Microsoft Açik Sistemi neden karaliyor ve ondan niye korkuyor?

Açik Sistem Hareketi üyesi Eric S. Raymond
Geçtigimiz Mart ayinin sonlarinda Microsoft sirketi Açik Sistem'e karsi büyük bir kampanyaya girismistir. Hedef kitlesi Amerikan sirketlerinin yüksek rütbeli yöneticileri olan bu propaganda ile Açik Sistem'e güya savas ilan etmistir. Bir çok konusma ve basin toplantisi ile Linux ve onun ile ilgili teknolojileri antiamerikan(yani onlarin deyisiyle vatana düsman) ve adeta kansere benzetilmek istenmistir. Kullanilan lisan ise tuhaf bir sekilde General Jack D. Ripper'in ,1964 'de çevrilmis olan Dr. Strange Love(How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb) isimli filmindeki paranoyak monologlarini animsatiyor. Bu monologlarda General, Sovyet Rusyanin Amerika için olusturdugu tehdidi anlatiyordu. Microsoft, etkilemeye çalistigi müsterilerini, Açik Sistem yazilim ve teknolojilerini eger ki kullanirlarsa, hayatlarinin tümden zehir olacagina ikna etmeye çalisiyordu. Böyle bir hatanin neticesinde sanki bütün meslek sirlarini ve isleriyle ilgili ayrintilari kamuoyunun saldirisina açik bir duruma getireceklerine inandirmaya çalisiyordu. Bunlar gerçekle ilgisi olmayan gülünç iddialardir. Açik Sistem yazilimlari Internet'in daha basindan itibaren belkemigini olusturmuslardir. Internetteki degisik servisler olan DNS(domain name server-alan adi sunucusu), iletiler(e-mail) ve web'in kendisi hepsi açik sistem yazilimlari tarfindan yürütülüyor ve interneti kullanan sirketler hergün bunlardan faydalaniyor. GNU C derleyicisi (C dili bir çok uygulamanin yazildigi temel dillerdendir, herhangi bir C programi kaynagindan kendiniz derlemek istediginizde bir derleyiciye ihtiyaç duyarsiniz. GNU (GNU's Not Unix) Serbest Yazilim Vakfinin olusturmaya çalistigi serbest isletim sisteminin ögelerini içerir. GNU C derleyicisi de bunlarin en önemlisidir.) ise "her" yerde mevcuttur. Sadece Linux veya diger serbest isletim sistemlerinde degil, mesela Sun Microsystem'in isletim sistemi Solaris'de, Hewlett-Packard'in HPUX'unda, ve bir çok profesyonel (parali) Unix türevlerinde temel derleyici durumundadir. Büyük sirketlerin merkezi bilgisayar sistemleri de bunlara dahildir. Bütün bu örneklerin hiç birinde Açik Sistem yazilimlarini kullanmak bu sirketlerin degerli bilgilerini veya parali (kapali) yazilimlarini açiga çikarmalarini veya kamuoyuna açik bir hale getirmelerini gerektirmemistir.

Burada yapilmak istenen, açik sistem lisanslarindan biri olan GPL (GNU serbest isletim sisteminin genel anlamli lisansi - general public license -) ile diger serbest yazilim lisanslarin birbirine karistirilmasi. Bir mevcut yazilimdan yeni bir yazilimin üretilmesi ve o yazilimin kullanimi da birbirine karistirilmaya çalisilmistir. Halbuki bir çok serbest yazilim lisansi GPL'den farkli olarak, kendi programlarindan üretilen yeni programlarin kaynaklarinin açik olmasini gerektirmiyor.

Korku ,Belirsizlik ve Güvensizligi Dagitmak
Fakat bu kampanya Microsoft'un kendisinin hiç bir sekilde açik sistem yazilimlarindan faydalanmamasini gerektiriyordu. Halbuki 18 Haziran'da The Wall Street Journal yillardir bilinen bir gerçegi ilk defa olarak açikliyordu. Microsoft'un serbest email servisi Hotmail, serbest bir isletim sistemi olan FreeBSD ile çalistiriliyordu. Belli ki büyük yük altinda çalisabilecek güvenilir ve saglam bir sistem için açik sistem yazilimlarini kendi zayif ve kirilgan ürünlerine tercih ediyorlardi. Ayrica Linux'u World Wide Web'i ,Interneti yaratan programcilar toplulugunun yillardan beri bildigi ve söyledigi üzere Microsoft yazilimlari bir açik sistem yazilimi olan Berkeley Software Distribution (BSD)'nin izlerini tasiyordu. Bir unix türü olan bu paketin bir çok fonksiyonunun Microsoft'un fonksiyonlarina temel teskil ettigi asikardi. Bu Microsoft'un ileri gelenleri tarafindan ilk önce inkar edildi. Iki gün sonra ise kendileri de bu gerçekleri kabul etti. Fakat simdi cevaplayamayacaklari bir soru ile karsi karsiyalar, o da kendilerinin tercih etmelerine ragmen müsterilerinin açik sistemden uzak durmasi gerektigini nasil açiklayacaklaridir. Bu sorunun cevabini biz çok rahatlikla verebiliriz, nitekim bunun için uzay bilimi okumus veya üstün algilama kabiliyetlerine haiz olmak gerekmiyor. Kurmus bulundugu yazilim tekelini, müsterilerine uyguladigi - kendi sistemine mahkum etme stratejileri ile ayakta tutmaya çalisan Microsoft, bir kaç yil önce bazi çalisanlarinin disariya sizdirdigi yazismalardan, ki bunlar Halloween Documents olarak ünlenmistir, da anlasildigi üzere Açik Sistem'i kendi tekelini yikacak bir "tehdit" olarak görmektedir. Teknik olarak degerlendirilecek olursa, açik sistemin her gün gerçek kosullarda denenen ve tekrar gözden geçirilerek hatalari

Böylelikle Microsoft'un gelecek ile ilgili planlarini fonlayacak bütcesinden de büyük bir dilim eksilmis oldugu anlasilmaktadir. . güvenilir ve güçlü olmasindan ileri geliyor. uluslararasi Data Group. Port Chester N. kendisi de Linux gibi bir açik isletim sistemi olan BSD. Bu yüzden paket program satislarinin da azaldigi ve Microsoft'un pahali Windows ve Office yazilimlarinin da revaçtan düstügü sanilmaktadir. tarafindan yapilmis. H. Kisacasi büyük bilgi merkezlerinin bilgisayar yazilimlarini tekelinden yitirmeye baslayan Microsoft bu stratejisini desktop pazarinda basariya ulastirmaya çalisor. "High end" pazari hakkindaki bu arastirmalar. Buna karsin her ay Internet-sunucu olarak kurulumu yapilan Linux aygitlarinin Windows 2000 satislarini solda sifir biraktigi görülüyor. 98 ve NT4.0) Windows'un yeni ürünlerini almak da çekimser kaliyorlar. Ekonomik yönden bakacak olursak açik sistemin düsük maliyetli olmasi ve el bilgisayarlarindan tutun da Microsoft'un Hotmail'ini çalistiran büyük bilgisayar merkezlerine kadar genis bir yelpazede problemsiz çalismasi. Pazar payi kaybi Bildiginiz üzere ev bilgisayari pazari artik doyum noktasina ulasiyor ve eski isletim sistemi sahipleri (Windows 95. Diger bir taraftan düsen donanim fiyatlari geleneksel olarak yazilim için ayrilan paranin da azalmasina sebep olmus. Daha bitmedi. bütün yazilimlarini bedavaya vermeleri gerekir kanisini tasiyan bu kesim. Linux ile birlikte büyük sirketlerin bilgisayar merkezlerini Windows'un elinden almaya baslamis. Yazilim üreten sirketlerin dikkat etmesi gereken konu.bir çok programci tarafindan düzeltilen yazilimlari. Brown Associates Inc. Microsoft'un hedef listesinin basinda bulunmalaridir. Desktop pazarinin %92 elinde tutmasina ragmen Microsoft donanim satislarinin azalmasindan etkileniyor. Y. Microsoft'un disariya kapanik yazilim fabrikalarinda üretilen ve satilacagi güne kadar hiç bir müsterinin kullanimina ve deneyimlemesine sunulmayan kapali türü yazilimlarini geride birakmistir. Bu arastirmayi yapan Netcraft burda sadece Internet ile ilgili sunucularin belirtildigine dikkat çekiyor. Microsoft'un propagandalari ile tam anlamiyla panik oluyor. Boston ve D. Eger açik yazilim kullanirlarsa.

Elinde bulundurdugu ve büyük olmanin verdigi avantajla sagladigi kaynaklari kullanarak bu son ataga kalkismistir. Uyguladiginiz takdirde ise. Açik sistem usülü ile. Bütün bu masraflardan tek kalemde kurtulmak neden münkün olmasin? Microsoft bu sorulari aklinizdan bile geçirmenizi istemiyor.Simdi Microsoft'un gerçekci analistlerinin üstlerine anlattigini tahmin ettiklerinizle.NET agi onun son çirpinislari sayilabilir. Diger bir yönden bakilacak olursa Microsoft'un müdahalesi ile yükselen hisselerinin gelecekte hangi kaynaklardan beslenecegi de belirsizdir. Yazilimin kaynaklarinin kapali olmasi bu çalismalari ne kadar zorlastirdigini tahmin edebilirsiniz. Bu sorular özellikle Microsoft gibi bir yazilim tekelini ayakta tutmaya çalisanlarin uykularini kaçirmaktadir. Eger Açik Sistem'in gelismesini engelleyen politik ve kültürel çekinceler de ortadan kalkarsa. yani bir çok denek programcinin denemesi ve düzeltmesi ile ortaya çikan yazilimlar her gün problem çözme ve temel servisleri ayakta tutmaya yeterli ise. Bu kiskaçtan kurtulmak için Microsoft'un son kozu olarak sarildigi . Onun yerine bu yöneticiler agir agir bazi sorular sormaktadir. Buna . kamuoyu önünde Microsoft sözcülerinin açikladiklarini bir zihninizde karsilastirin. Diger bir %40 ise yazilim entegrasyonu (degisik yazilimlarin uyumlu bir sekilde çalisir hale gelmesi) için harcanir. Microsoft kaçinilmaz sonuna yaklasmis olacaktir. Bugün aklinizdan geçirdiginizi yarin uygulayabilirsiniz. Amaci ise desktop pazarini bir diger yoldan kendisine mahkum etmektir. The Wall Street Journal'in da ortaya çikardigi gibi Microsoft'un karalama kampanyasi aslinda bir yalanlar kampanyasidir. neden tek bir adresten ve üstelik kapali yazilimlar temin edilsin? Neden yazilim bir tüketim malzemesi olmasin ve yazilim sirketleri servis konusunda rekabet etmesinler? Deutsche Bank'dan Alex Brown'un tahmini ile yazilim harcamalarinin %30 lisans için yapilan harcamalardir. teknik açidan kendini kanitlamis ve Microsoft'un çalisanlarinin bile itiraf ettigi (bakiniz Halloween Documents) üzere imrenilecek bir seviyeye gelmis olan açik sistem yazilimlari pili bitmis bir teknoloji tekeli olan Microsoft'un hazin sonunu hazirlayacaktir. Sundugu dijital kimlik ve sadece kayitli kullanicilarinin faydalanabilecegi türü servisler yelpazesi ile tekelini korumaya çalisacaktir. Düsünülmemesi gerekenlerle mücadele Bilisim sektörü temsilcilerinin tek bir kaynaktan bütün araç ve gereksinimlerini karsilamasi gibi ütopik bir hayal da böylelikle yavas yavas suya düsmektedir.

Linux'u insanlarin özel ve sahsi "beyin eserlerine" el koyan zihniyet olarak sergilemek ve böyle tanitmak belki eninde sonunda bazi yasa tasarimcilarini etkileyecektir. bütün bigisayarlarin standard bilgi alis verisi yönetmeligi veya akil almaz copyright kanununa eklenen ek maddeler) özel beyinsel ürünlerin korunmasi adi altinda ortaya atilan. Herkesi sömüren tekellerinin ayakta durabilmesi için. altmisli yillarin hippilerine benzer (tek fark GPL yazili Tisort giymeleri) komün hayati yasayan kisiler oldugunu iddia ederek ve tabiiki bunlardan çok daha etkili olabilecek kanuni önlemler önererek. Mesela Digital Millenium Copyright Act (DMCA) diye ünlenen yasa tasarisi ile hem program gelistirenler hem büyük yazilim tüketici sirketler hedeflenmektedir. Tabii amaçlarina ulasmak için daha rafine yöntemler seçiyorlar. Internet'i kullanarak gelisen bu toplulugun bertaraf edilmesi gerekiyor. Açik koda karsi kayda deger bir hukuki girisimin bugüne kadar vuku bulmamasi IBM gibi firmalarin Linux'a önemli yatirimlar yapmis olmalari ve böyle bir ataga kendi avukatlar alayi ile cevap vereceklerindendir. Demek ki yazilim müdürleri oldugu kadar senatörler de Microsoft'un propagandasinin hedefidir. Ayni sekilde lisanslar patent kanunlarin satir aralari degerlendirilerek yaratici programcilarin ve bunlari çalistiran sirketleri sikistirmak için kullanilir. Bu saygideger beylerin daha önceki bir takim firsatlarda (mesela DMCA. Nitekim aleyhinde sonuçlanabilecek bir hukuki meydan savasi Microsoft'un mevcut durumunu pek yapici bir katki saglamiyacaktir. Açik ve serbest yazilim üretenlerin yarin öbür gün. ama kanun yapicilarini ve yasama yetkisini kontrol etmek öyle degil. hatta açik sistemi ahlaksiz ilan ederek insanlari ondan sogutmalari gerekiyor. insan zihni ile ortaya getirilen her türlü arti degerin sahiplerinden alinarak kamuoyuna serbestce dagitilmasini talep edeceklermis izlenimi yaratarak. Açik sistem yazilimlari bir sekilde sabote etmek veya onlari kanunlarla yasaklamak. biraz önce saydigimiz etkenleri uçuca eklemeniz ve tablonun Microsoft açisindan hiç de içaçici olmadigini kesfetmeniz gerekiyor. her ne sekilde olursa olsun.Microsoft gibi büyük bir sirket niye gerek duysun diye sorarsaniz. Belki mahkemelerden medet ummak simdilik Microsoft için bos. fakat aslinda tekeli-ayaktatut stratejilerin sonucu olan bir takim yasa-oyunlarina istirak . açik yazilim üreten programcilarin hepsinin berdus.

Aslinda geçmisde ancak kamuoyundan uzak. Mohandas K. Microsoft belkide bunlarin devamina oynuyordur." Gandhi siddetten uzak durarak yürütülen her aktif mücadelenin son merhalesini tarif ediyor sanki. yalanlara sarilirsiniz. Kendilerini zor duruma düsüren açik kodun beklenmedik yükselisinden ziyade olasi zararlarina dikkatleri toplayarak açik koda saldirmak Microsoft stratejistlerinin mükemmel bulusu olsa gerek. Açik kod faydalimidir. Tipki Microsoft'un bu davasinda oldugu gibi. Sonra sana gülerler. Sonra sen kazanirsin. Nitekim Microsoft hafife alinmayacak bir irade ile açik koda yüklenmek için kamuoyuna inmistir. Bir ara seninle savasmaya baslarlar. Buna göre biz de zafere yakinlasmis olmaliyiz. özel davet ve is konusmalarinda. Çünkü yavas ama emin bir sekilde programlama platformunu ele geçiriyoruz. Eger gerçekler sizin yaninizda degilse Eger gerçeklerden güç bulamiyorsaniz. Kamuoyuna açik kodun kendilerine bir sey ifade etmedigini söyledikleri o günlerde böylesine yüksek riskli fakat yüksek beklentili bir çark etmelerinin arkasinda bu gizli emeller olmali. üst düzey yöneticilerle yüzyüze yapilan görüsmelerde kullanilan bu üslup ve taktikler hiç yansitilmasaydi ve Linux'un büyümesine engellemek için ortaya konulan bu çabalar böylesine büyük çapta bir kampanyaya dönüstürülmeseydi Microsoft'un amaçlarina daha uygun düserdi. görmezden gelirler. Bunun için Microsoft'un savas stratejisine birebir cevap vermek bile zorunda degiller. Bunlara Microsoft'un inkar boyutuna varan "asparagas"larini da eklersek. Gandhi'nin su meshur sözlerini tekrarliyalim: "En basta seni tanimaz.ettikleri görülmüstür zaten. aslinda açik kodun sonuçlarinin kendilerini etkilemeye basladigini yadsimaya çalismaktadirlar. Microsoft'un sergiledigi her yeni açiktan Linux'un programcilari ve açik kodun savunuculari tüm güçleriyle yükleneceginden emin olabilirsiniz. açik kodun zafere yaklastigini görebiliriz. Nitekim fazla mesai den yorulmus bilgisayar mühendislerinin defalarca restart ettikleri bilgisayarlarindan ve registry hatalarindan ve inanilmaz güvenlik açiklarindan ve programlama dili kütüphanelerinin çöküsünden ve nihayet Windows'un meshur Mavi Ekranlarindan ne denli bikmis olduklarini tahmin edebilirsiniz. zararlimidir tartismasini kamuoyuna indirirken. .

bilgisayarcilar arasinda geçen bu beyin mücadelesinin toplumun genel faydasi için ne kadar agirligi vardir? Ha açik sistem ha kapali yazilim. Zafer bizim için önemlidir.com . Eger öyle olursa bu herkes için iyi demektir. Eric S. Raymond IEEE Spectrum Agustos 2001 Çeviren: Berk Emdin berkemdin@ixir. Microsoft'un cevaplarini da biliyoruz. Bu olusumun ekonomimizi. Neden diyeceksiniz? Bilgisayarcilarla. yoksa açik standartlar ve milyonlarca sesin mevcut oldugu bir forum mu olmasini istersiniz? Tekelleri koruyan ve tekellerin yönettigi bir iletisim altyapisi mi.Bilgisayarcilar toplulugunun sik sik güç almak için tekrarladigi bu sözler artik yerini bulacaktir. yoksa özgürlük mü? Kullanicilarin kullanacaklari yazilimlari seçebilecegi mi. ne olmus yani? dememelisiniz. gelecekte toplumumuzun ve dünyanin yasayacagi medeniyetini etkileyecegini söylemek abarti mi olur acaba? Bilgi toplumuna dönüstügümüz günlerde bilginin tek bir sirketin kontrolünde akan bir meta mi. yoksa kullandiklari yazilimlar tarafindan kontrol edilenler mi olmasi gerekir? Biz bu sorularin cevaplarini biliyoruz.

Java Virtual Machine) ve Java programlama dilini ihtiyaçlara göre yeniler. Java Platformunu (Java Sanal Makinesi . Java teknolojisi yazimizin konusu olduguna göre JavaScript'in html sayfalara bazi dinamik özellikler getiren (kayan yazilar. Java'nin bu kadar çok tutulmasinin en genel sebebleri sunlardir: • Basitlik: Java ögrenmesi kolay bir dildir. Niçin Java? Devamli degisen bir programlama dilini kullanmak biraz ürkütücü gözükebilir. Bir sirket tarafindan gelistiriliyor olmasi onun tescilli bir dil olmasi anlamina gelir. Ayrica yazilan kod da son derece basit ve anlasilabilirdir. fare üzerine gelince degisen resimler vs. Sun. eskiden kullanilan bazi metodlari ya da biçimleri özellikle güvenlik sebebiyle yeni sürümlerinde kullanilmasina izin vermeyebilir. . Biraz programlama geçmisi olan özellikle de C++ gibi nesne tabanli bir dilde deneyimi olan kisi için Java'yi anlamak çok kisa bir zaman alir. Kelime anlami ise ünlü Java ambleminin hatirlattigi gibi. ancak görece "açik" olarak gelistirilen Java'nin tescilli olmasindan Java'yi kullanan hiçbir programci sikayet etmez. daha dogrusu ikisinin birbirinden ayri kavramlar oldugunu bilmeyen insan sayisi hiç de az degil. Java ismi bir programla dilini ve bir platformu belirtir.) bir komut (script) dili oldugunu belirtip geçmemizde yarar var. "aci kahve"dir. Ancak gelisen. Java ile yazdiginiz büyük ölçekli bir yazilimi Java dilindeki degisikler dogrultusunda. özellikle de olumlu yönde gelisen bir dil olmasi. heyecanli bir programlama yasatsa da artilari sayesinde çok tutulmasini saglar. ki bu hakli bir kaygidir.Java Teknolojisi Java Nedir Java'nin Internet üzerinden batak oynamiza yaradigini tahmin etsek de Java ile JavaScript arasindaki farki. Çünkü zamanla dil. Sun Microsystems'de bir grup yazilim uzmani tarafindan gelistirilmektedir. yeni Java platformunda çalismasi için yenilemeniz gerekebilir. hiçbir özelligini degistirmeseniz bile. Bir çok yildiz (*) ve 've isareti' (&) içeren C++ kodunun yaninda Java kodu siir gibi görünür. Java.

Dagitik Programlama Java'da dagitik programlama dil ile gelen bir özelliktir.• • • • • • • Mimariden Bagimsiz Olma Java ile yazilan programlar her platforma çalisir. ayri bir kütüphane kullanmaniza gerek yoktur. Güç Java sadece küçük programlar yazmak için degildir. . Bu sayede ayni anda. Programi baska platformlara aktarmak için güç sarfetmeye gerek yoktur. RMI (Remote Method Invocation . Bu yapi programciyi nesne tabanli düsünmeye zorlayacagindan üretkenligi arttirir. Çalisma zamaninda ortaya çikabilecek hatalar (dosya bulunamamasi. Internet baglantisi kurululamamasi) çerçevelenmistir ve programci istisna yakalama mekanizmasi (Exception Handling) ile bu hatalari dikkate almaya zorlanmistir. Kaba bir yaklasim. Java ile büyük araçlar tasarlanabilir. ancak Java'da bu yapilamaz. Aslinda Java ile büyük araçlar tasarlamak bir çok anlamda daha kolaydir. Çok klasik "if (a=5)" hatasi Java'da gerçeklesmez. ayni isi yapan Java programinin C++ programindan yari yariya daha kisa bir sürede yazilabilecegini gösterir. Hatasiz kod Java ile çalisma zamaninda ortaya çikan (runtime) hatalar çok zor gerçeklesir. Güçlü tip denetimi sayesinde bir nesnenin baska bir nesne yerine kullanilabilme durumlari kati bir sekilde belirlenmistir. Bugün en yaygin kullanilan nesne tabanli programlama dillerinden biri olan C++'da nesne tabanli kod ile nesne tabanli olmayan kod bir arada yazilabilir. Bu sayede kolayca. program içerisinde programin birden fazla ufak kisimlari arka planda. Java'nin gelistirilken Internet'te dagilma özelligi hep göz önüne alinir. Çok Görevlilik (Multithreaded) Java ile çok görevlilik dilin kendisiyle gelir. örnegin PC üzerinde Windows veya Linux ve Macintosh üzerinde MacOS ile çalisan kullanicilar tamamen ayni program araciligi ile birbirleri ile kagit oyunu oynayabilirler. sunucu istemcide çalisan Java programindaki yöntemi çagirip göre döndürdügü degeri alabilir.Uzak Yöntem Uyarimi) mekanizmasi sayesinde örnegin. ya da ayni anda çalisabilir. Java'da yeni bir yapi nesneler ile olusturulmak zorundadir. Pek çok hata kodun derlenmesi sirasinda ortaya çikar ve düzeltilir. Nesne Tabanlilik Java Smalltalk'dan bu güne uzunan. "nesne tabanlilik" ilkesini zorunlu bir altyapi olarak kurmustur. Bu özelligi sayesinde Internet bulunan Java appletleri güvenle çalistirilabilir. Güvenlilik Java programlari çok çesitli güvenlik seviyeleri ile bir çok ihtiyaca cevap verecek sekilde çalisabilir.

Java 2. Yani exe dosyasi içerisinde Windows isletim sisteminin anlayabilecegi "makine kodlari" içermektedir. örnegin Linux'e birebir kopyalansa da orada çalistirilamaz. Windows çalisma ortaminda çalistirilabilir dosyalarinin uzantilari exe ya da dll'dir. isteyen her üretici bir sanal makine yazabilir. Ancak çogu zaman kod üzerinde degisiklikler de yapmak gerekir. Bu Java'nin "Bir kere yaz. Sanal makine özellikleleri Sun tarafindan belirlenmistir. her yerde çalistir!" ilkesini açiklar. J2SE. ayrintilar için baglantilara bakiniz. Programci tercihen bir program gelistirme arabirimiyle programin kaynak kodunu yazar. Ancak bu exe dosya baska bir platforma. ancak istisnalar disinda geçerli de. Java ile yazilmis bir program ise her platformda çalisir! Oldukça iddiali bir söz. Programi Linux'da çalistirmak için kodun Linux için yeniden derlenmesi gerekir. Ya da el bilgisayarlari için KVM de basarili bir sanal makinedir.Java Nasil Çalisir Java'nin nasil çalistigini anlamak için önce baska dillerin nasil çalistigini anlamak gerekir. Bunun sebebi programin Windows için "derlenmis" olmasidir. Pencere arabirimini kullanan bir program için (ki bilindigi gibi artik hemen her program böyledir) kodun çogunun sifirdan yazilmasi gerekir. Java Sanal Makine Java ile çalisan bir program her platformda çalisir sözü teknik anlamda tam olarak dogru bir tanimlama olmayacaktir.) Java API . Yazdigi bu program derleyerek çalistirilabilir bir dosya elde eder. (Aslinda Sun Java. (Java Virtual Machine . J2ME ve J2EE isimlerini tescil ettirmistir.JVM) isletim sistemi üzerinde mini bir isletim sistemi olarak çalisir. Bunun için Java dilinin kendisinden pek çok güzel özelligini aldigi C ya C++ dilini seçilebilir. Internet Explorer altinda Java apletlerini Microsoft'un IE'ye entegre ettigi Microsoft Virtual Machine sayesinde çalistirabiliyoruz. Java Sanal Makine. Aslinda bir Java programi sadece tek bir platformda çalisir: Java Sanal Makine.

java dosyasinda sadece bir sinif tanimlanmasi Java'nin en çok dert yanilan özelliklerinden biridir.java dosyalari programlarin kaynak kodunu içerir. Microsoft'un yeni .API (Application Programming Interface .jar Dosyalari Bu dosyalar .class Dosyalari Bu dosyalar derlenmis "bytecode"lardir. . Java Neler Yapabilir Iletisim teknolojilerin hizla kendini yenilemesi ve farkli teknolojik araçlari (Windows kurulu masaüstü bilgisayari. Programin JVM için önergeleri bu dosyalar içerisinde bulunur.) ortak bir dilde konusturma istegi Java teknolojisinin bir çok büyük sirket tarafindan desteklenmesini sagliyor. el bilgisayari.NET stratejisinin en büyük rakibi olan Java teknolojisi'ne destegini çekip Windows XP ile IE altinda Sanal Makine'yi .java Dosyalari . . cep telefonu. Örnegin programci sinüs fonksiyonunu temel calculus baglantilari ile elle yazmak zorunda kalmayip bunu "java. televizyon vs. Kisisel bilgisayarlar için yazilmis API içerisinde bulunan paketlerden bazilarinin görevleri sunlardir: • • • • • • • Sayi ve yazi islevleri Dosya yazma ve okuma Resim olusturma Arabirim tasarlama Ag islevleri Güvenlik Veritabani erisimi Özellikle güvenlik ve ag ile ilgili paketler Java'nin Internet üzerinde çok popüler ve kullanisli olmasini saglamistir. Bir .Uygulama Gelistirme Arabirimi) dilin sundugu önceden programlammis ve iyi tanimlanmis arabirimlerle programci sunulmus çesitli islevlerin genel adidir. . Dosya herhangibi JVM'de çalisabilir. Özellikle appletler için daha kolay bir tasinabilirlik saglar.Math" paketi sayesinde dogrudan kullanabilir.class dosyalarinin toplanip sikistirilmis halidir.lang. Linux kurulu masaüstü bilgisayari.

seri iletisim baglantisi. Java sunucu sayfalari sayesinde dinamik ag içerigi saglanir. Prensipte Microsoft'un ASP teknolojisine benzer ancak ASP sayfalarinin sundugu nesneler sadece Microsoft platformunda çalisan COM nesneler iken JSP sayfalarinda platform bagimsiz Java nesneleri kullanilir.JNI) Java ile C. CGI teknolojisinin alternatifidir. Bu sayede Java'nin yapamadigi islevler de (örnegin platform bagimli islevler) de Java ile kullanilabilir. * Java Bagimsiz Arabirimi (Java Native Interface . Java teknolojisi sadece küçük appletler degildir. ihtiyaçlara göre kullanilir. çok platform destekli program bilesenleri.JSP) Java diliyle bütünlesik yazilan ag sayfalaridir. üç boyut ya da ileri resimlemedir. tarayicilari ve merkezi dosya sunucusu ile kurulu bir yerel agi bu teknolojinin kullanim alanina örnek verebiliriz.kaldirmasi bu durumda pek sasirtici olmuyor. Internet için en önemlileri sifreleme gibi islemleri gerçeklestirir. gelisen Java teknolojisi elektronik iletisimin. Programlar için olanlarindan bazilari çoklu ortam. Java platformunda yazilmis pek çok da API bulunmaktadir. * Servlet Istem ile çalisan Java ag sayfalari gibi sunucularda kullanilir. C++ ya da assembly gibi dillerin birlikte kullanilmasini saglayan arabirim. XP altinda Java programlari ya da apletleri çalistirilamayacagi anlamina gelmiyor. JINI kullanilarak olusturulmus yazicilari. tam ekran görüntüleme. Bunlar. * • • • • • • Java Sunucu Sayfalari (Java Server Page . Bu teknolojinin önemli terimlerini de açiklamakta yarar var. dolayisiyla hayatimizin önemli bir parçasi olacak gibi gözüküyor. aksine kullanicilar Microsoft sanal makinesinden daha iyi yazilmis Sun'in kendi sanal makinesini kurduklarinda daha islevsel bir ortam elde etmis oluyorlar. * EJB Hareketler (transaction) ya da veritabanina baglanma gibi karisik islemleri sunucu tarafinda çalistiran ve orta derecede erisimi kolaylastiran. Java teknolojisi. * JDBC Veritabanlarina SQL istemler gönderme ve sonuçlari almak için kullanilan API. . * JINI Hatalara karsi dayanikli sistemler. Microsoft'un XP'den JVM'yi kaldirmasi. topluluklar ya da dagitik servisler kurulmasi ve bunlarin birbiri ile siki iletisim kurmasini saglayan teknoloji. Servlet kendisinden istenen bilgiyi verir ya da kendisine gönderilen bilgiyi isler.

tr .sun.metu.com Bahri GENÇSOY bahri@ieee. öyle ki programlamaya Java ile baslayabilirsiniz! Baglantilar java.edu.Açik bir sekilde gelistirilen hiç bir araç bu kadar popüler ve kullanisli olmamisti.

entegre devrelerin kullanim alani da gittikçe genisliyor. güvenilir. Devrelerdeki karmasikligin artmasi. Süphesiz. iste. televizyon ve diger elektronik ürünler olmadan yasanacak bir hayati hayal etmek gerçekten zor. Devreler ne kadar karmasik olursa olsun. 20. bundan 40-50 yil önce bunlarin hiçbiri yoktu. binlerce devrenin ayni anda üretilebilmesi ve ayni devrede milyonlarca aygitin olabilmesi. daha önce ulasilamayan çalisma performansina sahip olmasi ve maliyetinin düsük olmasi. teknolojideki bu sasirtici ve hizli gelismenin altinda yatan sebepleri hiç düsündük mü? Entegre devre teknolojisindeki gelismenin en önemli nedeni. cep telefonu. faks makinesi. yani hemen hemen tüm sistemin ayni devre parçasi üzerine entegre edilebilmesi teknolojinin bu yöne kaymasinda önemli olan diger faktörlerden biridir. üretim maliyetinin çok düsük olmasi. bunlar olmadan yasamayi bizim için imkansiz yapan ne? Birçogumuz. 1950'li yillarda iki kutuplu (bipolar) transistörün bulunmasiyla ve 1961 yilinda entegre devrelerin üretimiyle tetiklendi. küçük boyutlarda ve hafif. Mikroelektronik teknolojisindeki bu gelismeleri büyük bir heyecanla izliyoruz. hiç bir ticari elektronik aygit yoktu ve mikroelektronigin temel birimi olan transistörün icadi 1940'li yillardadir. Bu gelisme. uydu. yolculukta. Evde. elektronik ürünlerin içinde büyüdügümüz için elektronik endüstrisindeki bu hizli gelismenin farkina bile varmiyoruz. Yariiletken teknolojisi. okulda her an elektronik sistemlerle ve ürünlerle iç içeyiz. Hemen hemen tüm uygulamalarda. Bir teknolojinin uygulanabilirligi performans /maliyet oranina baglidir. lazer yazici. Ancak. çok kisa bir zamanda mikroelektronik teknolojisinde köklü degisiklikler meydana geldi ve o zamanlardan beri de. seri üretimle çok düsük maliyetlerde üretilebiliyor. Özetleyecek olursak. entegre devreler daha önce kullanilan tekniklerin ve teknolojilerin ulasamadigi performansa çok düsük maliyetlerle ulasabilmistir. Bilgisayar. yüzyilin baslarinda. Peki. Bunun sonucunda. Peki. günlük hayatimizda elektronik teknolojisinden çok büyük oranda etkileniyoruz.MIKROELEKTRONIK GENEL TANITIMI Süphesiz. entegre devrelerin temel parçalarini . hayatimizin vazgeçilmez unsurlarindan biri oldu ve öyle görünüyor ki gelecek yillarda daha da büyüleyici gelismeler devam edecek. bu teknolojinin baslica avantajlari.

Ilk entegre devre 1958'li yillarda hem Texas Instruments'da Kilby tarafindan hem de Fairchild Semiconductor'da Noyce ve Moore tarafindan ayni zamanlarda icat edilmistir ve o günden günümüze entegre devrelerin gelisimi bes asamayla devam etmistir: • • • • Küçük ölçekli entegre devre (SSI . toplayici (adder). Bilgi çaginda daha hizli ve daha karmasik sistemlere duyulan devamli ihtiyaç. Tek bir entegre devrede 100-1000 aygit Örnek: sayaç (counter). elektronik aktif aygit teknolojisi vakum tüplerinden (vacuum tubes) ibaretti.small scale integration). Orta ölçekli entegre devre (MSI . Tek bir entegre devrede 1000-20000 aygit 8 bitlik mikroislemci (8 bit microprocessor). Mikroelektronik teknolojisini daha iyi anlamak için biraz da tarihsel gelisimine göz atmakta fayda var.read access memory). Brattain ve John Bardeen'in Bell Laboratuarlarinda transistörü icadinin bir sonucudur . daha karmasik.medium scale integration).large scale integration). Tek bir entegre devrede 1-10 aygit Örnek: yüzeysel aygit (planar device). yariiletken teknolojisinin sürekli gelisimini ve yeni aygitlarin icat edilmesini zorunlu kiliyor.read only memory). Her ne kadar elektronik aygit boyutlarinda bir derece küçülme ve devre entegrasyonu gerçeklesse de günümüz teknolojisinin ulastigi noktaya yönelik bir gelisme olmamistir. daha az enerji harcayan. SOB . dünya elektronik endüstrisindeki bu sasirtici ve hizli gelismenin temelini olusturuyor. daha yogun. Bu nedenle günümüz teknolojisinin büyük bir bölümü 1947'de William B. mantik devresi (logic gate). karmasik çevre birimleri (sophisticated peripherals). Walter H. daha verimli ve farkli islevlere sahip devrelere ve sistemlere duyulan devamli ihtiyaç. kapan (flip-flop). Büyük ölçekli entegre devre (LSI . . 1945'lere kadar. Shockley. Çok büyük ölçekli entegre devre (VLSI .rasgele erisimli bellek (RAM .very large scale integration). yariiletken teknolojisinde yeni aygitlarin sayisinin artmasina ve yariiletken türlerinde çesitlilige neden olmustur. çogullayici (multiplexer).Bu devrimsel gelismeyi entegre devrelerin (integrated circuits . Tek bir entegre devrede 20000-1000000 aygit Örnek: 16 ve 32 bitlik mikroislemciler (16 ve 32 bit microprocessors). Daha hizli. REB .salt okunur bellek (ROM .IC) üretimi takip etmistir.olusturuyor ve geçtigimiz 60 yilda.

Ayni anda hem Texas Instruments'da Kilby tarafindan hem de Fairchild Semiconductor'da Noyce ve Moore tarafindan ilk entegre devre icat edilmistir. sanal gerçekçi makine (virtual reality machines). Yil 1947 1952 1958 1961 1963 1967 1968 1970 1971 1972 1974 1974 Ilk 16 bit'lik mikroislemci gelistirildi.bit . Ilk ticari 1. 1978 Megabit bellek çipi tanitildi. IEEE International Solid-State Circuits Conference (ISSCC)'inda ilk yariiletken RAM'i tartisildi.Fairchild Semiconductor tarafindan tanitildi. Ilk ticari dijital entegre devre Farchild tarafindan piyasaya sürüldü. Intel tarafindan ilk 8 bit'lik mikroislemci -8008. Ilk transistörle aralarindaki fark çok açik. Tablo 1'de bu gelismelerin tarihsel boyutlari detayli olarak verilmistir. Intel tarafindan 4004 miroislemcisi tanitildi. Silikon iki kutuplu transistörlerin ticari üretimi Texas Instrument'da basladi. 1984 Olay Iki kutuplu transistörün (bipolar transistor) Bell Laboratuarlari'nda Bardeen. AIEE (American Instute of Electrical Engineers) ve IRE (Institute of Radio Engineers) birleserek IEEE'yi olusturdu.kilobit'lik bellek çipi gelistirildi.tanitildi.giant scale integration) . TERIMLER: amplifier: yükselteç bipolar transistor: iki kutuplu transistör bit: ikil.ultra large scale integration) Tek bir entegre devrede 100000-10000000 aygit Örnek: özel islemci (special processors). Ilk ticari islemsel kuvvetlendirici (operational amplifier) entegre devresi -(A 709. akilli sensör (smart sensor) • VLSI teknolojisinin bir ürününü görüyoruz.• Asiri büyük ölçekli entegre devre (ULSI . Önümüzdeki yillarda bu gelisim sürecine altinci bir asama eklenecektir: dev ölçekli entegre devre (GSI . Brattain ve Shockley tarafindan icadi. 8080 mikroislemcisi tanitildi. Tek transistörlü dinamik bellek gözesi (memory cell) IBM'de Dennard tarafindan icat edildi.

Entegre devre: (Eng: integrated circuit) Yariiletken teknolojisiyle üretilmis.metu. elektronik bir devrenin tamamini veya bir kismini içeren küçük çip.read only memory: SAB . collector veya gate. base. üç uçbirimden (terminal) olusan (tipik olarak. akim yükseltme (amplify) özelligine sahip aktif yariiletken aygit. emitter. source.rasgele erisimli bellek vacuum tube: vakum tüpü Transistör: (Eng: transistor) Genellikle germanyum veya silikondan yapilmis.edu. alet flip-flop: yazboz. kapan microprocessor: mikroislemci multiplexer: çogullayici ROM . Basak Yüksel basak@ieee.tr .salt okunur bellek RAM . drain).read access memory: REB .component: bilesen device: aygit equipment: donatim.

uygun standartlar olsa bile. Ted Lewis'in "Hizli. Itibar ve Hizmet Aslinda artik Microsoft aleyhindeki olaylar günlük hayatimizin bir parçasi olmaya basladiysa da. ve bu kadar okunan bir yazinin -alayci bi hava içinde bile olsa da. Ancak geçen sene yayimlanan bir gazete makalesi bana. Artik Microsoft'u görmezden gelmek çok zorken. bizi de yeni standartlar aramaya ve gelistirmeye yöneltmistir. Bu kadar saygideger. "Pierpont'un Microsoft ile uzun ilk gecesi"1 (Pierpont's Long First Night with Microsoft) baslikli yazida takma adi Pierpont olan bir kisi. Peki neden bu standartlar bilgisayar programlarinin kullanilabilirligi ve hizmet edebilirliklerinin gelismesini saglamadi? Ilk cevap. olayin talihsizligini iki katina çikarmaktadir. Microsoft'un her hareketinin islerini ve sayginliklarini derinden etkileyecegini bilmektedir. and Horribly Complex)"2 yazisinda da belirtildigi gibi. belki de bizim standartlarimizin uygun olmadigidir. . Australian Financial Review'da yayinlanmaya layik görülmüs bu yazi içlerinde en çok rahatsiz edici olanidir. Pahali ve Korkunç Karisik (Fast. islerinde bilgisayar kullanan birçok profesyonel. Hidden Markup Neville Holmes. sirketi hedef alacak ifadeler kullanmak ise sadece isin kolayina kaçmak olmustur. University Of Tasmania Bugün Microsoft'un ticari varligi o kadar baskinlasmistir ki. Bu faktör bilgisayar dünyasini baltalamakla birlikte. Bu. Microsoft Word ile ilk defa bir makale yazma deneyimi ile sonuçsuz kalan ve pahaliya patlayan Microsoft teknik servisinden destek alma çabasini anlatiyor.Ya da ikinci bir cevap. Microsoft'un bilgisayar tabanli isler üstündeki etkisinin ciddi bir elestiriyi hakedecek kadar zararli olabilecegini gösterdi. Expensive."Bilisim sektöründe hala bu eski ipten kazanilacak para var" cümlesiyle bitmesi bilgisayar profesyonelligi açisindan olumsuz bir hava yaratmistir. Pierpont'un bu yazisini okuyanlarin arasinda mutlaka bilgisayar uzmanlarini ise alanlar ya da bilgisayar isine para yatiranlar bulunmaktadir. hizmetteki kalitesizlikte. bilgisayar programlarindaki kötü kalitenin rolü büyüktür. bilgisayar endüstrisinin bunlari kabul etmedigidir.Crouching Error.

Sonra grup raporlari gelmeye basladi. basliklarla. Word'deki WYSIWYG (What You See Is What You Get . Bu tecrübelerimden çikardigim dersler bana yeni standartlarin gelistirilmesi ve uyarlanmasinin gerekliligini gösterdi WYSINWYW Word'le ilk önemli deneyimim bundan 10 yil kadar önce oldu. Roff ve TeX gibi metin sekillendirme programlarinin uzun süredir kullanicisi oldugum için Word'ün radikal yaklasimi beni endiselendiriyordu. Word'ün mouse ve menülere dayali tarzinin dökümanimin iskelet yapisini fontlarla.Ne Görürsen Onu Alirsin) özelligine ne kadar hayran kaldigimi hatirliyorum. Microsoft Word kullanicilara o kadar çok problem yasatmaktadir ki bunlari tek bir kaynaga baglamak ya da suçu standartlarin yokluguna atmak zordur. indekslerle olustururken çok etkili oldugunu gördüm. bilgisayar profesyonelliginin politik bir problemi var demektir. ayni anda ekranda görebiliyordum. dipnotlarla. Görevim mi? Uluslararasi bir dizayn sirketinde çesitli çalisma gruplarinin hazirladigi raporlari tek bir yayin içine toplamak. Word'ün yasattigi problemler basitçe onun bütün diger paket programlardan çok daha fazla kullaniciya sahip olmasiyla açiklanabilir. Her ne kadar "imleme" (markup) yaklasimina alismis olsam da. Ben de Word'ü. Bu durumda ilk cevap -uygun standartlarin yoklugu.Eger ikinci cevap sebebin biraz bile parçasiysa. Ilk tecrübem hem heyecan verici hem de sarsiciydi. ama sonradan garip seyler olmaya basladi. Bu benim geleneksel düz metinlerle çalisma stiliminden sonra çok önemli bir yenilikti.daha büyük önem kazanmaktadir. Bir raporu yükleyip dökümanin geri kalaniyla ayni stile soktuktan sonra dökümanin uzun süredir bakmadigim bazi yerlerinde degisiklikler farketmeye basladim. Birçok zaman bu degisiklikler fontlarla sinirli kaliyordu: bir . Bir raporu ana dökümana eklemekte hiçbir problem yasamiyordum. bana gönderilen Word formatindaki e-mail'leri basmak disinda bir kaç is için kullanirken bazi problemler yasadim.. Script. WYSIWYG ile dökümanimin iskeletinin basildigi anda nasil görünecegini. baska seçenegim kalmadi. Bu problem mühendislik ile mimariyi ayirdedememelerinden kaynaklanmaktadir. Ama bütün çalisma gruplari Word kullanmakta israr edince.

Word kullaniciya dökümanini HTML (Hyper Text Markup Language) ve RTF (Rich Text Format) gibi içinde "imleme" kodlari bulunduran formatlarda kaydetme ve yükleme olanagini sunuyordu. Demek ki kendisi de o bütün çekici görüntüsünün altinda bir "imleme" dili saklamaktaydi. Böyle bir eksiklik sadece "imleme" yaklasiminin tabiatindaki "zorluk" faktöründen kaynaklaniyor olamazdi. Dökümanimin son halinde hersey yerli yerinde olmasina ragmen. Bu tarz çifte-görünümlü paketlerin yayginligi ve baskinliginin hizla olusacagindan emin olarak gelismeleri hevesle beklemeye basladim. Word'deki eksiklik metni sekillendirirken kullandigi imleri açikça göstermemesiydi. WYSIWYG anlayisini desteklesem de. isimin en çok zaman alan kismini olusturarak. böyle sistemler piyasaya sürülmesine karsin. düsünmeden. tek bir felsefeye ya da belli prensiplere bagli kalmadan. rastgele . Süslü sayfa basliklarimsa. ama digerleri. Brooks WYSIWYG anlayisiyla "imleme" teknigini biraraya getiren bir sistemden bahsediyordu. Çok daha temel bir nedenin sonuçlariydi.yerdeki serseri bir fontu degistirmem baska bir yerlerde daha font degisimlerine sebep oluyordu. Problem Ve Çözüm Problemin ana kaynagi Kenneth Brooks'un "Lilac: Bir ÇifteGörünümlü Belge Editörü (Lilac: A Two-View Document Editor)"3 yazisina rastlayinca biraz daha belirginlesti. sponsorun ofisindeki kisilerin bir önsöz eklemesiyle yine bütün basliklarim bozuldu. Lilac gibi bir sistem. Sonuçta yayimlanan ürün beni hiç de memnun etmedi. Bence.. kullaniciya hem sekillendirilmis dökümana. Ben burdan Word'ü yapanlarin sekillendirme özelliklerini. Hem. çok pahali ve de yayginliktan uzaktilar. hem sekli belirleyen imlere ya da her ikisine birden bakarak bu problemi asma sansini sunuyordu. Mutlaka yasadigim bazi zorluklar Word'ü ilk defa hem de önemli bir is için kullanmamdan kaynaklaniyordu. Word'ün kontrol edilemezligi. Word'deki ilk denemesi daha çok WYSINWYW (What You See Is Not What You Want Gördügün Istedigin Degil) olarak adlandirilmaliydi. istenmeyen seylere neyin sebep oldugunu görememekten kaynaklaniyordu. Lilac sistemi aslinda Cennet diye isimlendirilmeliydi. en büyük problemi yarattilar. Sonradan farkettim ki.

ekledikleri sonucunu çikardim. sinirli sayida noktalama isaretiyle daha pratik hale gelecekti. geleneksel notlardir. Latin alfabesinin içinde önemli bir yer tutan noktalama isaretlerinin tarihini anlatiyor. Günümüzün Teknolojisi Günüzümdeki teknolojik gelismeler durumu kötü yönde degistirdi. Bu yetersiz karakter setleri. eski noktalama isaretlerinin sadece bir kismini alip. bilgisayar dünyasinin ilk döküman sekillendiricilerinin islerini feci sekilde baltaladi. (Standard Generalized Markup Language) ve son olarak da HTML'i gelistirdiler. yüzyilda Irlandali katipler geleneksel "scriptio continua" (sürekli yazi) nin birakilmasi gerektigine karar verene dek. "Imleme" okuyucuya aslinda verilmek istenen sekli belirtmek amaciyla kullanilan. yazinin nerede yüksek sesli okunacagi gibi seyleri gösterir ve bir diger adi da "noktalama isareti"dir. Script ve Roff gibi programlar ise o günlerin kaba yazicilarinda bayagi iyi isler çikardilar. Yazilari sesli okurken kullanilan ilk noktalama isareti. ama onlarin tipografi konusundaki eksikligi bu gelismeleri yavaslatti. Bu. Daha hassas yazicilarin çikmasiyla. Sonradan gelistirilen. programcilar bu programlari yenilediler. Ilk baslarda bilgisayar endüstrisince gelistirilen karakter setleri nerdeyse hiç noktalama isareti içermiyordu. basim endüstrisinin ana standartlarini reddetmekti. 7. Ilgilerini daha çok içerik üzerine yönelten programcilar ilk önce GML. Çünkü matbaa. yazarlar kelimeler arasina çok nadiren bosluklar koyuyorlardi. birçok isaret kullanmak zorunda olan. "Durma ve Etkisi (Pause and Effect)"4 baslikli yazida Malcolm Parkes. Imleme "Imleme" sistemlerinin uzun süreli tarihine bakildiginda. standard 7 ve 8 bitlik karakter setleri. Noktalama isaretlerindeki asil standartlastirma hareketli harflere sahip matbaanin icadiyla basladi. (Generalized Markup Language) sonra SGML. üstüne bagimsizca yenilerini eklemek suretiyle. okuyucuya retorik birimler arasinda ne zaman duraklayacagini belirtiyordu. Bu notlarin uygulanis sekli. ASCII ve EBCDIC sadece bir kaç tane daha fazlasini bulunduruyordu. . bunlarin veri isleme sistemlerinde binyillardir kullanildigini görüyoruz. Bu da bir düz metin üstünde imlerin gösterilmesini imkansiz hale getiriyordu.

para birimleri ve kopya haklari gibi yaratici semboller. Matbaacilik endüstrisinin standartlarini görmezden gelmek yerine onlara adapte oluyor. Aslinda HTML'in "imleme" sisteminin kalbinde. Böyle bir destekle. profesyonel dökümanlar olusturabilecek ve her düzenleyciyi memnun edecek bir "imleme" sistemi olusturdu. gelistirilebilir ve geleneklere bagli bir sistem.Diger yazi sistemleri için örnek bir standart. XML'de döküman teknolojisini tamamiyle reddetmis ve kendi içerigini gelistirme yoluna gitmistir. daha da içerik agirlikli bir imleme dili olan XML (eXtensible Markup Language) yolunda ilerlemektedir. kazandiracaktir. ASCII için neyse. dünya dillerine yöneldiyse. TeX. Sonuçta. TeX ayrica matematikçilerin de dahil oldugu genis bir profesyonel kitle tarafindan kullaniliyor. XML'de HTML için o olacaktir. . Ve simdi XML'in daha gelismis ve daha yaygin olan bir versiyonu olan ebXML (electronic business XML) Web ya da onun takipçisi için yalnizca ticari bir gelecek vaadetmektedir. çok yönlü. bilgisayar endüstrisinin matbaaciligin olgunluk dönemi sayilan hareketli harf dönemindeki standartlara ulasmasini saglayabilir ve bu da birçok profesyonelin o zamanlardaki yazi uzmanlari ve düzenleyicilere olan saygiyi takdir etmesini saglayabilir. çünkü artik her döküman Web üstünde bulunabiliyor. matbaacilik endüstrisinin gelistirdigi sembollerden biri olan diple ( "<" ) yatmakta. Tipografi geleneklerini iyice ögrenerek bilgisayarlarin zavalli 7bitlik karakter setinden. Nasil ASCII'nin pek hizmet edemedigi yazi sistemlerini Unicode tamamiyle reddedip. içerige dayali bir "imleme" sistemi olan HTML üstüne kurulu. belge sekillendirme tüm diger içerik bazli standartlar için iyi bir temel olusturacaktir.Latin alfabesi temelli herhangi bir dil ya da diller karisiminda yazi kontrolü için bir standart. Unicode. hem ekran görüntüsünü olusturacak. çünkü onlarin da kendilerine ait tipografik ihtiyaçlari var.7 bitlik ASCII sistemi içinde de kullanilan. Knuth'un yaklasimini ya da TeX'in kendisini bile uyarlamak bize: . Böyle bir standardi gelistirmek ve uyarlamak. Yeni Web. kullanicinin içerik ve görünümle etkilesimini saglayacak bir programa ihtiyacimiz var. Online Dökümanlar Artik basilmis dökümanlar bundan 10 yil öncesine göre hayatimizda çok daha küçük bir rol oynuyor. Hatta Microsoft bile Word'e yepyeni bir ipin görüntü ve hissini verebilir . TeX'in derinligine ve çok yönlülügüne sahip. . her WYSIWYG editör programi için çok saglam bir dizgi standarti olusturuyor.org). imlenmis düz bir metin dosyasiyla hem baskiyi. Eski Web.Neyse ki "imleme" problemi Donald Knuth'un ilgisini çekti.tug. kullanisli olamiyacak kadar çok kullanici dostu. Knuth'un TeX isimli "imleme" sistemi (http://www.

com.Neville Holmes Tasmania Üniversitesi. Haziran 1991. 120.pierpont. . pp. Computer dergisinin Eylül sayisinda yayinlanmis.Bu yazi IEEE Society. 7-19 4: University Of California Press.0 Çeviren: Onur Turgay .118-199 3: Computer.cfm?behaviour=view_article&id=3233 2: Computer. Eylül 1999. pp. ve yazarin izni ile çevrilip dergimizde yer almistir 1: Australian Financial Review. http://www..au/eco_Archives/default. 26 Ekim 2000. Bilgisayar Bölümünde arastirma ve ögretim görevlisidir. 1993 TeX Bazli Bir Editör: VTeX 5.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful