-draharahampanjakana hafa izay ampiasaina anaovana raharahambahoaka na anaovana raharaha ekena fa ilain'ny vahoaka ary tsy mamokata fidiram-bola.

Ny tany atokana ampiasaina maimaimpoana : 1) amina asa maimaimpoana ara-pitsaboana na ara-tsosialy ; 2) amin'ny fampianarana maimaimpoana na amin'ny fanaovana fivavahana. Ny tany natao hiankina mivantana amina trano tahaka ny tokon-tany, zaridaina, lalàna tsy mihoatra ny 20 ara

179

-

Ny tany handoavana hetran-trano ; Ny tany vao nambolena ary tafiditra ao amin'ny fanitarana velaran-tany hambolena dia tsy mandoa hetra raha tsy aorian'ny taona faha-enina nanabeazam-boho azy

Mba ahazoana ny fanafahana tsy handoa hetra, dia mila mandefa ireto any amin'ny sampan-draharahan'ny Hetra Mivantana mahefa alohan'ny 15 oktobra isan-taona ny tompon'ny tany na izay tena mitoetra eo: fanambarana manondro ny fitoerana sy ny velaran'ny tany, ny karazan'ny voly vaninandro nanabezam-boho ny tany. 16.10.3 Ny toerana anaovana ny hetra Ny fototra hamerana ny hetran-tany dia ny renivohitry ny Kaominina misy ny tany (and. 01-07-06 lalàna momba ny fiantanam-bolam-panjakana 1998) 16.10.4 Ny fikajiana ny hetra Zaraina ho sokajy enina araka ny fampiasana azy ny tany (and.01-07-07 lalàna momba ny fîtantanam-bolam-panjakana 1998). Amin'ny alalan'ny fampiharana mari-bola iraimbilanja isaky ny hekitara amin'ny sokajy voalohany ka hatramin'ny faha-5, ary amin'ny fampiharana lanjanisa 1% amin'ny teti-bidiny ho an'ny sokajy faha-6, ka izany dia lanian'ny Filankevitra monisipa1y/kaominaly isaky ny sokajy araka izao : v sokajy voalohany: anaovana vo~ tokana na mitambatra cacao, kafe, fary, voanio,

landihazo, jorofo, voly fanao ranomanitra, dipoavatra, taretra, vanille ; v sokajy faharoa vloy hazo, ala, dobo, heniheny ; v sokajy faha-3 anaovana voly tokana na mitambatra - voly anana sy fihinana, vary na voly hafa mitovy karazana amin'izany ;

180

v sokajy faha-4 : kijàna voa-janahary na natao, tany tsy azo volena, tany natao tombam-boroka ; v sokajy faha-5 : tany azo volena fa tsy nobeazim-boho ; v sokajy faha--6 : tany tsy natao hambolena, tany tsy nanaovam-panorenana manamorona ny tanànan'ny Kaominina faritan'ny didim-pitondrana ataon'ny Ben'ny tanàna mifanaraka amin'ny sarin-drafitra fanatsarana ny tanàna raha misy izany, ary ny tany misy fanorenana tsy azo ampiasaina intsony. Tsy azo atao latsaky ny 500 ariary isaky ny fameran-kaba ny hetra. 16.11 NY HETRAN-TRANO 16.11.1 Famaritana Ny hetran-trano dia hetra isan-taona miorina amin’ny zava-misy ny 1°ajanoarin'ny taompanaovana ny hetra ary hampidirina ao amin'ny teti-bolan'ny Kaominina misy azy (and, 01-0801 amin’ny lalàna momba ny fitantanam-bolam-panjakana 1998). 16.11.2 Sehatra iharany Ny fanorenana rehetra dia iharany, ka ny tompony amin'ny 1 janoary amin'ny taompanaovana ny hetra na ny mampiasa azy izay hita manaraka ny anaran'ny mipetraka amin'ny trano ny anarany, raha nomena hampiasaina ny trano, na raha tsy izany dia hita ivelany fa tompony, no mizaka izany. (And. 01-03-03 amin’ny fatàna momba ny fitantanam-bolampanjakana 1998). 16.11.3 Ireo tany tsy hampiharana azy Ireto no ahafahana amin'ny hetran-trano Ny trano an'ny Fanjakana, an'ny Vondrom-paritra anapariaham-pahefana, an'ireo antokon-draharaham-panjakana hafa izay ampiasaina anaovana raharahambahoaka na anaovana raharaha ho tombotsoan'ny rehetra ary tsy mamokatra fidiram-bola. Ny trano atokana ampiasaina maimaimpoana : 1*) amina asa maimaimpoana arapitsaboana na ara-tsosialy -, 2*) amin'ny fampianarana ; 3*) amin'ny fanaovana

181

fivavahana . (And. 0108-03 amin’ny lalàna momba ny fitantanam-bolampanjakana 1998) ; Ny fanorenana vaovao, ny fanamboarana, ny fanampiana fanorenana dia afahana mandritra ny 5 taona nahavotan'ny asa. Natao ho an'ny tompon-trano ihany ny fanafahana tsy handoa hetra. Lany andro izany vantany vao miova ny tompon-trano (And. 01-08-04 amin’ny lalàina momba ny fitantanam-bolam-panjakana 1998). 16.11.4 Ny fototra hanorenana ny hetra Ny fototra hanorenana ny hetra dia aorina amin'ny tentin'ny hofan'ny trano mizaka ny hetra. Ny tentin'ny hofan-trano dia sahala : amin'ny hofan-trano nanaovaa fanambarana naverina amin'ny taona tsy azo atao latsak'izay azo amin'ny fampiharana ireo toetoetra fanombanana voalaza ao amin'ny fîtanana an-tsoratry ny vaomiera lazain'ny andininy faha-01 09-08; amin'ny tentin'ny hofan-trano azo amin'ny fampiharana ny toetoetra fanombanana voalaza ao amin'ny fitanana antsoratry ny vaomiera lazain'ny andininy faha-01-08-08 lalàna momba ny fitantanam-bolam-panjakana 1998, ho an'ireo trano itoeran'ny tompony ihany, tsy misy mipetraka na nomena maimaimpoana. 16.11.5 Ny toerana anaovana ny hetra Ao amin'ny Firaisampokontany misy ny trano no aorina ny hetran-trano (and 01-08-07 lalàna momba ny fitantanam-bolam-panjakana 1998) 16.11.6 Ny sata mifehy ny hetra Ny fanombanana natao ho fototra iorenan'ny hetra dia ataon'ny foibem-pitondrana miadidy ny hetra rehefa nahazo ny hevitry ny vaomiera monisipaly/kaominaly izay ahitàna : ny Filoha : ny Ben'ny tanàna na ny Lefiny ; ny Soprefe na ny Lefiny ; Solontenam-bahoaka roa raisina isaky ny mponina 50.000 tendren'ny Ben'ny tanàna ny antsasany ary ny Soprefe ny antsasany ;

182

-

Ny solontenan'ny foibem-pitondrana miadidy ny hetra izay misahana ny fitanana antsoratry ny fivoriana.

Ny Filoha no miantso ny fivorian'ny Vaomiera sy manondro ny toeram-pivoriana 16.11.7 Ny fikajiana ny hetra Ny fikajiana ny hetra dia amin'ny fampiharana mari-bola mifanahantsahana amin'ny tentin'ny hofan-trano faritan'ny and. 01-08-06. Ny mari-bola fikajiana dia lanian'ny Filankevitra monisipaly/kaominaly araka ny mari-bola farany ambony sy farany ambany faritana toy izao: 5% sy 2%. Na izany aza anefa dia tsy azo atao latsaky ny 1.000 ariary isaky ny trano ny hetra.
MARI-BOLA KARAZAN'NY TRANO Trano itoeran'ny tompony natao hofonenana Ampiasaina amin-javatra hafa ankoatry fonenana Trano itoeran'olon-kafa ankoatry ny tompony Itoeran’ny tompony Ampiasaina amin-jàvatra hafa ankoatry ny fonenana 10% 10% 5% 5% 6% 8% 3% 4%

Farany ambony

Farany ambany

16.12 HABA ATOVANA AMN’NY HETRAN-TRANO 16.12.1 Famaritana Ny haba atovana amin'ny hetran-trano dia haba lanian'ny Kaomina isan-taona amin'ny

trano misy ny 1 janoarin'ny taom-panaovana ny hetra (and. 01-09-01 amin’ny lalàina momba ny fitantanam-bolampanjakana 1998).

183

16.12.2 Sehatra iharany Ny handoavan-kaba amin'ny anaran'ny tompon-trano na ny mpampiasa, na raha tsy misy izany, dia ny tena mitoetra amin'ny trano dia : Ny trano handoavana hetran-trano na mamokatra fidiram-bola ; Ny trano mahazo fanafahana amina fotoana voafetra sy ireo mahazo fanafahana maharitra tsy handoa hetran-trano ary ampiasaina ho fonenana. 16.12.3 Ny fototra hanorenana ny haba Ny fototra hanorenana ny hetra dia aorina amin'ny tentin'ny hofan'ny trano tahaka izay ampiharina amin'ny fikajiana ny hetran-trano (and 01-09-03 lalàna momba ny fitantanambolam-panjakana 1998). 16.12.4 Ny toerana anaovana ny haba Ao amin'ny kaominina misy ny trano no aorina ny haba atovana amin'ny hetran-trano (and. 01-09-04 lalàna momba ny fitantanam bolam-panjakana 1998). 16.12.5 Ny fikajiana ny haba Azon'ny Filankevitra monisipaly/kaominaly ny mandàny mari-bola farany ambany sy farany ambony ferana toy izao: 2% sy 5% ampiharina amin'ny tentin'ny hofan-trano voafaritra araka ny andininy faha-01-08-06. Ny haba atovana amin'ny hetran-trano dia tsy azo atambatra amin'ny vola fandoa amin'ny fako natsangan'ny lalàna lf-95-035 tan’nin'ny 3 oktobra 1995. 16.13 NY HETRA ANTSOINA HOE " SYNTHETIQUE " 16.13.1 Famaritana Atsangana ny hetra faobe tokana mahasolo sy mahafaka ny haba fandoan'ny matianina, ny hetra ankapobe momba ny vola miditra tsy ara-karama ary ny haba amin'ny vola maty, antsoina hoe hetra raisin'ny teti-bolan'ny Vondrom-paritra anapariaham-pahefana (and 01-1701 amin’ny lalàna momba ny fitantanam-bolam-panjakana 1998).

184

16.13.2 Sehatra iharany Iharan'ny hetra "synthétique" ny olon-tsotra sy orin'sa manao asa mahaleo tena. Hampandoavina io hetra io indrindra, raha tsy mahatratra ny fetra izay faritana aorian'ny fanisana, ny vola matiny isan-taona ivelan'ny fakàna ny haba : ny mpamboly ; ny mpiompy ; ny mpanjono ; ny mpanao asan-tànana ; ny mpivarotra ; izay mety ho mpanolota raharaha ; ny olona manao asa tsy miankina amin'ny Fanjakana ; ny mpanakanto sy ny mitovy amin'izany ; ny mpitrandraka harena an-kibon'ny tany ; ny mpikarakara sy mpivarotra sakafo ; ny mpandraharaha amin'ny fizahan-tany ; ny orin'asam-pitanterana.

Ny mpandoa hetra voakasika anefa dia afaka misafidy ny hampiharana aminy ny sata araketra fampihatra amin'ny orin'asa amin'ny hetra sy haba voalazan'ny andininy faha-01-17-01 lalàna momba ny fitantanam-bolam-panjakana 1998.

185

16.13.3 Ny toerana anaovana ny hetra Ao amin'ny anaovana ny asa aman-draharaha no aorina ny hetra, na raha tsy misy toeram-piasana tsy miova, dia eo amin'ny toerana honenana (and. 01-17-04 talàna momba ny fitantanam-bolampanjakana 1998) 16.13.4 Ny fototra iorenan'ny hetra Faritana araka ny fetra atao noho ny vola maty isan-taona ny hetra. Io vola maty io dia tombanana araka ny fanambarana ataon'ny mpandoa hetra voaisa, araka ny enti-miasa miaraka amin'ny tentin'ny hofa, araka ny herim-pamokarana, araka ny fanombanana ny vokatra na ny tentin'ny vidim-bokatra na araka ny trano iasàna.

Ho an'ny asa any ambanivohitra, dia raisina ho fototra iorenan'ny hetra ny karazan'ny asa atao, ny velaran'ny tany iasàna ary ny tentin'ny vidim-bokatra (and. 01-17-05 lalàna momba ny fitantanambolam-panjakana 1998). 16.13.5 Ny famoriana ny hetra Ny " receveur " momba ny hetra mahefa ao amin'ny faritra no mamory ny hetra araka ny taratasy filazalazana omen'ny Fanjakana (and. 01-17-07 lalàna momba ny fitantanam-bolampanjakana 1998). 16.13.6 Ny andraikitry ny mpandoa hetra Tsy maintsy mametraka fanambarana isan-taona alohan'ny faran'ny volana novambra ny mpandoa hetra araka ny modely omen'ny Fanjakana. Ny fîovàna rehetra momba ny fanaovana ny asa sy ny fitsaharan'ny asa handoavan-ketra dia tsy maintsy anaovana fanambarana ao anatin'ny 20 andro nisehoan'ny toe-javatra (and. 01- 17-08 lalàna momba ny fitantanambolam-panjakana 1998)

186

16.14 NY SATA MOMBA NY FIVAROTANA ALIKAOLA SY NY VOKATRA MISY ALIKAOLA (Lalàna lf-81-033) 16.14.1 Fepetra ankapobe Ny fanamboarana alikaola sy vokatra misy alikaola dia handoavana ny hetra momba ny fahazoan-dàlana hanamboatra sy ny frvarotana, sy hetra momba ny fahazoan-dàlana hivarotra. Mizara karazany roa ny alikaola sy vokatra misy alikaola • Karazany voalohany: zava-pisotro voasitily, laodivy, lalikera, divaina lalikera, "vermouths" sy aperitifa avy amin'ny divay ; • Karazany faharoa : zava-pisotro naotrika kanefa tsy anisan'izany ny divaina lalikera, ny "vermouths" sy aperitifa avy amin'ny divay; 16.14.2 Ny fanafahana amin'ny fandoavan-ketra Afaka amin'ny fandoavana ny hetra momba ny fahazoan-dàlana hivarotra -. ny mpanasitily ho amin'ny varotra alikaola ambongadiny izay avy ao amin'ny fanamboarany manokana eo amin'ny toerampamokarana ; ao amin'ny toerampanatobiana ary ny toerampitehirizan'ny Sampan-draharahan'ny Hetra tsy Mivantana misokatra amin'ny anarany ; ny mpanamboatra zava-pisotro ao amin'ny karazany faharoa raha mihanona fotsiny amin'ny fivarotana ambongadiny ny vokatra ataony eo amin'ny toeram-pamokarany izy, na ao amin'ny toeram-panatobiana ary ambongadiny sy antsinjarany any amin'ny toeram-pitehirizana misokatra amin'ny anarany araka ny fepetra faritan'ny andininy faha-03-02-55 sy ny manaraka amin'ny lalàna momba ny fitantanam-bolam-panjakana 1992 ; ny toeram-pisakafoana sy fialàna hetaheta miankina amin'ny tafika izay mivarotra zava-pisotro amin'ny karazany voalohany sy faharoa ary tsy mandray afa-tsy

miaramila efî-trano fisakafoanan'ny anam-boninahitra sy manam-boninahitra lefîtra ; toeram-pisakafoana eny amin'ny oniversite ;

187

-

toeram-pisakafoana sy fialàna hetahetan'ny Antenimieram-pirenena ; ny farmasiana manana diplaoma sy ny mpitahiry fanafody ho amin'ny fivarotana alikaola tsy misy fangarony antsinjarany ;

-

amin'ny ampahany 50%, ny toeram-pisakafoana sy fialàna hetaheta miankina amina orin'asa tsotra na antokon-draharaham-panjakana na mifandraika amin'ny Fanjakana izay natokana ho an'ny mpiasan’ireny toerana ireny ihany ny fidirana ao aminy ;

-

amin'ny ampahany tsy mahazo mihoatra ny 50%, ny mpitana toeram-pisakafoana na fialàna hetaheta nomen-dàlana any amin'ny serana'ny fiaran-dalamby, na fiaramanidina ;

-

mpikarakara sy mpivarotra sakafo sy ny mpanao hotely misy fivarotan-tsakafo masaka, amin'ny ampahany sy fepetra toy izao : hatramin'ny 40% ho an'ny trano rehetra ao amin'ny faritra arakaraky ny ezaka natao eo amin'ny asam-pamokarana, ny fandraisan'olona sy ny fahadiovana.

16.14.3 Ny alikaola "éthylique" tsy nasiana fangarony Any amin'ny fanasitilina ihany no fivarotana ambongadiny ny alokaola "éthylique" tsy nasiana fangarony. Any amin'ny fivarotam-panafody na any amin'ny mpitahiry fanafody

manana fanomezan-dàlana avy amin'ny Filohan'ny Faritany no anaovana ny fivarotana antsinjarany (and 03-02-15 LF 92). 16.14.4 Ny alikaola nasiana fangarony Ny fanomezan-dàlana hivarotra alikaola nasiana fangarony ambongadiny dia tsy azo omena afa-tsy ny mpivarotra manana ny karatry ny mpanao ambogadiny matianina. Ny fanomezan-dàlana hivarotra io vokatra io antsinjarany dia tsy azo omena afa-tsy ny mpivarotra enta-madinika sy mpivari-panafody ary tsy anisan'izany ny mpivarotra manana fahazoan-dàlana hivarotra zava-pisotro sotroina eo an-toerana. Na amin'ny voalohany na amin'ny faharoa, ny fangatahana fahazoan-dàlana izay ilàna ny nehoan-kevitry ny Solontenam-panjakana sy ny sampan-draharahan'ny Hetra tsy mivantana dia tsy maintsy mitanisa ny karazan'ny fivarotana efa ataon'ny mpangataka ary ahitàna ny fanndroana ny trano hitehirizana sy fivarotana ny alikaola (and. 03-02-16 lalàna momba ny fitantanam-bolam-panjakana 1982),

188

Tsy azo atao ny fivarotana alikaola nasiana fangarony raha tsy aseho ny fanomezandàlana hividy omen'ny Lehiben'ny Sampan-draharahan'ny hetra tsy mivantana ho an'ny fivarotana ambongadiny, ary omen'ny Ben'ny tanàna na izay mpiasam-panjakana tendreny, ho an'ny fivarotana antsinjarany (and. 03-02-17 lalàna momba ny fitantanam-bolam-panjakana 1998). Ny fanapahana hamindra toerana, hanova, hanome, hampanofa na hamindra mpanofa fanomezan-dàlana efa misy dia fahefan'ny Lehiben'ny Sampan-draharahan'ny hetra tsy mivantana ao amin'ny Faritany na ny Lehiben'ny Antokon-draharaha momba ny fanaraha maro eo an-toerana. 16.14.5 Ny sata mifehy ny fampandoavan-ketra Ny habetsaky ny hetra momba ny fahazoan-dàlana hivarotra isan-taona dia feran'ny lalàna momba ny fitantanam-bolam-panjakana. Izy io, dia miovaova isaky ny sokajina fahazoandàlana sy ny isam-bahoaka ao amin'ny faritra voakasik'izany. Asiana fampakarana 50% izany any amin'ny tranom-pilanonana mivoha amin'ny alina (night-dub, trano fandihizana...). Ny hetra momba ny fahazoan-dàlana hivarotra dia aloa isan-telo volana ary mialoha, ka ny telo volana rehetra manomboka dia aloa manontolo (and 03-02-10 lalàna momba ny fitantanam-bolampanjakana 1982).

Ny habetsaky ny fahazoan-dàlana hanao varo-mandeha dia ferana isaky ny vanimpotoana ho 12 ora toy izao : 1000 ariary ho an'ny fivarotana zava-pisotro ao amin'ny karazany voalohany sy faharoa; 400 ariary ho an'ny fivarotana zava-pisotro ao amin'ny karazany faharoa ihany.

Io sara io dia aloa mialoha (and. 03-02-11 lalàna momba ny fitantanam-bolampanjakana 1982). 16.14.6 Ny fitsinjarana ny vokatry ny hetra momba ny fahazoan-dàlana Alefa ao amin'ny teti-bolan'ny Vondrom-paritra itsinjaram-pahefana misy ny torampivarotana ny vokatry ny hetra momba ny fahazoan-dàlana araka izao fepetra izao :

189

-

20% ho an'ny Faritra ; 80% ho an'ny kaominina (and. 03-02-13 lalàna momba ny fitantanam-bolampanjakana 1989). Ny vokatry ny hetra momba ny fahazoan-dàlana hanao varo-mandeha dia omena ny

teti-bolan'ny Kaominina anaovana ny asa (and. 03-02-14 lalàina momba ny fitantanambolam-panjakana 1989

190

TOVANAI FANOMEZANA TAREHI-MARIKA Misy kaominina 1391 eto Madagasikara, izay mizarazara ho Kaominina ambonivohitra 45 sy Kaominina ambanivohitra 1346 (LaIàna lf-94-001 tamin'ny 25 avrily 1995 mametra ny isan'ny vondrom-paritra hapariaham-pahefana sy ny famaritana azy ary ny marana entiny mbamin'ny renivohitra ao aminy ; Didim-panjakanalf-95-381 tamin'ny 26 may 1995 anasokajiana ny Kaominina ambonivohitra sy ny Kaominina ambanivohitra)

Misy sokajy telo ny Kaominina ambonivohitra : 01 Kaominîna ambonivohitra ivelan’ny sokajy Antananarivo Renivohitra ( Renivohitr'i Madagasikara) 06 Kaominina ambonivohitra sokajy voalohany Antsirabe 1 Antsiranana 1 Fianarantsoa 1 Mahajanga 1 Toamasina 1 Toliara 1 38 Kaominina ambonivohitra sokajy faharoa Faritany Antananarivo 1) Ambatolampy 2) Arivonimamo

191

3) Miarinarivo 4) Tsiroanomandidy Faritany Antsiranana 1) Ambanja 2) Ambilobe 3) Andapa 4) Antalaha 5) Nosy-Be 6) Sambava 7) Vohémar Fantany Fianarantsoa 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) Faritany Mahajanga 1) Antsohihy Ambalavao Ambohimahasoa Ambositra Farafangana lhosy Manakara Mananjary Vangaindrano

192

2) 3) 4) 5) 6) 7) 8)

Befandriana Nord Maevatanana Maintirano Mampikony Mandritsara Marovoay Port-Bergé

Faritany de Toamasina 1) 2) 3) 4) 5) 6) Faritany de Toliara 1) 2) 3) 4) 5) Betroka Mahabo Morombe Morondava Taolagnaro Ambatondrazaka Fenerive Est Maroantsetra Moramanga Sainte-Marie Vatomandry

193

Manaraka ny sata mifehy ny Kaontim-pitantanana ny voalam-panjakana sy ny Kaontim-pitantanana Entana mifanaraka amin'ny didy aman-dalàna manan-kery ny fitantanambolan'ny Kaominina ambonivohitra.(Lalàna lf-95-005 tamin’ny 21 jona 1995 mikasika ny teti-bolan’ny Vondrom-parftra anapariaham-pahefana) Mizara ho sokajy roa ny Kaominina ambanivohitra: 58 Kaominina ambanivohitra sokajy voalohany izay itoeran'ny Mpitana kaontin'ny Tahirim-bolam-panjakana Ézay misahana ihany koa ny andraikitry ny Mpitahiry vola kaominaly. (Didim-pitondrana lf-3738/96/MBFP/SG tamin’ny 14 jona 1996 nataon’ny Minisieran’ny Fitantanam-bola, ny Vola ary ny Planina) Faritany Antananarivo 1 ) Ambohidratrimo 2) Andramasina 3) Anjozorobe 4) Ankazobe 5) Antanifotsy 6) Betafo 7) Faratsiho 8) Fenoarivo Be 9) Manjakandriana 10) Soavinandriana Faritany Antsiranana TSY MISY Faritany Fianarantsoa 1 ) Ambatofinandrahana 2) Befotaka
194

3) Fandriana 4) Iakora 5) lfanadiana 6) Ikalamavony 7) Ikongo 8) Ivohibe 9) Nosifeno ( Midongy Atsimo) 10) Nosy Varika 11) Vohipeno 12) Vondrozo Faritany de Mahajanga 1) Ambato Boeny 2) Ambatomainty 3) Analalava 4) Antsalova 5) Bealalana 6) Besalampy 7) Kandreho 8) Mitsinjo 9) Morafenobe 10) Soalala

195

11) Tsaratanàna, Faritanv de Toamasina 1 ) Amparafaravola 2) Andilamena 3) Anosibe an'Ala 4) Antanambao Manampotsy 5) Brickaville 6) Mahanoro 7) Mananara Nord 8) Marolambo 9) Soanierana Ivongo 10) Vavatenina Faritany de Toliara 1 ) Amboasary Sud 2) Ambovombe Androy 3) Ampanihy 4) Ankazoabo 5) Bekily 6) Beloha 7) Belo sur Tsiribihina 8) Benenitra

196

9) Beroroha 10) Betioky 11) Manja 12) Miandrivazo 13) Sakaraha 14) Tsihombe 1288 no isan’ny Kaominina ambanivohitra sokajy faharoa izay itoeran'ny Mpitahiry vola kaominaly, tendren'ny Ben'ny tanàna nahazo ny fankatoavan'ny Solontenam-panjakana, ary misahana ny fampandehanana ny kaontin'ny kaominina. (Didimpitondrana lf-3739196IMBFP tamin’ny 21 lona 1996 du Ministère nataon'ny Minisiteran’ny Fitantanam-bola, ny Vola ary ny Planina)

197

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->