AD L YAVUZ 9 / FEN A 101

D L VE ANLATIM PROJE ÖDEV

Dil Aileleri ve Olu umu

yeniden biçimlenmi ve belirlenmi tir. Günümüzdeyse. ama sonraki bin y llarda gerçekle en köklü de i iklikler ve büyük göçler sonucunda. ilk kökenlerinden bu yana ilk kez tek bir topluluk halini almaktad r. diller de birbirinden uzakla m ve ço alm t r. insan dili daha önce içinde bulundu u zaman ve mekan s n rlamalar ndan kurtulmu tur. dillerin da l m kesintili ve bölük pörçük olmu . Günümüzdeki dil haritas n n temelleri. . avc l k ve meyve toplama etkinli ini okuma yazma bilinmeyen uzun döneminde at lm . Yaz sistemlerinin. zaten var olan karma k ileti im a lar na uydu ve internet ileti imlerinin de eklenmesiyle insan rk .Diller nsanl k tarihinin büyük bir bölümü boyunca. insan gruplar da ld kça. daha sonrada bask makinesi ve radyonun bulunmas yla.

Baz uzmanlar da ilintisiz dilleri asl nda söz konusu alt dil alan içinde yer ald klar n (sözgelimi Japonca ve Korece·nin Altay dilleri ailesinden olu unu söylenebilir) ileri sürmektedir ama aradaki ba tam anlam yla saptanm de ildir. baz lar dilbilgisi kurallar bak m ndan da benzeyen bir ´dil öbe iµ olu tururlar. . ama bunalr n baz lar kendi içlerinde daha dar dil aileleri olu tururlar (sözgelimi dravid dili ve ural dili). Söz konusu ailelerin her biri bir co rafi bölgeye yay l r ve sözcük da arc bak m ndan benzerlikler göstermelerinin yan s ra. spanyolca ve talyanca·da oldu u gibi bazen çok yak n ve aç kt r. Bu alt alan n d nda kalan dillere ´ilintisiz dillerµ ad verilir. Aradaki ili ki.Diller Aras ndaki li ki Günümüzde en çok kullan lan yöntemlerden biri dilleri be büyük dil ailesi (ya da büyük benzerlik alanlar ) halinde ele almakt r. bazen de uzak bir iki kidir ve ancak sistemli bir kar la t rmayla saptanabilir.

Büyük dil aileleri aras nda da ba lar oldu u ve art arda gelen ku aklar n gerçekle tirdi i de i iklikler sonucunda bu kar l kl ili kinin günümüzde ortadan kalkm oldu u dü ünülebilir. tarihleri birbirlerinden ayr lamaz hale gelmi tir. bu dillerden birinin tarihsel oalrak u ya da bu yaz l metinle ba da t n söyleyemez. soyut bir dü ünce olmaktan öteye gidemez. hiç bir zaman da olmam t r. bütün insan dillerinin en uzak geçmi teki ortak bir kökenden kaynakland klar n söyleyebilir. . ngilizce¶nin ne oldu u apaç k bir ey gibi görünmektedir ama iki ki inin bildi i ngilizce bile özde de ildir. Ama bu. Ayr ca herhangi bir ba ka dilin ngilizce¶den ya da ngilizce¶nin bir ba ka dilden bir öge almas n engelleyen bir mekanizma yoktur. ngilizce ve Frans zca yakla k bin y l birbirleriyle rekabet etmi lerdir ama bu süre içinde ikisi de öylesine de i ikli e u ram ve birbirlerinden o kadar çok ey alm lard r ki. Gerçekten. onlar da a arak öteki Hint-Avrupa dillerinin ilk biçimleriyle Hintortak bir noktaya varmaktad r. dillerin bu aileler içinde insan ailesindeki bireyler gibi tek ba lar na birer varl klar oldu unu sanmamak gerekir. çünkü konu ulan dil kesintisiz bir uzan la ça da ngilizceden anglosaksoncaya ve Frans zca¶dan halk Latincesi¶ne ula makla kalmamakla.Dil ailesi teriminin geleneksel olarak kullan lmas na kar n. Ayr ca hiç kimse.

Sözgelimi ancak birkaç dilin ancak standartla m oldu u Afrika¶da birbirleriyle ili kili dillerin lehçeleri kesin olmayan s n rlar olmayan bir süreklilik gösterir: Bu yüzden de. Ama bu dillerde. Avrupa¶daki ulus devletlerde görüldü ü gibi bir dil standartla mas yoksa. dilbilgisi sistemleri de çok karma k ve ayr nt l d r. Ayn biçimde. kaç tane Afrika dili oldu u sorusu kesin olarak yan tlanamaz. Sonunculara örnek olarak Kalahari çölünde ya ayan San halk n n dili ya da Avustralya¶daki yerli halklar n dilleri gösterilebilir.Bir dil ile öteki aras ndaki s n rlar belirlemek. . birbirinden her zamankinden daha fazla yakla m t r. Avrupa¶daki herhangi bir büyük dili olu turan lehçeler. baz lar ysa yaln zca çok küçük topluluklar n dilidir. Radyo ve televizyon ça ndaysa.000 -2.000¶in üstünde oldu u ileri sürülmektedir. milyonlarca insan taraf ndan konu ulur. Baz diller. daha güç bir sorun olu turur. Nitekim bu dillerin say s n n 1. daha yayg n diller kadar karma k bir yap dad rlar. Avrupa¶daki ulus devletlerin dilsel bütünlük sa lamalar n sa lam t r. eskiden Bat Avrupa¶da bir roman ve germen lehçeleri zinciri varken ileti im ve haberle menin geli mesi ³standart lehçeler´ arac l yla yap lan resmi e itim.

Diller nesilden nesile de i meden aktar lmaz.Dünya yüzeyinde yakla k 6000 tane farkl dilin konu uldu u bilim adamlar nca söyleniyor. . Her zaman ufak de i imler olmaktad r. Frans zcadan bahsetmek mümkün de ildi. Daha önceki zamanlarda elbette daha az dil konu ulmaktayd . Bundan 2000 y l önce ngilizceden. K sa süre içinde farkl bir dil olu ur. veya farkl dil konu mak zorunda kalan toplumlar n dillerinin evrimi daha da h zlan r. Bazen de insan toplumlar n n hareketlerine göre yal t k kalan. Böylece diller evrim geçirirler.

Vugulama ve tonlar önemlidir. Eklemeli diller: Sözcükler de i ikli e u ramazlar. fakat ald klar ön veya son eklerle farkl görevlere kulan l rlar.Dünya üzerindeki diller yap bak m ndan üçe ayr l rlar. Diller. gramer gibi özellikleri bak m ndan incelendi inde ortak bir dilden türemi oldu u kabul edilenler ayn dil ailesi içinde dahil edilmi tir. Macarca gibi diller eklemeli diller grubundad r. Çince tek heceli bir dildir. Tek heceli diller: Sözcükler tek hecelidir. Almanca. ek almazlar. Genel olarak kabul edilen dil aileleri unlard r: Hint Avrupa dil ailesi HamiHami-Sami dil ailesi UralUral-Altay dil ailesi ÇinÇin-Tibet dil ailesi Bantu dil ailesi . Latince dilleri örnek olarak gösterilebilir. sözcüklerin kökeni. Türkçe. Bükünlü diller: Kelimeler cümle içinde de i ik görevlere göre farkl l a u rar. Arapça.

.) de Hint-Avrupa dillerindendir.. Almanca. Bo nakça. Frans zca.Hint Avrupa Dil Ailesi Hint Avrupa dil ailesi iki büyük gruba ayr l r. Sansktirtçe de bu öbekte yer al r. Kelt grubu: rlanda dili. Eski Anadolu dilleri (Hititçe vb.. Germen grubu: ngilizce.. Danca. Hint kolunda Hindistan'da konu ulan bir çok dil vard r. Felemenkçe.... Kürtçe ve Zazaca'n n baz sözcüklerini kar la t ral m: Türkçe Zazaca Kürtçe Farsça göz çm çav çe m ka buri b ru ebru kol bazi bask bazu isim name nav nam yapmak kerdene k r n kerden ... Slav grubu: Rusça. Bulgarca. Asya kolu ve Avrupa kolu. Kürtçe. talyanca. rani dillerden Farsça. Asya kolu Hint grubu ve ran grubu olmak üzere ikiye ayr l r. sveççe. Gal dili. Bunlardan ayr olarak Ermenice. Portekizce. S rpça. Lehçe. Yunanca ve Arnavutça da bu dil ailesindendir. Rumence. Gorani gibi diller vard r. HintAvrupa kolunda ba l ca 4 grup vard r: talik grubu: spanyolca.. Osetçe. ran kolunda Farsça.

Hint Avrupa ailesinde bulunan dillerin ayn kökten gelmi olmalar neredeyse kesin gibidir. Hint Avrupa dillerinden baz lar n n say lara verilen isimleri kar la t racak olursak hepsinin ortak yan n görebiliriz. türkçe: bir iki üç dört be alt italyanca: uno due tre quattro cinque sei ispanyolca: uno dos tres cuatro cinco seis fransz ca: un deux trois quatre cinq six ingilizce: one two three four five six almanca: eins zwei drei vier fünf sechs yunanca: ena tio tria tesera pende eksi sanskritçe: eka dva tri catur panca sas kürtçe: yek du se çar penç e farsça: yek du seh cahar panc a . Do u ve Bat öbe i olarak yakla k 5500 y l önce ayr maya ba lad söylenmekle beraber ba ka görü ler de vard r. Çe itli kar la t rmalar bunu net bir ekilde ortaya koymaktad r. lk Hint Avrupa dilinin Kafkasya bölgesinde konu uldu u san lmaktad r.

Kazakça. K r m-Tatarcas . Türkmence.Ural Altay Dil Ailesi Ural grubunda Macarca. Bu dil ailesinin ortak kökenden gelme olas l Hint Avrupa dil ailesine göre daha dü üktür. Özbekçe. Altay dillerinin kar la t rmal sözcük çal malar ndan pek fazla sonuç al namamaktad r.. Ayn anlama gelen sözcüklerin fonetik benzerlikleri pek yoktur. Mo olca ve Türkçe aras ndaki ili ki bu diller sayesinde anla l r.. Altay grubunda ise Türki diller ve Mo aolca ile beraber kesin olmamakla birlikte Japonca ve Korece de vard r.. Uygur grubu: Uygurca. Türkçenin lehçesi kabul edilen fakat esas nda ayr bir dil olan Çuva ça ve YakutçaTürkçe'ye en yak n dildir... K rg zca. Türki diller u ekilde s ralan r: O uz grubu: Türkiye Tükçesi. Azerice. Fakat bu diller gramer olarak benze mektedir. K pçak grubu: Tatarca. m- . Fince ve Samoyetçe vard r..

. Hatta farkl bir dil zannedilebilir. Fakat bütün gramer kurallar neredeyse ayn oldu undan ve sözcüklerin ço u ortak kökenli oldu undan farkl bir lehçe çok k sa sürede ö renilebilir.Farkl lehçelerden örnekler: türkçe: At n yürüyü leri için hangi sözler var? azerice: At n yeri i üçün hans sözler bar? türkmence: At n yörü leri tur nda nindi süzler bar? kazakça: At n' cürisin s ypattayd n kanday sözler bar? k rg zca: Att m cürü ü cönündö kanday atay n terimder bar? özbekçe: Atn n' yüri leri üçün kanday sözler bar? uygurca: Atn n' mengi ve yörigi leri to s nda kandak atamlar lar bar? Türkiye türkçesine en yak n lehçe Azeri kehçesidir. Di er lehçeler bazen hiç anla lmaz.

M s r dilleri: Eski M s r dili... Berberi dilleri Bu diller de di er diller gibi çe itli ekilde evrimle erek bugünkü durumuna gelmi tir. Arapça ve branice yoktu. branice..Hami Sami Dil Ailesi Bu dil ailesinin üç öbe i vard r: Sami dilleri (semitik diller): Arapça. Arapça ve ranice'nin baz kelimeleri kar la t r l rsa fonetik benzerlik kolayl kla görülebilir: Türkçe Arapça branice o ul ibn bin alem 'alem 'olem göz 'ayn 'ayin bar selam alom ben ene eni y l sene ene üç selase lo e dört erba'a erba'a be xamse xami e .. K pti dili. Aramca. (en 5000az ndan semitik diller) tek bir dil halindeydi. Bilinmeyen bir geçmi te (tahminen 5000-7000 y l önce) bu diller.

Çince. Dzongka ve Birmanca bu gruba girer. Tibetçe. Çince.Çin -Tibet Dil Ailesi ÇinÇin-Tibet dil ailesi Çin (Sin) ve TibetTibetBurma Dilleri gruplar nda yer alan 300 Do u Asya dilinden olu ur. . Tibetçe.

Lubaca. Asl nda Bantu'yu bir dil ailesi olarak adland rmak yanl olur. Kongo. . dillerden olu ur. 15 milyon ki i taraf ndan konu ulan Swahili'dir. Bu ailenin en çok tan nan dili. Pölce. çok farkl kurallar içeren diller de bu grubun bir üyesi olabilir. Akanca Bantu dilleri grubundand r. Uganda.Bantu Dil Ailesi Bantu dilleri ailesi Afrika'n n orta ve güney bölgelerinde yayg n Afrika'n Svahili. Uganda. Zulu. Susuca. Bantu Dilleri Orta ve Güney Afrika'da ya ayan kabilelerin konu tuklar 400'den fazla dilin bütününe verilen add r. Lingalaca. . Kenya. Bantu bölgede konu ulan dillere verilen genel add r. Bantu sözcü ünün ne anlama geldi i konusunda ortak kabul görmü bir görü olmasa da bantu bir çok Bantu dilinde insan anlam na gelir. . olarak konu ulan Svahili. Kongoca. Tanzanya ve Kongo'da Kenya. Zulu. Kongo. Swahili (Svahili). vb. Gurca. Kongo'da Swahili'dir.

Yap Bak mdan Dünya Dilleri .

Tek Heceli Diller Bu dillerde kelime çekimi olmad çin bu dillere "yal nlayan" diller ad da verilir. Bu yüzden cümle d ndaki bir kelimenin ad m . Birden fazla heceli kelimelerin kök bilimsel de erlendirilmeleri yap ld nda bu ke-limelerin tek heceli kelimelerden kurulduklar anla lmaktad r. Söz geli i. Mesela. Çin-Tibet dilleri Çinve Güney-do u Asya dilleri bu gruba girerler. fiil mi oldu unu anlamak mümkün de ildir. Bu diller çok geli mi bir vurgu sistemine dayan rlar. ek almazlar. Çincede bir hece dört ilâ dokuz çe it vurgulan r. ne de çe-kimli ekilleri düzenlenirken ekil de i tirmez. eskiden. imdi. zamir mi. Tek heceli kelimeler. ne türemi kelime yap l rken. Mesela. Hep ayn yap y gösterirler. gelecekte gibi kelimeler kullan l r. Bu diller de hemen hemen bütün kelimeler tek hecelidir. fiillerde zaman ifade etmek için. Kelimelerin çekimli ekilleri yoktur. s fat m . Güney- . yoktur. kelime her vurgulan nda ayr ayr anlam kazan r. Kelimenin görevi cümledeki yerinden anla l r.

. bazen kelimenin ba na. Her gramer ili kisinin belirli ekleri vard r. ses de i ikli ine u ramazlar. Eklemeli dillerde ekler. Türkçe son ekli bir dildir. Kelimelerin geçici veya sürekli hâlleri eklerle yap l r ve ekler genellikle kökün âhengine uyarlar. Genellikle kelimeler aras ndaki ili kiler eklerle sa lan r. dilimizde hiçbir ekilde kelimenin ba na ek gelmez. sonuna gelebilir.Eklemeli Diller Bu dillerde tek veya çok heceli kelime kökleri bulunur. Bu dillerde köklerle ekler kolayl kla ay rt edi-lir. bazen ekler.

Bu dillerde yeni anlaml kelimeler yap l rken ve çekim s ras nda çok defa köklerde de i iklik olmakta. Arapça ve Hint-Avrupa dillerinin büyük bir k sm Hintbu gruba girer. böylece anlam kazanmaktad r. Bu köke yeni ekler nzm'dir. . nazmi. Köklerle ekler aras nda kesin s n r yoktur. getirilerek yeni anlaml kelimeler türetiliyor. nazmen. ke-limenin ba na gelebildi i gibi ortas na veya sonuna da gelebilir ve kökle iyice kayna yor. nzm'dir. intizam. Ekler. Bazen de kök tan maz hâle geliyor. muntazam. Arapçadan ör-neklendirilecek olunursa. naz m. tanzim kelimelerinin kökü. kök içten bir k -r lmaya u rayarak de i mekte.Bükümlü Diller Bu dillerde kökler ekler birbirlerine geçip kayna t klar ndan eklerle kelimelerin ek yerleri pek belli olmaz.

Köken Bak m ndan Dil Aileleri Hami Sami Dil Ailesi Hint Avrupa Dil Ailesi Bantu Dil Ailesi Ural Altay Dil Ailesi Çin Tibet Dil Ailesi .

Hint Avrupa Dil Ailesi Asya Dilleri Avrupa Dilleri Hint Dilleri Hintçe Urduca ran Dilleri Farsça Pe tunca Latin Dilleri Germen Dilleri slav Dilleri Romence Frans zca Almanca ngilizce Rusça Bulgarca .

Hami Sami Dil Ailesi Arapça branice Habe çe .

Çin Tibet Dil Ailesi Çince Tibetçe .

Bantu Dil Ailesi Afrika Dilleri .

Ural Altay Dil Ailesi Ural Dilleri Macarca Fince Estonca Altay Dilleri Türkçe Mo olca Japonca Korece .