You are on page 1of 10

‫ﺑﺮﺧﯽ از وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی رﻓﺘﺎری زﻧﺒﻮر )‪ Diglyphus isaea (Hym.

: Eulophidae‬ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪ ﻻرو ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز‬


‫ﺳﺒﺰﯾﺠﺎت )‪Liriomyza sativae (Dip.: Agromyzidae‬‬

‫‪2‬‬
‫راﺣﯿﻞ اﺳﺪی‪* ،1‬ﻋﻠﯽاﺻﻐﺮ ﻃﺎﻟﺒﯽ‪ ،2‬ﯾﻌﻘﻮب ﻓﺘﺤﯽﭘﻮر‪ 2‬و ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺤﺮﻣﯽﭘﻮر‬
‫‪1‬داﻧﺸﺠﻮی دﮐﺘﺮی ﮔﺮوه ﺣﺸﺮه ﺷﻨﺎﺳﯽ‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﺪرس‪2 ،‬داﻧﺸﯿﺎران ﮔﺮوه ﺣﺸﺮهﺷﻨﺎﺳﯽ‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﺪرس‬

‫ﭼﮑﯿﺪه‬
‫در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ ﻣﯿﺰﺑﺎن و واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ زﻧﺒﻮر ﭘﺎرازﯾﺘﻮﺋﯿﺪ )‪ Diglyphus isaea (Walker‬ﺑﻪﻋﻨﻮان‬
‫ﺑﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ دﺷﻤﻨﺎن ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﺮاﺣﻞ ﻻروی ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز ﺳﺒﺰﯾﺠﺎت )‪ Liriomyza sativae (Blanchard‬در اﻃﺎق رﺷﺪ‬
‫ﺑﺎ دﻣﺎی ‪ 25 ±1‬درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯽﮔﺮاد‪ ،‬رﻃﻮﺑﺖ ﻧﺴﺒﯽ ‪ 60±5‬درﺻﺪ و دوره ﻧﻮری ‪ 16‬ﺳﺎﻋﺖ روﺷﻨﺎﯾﯽ و ‪ 8‬ﺳﺎﻋﺖ ﺗﺎرﯾﮑﯽ و روی‬
‫ﺑﻮﺗﻪﻫﺎی ﻟﻮﺑﯿﺎ رﻗﻢ ﺳﺎﻧﺮی ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪ‪ .‬ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ در دو وﺿﻌﯿﺖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﻌﺪاد ﻣﺴﺎوی از دو ﻣﺮﺣﻠﻪ‬
‫ﻻروﻫﺎی ﺟﻮان )ﺳﻦ اول( و ﻻروﻫﺎی ﻣﺴﻦ )ﺳﻦ دوم و ﺳﻮم( ﻣﮕﺲ در ﻗﺎﻟﺐ دو آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻏﯿﺮاﻧﺘﺨﺎﺑﯽ و ﺗﺮﺟﯿﺢ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ‬
‫ﻣﯿﺰﺑﺎن اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﻪدﺳﺖ آﻣﺪه ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﻌﺪاد ﻻروﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه ﺳﻦ اول و ﺳﻨﯿﻦ دو و ﺳﻪ در آزﻣﺎﯾﺶ‬
‫ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻏﯿﺮ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ ‪ 2/83±0/95‬و‪ 11/83±0/95‬ﻋﺪد و در آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺮﺟﯿﺢ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ ‪ 1/67±0/80‬و‬
‫‪ 7/83±1/0‬ﻋﺪد ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﯿﻦ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﻌﺪاد ﻻروﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه ﺳﻦ ﯾﮏ ﺑﺎ ﺳﻨﯿﻦ دو و ﺳﻪ در ﻫﺮ دو آزﻣﺎﯾﺶ اﺧﺘﻼف‬
‫ﻣﻌﻨﯽدار وﺟﻮد داﺷﺖ‪ .‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻋﺪدی ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮﺟﯿﺢ در آزﻣﺎﯾﺶ اول ﺑﺮای ﻻروﻫﺎی ﺟﻮان و ﻻروﻫﺎی ﻣﺴﻦ ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ‬
‫‪ 0/253±0/08‬و ‪ 6/61±2/3‬و در آزﻣﺎﯾﺶ دوم ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ ‪ 0/203±0/11‬و ‪ 5/81±1/5‬ﺑﻪدﺳﺖ آﻣﺪ ﮐﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ زﻧﺒﻮر‬
‫‪ D.isaea‬ﻻروﻫﺎی ﻣﺴﻦ را ﺑﺎ اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽدار ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﺑﺮرﺳﯽ واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﯾﮏ ﺟﻔﺖ زﻧﺒﻮر ﻧﺮ و ﻣﺎده ﺑﻪ ﻣﺪت‬
‫‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ در ﻣﻌﺮض ﺗﺮاﮐﻢﻫﺎی ‪ 30 ،16 ،8 ،4 ،2‬و ‪ 60‬ﻻرو ﺳﻦ ‪ 2‬و ‪ 3‬ﻣﯿﺰﺑﺎن ﻗﺮار داده ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﺗﺮاﮐﻢ دارای ‪ 5‬ﺗﮑﺮار ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺗﺠﺰﯾﻪ دادهﻫﺎی واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ در دو ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺮم اﻓﺰار ‪ SAS‬اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪ .‬در ﻣﺮﺣﻠﻪ اول ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻮع واﮐﻨﺶ‬
‫ﺗﺎﺑﻌﯽ از رﮔﺮﺳﯿﻮن ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ و در ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻗﺪرت ﺟﺴﺘﺠﻮ )‪ (a‬و زﻣﺎن دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ )‪ (Th‬از رﮔﺮﺳﯿﻮن‬
‫ﻏﯿﺮ ﺧﻄﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ‪ .‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ از رﮔﺮﺳﯿﻮن ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻧﻮع ﺳﻮم ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻗﺪرت ﺟﺴﺘﺠﻮ و‬
‫زﻣﺎن دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪل راﺟﺮز )‪ (1972‬ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ ‪ 0/0048‬و ‪ 1/789‬ﺑﻪدﺳﺖ آﻣﺪ‪.‬‬

‫واژهﻫﺎی ﮐﻠﯿﺪی‪ :‬واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ‪ ،‬ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ‪ Diglyphus isaea ،‬و ‪Liriomyza sativae‬‬
‫از دﺷﻤﻦ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ )ﻫﺴﻞ‪.(1978 ،‬ﭘﺎﺗﻞ و ﺷﻮﺳﺘﺮ‬ ‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫)‪ (1991‬ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ زﻧﺒﻮر ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪ )‪(Girault‬‬ ‫ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز ﺳﺒﺰﯾﺠﺎت ‪ Liriomyza sativae‬ﯾﮑﯽ‬
‫‪ D. intermedius‬روی ﻣﺮاﺣﻞ ﻻروی ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز ‪L.‬‬ ‫از آﻓﺎت ﻣﻬﻢ ﺧﺎﻧﻮاده ‪ Agromyzidae‬در اﮐﺜﺮ ﻧﻘﺎط‬
‫)‪ ،trifolii (Burgess‬ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺰان ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴﻢ و‬ ‫ﺟﻬﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ )اﺳﭙﻨﺴﺮ‪ .(1990 ،‬اﯾﻦ آﻓﺖ ﺑﻪ ﺑﯿﺶ از ﭘﻨﺠﺎه‬
‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺮگ ﻣﯿﺰﺑﺎن در ﺳﻨﯿﻦ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻻروی ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز‬ ‫ﻣﯿﺰﺑﺎن از ﮔﯿﺎﻫﺎن زراﻋﯽ و ﻏﯿﺮ زراﻋﯽ ﺣﻤﻠﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ از‬
‫ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬ﺷﻮﺳﺘﺮ و وارﺗﻮن )‪ (1993‬ﺑﯿﺎن ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﯿﻦ اﯾﻦ ﮔﯿﺎﻫﺎن ﻣﯽﺗﻮان ﺧﯿﺎر ‪ ،‬ﻟﻮﺑﯿﺎ‪ ،‬ﯾﻮﻧﺠﻪ‪ ،‬ﮐﺎﻫﻮ و اﻧﻮاع‬
‫ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴﻢ ﻣﮕﺲﻫﺎی ﻣﯿﻨﻮز ﺳﺒﺰﯾﺠﺎت در ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﮔﻞ ﻫﺎی زﯾﻨﺘﯽ ﻣﺜﻞ داودی و اﻃﻠﺴﯽ را ﻧﺎم ﺑﺮد )ﮐﺎﭘﯿﻨﺮا‪،‬‬
‫ﺳﻤﭙﺎﺷﯽ ﻧﺸﺪه ﺑﻮدﻧﺪ از ‪ 65‬ﺗﺎ ‪ 75‬درﺻﺪ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮده‬ ‫‪ .(2001‬اﯾﻦ آﻓﺖ ﺑﺎ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺑﺎﻻیﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺜﻞ ﺧﻮد ﺳﺎﻻﻧﻪ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬زﻣﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺳﻤﭙﺎﺷﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﮕﺲﻫﺎی ﻣﯿﻨﻮز‬ ‫ﺧﺴﺎرت ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎدی ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﺤﺼﻮﻻت وارد ﻣﯽآورد‬
‫ﺑﺎ اﻧﺠﺎم ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻧﻤﻮﻧﻪﺑﺮداری ﻣﻨﻈﻢ در ﻣﺰارع ﮔﻮﺟﻪ‬ ‫)زاﻧﮓ و ﻫﻤﮑﺎران‪ .(2000 ،‬در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﻨﻬﺎ روش ﻣﺒﺎرزه‬
‫ﻓﺮﻧﮕﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﻮﺳﺘﺮ و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (1991‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه‬ ‫ﻋﻠﯿﻪ ﻣﯿﻨﻮز ﺳﺒﺰﯾﺠﺎت اﺳﺘﻔﺎده از ﺣﺸﺮهﮐﺶﻫﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﯿﺰان ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴﻢ در ﻃﯽ ﻧﻤﻮﻧﻪﺑﺮداری‬ ‫ﮐﻪ ﮐﺎرﺑﺮد ﺑﯽروﯾﻪ ﺳﻤﻮم ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﺟﻤﻌﯿﺖ آﻓﺖ ﺑﻪ‬
‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه وﻟﯽ ﺗﺎﮐﻨﻮن در ﻣﻮرد راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن‬ ‫دﻟﯿﻞ اﯾﺠﺎد ﻣﻘﺎوﻣﺖ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ﺑﯿﻦ رﻓﺘﻦ دﺷﻤﻨﺎن ﻃﺒﯿﻌﯽ‬
‫ﺑﺎ ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪ و ﻣﯿﺰان ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴﻢ و ﻣﺮگ و ﻣﯿﺮ در‬ ‫ﮔﺮدﯾﺪ )اﺳﭙﻨﺴﺮ‪ .(1986 ،‬ﺑﻪﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ در ﺳﺎلﻫﺎی اﺧﯿﺮدر‬
‫ﺗﺮاﮐﻢﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﮕﺲﻫﺎی ﻣﯿﻨﻮز ﻣﻄﻠﺒﯽ اراﺋﻪ ﻧﺸﺪه‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﻠﻔﯿﻘﯽ آﻓﺖ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از‬
‫اﺳﺖ )ﭘﺎﺗﻞ و ﻫﻤﮑﺎران‪ .(2003 ،‬راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن و‬ ‫زﻧﺒﻮرﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻮﺋﯿﺪ ﻣﻌﻄﻮف ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬زﻧﺒﻮرﻫﺎی‬
‫ﻣﯿﺰان ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴﻢ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪،‬‬ ‫ﭘﺎرازﺗﯿﻮﺋﯿﺪ ﺟﻨﺲ ‪ Diglyphus‬ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ ﮐﻨﺘﺮل‬
‫ﯾﮑﯽ از وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﻣﻬﻢ در ﺑﺮرﺳﯽ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت رﻓﺘﺎری‬ ‫ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮏ ﻣﺆﺛﺮ ﻣﮕﺲﻫﺎی ﻣﯿﻨﻮز در ﺷﺮاﯾﻂ ﮔﻠﺨﺎﻧﻪ و‬
‫ﭘﺎرازﯾﺘﻮﺋﯿﺪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﻣﺰرﻋﻪ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﮔﻮﻧﻪﻫﺎی اﯾﻦ ﺟﻨﺲ اﻏﻠﺐ ﺑﺮای‬
‫)ﭘﺮاﯾﺲ‪ (1997 ،‬ﺑﻪﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺎﺗﻞ‬ ‫ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯿﻨﻮزﻫﺎی ﺟﻨﺲ ‪ Liriomyza‬در ﻣﺰارع و‬
‫و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2003‬در ﻣﻮرد راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﺗﺮاﮐﻢﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﮔﻠﺨﺎﻧﻪﻫﺎ ﺑﻪﺻﻮرت ﭘﺮورش اﻧﺒﻮه و رﻫﺎﺳﺎزی ﺗﻠﻘﯿﺤﯽ ﯾﺎ‬
‫ﻻروﻫﺎی ﺳﻦ ﺳﻮم ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز ‪ L. trifolii‬ﺑﺎ ﻣﯿﺰان‬ ‫اﺷﺒﺎﻋﯽ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪﻃﻮر ﻣﻮﻓﻘﯿﺖآﻣﯿﺰ اﯾﻦ‬
‫ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴﻢ و ﻣﺮگ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ زﻧﺒﻮر ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪ‬ ‫آﻓﺎت را ﮐﻨﺘﺮل ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ )ﻻﺳﺎل و ﭘﺎرﻻ‪.(1991 ،‬‬
‫‪ D. intermedius‬ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎﯾﯽ را اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ رﻓﺘﺎر ﭘﺎرازﯾﺘﻮﺋﯿﺪﻫﺎ ﮐﻠﯿﺪ ﻣﻬﻤﯽ ﺑﺮای درک‬
‫ﻧﺸﺎن داد واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ در اﯾﻦ زﻧﺒﻮر ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪ از ﻧﻮع‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ آﻧﻬﺎ روی ﭘﻮﯾﺎﯾﯽ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﯿﺰﺑﺎن و ﺳﺎﺧﺘﺎر‬
‫دوم و ﯾﺎ ﺳﻮم ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻧﻮع دوم‪ ،‬ﺑﺎ‬ ‫ﺟﻮاﻣﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن‪ ،‬ﺗﻌﺪاد ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎی ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﻗﺮار‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﭘﯿﺶ ﻧﯿﺎز ﺿﺮوری ﺑﺮای اﻧﺘﺨﺎب دﺷﻤﻨﺎن ﻃﺒﯿﻌﯽ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ وﻟﯽ اﯾﻦ اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﻪﺻﻮرت ﺧﻄﯽ‬ ‫در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﮐﻨﺘﺮل ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮏ و ارزﯾﺎﺑﯽ ﻃﺮز ﻋﻤﻞ آﻧﻬﺎ‬
‫ﻧﺒﻮده و ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ از ﺷﯿﺐ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﮐﺎﺳﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﻪ ﯾﮏ‬ ‫ﺑﻌﺪ از رﻫﺎﺳﺎزی ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ )ﻟﻮک‪ .(1990 ،‬ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻋﺒﺎرت از‬
‫ﻣﻘﺪار ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺮﺳﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ درﺻﺪ ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎی ﻣﻮرد‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻌﺪاد ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎی ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد‬
‫ﺣﻤﻠﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ‬ ‫ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ )ﻫﺴﻞ و ﻫﻤﮑﺎران‪،‬‬
‫ﺗﺪرﯾﺞ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬در واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻧﻮع ﺳﻮم راﺑﻄﻪ‬ ‫‪ .(1985‬ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﻧﺮخ‬
‫ﺑﯿﻦ ﺗﻌﺪاد ﻣﯿﺰﺑﺎن ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوت ﺟﺴﺘﺠﻮ‪ ،‬زﻣﺎن ﻣﺘﻔﺎوت ﺳﭙﺮی ﺷﺪه در‬
‫ﺑﻪﺻﻮرت ﺳﯿﮕﻤﻮﺋﯿﺪی ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﺻﻞ اﺳﺎﺳﯽ در‬ ‫زﯾﺴﺘﮕﺎهﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎ ﺑﺮای ﻓﺮار‬
‫اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد اﻣﮑﺎن ﮐﺎرﺑﺮد ﻋﻤﻠﯽ آن در ﮐﻨﺘﺮل آﻓﺖ ﻓﺮاﻫﻢ‬ ‫واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻧﻮع ﺳﻮم آن اﺳﺖ ﮐﻪ دﺷﻤﻦ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻗﺎدر ﺑﻪ‬
‫ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺑﻮده و ﺟﺴﺘﺠﻮﮔﺮی ﺧﻮد را‬
‫ﺑﺮاﺳﺎس اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺮاﮐﻢ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﯿﺰﺑﺎن‪ ،‬اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‬
‫ﻣﻮاد و روشﻫﺎ‬ ‫)ﻃﺎﻟﺒﯽ و ﻫﻤﮑﺎران‪ .(1380 ،‬ﭘﺎرازﯾﺘﻮﺋﯿﺪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ واﮐﻨﺶ‬
‫ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﻤﻊآوری ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز ﺳﺒﺰﯾﺠﺎت‬ ‫ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻧﻮع ﺳﻮم را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﺗﺎ ﺣﺪودی ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺗﻨﻈﯿﻢ‬
‫‪ L. sativae‬و زﻧﺒﻮر ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪ ‪ D. isaea‬ﻧﻤﻮﻧﻪﺑﺮداری‬ ‫ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺧﻮد ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ درﺻﺪ‬
‫در ﻃﻮل ﻓﺼﻞ ﭘﺎﯾﯿﺰ ‪ 1382‬در ﻣﻨﻄﻘﻪ وراﻣﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ و‬ ‫ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴﻢ در اﺑﺘﺪا ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﭘﺲ از ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ و ﺗﺄﯾﯿﺪ در اﺗﺎق رﺷﺪ روی‬ ‫وﻟﯽ ﺑﻌﺪ از ﮔﺬﺷﺘﻦ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن از ﺣﺪ ﻣﻌﯿﻨﯽ درﺻﺪ‬
‫ﺑﻮﺗﻪﻫﺎی ﻟﻮﺑﯿﺎ ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴﻢ ﺳﯿﺮ ﻧﺰوﻟﯽ ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ )ﻫﻮﻟﯿﻨﮓ‪ .(1959 ،‬اﮔﺮ‬
‫آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ ﻣﯿﺰﺑﺎن‪ :‬آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺮﺟﯿﺢ دو‬ ‫ﻣﯿﺰان اﻓﺰاﯾﺶ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻃﻌﻤﻪ ﻃﻮری ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﻠﻔﺎت وارده‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ ﻻروﻫﺎی ﺟﻮان و ﻻروﻫﺎی ﻣﺴﻦ ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز‬ ‫ﺑﻪ آن از ﻃﺮف دﺷﻤﻦ ﻃﺒﯿﻌﯽ از روﻧﺪ اﻓﺰاﯾﺸﯽ آن ﻧﮑﺎﻫﺪ‪،‬‬
‫ﺳﺒﺰﯾﺠﺎت ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮدن دو‬ ‫در آن ﺻﻮرت ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻃﻌﻤﻪ آن اﻧﺪازه اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﺗﺎ‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﻫﺮ ﺑﻮﺗﻪ ﻟﻮﺑﯿﺎ رﻗﻢ ﺳﺎﻧﺮی ﺑﻪ ﻣﺪت ‪24‬‬ ‫ﻋﻮاﻣﻞ دﯾﮕﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﻤﺒﻮد ﻣﻨﺒﻊ ﻏﺬاﯾﯽ روﻧﺪ اﻓﺰاﯾﺸﯽ آﻧﻬﺎ‬
‫ﺳﺎﻋﺖ ﺟﻬﺖ ﺗﺨﻤﮕﺬاری در اﺧﺘﯿﺎر ﺗﻌﺪاد ‪ 15‬ﺟﻔﺖ ﻣﮕﺲ‬ ‫را ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﻨﺪ )رﺟﺒﯽ‪ .(1382 ،‬ﻫﺮﮔﺎه ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪ‬
‫‪ L. sativae‬ﻗﺮار داده ﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ از آن ﺣﺸﺮات ﮐﺎﻣﻞ‬ ‫ﺑﻪﺻﻮرت واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ ﺣﺪ ﻣﻌﯿﻨﯽ‬
‫ﻣﮕﺲ از ﻣﺤﯿﻂ آزﻣﺎﯾﺶ ﺣﺬف ﺷﺪﻧﺪ و در روی ﺗﻌﺪادی‬ ‫از ﺗﺮاﮐﻢ دارای ﮐﺎراﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮی در ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﯿﺰﺑﺎن‬
‫از ﺑﻮﺗﻪ ﻫﺎ ﭘﺲ از ‪ 24‬و ‪ 48‬ﺳﺎﻋﺖ ﻣﺠﺪدا رﻫﺎﺳﺎزی ﺗﮑﺮار‬ ‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ )ﻫﺴﻞ‪ .(1978 ،‬ﻗﺪرت ﺟﺴﺘﺠﻮ ﯾﺎ ﻧﺮخ ﺣﻤﻠﻪ‪،‬‬
‫ﺷﺪ ﺗﺎ در ﯾﮏ زﻣﺎن ﻣﻌﯿﻦ ﻻروﻫﺎی ﺳﻦ ﯾﮏ )‪ 4‬روزه( و‬ ‫ﻣﯿﺰان ﺟﺴﺘﺠﻮی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺎرازﯾﺘﻮﺋﯿﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬
‫ﻻروﻫﺎی ﺳﻨﯿﻦ دو و ﺳﻪ )‪ 5‬ﺗﺎ ‪ 6‬روزه( ﺑﻪﻃﻮر ﻫﻤﺰﻣﺎن‬ ‫ﺳﺮﻋﺖ رﺳﯿﺪن ﻣﻨﺤﻨﯽ واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﺑﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ در دو وﺿﻌﯿﺖ ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﺧﻮد را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ )ﭘﺎﺗﻞ و ﻫﻤﮑﺎران‪ (2003 ،‬در ﻣﻨﺤﻨﯽ‬
‫ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪ‪ .‬ﺣﺎﻟﺖ اول ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺰا از دو ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ‬ ‫واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ‪ ،‬ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﮐﻪ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﺣﺪاﮐﺜﺮ‬
‫و ﺑﺮاﺳﺎس روش ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻏﯿﺮ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ وﺣﺎﻟﺖ دوم ﺑﺎ‬ ‫ﭘﺎرازﯾﺴﺘﻢ ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ زﻣﺎن دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﺗﻮأم از دو ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ و ﺟﻬﺖ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺗﺮﺟﯿﺢ‬ ‫)ﻫﺴﻞ‪ 1978 ،‬و ﺷﯿﺸﻪ ﺑﺮ و ﺑﺮﻧﺎن‪.(1996 ،‬‬
‫اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ ﻣﯿﺰﺑﺎن اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪ .‬در آزﻣﺎﯾﺶ اول‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ روزاﻓﺰون و ﺧﺴﺎرت ﻣﮕﺲﻫﺎی‬
‫ﺑﻮﺗﻪﻫﺎی آﻟﻮده ﺑﻪ ‪ 30‬ﻻرو ﺳﻦ ﯾﮏ و ‪ 30‬ﻻرو ﺳﻨﯿﻦ ‪ 2‬و ‪3‬‬ ‫ﻣﯿﻨﻮز )‪ (Dip.: Agromyzidae‬ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت‬
‫ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺠﺰا در ﻗﻔﺲﻫﺎی اﺳﺘﻮاﻧﻪای از ﺟﻨﺲ ﭘﻼﺳﺘﯿﮏ‬ ‫ﮔﻠﺨﺎﻧﻪای و ﺻﯿﻔﯽﺟﺎت و ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ ﮐﺎرﺑﺮد ﺳﻤﻮم در‬
‫ﺷﻔﺎف ﺑﻪ ﻗﻄﺮ دﻫﺎﻧﻪ ‪ 10‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ و ارﺗﻔﺎع ‪ 23‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ‬ ‫ﻣﻮرد اﯾﻦ ﮔﺮوه از ﻣﺤﺼﻮﻻت ﮐﺸﺎورزی در ﺳﺎلﻫﺎی اﺧﯿﺮ‪،‬‬
‫ﻗﺮار داده ﺷﺪ‪ .‬ﻻروﻫﺎی اﺿﺎﻓﯽ ﺑﺎ ﺑﺮﯾﺪن ﺑﺮگﻫﺎ از روی‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از دﺷﻤﻨﺎن ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﻣﺤﻮر ﮐﻨﺘﺮل ﺗﻠﻔﯿﻘﯽ آﻓﺎت‪ 1‬ﻗﺮار‬
‫ﺑﻮﺗﻪﻫﺎ ﺣﺬف ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﺟﻔﺖ زﻧﺒﻮر ﻧﺮ و ﻣﺎده ﻫﻢ ﺳﻦ ﺑﺎ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس در ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺣﺎﺿﺮ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﺮﺣﻠﻪ‬
‫ﻋﻤﺮ ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ از ﮐﻠﻮﻧﯽ ﭘﺮورش اﻧﺘﺨﺎب و ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻨﯽ ﻣﯿﺰﺑﺎن و واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ زﻧﺒﻮر ‪Diglyphus isaea‬‬
‫داﺧﻞ ﻫﺮﻗﻔﺲ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬دﻫﺎﻧﻪ ﻗﻔﺲ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺎرﭼﻪ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻢﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻻرو ﻣﮕﺲ ‪Liriomyza‬‬
‫ﺗﻮری ﺑﺴﯿﺎر ﻇﺮﯾﻒ ﻣﺴﺪود ﺷﺪ‪ .‬ﻗﻔﺲ ﻫﺎ درون اﻧﮑﻮﺑﺎﺗﻮر‬ ‫‪ sativae‬ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ﺗﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﺷﻨﺎﺧﺖ‬
‫ﻧﮕﻬﺪاری ﺷﺪه و ﭘﺲ از ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ زﻧﺒﻮرﻫﺎ از ﻗﻔﺲ ﺧﺎرج‬ ‫وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی رﻓﺘﺎری اﯾﻦ زﻧﺒﻮر ﮐﻪ ﺑﺮای اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر در اﯾﺮان‬
‫ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬در آزﻣﺎﯾﺶ دوم ﻣﺮاﺣﻞ ﺳﻨﯽ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺑﻪﻃﻮر ﺗﻮأم در‬
‫‪1- IPM‬‬
‫ﻗﻄﺮ ‪ 18/5‬و ارﺗﻔﺎع ‪ 2/5‬ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ ﮐﻪ ﮐﻒ آﻧﻬﺎ دو ﻻﯾﻪ‬ ‫ﻗﻔﺲﻫﺎ در اﺧﺘﯿﺎر ﯾﮏ ﺟﻔﺖ زﻧﺒﻮر ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪،‬‬
‫ﮐﺎﻏﺬ ﺻﺎﻓﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺮﻃﻮب ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪﻃﻮریﮐﻪ ﻫﺮ ﻗﻔﺲ ﻣﺤﺘﻮی ‪ 15‬ﻻرو ﺟﻮان و ‪ 15‬ﻻرو‬
‫ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺗﺮاﮐﻢﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻻرو ﻣﮕﺲ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺮگ‬ ‫ﻣﺴﻦ ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺲ از ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ زﻧﺒﻮرﻫﺎ از ﻗﻔﺲ ﺣﺬف و‬
‫ﻟﻮﺑﯿﺎ در ‪ 5‬ﺗﮑﺮار و ﺑﻪ ﻣﺪت ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ در اﺧﺘﯿﺎر ﯾﮏ‬ ‫ﺑﻮﺗﻪﻫﺎی دارای ﻻروﻫﺎی ﺟﻮان و ﻣﺴﻦ از ﻫﻢ ﺗﮑﻔﯿﮏ‬
‫زﻧﺒﻮر ﻣﺎده )ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﯾﮏ ﻧﺮ( ﺑﺎ ﻋﻤﺮ ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ‬ ‫ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﯾﮏ از آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﻓﻮق دارای ‪ 6‬ﺗﮑﺮار ﺑﻮد و‬
‫ﻗﺮار داده ﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ‪ ،‬زﻧﺒﻮرﻫﺎ از ﻇﺮوف ﭘﺘﺮی‬ ‫در اﺗﺎﻗﮏ رﺷﺪ ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ ﺛﺎﺑﺖ دﻣﺎی ‪25±1‬‬
‫ﺧﺎرج و ﻻروﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه در اﻧﮑﻮﺑﺎﺗﻮر و در ﺷﺮاﯾﻂ‬
‫درﺟﻪﺳﺎﻧﺘﯽﮔﺮاد‪ ،‬رﻃﻮﺑﺖ ﻧﺴﺒﯽ ‪ 60±5‬درﺻﺪ و دوره ﻧﻮی‬
‫ﺛﺎﺑﺖ ذﮐﺮ ﺷﺪه در ﻓﻮق ﻧﮕﻬﺪاری ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺧﺮوج‬
‫‪ 16‬ﺳﺎﻋﺖ روﺷﻨﺎﯾﯽ و ‪ 8‬ﺳﺎﻋﺖ ﺗﺎرﯾﮑﯽ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺸﺮات ﮐﺎﻣﻞ ﺗﻌﺪاد ﻻروﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه در ﻫﺮ ﺗﺮاﮐﻢ‬
‫ﭘﺲ از ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺗﻌﺪاد ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه در ﻫﺮ‬
‫ﻻرو ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ‪ ،‬ﺿﺮاﯾﺐ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ آﻧﻬﺎ‬
‫ﺗﺠﺰﯾﻪ دادهﻫﺎی واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ در دو ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده‬
‫ﻓﺮﻣﻮل‬ ‫ﺑﺮاﺳﺎس‬ ‫ﺗﺮﺟﯿﺢ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ‬ ‫ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ‬
‫از ﻧﺮم اﻓﺰار ‪ SAS‬و ﺑﻪ روش ﺟﻮﻟﯿﺎﻧﻮ )‪ (1993‬اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪.‬‬
‫)‪ Eı/E2=c(N1/N2‬ﺑﻪدﺳﺖ آﻣﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻓﺮﻣﻮل‪ N1‬و ‪N2‬‬
‫ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻮع واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ اﺑﺘﺪا رﮔﺮﺳﯿﻮن ﻟﺠﺴﯿﺘﮏ‬
‫ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ ﺗﻌﺪد ﻻروﻫﺎی ﺟﻮان و ﻣﺴﻦ ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﯿﻂ‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﻻروﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه )‪ (Na‬ﺑﻪ ﻻروﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد‬
‫در ﺗﺮاﮐﻢ اوﻟﯿﻪ )‪ (No‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ رﮔﺮﺳﯿﻮن ﻣﯿﺰان‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ و ‪ E1‬و ‪ E2‬ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ ﺗﻌﺪاد ﻻروﻫﺎی ﺟﻮان و‬

‫ﺷﯿﺐ و ﻣﻨﻔﯽ ﯾﺎ ﻣﺜﺒﺖ ﺑﻮدن ﺷﯿﺐ ﺳﻪ ﻗﺴﻤﺖ اﺻﻠﯽ ﻣﻨﺤﻨﯽ‬ ‫ﻣﺴﻦ ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‪ c<1‬ﺑﺎﺷﺪ آﻧﮕﺎه‬
‫درﺟﻪ ﺳﻪ ﻧﺴﺒﺖ ‪ Na‬ﺑﻪ ‪ N0‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺴﻤﺖﻫﺎی ﺧﻄﯽ‪،‬‬ ‫ﺗﺮﺟﯿﺢ ﺑﺎ ﻃﻌﻤﻪ ﺷﻤﺎره ‪ 2‬و در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ‪ c>1‬ﺑﺎﺷﺪ ﻃﻌﻤﻪ‬
‫درﺟﻪ ‪ 2‬و درﺟﻪ ‪ 3‬را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ) ‪(SAS Institute,‬‬ ‫ﺷﻤﺎره ‪ 1‬ﺗﺮﺟﯿﺢ داده ﺷﺪه اﺳﺖ )ﺟﺮوﯾﺲ و ﮐﯿﺪ‪.(1996 ،‬‬
‫‪.1989‬‬ ‫ﻧﺮﻣﺎل ﺑﻮدن دادهﻫﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺮم اﻓﺰار ‪ Minitab‬و‬
‫در ﺟﺪول ﺗﺠﺰﯾﻪ رﮔﺮﺳﯿﻮن ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ ﻋﻼﻣﺖ ﻣﺜﺒﺖ ﯾﺎ‬ ‫روش آﻧﺪرﺳﻮن ـ دارﻟﯿﻨﮓ‪ 1‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪ‪ .‬در اﯾﻦ روش‬
‫ﻣﻨﻔﯽ ﻗﺴﻤﺖ ﺧﻄﯽ ﻣﻨﺤﻨﯽ ‪ Na/No‬ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻘﺪار ‪ P-value‬ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 0/05‬ﺑﺎﺷﺪ دادهﻫﺎ ﻧﺮﻣﺎل‬
‫ﻋﻼﻣﺖ دو ﻗﺴﻤﺖ دﯾﮕﺮ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻧﻮع دوم ﯾﺎ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﻫﺎی دو ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺑﻪ روش ‪T- test‬‬
‫ﺳﻮم ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻋﻼﻣﺖ ﻣﻨﻔﯽ ﺑﺨﺶ ﺧﻄﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﮐﺎﻫﺸﯽ‬ ‫اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻮدن ﺷﯿﺐ ﻣﻨﺤﻨﯽ و ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﺗﯿﭗ ‪ II‬و‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ‪ :‬واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ زﻧﺒﻮر ﭘﺎرازﯾﺘﻮﺋﯿﺪ‬
‫ﻋﻼﻣﺖ ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺨﺶ ﺧﻄﯽ ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه اﻓﺰاﯾﺸﯽ ﺑﻮدن ﺷﯿﺐ‬ ‫‪ D. Isaea‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺮاﮐﻢﻫﺎی ‪ 30 ،16 ،8 ،4 ،2‬و ‪60‬‬
‫ﻣﻨﺤﻨﯽ و واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﺗﯿﭗ ‪ III‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﺗﻌﯿﯿﻦ‬ ‫ﻻرو ﻣﺴﻦ )ﻻروﻫﺎی ﺳﻨﯿﻦ ‪ 2‬و ‪ (3‬ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز ﺳﺒﺰﯾﺠﺎت‬
‫ﻧﻮع واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از رﮔﺮﺳﯿﻮن ﻏﯿﺮﺧﻄﯽ و‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ ﻣﺮﺟﺢ ﺗﻮﺳﻂ زﻧﺒﻮر ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺪلﻫﺎی ﻫﻮﻟﯿﻨﮓ )‪ (1959‬و راﺟﺮز )‪ (1972‬ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی‬ ‫ﻻروﻫﺎی ﻣﯿﻨﻮز روی ﺑﻮﺗﻪﻫﺎی ﻟﻮﺑﯿﺎ رﻗﻢ ﺳﺎﻧﺮی ﭘﺮورش‬
‫ﻗﺪرت ﺟﺴﺘﺠﻮ )‪ (a‬و زﻣﺎن دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ‪ Th‬ﺑﺮآورد ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ .‬زﻧﺒﻮرﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در آزﻣﺎﯾﺶ‬
‫ﻗﺪرت ﺟﺴﺘﺠﻮ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽ واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﺴﻞ ﭼﻬﺎرم )‪ (F4‬ﺟﻤﻌﯿﺖﻫﺎی ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺘﻪ در‬
‫ﭼﻪ ﺳﺮﻋﺘﯽ ﺑﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﺧﻮد ﻣﯽرﺳﺪ )ﻫﺴﻞ‪،‬‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﭘﺮورش ﻣﮕﺲ و زﻧﺒﻮرﻫﺎ در‬
‫‪ .(1978‬زﻣﺎن دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﻣﺪت زﻣﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ‬ ‫اﺗﺎﻗﮏ رﺷﺪ در دﻣﺎی ‪ 25±1‬درﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯽﮔﺮاد رﻃﻮﺑﺖ‬
‫ﭘﺎرازﯾﺘﻮﺋﯿﺪ ﺑﺮای ﯾﺎﻓﺘﻦ و ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﮐﺮدن ﯾﮏ ﻣﯿﺰﺑﺎن‪ ،‬ﺗﻤﯿﺰ‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ ‪ 60±5‬درﺻﺪ و ‪ 16‬ﺳﺎﻋﺖ روﺷﻨﺎﯾﯽ و ‪ 8‬ﺳﺎﻋﺖ‬
‫ﮐﺮدن ﺧﻮد و اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ )ﻫﻮﻟﯿﻨﮓ‪.(1959 ،‬‬ ‫ﺗﺎرﯾﮑﯽ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬آزﻣﺎﯾﺶ واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﺑﺮاﺳﺎس‬
‫رﺳﻢ ﻧﻤﻮدارﻫﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺮماﻓﺰار ‪ Excel‬اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪.‬‬ ‫روش ﭘﺎﺗﻞ و ﺷﻮﺳﺘﺮ )‪ (1991‬در ﻇﺮوف ﭘﺘﺮی ﺷﯿﺸﻪای ﺑﻪ‬

‫‪1- Anderson-Darling normality test‬‬


‫ﺑﺮرﺳﯽ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ زﻧﺒﻮرﻫﺎی ﺟـﻨﺲ‬ ‫ﻧﺘﺎﯾﺞ و ﺑﺤﺚ‬
‫‪ Diglyphus‬ﻻروﻫﺎی ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﻣﯿﺰﺑﺎن را ﺑﺮای ﺗﺨﻤﺮﯾﺰی و‬ ‫ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻨﯽ ﻣﯿﺰﺑﺎن‪ :‬ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﻪدﺳﺖ آﻣﺪه از‬
‫ﻻروﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏﺗـﺮ را ﺑـﺮای ﺗﻐﺬﯾـﻪ اﻧﺘﺨـﺎب ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ و‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﺑﯿﻦ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﻌﺪاد ﻻروﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه‬
‫ﮐﺎراﯾﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺜﻠﯽ زﻧﺒﻮر روی ﻻروﻫﺎی ﺑﺰرگﺗﺮ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺑـﻪ‬ ‫ﺟﻮان و ﻣﺴﻦ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺰا و ﺗﻮأم از دو ﻣﺮﺣﻠﻪ‬
‫دﻟﯿﻞ اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻘﺎء و اﻧﺪازه ﺑـﺰرگﺗـﺮ ﻧﺘـﺎج اﻓـﺰاﯾﺶ‬ ‫ﺳﻨﯽ در ﺳﻄﺢ ﯾﮏ درﺻﺪ اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽدار وﺟﻮد داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻣــﯽﯾﺎﺑــﺪ )ﻫﯿﻨــﺰ و ﭘــﺎرﻻ‪ .(1989 ،‬از ﻃــﺮف دﯾﮕــﺮ اﻧــﺪازه‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﻌﺪاد ﻻروﻫﺎی ﺳﻨﯿﻦ دو و ﺳﻪ ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ‬
‫ﺑﺰرگﺗﺮ ﺣﺸﺮات ﮐﺎﻣﻞ ﻣﺎده ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿـﺪ ارﺗﺒـﺎط ﻣﺜﺒﺘـﯽ ﺑـﺎ‬ ‫ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺰا ‪ 4/18‬ﺑﺮاﺑﺮ و ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﺳﺘﻔﺎده ﺗﻮأم‬
‫ﻃﻮل ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﺑﺎروری و ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ آﻧﻬـﺎ ﺑـﺮای ﺟﻔـﺖﮔﯿـﺮی ﺑـﺎ‬ ‫‪ 4/69‬ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻻروﻫﺎی ﺳﻦ ﯾﮏ ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد‬
‫ﺣﺸﺮات ﻧﺮ دارد )ﺟﺮوﯾﺲ و ﻫﻤﮑـﺎران‪ .(2003 ،‬ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ‬ ‫)ﺟﺪول ‪ .(1‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻋﺪدی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ﺿﺮاﯾﺐ‬
‫ﻃﻮل ﻋﻤﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺣﺸﺮات ﮐﺎﻣﻞ ﺑﺰرگﺗـﺮ ﺑـﻪ دﻟﯿـﻞ ﮐﺴـﺐ‬ ‫ﺗﺮﺟﯿﺢ در ﻫﺮ دو آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺮای ﻻروﻫﺎی ﺟﻮان و ﻣﺴﻦ‬
‫اﻧﺮژی ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺑﺪن ﻣﯿﺰﺑـﺎن ﻫـﺎی ﺑﺰرﮔﺘـﺮ اﺳـﺖ و ﺑﺎﻋـﺚ‬ ‫دارای اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽدار در ﺳﻄﺢ ‪ 5‬درﺻﺪ ﺑﻮد )ﺟﺪول ‪.(2‬‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮد ﺣﺸﺮات ﮐﺎﻣﻞ ﺑـﺰرگﺗـﺮ ﺗﻮاﻧـﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸـﺘﺮی ﺑـﺮای‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ آﻣﺎری ذﮐﺮ ﺷﺪه‪ ،‬زﻧﺒﻮر ﭘﺎرازﯾﺘﻮﺋﯿﺪ‬
‫ﭘﺮاﮐﻨﺶ در ﻣﺰرﻋﻪ و ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﻣﯿﺰﺑﺎن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ )اﻟﺮز و‬ ‫‪ D. Isaea‬ﻻروﻫﺎی ﻣﺴﻦ ﻣﯿﺰﺑﺎن را ﺑﺮای ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﮐﺮدن‬
‫ﻫﻤﮑﺎران‪ .(1998 ،‬ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﺧﺎﻧﻮاده ‪Eulophidae‬‬ ‫ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﮔﻮﻧﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪﻫﺎ ﻣﺮاﺣﻞ‬
‫ﻧﻈﯿــﺮ زﻧﺒــﻮر ‪ D. intermedius‬و ‪ D. begini‬ﻧﯿــﺰ‬ ‫رﺷﺪی ﺟﻮان ﯾﺎ ﻣﺴﻦ ﻣﯿﺰﺑﺎن را ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﻣﻤﮑﻦ‬
‫ﻻروﻫﺎی ﺳﻦ ﺳﻮم ‪) L. trifolii‬ﭘﺎﺗﻞ و ﺷﻮﺳـﺘﺮ‪ 1991 ،‬و‬ ‫اﺳﺖ ﺑﻌﻀﯽ از ﻣﺮاﺣﻞ ﺳﻨﯽ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺎﺷﺪ و‬
‫ﻫﯿﻨﺰ و ﭘﺎرﻻ‪ (1989 ،‬زﻧﺒـﻮر ‪Elachertus cacoeciae‬‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ دﻓﺎﻋﯽ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺑﺎﻋﺚ ﻧﺎﺑﻮدی ﺗﺨﻢ ﯾﺎ ﻻرو‬
‫)‪ (Howard‬ﻻروﻫﺎی ﺳـﻦ ﭼﻬـﺎرم ‪Choristoneura‬‬ ‫ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬زﻧﺒﻮر ‪Azobara tabida‬‬
‫‪) fumiferana (Clemens‬ﻓﯿﺪﮔﻦ و ﻫﻤﮑـﺎران‪(2000 ،‬‬ ‫وﻗﺘﯽ ﻻروﻫﺎی ﺳﻦ دو و ﻣﺴﻦﺗﺮ ﻣﯿﺰﺑﺎن را ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﮐﻨﺪ‪،‬‬
‫را ﺑﺮای ﺗﺨﻢﮔﺬاری ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﻪ ﺗﺨﻢﻫﺎی ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪه از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﭙﺴﻮﻟﻪ ﮐﺮدن‬
‫از ﺑﯿﻦ ﻣﯽروﻧﺪ )واﮔﯽ و ﮔﺮﯾﺘﻬﺪ‪.(1986 ،‬‬

‫ﺟﺪول ‪ -1‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴﻢ ﻻروﻫﺎی ﺟﻮان و ﻣﺴﻦ ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز ﺳﺒﺰﯾﺠﺎت ‪ Liriomyza sativae‬ﺗﻮﺳﻂ زﻧﺒﻮر ‪.Diglyphus isaea‬‬
‫ﺗﺮﺟﯿﺢ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺧﻄﺎی ﻣﻌﯿﺎر‪±‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻪ‬ ‫ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻏﯿﺮاﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺧﻄﺎی ﻣﻌﯿﺎر‪±‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎی‬
‫ﻣﺮاﺣﻞ ﺳﻨﯽ ﻣﯿﺰﺑﺎن‬
‫ﺷﺪه‬ ‫ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه‬
‫‪1/67 ±0/80b‬‬ ‫‪2/83 ± 0/95b‬‬ ‫ﻻرو ﺳﻦ اول‬
‫‪7/83 ±1/00a‬‬ ‫‪11/83 ± 0/95a‬‬ ‫ﻻروﻫﺎی ﺳﻨﯿﻦ دو و ﺳﻪ‬
‫‪T=4/68; df=10; P<0/01‬‬ ‫‪T=6/73; df=10; P<0/01‬‬ ‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ‬
‫ﺣﺮوف ﻏﯿﺮ ﻣﺸﺎﺑﻪ در ﺳﺘﻮنﻫﺎ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ وﺟﻮد اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽدار در ﺳﻄﺢ ‪1‬درﺻﺪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺟﺪول ‪ -2‬ﺿﺮاﯾﺐ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻻروﻫﺎی ﺟﻮان و ﻣﺴﻦ ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز ﺳﺒﺰﯾﺠﺎت ‪ Liriomyza sativae‬ﺗﻮﺳﻂ زﻧﺒﻮر ‪. Diglyphus isaea‬‬
‫ﺗﺮﺟﯿﺢ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺧﻄﺎی ﻣﻌﯿﺎر‪±‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮﺟﯿﺢ‬ ‫ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻏﯿﺮ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺧﻄﺎی ﻣﻌﯿﺎر‪±‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮﺟﯿﺢ‬ ‫ﻣﺮاﺣﻞ ﺳﻨﯽ ﻣﯿﺰﺑﺎن‬
‫‪0/203 ±0/11b‬‬ ‫‪0/253 ± 0/08 b‬‬ ‫ﻻرو ﺳﻦ اول‬
‫‪5/81 ±1/50a‬‬ ‫‪6/61 ± 2/30a‬‬ ‫ﻻروﻫﺎی ﺳﻨﯿﻦ دو و ﺳﻪ‬
‫‪T= 3/79; df = 10; P<0/05‬‬ ‫‪T = 2/82; df = 10; P <0/05‬‬ ‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ‬
‫ﺣﺮوف ﻏﯿﺮ ﻣﺸﺎﺑﻪ در ﺳﺘﻮنﻫﺎ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ وﺟﻮد اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽدار در ﺳﻄﺢ ﭘﻨﺞ درﺻﺪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻫﺮ دو ﻣﺪل اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ‪ .‬وﻟـﯽ ﺑـﻪ دﻟﯿـﻞ ﺑﯿﺸـﺘﺮ ﺑـﻮدن‬ ‫واﮐﻨﺶ ﺗـﺎﺑﻌﯽ‪ :‬ﻧﺘـﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻـﻞ از رﮔﺮﺳـﯿﻮن ﻟﺠﺴـﯿﺘﮏ و‬
‫‪2‬‬
‫ﻣﻘﺪار ‪ r‬ﺑﻪ ﻣﯿﺰان اﻧﺪک در ﻣﺪل راﺟﺮز ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺑﺮآورد ﺷﺪه ﺑﺮای آن ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﻋﻼﻣـﺖ ﻗﺴـﻤﺖ‬
‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻣﯿﺰان ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴﻢ )ﺗﻌﺪاد و درﺻﺪ ﻻروﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻪ‬ ‫ﺧﻄﯽ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻣﺜﺒﺖ )‪ (0/0003‬و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕـﺮ واﮐـﻨﺶ‬
‫ﺷــﺪه( ﺑــﺎ اﺳــﺘﻔﺎده از اﯾــﻦ ﻣــﺪل ﺑــﺮآورد و ﺑــﺮای ﺗﺮﺳــﯿﻢ‬ ‫ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻧﻮع ﺳﻮم ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﺑـﻪدﺳـﺖ آﻣـﺪه از‬
‫ﻣﻨﺤﻨــﯽﻫــﺎی واﮐــﻨﺶ ﺗــﺎﺑﻌﯽ و درﺻــﺪ ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴــﻢ ﻣــﻮرد‬ ‫رﮔﺮﺳﯿﻮن ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ در ﺟﺪول ‪ 3‬ﺧﻼﺻﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯿﺰان‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻫﺎی واﮐـﻨﺶ ﺗـﺎﺑﻌﯽ و درﺻـﺪ‬ ‫ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ )‪ (r2‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دو ﻣـﺪل ﻫﻮﻟﯿﻨـﮓ )‪ (1959‬و‬
‫ﻻروﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺪل راﺟﺮز ﺑﺮآورد ﺷـﺪه‬ ‫راﺟﺮز )‪ (1972‬ﺑـﻪﺗﺮﺗﯿـﺐ ‪ 0/706‬و ‪ 0/708‬ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺷـﺪ‬
‫در ﺷﮑﻞ ‪ 1‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)ﺟﺪول ‪ .(3‬اﯾﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮازش دادهﻫﺎ ﺑـﺎ‬

‫ﺟﺪول ‪ -3‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ زﻧﺒﻮر ‪ D. isaea‬ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻢﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻻروﻫﺎی ﻣﮕﺲ ‪ L. sativae‬در دو ﻣﺪل ﻫﻮﻟﯿﻨﮓ و‬
‫راﺟﺮز‪.‬‬
‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺒﯿﯿﻦ )‪(r2‬‬ ‫زﻣﺎن دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ )‪(Th‬‬ ‫ﻗﺪرت ﺟﺴﺘﺠﻮ )‪(b‬‬ ‫ﻧﻮع ﻣﺪل‬
‫‪0/706‬‬ ‫‪1/772‬‬ ‫‪0/003459 ± 0/001188‬‬ ‫‪Holling‬‬
‫‪0/708‬‬ ‫‪1/789‬‬ ‫‪0/004808 ± 0/001953‬‬ ‫‪Rogers‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ -1‬ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ )ﺑﺎﻻ( و درﺻﺪ ﭘﺎرازﯾﺘﯿﺴﻢ )ﭘﺎﯾﯿﻦ( زﻧﺒﻮر ‪ D. isaea‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬
‫ﺗﺮاﮐﻢﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ L.sativae‬در ﺷﺮاﯾﻂ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ‪.‬‬
‫اﺳﺖ ﻗﺪرت ﺟﺴﺘﺠﻮی ﺧﻮد را ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن‬ ‫در واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻧﻮع ﺳﻮم ﻗﺪرت ﺟﺴﺘﺠﻮ از راﺑﻄﻪ‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﻫﺴﻞ )‪ (1978‬اﺧﺘﻼف واﮐﻨﺶ‬ ‫‪ a=bNt‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪ‪ .‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﻪدﺳﺖ آﻣﺪه از اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻧﺸﺎن‬
‫ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻧﻮع دوم و ﺳﻮم ﺳﻬﻢ ﻣﺸﺎرﮐﺖ آﻧﻬﺎ در اﯾﺠﺎد‬ ‫داد ﮐﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن اﺑﺘﺪا ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯿﺰﺑﺎنﻫﺎی‬
‫ﭘﺎﯾﺪاری اﺳﺖ و واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻧﻮع ﺳﻮم ﺗﺎ آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻣﻌﯿﻨﯽ از‬ ‫ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﺷﺪه اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ )واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻢ( و ﺳﭙﺲ از‬
‫ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن )در ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺣﺎﺿﺮ ﺗﺎ ‪ 16‬ﻻرو ﻣﯿﺰﺑﺎن(‬ ‫ﻣﯿﺰان آن ﮐﺎﺳﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﺸﺎن داده‬
‫ﺑﻪﺻﻮرت واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻢ اﺳﺖ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺳﻬﻢ ﻋﻤﺪهای‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ وﻗﺘﯽ واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﯾﮑﯽ دﺷﻤﻦ ﻃﺒﯿﻌﯽ از ﻧﻮع‬
‫در اﯾﺠﺎد ﭘﺎﯾﺪاری در ﺟﻤﻌﯿﺖ ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪ ـ ﻣﯿﺰﺑﺎن دارد‪.‬‬ ‫ﺳﻮم ﺑﺎﺷﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ در ﻣﺤﺪوده ﻣﻌﯿﻨﯽ از ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن‬
‫اﮔﺮﭼﻪ ﻣﮕﺲ ‪ L. sativae‬اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﺑﺎﻋﺚ ﭘﺎﯾﺪاری و ﺗﻌﺎدل ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺪت در ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺷﻮد‬
‫ﮐﻼﻧﺘﺮﻫﺮﻣﺰی و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (1379‬از اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن‬ ‫زﯾﺮا ﻗﺪرت ﺟﺴﺘﺠﻮﮔﺮی ﺧﻮد را ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن‬
‫ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ و از زﻣﺎن اﺳﺘﻘﺮار آن در اﯾﺮان ﻣﺪت‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ و ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﯿﺰﺑﺎن ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﺪ )ﮔﻮﺗﯿﺮز‪،‬‬
‫زﯾﺎدی ﻧﻤﯽﮔﺬرد وﻟﯽ ﺑﺮرﺳﯽ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی رﻓﺘﺎری زﻧﺒﻮر‬ ‫‪.(1996‬‬
‫‪ D. isaea‬ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه ﺳﺎزش ﻣﻨﺎﺳﺐ آن ﺑﺎ ‪L. sativae‬‬ ‫ﺑﺮاﺳﺎس ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎی ﭘﺎﺗﻞ و ﻫﻤﮑﺎران )‪ (2003‬واﮐﻨﺶ‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻً دﻟﯿﻞ آن ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﻣﺪت وﺟﻮد ‪L.‬‬ ‫ﺗﺎﺑﻌﯽ زﻧﺒﻮر ﭘﺎرازﯾﺘﻮﺋﯿﺪ ‪ D. intermedius‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬
‫‪ trifolii‬در اﯾﺮان و ﺷﺒﺎﻫﺖ زﯾﺎد وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮏ‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻻروﺳﻦ ﺳﻮم ‪ L. trifolii‬از ﻧﻮع دوم‬
‫اﯾﻦ دو آﻓﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬زﻧﺒﻮر ‪ D. isaea‬ﯾﮑﯽ از ﻋﻮاﻣﻞ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪﻋﻼوه ﻧﺘﺎﯾﺞ اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻧﺸﺎن داد اﻓﺰاﯾﺶ‬
‫ﮐﻨﺘﺮل ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮏ ﻣﺆﺛﺮ ﻣﮕﺲ ‪ L. trifolii‬اﺳﺖ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ‬ ‫ﮐﺴﺐ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﭘﺎرازﯾﺘﻪ ﮐﺮدن ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﯾﺶ ﻗﺪرت‬
‫ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت رﻓﺘﺎری آن روی ﻣﮕﺲ ‪ L. sativae‬ﻧﺸﺎن‬ ‫ﺟﺴﺘﺠﻮ و ﮐﺎﻫﺶ زﻣﺎن دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬ﭼﻮن اﯾﻦ‬
‫داد ﮐﻪ اﻣﮑﺎن اﺳﺘﻔﺎده از آن در ﮐﻨﺘﺮل اﯾﻦ آﻓﺖ ﻧﯿﺰ وﺟﻮد‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از زﻧﺒﻮرﻫﺎﯾﯽ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ‪4‬‬
‫دارد‪.‬‬ ‫روز در ﻣﻌﺮض ﻻرو ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﯾﻦ‬
‫اﻣﮑﺎن وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﻣﺎدهﻫﺎی ﺑﺪون ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻗﺒﻠﯽ ﭘﺎرازﯾﺘﻪ‬
‫ﺳﭙﺎﺳﮕﺰاری‬ ‫ﮐﺮدن ﻣﯿﺰﺑﺎن‪ ،‬واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻧﻮع ﺳﻮم را ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪ‪ .‬ﻗﺎﺑﻞ‬
‫‪Michael von‬‬ ‫ﺑﺪﯾﻨﻮﺳﯿﻠﻪ از آﻗﺎی ﭘﺮوﻓﺴﻮر‬ ‫ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻦ ﭘﺎرازﯾﺘﻮﺋﯿﺪ و دﻣﺎ روی ﻧﺮخ ﭘﺎرازﯾﺴﺘﻢ و‬
‫‪ Tschirnhaus‬از داﻧﺸﮕﺎه ‪ Bielefeld‬در آﻟﻤﺎن ﺑﺨﺎﻃﺮ‬ ‫ﻧﻮع واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ )ﭘﺎﺗﻞ و ﺷﻮﺳﺘﺮ‪.(1991 ،‬‬
‫ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻣﮕﺲ ‪ L. sativae‬و از آﻗﺎی دﮐﺘﺮ ‪Valmir‬‬ ‫از ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﻪدﺳﺖ آﻣﺪه از آزﻣﺎﯾﺶ واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻣﯽﺗﻮان‬
‫‪ Antonio Costa‬از داﻧﺸﮕﺎه ﺑﺮزﯾﻞ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ‬ ‫اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻧﻤﻮدﮐﻪ زﻧﺒﻮر ‪ D. isaea‬ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺗﺮاﮐﻢ‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی زﻧﺒﻮر ﺗﺸﮑﺮ و ﻗﺪرداﻧﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﯿﺰﺑﺎن ﺑﻮده و ﺗﺎ ﺗﺮاﮐﻢ ‪ 16‬ﻻرو ﺳﻦ ‪ 2‬و ‪ 3‬ﻣﯿﺰﺑﺎن ﻗﺎدر‬

‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‬
‫‪.1‬رﺟﺒﯽ‪ ،‬غ‪.‬ر‪ .1382 ،.‬اﮐﻮﻟﻮژی ﺣﺸﺮات "ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ اﯾﺮان و ﺑﺎ ﺗﺎﮐﯿﺪ ﺑﺮ ﻧﮑﺎت ﮐﺎرﺑﺮدی"‪ .‬ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و آﻣﻮزس ﮐﺸﺎورزی‪،‬‬
‫‪ 622‬ص‪.‬‬
‫‪.2‬ﻃﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬ع‪.‬اﻟﻒ‪ ،.‬ﮐﻤﺎﻟﯽ‪ ،‬ک‪ ،.‬ﻓﺘﺤﯽﭘﻮر‪ ،‬ی‪ ،.‬ﻣﺤﺮﻣﯽﭘﻮر‪ ،‬س‪ ،.‬ﺻﺤﺮاﮔﺮد‪ ،‬اﻟﻒ‪ .‬و ﺧﻠﻘﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ .1380 .‬واﮐﻨﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ زﻧﺒﻮرﻫﺎی ﭘﺎرازﯾﺘﻮﯾﯿﺪ‬
‫‪ Encarsia lutea‬و )‪ Eretmocerus mundus (Hym., Aphelinidae‬ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻢﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﻮره ‪Bemisia tabaci‬‬
‫)‪ . (Hom., Aleyrodidae‬ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻤﯽ ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﻋﻠﻮم ﮐﺸﺎورزی‪ ،‬ﺷﻤﺎره اول‪ ،‬ص ‪.94-83‬‬
‫‪.3‬ﮐﻼﻧﺘﺮ ﻫﺮﻣﺰی‪ ،‬ف‪ ،.‬ﺻﺤﺮاﮔﺮد‪ ،‬اﻟﻒ‪ ،.‬ﻣﻬﺎﺟﺮی‪ ،‬ر‪ ،.‬و ﺟﻼﻟﯽ ﺳﻨﺪی‪ ،‬ج‪ .1379 .‬ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﮕﺲ ﻣﯿﻨﻮز ﺳﺒﺰی و ﺻﯿﻔﯽ ‪Liriomyza‬‬
‫)‪ sativae Blanchard (Diptera: Agromyzidae‬در اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن‪ .‬ﺧﻼﺻﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﭼﻬﺎردﻫﻤﯿﻦ ﮐﻨﮕﺮه ﮔﯿﺎﻫﭙﺰﺷﮑﯽ اﯾﺮان‪،‬‬
‫اﺻﻔﻬﺎن‪ ،‬ص ‪.251‬‬
4.Capinera, J.L., 2001. Vegetable leafminer, Liriomyza sativae. University of Florida, Department of
Entomology and Nematology [on line]. Available on http:/Creatures.ifas.ufl.edu/veg/leaf/vegetable-
leafminer.htm.
5.Ellers, J., Van Alphen, J.J.M., and Svenster, J.G., 1998. A field study of size-fitness relationship in
parasitoid Azobara tabida. Journal of Animal Ecology, 67: 318-324.
6.Fidgen, J.E.F.G., Eveleigh E.S., and Quiring D.A.N.T., 2000. Influence of host size on oviposition
behaviour and fitness of Elachertus cacoeciae attacking a low-density population of spruce
budworm Choristoneura fumiferana larvae. Ecological Entomology, 25: 156-164
7.Gutierrez, A.P. 1996. Applied population ecology, a supply-demand approach. John Wiley and Sons
Inc., NewYork, 300pp.
8.Hassell, M.P., Lessells, C.M., and McGavin, G.C., 1985. Inverse density dependent parasitism in a
patchy environment: a laboratory system. Ecological Entomology, 10: 393-402.
9.Hassell, M.P., 1978. The dynamics of Arthropod predator-prey systems. Monographs in Popular
Biology. 13, Princeton University Press, Princeton, NJ.
10.Heinz, K.M., and Parrella, M.P., 1989. Attack behavior and host size selection by Diglyphus begini
in Chrysanthemum. Entomologia Experimentalis et applicata, 53 (2): 147-156.
11.Holling, C.S., 1959. The components of predation as revealed by a study of small mammal
predation of the European pine sawfly. Canadian Entomology, 91:293-320.
12.Jervis, M., and Kidd, N., 1996. Insect natural enemies, Practical approaches to their study and
evaluation. Chapman and Hall, 2-6 Boundary Row, London SE 18 HN, UK.
13.Jervis, M.A., Ferns, P.N. and Heimpel, G.E., 2003. Body size and the timing of egg production in
parasitoid wasps: a comparative analysis. Functional Ecology, 17: 375-383.
14.Juliano, S.A., 1993. Nonlinear curve fitting: Predation and functional response curves. In: Design
and analysis of ecological experiments. (S.M. Scheiner and J. Gurevitch eds.), pp. 159-182,
Chapman and Hall.
15.LaSalle, J., and Parrella, M.P., 1991. The Chalcidoid parasites (Hymenoptera: Chalcidoidea) of
economically important Liriomyza species (Diptera: Agromyzidae) in North America. Proceedings
of the Entomological Society of Washington. 93:571-591.
16.Luck, R.F., 1990. Evaluation of natural enemies for biological control: a behavioural approach.
Trends in Ecological Evolution, 5: 192-196.
17.Patel, K.J., and Schuster, D.J., 1991. Temprature-Dependent Fecundity, longevity, and Host-killing
Activity of Diglyphus intermedius (Hymenoptera:Eulophidae) on third instars of Liriomyza trifolii
(Burgess) (Diptera: Agromyzidae). Environmental Entomology, 20:1195-1199.
18.Patel, K.J., Schuster, D.J., and Smerage, G.H., 2003. Density dependent parasitism and host-killing
of Liriomyza trifolii (Diptera: Agromyzidae) by Diglyphus intermedius (Hymenoptera: Eulophidae).
Florida Entomologist, 86 (1): 8-14 .
19.Price, P.W., 1997. Insect Ecology. Third Edition. John Wiley and sons, Inc., New York, NY.
20.Rogers, D.J., 1972. Random search and insect population models. Journal of Animal Ecology, 41:
369-383
21.Sas Institute., 1989. SAS/STAT user’s guide, ver. 6, 4 th edition, vol 1,2. SAS Institute Inc., Cary,
NC, 1986 pp.
22.Shishehbore, P., and Brennan, P.A., 1996. Functional response of Encarsia formosa (Gahan)
parasitizing caster whitefly, Trialeurodes ricini Misra (Hom., Aleyrodidae). J. Appl. Entomol. 120:
297-299.
23.Shuster, D.J., and Warton, R.A., 1993. Hymenopterous parasitoids of leafmining Liriomyza spp. on
tomato in Florida. Environmental Entomology 22:1188-1191.
24.Shuster, D.J., Gilteath, J.P., Warlton, R.A., and Seymor, P.R., 1991. Agromizidae (Diptera)
leafminers and their parasitoids in weeds associated with tomato in Florida. Fnvironmental
Entomology, 20: 720-723.
25.Spencer, K.A., 1986. Manual of the Agromyzidae (Diptera) of the United states Department of
Agriculture. Agricultural handbook, United States. 638 pp.
26.Spencer, K.A., 1990. Host Specialization in the world agromyzidae (Diptera).Dordrreeht,
Netherlands. Academic Publishers, 444pp.
27.Waage, J., and Greathead, D., 1986. Insect parasitoids. Academic press. London, 389 pp.
28.Zhang, R.J., Yu, D.J., and Zhou, C.Q., 2000. Effect of temperature on certain population
Parameters of Liriomyza sativae Blanchard (Diptera:Agromyzidae). Entomologia Sinica 7:185-192.
Some behavioural characteristics of the Diglyphus isaea (Hym.:
Eulophidae), a larval parasitoid of Liriomyza sativae (Dip.: Agromyzidae)

R. Asadi1, A.A. Talebi2, Y. Fathipour2 and S. Moharramipour2


1
Ph.D. Student, Dept. of Entomology, Tarbiat Modares Univ., Tehran, 2Associate Prof., Dept. of Entomology,
Tarbiat Modares Univ., Tehran

Abstract
In this study host stage preference and functional response of Diglyphus isaea (Walker) as one of
the most important natural enemies of the larval stages of vegetable leafminer, Liriomyza sativae
(Blanchard) were studied in a growth chamber at temperature of 25±1°C, RH 60±5% and a
photoperiod of 16:8 (L:D) on Sunry bean bushes. Host stage preference was investigated using equal
number of first larval instar and second-third larval instars in choice and no-choice preference tests.
The results indicated that in no-choice experiment the mean number of first instar larvae and second–
third instars larvae parasitized were 2.83±0.95, 11.83±0.95 and in choice experiment were 1.67±0.8,
7.83±1.0, respectively. There were significant differences between mean numbers of parasitized larvae
in two stages of the host. The preference coefficient for young larva and old larva were 0.253±0.08,
6.61±2.3 in first experiment and 0.203±0.11, 5.81±1.5 in second experiment, respectively. There were
significant differences between preference coefficients in two stages of the host. Consequently D.
isaea preferred second-third larval instars for ovipositor. To study the functional response one pair of
D. isaea were introduced to six density levels of 2, 4, 8, 16, 30 and 60 second-third larval instars. Each
density was replicated 5 times. Analysis of data was conducted using Juliano method (1993) and SAS
software. Logistic regression was used for determining type of functional response, and non linear
regression was used for estimating searching efficiency (a) and handling time (Th) parameters. The
results showed that the functional response was type III. The rates of searching efficiency and
handling time by Rogers's model were 0.0048 and 1.789, respectively.

Keywords: Functional response; Stage preference; Diglyphus isaea; Liriomyza sativae