TEKNOLOJİ, Yıl 5, (2002), Sayı 1-2, 43-48

TEKNOLOJİ

SİLİNDİRİK BORULARDA TEK FAZLI MANYETO HİDRODİNAMİK AKIŞIN TEORİK VE DENEYSEL OLARAK İNCELENMESİ Ziyaddin RACABOVADİLOĞLU Z.K.Ü. Karabük Teknik Eğitim Fakültesi, 78200, Karabük, Türkiye. ÖZET Bu çalışmada, manyetikleşme özelliği olmayan bir malzemeden yapılan silindirik bir boruya dik manyetik alanın, tek fazlı laminer manyeto hidrodinamik akışa etkisi teorik ve deneysel olarak incelenmiştir. Teorik çalışmada, Slezkin Targ yöntemi kullanılarak hidrodinamik kuvvetler ortalama değerlerine indirgenerek akışkanın zamana ve konuma bağlı hız ve debi ifadeleri elde edilmiştir. Teorik sonuçlar, yapılan deney sonuçlarıyla karşılaştırılarak elde edilen sonuçların bir biriyle uyumlu olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Manyetik alan, manyeto hidrodinamik, debi, akış hızı, laminer akış. THEORETICAL AND EXPERIMENTAL INVESTIGATION OF ONE PHASED MAGNETOHYDRODYNAMIC FLOW ON CYLINDRICAL PIPES ABSTRACT In this study, the effect of a magnetic area normal to a cylindrical pipe made by a nonmagnetic material on one phased laminar magneto-hydrodynamic flow has been investigated as theoretical and experimental bases. In theoretical study, while decreasing hydrodynamic forces into average values by Slezkin Targ method, fluid velocity and viscosity values concerning time and location have been determined. Theoretical results have been compared with the experimental results, so that the achieved results have been seen as in harmony one another. Key Words: Magnetic area, magneto-hydrodynamic, flow velocity, laminar flow. 1.GİRİŞ Akışkan hareketlerine elektromanyetik alanın üzerine farklı bilim adamları tarafından birçok araştırma yapılmıştır 1,2,3 .Yapılan bu çalışmalarda manyetik alanın akışkan hareketlerine etkilerini ifade edebilen modeller geliştirilmiştir.Özellikle elektrik iletkenliği yüksek akışkanlara manyetik alanın etkisi incelenmiştir.Yapılan deneylerde akışkan olarak plazma, cıva, metal eriyikleri kullanılmıştır. Bu çalışmada ise düşük elektriksel iletkenliğe sahip ham petrolün laminer manyeto-hidrodinamik akışı, hidrodinamik problemlerinin çözümlerinde kullanılan Slezkin Targ yöntemi ile incelenmiştir 4,5 .

[

]

[ ]

Akışkanların manyetik alan etkisindeki hareketleri manyeto hidrodinamik denklemleri ile ifade edilirler.Bu denklemler genel olarak,
→ du → → ρ. = − gradP + ρ . g + η.∇ 2 u + δ × B  dt   → →

(1)

Bu kabullere göre silindirik koordinat sisteminde manyeto hidrodinamik denklemler aşağıdaki denkleme dönüşmüş olacaktır. t=0 anında u(r. 4.44 Borularda Tek Fazlı Manyeto Hidrodinamik Akışın Teorik Ve Deneysel Olarak İncelenmesi → → § →→ · 1 ∂B rot ¨ u × B ¸ + . = η. 3. ∂P ∂P ∂P = sabit = 0. hız bileşenleri. basınç değişimi konuma bağlı olmayıp.µ 2 . u r = uϕ = 0. Bu denklem sisteminin çözümü kolay olmadığından bazı kabuller yapılarak sistemin çözümü mümkün hale getirilir. Akışkan ideal olmayan ve sıkıştırılamayan bir akışkandır. ¸ − k1 . § d 2 u 1 du · ∂P du ρ . t) = u(R.t) = u(r. .« E − § u × B ·» ¨ ¸ ¹¼ ¬ © (3) (4) şeklinde yazılırlar.¨ 2 + . u ¸ = 0 ∂t © ¹ → ª→ → → º δ = γ .ρ © ¹ (2) ∂ρ § →· + div¨ ρ .∇ 2 B = ¨ ¸ ∂t ¨ ¸ γ . Eşitliklerden de görüleceği üzere. 2. MANYETO HİDRODİNAMİK DENKLEMLERİN SLEZKİN-TARG YÖNTEMİ İLE ÇÖZÜMÜ Yapılan kabullere göre elde edilen 5 nolu denklemi.t) =0 sınır şartında çözebilmek için denklemdeki (7) (6) ρ.H 2 (5) 2. Akış sadece B manyetik alanının etkisinde olup. Boru duvarları pürüzsüz olup. ∂r ∂ϕ ∂z olacaktır.u − ¨ dt ¸ r dr ¹ ∂z dt © k1 = γ . =0. du dt terimini. elektrik alanı etkimemektedir (E=0). Akış bir boyutlu olup. manyetikleşme özelliği olmayan bir malzemeden yapılmıştır. u z = u = u (r ) basınç artışları. sadece zamana bağlıdır. Yapılan kabuller: 1.0) =0 başlangıç ve r =R noktasında u(r.B 2 = γ .

u (r . K 0 (mr ) Bessel ve Makdonald fonksiyonlarıdır.¨ ¸ ¨ I (mR) − 1¸ k1 ¹ © 0 (14) eşitliği elde edilir. Bu C1 = ρ . Bu eşitlikte. ϕ (t ) = M .³ . ise (15) diferansiyel denkleminin karakteristik . Bu eşitlik.ϕ (t ) = 0 a= k1 R · § 1 ¸ ρ . r=0 noktasında.³ . (10) nolu denklemin genel çözümü. − m 2 . ϕ (t ) ' + a.I 0 (mr ) + C 2 . boru yarıçapı boyunca ortalama değeri ile ifade etmek gerekir [6] . (9) 1 ∂u ϕ (t ) = .ϕ (t ) dt R 0 dt R şeklinde ifade edilen. M. integral sabiti.ϕ (t ) + N k1 . (5) nolu denklemde yerine yazıldığında. köküdür. 2002 45 (8) ρ.e λ .K 0 (mr ) − şeklinde olur. yani boru ekseninde akış hızı belli bir değere sahip olacağından. ∂ 2 u 1 ∂u ρ .t şeklinde olacaktır. Sayı 1-2.I (mr ) . du 1 du = ρ . C 2 = 0 kabul edilmiştir.Burada. (9) nolu denklemi dikkate alınarak sadeleştirildiğinde.dr ¸ 0 0 ¹ © (15) (16) olacaktır. t ) = ρ .dr = ρ . C 2 integral sabitleri.ϕ (t ) + N + .TEKNOLOJİ.¨1 − ¨ R.ϕ (t ) + N § I 0 (mr ) · . . u (r .u = 2 r ∂r η ∂r m2 = k1 η N= ∂P ∂z (10) (11) eşitliği elde edilir. durumda. ρ . Denklemde. t ) = C1 . Yıl 5.I 0 (mr ) C1 ifadesi (12) denkleminde yerine yazıldığında.ϕ (t ) + N k1 (12) C1 .³ I 0 (mr ). (13) olacaktır. I 0 (mr ).dr R o ∂t R şeklinde ifade edilip. (15) nolu denklemin çözümü. (17) λ.

manyetik alanın etkisini deneysel olarak inceleyebilmek için Şekil 1.Akış kararlı hale geldiğinde. M‘in bu değeri (19) nolu denklemde yerine yazıldığında (5) nolu denklemin (6) ve (7) gibi başlangıç ve sınır şartlarında çözümü elde edilmiş olur.I 1 (mR) 2· . (19) M = N ρ (20) şeklinde bulunur. Tanka doldurulan ham petrol basınçlı hava ile harekete getirilmiştir. akış hızı ve debi ifadeleri.t k1 ¨ I 0 (mR) ¸ ¹ © ( ) (21) Bu ifadeye bağlı olarak akışkanın debisi için.R.t + N § I o (mr ) · . yani teorik olarak t = ∞ olduğunda. u (r . (18) ρ . Akışın ortalama hızı u D = Q D / A ifadesi ile hesaplanmıştır.I (mR) − π .t . Başlangıç şartından yararlanarak M integral sabiti.46 Borularda Tek Fazlı Manyeto Hidrodinamik Akışın Teorik Ve Deneysel Olarak İncelenmesi λ = −a ϕ (t ) ifadesi (14) nolu denklemde yerine yazıldığında.r. 1 − e λ . 3. (23) u (r ) = N § I 0 (mr ) · . Manyetik alanın etkisinin olmadığı halde ve manyetik alan şiddetinin çeşitli değerleri halinde debi ölçü kabı ile.¨ − 1¸ k1 ¨ I 0 (mR) ¸ ¹ © Q= N § 2π . Teorik hesaplamalar ise (23) ve (24) ifadelerine dayalı olarak yapılmıştır.M .dr = 0 R N § 2π . . t ) = ¸ ¨ I (mR) − 1¸ k1 ¹ © o olacaktır. basınç artışı ise diferansiyel manometre ile ölçülmüştür.I 1 (mR) 2· λ . t ) = N § I o (mr ) · . 1 − e k1 © 0 ¹ ( ) (22) yazılabilir. Bu ifadelerden elde edilen teorik sonuçların doğruluğunu gösterebilmek için deneyler yapılmıştır. DENEY DÜZENEĞİ ve DENEY SONUÇLARI Akışkan hareketine.R ¸.’de görülen deney düzeneği kurulmuştur.¨ − 1¸.I (mR) − π .e λ .¨ ¸ ¨ m.’de verilmiştir. Q(t ) = 2π .³ u.R. Elde edilen sonuçlara göre manyetik alan şiddetinin çeşitli değerlerinde ortalama akış hızının basınç artışına göre değişimi Şekil 2.¨ ¸ ¨ m.R ¸ k1 © 0 ¹ (24) ifadelerine dönüşecektir.¨ u (r .

Vanalar 3 . U (m/s) 15 10 5 0 0 2 4 6 8 10 12 14 (∆Px10 ) 6 Basınç Artışı ∆P.Hava ile doldurulmuş tüp 6 .Birleştirici borular 5 . 2002 1 .Diferansiyel manometre 7 – Tank 8 . Akışkan hareketine manyetik alanın etkisini incelemek için kurulan deney düzeneği (Ux10 ) 25 20 3 Teorik Deneysel H=0 A/M H=0 A/M H=25 A/M H=25 A/M H=50 A/M H=50 A/M H=60 A/M H=60 A/M H=75 A/M H=75 A/M Akış Hızı. MPa Şekil 2.Manyetik alanı oluşturan aygıt 4 .Ölçü kabı 2 . Sayı 1-2.Etalon manometre 47 1 8 7 6 2 3 4 5 Şekil 1.TEKNOLOJİ. Manyetik alan etkisindeki akış hızının basınç artışı ile değişimi . Yıl 5.

Peredaça Nefti b Çilindiriçeskix Truboprovodax..A.s/m2 ). : Akışkanın hacmi (m3). Genel hidrodinamikte kullanılan Slezkin-Targ yöntemi manyeto hidrodinamik problemlerinin de çözümlerinde kullanılabilir. 4. r KAYNAKLAR 1. : Akışkanın özgül elektriksel iletkenliği (1/Ohm. teorik ve deneysel sonuçların birbiriyle uyum içerisinde olduklarını göstermektedir. z. 5. Manyetik alan etkisinde bulunan ham petrolün debisinde ve akış hızında belirli şekilde fark edilebilir artışlar olduğu görülmüştür. 3. : Zaman (s). Magnitnaya Gidrodinamika. : Basınç artışı (MPa). Bu oranlar. : Silindirik sistemin koordinatları.3. 1990. Akış yönüne dik olarak yerleştirilen manyetik alanın şiddeti artırıldığında akış hızı ve debisi artmaktadır. : Nabla operatörü. : Borunun yarıçapı (m). : Akışkanın teorik debisi (m3/s). NO 7.O. : Yerçekimi ivmesi (m/s2). : Akışkanın deneysel debisi (m3/s). İssledovaniye Vliyaniya Magnitnogo Polya na Dvijeniye Jidkostey s Çelyu Sozdaniya Elektromagnitnoy Oseçki Neftegazovız Fontanov. Moskova. 2. : Manyetik alan indüksiyonu (Wb). Doktorskaya Dissertaçiya.1967.1 civarında olmuştur. : Akışkanın dinamik viskozitesi (kg.. O Sostoyanii Rabot v Oblasti Vozdeystviya Magnitnıx Poley na Vodu. Moskova. teorik ve deneysel hızlar arasındaki hata ise %5. Bakü.A. Radjabov Z. Çebes A.İ. Slezkin N. 1984 Klassen V. : Akışkanın teorik akış hızı (m/s). Dinamika Vyazkoy Nesjimayemoy Jidkosti. : Manyetik alan şiddeti (A/m). Teorik ve deneysel debi sonuçları arasındaki fark %4.. 3. 2.İ. Magnitnaya Gidrodinamika.m).. 1979. 1989. Geri Dön . 6. t R H B V uT uD η ρ γ δ g QT QD ∆P ∇2 ϕ . Neft i Gaz. Moskova. Çernikin V. Kauling T. Jurnal. Moskova. SONUÇLAR 1.1955.. : Akışkanın yoğunluğu (kg/m3). Moskova.48 Borularda Tek Fazlı Manyeto Hidrodinamik Akışın Teorik Ve Deneysel Olarak İncelenmesi 4. : Akışkanın deneysel akış hızı (m/s). Semboller u : Akışkanın akış hızı (m/s). : Elektrik akım yoğunluğu (A/m2)..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful