You are on page 1of 12

‫ﺗﺄﺛﯿﺮ اﺻﻼح ﮐﻨﻨﺪهﻫﺎی زﺋﻮﻟﯿﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﺎ و ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺑﺮ ذﺧﯿﺮه رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک و ﺗﺒﺨﯿﺮ‬

‫‪2‬‬
‫*زﮐﯿﻪ ﺟﻮدی‪ 1‬و ﺳﯿﺪﻋﻠﯿﺮﺿﺎ ﻣﻮﺣﺪیﻧﺎﺋﯿﻨﯽ‬
‫ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ داﻧﺶآﻣﻮﺧﺘﻪ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽارﺷﺪ و اﺳﺘﺎدﯾﺎر ﮔﺮوه ﺧﺎﮐﺸﻨﺎﺳﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮم ﮐﺸﺎورزی و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﮔﺮﮔﺎن‬
‫ﺗﺎرﯾﺦ درﯾﺎﻓﺖ‪ 84/2/12 :‬؛ ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﺬﯾﺮش‪86/2/8 :‬‬

‫ﭼﮑﯿﺪه‬
‫در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺗﺄﺛﯿﺮ زﺋﻮﻟﯿﺖ ﺳﻤﻨﺎن )ﮐﻠﯿﻨﻮﭘﺘﯽ ﻟﻮﻟﯿﺖ(‪ ،‬ﻟﯿﮑﺎ )رس ﺳﺒﮏ ﻣﻨﺒﺴﻂ ﺷﺪه( و ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﭘﻮﺳﺖ درﺧﺖ اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪه‬
‫ﺑﻪ ﺧﺎک ﻟﻮم رﺳﯽ ﺳﯿﻠﺘﯽ در ﮔﻠﺪان ﺑﺮ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺧﺎک ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺒﺨﯿﺮ‪ ،‬ﺣﺮارت‪ ،‬ذﺧﯿـﺮه رﻃﻮﺑـﺖ و ﻣﻘﺎوﻣـﺖ ﻣﮑـﺎﻧﯿﮑﯽ‬
‫ﺧﺎک در ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺗﺒﺨﯿﺮ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺪ‪ .‬ﻟﯿﮑﺎ و ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺑﻪﺻﻮرت ﺳﻄﺤﯽ و ﻣﺨﻠﻮط ﺑـﺎ ﺧـﺎک و زﺋﻮﻟﯿـﺖ ﺑـﻪﺻـﻮرت‬
‫ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک اﺳﺘﻔﺎده ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ﻣﺎﻟﭻ ﻟﯿﮑﺎ و ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﺣﺮارﺗﯽ و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺧﺎک را ﮐﺎﻫﺶ دادﻧﺪ‪ .‬ﮐﺎرﺑﺮد ﻟﯿﮑـﺎ‬
‫و ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺑﻪﺻﻮرت ﺳﻄﺤﯽ از ﮐﺎرﺑﺮد آن ﺑﻪﺻﻮرت ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻣﺆﺛﺮﺗﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺑﻪﺻﻮرت ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧـﺎک‬
‫ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻇﺎﻫﺮی ﺳﺒﺐ اﻓﺰاﯾﺶ آب ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس ﮔﯿﺎه ﮔﺮدﯾﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ زﺋﻮﻟﯿـﺖ و ﻟﯿﮑـﺎی ﻣﺨﻠـﻮط ﺑـﺎ ﺧـﺎک‬
‫ﺗﺄﺛﯿﺮی ﺑﺮ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺧﺎک ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫واژهﻫﺎی ﮐﻠﯿﺪی‪ :‬زﺋﻮﻟﯿﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﺎ‪ ،‬ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺒﺨﯿﺮ و ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ‬

‫ﺗﺤﻘﯿﻖ از ﻧـﻮع ﮐﻠﯿﻨـﻮﭘﺘﯽ ﻟﻮﻟﯿـﺖ )ﺑـﺎرر‪ (1978 ،‬از ﻣﻌـﺪن‬ ‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬


‫ﺷﻤﺎل ﺳﻤﻨﺎن ﺑﻪﺻﻮرت ﺳﻨﮓ ﺗﻬﯿﻪ و در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه آﺳﯿﺎب‬ ‫ﮐﺎﻧﯽ زﺋﻮﻟﯿـﺖ در ﻃﺒﯿﻌـﺖ ﻣﻤﮑـﻦ اﺳـﺖ دارای ﻣﻨﺸـﺄ‬
‫ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی آب و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ دﺳﺘﺮﺳﯽ‬ ‫ﻣﺎﮔﻤﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺳﻨﮓﻫﺎی آذرﯾﻦ ﺑﻮده و ﯾـﺎ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت‬
‫آب و ﻫﻮا ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از زﺋﻮﻟﯿﺖﮐﻠﯿﻨـﻮﭘﺘﯽﻟﻮﻟﯿـﺖ ﺑـﺎ اﻧـﺪازه‬ ‫ﮐﺎﻧﯽ ﺛﺎﻧﻮی در اﺛﺮ ﻓﺮآﯾﻨﺪ دﮔﺮﺳﺎﻧﯽ ﺗﺸـﮑﯿﻞ ﮔـﺮدد )ﺑـﺎرر‪،‬‬
‫داﻧﻪﺑﻨﺪی ‪0 /1‬ﺗﺎ ‪ 1‬ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ‪ 5‬ﺗﺎ‪ 10‬درﺻـﺪ وزﻧـﯽ‬ ‫‪ .(1978‬ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺗﺒﺎدل ﮐﺎﺗﯿﻮﻧﯽ آﻧﻬﺎ از ‪ 100‬ﺗـﺎ ‪ 300‬ﺳـﺎﻧﺘﯽ‬
‫ﺑﻪدﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ )ﭘﺘﺮووﯾﮏ‪ .(1990 ،‬آب ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس ﮔﯿـﺎه‬ ‫ﻣﻮل در ﮐﯿﻠﻮﮔﺮم ﺧﺎک ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ )ﮔـﺮﯾﻢ‪.(1968 ،‬‬
‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐـﻪ ذرات ﮐﻠﯿﻨـﻮﭘﺘﯽ ﻟﻮﻟﯿـﺖ ﺑـﺎ ﻗﻄـﺮ ﮐﻤﺘـﺮ از ﯾـﮏ‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻞ اﺳﺘﻔﺎده از زﺋﻮﻟﯿﺖ در ﺗﻮﻟﯿـﺪات ﮐﺸـﺎورزی و‬
‫ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ ﺑﻪﻋﻨﻮان اﺻﻼح ﮐﻨﻨﺪه در ﺷﻦ ﺑﮑـﺎر رود‪ ،‬اﻓـﺰاﯾﺶ‬ ‫ﺑﻬﺮهوری ﺧﺎک‪ ،‬ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺟـﺬب رﻃﻮﺑـﺖ و ﻧﮕﻬـﺪاری آن‬
‫ﻣــﯽﯾﺎﺑــﺪ‪ .‬روی ﻫــﻢ رﻓﺘــﻪ ﻧﺴــﺒﺖ ‪10‬درﺻــﺪ وزﻧــﯽ‬ ‫ﺑﺮای ﻣﺪت ﻃﻮﻻﻧﯽ و ﺻﺮﻓﻪﺟﻮﯾﯽ در ﻣﺼﺮف ﮐﻮد ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ‬
‫ﮐﻠﯿﻨﻮﭘﺘﯽﻟﻮﻟﯿﺖ ﺑﺮ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﮐﻤﺘﺮ ارﺟﺤﯿﺖ دارد‪ .‬اﯾـﻦ ﻧﺴـﺒﺖ‬ ‫و ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از آﻟـﻮدﮔﯽﻫـﺎی زﯾﺴـﺖ ﻣﺤﯿﻄـﯽ ﻣـﯽﺑﺎﺷـﺪ‪.‬‬
‫ﮐﺎرﺑﺮدی ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ اﺻﻼح ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ را در ﺧﺎک‬ ‫زﺋﻮﻟﯿــﺖ ﺑــﺎ داﻧــﻪﺑﻨــﺪی ﻣﻄﻠــﻮب ﻣﻮﺟــﺐ ﺑﻬﺒــﻮد ﺧــﻮاص‬
‫اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ )ﻫﺎﻧﮓ و ﭘﺘﺮووﯾﮏ‪.(1995 ،‬‬ ‫ﻫﯿﺪروﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺧﺎک ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬زﺋﻮﻟﯿﺖ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در اﯾﻦ‬
‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺑﺎ داﺷـﺘﻦ ﻣـﺎده آﻟـﯽ ﻓـﺮاوان‪ ،‬ﻣﺤـﻞ ﺑﺴـﯿﺎر‬ ‫واژه ﻟﯿﮑﺎ از ﻋﺒـﺎرت ‪(LECA) Light Expanded‬‬
‫ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺮای رﺷﺪ و ﻧﻤﻮ ﻣﯿﮑﺮوارﮔﺎﻧﯿﺴﻢﻫﺎی ﺧﺎک اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫‪ Clay Aggregate‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺗـﻮده رس ﻣﻨﺒﺴـﻂ ﺳـﺒﮏ‬
‫اﯾﻦ ﻣﯿﮑﺮوارﮔﺎﻧﯿﺴﻢﻫﺎ در ﺑﻬﺒﻮد ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن و ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﺑﺎﻓـﺖ‬ ‫ﺷﺪه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻮدهﻫـﺎ از اﻧﺒﺴـﺎط ﺧـﺎک رس‬
‫ﺧﺎک ﻧﻘﺶ ﻋﻤﺪهای ﺑﺎزی ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ )ﺑﻬـﺮهﻣﻨـﺪ و اﻓﯿـﻮﻧﯽ‪،‬‬ ‫ﻣﻮﻧﺖ ﻣﻮرﯾﻠﻮﻧﯿﺖ در ﮐﻮرهﻫﺎی ﮔﺮدان ﺑـﺎ ﺣﺮارﺗـﯽ ﺣـﺪود‬
‫‪ .(1378‬ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺑﻪﺻﻮرت ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک ﻣﻤﮑﻦ اﺳـﺖ‬ ‫‪ 1200‬درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯽﮔﺮاد ﺑﻪدﺳﺖ ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﻤﻞ ﻣﻮﺟـﺐ‬
‫ﺗﺒﺨﯿﺮ را ﮐﺎﻫﺶ دﻫﺪ و ﺳـﺒﺐ اﻓـﺰاﯾﺶ ذﺧﯿـﺮه آب ﮔـﺮدد‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ رس ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﭘﺎپ ﮐﻮرن از درون ﻣﻨﺒﺴﻂ ﺷﺪه و‬
‫)اﭘﺮا ـ ﻧﺎدی و ﻻل‪ .(1987 ،‬ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ ﻧﯿﺰ ﺗﺒﺨﯿﺮ را‬ ‫ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج دار ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬داﻧﻪﻫﺎی ﺣﺎﺻﻞ دارای ﺷﮑﻞ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً‬
‫ﮐﺎﻫﺶ و ذﺧﯿﺮه آب را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ )ﯾﻮﻧﮕﺮ و ﻫﻤﮑﺎران‪،‬‬ ‫ﮔﺮد و ﺳﻄﺢ زﺑﺮ و ﻧﺎﻫﻤﻮارﻧﺪ‪ .‬ﻗﺸﺮ ﻣﯿﮑﺮوﺳـﮑﭙﯽ ﺧـﺎرﺟﯽ‬
‫‪1976‬؛ ﺷﮑﻮر و ﻫﻤﮑﺎران‪1987 ،‬؛ ﺗـﺪ و ﻫﻤﮑـﺎران‪1991 ،‬؛‬ ‫آﻧﻬﺎ دارای ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج رﯾﺰ اﺳﺖ‪ .‬داﺧﻞ داﻧﻪﻫﺎ دارای ﺑﺎﻓﺖ‬
‫ﺑﺴﯿﺮ و ﺳﻠﯿﺮ‪1994 ،‬؛ ﻣﻮﺣﺪی ﻧﺎﺋﯿﻨﯽ و ﮐﻮک‪ .(2000 ،‬ﻣﻮاد‬ ‫اﺳﻔﻨﺠﯽ و ﺳﯿﺎه رﻧﮓ اﺳﺖ‪ .‬رﻧﮓ ﭘﻮﺷﺶ ﺧﺎرﺟﯽ ﺑﺴـﺘﮕﯽ‬
‫آﻟﯽ ﺑﻪﺻﻮرت ﻣﺨﻠﻮط ﺑـﺎ ﺧـﺎک در ﺑﺮﺧـﯽ ﻣـﻮارد ﺑﺎﻋـﺚ‬ ‫زﯾﺎدی ﺑﻪ ﻣﺎده ﻣﻌـﺪﻧﯽ و روش و ﮐﯿﻔﯿـﺖ ﻓـﺮآوری دارد و‬
‫ﮐﺎﻫﺶ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻇـﺎﻫﺮی ﺧـﺎک ﻣـﯽﺷـﻮد )ﻣﯿﺘﺠـﺮ‪،‬‬ ‫اﻏﻠﺐ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ رﻧﮓ ﻗﻬﻮهای اﺳﺖ‪ .‬ﺿﺨﺎﻣﺖ اﯾﻦ ﭘﻮﺷـﺶ‬
‫‪.(1986‬‬ ‫‪ 50‬ﺗﺎ ‪ 100‬ﻣﯿﮑﺮون اﺳﺖ و ﺟﺬب آب ﮐﻤﺘﺮی ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﺻﻼح ﮐﻨﻨﺪهﻫﺎی ﺧﺎک ﻣﻔﻬﻮم ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﺒﺨﯿـﺮ‬ ‫ﺑﺎﻓﺖ درون داﻧﻪ دارد‪ .‬وﺟﻮد ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﻓﻀﺎی ﺧـﺎﻟﯽ ﺑـﯿﻦ‬
‫ﺧﺎک را از ﺷﮑﻞ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ ﺑﻪ ﻓﺮم ﮐﻤﯽ آن ﺗﻮﺳﻌﻪ داد‪ .‬ﺳـﻪ‬ ‫داﻧﻪﻫﺎ ﺳﺒﺐ اﯾﺠﺎد ﻓﻀﺎی ﺧﺎﻟﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑـﺎ ‪ 73‬ﺗـﺎ ‪ 88‬درﺻـﺪ‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺻﻠﯽ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻣﻌﻤﻮﻻً زﻣﺎﻧﯿﮑﻪ ﺧﺎک ﻣﺮﻃﻮﺑﯽ ﺧﺸـﮏ‬ ‫ﻓﻀﺎی ﮐﻞ ﻣﯽﮔﺮدد‪ pH .‬اﯾﻦ داﻧﻪﻫﺎ ﺣﺪود ‪ 7/2‬اﺳـﺖ و از‬
‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ )ﻫﯿﻠـﻞ‪ .(1980 ،‬ﻣﺮﺣﻠـﻪ اول را‬ ‫ﻧﻈــﺮ ﺷــﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﺧﻨﺜــﯽ ﻫﺴــﺘﻨﺪ و دارای داﻧــﻪﺑﻨــﺪی ﻧﺴــﺒﺘﺎً‬
‫ﺻﺮﻓﺎً ﻣﯿﺰان اﻧﺮژی درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ اداﻣـﻪ‬ ‫ﮔﺴﺘﺮدهای ﺑﯿﻦ اﻧﺪازه ﻫﺎی ﺻﻔﺮﺗﺎ ‪ 25‬ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮی ﻣـﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ‬
‫دارد ﮐﻪ ﻣﯿﺰان آب در ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﻣﺤﺪود ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ .‬ﺑـﺎ ﻫـﻮا‬ ‫)ﻣﺤﻤﺪی ﺗﻬﺮاﻧﯽ‪ .(1377 ،‬ﺑﺎ ﻻﯾﻪ ﯾﮏ ﯾﺎ دو اﯾﻨﭽﯽ از ﻟﯿﮑـﺎ‬
‫ﺧﺸﮏ ﺷﺪن ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻄﺤﯽ ﺧﺎک ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم ﺗﺒﺨﯿﺮ آﻏـﺎز‬ ‫در ﺳﻄﺢ ﮔﻠﺪان ﺗﺒﺨﯿﺮ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﮐﻪ ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺆﺛﺮی آب‬
‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در اﯾـﻦ ﻣﺮﺣﻠـﻪ ﺳـﺮﻋﺖ ﺗﺒﺨﯿـﺮ ﺑﺘـﺪرﯾﺞ ﮐـﺎﻫﺶ‬ ‫را ﺣﻔﻆ ﻣﯽﮐﻨﺪ و دور ﺑﯿﻦ آﺑﯿﺎریﻫـﺎ را اﻓـﺰاﯾﺶ ﻣـﯽدﻫـﺪ‬
‫ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺮوﻓﯿﻞ ﺧﺎک ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮔـﺮدد‪ .‬در ﻣﺮﺣﻠـﻪ‬ ‫)ﻓﻮﭼﺮﮔــﺎردن‪ .(2003 ،‬ﻫــﺪاﯾﺖ اﺷــﺒﺎع آب ﺧــﺎک ﻧﯿــﺰ ﺑــﺎ‬
‫ﺳﻮم ﺳﺮﻋﺖ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻢ ﺷـﺪه و ﺛﺎﺑـﺖ ﻣـﯽﮔـﺮدد‪ .‬در‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻟﯿﮑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ )ﺑﺮاون و ﻓﻠﻮﮐﯿﮕﺮ‪ .(1987 ،‬در‬
‫ﻃﻮل ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم ﺣﺮﮐﺖ آب در ﺧﺎک ﺑﯿﺸـﺘﺮ ﺑـﻪﺻـﻮرت‬ ‫ﺧﺎکﻫﺎی رﺳﯽ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﯿﻦ ﺣﺠﻢ ﻫﻮا و آب ﺑـﺎ ‪10‬‬
‫ﺑﺨﺎر ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﺎهﻫﺎ ﺑﻪﻃﻮل اﻧﺠﺎﻣـﺪ‪ .‬ﻣﺮﺣﻠـﻪ‬ ‫درﺻــﺪ ﻟﯿﮑــﺎ ﺣﺎﺻــﻞ ﻣــﯽﺷــﻮد‪ .‬ﺑــﺎ اﯾــﻦ روش ﻣــﯽﺗــﻮان‬
‫اول زﻣﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻣـﯽرﺳـﺪ ﮐـﻪ ﻣﻨﺤﻨـﯽ ﺗﺒﺨﯿـﺮ ﺗﺠﻤﻌـﯽ‬ ‫زﻣﯿﻦﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻓﺸﺮدﮔﯽ ﺧﺎک و ﻋﺪم ﺗﻬﻮﯾﻪ ﻗﺎﺑﻞ‬
‫)‪ 1(CE‬ﺧﺎک از آب آزاد ﺟﺪا ﺷﻮد‪ .‬در ﮔﻠﺪان ﯾﮏ ﻣﺮﺣﻠـﻪ‬ ‫ﮐﺸﺖ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ زﯾﺮ ﮐﺸﺖ ﺑﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻠـﺖ ﺷـﮑﻞ ﻧـﺎﻣﻨﻈﻢ‪،‬‬
‫ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﯿﻨﺎﺑﯿﻨﯽ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﺷﻮد زﯾﺮا اﻧـﺮژی از ﺳـﻄﻮح و‬ ‫اﮐﺜﺮ ﮔﺮاﻧﻮلﻫﺎ و داﻧﻪﺑﻨﺪیﻫﺎ ﺑﺎ ﮔﺬﺷـﺖ زﻣـﺎن و ﻓﺸـﺎر ﺑـﻪ‬
‫ﺟﻮاﻧــﺐ ﮔﻠــﺪان ﺗـﺄﻣﯿﻦ ﺷــﻮد )ﻣﻮﺣــﺪی ﻧــﺎﺋﯿﻨﯽ و ﮐــﻮک‪،‬‬ ‫داﺧﻞ ﯾﮏ ﻻﯾﻪ ﻣﺘﺮاﮐﻢ ﻣﯽﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺷﮑﻞ ﮔﺮد ﻟﯿﮑﺎ ﺗﻨﺎﺳﺐ‬
‫‪ .(2000‬در ﻣﺰرﻋﻪ در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺗﻐﯿﯿـﺮات روزاﻧـﻪ در ﺗﻘﺎﺿـﺎی‬ ‫ﻓﻀﺎی ﻻزم ﺑﺮای زﻫﮑﺸـﯽ ﮐـﺎﻓﯽ و ﻫـﻮا دﯾـﺪﮔﯽ ﻣﻨﺎﺳـﺐ‬
‫اﺗﻤﺴﻔﺮ ﺑﺮای ﺗﺒﺨﯿﺮ و ﻧﯿﺰ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﺨـﺎر در ﺷـﺐ ﺑـﻪ ﺳـﻄﺢ‬ ‫ﺗﺤﺖ ﯾﮏ دوره ﻃـﻮﻻﻧﯽ را ﻣـﺎﮐﺰﯾﻤﻢ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ )ﻣﺤﻤـﺪی‬
‫ﺧﺎک و ﺗﻘﻄﯿﺮ آن‪ ،‬ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﺒﺨﯿـﺮ از ﻣﺮﺣﻠـﻪ اول ﺑـﻪ‬ ‫ﺗﻬﺮاﻧــﯽ‪ .(1377 ،‬ﻟﯿﮑــﺎی ﻣــﻮرد ﻧﯿــﺎز در اﯾــﻦ آزﻣــﺎﯾﺶ از‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم و ﻋﮑﺲ آن ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ‬ ‫ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﻟﯿﮑﺎ در ﮐﯿﻠـﻮﻣﺘﺮ ‪ 105‬ﺟـﺎده ﺗﻬـﺮان ـ ﺳـﺎوه ﺗﻬﯿـﻪ‬
‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬
‫‪1- Cumulative Evaporation‬‬
‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ )ﻣﻌﺎدل ‪ 50‬ﺗﻦ در ﻫﮑﺘﺎر( ﺑﻪ دو ﺻﻮرت ﺳﻄﺤﯽ‬ ‫ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﯿﻨﺎﺑﯿﻨﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد و در ﻣﻘﺎﯾﺴـﻪ ﺑـﺎ ﮔﻠـﺪان‬
‫و ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک ﺑﺎ ﺳـﻪ ﺗﮑـﺮار و در ﻗﺎﻟـﺐ ﻃـﺮح ﮐﺎﻣـﻞ‬ ‫ﺧﯿﻠﯽ ﮐﻮﺗﺎه اﺳﺖ‪ .‬روش ﺗﻮأم اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣـﺪت و ﻣﯿـﺰان‬
‫ﺗﺼﺎدﻓﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺧﺎک ﻣﻮارد اﺳﺘﻔﺎده در اﯾﻦ آزﻣـﺎﯾﺶ از‬ ‫اﺛﺮ اﺻﻼح ﮐﻨﻨﺪهﻫﺎ ﺑﺮ ﮐﻨﺘﺮل ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺧﺎک در ﮔﻠﺪان اﺳﺘﻔﺎده‬
‫ﺧــﺎک ﺳــﻄﺤﯽ ﻣﺰرﻋــﻪ داﻧﺸــﮕﺎه ﻋﻠــﻮم ﮐﺸــﺎورزی و‬ ‫از ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌـﯽ )‪ 1(CER‬ﻣـﯽﺑﺎﺷـﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ )اﯾﻨﺴﭙﺘﯽ ﺳﻮل( ﺑﺎ ﺑﺎﻓـﺖ ﻟـﻮﻣﯽ رﺳـﯽ ﺳـﯿﻠﺘﯽ‬ ‫‪ CER‬اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﮐﺎﻫﺶ آب ﺗﺠﻤﻌﯽ از ﺧـﺎک ﺷـﺎﻫﺪ و‬
‫)‪35‬درﺻﺪ رس‪52 ،‬درﺻـﺪ ﻻی و ‪13‬درﺻـﺪ ﻣﺎﺳـﻪ( ﺗﻬﯿـﻪ‬ ‫ﺗﯿﻤﺎر ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ )‪ 2(MER‬در‬
‫ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ﺧﺎکﻫﺎی ﻫﻮا ﺧﺸﮏ ﺷـﺪه از اﻟـﮏ ‪ 2‬ﻣﯿﻠـﯽﻣﺘـﺮی‬ ‫ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽ ‪ CER‬واﻗﻊ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻋﺒــﻮر و ﭘــﺲ از اﻋﻤــﺎل ﺗﯿﻤﺎرﻫــﺎ در داﺧــﻞ ﮔﻠــﺪانﻫــﺎی‬ ‫ﻫﺪف از اﻧﺠﺎم اﯾـﻦ ﺗﺤﻘﯿـﻖ ﺑﺮرﺳـﯽ و ﻣﻘﺎﯾﺴـﻪ ﻣﯿـﺰان‬
‫آزﻣﺎﯾﺸــﯽ ﻗــﺮار داده ﺷــﺪﻧﺪ‪ .‬وزن ﻣﺨﺼــﻮص ﻇــﺎﻫﺮی و‬ ‫ﺗﺒﺨﯿــﺮ‪ ،‬دﻣــﺎی ﺧــﺎک‪ ،‬ﻇﺮﻓﯿــﺖ ﻧﮕﻬــﺪاری آب و ﻣﻘﺎوﻣــﺖ‬
‫ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻟﯿﮑﺎ ﺑـﻪﺗﺮﺗﯿـﺐ ‪ 0/41‬و ‪ 2/12‬ﮔـﺮم ﺑـﺮ ﺳـﺎﻧﺘﯽﻣﺘـﺮ‬ ‫ﻣﮑــﺎﻧﯿﮑﯽ ﺧــﺎک در ﺗﯿﻤﺎرﻫــﺎی ﺷــﺎﻫﺪ‪ ،‬زﺋﻮﻟﯿــﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑــﺎ و‬
‫ﻣﮑﻌـــﺐ ﺑـــﻮد‪ .‬وزن ﻣﺨﺼـــﻮص ﻇـــﺎﻫﺮی و ﺣﻘﯿﻘـــﯽ و‬ ‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺑﻪﺻﻮرت ﺳﻄﺤﯽ و ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺷـﯿﻤﯿﺎﯾﯽ )اﺣﯿـﺎﯾﯽ‪ (1376 ،‬و ﻇﺮﻓﯿـﺖ ﺗﺒـﺎدل‬
‫ﮐــﺎﺗﯿﻮﻧﯽ )ﭘــﯿﭻ و ﻫﻤﮑــﺎران‪ (1986 ،‬ﺧــﺎک و زﺋﻮﻟﯿــﺖ در‬ ‫ﻣﻮاد و روشﻫﺎ‬
‫ﺟـﺪول ‪ 1‬و ﺗﻮزﯾــﻊ اﻧـﺪازه ذرات آﻧﻬــﺎ )ﮐﻠــﻮت‪ (1986 ،‬و‬ ‫در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ آب‪ ،‬ﺧﺎک ﺷﺎﻫﺪ‪ ،‬زﺋﻮﻟﯿﺖ‬
‫داﻧﻪﻫﺎی ﻟﯿﮑﺎ در آزﻣﺎﯾﺸـﮕﺎه اﻧـﺪازه ﮔﯿـﺮی و در ﺟـﺪول ‪2‬‬ ‫ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک )ﻣﻌﺎدل ‪ 15‬ﺗﻦ در ﻫﮑﺘﺎر(‪ ،‬ﻟﯿﮑﺎ )ﻣﻌﺎدل ‪75‬‬
‫آورده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻦ در ﻫﮑﺘﺎر( ﺑﻪ دو ﺻﻮرت ﺳﻄﺤﯽ و ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک و‬

‫ﺟﺪول ‪ -1‬ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﺧﺎک ﻟﻮﻣﯽ رﺳﯽ ﺳﯿﻠﺘﯽ و زﺋﻮﻟﯿﺖ ﺳﻤﻨﺎن‪.‬‬


‫وزن ﻣﺨﺼﻮص‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص‬ ‫ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺗﺒﺎدل ﮐﺎﺗﯿﻮﻧﯽ‬ ‫‪Ca2++Mg2+‬‬ ‫‪Kadsorb‬‬ ‫‪EC‬‬
‫‪3‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪O.C%‬‬ ‫‪SP%‬‬ ‫‪pH‬‬ ‫ﻧﻮع ﻣﺎده‬
‫ﺣﻘﯿﻘﯽ ‪gr/cm‬‬ ‫ﻇﺎﻫﺮی ‪gr/cm‬‬ ‫‪Meq/100gr‬‬ ‫‪meq/lit‬‬ ‫‪ppm‬‬ ‫)‪(ds/m‬‬
‫‪2/62‬‬ ‫‪1/67‬‬ ‫‪22/1‬‬ ‫‪8/2‬‬ ‫‪345‬‬ ‫‪1/39‬‬ ‫‪50‬‬ ‫‪0/51‬‬ ‫‪7/8‬‬ ‫ﺧﺎک‬
‫‪2/29‬‬ ‫‪1/10‬‬ ‫‪98‬‬ ‫‪28/5‬‬ ‫‪1800‬‬ ‫‪0/17‬‬ ‫‪48‬‬ ‫‪2/7‬‬ ‫‪8/1‬‬ ‫زﺋﻮﻟﯿﺖ‬

‫ﺟﺪول ‪ -2‬ﺗﻮزﯾﻊ اﻧﺪازه ذرات ﺧﺎک ﻟﻮﻣﯽ رﺳﯽ ﺳﯿﻠﺘﯽ‪ ،‬زﺋﻮﻟﯿﺖ ﺳﻤﻨﺎن و داﻧﻪﻫﺎی ﻟﯿﮑﺎ‪.‬‬
‫ﻗﻄﺮ داﻧﻪ ﻫﺎی ﻟﯿﮑﺎ )‪(mm‬‬ ‫ﻗﻄﺮ ذرات زﺋﻮﻟﯿﺖ )‪(mm‬‬ ‫ﻗﻄﺮ ذرات ﺧﺎک )‪(mm‬‬ ‫درﺻﺪ ﺗﺠﻤﻌﯽ‬
‫‪2/50 -4/22‬‬ ‫‪<0/028‬‬ ‫‪<0/0013‬‬ ‫‪0-10‬‬
‫‪4/22 -4/90‬‬ ‫‪0/028 -0/126‬‬ ‫‪<0/0013‬‬ ‫‪10-20‬‬
‫‪4/90 -5/50‬‬ ‫‪0/126 -0/24‬‬ ‫‪<0/0013‬‬ ‫‪20-30‬‬
‫‪5/50 -6/02‬‬ ‫‪0/24 -0/35‬‬ ‫‪0/0013 -0/0028‬‬ ‫‪30-40‬‬
‫‪6/02 -6/61‬‬ ‫‪0/35 -0/48‬‬ ‫‪0/0028 -0/005‬‬ ‫‪40-50‬‬
‫‪6/61 -7/08‬‬ ‫‪0/48 -0/67‬‬ ‫‪0/005 -0/0078‬‬ ‫‪50-60‬‬
‫‪7/08 -7/59‬‬ ‫‪0/67 -0/87‬‬ ‫‪0/0078 -0/012‬‬ ‫‪60-70‬‬
‫‪7/59 -8/71‬‬ ‫‪0/87 -1/15‬‬ ‫‪0/012 -0/017‬‬ ‫‪70-80‬‬
‫‪8/71 -10/47‬‬ ‫‪1/15 -1/51‬‬ ‫‪0/017 -0/029‬‬ ‫‪80-90‬‬
‫‪10/47 -12/60‬‬ ‫‪1/51 -2/00‬‬ ‫‪0/029 -2/00‬‬ ‫‪90-100‬‬

‫‪1- Cumulative Evaporation Reduction‬‬


‫‪2- Maximum Cumulative Evaporation Reduction‬‬
‫)ﺳﻠﻮل ﻓﺸﺎر( و ‪ 5‬و ‪ 15‬ﺑﺎر ﺗﻮﺳـﻂ ﭘﺮﺷـﺮﭘﻠﯿﺖ‪) 2‬ﺻـﻔﺤﻪ‬ ‫ﻗﻄﺮ ﮔﻠﺪانﻫﺎ ‪ 20/5‬و ارﺗﻔﺎع آﻧﻬﺎ ‪ 18‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﺑـﻪ‬
‫ﻓﺸﺎر( اﻧـﺪازهﮔﯿـﺮی ﺷـﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻧﻤﻮﻧـﻪ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر ﮐﺎﻫﺶ ورود اﻧﺮژی از اﻃﺮاف ﮔﻠـﺪان و ﺟﻤـﻊآوری‬
‫ﺧﺎکﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﺗﻤﭙﯽ ﺳـﻞ وزن ﻣﺨﺼـﻮص ﻇـﺎﻫﺮی‬ ‫آبﻫﺎی زﻫﮑﺸﯽ ﺷﺪه در اﺑﺘﺪای آزﻣـﺎﯾﺶ‪ ،‬ﺳـﻄﺢ آﻧﻬـﺎ ﺑـﺎ‬
‫ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ﻣﻘـﺪار آب ﺧـﺎک در ﻣﮑـﺶﻫـﺎی‬ ‫رﻧﮓ ﺳﻔﯿﺪ رﻧﮓآﻣﯿﺰی ﮔﺮدﯾﺪ و ﻫﺮ ﮔﻠﺪان در داﺧﻞ ﮔﻠﺪان‬
‫ﻓﻮق و وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻇﺎﻫﺮی زﺋﻮﻟﯿﺖ و ﻟﯿﮑﺎ ﺑـﻪ ﺗﻨﻬـﺎﯾﯽ‪،‬‬ ‫ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ ﺑﺮروی ﺳﻄﺢ اﺗﮑﺎء ﮐﻮﭼﮑﯽ ﻗﺮار داده ﺷﺪ‪ .‬ﭘـﺲ از‬
‫ﺑﺪون اﺧﺘﻼط ﺑﺎ ﺧﺎک ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻫﻤﯿﻦ روش اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷـﺪ‪.‬‬ ‫آﻣﺎدهﺳﺎزی ﻫﺮ ﮐﺪام از ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎ ﺑﺎ ﺳﻪ ﺗﮑﺮار‪ ،‬ﺧﺎکﻫﺎ اﺷﺒﺎع‬
‫دادهﻫــﺎ ﺑﺎاﺳــﺘﻔﺎده از ﻧــﺮماﻓــﺰار ‪) SAS‬ﺳــﻠﻄﺎﻧﯽ‪ (1380 ،‬و‬ ‫و ﺳﭙﺲ ﺳﻄﺢ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ورﻗﻪ آﻟﻮﻣﯿﻨﯿﻮﻣﯽ ﭘﻮﺷﯿﺪه ﺷﺪ‪ .‬زﻣـﺎﻧﯽ‬
‫روش آﻣﺎری ‪ Anova‬ﺗﺠﺰﯾﻪ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﻪ آب زﻫﮑﺶ ﺑـﻪ ﺣـﺪاﻗﻞ رﺳـﯿﺪ ﭘﻮﺷـﺶ ﺳـﻄﺤﯽ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﺑﺮداﺷﺘﻪ و ﺟﻬﺖ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺑﻄﻮر ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺗﻮزﯾﻦ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺘﺎﯾﺞ‬ ‫ﻣﻮارد ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮرﺳﯽ در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺷﺎﻣﻞ اﻟـﻒ‪ -‬ﺗﻌﯿـﯿﻦ‬
‫دﻣﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﺮای ﮐﻞ ﻣﺪت آزﻣـﺎﯾﺶ از ‪ 23‬ﺗـﺎ ‪27‬‬ ‫ﺳﺮﻋﺖ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﮐﻪ از ﺗﻮزﯾﻦ ﮔﻠﺪانﻫﺎ در ‪ 8‬ﺻﺒﺢ و ‪ 4‬ﻋﺼـﺮ‬
‫ﺑﺎ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ‪ 25‬درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯽﮔـﺮاد ﺗﻐﯿﯿـﺮ ﻣـﯽﮐـﺮد‪ .‬ﻣﯿـﺎﻧﮕﯿﻦ‬ ‫در ﻃﻮل ﻣﺪت ‪ 1797‬ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻪدﺳـﺖ آﻣـﺪ‪ .‬در ‪ 2‬روز اول‬
‫دﻣــﺎی روزاﻧــﻪ و ﺷــﺒﺎﻧﻪ ﺗﯿﻤﺎرﻫــﺎ در ﻋﻤــﻖﻫــﺎی ‪ 2‬و ‪10‬‬ ‫ﻫــﺮ دو ﺳــﺎﻋﺖ ﯾﮑﺒــﺎر ﮔﻠــﺪانﻫــﺎ ﺗــﻮزﯾﻦ ﺷــﺪﻧﺪ‪ .‬ب‪-‬‬
‫ﺳــﺎﻧﺘﯽﻣﺘــﺮی در ﺟــﺪول ‪ 3‬آورده ﺷــﺪه اﺳــﺖ‪ .‬ﺑﻤﻨﻈــﻮر‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی دﻣﺎی ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ و ﻣﯿﻨـﯿﻤﻢ ﻫـﻮای آزﻣﺎﯾﺸـﮕﺎه و‬
‫ﺧﻼﺻﻪ ﺳﺎزی‪ ،‬از آوردن ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺠﺰﯾﻪ وارﯾﺎﻧﺲ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ‬ ‫دﻣﺎی ﺧـﺎک در ﻋﻤـﻖﻫـﺎی ‪ 2‬و ‪ 10‬ﺳـﺎﻧﺘﯽﻣﺘـﺮی ﺗﻮﺳـﻂ‬
‫اﯾﻦ ﺟﺪول و ﺳﺎﯾﺮ ﺟﺪولﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در اﯾﻦ ﻣﺘﻦ اﺟﺘﻨﺎب‬ ‫ﺗﺮﻣﻮﻣﺘﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻫﺮ ﺻﺒﺢ و ﻋﺼﺮ‪ .‬در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎن ﻣـﯽدﻫـﺪ ﮐـﻪ ﺧـﺎرج از ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت‬ ‫دﻣﺎی ﻫﻮای آزﻣﺎﯾﺸـﮕﺎه ‪ 25‬درﺟـﻪ ﺳـﺎﻧﺘﯽﮔـﺮاد ﺑـﻮد‪ .‬ج‪-‬‬
‫آﻣﺎری ﺗﯿﻤﺎر ﺷﺎﻫﺪ )ﺑﺎﺳﺘﺜﻨﺎی آب( در ﻫﺮ دو ﻋﻤﻖ ‪ 2‬و ‪10‬‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺧﺎک ﺑﺎ ﭘﻨﺘﺮوﻣﺘﺮ ﻣﺨﺮوﻃـﯽ‪.‬‬
‫ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮی دارای ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ دﻣﺎی ﺷﺒﺎﻧﻪ ﻣـﯽﺑﺎﺷـﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﭘﺲ از اﺗﻤﺎم ﺗﻮزﯾﻦ ﮔﻠﺪانﻫﺎ و اﺷـﺒﺎع ﻣﺠـﺪد‬
‫ﻣﯿــﺎﻧﮕﯿﻦ دﻣــﺎی ﺷــﺒﺎﻧﻪ در ﺗﯿﻤﺎرﻫــﺎی ﻟﯿﮑــﺎی ﺳــﻄﺤﯽ و‬ ‫آﻧﻬﺎ در ‪ 4‬ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ‪ 15‬روز از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪ‪.‬‬
‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ در ﻋﻤﻖ ‪ 10‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮی ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻣﺸـﺎﺑﻪ و‬ ‫د‪ -‬ﺗﻌﯿﯿﻦ درﺻﺪ رﻃﻮﺑـﺖ ﺣﺠﻤـﯽ ﺧـﺎک در ﻣﮑـﺶﻫـﺎی‬
‫ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺳﺎﯾﺮ ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ اﻣﺎ در ﻋﻤﻖ ‪ 2‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘـﺮی‬ ‫ﻣﺨﺘﻠــﻒ‪ .‬ﭘــﺲ از اﺗﻤــﺎم ﻣﺮﺣﻠــﻪ ﺳــﻮم آزﻣــﺎﯾﺶ‪ ،‬از ﺗﻤــﺎم‬
‫دﻣﺎی ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑﺎی ﺳﻄﺤﯽ ﺑﻪﻃﻮر ﻣﻌﻨﯽداری ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺳﺎﯾﺮ‬ ‫ﮔﻠﺪانﻫﺎ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺧﺎک ﺗﻬﯿﻪ و ﻣﻘﺪار آب ﺧﺎک در ﻣﮑﺶﻫﺎی‬
‫‪1‬‬
‫ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺻﻔﺮ‪ 0/3 ،0/1 ،0/05 ،‬و ‪ 1‬ﺑﺎر ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﺗﻤﭙـﯽ ﺳـﻞ‬

‫ﺟﺪول ‪ -3‬دﻣﺎی ﺧﺎک ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎ و آب )درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯽﮔﺮاد(‪.‬‬


‫دﻣﺎی ﺧﺎک در ‪ 4‬ﻋﺼﺮ )ﻃﻮل روز(‬ ‫دﻣﺎی ﺧﺎک در ‪ 8‬ﺻﺒﺢ )ﻃﻮل ﺷﺐ(‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻐﯿﯿﺮ‬
‫ﻋﻤﻖ ‪10‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮی‬ ‫ﻋﻤﻖ ‪2‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮی‬ ‫ﻋﻤﻖ ‪10‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮی‬ ‫ﻋﻤﻖ ‪2‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮی‬
‫‪ab‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪c‬‬
‫‪25/08‬‬ ‫‪24/93‬‬ ‫‪23/29‬‬ ‫‪22/78 de‬‬ ‫ﺷﺎﻫﺪ‬
‫‪24/89 bc‬‬ ‫‪24/89 a‬‬ ‫‪23/41 bc‬‬ ‫‪22/86 cd‬‬ ‫زﺋﻮﻟﯿﺖ‬
‫‪c‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪b‬‬
‫‪24/70‬‬ ‫‪24/50‬‬ ‫‪23/62‬‬ ‫‪23/16‬‬ ‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ‬
‫‪ab‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪ab‬‬ ‫‪cde‬‬
‫‪25/01‬‬ ‫‪24/87‬‬ ‫‪23/56‬‬ ‫‪22/83‬‬ ‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک‬
‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬
‫‪25/24‬‬ ‫‪25/09‬‬ ‫‪23/68‬‬ ‫‪23/30‬‬ ‫ﻟﯿﮑﺎی ﺳﻄﺤﯽ‬
‫‪ab‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪ab‬‬ ‫‪c‬‬
‫‪25/14‬‬ ‫‪24/96‬‬ ‫‪23/56‬‬ ‫‪22/89‬‬ ‫ﻟﯿﮑﺎی ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک‬
‫‪d‬‬ ‫‪c‬‬ ‫‪d‬‬ ‫‪e‬‬
‫‪24/06‬‬ ‫‪24/28‬‬ ‫‪22/67‬‬ ‫‪22/72‬‬ ‫آب‬
‫ﺣﺮوف ﻣﺘﻔﺎوت ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽدار در ﺳﻄﺢ ‪ 5‬درﺻﺪ ﺑﺮای ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻫﺮ ﺳﺘﻮن ﺑﺎ آزﻣﻮن داﻧﮑﻦ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪2 - Pressure plate‬‬ ‫‪1 - Tempe pressure cell‬‬


‫ﺗﺠﻤﻌﯽ اﺧـﺘﻼف ﻣﻌﻨـﯽداری وﺟـﻮد ﻧﺪاﺷـﺖ )‪.(P>0/05‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 3‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ دﻣﺎی روزاﻧﻪ در ﻫﺮ‬
‫ﺗﯿﻤﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ ﻣﺨﻠـﻮط ‪ 547‬ﺳـﺎﻋﺖ‪ ،‬ﺗﯿﻤـﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ‬ ‫دو ﻋﻤــﻖ در ﺗﯿﻤــﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳــﺖ ﺳــﻄﺤﯽ ﮐﻤﺘــﺮﯾﻦ ﻣﻘــﺪار‬
‫ﺳﻄﺤﯽ ‪ 281‬ﺳﺎﻋﺖ‪ ،‬ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑﺎی ﻣﺨﻠـﻮط ‪ 667‬ﺳـﺎﻋﺖ و‬ ‫)ﺑﺎﺳﺘﺜﻨﺎی آب( و در ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑﺎی ﺳﻄﺤﯽ ﺑﯿﺸـﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘـﺪار‬
‫ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑﺎی ﺳﻄﺤﯽ ‪ 62‬ﺳـﺎﻋﺖ ﭘـﺲ از ﺷـﺮوع ﺗـﺎ ﭘﺎﯾـﺎن‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺗﯿﻤﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ دارای ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ دﻣﺎی روزاﻧﻪ‬
‫آزﻣﺎﯾﺶ )‪ 1797‬ﺳﺎﻋﺖ( ﺑﺎ ﺗﯿﻤﺎر ﺷﺎﻫﺪ اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽ داری‬ ‫ﮐﻤﺘﺮی از ﺗﯿﻤﺎر ﺷﺎﻫﺪ در ﻫﺮ دو ﻋﻤﻖ ﻣـﯽﺑﺎﺷـﺪ و از ﻧﻈـﺮ‬
‫را ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ‪.‬‬ ‫آﻣﺎری اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽداری ﺑﺎ آن دارد‪ .‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ دﻣﺎی ﺧـﺎک‬
‫ﺗﻔﺎوت ﺑﯿﻦ ﻣﯿﺰان ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌﯽ در ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ‬ ‫ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎ در ﻋﻤﻖ ‪ 10‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘـﺮی از ﻋﻤـﻖ ‪ 2‬ﺳـﺎﻧﺘﯽﻣﺘـﺮی‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﯿﻤﺎر ﺷﺎﻫﺪ )ﺧﺎک ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ( در ﻫﺮ زﻣﺎن ﻣـﻮرد‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻌﻨﯽداری ﺑﯿﻦ دﻣﺎی ﺧﺎک و‬
‫ﻧﻈﺮ را ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌـﯽ ﮔﻮﯾﻨـﺪ‪ .‬ﻧﻤـﻮدار ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ‬ ‫ﺳﺮﻋﺖ ﺗﺒﺨﯿﺮ در ﺗﻤﺎم ﺗﯿﻤﺎرﻫـﺎ در ﻫـﺮ دو ﻋﻤـﻖ در ﻃـﻮل‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌﯽ ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎی ﻣﻮرد آزﻣـﺎﯾﺶ در ﺷـﮑﻞ‪2‬‬ ‫ﺷﺒﺎﻧﻪ روز وﺟﻮد داﺷﺖ‪.‬‬
‫آورده ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﺗـﺎ ﻗﺒـﻞ از ﺳـﺎﻋﺖ ‪ ،62‬از ﻧﻈـﺮ ﻣﻘـﺪار‬ ‫ﻣﺪت زﻣﺎن ﻣﺮﺣﻠﻪ اول ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺎ ﻗﺒﻞ از زﻣﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌـﯽ اﺧـﺘﻼف ﻣﻌﻨـﯽداری ﺑـﯿﻦ ﺗﯿﻤﺎرﻫـﺎ‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌـﯽ ﺗﯿﻤـﺎر و آب آزاد از ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﺟـﺪا‬
‫وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ و از اﯾﻦ ﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﻔﺎوتﻫﺎی آﻣﺎری ﻣﺸـﺎﻫﺪه‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎی زﺋﻮﻟﯿﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﺎی ﺳـﻄﺤﯽ و‬
‫ﺷﺪ‪ .‬ﺗﯿﻤﺎر زﺋﻮﻟﯿﺖ ‪ 71‬ﺳﺎﻋﺖ‪ ،‬ﺗﯿﻤﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠﻮط ‪62‬‬ ‫ﻣﺨﻠﻮط و ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ ﻫﻢ زﻣﺎن ﺑﺎ ﺷﺎﻫﺪ )‪ 19‬ﺳﺎﻋﺖ‬
‫ﺳــﺎﻋﺖ‪ ،‬ﺗﯿﻤــﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳــﺖ ﺳــﻄﺤﯽ ‪ 266‬ﺳــﺎﻋﺖ و ﺗﯿﻤــﺎر‬ ‫ﭘﺲ از ﺷﺮوع آزﻣﺎﯾﺶ( وارد ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺷﺪﻧﺪ وﻟـﯽ‬
‫ﻟﯿﮑﺎی ﻣﺨﻠﻮط ‪ 86‬ﺳﺎﻋﺖ ﭘﺲ از ﺷـﺮوع آزﻣـﺎﯾﺶ از ﻧﻈـﺮ‬ ‫ﺗﯿﻤﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠﻮط در ﻣﺮﺣﻠﻪ اول ﺑﺎ ﮐـﺎﻫﺶ ﺳـﺮﻋﺖ‬
‫آﻣﺎری اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨـﯽدار ﻧﺸـﺎن دادﻧـﺪ‪ .‬در ﻫﻤـﻪ زﻣـﺎنﻫـﺎ‬ ‫ﺗﺒﺨﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺪت زﻣﺎن ﻣﺮﺣﻠﻪ اول ﺧﺸﮏ ﺷﺪن را اﻓـﺰاﯾﺶ داد‬
‫ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﯿﺰان ﮐـﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿـﺮ ﺗﺠﻤﻌـﯽ ﺑـﻪ ﺗﯿﻤـﺎر ﻟﯿﮑـﺎی‬ ‫)‪ 62‬ﺳﺎﻋﺖ ﭘﺲ از ﺷﺮوع آزﻣﺎﯾﺶ(‪.‬‬
‫ﺳــﻄﺤﯽ و ﺳــﭙﺲ ﺑــﻪ ﺗﯿﻤــﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳــﺖ ﺳــﻄﺤﯽ ﻣﺮﺑــﻮط‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮع ﻣﻘﺎدﯾﺮ آب ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺷﺪه از ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﺗﺎ ﻫـﺮ‬
‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫زﻣﺎن ﻣﻌﯿﻦ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻧﻤﻮدار ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ‬
‫ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌﯽ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﮑﺮارﻫـﺎی ﺗﯿﻤﺎرﻫـﺎی آزﻣـﺎﯾﺶ در‬
‫دﻣﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه در ﺷﮑﻞ ‪ 1‬ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﺷـﻮد‪ .‬ﺑـﯿﻦ ﺗﯿﻤـﺎر‬
‫زﺋﻮﻟﯿﺖ ﺑﺎ ﺗﯿﻤـﺎر ﺷـﺎﻫﺪ در ﻫـﯿﭻ زﻣـﺎﻧﯽ در ﻣﯿـﺰان ﺗﺒﺨﯿـﺮ‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ -1‬ﻧﻤﻮدار ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌﯽ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﮑﺮارﻫﺎی ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺶ‪.‬‬


‫ﺷﮑﻞ ‪ -2‬ﻧﻤﻮدار ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌﯽ ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎی ﻣﻮرد آزﻣﺎﯾﺶ‪.‬‬

‫ﻣﻘﺪار آﻧﻬﺎ ﺑﺴـﯿﺎر ﮐـﻢ اﺳـﺖ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺗﯿﻤـﺎر زﺋﻮﻟﯿـﺖ )‪1/73‬‬ ‫ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ ﻣﻘﺪار ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌﯽ ﺑـﺮ رأس ﻣﻨﺤﻨـﯽ‬
‫ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ( ﺗﺄﺛﯿﺮ ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﺑﺮ اﻓـﺰاﯾﺶ ذﺧﯿـﺮه رﻃﻮﺑـﺖ ﺧـﺎک‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌـﯽ در ﻣﻘﺎﺑـﻞ زﻣـﺎن واﻗـﻊ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‬
‫ﻧﻤﯽﮔﺬارﻧﺪ وﻟﯽ ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﻣﻮرد ﯾﻌﻨﯽ ﻫﻢ ﻣﺪت‬ ‫)ﻣﻮﺣــﺪی ﻧــﺎﺋﯿﻨﯽ و ﮐــﻮک‪ .(2000 ،‬ﻣﻘــﺪار ‪ MER‬ﺑــﺮای‬
‫و ﻫﻢ ﻣﻘﺪار ‪ MER‬را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑـﺎی‬ ‫ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎی زﺋﻮﻟﯿﺖ‪ ،‬ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠﻮط‪ ،‬ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ ﺳـﻄﺤﯽ‪،‬‬
‫ﺳﻄﺤﯽ )‪ 19/12‬ﻣﯿﻠـﯽﻣﺘـﺮ( و ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ ﺳـﻄﺤﯽ )‪12/71‬‬ ‫ﻟﯿﮑﺎی ﻣﺨﻠﻮط و ﻟﯿﮑﺎی ﺳﻄﺤﯽ ﺑﻪﺗﺮﺗﯿـﺐ ﺑﺮاﺑـﺮ ﺑـﺎ ‪،1/73‬‬
‫ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ( ﺗﺄﺛﯿﺮ آﻧﻬﺎ ﺑـﺮ اﻓـﺰاﯾﺶ رﻃﻮﺑـﺖ ﺧـﺎک و ﮐـﺎﻫﺶ‬ ‫‪ 4/57 ،12/71 ،5/20‬و ‪ 19/12‬ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ ﺑﻮد ﮐـﻪ ﺑـﻪﺗﺮﺗﯿـﺐ‬
‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺳﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ آﺧﺮ در ﺟﺪول ‪ 5‬ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟـﻪ‬ ‫ﭘــﺲ از ﺑــﯿﺶ از ‪ 1797‬ﺳــﺎﻋﺖ‪ 1073 ،809 ،977 ،‬و ‪809‬‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻌﺪ از ﺷﺮوع آزﻣﺎﯾﺶ ﺣﺎدث ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬
‫اﻋﺪاد ﺟﺪول ‪ 4‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در ﻣﮑﺶﻫـﺎی ﺻـﻔﺮ‪،‬‬ ‫ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه اﯾﻦ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﻘـﺪار ‪ MER‬ﺗﯿﻤـﺎر‬
‫‪ 0/1 ،0/05‬و ‪ 0/3‬ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ درﺻﺪ رﻃﻮﺑﺖ ﺣﺠﻤﯽ را ﺗﯿﻤﺎر‬ ‫زﺋﻮﻟﯿﺖ ﻧﺎﭼﯿﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺪت زﻣﺎن و ﻣﻘﺪار ‪ MER‬ﺗﯿﻤـﺎر‬
‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص داده اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠﻮط و ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑـﺎی ﻣﺨﻠـﻮط ﺑﺴـﯿﺎر ﻧﺰدﯾـﮏ‬
‫اﯾــﻦ اﺧــﺘﻼف ﺑــﺎ ﺷــﺎﻫﺪ در ﻣﮑــﺶﻫــﺎی ‪ 0/05‬و ‪ 0/1‬ﺑــﺎر‬ ‫ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻣﻘﺪار ‪ MER‬ﺗﯿﻤـﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ ﺳـﻄﺤﯽ ‪12/71‬‬
‫ﻣﻌﻨﯽدار اﺳﺖ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﯿﻤﺎر در ﻣﮑـﺶﻫـﺎی ‪ 5‬و‬ ‫ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ و ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑﺎی ﺳﻄﺤﯽ ‪ 19/12‬ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ اﺳﺖ و ﻫﻢ‬
‫‪ 15‬ﺑــﺎر ﮐﻤﺘــﺮﯾﻦ درﺻــﺪ رﻃﻮﺑــﺖ ﺣﺠﻤــﯽ را دارد و اﯾــﻦ‬ ‫زﻣﺎن ﺑﻮﻗﻮع ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬ﻗﺎﺑﻞ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎ ﺑـﻪ‬
‫اﺧﺘﻼف ﺑﺎ ﺷﺎﻫﺪ در ﻣﮑﺶ ‪ 15‬ﺑﺎر ﻣﻌﻨـﯽدار ﻣـﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬در‬ ‫ﺟﺰ ﺗﯿﻤﺎر زﺋﻮﻟﯿﺖ از ﻧﻈـﺮ ﻣﻘـﺪار ﺗﺒﺨﯿـﺮ ﺗﺠﻤﻌـﯽ ﺗﻔـﺎوت‬
‫ﻣﮑﺶﻫﺎی ‪ 5‬و ‪ 15‬ﺑﺎر ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ درﺻﺪ رﻃﻮﺑﺖ ﺣﺠﻤـﯽ را‬ ‫ﻣﻌﻨﯽداری را ﺑﺎ ﺗﯿﻤﺎر ﺷـﺎﻫﺪ ﻧﺸـﺎن دادﻧـﺪ‪ .‬ﺑﻄـﻮرﮐﻠﯽ ﻫـﺮ‬
‫ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑﺎی ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص داده اﺳـﺖ‬ ‫ﭼﻘﺪر ﻣﻘﺪار ‪ MER‬ﺑﯿﺸﺘﺮ و در زﻣﺎن ﻃﻮﻻﻧﯽﺗﺮی ﺣـﺎدث‬
‫ﮐﻪ اﯾﻦ اﺧﺘﻼف در ﻣﮑﺶ ‪ 15‬ﺑﺎر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﻣﻌﻨـﯽدار‬ ‫ﮔﺮدد ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﻔﯿﺪﺗﺮی ﺑﺮ ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ و ﺣﻔﻆ رﻃﻮﺑﺖ ﺑﺮای‬
‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺄﻣﯿﻦ آب ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﮔﯿﺎه و ﮐﺎﻫﺶ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺧﺎک‬
‫دارد‪ .‬ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺪت زﻣـﺎن ‪ MER‬آﻧﻬـﺎ ﻃـﻮﻻﻧﯽ اﻣـﺎ‬
‫ﺟﺪول ‪ -4‬درﺻﺪ رﻃﻮﺑﺖ ﺣﺠﻤﯽ ﺧﺎک در ﻣﮑﺶﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ )ﺑﺎر( و ﻣﻘﺪار آب ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس و وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻇﺎﻫﺮی ﺧﺎک ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎ‪.‬‬
‫وزن ﻣﺨﺼﻮص‬ ‫آب ﻗﺎﺑﻞ‬
‫‪3‬‬
‫‪S15‬‬ ‫‪S5‬‬ ‫‪S1‬‬ ‫‪S0/3‬‬ ‫‪S0/1‬‬ ‫‪S0/05‬‬ ‫‪S0‬‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻐﯿﯿﺮ‬
‫ﻇﺎﻫﺮی ) ‪(gr/cm‬‬ ‫دﺳﺘﺮس‬
‫‪1/16a‬‬ ‫‪6/48b‬‬ ‫‪22/69b‬‬ ‫‪23/04ab‬‬ ‫‪26/22a‬‬ ‫‪29/18a‬‬ ‫‪33/69b‬‬ ‫‪32/53 b‬‬ ‫‪48/37ab‬‬ ‫ﺷﺎﻫﺪ )ﺧﺎک ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ(‬
‫‪a‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪ab‬‬ ‫‪ab‬‬
‫‪1/14‬‬ ‫‪7/51‬‬ ‫‪23/17‬‬ ‫‪24/86‬‬ ‫‪27/56‬‬ ‫‪30/69‬‬ ‫‪33/83‬‬ ‫‪36/47‬‬ ‫‪51/11‬‬ ‫زﺋﻮﻟﯿﺖ ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎﺧﺎک‬
‫‪b‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪c‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬
‫‪1/05‬‬ ‫‪12/65‬‬ ‫‪18/43‬‬ ‫‪21/32‬‬ ‫‪26/37‬‬ ‫‪31/08‬‬ ‫‪37/88‬‬ ‫‪39/36‬‬ ‫‪52/62‬‬ ‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎﺧﺎک‬
‫‪ab‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪ab‬‬ ‫‪ab‬‬ ‫‪b‬‬
‫‪1/13‬‬ ‫‪5/11‬‬ ‫‪25/54‬‬ ‫‪25/87‬‬ ‫‪26/04‬‬ ‫‪30/65‬‬ ‫‪35/72‬‬ ‫‪36/98‬‬ ‫‪47/01‬‬ ‫ﻟﯿﮑﺎی ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک‬
‫‪1/10‬‬ ‫‪6/55‬‬ ‫‪18/00‬‬ ‫‪18/00‬‬ ‫‪18/02‬‬ ‫‪24/55‬‬ ‫‪29/86‬‬ ‫‪33/02‬‬ ‫‪42/82‬‬ ‫زﺋﻮﻟﯿﺖ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ‬
‫‪0/41‬‬ ‫‪3/84‬‬ ‫‪9/71‬‬ ‫‪11/87‬‬ ‫‪13/21‬‬ ‫‪13/55‬‬ ‫‪13/73‬‬ ‫‪13/73‬‬ ‫‪52/78‬‬ ‫ﻟﯿﮑﺎ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ‬
‫ﺣﺮوف ﻣﺘﻔﺎوت ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽ دار در ﺳﻄﺢ ‪ 5‬درﺻﺪ ﺑﺮای ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻫﺮ ﺳﺘﻮن ﺑﺎ آزﻣﻮن داﻧﮑﻦ اﺳﺖ‪.‬‬

‫)‪ 0/3‬ﺑــﺎر( ﺗــﺎ ﻧﻘﻄــﻪ ﭘﮋﻣﺮدﮔــﯽ داﺋــﻢ )‪ 15‬ﺑــﺎر( ﻧﮕﻬــﺪاری‬ ‫ﺑﺮاﺳﺎس ﺟﺪول ‪ 4‬زﺋﻮﻟﯿﺖ ﺳﻤﻨﺎن در ﻣﮑﺶﻫـﺎی ﺑـﯿﺶ‬
‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬آب ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس ﮔﯿﺎه ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬ﺟﺪول ‪ 4‬ﻧﺸـﺎن‬ ‫از ‪ 1‬ﺑﺎر آب را در ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺑﺴﯿﺎر رﯾﺰ ﻧﮕﻬﺪاری ﻣﯽﮐﺮد‬
‫ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎی ﻟﯿﮑﺎی ﻣﺨﻠﻮط و زﺋﻮﻟﯿـﺖ‪ ،‬آب ﻗﺎﺑـﻞ‬ ‫ﺑﻄﻮری ﮐﻪ ﺑﯿﻦ ﻣﮑﺶﻫﺎی ‪ 1‬و ‪ 15‬ﺑﺎر ﻫﯿﭻ آﺑﯽ آزاد ﻧﮑـﺮد‬
‫دﺳﺘﺮس ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﯿﻤﺎر ﺷـﺎﻫﺪ ﺑـﺮای ﮔﯿـﺎه‬ ‫و آب ﺟﺬب ﺷﺪه در داﺧﻞ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج رﯾﺰ آن ﺑﺎ ﺣﺮارت‬
‫دارﻧﺪ و اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ آﻧﻬﺎ ﻣﻌﻨﯽدار ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺗﯿﻤﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ‬ ‫‪ 105‬درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯽﮔﺮاد آون ﺧﺎرج ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ‪18‬درﺻـﺪ‬
‫ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک‪ ،‬آب ﻗﺎﺑـﻞ دﺳـﺘﺮس ﺑﯿﺸـﺘﺮی )دو ﺑﺮاﺑـﺮ(‬ ‫از آب ﻧﮕﻬــﺪاری ﺷــﺪه در داﺧــﻞ ﺧﻠــﻞ و ﻓــﺮج زﺋﻮﻟﯿــﺖ‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﯿﻤﺎر ﺷﺎﻫﺪ ﺑﺮای ﮔﯿﺎه ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ از ﻧﻈـﺮ‬ ‫ﮐﻠﯿﻨﻮﭘﺘﯽ ﻟﻮﻟﯿﺖ ﺳﻤﻨﺎن در ﻣﮑﺶﻫﺎﯾﯽ ﻧﮕﻬﺪاری ﻣـﯽ ﺷـﻮد‬
‫آﻣﺎری اﯾﻦ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﻌﻨﯽدار اﺳﺖ‪ .‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻇﺎﻫﺮی‬ ‫ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﮔﯿﺎه ﻧﯿﺴـﺖ و ﺑـﺮ ﺧـﻼف زﺋﻮﻟﯿـﺖ ﻣـﻮرد‬
‫ﺗﯿﻤﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﺧﺎک )‪ 1/16‬ﮔﺮم ﺑﺮ ﺳـﺎﻧﺘﯽﻣﺘـﺮ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎﻧﮓ و ﭘﺘﺮووﯾﮏ )‪ (1995‬ﻓﺎﻗﺪ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺟﺬب ﺑﺎﻻ‬
‫ﻣﮑﻌﺐ( دارای اﺧـﺘﻼف ﻣﻌﻨـﯽداری ﺑﺎﺗﯿﻤـﺎر ﺷـﺎﻫﺪ )‪1/05‬‬ ‫ﺑﺮای ﻣﻠﮑﻮلﻫﺎی آب ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻟﯿﮑﺎ ﻓﻘـﻂ از ﻃﺮﯾـﻖ ﺗﻐﯿﯿـﺮ‬
‫ﮔﺮم ﺑﺮ ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ( ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮزﯾﻊ اﻧﺪازهﻫﺎی ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺧﺎک ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑـﺮ ﺟـﺬب و‬
‫ﺟﺪول ‪ 5‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺗﯿﻤـﺎر زﺋﻮﻟﯿـﺖ ﺗـﺎ ‪ 15‬روز‬ ‫رﻫﺎ ﺳﺎزی آب ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺎﺷـﺪ زﯾـﺮا دارای ﻇﺮﻓﯿـﺖ ﻧﮕﻬـﺪاری‬
‫ﭘﺲ از اﺗﻤﺎم زﻫﮑﺸﯽ ﺧﺎک اﺷﺒﺎع و ﺷﺮوع ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺑﯿﺸـﺘﺮﯾﻦ‬ ‫ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻤﯽ ﺑﺮای آب ﻗﺎﺑـﻞ اﺳـﺘﻔﺎده ﺧـﺎک )‪3/84‬درﺻـﺪ(‬
‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺧﺎک را دارد و ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎ و ﺷـﺎﻫﺪ‬ ‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﺎک ﺷﺎﻫﺪ )‪6/48‬درﺻﺪ( رﻗﻢ ﺑﺴﯿﺎر‬
‫اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽداری را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫ﮐﻮﭼﮑﯽ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻣﻘﺪار آﺑﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺧﺎک ﺑﯿﻦ ﻣﮑﺶ ﻇﺮﻓﯿﺖ زراﻋﯽ‬

‫ﺟﺪول ‪ -5‬ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺧﺎک ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎ )ﮐﯿﻠﻮﭘﺎﺳﮕﺎل(‪.‬‬


‫ﺗﻌﺪاد روزﻫﺎ ﭘﺲ از ﺧﺮوج آب زﻫﮑﺶ ﺧﺎک اﺷﺒﺎع‬
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻐﯿﯿﺮ‬
‫‪63‬‬ ‫‪45‬‬ ‫‪33‬‬ ‫‪15‬‬
‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪ab‬‬ ‫‪b‬‬
‫‪3/11‬‬ ‫‪3/05‬‬ ‫‪2/95‬‬ ‫‪2/20‬‬ ‫ﺷﺎﻫﺪ‬
‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬
‫‪3/05‬‬ ‫‪3/00‬‬ ‫‪3/11‬‬ ‫‪2/57‬‬ ‫زﺋﻮﻟﯿﺖ‬
‫‪b‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪c‬‬ ‫‪d‬‬
‫‪2/73‬‬ ‫‪2/62‬‬ ‫‪2/52‬‬ ‫‪1/07‬‬ ‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ‬
‫‪b‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪c‬‬ ‫‪c‬‬
‫‪2/73‬‬ ‫‪2/73‬‬ ‫‪2/57‬‬ ‫‪1/61‬‬ ‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠﻮط‬
‫‪b‬‬ ‫‪c‬‬ ‫‪c‬‬ ‫‪b‬‬
‫‪2/68‬‬ ‫‪2/36‬‬ ‫‪2/30‬‬ ‫‪2/14‬‬ ‫ﻟﯿﮑﺎ ﺳﻄﺤﯽ‬
‫‪a‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪bc‬‬ ‫‪b‬‬
‫‪3/05‬‬ ‫‪3/11‬‬ ‫‪2/62‬‬ ‫‪2/14‬‬ ‫ﻟﯿﮑﺎ ﻣﺨﻠﻮط‬
‫ﺣﺮوف ﻣﺘﻔﺎوت ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽ دار در ﺳﻄﺢ ‪ 5‬درﺻﺪ ﺑﺮای ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻫﺮ ﺳﺘﻮن ﺑﺎ آزﻣﻮن داﻧﮑﻦ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻮدن ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﺒﺨﯿﺮ در ﮔﻠﺪانﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ اراﺿﯽ از‬ ‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺑـﺎ ﺗﯿﻤﺎرﻫـﺎی ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ ﻣﺨﻠـﻮط و‬
‫ﻧﻈﺮ ﻣﺒـﺎدﻻت اﻧـﺮژی ﻣـﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﻧﺘـﺎﯾﺞ ﺗﺎﺑـﺎن )‪ (1382‬در‬ ‫ﺳﻄﺤﯽ در ﺗﻤﺎم ﻗﺮاﺋﺖﻫﺎ و ﻟﯿﮑﺎی ﺳﻄﺤﯽ در ﺳـﻪ ﻗﺮاﺋـﺖ‬
‫ﺷﺮاﯾﻂ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺗﺒﺨﯿﺮ اﺗﻤﺴﻔﺮ ﻧﯿﺰ‪ ،‬دال ﺑﺮ ﻧﺰدﯾـﮏﺗـﺮ‬ ‫آﺧﺮ ﮐﻤﺘﺮ از ﺷﺎﻫﺪ و اﺧـﺘﻼف ﻣﻌﻨـﯽداری را ﺑـﺎ آن ﻧﺸـﺎن‬
‫ﺑﻮدن ﺷﺮاﯾﻂ ﮔﻠﺪانﻫﺎی او ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ اراﺿﯽ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬در اوﻟﯿﻦ ﻗﺮاﺋﺖ‪ ،‬ﺗﯿﻤـﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ ﺳـﻄﺤﯽ و در‬
‫در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﺎﻟﭻ ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ و ﻟﯿﮑﺎ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﺳـﺮﻋﺖ‬ ‫ﺳﺎﯾﺮ ﻗﺮاﺋﺖﻫﺎ ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑﺎی ﺳﻄﺤﯽ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﻘﺎوﻣﺖ‬
‫ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻣﻮﺟـﺐ ﮐـﺎﻫﺶ ﺗﻠﻔـﺎت ﺣـﺮارت ﻧﻬـﺎن و اﻓـﺰاﯾﺶ‬ ‫ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺧﺎک را دارا ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺮارت ﺷﺒﺎﻧﻪ ﺧﺎک در اﻋﻤﺎق ‪ 2‬و ‪ 10‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘـﺮی ﺧـﺎک‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ‪ .‬ﺣﺮارت روزاﻧﻪ ﺧـﺎک ﺑـﺎ ﺗﯿﻤـﺎر‬ ‫ﺑﺤﺚ‬
‫ﻟﯿﮑﺎی ﺳﻄﺤﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨـﯽداری ﻧﺪاﺷـﺖ‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮدن دﻣﺎی ﺧﺎک در ﻋﻤﻖ ‪ 10‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮی ﻧﺴﺒﺖ‬
‫وﻟﯽ ﺑﺎ ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ ﺣﺮارت روزاﻧﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﺷـﺎﻫﺪ‬ ‫ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﺧﺎک )ﻋﻤﻖ‪ 2‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮی( ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫـﺪ ﮐـﻪ ﺑـﺮ‬
‫ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ﻣﻌﻨﯽداری ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬در ﻃﻮل روز ﺑـﺎ اﻓـﺰاﯾﺶ‬ ‫ﺧﻼف ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺰرﻋﻪ‪ ،‬ﭘﺨﺸﯿﺪﮔﯽ ﺣﺮارت از ﻃﺮﯾـﻖ ﺳـﻄﺢ‬
‫ﺗﻘﺎﺿﺎی اﺗﻤﺴﻔﺮ ﺑﺮای ﺗﺒﺨﯿﺮ )ﺑﺎز ﺑﻮدن درب آزﻣﺎﯾﺸـﮕﺎه و‬ ‫ﺧﺎک ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻨﺒﻊ اﻧﺮژی ﺑﺮای ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑـﻪ ﭘﺨﺸـﯿﺪﮔﯽ‬
‫ﺟﺮﯾﺎن ﻫﻮای ﺑﯿﺸﺘﺮ( ﭼﻮن ﻗﺴﻤﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ از اﻧﺮژی از‬ ‫ﺣﺮارت از ﺟﻮاﻧﺐ ﺧﺎک ﮔﻠﺪان ﻧﯿﺰ ﺻـﻮرت ﻣـﯽﮔﯿـﺮد‪ .‬در‬
‫ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﮔﻠﺪانﻫﺎ وارد ﻣﯽﺷـﺪ‪ ،‬ﻣـﺎﻟﭻ ﺑـﺎ ﮐـﺎﻫﺶ ورود‬ ‫ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ در ﻣﺰارع دﻣﺎی روزاﻧﻪ ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﺑﯿﺸـﺘﺮ از ﻋﻤـﻖ‬
‫اﻧﺮژی ﺑﻪ داﺧـﻞ ﮔﻠـﺪان ﻣﻮﺟـﺐ ﮐـﺎﻫﺶ ﺣـﺮارت ﺧـﺎک‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺧﺸﮏﺗﺮ ﺑﻮدن و ﮐﻢ ﺑﻮدن ﺧﻠﻞ و ﻓـﺮج‬
‫ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ﺑﻪﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ‪ ،‬در ﻃﻮل روز ﺣﺮارت ﺧﺎک ﺑﯿﺸـﺘﺮ‬ ‫ﭘﺮ از آب اﻣﮑﺎن ﭘﺨﺸﯿﺪﮔﯽ ﺑﺨﺎر و اﻧﺘﻘﺎل ﮔﺮﻣـﺎی ﻧﻬـﺎن از‬
‫از ﻃﺮﯾﻖ ﭘﺨﺸﯿﺪﮔﯽ ﺣﺮارت از ﺳﻄﺢ آن ﮐﻨﺘﺮل ﻣـﯽﺷـﺪ و‬ ‫ﻻﯾﻪﻫﺎی ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺧﺎک ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻋﻤﺎق ﺑﯿﺸـﺘﺮ اﺳـﺖ‪ .‬اﻧﺘﻘـﺎل‬
‫ﺗﺄﺛﯿﺮ اﺛﺮ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻣﺎﻟﭻ ﺑﺮ ﺗﻠﻔﺎت ﺣـﺮارت ﻧﻬـﺎن ﮐﻤﺘـﺮ ﺑـﻮده‬ ‫ﮔﺮﻣﺎی ﻧﻬﺎن ﺑﯿﺸﺘﺮی در ﯾﺎ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑـﻪ ﺳـﻄﺢ ﺧـﺎک ﺳـﺒﺐ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻠﺖ ﺑـﺎﻻﺗﺮ ﺑـﻮدن ﺗﻘﺎﺿـﺎی اﺗﻤﺴـﻔﺮ در روز ﺑـﺮای‬ ‫ﺳﺮدﺗﺮ ﺷﺪن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻋﻤﺎق ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬اﻋﻤﺎل رﻧـﮓ ﺳـﻔﯿﺪ‬
‫ﺗﺒﺨﯿﺮ‪ ،‬ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮدن دﻣﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه در روز ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﺐ‬ ‫روی ﺳﻄﺢ ﮔﻠـﺪان )اﻓـﺰاﯾﺶ آﻟﺒﯿـﺪو( ﺟـﺬب ﮔﺮﻣـﺎ را در‬
‫اﺳﺖ‪ .‬دﻣﺎی آب در ﻋﻤﻖﻫﺎی ‪ 2‬و ‪ 10‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮی در ﺷﺐ‬ ‫ﺟﻮاﻧﺐ آن ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﻧﺴﺒﺖ ﺟﺬب اﻧـﺮژی‬
‫ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ ‪ 22/72‬و ‪ 22/67‬و در روز ‪ 24/28‬و ‪ 24/06‬ﺑـﻮد‪.‬‬ ‫را در ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل ﮔﺮﻣﺎی ﻧﻬﺎن اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫـﺪ‬
‫ﮐﻤﭙﻮﺳــﺖ ﺳــﻄﺤﯽ در ﺷــﺮاﯾﻂ ﻣﺰرﻋــﻪ درﺟــﻪ ﺣــﺮارت‬ ‫و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮی را ﺑﯿﻦ ﺳﺮﻋﺖ ﺗﺒﺨﯿﺮ و دﻣﺎی‬
‫ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ را ﮐﺎﻫﺶ و درﺟﻪ ﺣﺮارت ﻣﯿﻨـﯿﻤﻢ آن را اﻓـﺰاﯾﺶ‬ ‫ﺧﺎک ﺳﺒﺐ ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﺎﻻی دﻣﺎ و ﺗﺒﺨﯿﺮ دﻻﻟـﺖ‬
‫داده و ﺑﺎﻋﺚ ﮐﺎﻫﺶ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﺣﺮارﺗﯽ ﻣـﯽﮔـﺮدد )ﺑﺴـﯿﺮ و‬ ‫ﺑﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮدن ﺟﺬب اﻧﺮژی ﺑﺮای ﺗﺒﺨﯿـﺮ از ﺳـﻄﺢ ﮔﻠـﺪان‬
‫ﺳﻠﯿﺮ‪ .(1994 ،‬در اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﻧﯿﺰ ﻧﺘـﺎﯾﺞ ﺗﯿﻤـﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺟﻮاﻧﺐ آن دارد‪ .‬در اراﺿﯽ ﮐـﻪ ﻣﺒﺎدﻟـﻪ اﻧـﺮژی و‬
‫ﺳﻄﺤﯽ در روز ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺰرﻋﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻠﺖ‬ ‫ﺑﺨﺎر آب ﻫﺮ دو ﻓﻘﻂ از ﺳـﻄﺢ ﺧـﺎک ﺻـﻮرت ﻣـﯽﮔﯿـﺮد‪،‬‬
‫آن ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻮدن رﻧﮓ ﺳﻔﯿﺪ ﺟﺪاره ﮔﻠـﺪانﻫـﺎ ﺑـﺮای ﮐـﺎﻫﺶ‬ ‫ﺣﺮارت ﺧﺎک ﺑﯿﺸـﺘﺮ ﺗﺤـﺖ ﺗـﺄﺛﯿﺮ ﻫـﺪاﯾﺖ و ﭘﺨﺸـﯿﺪﮔﯽ‬
‫ﺟﺬب اﻧﺮژی از دﯾﻮاره آﻧﻬﺎ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬از آﻧﺠـﺎ ﮐـﻪ ﻟﯿﮑـﺎی‬ ‫ﺣﺮارﺗﯽ ﺧﺎک ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐـﻪ ﺧـﻮد ﻣﺘـﺄﺛﺮ از رﻃﻮﺑـﺖ ﺧـﺎک‬
‫ﺳﻄﺤﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﮐﺎﻫﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺷﺪت ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﯿﻤـﺎر‬ ‫اﺳﺖ و ﻣﯿﺰان ﺗﺄﺛﯿﺮ اﻧﺘﻘﺎل ﺣـﺮارت ﻧﻬـﺎن در ﻣﻘﺎﺑـﻞ اﺛـﺮات‬
‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ ﻣﯽﮔﺮدد ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎﻋـﺚ ﮐـﺎﻫﺶ ﺷـﺪﯾﺪ‬ ‫ﻫﺪاﯾﺖ و ﭘﺨﺸﯿﺪﮔﯽ ﺣﺮارﺗﯽ ﺧﺎک‪ ،‬ﺑﺮ دﻣﺎی ﺧـﺎک ﻧـﺎﭼﯿﺰ‬
‫ﺗﻠﻔﺎت ﺣﺮارت ﻧﻬﺎن ﺗﺒﺨﯿﺮ و اﻓﺰاﯾﺶ ﺣﺮارت ﺧﺎک ﻧﺴـﺒﺖ‬ ‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬ﺑﺎﻻ ﺑﻮدن ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﯿﻦ دﻣﺎ و ﺗﺒﺨﯿـﺮ در‬
‫ﺑﻪ ﺗﯿﻤﺎر ﺷﺎﻫﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺷــﺐ و روز در ﮔﻠــﺪانﻫــﺎ دال ﺑــﺮ اﻧﺘﻘــﺎل ﺑﺨــﺶ ﻗﺎﺑــﻞ‬
‫ﻣﻼﺣﻈﻪای از اﻧﺮژی از ﻃﺮﯾـﻖ ﺳـﻄﺢ ﮔﻠـﺪان و در ﻧﺘﯿﺠـﻪ‬
‫‪ 4/57‬و ‪ 5/2‬ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ( ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ وﻟﯽ زﻣﺎن رﺳﯿﺪن‬ ‫ﻣﻘﺪار ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌﯽ در ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑﺎی ﺳـﻄﺤﯽ در ﺗﻤـﺎم‬
‫ﺑﻪ ‪ ،MER‬در ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑﺎی ﻣﺨﻠﻮط )‪ 1073‬ﺳﺎﻋﺖ( ﺑﯿﺸـﺘﺮ‬ ‫زﻣﺎنﻫﺎ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﯿﺰان اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه اﯾـﻦ ﻣﻄﻠـﺐ‬
‫از ﺗﯿﻤﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠﻮط )‪ 977‬ﺳـﺎﻋﺖ( اﺳـﺖ‪ .‬اﯾـﻦ دو‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﯿﮑﺎ و ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﺳـﻄﺤﯽ و ﻣﺨﻠـﻮط‬
‫ﺗﯿﻤﺎر ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ ﺑﺮ ‪ CER ،CE‬و ‪ MER‬ﻧﺸـﺎن‬ ‫ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﺜﺒﺘﯽ ﺑﺮ ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌﯽ دارﻧﺪ اﻣـﺎ ﺑـﻪﺻـﻮرت‬
‫دادﻧــﺪ‪ .‬ﻣﻘــﺪار ‪ MER‬در ﺗﯿﻤــﺎر زﺋﻮﻟﯿــﺖ ﮐﻤﺘــﺮﯾﻦ ﻣﻘــﺪار‬ ‫ﺳﻄﺤﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﻬﺘﺮی ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﻣﺎﻟﭻ‪ ،‬ﻣﺮﺣﻠﻪ اول ﺗﺒﺨﯿﺮ‬
‫)‪ 1/73‬ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ( و زﻣﺎن رﺳﯿﺪن ﺑﻪ آن ﺑﯿﺸـﺘﺮﯾﻦ )ﺑﯿﺸـﺘﺮ از‬ ‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺑﯿﻨﺎﺑﯿﻨﯽ‪ 1‬را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﺪ )ﻫﯿﻠﻞ‪.(1980 ،‬‬
‫‪ 1797‬ﺳﺎﻋﺖ( اﺳﺖ ﮐـﻪ اﯾـﻦ ﻧﺸـﺎندﻫﻨـﺪۀ ﺗـﺎﺛﯿﺮ ﺿـﻌﯿﻒ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻮاد ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﻻﯾﻪ در ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﮔﻠﺪان ﺳـﺒﺐ‬
‫زﺋﻮﻟﯿﺖ ﺳﻤﻨﺎن در ﻧﮕﻬﺪاﺷﺖ رﻃﻮﺑﺖ در ﺧـﺎک ﮔﻠـﺪان در‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﻼﻃﻤـﯽ ﻫـﻮا در ﻣﺠـﺎورت ﺳـﻄﺢ‬
‫ﺷﺮاﯾﻂ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﺣﺘﻤﺎﻻً دﻟﯿـﻞ ﮐـﻢ ﺑـﻮدن ﺗـﺄﺛﯿﺮ‬ ‫ﺧﺎک ﻣﯽﮔﺮدﻧﺪ و ﺗﺒﺨﯿﺮ ﮐﻢ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﺎﻟﭻ ﻗﻄﺮ ﻻﯾﮥ ﺳـﺎﮐﻦ‬
‫زﺋﻮﻟﯿﺖ ﺑﺮ ﻧﮕﻬﺪاﺷـﺖ رﻃﻮﺑـﺖ و ﮐـﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿـﺮ‪ ،‬ﺗﻮزﯾـﻊ‬ ‫ﻫﻮا در ﺳﻄﺢ ﺧﺎک را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻻﯾﻪ ﻣﺘﻼﻃﻢ‬
‫ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ اﻧﺪازه ذرات و ﮐـﻢ ﺑـﻮدن درﺻـﺪ اﺳـﺘﻔﺎده از آن‬ ‫ﻫﻮا در ﻓﺎﺻﻠﮥ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﻞ ﺗﺒﺨﯿﺮ )ﺳﻄﺢ ﺧـﺎک(‬
‫)‪ 0/36‬درﺻﺪ وزﻧﯽ( در اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﻋﻠـﺖ اﺛـﺮ‬ ‫ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺎﻟﭻ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ورود اﻧﺮژی ﺗﺎﺑﺸـﯽ‬
‫ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻟﯿﮑﺎی ﺳﻄﺤﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ ﺳـﻄﺤﯽ در اﯾـﻦ‬ ‫ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﺧﺎک اﻧﺮژی ﺣﺮارﺗﯽ ﮐﻤﺘﺮی را ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﻪ ﺗﯿﻤـﺎر‬
‫آزﻣﺎﯾﺶ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺣﺪودی ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ ﮐـﺎرﺑﺮد ﺑﯿﺸـﺘﺮ‬ ‫ﺑﺪون ﭘﻮﺷﺶ ﺑﻪ ﺧﺎک زﯾﺮﯾﻦ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ )ﮐﯿﮕﺮ‪.(1965 ،‬‬
‫ﻟﯿﮑﺎ )‪ 75‬ﺗﻦ در ﻫﮑﺘﺎر( ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﻪ ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ )‪ 50‬ﺗـﻦ در‬ ‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ و ﻟﯿﮑﺎ ﻣﺎﻟﭻﻫﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺪاﯾﺖ ﺣﺮارﺗﯽ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﻫﮑﺘﺎر( ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﺎک ﮐﻤﺘﺮ اﺳﺖ و ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ اﻧﺘﻘـﺎل ﺣـﺮارت ﺑـﻪ‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ از ﺳﻄﺢ ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﯾﻮﻧﮕﺮ‬ ‫ﺳﻄﺢ ﺧﺎک ﻣﻮﺟﺐ ﮐﺎﻫﺶ اﻧﺘﻘﺎل ﺣﺮارت ﺑﻪ ﺧﺎک زﯾـﺮﯾﻦ‬
‫و ﻫﻤﮑــﺎران )‪ ،(1976‬ﺷــﮑﻮر و ﻫﻤﮑــﺎران )‪ ،(1987‬ﺗــﺪ و‬ ‫ﺷــﺪه و ﺳــﺒﺐ ﮐــﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿــﺮ ﻣــﯽﮔﺮدﻧــﺪ‪ .‬ﻟﯿﮑــﺎ ﺑــﺎ وزن‬
‫ﻫﻤﮑﺎران )‪ ،(1991‬ﺑﺴﯿﺮ و ﺳﻠﯿﺮ )‪ (1994‬و ﻣﻮﺣﺪی ﻧـﺎﺋﯿﻨﯽ‬ ‫ﻣﺨﺼﻮص ﻇﺎﻫﺮی ﮐﻢ ﺣﺎوی ﻣﻘـﺪار زﯾـﺎدی ﻫﻮاﺳـﺖ ﮐـﻪ‬
‫و ﮐﻮک )‪ (2000‬ﮔـﺰارش ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﻣﻮﺣـﺪی و ﮐـﻮک‬ ‫ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﮐـﻢ ﺷـﺪن ﻫـﺪاﯾﺖ ﺣﺮارﺗـﯽ آن ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﻪ رس‬
‫)‪ (2000‬ﺑﺮﺗﺮی ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺨﻠـﻮط در‬ ‫ﺧﺎﻟﺺ )ﻣﺎده اوﻟﯿﻪ ﻟﯿﮑﺎ( ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬ﻫﺪاﯾﺖ ﺣﺮارﺗﯽ ﻣﻮاد آﻟﯽ‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫)ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ( ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﻣـﻮاد ﻣﻌـﺪﻧﯽ ﮐﻤﺘـﺮ اﺳـﺖ‪.‬‬
‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺑﺎ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ در ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑـﯿﻦ ذرات ﺧـﺎک و‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮ آن ﻣﻘﺪار زﯾﺎدی ﻫﻮا در داﺧـﻞ ﺣﺠـﻢ ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ‬
‫اﯾﺠﺎد ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ آﻧﻬﺎ ﻣﻮﺟﺐ اﻓـﺰاﯾﺶ ﺣﺠـﻢ ﮐـﻞ ﺧﻠـﻞ و‬ ‫ﻣﻮاد آﻟﯽ وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫ﻓﺮج ﺧـﺎک و در ﻧﺘﯿﺠـﻪ ﮐـﺎﻫﺶ وزن ﻣﺨﺼـﻮص ﻇـﺎﻫﺮی‬ ‫ﻟﯿﮑﺎی ﺳﻄﺤﯽ در ﺗﻤﺎم زﻣﺎنﻫﺎ دارای ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐـﺎﻫﺶ‬
‫ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ )ﺟﺪول ‪ .(4‬اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﻮاﻓﻖ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﯿﺘﺠﺮ‬ ‫ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺠﻤﻌﯽ و ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﻣﻘـﺪار ‪ MER‬اﺳـﺖ‪ .‬ﺑﻌـﺪ از‬
‫)‪ (1986‬در ﮐﺎﻫﺶ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻇـﺎﻫﺮی ﺧـﺎک در اﺛـﺮ‬ ‫ﻟﯿﮑﺎی ﺳـﻄﺤﯽ‪ ،‬ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ ﺳـﻄﺤﯽ دارای ﮐـﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿـﺮ‬
‫ﻣﺨﻠﻮط ﮐﺮدن ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺑﺎ ﺧﺎک اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠـﻮط‬ ‫ﺗﺠﻤﻌﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮی درﺗﻤﺎم زﻣﺎنﻫﺎ و ‪ MER‬ﺑﺰرﮔﺘﺮی اﺳـﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﯾﺶ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج درﺷﺖﺗﺮ ﺧﺎک )ﺧﻠﻞ و ﻓﺮﺟـﯽ‬ ‫اﯾﻦ دو ﺗﯿﻤﺎر در زﻣﺎن ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ )‪ 809‬ﺳﺎﻋﺖ ﭘﺲ از ﺷـﺮوع‬
‫ﮐﻪ آب را در ﻣﮑﺶﻫﺎی ﮐﻢ ﺗﺮ از ‪ 1‬ﺑﺎر ﻧﮕﻬﺪا ری ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ(‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ( ﺑﻪ ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿـﺮ ﺗﺠﻤﻌـﯽ رﺳـﯿﺪﻧﺪ اﻣـﺎ‬
‫ﺑﻪ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج رﯾﺰ )ﺧﻠﻞ و ﻓﺮﺟﯽ ﮐﻪ آب را‬ ‫ﻣﻘﺪار ‪ MER‬در ﺗﯿﻤﺎر ﻟﯿﮑﺎی ﺳـﻄﺤﯽ ‪ 1/5‬ﺑﺮاﺑـﺮ ‪MER‬‬
‫در ﻣﮑﺶﻫﺎی ﺑﯿﺶ از ‪ 1‬ﺑﺎر ﻧﮕﻬﺪاری ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ( ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺗﯿﻤــﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳــﺖ ﺳــﻄﺤﯽ ﺑــﻮد‪ .‬ﻣﻘــﺪار ‪ MER‬در‬
‫ﻣﻮﺣﺪی و ﮐـﻮک )‪ (2000‬ﮔـﺰارش دادﻧـﺪ ﮐـﻪ اﺳـﺘﻔﺎده از‬ ‫ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎی ﻟﯿﮑﺎی ﻣﺨﻠﻮط و ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠـﻮط )ﺑـﻪﺗﺮﺗﯿـﺐ‬
‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ زﺑﺎﻟﻪ ﺷﻬﺮی ﻇﺮﻓﯿﺖ ﻧﮕﻬﺪاری آب ﺧـﺎک ﻣـﻮرد‬
‫‪1- Transitional Stage‬‬
‫ﺧﺎک در ﻣﮑﺶﻫﺎی ‪ 5 ،0/3 ،0/1 ،0/05‬و ‪ 15‬ﺑـﺎر ﮔﺮدﯾـﺪ‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ آﻧﻬﺎ را در ﻣﮑﺶﻫﺎی ﺑﺎﻻی ‪ 0/05‬ﺑﺎر ﮐـﺎﻫﺶ و در‬
‫ﮐﻪ ﻓﻘﻂ در ﻣﮑﺶ ‪ 15‬ﺑﺎر ﻣﻌﻨﯽدار ﺑﻮد‪ .‬اﺛﺮ ﻧﺎﭼﯿﺰ اﯾﻦ ﺗﯿﻤـﺎر‬ ‫ﻣﮑــﺶﻫــﺎی ﭘــﺎﺋﯿﻦﺗــﺮ از‪ 0/05‬ﺑــﺎر اﻓــﺰاﯾﺶ داد‪ .‬اﺧــﺘﻼط‬
‫ﺑﺮ ﻧﮕﻬﺪاری آب ﺧﺎک اﺣﺘﻤﺎﻻً ﺗﻮزﯾﻊ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ اﻧﺪازه ذرات‬ ‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺑﺎ ﺧﺎک ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﯾﺶ ﮐﻞ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺧﺎک و‬
‫آن ﺑﻮده و اﺳﺘﻔﺎده از ﻟﯿﮑﺎ ﺑﺎ ﺗﻮزﯾـﻊ اﻧـﺪازه ذرات ﻣﺘﻔـﺎوت‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻇﺎﻫﺮی ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻧﮕﻬﺪاری آب و اﻓﺰاﯾﺶ آب ﻗﺎﺑﻞ دﺳـﺘﺮس‬ ‫ﺗﯿﻤﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﻣﺨﻠﻮط ﺑـﺎ ﺧـﺎک آب ﻗﺎﺑـﻞ دﺳـﺘﺮس‬
‫ﺧﺎک ﻣﻮرد آزﻣﺎﯾﺶ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮی )دو ﺑﺮاﺑﺮ( ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﯿﻤﺎر ﺷﺎﻫﺪ ﺑﺮای ﮔﯿﺎه ﻓـﺮاﻫﻢ‬
‫ﮐﻤﺘــﺮ ﺑــﻮدن ﻣﻘﺎوﻣــﺖ ﻣﮑــﺎﻧﯿﮑﯽ ﺧــﺎک در ﺗﯿﻤﺎرﻫــﺎی‬ ‫ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﻋﻠـﺖ آن اﻓـﺰاﯾﺶ ﻇﺮﻓﯿـﺖ ﻧﮕﻬـﺪاری آب ﺧـﺎک‬
‫ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ ﺳﻄﺤﯽ و ﻟﯿﮑﺎی ﺳـﻄﺤﯽ ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﻪ ﺷـﺎﻫﺪ ﺑـﻪ‬ ‫درﻣﮑﺸﻬﺎی ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 0/3‬ﺑﺎر ﺑﻮده اﺳـﺖ‪ .‬در اﯾـﻦ آزﻣـﺎﯾﺶ‬
‫ﻋﻠﺖ ﮐﻢ ﺑﻮدن ﺗﺒﺨﯿﺮ در اﯾﻦ ﺗﯿﻤﺎرﻫﺎ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮدن‬ ‫ﻟﯿﮑﺎی ﻣﺨﻠﻮط ﺗـﺄﺛﯿﺮی ﺑـﺮ رﻃﻮﺑـﺖ ﻗﺎﺑـﻞ اﺳـﺘﻔﺎده ﺧـﺎک‬
‫درﺻﺪ رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﯿﻤﺎر ﺷـﺎﻫﺪ در زﻣـﺎنﻫـﺎی‬ ‫ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑـﺮاون و ﻓﻠـﻮﮐﯿﮕﺮ )‪ (1987‬ﺑـﻪ اﯾـﻦ‬
‫ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺗﯿﻤﺎر ﮐﻤﭙﻮﺳـﺖ ﻣﺨﻠـﻮط ﻧﯿـﺰ ﺑـﻪ ﻋﻠـﺖ‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﻪ رﺳﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﻧﮕﻬﺪاری آب ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس ﮔﯿﺎه‬
‫ﮐﺎﻫﺶ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻇﺎﻫﺮی ﺧﺎک ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﯿﻤﺎر ﺷﺎﻫﺪ‬ ‫ﺑﺎ اﺧﺘﻼط ‪ 50‬درﺻﺪ ﺣﺠﻤﯽ ﻟﯿﮑﺎ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺧﺎک رﺳـﯽ )‪25‬‬
‫و اﻓﺰاﯾﺶ ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﺧﻠﻞ و ﻓـﺮج ﺧـﺎک ﻣﻘـﺎدﯾﺮ ﻣﻘﺎوﻣـﺖ‬ ‫درﺻﺪ ﺣﺠﻤﯽ( ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺧﺎک ﺷﺎﻫﺪ ) ‪ 18/3‬ﺗﺎ ‪ 21‬درﺻـﺪ‬
‫ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ ﺧﺎک ﮐﻤﺘﺮی را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷـﺎﻫﺪ ﻧﺸـﺎن ﻣـﯽدﻫـﺪ‬ ‫ﺣﺠﻤﯽ( ﺑﻮد‪ .‬ﺑﯽﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﻮدن ﻟﯿﮑﺎ ﺑـﺮ آب ﻗﺎﺑـﻞ دﺳـﺘﺮس در‬
‫)راﺳﻞ‪ .(1973 ،‬ﻣﺼﺪﻗﯽ و ﺣـﺎج ﻋﺒﺎﺳـﯽ )‪ (1378‬ﻧﯿـﺰ ﺑـﺎ‬ ‫اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻧﻮع ﺑﺎﻓـﺖ ﺧـﺎک )ﻟـﻮم رﺳـﯽ ﺳـﯿﻠﺘﯽ(‬
‫اﺿﺎﻓﻪ ﮐﺮدن ﮐﻮد داﻣﯽ‪ ،‬ﮐـﺎﻫﺶ ﻣﻌﻨـﯽدار وزن ﻣﺨﺼـﻮص‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺧﺎک ﻟﯿﮑﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺳﺒﺐ اﻓﺰاﯾﺶ ﺧﻠـﻞ و ﻓـﺮج‬
‫ﻇﺎﻫﺮی ﺧﺎک و ﺷﺎﺧﺺ ﻣﺨﺮوﻃﯽ )ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺧﺎک( را‬ ‫درﺷﺖ ﺧﺎک ﮔﺮدﯾﺪ )ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻠـﻞ و ﻓﺮﺟـﯽ ﮐـﻪ آب را در‬
‫ﻣﺸــﺎﻫﺪه ﻧﻤﻮدﻧــﺪ‪ .‬واﺳــﻊ ﻣﺼــﻠﯽ و ﻫﻤﮑــﺎران )‪ (1387‬ﺑــﺎ‬ ‫ﻣﮑﺶﻫﺎی ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 0/3‬ﺑﺎر ﻧﮕﻬﺪاری ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ( در ﺻـﻮرﺗﯽ‬
‫ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺿﺎﯾﻌﺎت ﺧﺎم و ﭘﻮﺳﯿﺪه ﭼﺎی ﺑـﻪ اﯾـﻦ ﻧﺘﯿﺠـﻪ‬ ‫ﮐﻪ آب ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس ﮔﯿﺎه در ﺧﻠﻞ و ﻓـﺮج ﻣﺘﻮﺳـﻂ ﺧـﺎک‬
‫رﺳﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺿـﺎﯾﻌﺎت ﺑـﺮ وزن ﻣﺨﺼـﻮص ﻇـﺎﻫﺮی و‬ ‫)ﺧﻠﻞ و ﻓﺮﺟﯽ ﮐﻪ آب را ﺑـﯿﻦ ﻣﮑـﺶﻫـﺎی ‪ 0/3‬و ‪ 15‬ﺑـﺎر‬
‫ﺷﺎﺧﺺ ﻣﺨﺮوﻃﯽ در ﺳـﻄﺢ ﯾـﮏ درﺻـﺪ ﻣﻌﻨـﯽدار ﺑـﻮده‬ ‫ﻧﮕﻬﺪاری ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ( ذﺧﯿـﺮه ﻣـﯽﮔـﺮدد‪ .‬ﺑـﺮاون و ﻓﻠـﻮﮐﯿﮕﺮ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﻟﯿﮑﺎی ﻣﺨﻠﻮط ﺗﻐﯿﯿﺮی در ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﮑـﺎﻧﯿﮑﯽ ﺧـﺎک‬ ‫)‪ (1987‬ﺑﺎ اﺿﺎﻓﻪ ﮐﺮدن ﻟﯿﮑﺎ ﺑﻪ ﺧﺎک رﺳﯽ ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﯾﺶ‬
‫اﯾﺠﺎد ﻧﮑﺮد‪.‬‬ ‫آب ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮس آن ﺷـﺪﻧﺪ‪ .‬اﺳـﺘﻔﺎده از ﻟﯿﮑـﺎ ﺑـﻪﺻـﻮرت‬
‫ﻣﺨﻠﻮط در ﺧـﺎک ﺳـﺒﺐ اﻓـﺰاﯾﺶ ﻇﺮﻓﯿـﺖ ﻧﮕﻬـﺪاری آب‬

‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‬
‫‪.1‬ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ‪ ،‬م‪.‬ر‪ ،.‬و اﻓﯿﻮﻧﯽ‪ ،‬م‪ .1378 ،.‬اﺛﺮ ﻟﺠﻦ ﻓﺎﺿﻼب‪ ،‬ﮐﻤﭙﻮﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻮد ﮔﺎوی ﺑﺮ ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺧﺎک‪ .‬ﭼﮑﯿـﺪه ﻣﻘـﺎﻻت ﺷﺸـﻤﯿﻦ ﮐﻨﮕـﺮه‬
‫ﻋﻠﻮم ﺧﺎک اﯾﺮان‪ .‬اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﻓﺮدوﺳﯽ ﻣﺸﻬﺪ‪ .‬ﺻﻔﺤﻪ‪.298-288 :‬‬
‫‪.2‬ﺗﺎﺑﺎن‪ ،‬م‪ .1382 ،.‬ﺗﺎﺛﯿﺮ ﭘﻠﯿﻤﺮ ﺟﺎذب رﻃﻮﺑﺖ اﮐﻮاﺳﻮرب و ﻣﻮاد آﻟﯽ در ﺷﺮاﯾﻂ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺑـﺮ ﻧﮕﻬـﺪاری و ﺗﺒﺨﯿـﺮ آب ﺧـﺎک در ﻣﻘـﺎدﯾﺮ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺗﺒﺨﯿﺮ اﺗﻤﺴﻔﺮ‪ ،‬ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ ﺧﺎﮐﺸﻨﺎﺳﯽ‪ ،‬داﻧﺸﮑﺪه ﮐﺸﺎورزی‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮم ﮐﺸـﺎورزی و ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌـﯽ‬
‫ﮔﺮﮔﺎن‪125 ،‬ص‪.‬‬
‫‪.3‬ﺳﻠﻄﺎﻧﯽ‪ ،‬ا‪ .1380 ،.‬ﮐﺎرﺑﺮد ﻧﺮم اﻓﺰار ‪ SAS‬در ﺗﺠﺰﯾﻪﻫﺎی آﻣﺎری‪ .‬اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮑﺎه ﻓﺮدوﺳﯽ ﻣﺸﻬﺪ‪166 .‬ص‪.‬‬
‫‪.4‬ﻋﻠﯽ اﺣﯿﺎﯾﯽ‪ ،‬م‪ .1376 ،.‬ﺷﺮح روشﻫﺎی ﺗﺠﺰﯾﻪ ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﺧﺎک‪ .‬ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻓﻨﯽ ﺷﻤﺎره ‪ 1024‬ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت آﻣﻮزش و ﺗـﺮوﯾﺞ ﮐﺸـﺎورزی‪.‬‬
‫‪105‬ص‪.‬‬
‫‪.5‬ﻣﺤﻤﺪی ﺗﻬﺮاﻧﯽ‪ ،‬ف‪ .1377 ،.‬راﻫﻨﻤﺎی ﺟﺎﻣﻊ ﻟﯿﮑﺎ‪ ،‬زﯾﺮ ﻧﻈﺮ دﻓﺘﺮ ﻓﻨﯽ ﺷﺮﮐﺖ ﻟﯿﮑﺎ‪368 .‬ص‪.‬‬
‫ ﭼﮑﯿﺪه ﻣﻘـﺎﻻت ﺷﺸـﻤﯿﻦ ﮐﻨﮕـﺮه ﻋﻠـﻮم‬.‫ ﺗﺄﺛﯿﺮ رﻃﻮﺑﺖ ﺧﺎک و ﮐﻮد داﻣﯽ ﺑﺮ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺧﺎک‬.1378 ،.‫ع‬.‫ م‬،‫ و ﺣﺎج ﻋﺒﺎﺳﯽ‬.‫ر‬.‫ م‬،‫ﻣﺼﺪﻗﯽ‬.6
.281- 279 :‫ ﺻﻔﺤﻪ‬.‫ اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﻓﺮدوﺳﯽ ﻣﺸﻬﺪ‬.‫ﺧﺎک اﯾﺮان‬
.‫ ﺗﻌﯿﯿﻦ اﺛﺮ ﺿﺎﯾﻌﺎت ﭼﺎی ﺑﺮ ﺑﺮﺧـﯽ ﺧﺼﻮﺻـﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑـﯽ و ﺷـﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﺧـﺎک‬.1382 ،.‫ ط‬،‫ و ﮔﻠﺸﺎﺋﯿﺎن‬،.‫ ا‬،‫ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﻓﮑﺮ‬،.‫ ص‬،‫واﺳﻊ ﻣﺼﻠﯽ‬.7
.677 -675 :‫ ﺻﻔﺤﻪ‬.‫ اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﮔﯿﻼن‬.‫ﭼﮑﯿﺪه ﻣﻘﺎﻻت ﻫﺸﺘﻤﯿﻦ ﮐﻨﮕﺮه ﻋﻠﻮم ﺧﺎک اﯾﺮان‬
8.Barrer, R.M., 1978. Zeolite and clay minerals as sorbents and molecular sieves, Academic Press,
London. 77: 1-18.
9.Braun, S., and Fluckiger, W. 1987. Soil amendments for plantings of urban trees. Soil and Tillage
Research. 49: 201-209.
10.Bussier, F., and Cellier, P., 1994. Modification of the soil temprature and water content regimes by
a crop residue mulch. Experiment and Modelling Agriculture and Forest Metereorology. 68: 1-28.
11.Future garden., 2003. The Power of Nature. www.futuregarden.com.
12.Geiger, R., 1965. The climate near the ground. Harvard University Press, U.S.A. 611: 17-27.
13.Grim, R.E., 1968. Clay mineralogy. 2nd ed. Mc Graw- Hill Book Co., New York. 201: 32-40.
14.Hillel, D., 1980. Applications of soil Physics. Academic press, New york.109: 55-60.
15.Huang, Z.T., and Petrovic, A.M., 1995. Physical properties of sand as affected by clinoptilolite
zeolite particle size and quantity. J. Turfgrass Management. 1(1): 1-15.
16.Klute, A., 1986. Metod of soil analysis (part 1) physical and mineralogical methods. 509: 103-181.
17.Metzger, L., 1986. Effect of the organic components of sewage sludge on soil physical properties.
Ph. D. Thesis, The Hebrew University of Jerusalem, Israel. 47: 1-19.
18.Movahedi Naeini, S.A.R., and Cook, H.F., 2000. Influence of municipal waste compost
amendment on soil water and evaporation. Commun. Soil Sci. Plant Anal. 31 : 3147-3161.
19.Nus, J.L., and Brauen, S.E., 1991. Clinoptilolite zeolite as an amendment for establishment of
creeping bentgrass on sandy media. Hortscience. 26(2):117-119.
20.Opara- Nadi, O.A., and Lal, R., 1987. Influence of metod of mulch application on growth and yield
of tropical root crops in south-eastern Nigeria. Soil and Tillage Research. 9: 217- 230.
21.Page, A.l., Miller, R.H., and Keeney, D.R., 1986. Methods of soil analysis (part2) Chemical and
microbiological properties. 419: 15-70.
22.Petrovic, A.M., 1990. The potential natural zeolite as a soil amendment. Golf Course Management.
58(11): 92- 94.
23.Russell, E.W., 1973. Soil Conditions and plant growth. Wiliams Clowes & Sons limited. London,
Beccles and colchester. 203: 70-89.
24.Shekour, G.M., Brathwate, R.A.I., and McDavid, C.R., 1987. Dry season sweet corn response to
mulching and anti- transpirations. Agron. J. 79: 629- 631.
25.Todd, R.W., Klocke, N.L., Herger, G.W., and Parkhurst, A.M., 1991. Evaporation from soil
influenced by crop shading, crop residue and wetting regime. Transactions of the ASAE. 34: 461-
466.
26.Unger, P.W., Parker, and Jessie, J., 1976. Evaporation reduction from soil with sorghum and cotton
residues. Soil Sci. Soc. Am. J. 40: 938-942.
J. Agric. Sci. Natur. Resour., Vol. 14(2), June -July 2007
www.sid.ir
www.magiran.com/jasnr

Effects of leca, zeolite and compost on soil moisture and evaporation


Z. Judy1 and S.A.R. Movahedi Naeini2
M.Sc. Student and Assistant prof. of Dept. of Soil Science Gorgan University of Agricultural
Sciences and Natural Resources, Respectively

Abstract
The application effects of organic residues, LECA (light expanded clay aggregates) and zeolite all
as incorporation and mulch (except for zeolite which was only incorporated) were investigated on the
bare soil evaporation, soil temperature and mechanical resistance in a pot experiment. It was
concluded that compost and LECA both as a mulch effectively conserved soil moisture and reduced
evaporation. The surface application of LECA and compost were more effective on evaporation
control relative to their incorporation. Surface application of LECA and compost reduced temperature
fluctuation and mechanical resistance. Compost incorporation reduced dry bulk density and increased
available soil water content, but LECA and zeolite incorporated to soil did not affect soil physical
characteristics.

Keywords: Compost; Zeolite; LECA; evaporation and mechanical resistance