Metalne konstrukcije 1

P3-1

Označavanje čelika
Označavanje čelika je visoko standardizovano. Usvojen je Evropski sistem označavanja. JUS EN 10027-1:2003 Sistem za označavanje čelika – Deo 1: Označavanje, osnovne oznake; JUS EN 10027-2:2003 Sistem za označavanje čelika – Deo 2: Brojčani sistem; JUS CR 10260:2003 Sistem za označavanje čelika – Dodatne oznake;
Metalne konstrukcije 1 P3-2

Novi sistem za označavanje čelika
Fizičke karakteristike / grupa 1 (Stanje isporuke)

G Liveni čelici S Konstrukcioni čelici

Granica razvlačenja u MPa

S

355

J2

G3

+

Z35

Osnovna oznaka

Dodatna oznaka 1 Dodatna oznaka 2

Dopunska oznaka

G1 G2 G3 G4 M N

Neumiren Umiren Uslovi isporuke opciono Uslovi isporuke po izboru proizvođača Termomehaničko valjanje Normalizovano valjanje

Mehaničke karakteristike Energija loma prilikom udara (Charpy)
Temp C
o

Fizičke karakteristike / grupa 2

27J JR J0 J2 J3 J4 J5 J6

40J KR K0 K2 K3 K4 K5 K6

60J LR L0 L2 L3 L4 L5 L6 Specijalni zahtevi Z15 Z25 Z35 min 15% redukcije površine min 25% redukcije površine min 35% redukcije površine

20 0 -20 -30 -40 -50 -60

L M N O

Za niske temperature Termomehaničko oblikovanje Normalizovani valjani Za ofšor konstrukcije

W Otporni na atmosferske uticaje

Metalne konstrukcije 1

P3-3

Slovni simbol osnovne oznake kod specifičnih čelika
G S B P E Y za liveni čelik za konstrukcioni čelik (S235, S275, S355 ...) za betonske čelike (B500 ...) za čelik za opremu pod pritiskom (P265, P355 ...) za čelik za mehaničke konstrukcije (E295, ...) za čelik za prednaprezanje betona (Y1770 ...)

Za čelične konstrukcije u građevinarstvi koriste se pretežno konstrukcioni čelici (nelegirani, niskougljenični čelici).
Metalne konstrukcije 1 P3-4

Veze starih i novih oznaka opštih konstrukcionih čelika
Novi sistem označavanja čelika Oznake prema JUS EN 10027-1 S 185 S 235 JR S 235 JRG1 S 235 JRG2 S 235 J0 S 235 J2G3 S 275 JR S 275 J0 S 275 J2G3 S 355 JR S 355 J0 S 355 J2G3 Oznake prema JUS EN 10027-2 1.0035 1.0037 1.0036 1.0038 1.0114 1.0116 1.0044 1.0143 1.0144 1.0045 1.0553 1.0570 Metalne konstrukcije 1 Stari sistem označavanja čelika prema JUS C.B0.002:1986 Č0130 Č0370 Č0371 Č0361 Č0362 Č0363 Č0451 Č0452 Č0453 Č0561 Č0562 Č0563 P3-5

Tehnički uslovi isporuke proizvoda
Obrađeni su u standardu JUS EN 10025: “Toplovaljani proizvodi od nelegiranih konstrukcionih čelika – Tehnički zahtevi za isporuku” U ovom standardu se definišu: • vrsta čelika (mehaničke karakeristike, hemijski sastav), • kvalitet čelika (žilavost na krti lom - energija loma na odgrovarajućoj temperaturi), • način dezoksidacije i stanje isporuke.

Metalne konstrukcije 1

P3-6

Mehaničke karakteristike opštih konstrukcionih čelika

Metalne konstrukcije 1

P3-7

Hemijski sastav čelika

Metalne konstrukcije 1

P3-8

Izbor vrste i kvaliteta čelika kao osnovnog materijala za noseću konstrukciju
Parametri koji utiču na izbor kvaliteta osnovnog materijala: • otpornost na krti lom i zamor materijala • otpornost na lamelarno cepanje. Zavisi od više faktora: • vrste i značaja konstrukcije, • intenziteta i prirode opterećenja, • oblikovanja konstrukcije i njenih detalja, • minimalne radne temperature, • ekonomskih pokazatelja.
Metalne konstrukcije 1 P3-9

Tehnička regulativa za izbor kvaliteta čelika
• JUS U.E7.010/1988: “Izbor osnovnog čeličnog materijala” – U koliziji sa novosvojenim standardom za označavanje čelika • Evrokod 3 Deo 1-10: “Izbor osnovnog materijala u pogledu otpornosti na krti lom i lamelarno cepanje” – Nije još uvek usvojena definitivna verzija

Metalne konstrukcije 1

P3-10

Maksimalna debljina elementa tz obzirom na krti lom
Šarpijeva energija CVN T Jmin [°C] 20 27 0 27 -20 27 20 27 0 27 -20 27 -20 40 -50 27 20 27 0 27 -20 27 -20 40 -50 27 -20 40 -50 27 -20 30 -20 40 -40 30 -50 27 -60 30 0 40 -20 30 -20 40 -40 30 -40 40 -60 30 Referentna temperatura TEd [°C] 10 0 -10 -20 -30 -40 -50 10 0 -10 -20 -30 -40 -50 10 0 -10 -20 -30 -40 -50 Kvalitet čelika Podkvalitet čelika

σEd = 0,75 fy (t)
60 90 125 55 75 110 135 185 40 60 90 110 155 95 135 70 90 105 125 150 40 50 60 75 90 110 50 75 105 45 65 95 110 160 35 50 75 90 130 80 115 60 70 90 105 125 30 40 50 60 75 90 40 60 90 35 55 75 95 135 25 40 60 75 110 65 95 50 60 70 90 105 25 30 40 50 60 75 35 50 75 30 45 65 75 110 20 35 50 60 90 55 80 40 50 60 70 90 20 25 30 40 50 60 30 40 60 25 35 55 65 95 15 25 40 50 75 45 65 30 40 50 60 70 15 20 25 30 40 50 25 35 50 20 30 45 55 75 15 20 35 40 60 35 55 25 30 40 50 60 10 15 20 25 30 40 20 30 40 15 25 35 45 65 10 15 25 35 50 30 45 20 25 30 40 50 10 10 15 20 25 30 90 125 170 80 115 155 180 200 65 95 135 155 200 140 190 110 130 155 180 200 65 80 95 115 135 160 75 105 145 70 95 130 155 200 55 80 110 135 180 120 165 95 110 130 155 180 55 65 80 95 115 135

σEd = 0,50 fy (t)
65 90 125 55 80 115 130 180 45 65 95 110 155 100 140 75 95 110 130 155 45 55 65 80 95 115 55 75 105 50 70 95 115 155 40 55 80 95 135 85 120 65 75 95 110 130 35 45 55 65 80 95 45 65 90 40 55 80 95 130 30 45 65 80 110 70 100 55 65 75 95 110 30 35 45 55 65 80 40 55 75 35 50 70 80 115 25 40 55 65 95 60 85 45 55 65 75 95 20 30 35 45 55 65 35 45 65 30 40 55 70 95 25 30 45 55 80 50 70 35 45 55 65 75 20 20 30 35 45 55 135 175 200 125 165 200 200 230 110 150 200 200 210 200 200 175 200 200 200 215 120 140 165 190 200 200 115 155 200 110 145 190 200 200 95 130 175 200 200 185 200 155 175 200 200 200 100 120 140 165 190 200

σEd = 0,25 fy (t)
100 135 175 95 125 165 190 200 80 110 150 175 200 160 200 130 155 175 200 200 85 100 120 140 165 190 85 115 155 80 110 145 165 200 70 95 130 150 200 140 185 115 130 155 175 200 75 85 100 120 140 165 75 100 135 70 95 125 145 190 60 80 110 130 175 120 160 95 115 130 155 175 60 75 85 100 120 140 65 85 115 60 80 110 125 165 55 70 95 110 150 100 140 80 95 115 130 155 50 60 75 85 100 120 60 75 100 55 70 95 110 145 45 60 80 95 130 85 120 70 80 95 115 130 45 50 60 75 85 100

S235

S275

S355

S420 S460

S690

JR JO J2 JR JO J2 M,N ML,NL JR JO J2 K2,M,N ML,NL M,N ML,NL Q M,N QL ML,NL QL1 Q Q QL QL QL1 QL1

Metalne konstrukcije 1

P3-11

Izbor kvalieta materijala u pogledu lamelarnog cepanja
Z = Za + Zb + Zc + Zd
Parametar Z zavisi od: • debljine šavova, • oblika i položaja šavova, • efekata debljine šavova...
Potrebna vrednost Z <10 11 do 20 21 do 30 >30 Zgrade Z15 Z25 M ostovi Z15 Z25 Z35 Seizmičko opterećenje Z15 Z25 Z35 Z45
P3-12

Metalne konstrukcije 1

Osnove proračuna čeličnih konstrukcija
Osnovni kriterijum je pouzdanost koja se ogleda kroz: • sigurnost – konstrukcija sa odgovarajućim stepenom sigurnosti mora da bude sposobna da prihvati sva opterećenja koja će se javiti tokom njenog veka (kontrola napona, stabilnosti,...); • funkcionalost – konstrukcija mora da omogući normalno funkcionisanje objekta shodno njegovoj nameni (kontrola deformacija i vibracija); • trajnost - faktori od uticaja su izbor i kvalitet materijala, kvalitet izvođačkih radova, konstrukcijsko oblikovanje, nivo održavanja objekta (korozija, zamor matrijala,)
Metalne konstrukcije 1 P3-13

Metode proračuna
Prema teoriji dopuštenih napona • deterministički pristup; • zastupljen u domaćim propisima; Prema teoriji graničih stanja • poluprobabilistički pristup; • zastupljen u većini savremenih propisa (Evrokod);

Metalne konstrukcije 1

P3-14

Proračun prema teoriji dopuštenih napona
• Standardom se definišu (propisuju) određeni slučajevi (kombinacije) opterećenja i odgovarjući dopušteni naponi koji ne smeju biti prekoračeni! • Kriterijum za iscrpljenje nosivosti je dostizanje granice razvlačenja (fy). • Dopušteni naponi se određuju (determinišu) na osnovu jedinstvenih koeficijenata sigurnosti (ν) kojima se deli napon na granici razvlačenja (fy). • Zasniva se na Teoriji elastičnosti i u pogledu proračuna uticaja u elementima konstrukcije (globalna analiza) i u pogledu dimenzionisanja preseka i elemenata (lokalna analiza). • Pored kontrole napona obavezna je i kontrola deformacija.
Metalne konstrukcije 1 P3-15

Slučajevi opterećenja
• I slučaj opterećenja – osnovno opterećenje (sopstvena težina, stalno opterećenje, sneg, korisno opterećenje, saobraćajno opterećenje,...) • II slučaj opterećenja – osnovno + dopunsko opterećenje (dopunska opterećenja su: vetar, temperatura, sile kočenja, bočni udari,...) • III slučaj opterećenja – osnovno + dopunsko + izuzetno opterećenje (izuzetna opterećenja su: udar vozila, seizmički uticaju, požar...)
Metalne konstrukcije 1 P3-16

Koeficijenti sigurnosti
Slučaj opterećenja 1 2 3 I slučaj opterećenja (osnovno) II slučaj opterećenja (osnovno+dopunsko) III slučaj opterećenja (osnovno+dopunsko+izuzetno) Koeficijent sigurnosti

ν I = 1,50 ν II = 1,33 ν III = 1,20

Dopušteni naponi [MPa]
Oznaka čelika S235 S275 S355 I slučaj opterećenja

σdop
160 185 240

τdop
90 105 140

II slučaj opterećenja

σdop
180 205 265

τdop
100 120 155

III slučaj opterećenja

σdop
200 235 300

τdop
115 130 175

Metalne konstrukcije 1

P3-17

Optere}enja: - stalno (G) - korisno (P) - sneg (S) - vetar (W) - temperatura (T) - seizmika (E) Analiza optere}enja Prora~unski model Kombinacije Uticaji u elementima konstrukcije Sile u presecima: N, Vy, Vz, My, Mz, Mt Deformacije: u, v, w, ... Kontrola deformacija Geometrijski podaci Prora~un napona:

Osnovni materijal

Koeficijent sigurnosti

Dopu{teni naponi

σ, τ, σu

Kontrola napona

σ max ≤ σ dop

τ max ≤ τ dop

Dopu{tene deformacije

δ max ≤ δ dop
Metalne konstrukcije 1 P3-18

Poluprobabilistički koncept proračuna
• Stohastička priroda glavnih parametara za proračun (dejstva, svojstva materijala, geometrijski podaci); • Slučajno promenljive veličine se uvode u proračun preko odgovarajuće krive raspodele; • Proverava se da li je postignut zahtevani stepen sigurnosti; • Pojednostavljenje – Gausova kriva raspodele usvojena za sve slučajne promenljive; • Svi parametri od uticaja (npr. opterećenja, nosivost,...) se uvode u proračun preko karakterističnih vrednosti; • Ovakav pristup se naziva poluprobabilistički koncept proračuna;
Metalne konstrukcije 1 P3-19

Teorija graničnih stanja
• Konstrukcija treba sa prihvatljivom verovatnoćom da ostane pogodna za upotrebu za koju je namenjena; • Stepen verovatnoće kojim se garantuje sigurnosti zavisi od posledica koje lom konstrukcije može da prouzrokuje; • Uvodi se u proračun i postelastična (plastična) nosivost čelika; • Posebni parcijalni koeficijenti sigurnosti za dejstva i nosivost; • Granična stanja se dele na granična stanja nosivosti (ULS) i granična stanja upotrebljivosti (SLS);
Metalne konstrukcije 1 P3-20

Metode analize

Proračun statičkih uticaja (globalna analiza) elastična analiza elastična analiza plastična analiza

Proračun nosivosti poprečnog preseka (lokalna analiza) elastična analiza plastična analiza plastična analiza

Proračun presečnih sila

Proračun nosivosti

Plastičan

Elastičan

Metalne konstrukcije 1

P3-21

Granična stanja nosivosti
• Gubitak statičke ravnoteže konstrukcije kao krutog tela, • Lom konstrukcije ili njenog dela usled prekoračenja nosivosti poprečnog preseka, ili veze, • Gubitak stabilnosti elementa ili konstrukcije kao celine usled efekata drugog reda, • Prelazak sistema u potpuni ili delimični mehanizam formiranjem plastičnih zglobova, i • Zamor materijala.
Metalne konstrukcije 1 P3-22

Granična stanja upotrebljivosti
Vezana su za funkcionalnost objekta; Uglavnom se odnose na: • deformacije konstrukcije ili njenog dela (elementa); • vibracije Vrednosti dopuštenih deformacija zavise od namene konstrukcije, odnosno posmatranog elementa; Pod deformacijama prvenstveno se misli na ugibe (kod nosača), horizontalna pomeranja (kod stubova) i obrtanja. Parcijalni koeficijenti sigurnosti se razlikuju za ULS i SLS.

Metalne konstrukcije 1

P3-23

Karakteristične vrednosti
• Određuju se na osnovu Gausove krive raspodele; • Za karakteristične vrednosti dejstava na konstrukciju usvajaju se 95% fraktili; • Za karakteristične vrednosti nosivosti usvajaju se 5% fraktili;

Metalne konstrukcije 1

P3-24

Funkcija ponašanja g i indeks sigurnosti β
xg ϕ(x E) ϕ(xR ) ϕ(xg ) β σg

σE σE
xE

σR σR
xR x

σg σg
xg
Otkaz Konstrukcija je konstrukcije pouzdana

x

g=R-E g > 0 pouzdana konstrukcija g < 0 otkaz (lom) konstrukcije

β =

xg

σg

=

xR − xE
2 2 σR +σE

Metalne konstrukcije 1

P3-25

Globalni i normirani koeficijenti sigurnosti
ϕ(x R) ϕ(x E) ϕ(xE ) ϕ(xR )

95% xE Ek Rk = γ E k xR = γ0 xE

5% Rk xR

γ =

Rk Ek

Normirani Globalni

x

γ0 =

xR xE

Metalne konstrukcije 1

P3-26

Parcijalni koeficijenti sigurnosti

γ = γF ⋅γM
Nepouzdanost reprezentativnih vrednosti dejstava (Uncertainty in representative values of actions) f
F

Nepouzdanost modela dejstava i uticaja od dejstava (Model uncertainty in actions and action effects) Nepouzdanost modela nosivosti konstrukcije (Model uncertainty in structural resistance)

Sd

Rd M

Nepouzdanost svojstava materijala (Uncertainty in material properties)
Metalne konstrukcije 1

m

P3-27

Osnove proračuna prema Evrokodu
Proračunske situacije: • Stalne i povremene • Incidentne • Seizmičke Karakteristične vrednosti stalnih (Gk) i promenljivih (Qk) dejstava Reprezentativne vrednosti promenljivih dejstava: • vrednosti za kombinovanje ψ0 Qk • česte vrednosti ψ1 Qk • kvazistalne vrednosti ψ2 Qk
Metalne konstrukcije 1 P3-28

Kombinacije dejstava za ULS

∑γ
j

G, j

⋅ Gk , j + γ Q,1 ⋅ Qk ,1 + ∑ γ Q ,i ⋅ψ 0,i ⋅ Qk ,i
i >1

Stalne i prolazne

Gk , j + Ad + ψ 1,1 ⋅ Qk ,1 +
j i >1

ψ 2,i ⋅ Qk ,i

Incidentne

∑G
j

k, j

+ γ I ⋅ AEk + ∑ψ 2,i ⋅ Qk ,i
i ≥1

Seizmičke

Metalne konstrukcije 1

P3-29

Za stalne i prolazne proračunske situacije
Stalne i prolazne proračunske situacije Stalna dejstva nepovoljna povoljna Dominantno promenljivo dejstvo1) Ostala promenljiva dejstva glavno (ako postoji) ostala

γGj,supGkj,sup γGj,infGkj,inf
γGj,sup = 1,35 γGj,inf = 1,00 γQ,1 = 1,50 (kada je nepovoljno) γQ,i = 1,50 (kada je nepovoljno) Promenljiva dejstva su: - korisno opterećenje, - sneg, - vetar i - temperatura.

γQ,1Qk,1

γQ,i ψ0,iQk,i

γQ,1 = 0 (kada je povoljno) γQ,i = 0 (kada je povoljno)

Metalne konstrukcije 1

P3-30

Za incidentne proračunske situacije
Stalna dejstva Proračunska situacija nepovoljna povoljna Incidentna1) Seizmička
1)

Dominantno incidentno ili seizmičko dejstvo Ad AEd ili γΙAEk

Ostala promenljiva dejstva glavno (ako postoji) (ψ1,1 ili ψ2,1) Qk,1 ostala

Gkj,sup Gkj,sup

Gkj,inf Gkj,inf

ψ2,i Qk,i

ψ2,i Qk,i

Za slučaj incidentnih proračunskih situacija, glavno promenljivo dejstvo, može da bude uzeto sa svojom čestom vrednošću, ili, kao u seizmičkim kombinacijama dejstava, sa svojom kvazistalnom vrednošću.

Metalne konstrukcije 1

P3-31

Koeficijenti za reprezentativne vrednosti ψ 0 , ψ1 i ψ2
Dejstva Kategorija A: Kategorija B: Kategorija C: Kategorija D: Kategorija E: Kategorija F: Kategorija G: Kategorija H: Prostorije za boravak i stanovanje Kancelarije Prostorije za okupljanje ljudi Trgovačke prostorije Prostorije za skladištenje Vozila težine ≤30 kN Vozila težine >30 kN, ali ≤160 kN Krovovi h>1000 m.n.m h<1000 m.n.m Korisna opterećenja ψ0 0,7 0,7 0,7 0,7 1,0 0,7 0,7 0,0 0,7 0,5 0,6 0,6 ψ1 0,5 0,5 0,7 0,7 0,9 0,7 0,5 0,0 0,5 0,2 0,2 0,5 ψ2 0,3 0,3 0,6 0,6 0,8 0,6 0,3 0,0 0,2 0,0 0,0 0,0

Saobraćajna opterećenja

Opterećenja od snega

Opterećenja od vetra Operećenja usled temperaturnih promena

Metalne konstrukcije 1

P3-32

Kombinacije dejstava za SLS

Karakteristična kombinacija: Česta kombinacija: Kvazistalna kombinacija:

∑G
j

k, j

+ Qk ,1 + ∑ψ 0,i ⋅ Qk ,i
i >1

∑G
j

k, j

+ ψ 1,1 ⋅ Qk ,1 + ∑ψ 2,i ⋅ Qk ,i
i >1

∑G
j

k, j

+ ∑ψ 2,i ⋅ Qk ,i
i ≥1

Metalne konstrukcije 1

P3-33

Kontrole graničnih stanja
Granična stanja nosivosti

∑γ
j

G, j

⋅ Gk , j + γ Q ,1 ⋅ Qk ,1 + ∑ γ Q , j ⋅ Qk ,i = E d ≤ Rd = Rk / γ M
i >1

Granična stanja upotrebljivosti
E d ,ser ≤ Cd

Metalne konstrukcije 1

P3-34

Osnovni materijal Dejstva: - stalno (Gk) - korisno (Pk) - sneg (Sk) - vetar (Wk) - temperatura (Tk) - seizmika (Ek)

Karakteristi~ne vrednosti

Koeficijent sigurnosti

Geometrijski podaci

Analiza optere}enja Prora~unski model Parcijalni koeficijenti sigurnosti Sile u presecima: Prora~unske vrednosti N, Vy, Vz, My, Mz, Mt dejstava - Ed Deformacije: u, v, w, ... Parcijalni koeficijenti sigurnosti Kontrola deformacija Dopu{tene deformacije Prora~un nosivosti - Rd

Uticaji u elementima konstrukcije

Kontrola nosivosti

E d ≤ Rd

Parcijalni koeficijenti sigurnosti

E d ,ser ≤ Cd
Metalne konstrukcije 1 P3-35

Označavanje

Indeksi: f (flange) - nožica w (web) - rebro

Metalne konstrukcije 1

P3-36

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful