You are on page 1of 31

‫داﻧﺸﮕﺎه ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺷﺮﻳﻒ‬

‫داﻧﺸﻜﺪه ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﺷﻴﻤﻲ و ﻧﻔﺖ‬

‫‪ ‬‬

‫‪ ‬‬

‫‪ ‬‬

‫‪ ‬ﺑﺮرﺳﻲ و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ اﻧﻮاع ﺣﺴﮕﺮﻫﺎي ﻧﺸﺖ ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ و آﺗﺸﮕﻴﺮ‬

‫‪ ‬‬

‫اﺳﺘﺎد راﻫﻨﻤﺎ‪:‬‬

‫دﻛﺘﺮ داود رﺷﺘﭽﻴﺎن ‪ ‬‬

‫‪ ‬‬

‫ﮔﺮدآورﻧﺪه‪  :‬‬

‫داوود ﺧﻮاﺟﻲ‪89202893  ‬‬

‫‪ ‬‬

‫‪ ‬‬

‫زﻣﺴﺘﺎن ‪  89‬‬
‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﻜﻞ ﻫﺎ ‪3 ..................................................................................................................................‬‬

‫ﻣﻘﺪﻣﻪ ‪4 ................................................................................................................................................‬‬

‫اﻧﻮاع ﻣﺎﻧﻴﺘﻮرﻳﻨﮓ ﮔﺎز ‪5 ...........................................................................................................................‬‬

‫‪-1‬ﮔﺎزﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺮاق ‪5 ..........................................................................................................................‬‬


‫‪ -2‬ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ ﻳﺎ ﻣﺤﺮك ‪5 .....................................................................................................................‬‬
‫‪ -3‬اﻛﺴﻴﮋن ‪5 ........................................................................................................................................‬‬

‫ﺗﻌﺎرﻳﻒ‪5 ...............................................................................................................................................‬‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺮاق ‪5 ...............................................................................................................................‬‬


‫ﻧﻘﻄﻬﻲ اﺷﺘﻌﺎل ‪6 .....................................................................................................................................‬‬
‫دﻣﺎي ﺧﻮد اﺷﺘﻌﺎﻟﻲ ‪6 ...............................................................................................................................‬‬
‫داﻧﺴﻴﺘﻬﻲ ﺑﺨﺎر ‪6 ....................................................................................................................................‬‬
‫ﺣﺪود اﻧﻔﺠﺎر ‪6 ......................................................................................................................................‬‬

‫ﻣﺎﻧﻴﺘﻮرﻳﻨﮓ ﮔﺎز ﺳﻤﻲ ‪7 ...........................................................................................................................‬‬

‫ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻫﺎي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺎز ‪9 .................................................................................................................‬‬

‫ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي داﻧﻪ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ ‪9 ........................................................................................................................‬‬


‫ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻛﺎرﻛﺮد‪10 ..............................................................................................................................‬‬
‫وﻳﮋﮔﻲ ‪11 .....................................................................................................................................‬‬
‫ﻣﺴﻤﻮﻣﻴﺖ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺖ ‪13 ......................................................................................................................‬‬
‫ﺑﺎزدارﻧﺪه ﻫﺎي ﺳﻨﺴﻮر ‪13 .....................................................................................................................‬‬
‫ﻛﺮﻛﻴﻨﮓ ﺳﻨﺴﻮر ‪13 ..........................................................................................................................‬‬
‫ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺼﺤﻴﺢ ‪13 ............................................................................................................................‬‬
‫ﻧﻴﻤﻪ ﻫﺎدي)ﺣﺎﻟﺖ ﺟﺎﻣﺪ( ‪13 .......................................................................................................................‬‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﺎﻳﻲ ‪14 .....................................................................................................................‬‬
‫ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮد‪16 ..............................................................................................................................‬‬

‫‪1‬‬
‫اﺟﺰاي اﺻﻠﻲ ‪17 ...............................................................................................................................‬‬
‫وﻳﮋﮔﻴﻬﺎ ‪19 ....................................................................................................................................‬‬
‫ﻓﺸﺎر و دﻣﺎ‪20 ..................................................................................................................................‬‬
‫ﮔﺰﻳﻨﺶ ﭘﺬﻳﺮي ‪20 ............................................................................................................................‬‬
‫ﻃﻮل ﻋﻤﺮ‪20 ...................................................................................................................................‬‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ‪20 ........................................................................................................................‬‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﻴﺮ ﻛﻮﺗﺎه ‪21 ...........................................................................................................‬‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﻴﺮ ﺑﻠﻨﺪ ‪23 .............................................................................................................‬‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻓﺘﻮآﻛﻮﺳﺘﻴﻚ ‪23 .....................................................................................................................‬‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻫﺪاﻳﺖ ﺣﺮارﺗﻲ ‪25 ...................................................................................................................‬‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻓﺘﻮﻳﻮﻧﻴﺰاﺳﻴﻮن ‪26 .....................................................................................................................‬‬
‫ﻛﺎﻟﻴﺒﺮاﺳﻴﻮن ‪27 ................................................................................................................................‬‬
‫ﺧﺮوﺟﻲ ‪27 ............................................................................................................................. PID‬‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮي ‪29.......................................................................................................................................‬‬

‫ﻣﺮاﺟﻊ ‪30..............................................................................................................................................‬‬

‫‪2‬‬
‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﻜﻞ ﻫﺎ‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 1‬ﭘﻞ وﺗﺴﻮن ﺑﺮاي ﺳﻨﺴﻮر داﻧﻪ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ ‪10 ...................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 2‬ﻛﻮﻳﻞ ﭘﻼﺗﻴﻦ ﺑﺎ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺖ روي آن‪11 ........................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 3‬ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻨﺴﻮر در ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت‪12 ..................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 4‬ﺳﻨﺴﻮر ﻧﻴﻤﻪ ﻫﺎدي ‪14 ..........................................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 5‬اﻧﻮاع ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ‪15 ..........................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 6‬ﭘﻴﻞ اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ‪15 .........................................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 7‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳﻨﺴﻮر اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ‪16 ..........................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 8‬ﺳﻨﺴﻮر اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻓﻴﻠﺘﺮ ‪18 .............................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 9‬ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﻴﺮ ﻛﻮﺗﺎه ‪20 ............................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪10‬ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﺑﺎ ﻳﻚ آﺷﻜﺎر ﺳﺎز ‪22 ...................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 11‬ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﻴﺮ ﺑﻠﻨﺪ ‪23 ............................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 12‬ﺳﻨﺴﻮر ﻓﺘﻮآﻛﻮﺳﺘﻴﻚ ‪24 ....................................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 13‬ﺳﻨﺴﻮر ﻫﺪاﻳﺖ ﺣﺮارﺗﻲ ‪25 ..................................................................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ‪ 14‬ﻃﻮل ﻣﻮج ﺗﺎﺑﺸﻲ ﮔﺎزﻫﺎي ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در ﻻﻣﭗ ﻫﺎي ﻓﺮاﺑﻨﻔﺶ ‪26 ......................................................................‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 15‬ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻨﺴﻮر ‪ PID‬از ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ‪27 ...............................................................................................200PPM‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪16‬ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻨﺴﻮر ‪ PID‬از ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ‪28 ............................................................................................... 400PPM‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 17‬ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻨﺴﻮر ‪ PID‬از ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ‪28 ............................................................................................. 4000PPM‬‬

‫‪3‬‬
‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫اﻧﺘﺸﺎر و ﭘﺨﺶ ﮔﺎزﻫﺎي ﻣﻬﻠﻚ و ﺳﻤﻲ ﻳﻜﻲ از ﺧﻄﺮات روزﻣﺮه زﻧﺪﮔﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ اﺳﺖ‪ .‬و ﺑﺮاي اﻫﺪاﻓﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪي در‬
‫زﻳﺮ آﻣﺪه اﺳﺖ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻴﺘﻮرﻳﻨﮓ ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻋﻠﻢ در دﻧﻴﺎ و ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﺗﺠﻬﻴﺰات اﻟﻜﺘﺮوﻧﻴﻜﻲ و ﺗﺤﻮﻻت‬
‫ﻋﻈﻴﻤﻲ ﻛﻪ در ﭼﻨﺪ دﻫﻪ ي اﺧﻴﺮ و درﺧﻼل ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ وﻗﻮع ﭘﻴﻮﺳﺖ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺳﺎﺧﺖ ﺣﺴﮕﺮﻫﺎي دﻗﻴﻖ ﺗﺮ‪،‬ﻛﻮﭼﻜﺘﺮ و داراي‬
‫ﻗﺎﺑﻠﻴﺘﻬﺎي ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺣﺴﺎس ﺷﺪ‪ .‬اﻣﺮوزه از ﺣﺴﮕﺮﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﺎﻻ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ در اداﻣﻪ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎ‬
‫ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪهاﺳﺖ‪.‬‬

‫در ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺑﻪ دﻻﻳﻠﻲ ﻛﻪ در اداﻣﻪ ﻣﻲ آﻳﺪ‪ ،‬ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﻣﻘﺪار و ﻧﻮع ﮔﺎزﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﻴﻂ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻣﻨﺒﻊ ﺧﻄﺮ‬ ‫ﻧﻮع ﺧﻄﺮ‬ ‫ﻫﺪف‬ ‫دﻟﻴﻞ ﻧﻈﺎرت‬


‫ﻧﺸﺖ‪ ،‬اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻮاد ﻓﺮار‪ ،‬ﻋﻴﺐ‬
‫ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ‬ ‫اﻳﻤﻨﻲ ﻛﺎرﮔﺮان‬ ‫ﺣﻔﺎﻇﺖ اﻓﺮاد‬
‫ﻫﺎي ﻓﺮاﻳﻨﺪي‬
‫ﺣﻀﻮر ﮔﺎز ﻳﺎ ﺑﺨﺎرﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ‬
‫اﻧﻔﺠﺎر‬ ‫اﻳﻤﻨﻲ ﻛﺎرﮔﺮان و ﺗﺠﻬﻴﺰات‬ ‫اﻧﻔﺠﺎر‬
‫اﺷﺘﻌﺎل‪ ،‬ﻋﻴﺐ ﻫﺎي ﻓﺮاﻳﻨﺪي‬
‫ﻧﺸﺖ ﻧﻔﺖ و ﻣﺸﺘﻘﺎت ﺑﻪ‬
‫ﻓﺎﺿﻼب ﻳﺎ رود‪ ِ،‬اﻧﺘﺸﺎر‬ ‫ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ‬ ‫ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ‬ ‫ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ‬
‫ﮔﺎزﻫﺎي اﺳﻴﺪي‬
‫اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﻳﺎ ﺧﻄﺎ در‬
‫ﻧﻘﺺ ﻓﻨﻲ در ﻓﺮاﻳﻨﺪ‬ ‫ﻛﻨﺘﺮل ﻓﺮاﻳﻨﺪ‬ ‫ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﻲ‬
‫ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي دﻳﮕﺮ‬

‫‪4‬‬
‫اﻧﻮاع ﻣﺎﻧﻴﺘﻮرﻳﻨﮓ ﮔﺎز‬

‫‪-1‬ﮔﺎزﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺮاق‬


‫اﻳﻦ ﻧﻮع ﮔﺎزﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺳﺒﺐ ﺧﻄﺮات اﻧﻔﺠﺎري ﺷﻮﻧﺪ از اﻳﻨـﺮو ﺑـﺮاي ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮي از اﻧﻔﺠـﺎر در ﺷـﺮاﻳﻂ اﺗﻤﺴـﻔﺮﻳﻚ‪،‬‬
‫ﻏﻠﻈﺖ ﺑﺎﻳﺪ در زﻳﺮ ‪ LEL‬ﻫﺮ ﮔﺎز ﻗﺮار ﮔﻴﺮد )‪ LEL‬ﺣﺪاﻗﻞ درﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ ﺑـﺮاي اﻧﻔﺠـﺎر(‪ .‬اﻧـﺪازه ﮔﻴـﺮي اﻳـﻦ ﻣـﻮار ﻣﻌﻤـﻮﻻ ﺑـﻪ‬
‫ﺻﻮرت درﺻﺪي از ‪ LEL‬ﮔﺰارش ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻲﺗﻮان اﻛﺴﻴﮋن را از ﻣﺤﻴﻂ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﺮد‪ .‬ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﮔﺎزﻫﺎي ﻗﺎﺑـﻞ اﺣﺘـﺮاق‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻗﺒﻞ از ﺷﺮاﻳﻂ اﻧﻔﺠﺎر‪ ،‬ﻫﺸﺪارﻫﺎ ﻓﻌﺎل ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫‪ -2‬ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ ﻳﺎ ﻣﺤﺮك‬


‫اﻳﻦ ﻧﻮع ﮔﺎزﻫﺎ ﺑﺮاي ﺳﻼﻣﺘﻲ اﻧﺴﺎن ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻫﺴﺘﻨﺪ و در ﻣﻌﺮض ﺑﻮدن ﻛﺎرﮔﺮان ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺎرت ﻗﺮار ﮔﻴﺮد‪ .‬اﻧﺪازه‬
‫ﮔﻴﺮي اﻳﻦ ﻣﻮارد ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ ﺻﻮرت ‪) ppm‬ﺟﺰء در ﻣﻴﻠﻴﻮن( ﺑﻴﺎن ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﻫﺸﺪاردﻫﻨﺪهﻫﺎي ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﻃﺮاﺣﻲ‬
‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻀﺮ ﺑﺮاي ﺳﻼﻣﺘﻲ ﺑﺮﺳﻨﺪ ﻓﻌﺎل ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻌﻀﻲ از دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎي ﻧﻀﺎرت ﺑﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ‬
‫را ﺣﺴﺎب ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺘﻮﺳﻂ زﻣﺎن در ﻣﻌﺮض ﺑﻮدن ﺷﺎﻣﻞ ‪STEL‬و ‪TWA‬‬

‫‪ -3‬اﻛﺴﻴﮋن‬
‫ﻫﻮاﻳﻲ ﻛﻪ ﻛﻤﺘﺮ از ‪ % 19/5‬اﻛﺴﻴﮋن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮاي ﺗﻨﻔﺲ ﻧﺮﻣﺎل اﻧﺴﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﻴﺴﺖ‪ oxygen deficient.‬ﻫﻮاﻳﻲ ﻛﻪ‬
‫ﺑﻴﺶ از ‪ % 25‬اﻛﺴﻴﮋن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ "ﻏﻨﻲ از اﻛﺴﻴﮋن" ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد و ﺧﻄﺮ اﻧﻔﺠﺎر را اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬اﻧﺪازهﮔﻴﺮي ﺑﻪ ﺻﻮرت‬
‫درﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ .‬ﻣﻴﺰان ﻧﺮﻣﺎل اﻛﺴﻴﮋن در ﺳﻄﺢ درﻳﺎ ‪ % 20/8‬اﺳﺖ‪ .‬دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎي اﻧﺪازهﮔﻴﺮي اﻛﺴﻴﮋن ﻫﻢ ﺑﺮاي‬
‫ﻛﻤﺒﻮد اﻛﺴﻴﮋن و ﺑﺎﻻ ﺑﻮدن آن ﻫﺸﺪار ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺗﻌﺎرﻳﻒ‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺮاق‬


‫ﺑﺮاي ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪن آﺗﺶ ﺳﻮزي ﺳﻪ ﺷﺮط ﺑﺎﻳﺪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ :‬ﺳﻮﺧﺖ‪ ،‬اﻛﺴﻴﮋن ﻛﺎﻓﻲ و ﻣﻨﺒﻊ ﺟﺮﻗﻪ‪.‬‬

‫ﻛﺒﺮﻳﺖ‪ ،‬ﻓﻨﺪك‪ ،‬ﻣﺸﻌﻞ‪ ،‬ﺟﻮﺷﻜﺎري از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻬﻢ ﺟﺮﻗﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬ﺗﺎﺑﺶ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﻮر ﺧﻮرﺷﻴﺪ‪ ،‬ﻣﻨﺎﺑﻊ داغ و ﻳﺎ ﺟﺮﻗﻪ‬
‫ﻧﺎﺷﻲ از ﻛﻠﻴﺪﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ‪ ،‬ﻗﻄﻊ دوﺷﺎﺧﻪ ﺑﺮق از ﭘﺮﻳﺰ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﻟﻜﺘﺮﻳﺴﻴﺘﻪ ﺳﺎﻛﻦ ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺳﺒﺐ اﺷﺘﻌﺎل ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫‪5‬‬
‫ﻧﻘﻄﻪي اﺷﺘﻌﺎل‬
‫ﻣﻮاد ﻗﺎﺑﻞ اﺷﺘﻌﺎل در ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل ﮔﺎز ﻳﺎ ﺑﺨﺎر ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮاي اﺷﺘﻌﺎل ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﻤﻲﻛﻨﻨﺪ ﻣﮕﺮ آﻧﻜﻪ در ﻧﻘﻄﻪي اﺷﺘﻌﺎل ﺧـﻮد‬
‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻧﻘﻄﻪي اﺷﺘﻌﺎل ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦﺗﺮﻳﻦ دﻣﺎﻳﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﺎﻳﻊ ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﺨﺎر ﻻزم را ﺑﺮاي ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﻌﻠﻪ اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨـﻲ‬
‫اﺳﺖ ﻛﻪ در زﻳﺮ ﻧﻘﻄﻪي اﺷﺘﻌﺎل ﺑﺨﺎر ﻻزم ﺑﺮاي ﺷﻌﻠﻪور ﺷﺪن وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬اﮔﺮ دﻣﺎي ﻣﺎﻳﻊ در ﻧﻘﻄﻪي اﺷـﺘﻌﺎل ﺑﺎﺷـﺪ و ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ‬
‫ﻣﻨﺒﻊ ﺟﺮﻗﻪ ﻧﻴﺰ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺎده ﺷﻌﻠﻪور ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬در اﺳﻨﺎد ‪ NFPA‬ﻟﻴﺴﺘﻲ از ﻧﻘﻄﻪي اﺷﺘﻌﺎل ﻣﻮاد ﻣﻌﻤﻮل آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻧﻘﻄﻪي اﺷﺘﻌﺎل از اﻳﻨﺮو ﻛﻪ ﻧﻤﺎدي از درﺟﻪي ﺧﻄﺮ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺣﻀﻮر ﻣﺎﻳﻌﺎت ﻗﺎﺑﻞ اﺷﺘﻌﺎل ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻃـﻮر ﻛﻠـﻲ‬
‫ﻫﺮ ﭼﻪ ﻧﻘﻄﻪي اﺷﺘﻌﺎل ﭘﺎﻳﻴﻦﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ راﺣﺘﻲ ﻣﺨﻠﻮط ﺳﻮﺧﺖ و ﻫﻮا ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺧﻄﺮات ﺑﺰرﮔﺘﺮي را اﻳﺠﺎد ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫دﻣﺎي ﺧﻮد اﺷﺘﻌﺎﻟﻲ‬


‫اﻛﺜﺮ ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﺎﻳﻲ ﻗﺎﺑﻞ اﺷﺘﻌﺎل اﮔﺮ ﺗﺎ دﻣﺎي ﺧﺎﺻﻲ ﮔﺮم ﺷﻮﻧﺪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺪون ﺣﻀﻮر ﻣﻨﺒﻊ ﺑﻴﺮوﻧﻲ ﺟﺮﻗﻪ و ﻓﻘﻂ ﺗﻮﺳﻂ‬
‫اﻧﺮژي ﮔﺮﻣﺎﻳﻲ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺻﻮرت آﻧﻲ ﻣﺸﺘﻌﻞ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻪ اﻳﻦ دﻣﺎ" دﻣﺎي ﺧﻮد اﺷﺘﻌﺎﻟﻲ" ﮔﻮﻳﻨﺪ‪.‬‬

‫داﻧﺴﻴﺘﻪي ﺑﺨﺎر‬
‫داﻧﺴﻴﺘﻪي ﺑﺨﺎر ﻧﺴﺒﺖ وزﻧﻲ ﺑﺨﺎر ﺑﻪ ﻫﻮا در ﺣﺠﻢ ﻫﺎي ﻣﺴﺎوي اﺳﺖ‪ .‬اﻛﺜـﺮ ﺑﺨﺎرﻫـﺎي ﻗﺎﺑـﻞ اﺷـﺘﻌﺎل ﺳـﻨﮕﻴﻦﺗـﺮ از ﻫـﻮا‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﺳﻤﺖ زﻣﻴﻦ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮده و در ﻧﺰدﻳﻜﻲ زﻣﻴﻦ ﻣﺴﺘﻘﺮ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﮔﺎز ﻳﺎ ﺑﺨﺎري ﺑﺎ داﻧﺴﻴﺘﻪي ﺑﺨـﺎر ﺑﺰرﮔﺘـﺮ از ﻳـﻚ ﺑـﻪ‬
‫ﺳﻤﺖ ﺳﻄﻮح ﭘﺎﻳﻴﻦﺗﺮ ﺑﺮاي ﻳﺎﻓﺘﻦ ﻣﻨﺒﻊ ﺟﺮﻗﻪ ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ)ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻫﮕـﺰان ﻛـﻪ داﻧﺴـﻴﺘﻪي ﺑﺨـﺎر ﺑﺰرﮔﺘـﺮ از ‪ 3/0‬دارد(‪ .‬ﮔـﺎز ﻳـﺎ‬
‫ﺑﺨﺎري ﻛﻪ داﻧﺴﻴﺘﻪي ﺑﺨﺎر ﻛﻤﺘﺮ از ﻳﻚ دارد ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ دارد)ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺘﺎن ﻛﻪ داﻧﺴﻴﺘﻪي ﺑﺨـﺎر ‪ 0/6‬دارد(‪ .‬داﻧﺴـﻴﺘﻪي ﺑﺨـﺎر‬
‫ﺑﺮاي ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻗﺮاردادن ﺳﻨﺴﻮر ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ زﻳﺮا در ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻜﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﺠﻤﻊ ﮔﺎز ﻳﺎ ﺑﺨﺎر ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد ﻛﻤـﻚ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺣﺪود اﻧﻔﺠﺎر‬
‫ﺑﺮاي ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﻌﻠﻪ ﻣﻴﺰان ﻣﺸﺨﺼﻲ از ﮔﺎز ﻳﺎ ﺑﺨﺎر ﺑﺎﻳﺪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﻣﺎ ﻣﻴﺰان زﻳﺎد ﮔﺎز ﻣـﻲﺗﻮاﻧـﺪ ﺟـﺎي اﻛﺴـﻴﮋن را‬
‫ﺑﮕﻴﺮد و ﻣﺎﻧﻊ اﺷﺘﻌﺎل ﺷﻮد‪ .‬از اﻳﻨﺮو ﺣﺪودي در ﺑﺎﻻ و ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﻪ ﺣـﺪ ﭘـﺎﻳﻴﻨﻲ ‪ LEL‬و ﺣـﺪ ﺑـﺎﻻﻳﻲ‬
‫‪ UEL‬ﮔﻮﻳﻨﺪ‪.‬‬

‫‪6‬‬
‫ﻣﺜﺎﻟﻲ از ‪ LEL‬و ‪ UEL‬ﺑﺮاي ﭼﻨﺪ ﮔﺎز در ﺟﺪول زﻳﺮ آﻣﺪهاﺳﺖ‪.‬‬

‫‪UEL‬‬ ‫‪LEL‬‬ ‫ﻧﻮع ﮔﺎز‬


‫‪ 15/0‬درﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ‬ ‫‪ 5/0‬درﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ‬ ‫ﻣﺘﺎن‬
‫‪ 75/0‬درﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ‬ ‫‪ 4/0‬درﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ‬ ‫ﻫﻴﺪروژن‬
‫‪ 9/5‬درﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ‬ ‫‪ 2/1‬درﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ‬ ‫ﭘﺮوﭘﺎن‬
‫‪ 100‬درﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ‬ ‫‪ 2/5‬درﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ‬ ‫اﺳﺘﻴﻠﻦ‬

‫ﮔﺎز ﻳﺎ ﺑﺨﺎري ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻣﺤﺪوده ﻗﺮار ﮔﻴﺮد ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺸﺘﻌﻞ ﺷﻮد‪ .‬ﻣـﺎده ﻫـﺎي ﻣﺘﻔـﺎوت ﻣﺤـﺪودهي ﻣﺘﻔـﺎوﺗﻲ دارﻧـﺪ‪،‬‬
‫ﺑﻌﻀﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﮔﺴﺘﺮده و ﺑﻌﻀﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻮﭼﻚ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬واﺿﺢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻮاد ﺑﺎ ﻣﺤﺪودهي اﺷﺘﻌﺎل ﮔﺴﺘﺮده‪ ،‬ﺧﻄﺮﻧﺎكﺗﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻣﺎﻧﻴﺘﻮرﻳﻨﮓ ﮔﺎز ﺳﻤﻲ‬


‫ﮔﺎز ﺳﻤﻲ ﺑﻪ ﮔﺎزي ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ آﺳﻴﺐ رﺳﺎﻧﺪن ﺑـﻪ ﺑﺎﻓـﺖﻫـﺎي زﻧـﺪه را داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ و ﺳـﺒﺐ آﺳـﻴﺐ ﺑـﻪ‬
‫دﺳﺘﮕﺎه ﻋﺼﺒﻲ ﻣﺮﻛﺰي‪ ،‬ﻣﺮﻳﻀﻲ ﺷﺪﻳﺪ و در ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺳﺒﺐ ﻣﺮگ ﺷﻮد‪ .‬ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﻴﺰان ﮔﺎزي ﻛﻪ ﻧﻴﺎز اﺳﺖ ﺗﺎ اﻳـﻦ آﺛـﺎر را‬
‫ﺑﻪ وﺟﻮد ﺑﻴﺎورد ﺑﻪ ﻧﻮع ﻣﺎده و زﻣﺎن در ﻣﻌﺮض ﺑﻮدن واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺎز ﺑﺮاي ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ در دو ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود‪:‬‬

‫‪ -١‬ﻣﺎﻧﻴﺘﻮرﻳﻨﮓ ﻫﻮاي ﻣﺤﻴﻂ)ﺷﺎﻣﻞ ﻧﺸﺖ ﮔﺎز(‬


‫‪ ‬ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻴﺰان ﮔﺎز ﺑﺮاي ﺳﻼﻣﺘﻲ ﻛﺎرﻛﻨﺎن‬
‫‪ ‬ﺑﺮاي ﻛﺎﻫﺶ ﻧﺸﺖ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﮔﺮاﻧﻘﻴﻤﺖ‬
‫‪ -٢‬ﻣﺎﻧﻴﺘﻮرﻳﻨﮓ ﻓﺮاﻳﻨﺪ‬
‫‪ ‬ﺑﺮاي ﻣﺎﻧﻴﺘﻮر ﻛﺮدن ﻣﻴﺰان ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﺎﻳﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه در ﺳﻨﺘﺰ ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﺷﻴﻤﺎﻳﻲ)در ﺻﻨﺎﻳﻊ ﭘﻼﺳﺘﻴﻚ‪ ،‬راﺑﺮ‪،‬‬
‫ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻏﺬاﻳﻲ(‬

‫‪ ‬ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﻛﻢ در ﺣﺪ ‪ ppm‬ﺗﺎ ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﺻﻮرت درﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ‬

‫‪7‬‬
‫ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻬﺎي ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻣﺎﻧﻴﺘﻮرﻳﻨﮓ ﮔﺎز ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‪ ،‬ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون‬
‫ﻗﺮﻣﺰ‪ ،‬ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻧﻴﻤﻪ ﻫﺎدي و ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻓﺘﻮﻳﻮﻧﻴﺰاﺳﻴﻮن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻛﻤﺒﻮد اﻛﺴﻴﮋن‬

‫ﻫﻮاي ﻧﺮﻣﺎل ﺷﺎﻣﻞ ‪ % 20/8‬ﺣﺠﻤﻲ اﻛﺴﻴﮋن اﺳﺖ ﻛﻪ اﮔﺮ درﺻﺪ اﻛﺴﻴﮋن ﺑﻪ زﻳﺮ ‪ % 19/5‬ﺑﺮﺳﺪ ﺑﻪ آن ﻫﻮاي‬
‫ﻛﻢ اﻛﺴﻴﮋن ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬در ﻫﻮاي ﻛﻢ اﻛﺴﻴﮋن‪ ،‬اﻛﺴﻴﮋن ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﺑﺮاي ﺑﺪن ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺎزﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﺮﺑﻦ‬
‫دياﻛﺴﻴﺪ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻣﻲﺷﻮد و ﺗﻨﻔﺲ در اﻳﻨﭽﻨﻴﻦ ﻫﻮاﻳﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻄﺮﻧﺎك و ﺷﺎﻳﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻣﺮگ ﺷﻮد‪ .‬ﻛﺎﻫﺶ اﻛﺴﻴﮋن‬
‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﺘﻴﺠﻪي ﺧﻮردﮔﻲ‪ ،‬زﻧﮓ زدن ﻓﻠﺰات‪ ،‬ﻳﺎ ﻓﺮﻣﺎﻧﺘﻮرﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺷﺪن ﻣﻮاد اﻛﺴﻴﮋن ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز از ﻫﻮا‬
‫ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻣﻴﺰان اﻛﺴﻴﮋن ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻏﻠﻈﺖ اﻛﺴﻴﮋن ﻳﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎزﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﻳﺎ‬
‫ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﺑﺎﺷﺪ و آﺛﺎر ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺑﺮ ﺟﺎي ﺑﮕﺬارد‪.‬‬

‫اﺛﺮ روي ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎي زﻧﺪه‬ ‫درﺻﺪ اﻛﺴﻴﮋن‬


‫اﺛﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪه اي ﻧﺪارد‬ ‫‪16-19/5‬‬
‫اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﺮﻋﺖ ﺗﻨﻔﺲ‪.‬ﺗﻨﺪ ﺷﺪن ﺿﺮﺑﺎن ﻗﻠﺐ‪.‬ﻛﺎﻫﺶ‬
‫‪12-16‬‬
‫ﻗﺪرت ﺗﻔﻜﺮ و ﺗﻤﺮﻛﺰ و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ‬
‫ﺧﺴﺘﮕﻲ ﺷﺪﻳﺪ در ﻋﻀﻼت و ﺗﻨﻔﺲ ﻫﺎي ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ و ﻋﺪم‬
‫‪10-14‬‬
‫ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮي ﺻﺤﻴﺢ‬
‫ﺣﺎﻟﺖ ﺗﻬﻮع و اﺳﺘﻔﺮاغ‪ .‬ﻋﺪم ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺗﺤﺮك‪ .‬ﺑﻴﻬﻮﺷﻲ‬
‫‪6-10‬‬
‫ﻣﻨﺘﺞ ﺑﻪ ﻣﺮگ‬
‫ﺗﻨﻔﺲ ﺳﺨﺖ و ﻣﺮگ در ﭼﻨﺪ دﻗﻴﻘﻪ‬ ‫ﻛﻤﺘﺮ از ‪6‬‬

‫‪8‬‬
‫ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻫﺎي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺎز‬
‫اﻣﺮوزه ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود ﻛﻪ از ﻣﺘﺪوالﺗﺮﻳﻦ آﻧﻬﺎ ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﻮارد زﻳﺮ‬
‫اﺷﺎره ﻛﺮد‪.‬‬

‫‪ ‬داﻧﻪ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ‬

‫‪ ‬اﻛﺴﻴﺪﻫﺎي ﻓﻠﺰي ﻧﻴﻤﻪﻫﺎدي) ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ "ﺣﺎﻟﺖ ﺟﺎﻣﺪ"(‬

‫‪ ‬ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻧﻘﻄﻪاي ﻣﺴﻴﺮ ﻛﻮﺗﺎه‬

‫‪ ‬ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﻴﺮ ﺑﻠﻨﺪ‬

‫‪ ‬ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻓﺘﻮآﻛﻮﺳﺘﻴﻚ‬

‫‪ ‬اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺮاي ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ‬

‫‪ ‬اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﺎﻳﻲ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﻛﺴﻴﮋن‬

‫‪ ‬ﻫﺪاﻳﺖ ﮔﺮﻣﺎﻳﻲ‬

‫‪ ‬ﻳﻮﻧﻴﺰاﺳﻴﻮن ﻧﻮري‬

‫‪NDIR‬‬ ‫‪‬‬
‫ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي داﻧﻪ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ‬
‫ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي داﻧﻪ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ ﺑﺮاي ﮔﺎزﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ اﺷﺘﻌﺎل ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود‪ .‬در اﻳﻦ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي از داﻧﻪﻫﺎي ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ ﺑﺮاي‬
‫اﻛﺴﻴﺪ ﻛﺮدن ﮔﺎزﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ اﺷﺘﻌﺎل اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻛﻪ ﺳﻴﻢ ﭘﻴﭽﻲ ﺑﺎ ﺳﺮاﻣﻴﻚ ﻳﺎ ﺷﻴﺸﻪي ﭘﻮﺷﺎﻧﺪه ﺷﺪه از‬
‫ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺖ ﭘﻮﺷﺶ داده ﻣﻲﺷﻮد و ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ ﺗﺎ دﻣﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺳﻮﺧﺘﻦ ﮔﺎز ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد ﮔﺮم ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ‬
‫دﻣﺎي ﺳﻴﻢ‪ ،‬ﻣﻘﺎوﻣﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ آن ﻧﻴﺰ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﻞ واﺗﺴﻮن اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي ﻣﻲﺷﻮد و ﺑﻪ ﺻﻮرت‬
‫ﺟﺮﻳﺎن اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ در ﻣﻲآﻳﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺳﻨﺴﻮر دﻳﮕﺮي ﻧﻴﺰ ﺑﺮاي ﺣﺬف ﻛﺮدن اﺛﺮ دﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺸﺎر و رﻃﻮﺑﺖ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود‪ .‬اﻳﻦ‬
‫ﺳﻨﺴﻮر ﻧﺘﺎﻳﺞ را ﺑﻪ ﺻﻮرت درﺻﺪي از ‪ LEL‬ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬از ﻣﺰاﻳﺎي اﻳﻦ ﺳﻨﺴﻮر ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﻃﻮﻻﻧﻲ‪ ،‬ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻛﻢ ﺑﻪ دﻣﺎ‪،‬‬
‫رﻃﻮﺑﺖ‪ ،‬ﻣﻴﻌﺎن و ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻓﺸﺎر اﺷﺎره ﻛﺮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﻳﻦ ﺳﻨﺴﻮر داراي دﻗﺖ ﺑﺎﻻﻳﻲ اﺳﺖ و ﭘﺎﺳﺦ ﺳﺮﻳﻌﻲ دارد و ﻣﺤﺪودهي ﺑﺰرﮔﻲ‬
‫از ﻏﻠﻈﺖ ﺑﺨﺎر ﻳﺎ ﮔﺎز در ﻫﻮا را ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻧﺸﺎن دادن ﻣﻴﺰان ﮔﺎز ﻳﺎ ﺑﺨﺎر ﺑﻪ اﻛﺴﻴﮋن ﻳﺎ ﻫﻮا اﺣﺘﻴﺎج دارد و اﺳﺘﻔﺎده‪-‬‬
‫ي ﻣﻜﺮر آن در درﺻﺪ ‪ LEL‬ﺑﺎﻻ ﻋﻤﺮ آن را ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲدﻫﺪ‪.‬‬

‫‪9‬‬
‫ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻛﺎرﻛﺮد‬
‫ﮔﺎزﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ اﺷﺘﻌﺎل ﺗﺎ ﺑﻪ دﻣﺎي اﺷﺘﻌﺎل ﺧﻮد ﻧﺮﺳﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻤﻲﺳﻮزﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ در ﺣﻀﻮر ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺧﺎﺻﻲ ﮔﺎز در‬
‫دﻣﺎﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦﺗﺮي ﺷﻌﻠﻪور ﻣﻲﺷﻮد و ﺑﻪ اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه ﺳﻮﺧﺘﻦ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ‪ .‬ﺑﻴﺸﺘﺮ اﻛﺴﻴﺪ ﻓﻠﺰات و ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت اﻧﻬﺎ اﻳﻦ‬
‫وﻳﮋﮔﻴﻬﺎ را دارﻧﺪ‪ .‬ﭘﻼﺗﻴﻦ و ﭘﺎﻻدﻳﻢ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺖﻫﺎي ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﺮاي اﺣﺘﺮاق ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬و اﺳﺘﻔﺎده از اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻠﺰات در‬
‫ﺧﺮوﺟﻲ اﮔﺰوز ﺧﻮدروﻫﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻋﻠﺖ اﺳﺖ‪ .‬و ﭼﻮن اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺖﻫﺎ ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫ﻣﻮﻟﻜﻮل ﮔﺎز ﺑﺮ روي ﺳﻄﺢ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺖ در دﻣﺎي ﻛﻤﺘﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻣﺎي اﺣﺘﺮاق ﺧﻮد اﻛﺴﻴﺪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﻪي‬
‫ﻣﻮاد ﻫﺎدي اﻟﻜﺘﺮﻳﺴﻴﺘﻪ ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻣﺎ ﻫﺪاﻳﺖ آﻧﻬﺎ ﻧﻴﺰ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺑﻪ آن ﺿﺮﻳﺐ ﻣﻘﺎوﻣﺖ دﻣﺎﻳﻲ)‪ (Ct‬ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ و ﺑﻪ‬
‫ﺻﻮرت درﺻﺪ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺑﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻣﺎ ﺑﻴﺎن ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫ﭘﻼﺗﻴﻦ ‪ Ct‬ﺑﺰرﮔﺘﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﻓﻠﺰات دارد و ﻋﻼوه ﺑﺮ آن ﺑﻴﻦ دﻣﺎﻫﺎي ‪ 500°C‬ﺗﺎ ‪Ct ،١٠٠٠ ° C‬‬
‫ﺧﻄﻲ اﺳﺖ و اﻳﻦ ﻣﺤﺪودهي دﻣﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﻨﺴﻮر ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﭘﻼﺗﻴﻦ از ﻧﻈﺮ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻣﻘﺎوم اﺳﺖ و ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ‬
‫ﺷﻜﻞ ﺳﻴﻢ درآﻳﺪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻘﺎوﻣﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻮردﮔﻲ ﺧﻮﺑﻲ دارد و ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺪون ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺧﻮاص ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺑﺮاي‬
‫ﻣﺪت زﻣﺎﻧﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻛﺎر ﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫از ﭘﻞ واﺗﺴﻮن ﺑﺮاي اﻧﺪازهﮔﻴﺮي ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻨﺴﻮر ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ‪ 1‬ﻧﺸﺎن‬
‫داده ﺷﺪهاﺳﺖ ﻳﻚ ﺳﺮ ﻣﺪار ﺑﻪ ﺟﺮﻳﺎن اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ و ﺳﺮ دﻳﮕﺮ آن ﺑﻪ ﻋﻨﺼﺮ اﻧﺪازهﮔﻴﺮ ﻣﺘﺼﻞ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 1‬ﭘﻞ وﺗﺴﻮن ﺑﺮاي ﺳﻨﺴﻮر داﻧﻪ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ‬

‫‪10‬‬
‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ ‪ R1‬ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻨﻨﺪهاي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﻌﺎدل ﭘﻞ واﺗﺴﻮن ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻳﻚ ﭘﻞ ﻣﺘﻌﺎدل ﺧﺮوﺟﻲ ﻧﺪارد‪ R1 .‬و‬
‫‪ RB‬ﺑﻪ اﻧﺪازهي ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺰرگ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﺳﺒﺐ ﻛﺎراﻳﻲ ﺻﺤﻴﺢ ﻣﺪار ﺷﻮد‪ .‬زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﮔﺎز ﺑﺮ روي ﺳﻄﺢ ﺳﻨﺴﻮر‬
‫ﻣﻲﺳﻮزد ﺳﺒﺐ اﻓﺰاﻳﺶ دﻣﺎي ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﻲﺷﻮد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺳﺒﺐ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺳﻨﺴﻮر ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﺑﺮﻫﻢ ﺧﻮردن ﺗﻌﺎدل ﭘﻞ‬
‫ﺟﺮﻳﺎن ﺧﺮوﺟﻲ از ﭘﻞ اﻧﺪازه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻘﺎوﻣﺘﺶ در ﺣﻀﻮر ﮔﺎز ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺮاق‬
‫ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻤﺎﻧﺪ در ﻏﻴﺮ اﻳﻨﺼﻮرت ﺳﻴﮕﻨﺎل اﻧﺪازه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه دﻗﻴﻖ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬

‫ﺳﻨﺴﻮر ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ اﺻﻮﻻ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺳﻴﻢ ﭘﻴﭻ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ ‪ 2‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد ﺧﻮاص ﻋﺎﻟﻲ‬
‫ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﭘﻼﺗﻴﻦ‪ ،‬ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ ﺿﻌﻴﻒ ﺑﺮاي ﺳﻮﺧﺘﻦ ﮔﺎزﻫﺎي ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻨﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاي ﺳﻮﺧﺘﻦ اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﮔﺎزﻫﺎ‬
‫ﺑﻪ دﻣﺎي ﺳﻄﺢ ‪ 900‬ﺗﺎ ‪ 1000‬درﺟﻪي ﺳﻠﺴﻴﻮس ﻧﻴﺎز اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻳﻦ دﻣﺎﻫﺎ ﭘﻼﺗﻴﻦ ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺗﺒﺨﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺳﺒﺐ ﻣﻲ‪-‬‬
‫ﺷﻮد ﺿﺨﺎﻣﺖ ﺳﻴﻢﭘﻴﭻ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ و ﻣﻘﺎوﻣﺖ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ و ﺑﺮ روي ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺳﻨﺴﻮر ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﮕﺬارد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺳﻴﻢﭘﻴﭻ‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﻣﻮاد واﻛﻨﺶ ﻧﺪﻫﺪ از اﻳﻨﺮو آن را ﺑﺎ ﻓﻠﺰاﺗﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻃﻼ ﻣﻲﭘﻮﺷﺎﻧﻨﺪ‪ .‬از آﻧﺠﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﭘﻼﺗﻴﻦ در دﻣﺎي‪1000 ° C‬‬
‫ﻧﺮم ﻣﻲﺷﻮد و ﺳﻴﻢﭘﻴﭻ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺷﻜﻞ ﻣﻲدﻫﺪ آن را ﺑﺎ اﻛﺴﻴﺪ ﻓﻠﺰات ﻣﻲﭘﻮﺷﺎﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﺒﺐ ﻣﻲﺷﻮد دﻣﺎي ﻛﺎرﻛﺮد آن ﺑﺮاي‬
‫ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻦ ﻫﺎ ﺑﻪ ‪ 400‬ﺗﺎ ‪ 600‬درﺟﻪي ﺳﻠﺴﻴﻮس ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ آن ﻧﻴﺰ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 2‬ﻛﻮﻳﻞ ﭘﻼﺗﻴﻦ ﺑﺎ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺖ روي آن‬

‫وﻳﮋﮔﻲ‬
‫ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻨﺴﻮر ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ اﻛﺴﻴﺪاﺳﻴﻮن واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻴﺸﻴﻨﻪ ي ﺳﻴﮕﻨﺎل ﺧﺮوﺟﻲ در ﻏﻠﻈﺖ‬
‫اﺳﺘﻮﻛﻴﻮﻣﺘﺮي ﮔﺎز اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل ﺑﺮاي ﻣﺘﺎن‪،‬‬

‫‪11‬‬
‫ﺑﺎ ﻓﺮض ﻳﻚ ﻣﻮل اﻛﺴﻴﮋن و ﭼﻬﺎر ﻣﻮل ﻧﻴﺘﺮوژن ﺑﺮاي ﻫﻮا‪ ،‬ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ده ﻣﻮل ﻫﻮا ﺑﺮاي ﻛﺎﻣﻞ ﻛﺮدن واﻛﻨﺶ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ‬
‫ﺑﺮاي اﺣﺘﺮاق ﻛﺎﻣﻞ ﻣﺘﺎن ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ده ﻣﻮل ﻫﻮا اﺳﺖ ﻳﺎ ﺑﻪ ﺑﻴﺎن دﻳﮕﺮ ﻣﺨﻠﻮﻃﻲ از ﻫﻮا و ﻣﺘﺎن ﻛﻪ ‪ 9/09%‬آن را ﻣﺘﺎن ﺗﺸﻜﻴﻞ‬
‫داده اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺳﻨﺴﻮري ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﺘﺎن ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود در ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎي ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ﭘﻨﺞ درﺻﺪ ﻣﺘﺎن)ﺻﺪ درﺻﺪ ‪ (LEL‬ﺑﻪ ﻃﻮر‬
‫ﺧﻄﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪).‬ﺷﻜﻞ ‪ (3‬ﺑﺎ ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ ﺷﺪن ﻏﻠﻈﺖ ﺑﻪ ﻏﻠﻈﺖ اﺳﺘﻮﻛﻴﻮﻣﺘﺮي)ﻧﻪ درﺻﺪ( ﺳﻴﮕﻨﺎل ﺑﻪ ﺷﺪت اﻓﺰاﻳﺶ‬
‫ﻳﺎﻓﺘﻪ و در ﺣﺪود ‪ 10%‬ﻏﻠﻈﺖ‪ ،‬ﻧﻤﻮدار ﻳﻚ ﺑﻴﺸﻴﻨﻪ در ﺧﺮوﺟﻲ ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺘﻦ از ﻏﻠﻈﺖ ‪ 20%‬ﺳﻴﮕﻨﺎل ﻛﺎﻫﺶ‬
‫ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ و در ‪ 100%‬درﺻﺪ ﻏﻠﻈﺖ ﻫﻴﭻ ﺧﺮوﺟﻲ ﻧﺨﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ‪.‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 3‬ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻨﺴﻮر در ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت‬

‫‪12‬‬
‫ﻣﺴﻤﻮﻣﻴﺖ ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺖ‬
‫ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺳﺒﺐ از ﻛﺎراﻓﺘﺎدن ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺖ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺳﻴﻠﻴﻜﻮن دار اﺷﺎره‬
‫ﻛﺮد )ﻣﺎﻧﻨﺪ روﻏﻦﻫﺎ(‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﮔﻮﮔﺮد دار و ﻓﻠﺰات ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻧﻴﺰ از اﻳﻦ دﺳﺘﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺑﺎزدارﻧﺪه ﻫﺎي ﺳﻨﺴﻮر‬

‫ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﺎﻟﻮژنﻫﺎ ﻛﻪ در دﺳﺘﮕﺎه اﻃﻔﺎ ﺣﺮﻳﻖ و ﺳﻴﺎﻻت ﻣﺒﺮد ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود ﺳﺒﺐ از ﻛﺎر اﻓﺘﺎدن ﻣﻮﻗﺘﻲ‬
‫ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺖ ﻣﻲﺷﻮد و ﭘﺲ از ‪ 24‬ﺗﺎ ‪ 48‬ﺳﺎﻋﺖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ در دﻣﺎي ﻣﺤﻴﻂ دوﺑﺎره ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺮﻣﺎل ﻛﺎر ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻛﺮﻛﻴﻨﮓ ﺳﻨﺴﻮر‬

‫اﮔﺮ ﺳﻨﺴﻮر در ﻣﻌﺮض ﻏﻠﻈﺖ ﺑﺎﻻي ﮔﺎز ﻗﺮار ﮔﻴﺮد ﺣﺮارت زﻳﺎدي اﻳﺠﺎد ﻣﻲﺷﻮد و اﻛﺴﻴﺪاﺳﻴﻮن ﺑﺮ روي ﺳﻄﺢ رخ‬
‫ﻣﻲدﻫﺪ و ﺳﺒﺐ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺼﺤﻴﺢ‬

‫اﻛﺜﺮ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ ﺑﺎ ﮔﺎز ﻣﺘﺎن ﻛﺎﻟﻴﺒﺮه ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻛﺜﺮ ﺳﺎزﻧﺪه‬


‫ﻫﺎ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻫﺎﻳﻲ را ﺑﺮاي ﺑﺮرﺳﻲ ﮔﺎزﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫دﻟﻴﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺘﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺮﺟﻊ‪ ،‬ﭘﻴﻮﻧﺪ اﺷﺒﺎع آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﺒﺐ‬
‫ﻣﻲﺷﻮد در دﻣﺎي ﺑﺎﻻﺗﺮي ﻛﺎرﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل اﮔﺮ ﺑﺮاي ﻣﺘﺎن ﺑﻪ‬
‫وﻟﺘﺎژ ‪ 2/5‬وﻟﺖ ﻧﻴﺎز ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮاي ﺑﻮﺗﺎن ﺑﻪ ‪ 2/3‬وﻟﺖ ﻧﻴﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‬
‫اﮔﺮ ﺑﻮﺗﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺮﺟﻊ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮد دﻳﮕﺮ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺘﺎن را ﺑﻪ‬
‫ﺧﻮﺑﻲ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻛﻨﺪ‪ .‬دﻟﻴﻞ دﻳﮕﺮ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﺘﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻴﺸﺘﺮ آن اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻧﻴﻤﻪ ﻫﺎدي)ﺣﺎﻟﺖ ﺟﺎﻣﺪ(‬

‫‪13‬‬
‫اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر)ﺷﻜﻞ ‪ (4‬ﺑﺮاي ﮔﺎزﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺮاق و ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود‪ .‬در اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺎدهي ﻧﻴﻤﻪ‬
‫ﻫﺎدي ﺑﺮ روي ﭘﺎﻳﻪي ﻋﺎﻳﻖ ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد و ﺑﻴﻦ دو اﻟﻜﺘﺮود ﺟﺎي ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ .‬ﭘﺎﻳﻪي ﻋﺎﻳﻖ ﺗﺎ دﻣﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﮔﺎز ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺗﻐﻴﻴﺮات‬
‫ﺑﺮﮔﺸﺖ ﭘﺬﻳﺮي را در ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﺎدهي ﻧﻴﻤﻪﻫﺎدي اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ ﮔﺮم ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ﮔﺎزي وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‬
‫اﻛﺴﻴﮋن ﺑﺮ روي ﺳﻄﺢ ﺳﻨﺴﻮر ﻳﻮﻧﻴﺰه ﻣﻲﺷﻮد و ﺳﻨﺴﻮر ﻧﻴﻤﻪ ﻫﺎدي ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﻮﻟﻜﻮﻟﻬﺎي ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻳﻮﻧﻬﺎي اﻛﺴﻴﮋن ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ﺳﺒﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻴﻦ دو اﻟﻜﺘﺮود ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮات‬
‫ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﺳﻨﺴﻮر ﻣﻴﺰان ﮔﺎز را ﺑﻪ‬
‫ﺻﻮرت ‪ ppm‬ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬از وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﺎﻻ)ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎي ﻛﻢ را اﻧﺪازه ﻣﻲ‪-‬‬
‫ﮔﻴﺮد( ﮔﺴﺘﺮهي دﻣﺎﻳﻲ ﺑﺎﻻ و ﻋﻤﺮ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻣﻲﺗﻮان اﺷﺎره ﻛﺮد‪.‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 4‬ﺳﻨﺴﻮر ﻧﻴﻤﻪ ﻫﺎدي‬

‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﺎﻳﻲ‬
‫ﻗﺪﻳﻤﻴﺘﺮﻳﻦ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1950‬ﺑـﺎز ﻣـﻲ ﮔـﺮدد ﻛـﻪ از آﻧﻬـﺎ ﺑـﺮاي اﻧـﺪازهﮔﻴـﺮي ﻏﻠﻈـﺖ‬
‫اﻛﺴﻴﮋن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻴﺎزﻫﺎي ‪ OSHA‬ﺑﺮاي رﻋﺎﻳﺖ ﻏﻠﻈـﺖ ﮔﺎزﻫـﺎي ﺳـﻤﻲ و آﺗـﺶﮔﻴـﺮ ﺳﻨﺴـﻮرﻫﺎي‬
‫ﻛﻮﭼﻜﺘﺮ و ﺑﻬﺘﺮي ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬در ﺷﻜﻞ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ از اﻳﻦ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎ را ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﻛﻨﻴﺪ‪.‬‬

‫‪14‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 5‬اﻧﻮاع ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‬

‫اﻧﺪازهي ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ‪ ،‬ﺷﻜﻞ ﻫﻨﺪﺳﻲ دﺳﺘﮕﺎه و اﻧﺘﺨـﺎب اﺟـﺮاي آن ﺑـﻪ ﻧـﻮع اﺳـﺘﻔﺎدهي ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ ﺑـﺎزﻣﻲﮔـﺮدد‪ .‬ﺑﺮداﺷـﺖ‬
‫اﺷﺘﺒﺎﻫﻲ ﻛﻪ در ﻣﻮرد ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ وﺟﻮد دارد اﻳﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻫﻤـﻪي آن ﻫـﺎ ﻳﻜـﻲ ﻫﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺷـﺎﻳﺪ ﻇـﺎﻫﺮ‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻳﻜﺴﺎن ﺑﺎﺷﺪ اﻣﺎ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ آﻧﻬﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬ﻛﺎراﻳﻲ اﻳـﻦ ﻧـﻮع ﺳﻨﺴـﻮرﻫﺎ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ‪ ،‬ﮔﺰﻳﻨﺶ ﭘﺬﻳﺮي‪ ،‬زﻣﺎن ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﻳﻲ و ﻋﻤﺮ ﻣﻔﻴﺪ آﻧﻬﺎ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل ﺳﻨﺴﻮر ﮔﺎزي ﻏﻠﻈﺖ ﭘـﺎﻳﻴﻦ و‬
‫دﻗﺖ ﺑﺎﻻ از ﻏﺸﺎي آﺑﮕﺮﻳﺰ ﺑﺎ ﺗﺨﻠﻞ ﺑﺎﻻ ﺑﺮاي ﻋﺒﻮر ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻮﻟﻜﻮل ﻫﺎي ﮔﺎز اﺳـﺘﻔﺎده‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺳﻴﮕﻨﺎل ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮاي دﻗﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ اﻳـﻦ ﻃﺮاﺣـﻲ ﺳـﺒﺐ‬
‫ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻮﻟﻜﻮلﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ)آب( ﺑﻴﺸـﺘﺮي ﺗﺒﺨﻴـﺮ ﺷـﻮﻧﺪ و ﺑـﻪ ﺑﻴـﺎن دﻳﮕـﺮ‬
‫ﺳﻨﺴﻮر اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺒﺨﻴﺮ ﻋﻤﺮ ﻣﻔﻴﺪ ﻛﻮﺗﺎﻫﺘﺮ دارد‪.‬‬

‫ﺗﺮﻛﻴﺖ درﺻﺪ اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ و ﻧﻮع اﻟﻜﺘﺮد ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺎﺗﻮﺟﻪ ﺑـﻪ واﻛـﻨﺶ‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 6‬ﭘﻴﻞ اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‬ ‫ﭘﺬﻳﺮي ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑـﺎ اﻧﺘﺨـﺎب ﺻـﺤﻴﺢ اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴـﺖ و اﻟﻜﺘـﺮود‬
‫ﺣﺴﮕﺮ‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺘﻮان ﺑﻪ ﮔﺰﻳﻨﺶ ﭘـﺬﻳﺮي ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ رﺳـﻴﺪ اﻣـﺎ ﺷـﺎﻳﺪ ﺣﺴﺎﺳـﻴﺖ آن‬
‫ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫‪15‬‬
‫ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮد‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺎ واﻛﻨﺶ دادن ﺑﺎ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺳﻴﮕﻨﺎﻟﻲ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﮔـﺎز اراﺋـﻪ ﻣـﻲدﻫﻨـﺪ‪.‬‬
‫ﻳﻚ ﺳﻨﺴﻮر اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ از اﻟﻜﺘﺮود ﺣﺴﮕﺮ‪ ،‬اﻟﻜﺘﺮود ﻣﺨﺎﻟﻒ وﻻﻳﻪ ﻧﺎزﻛﻲ از اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪهاﺳـﺖ ﻛـﻪ در‬
‫ﺷﻜﻞ ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺎز در ﺗﻤﺎس ﺑﺎ اﻟﻜﺘﺮود ﺣﺴـﮕﺮ اﺑـﺪا از ﺣﻔـﺮه ﻣـﻮﻳﻴﻨﻲ ﻋﺒـﻮر ﻛـﺮده و از ﻣـﺎﻧﻊ آﺑﮕﺮﻳـﺰي‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺑﻪ ﺳﻄﺢ اﻟﻜﺘﺮود ﻣﻲرﺳﺪ‪ .‬اﻳﻦ روﻧﺪ ﺳﺒﺐ ﻣﻲﺷـﻮد‬
‫ﺗﺎ ﻣﻴﺰان ورود ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺗﺤـﺖ ﻛﻨﺘـﺮل ﺑﺎﺷـﺪ وﺳـﻴﮕﻨﺎل‬
‫ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﻨﺪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ از ﻧﺸﺖ اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ ﺟﻠـﻮﮔﻴﺮي‬
‫ﻛﻨﺪ‪ .‬ﮔﺎز ﻧﻔﻮذ ﻛﺮده از درون ﻣﺎﻧﻊ در ﺳﻄﺢ اﻟﻜﺘﺮود ﺣﺴـﮕﺮ‬
‫واﻛﻨﺶ اﻛﺴﺎﻳﺶ ﻳﺎ ﻛﺎﻫﺶ اﻧﺠﺎم ﻣﻲدﻫﺪ ﻛـﻪ اﻳـﻦ واﻛـﻨﺶ‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 7‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳﻨﺴﻮر اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‬ ‫ﻫﺎي ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع اﻟﻜﺘﺮود ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑـﺮاي ﮔـﺎز ﻣـﻮرد‬
‫ﻧﻈﺮ ﺗﺴﺮﻳﻊ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨـﺪ‪ .‬ﺑـﺎ اﺗﺼـﺎل ﻣﻘﺎوﻣـﺖ ﺑـﻴﻦ درو اﻟﻜﺘـﺮود‬
‫ﺟﺮﻳﺎﻧﻲ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز‪ ،‬ﺑﻴﻦ آﻧﺪ و ﻛﺎﺗﺪ ﺑﺮﻗﺮار ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮان آن را اﻧﺪازه ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬

‫اﻫﻤﻴﺖ اﻟﻜﺘﺮود ﻣﺮﺟﻊ‪ .‬ﺑﺮاي ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﺧﺘﻼف وﻟﺘﺎژ ﺧﺎرﺟﻲ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﺘﺎﻧﺴـﻴﻞ ﺛﺎﺑـﺖ و‬
‫ﭘﺎﻳﺪاري در اﻟﻜﺘﺮود ﺣﺴﮕﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ .‬در واﻗﻊ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ اﻟﻜﺘﺮود ﺣﺴﮕﺮ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ واﻛﻨﺶ ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻛـﻪ در ﺳـﻄﺢ آن‬
‫اﺗﻔﺎق ﻣﻲاﻓﺘﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻲﻣﺎﻧﺪ و ﺳﺒﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻛﺎراﻳﻲ ﺳﻨﺴﻮر در ﻃﻮل زﻣﺎن ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬از اﻳـﻦ رو از ﻳـﻚ اﻟﻜﺘـﺮود ﻣﺮﺟـﻊ‬
‫ﺑﺮاي اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﺎراﻳﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ اﻟﻜﺘﺮود ﻣﺮﺟﻊ درون اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ در ﻧﺰدﻳﻜﻲ اﻟﻜﺘﺮود ﺣﺴﮕﺮ ﻗﺮار ﻣـﻲﮔﻴـﺮد‬
‫و ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺛﺎﺑﺖ و ﭘﺎﻳﺪاري ﺑﺮ اﻟﻜﺘﺮود ﺣﺴﮕﺮ اﻋﻤﺎل ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻟﻜﺘﺮود ﻣﺮﺟﻊ اﻳﻦ ﭘﺘﺎﻧﺴـﻴﻞ را در ﺳـﻄﺢ اﻟﻜﺘـﺮود ﺣﺴـﮕﺮ‬
‫ﺛﺎﺑﺖ ﻧﮕﻪ ﻣﻲدارد اﻣﺎ ﺟﺮﻳﺎﻧﻲ از آن ﻋﺒﻮر ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻣﻴﺰان ﺟﺮﻳﺎن اﻋﻤﺎل ﺷﺪه ﺑﺮ اﻟﻜﺘﺮود ﻣﺮﺟﻊ‪ ،‬آن را ﺑﺮاي ﻛﺎر ﺑـﺎ ﮔـﺎز‬
‫ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻣﺤﺪود ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﻴﻞ ﺳﻮﺧﺘﻲ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﺧﺘﻼف وﻟﺘﺎژ ﺧﺎرﺟﻲ ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﺳﻨﺴﻮر اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻣﺨﺼﻮص اﻛﺴﻴﮋن‪ ،‬آﻧﺪي از ﺟﻨﺲ ‪ Pb‬ﻳﺎ ‪ Cd‬دارد ﻛـﻪ ﺗـﺎﻣﻴﻦ ﻛﻨﻨـﺪهي اﻟﻜﺘـﺮون‬
‫ﺑﺮاي واﻛﻨﺶ ﻛﺎﻫﺶ اﻛﺴﻴﮋن در ﻛﺎﺗﺪ اﺳﺖ‪ .‬در ﻃﻮل اﻛﺴﻴﺪاﺳﻴﻮن آﻧﺪ‪ ،‬اﻟﻜﺘﺮونﻫﺎﻳﻲ آزاد ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ از ﻃﺮﻳﻖ ﻣـﺪار‬
‫ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻛﺎﺗﺪ ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ در آﻧﺠﺎ ﻣﻮﻟﻜﻮل اﻛﺴﻴﮋن اﻟﻜﺘﺮون را ﺑﻪ ﺷﻜﻞ زﻳﺮ ﻣﺼﺮف ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫‪16‬‬
‫اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ اﺳﻴﺪي‬

‫اﻛﺴﺎﻳﺶ در آﻧﺪ‬ ‫‪2Pb + 2H2O 2PbO + 4H+ + 4e-‬‬

‫ﻛﺎﻫﺶ در ﻛﺎﺗﺪ‬ ‫‪O2 + 4H+ + 4e- 2H2O‬‬

‫اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ ﺑﺎزي‬

‫اﻛﺴﺎﻳﺶ در آﻧﺪ‬ ‫‪2Pb + 4OH- 2PbO + 2H2O + 4e-‬‬

‫ﻛﺎﻫﺶ در ﻛﺎﺗﺪ‬ ‫‪O2 + 2H2O + 4e- 4OH-‬‬

‫اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﻟﻜﺘﺮود ﻣﺮﺟﻊ ﻧﺪارد‪.‬‬

‫اﺟﺰاي اﺻﻠﻲ‬

‫اﻟﻒ‪-‬ﻏﺸﺎﻫﺎي ﮔﺎز ﺗﺮاوا )ﻏﺸﺎﻫﺎي آﺑﮕﺮﻳﺰ(‪ .‬اﻳـﻦ ﻏﺸـﺎﻫﺎ ﺑـﺮاي ﭘﻮﺷـﺶ دادن اﻟﻜﺘـﺮود‬
‫ﺣﺴﮕﺮ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻲﺗﻮان از آن ﺑﺮاي ﻛﻨﺘﺮل ﻧﻔـﻮذ ﮔـﺎز اﺳـﺘﻔﺎده ﻛـﺮد‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻧﻮع ﻣﻮاد از ﻻﻳـﻪﻫـﺎي ﻧـﺎزك‪ ،‬ﻣﺘﺨﻠﺨـﻞ ﺗﻔﻠـﻮن ﺳـﺎﺧﺘﻪ ﻣـﻲﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑـﻪ اﻳـﻦ ﻧـﻮع‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎ ‪ ) membrane clad‬ﭘﻮﺷﺎﻧﺪه ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﻏﺸﺎ( ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷـﻮد‪ .‬در ﺣﺎﻟـﺖ‬
‫دﻳﮕﺮ اﻟﻜﺘﺮود ﺣﺴﮕﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﻔﻠـﻮن ﺑـﺎ ﺗﺨﻠﺨـﻞ ﺑـﺎﻻ ﭘﻮﺷـﺎﻧﺪه ﻣـﻲ ﺷـﻮد وﻣﻴـﺰان ﮔـﺎز‬
‫ورودي ﺗﻮﺳﻂ ﺣﻔﺮه ﻣـﻮﻳﻴﻦ ﻛﻨﺘـﺮل ﻣـﻲﺷـﻮد وﺑـﻪ اﻳـﻦ ﺳﻨﺴـﻮرﻫﺎ ‪capillary type‬‬
‫اﻃﻼق ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫ﻏﺸــﺎ ﻋــﻼوه ﺑــﺮ اﻳﺠــﺎد ﻣﻘﺎوﻣــﺖ ﻣﻜــﺎﻧﻴﻜﻲ ﺑــﺮاي ﺳﻨﺴــﻮر‪ ،‬ﻣــﺎﻧﻊ ﻋﺒــﻮر ذرات‬
‫ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬اﻧﺘﺨﺎب ﺻﺤﻴﺢ ﺣﻔﺮهﻫﺎي ﻏﺸﺎ و ﺣﻔﺮه ﻣﻮﻳﻴﻦ ﺑﺮاي اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻘﺪار‬
‫ﻣﻨﺎﺳﺐ ﮔﺎز ﻻزم اﺳﺖ‪ .‬اﻧﺪازهي ﺣﻔﺮه ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﺑﺎﺷـﺪﻛﻪ ﺑـﻪ ﻣﻴـﺰان ﻻزم ﮔـﺎز را‬
‫ﻋﺒﻮر دﻫﺪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ از ﻧﺸﺖ اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫‪17‬‬
‫ب‪-‬اﻟﻜﺘﺮود‪ .‬اﻧﺘﺨﺎب ﺻﺤﻴﺢ ﻣﺎده ﺑﺮاي اﻟﻜﺘﺮود ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴـﺖ اﺳـﺖ زﻳـﺮا ﻧﻴﻤـﻲ از واﻛـﻨﺶ در اﻟﻜﺘـﺮود‬
‫ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد‪.‬ﻣﻌﻤﻮﻻ اﻟﻜﺘﺮود از ﻣﻮاد ﻧﺠﻴﺐ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻼﺗﻴﻦ و ﻃﻼ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺴﺮﻳﻊ واﻛﻨﺶ ﻣـﻲﺷـﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر ﻫﺮ اﻟﻜﺘﺮود ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ از ﺟﻨﺲ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﺳﻠﻮل واﻛﻨﺶ ﻛﺎﻣﻞ ﺷﻮد‪.‬‬

‫ج‪-‬اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ‪ .‬اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ ﺳﺒﺐ ﺗﺴﻬﻴﻞ واﻛﻨﺶ و ﺣﻤﻞ ﻳﻮن ﻫﺎي ﺑﺎردار در ﺑﻴﻦ اﻟﻜﺘـﺮود ﻫـﺎ ﻣـﻲﺷـﻮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﺑﺎﻳـﺪ‬
‫ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﻣﺮﺟﻊ ﭘﺎﻳﺪار ﺑﺎ اﻟﻜﺘﺮود ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﺪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺎ اﻟﻜﺘﺮود ﻫﺎ ﺳﺎزﮔﺎر ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫د‪-‬ﻓﻴﻠﺘﺮ‪ .‬ﮔﺎﻫﻲ ﻓﻴﻠﺘﺮ ﺷﻮﻳﻨﺪه ﺑﺮ روي ﺳﻨﺴﻮر ﻧﺼﺐ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ)ﺷﻜﻞ ‪ (8‬ﺗﺎ ﻣﺎﻧﻊ ورود ﺑﻌﻀﻲ از ﮔﺎزﻫـﺎي ﻧﺎﺧﻮاﺳـﺘﻪ ﺷـﻮد‪.‬‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻ از ذﻏﺎل ﻓﻌﺎل ﺑﺮاي ﻓﻴﻠﺘﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷـﻮد‪ .‬ذﻏـﺎل ﻓﻌـﺎل‪ ،‬اﻛﺜـﺮ‬
‫ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻏﻴﺮ از ﻫﻴﺪروژن و ﻣﻮﻧﻮﻛﺴـﻴﺪ ﻛـﺮﺑﻦ را ﻓﻴﻠﺘـﺮ ﻣـﻲ‪-‬‬
‫ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﺻﺤﻴﺢ ﻓﻴﻠﺘﺮ ﻣﻲﺗﻮان ﺳﻨﺴﻮر را ﮔﺰﻳﻨﺶﭘﺬﻳﺮ ﺗﺮ ﻛﺮد‪.‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 8‬ﺳﻨﺴﻮر اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻓﻴﻠﺘﺮ‬

‫اﻫﻤﻴﺖ اﻛﺴﻴﮋن‪ .‬واﻛﻨﺶ در اﻟﻜﺘﺮود ﺣﺴﮕﺮ) آﻧﺪ( ﺑﺮاي ﺑﻌﻀﻲ از واﻛﻨﺸﻬﺎ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ زﻳﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪CO + H2O CO2 + 2H+ + 2e-‬‬

‫‪H2S + 4H2O H2SO4 + 8H+ + 8e-‬‬

‫‪NO + 2H2O HNO3 + 3H+ + 3e-‬‬

‫‪H2 2H+ + 2e-‬‬

‫‪2HCN + Au HAu(CN)2 + H+ + e-‬‬

‫ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ اﻳﻦ واﻛﻨﺶ در اﻟﻜﺘﺮود دﻳﮕﺮ اﻛﺴﻴﮋن ﻣﺼﺮف ﻣﻲﺷﻮد ﺗﺎ واﻛﻨﺶ ﻛﺎﻣﻞ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪O2 + 4H+ + 4e- 2H2O‬‬

‫اﮔﺮ اﻛﺴﻴﮋن ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﻛﺎﻓﻲ ﺑﺮاي ﻛﺎﻣﻞ ﻛﺮدن واﻛﻨﺶ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻧﺸﻮد ﻋﻤﺮ ﺳﻨﺴﻮر ﻛـﺎﻫﺶ ﻣـﻲ ﻳﺎﺑـﺪ و ﺳﻨﺴـﻮر ﺑـﻪ ﺧـﻮﺑﻲ‬
‫ﻋﻤﻞ ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ در واﻛﻨﺶ ﻛـﺎﻫﺶ ﺷـﺮﻛﺖ ﻣـﻲﻛﻨﻨـﺪ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻛـﺎﻫﺶ ‪ NO2‬ﻛﻠـﺮاﻳﻦ و‬

‫‪18‬‬
‫اوزون در ﻛﺎﺗﺪ آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺼﻮل ﺟﺎﻧﺒﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬درآﻧﺪ آب ﺑﻪ ﻃﻮد ﻫﻤﺰﻣـﺎن ﻣﺼـﺮف ﻣـﻲﺷـﻮد‪ ،‬اﻳـﻦ ﻧـﻮع‬
‫ﺳﻨﺴﻮر ﻫﺎ ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ ﺣﻀﻮر اﻛﺴﻴﮋن ﺑﺮاي ﻛﺎرﻛﺮد ﺻﺤﻴﺢ ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ در زﻳﺮ ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪهاﺳﺖ‪.‬‬

‫‪NO2 + 2H+ + 2e- NO + H2O‬‬

‫‪Cl2 + 2H+ + 2e- 2HCl‬‬

‫‪O3 + 2H+ + 2e- O2 +H2O‬‬

‫وﻳﮋﮔﻴﻬﺎ‬
‫در زﻳﺮ وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ -1‬در ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﺳﻪ اﻟﻜﺘﺮود ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺮﻣﺎل ﺟﺎﻣﭙﺮي ﻗﺮار دارد ﻛﻪ اﻟﻜﺘﺮود ﺣﺴﮕﺮ و ﻣﺮﺟـﻊ را ﺑـﻪ ﻫـﻢ ﻣﺘﺼـﻞ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺑﺎ ﺑﺮداﺷﺘﻦ اﻳﻦ ﺟﺎﻣﭙﺮ زﻣﺎن ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدي ﺑﺮاي ﭘﺎﻳﺪار ﺷﺪن ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺼﺮف ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻣﻜـﺎﻧﻲ‬
‫ﺑﻴﻦ ﺳﻲ دﻗﻴﻘﻪ ﺗﺎ ﺑﻴﺴﺖ و ﭼﻬﺎر ﺳﺎﻋﺖ ﻃﻮل ﻣﻲﻛﺸﺪ ﺗﺎ ﺳﻨﺴﻮر ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﻳﺪار ﺑﺮﺳﺪ و اﻳﻦ ﭘﺎﻳﺪار ﺷﺪن ﺗﺎ ﺳـﻪ‬
‫ﻫﻔﺘﻪ اداﻣﻪ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ از ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻤﻞ ﻳﺎ ﺳﺎﻛﻦ ﺑﺮاي ﺗﺠﻬﻴﺰات اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد ﺑﺎﻳﺪ دﻗﺖ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﻣﻨﺒﻊ ﺗﻐﺬﻳﻪ آن‬
‫ﻗﻄﻊ ﻧﺸﻮد در ﻏﻴﺮ اﻳﻨﺼﻮرت ﺑﺎﻳﺪ آن ﻣﻜﺎت ﭼﻨﺪﺑﺎر ﭼﻚ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ -2‬اﻛﺜﺮ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﻛﻤﻲ اﻛﺴﻴﮋن ﺑﺮاي ﺻﺤﻴﺢ ﻛـﺎرﻛﺮدن دارﻧـﺪ‪ .‬از اﻳﻨـﺮو‬
‫ﺳﻮراخ ﻛﻮﭼﻜﻲ ﺑﺮاي ﺗﻬﻮﻳﻪ در ﻛﻨﺎر ﻳﺎ ﭘﺸﺖ دﺳﺘﮕﺎه ﻗﺮار داده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺑﺮاي ﻛـﺎر در ﻣﺤـﻴﻂﻫـﺎي‬
‫ﺑﺪون اﻛﺴﻴﮋن ﺑﺎ ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ ﺳﺎزﻧﺪه ﭼﻚ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ -3‬اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ‪ ،‬ﻣﺤﻠﻮﻟﻲ آﺑﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣـﺎﻧﻊ آﺑﮕﺮﻳـﺰ ﺟـﺪا ﻣـﻲﺷـﻮد و ﻣـﺎﻧﻊ از ﻧﺸـﺖ‬
‫ﻣﺤﻠﻮل اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺨﺎر آب ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮﻟﻜﻮﻟﻬﺎي ﮔﺎز ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺒﻮر ﻛﻨﺪ‪ .‬در ﺷـﺮاﻳﻂ ﻛـﺎرﻛﺮد‬
‫در ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺮﻃﻮب‪ ،‬ﺳﻨﺴﻮر ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ دﭼﺎر ﺗﺠﻤﻊ اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ و ﻧﺸﺘﻲ ﺷﻮد و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻛـﺎرﻛﺮدن در‬
‫ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﺧﺸﻚ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺧﺸﻚ ﺷﺪن ﺳﻨﺴﻮر ﺷﻮد‪ .‬ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي اﻧـﺪازه ﮔﻴـﺮي ﻏﻠﻈـﺖ‬
‫ﻫﺎي ﺑﺎﻻي ﮔﺎز ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رود‪ .‬داراي ﻣﻮاﻧﻊ ﺑﺎ ﺧﻠﻞ و ﻓـﺮج رﻳـﺰ ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﺗـﺎ از ورود زﻳـﺎدي ﮔـﺎز ﺑـﻪ ﻣﺤﻔﻈـﻪ‬
‫ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﺸﻜﻞ ﻛﻤﺘﺮي ﺑﺮاي ﻣﺤﻠﻮل اﻟﻜﺘﺮوﻟﻴﺖ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲ آﻳـﺪ زﻳـﺮا ﻧﻔـﻮذ آب ﻧﻴـﺰ‬
‫ﻣﺤﺪود ﻣﻲ ﺷﻮد اﻣﺎ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻏﻠﻈﺖ ﻛﻢ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣـﻲرود داراي ﺣﻔـﺮات ﺑﺰرﮔﺘـﺮي ﻫﺴـﺘﻨﺪ و‬
‫ﻋﺒﻮر و ﻣﺮور ﻣﻮﻟﻜﻮﻟﻬﺎي آب راﺣﺖ ﺗﺮ ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫‪19‬‬
‫ﻓﺸﺎر و دﻣﺎ‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻛﻤﺘﺮ ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﻪ دﻣـﺎ‬
‫ﻧﻴﺰ ﺧﻴﻠﻲ ﺣﺴﺎس ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ اﺛﺮ آن را ﺧﻨﺜـﻲ‬
‫ﻛﻨﻨـﺪ‪ .‬ﺑـﻪ ﻃـﻮرﻛﻠﻲ ﺳﻨﺴـﻮرﻫﺎ در دﻣـﺎي ﺑـﺎﻻ ‪ 25 ° C‬ﻏﻠﻈـﺖ را ﺑﻴﺸـﺘﺮ‬
‫ﻗﺮاﺋﺖ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و در زﻳﺮ اﻳﻦ دﻣـﺎ‪ ،‬ﻏﻠﻈـﺖ را ﻛﻤﺘـﺮ ﮔـﺰارش ﻣـﻲﻛﻨﻨـﺪ‪.‬‬
‫ﺧﻄﺎي ﻧﺎﺷﻲ از ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻣﺎ در ﺣﺪود ‪ 0/5 %‬ﺗـﺎ ‪ 1/0%‬ﺑـﻪ ازاي ﻳـﻚ درﺟـﻪ‬
‫ﺗﻐﻴﻴﺮ در دﻣﺎﺳﺖ‪.‬‬

‫ﮔﺰﻳﻨﺶ ﭘﺬﻳﺮي‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﮔـﺰﻳﻨﺶﭘـﺬﻳﺮي ﻣﻨﺎﺳـﺒﻲ ﺑـﺮاي‬
‫ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬ﺑﻬﺘـﺮﻳﻦ ﺳﻨﺴـﻮر اﻟﻜﺘﺮوﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑـﺮاي ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ‬
‫ﮔﺎز اﻛﺴـﻴﮋن اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﮔـﺰﻳﻨﺶﭘـﺬﻳﺮي ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﻗﺎﺑﻠﻴـﺖ اﻋﺘﻤـﺎد ﺑـﺎﻻ و ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﻋﻤـﺮ ﻣﻔﻴـﺪ ﺑـﺎﻻﻳﻲ دارد‪ .‬ﺳـﺎﻳﺮ‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺗﺤـﺖ ﺗـﺎﺛﻴﺮ ﺗـﺪاﺧﻞ ﮔﺎزﻫـﺎي دﻳﮕـﺮ ﻗـﺮار ﻣـﻲﮔﻴﺮﻧـﺪ‪.‬ﺿـﺮﻳﺐ ﺗـﺪاﺧﻞ ﺑـﺮاي ﺳﻨﺴـﻮر‬
‫ﻣﻮﻧﻮﻛﺴﻴﺪﻛﺮﺑﻦ در ﺟﺪول زﻳﺮ ﺑﺮاي دو ﺣﺎﻟﺖ ﻏﺸﺎ دار و ﺑﻲ ﻏﺸﺎ آورده ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﻫـﺮ ﭼـﻪ اﻳـﻦ ﺿـﺮﻳﺐ ﺑـﺎﻻﺗﺮ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ اﺛﺮ ﺗﺪاﺧﻞ ﻛﻤﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻃﻮل ﻋﻤﺮ‬
‫ﻃﻮل ﻋﻤﺮ ﻳﻚ ﺳﻨﺴﻮر اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺤﻴﻄﻲ و ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠـﻲ‬
‫ﻋﻤﺮ ﻣﻔﻴﺪ اﻳﻦ ﺳﻨﺴﻮر ﺑﻴﻦ ﻳﻚ ﺗﺎ ﺳﻪ ﺳﺎل اﺳﺖ‪ .‬ﻃﻮل ﻋﻤﺮ ﻣﻔﻴﺪ واﻗﻌﻲ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﮔﺎز در ﻣﻌـﺮض ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘـﻪ واﺑﺴـﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﺎﻳﻲ ﻣﺼﺮف ﺑﺮق ﻛﻤﻲ دارﻧﺪ و در ﺗﺠﻬﻴـﺰات ﻗﺎﺑـﻞ ﺣﻤـﻞ از آﻧﻬـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﻲﺷـﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ اﺳﺘﻔﺎدهي اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎ در ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻣﺤﺒﻮس اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ‬


‫ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺎز ﺗﻮﺳﻂ دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎي‬
‫ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ)‪ ،(IR‬ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻛﺎﻣﻼ‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 9‬ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﻴﺮ ﻛﻮﺗﺎه‬


‫‪20‬‬
‫ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪاي اﺳﺖ‪ .‬دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎي آﻧﺎﻟﻴﺰ ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻧﺴﺒﺘﺎ ﭘﻴﭽﻴﺪه و ﮔﺮان ﻗﻴﻤﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﺎ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻗﻄﻌﺎت اﻟﻜﺘﺮوﻧﻴﻜﻲ‬
‫ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﮔﺎزﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ‪ ،‬اﻛﺜﺮا ﺧﻮرﻧﺪه و‬
‫واﻛﻨﺶ ﭘﺬﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬از اﻳﻦ رو ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻗﻄﻌﺎت آﻧﻬﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻧﻮع ﮔﺎز در ﺗﻤﺎس اﺳﺖ دﭼﺎر ﻣﺸﻜﻞ ﻣﻲ‪-‬‬
‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮﺗﺮي دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ‪ ،‬ﻋﺪم ﺗﻤﺎس ﻗﻄﻌﺎت اﺻﻠﻲ آن ﺑﺎ ﮔﺎز ﻣﻮرد اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‬
‫وارد ﺳﻠﻮل اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮان ﻗﻄﻌﺎت اﻳﻦ ﺳﻠﻮل را ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﺳﺎﺧﺖ ﺗﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ اﻳﻦ ﮔﺎز ﻣﻘﺎوم ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻤﺮ اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﻻﺗﺮ اﺳﺖ و ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ده ﺳﺎل ﻛﺎر ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬در‬
‫ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺳﻨﺴﻮر ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﺎ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ در ﺗﻤﺎس ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻋﻤﺮ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ و ﺣﺎﻟﺖ ﺟﺎﻣﺪ‬
‫ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ اﻣﺎ ﺑﺮ روي ﻋﻤﺮ ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻫﻴﭻ اﺛﺮي ﻧﺪارد‪.‬‬

‫اﻣﺮوزه اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي ‪ IR‬ﺑﺮاي ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﻮﺟﻮد ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ اﻛﺜﺮ آﻧﻬﺎ داراي ﻃﺮاﺣﻲ ﺳﺎده و ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ در ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻣﺎﻧﻴﺘﻮرﻳﻨﮓ ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ و آﺗﺸﮕﻴﺮ ﺗﺠﻬﻴﺰات ‪ IR‬ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺎرﺑﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻧﮕﻪ داري ﻛﻤﻲ دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﻮﻟﻜﻮل ﻫﺎي ﮔﺎزي ﻛﻪ از دو اﺗﻢ ﻏﻴﺮﻣﺸﺎﺑﻪ ﻳﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ‬
‫ﺟﺬب ﺗﺎﺑﺶ ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ را دارﻧﺪ‪ .‬ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﺑﺴﻴﺎر ﮔﺰﻳﻨﺶ ﭘﺬﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻗﺪرت ﺑﺎﻻﻳﻲ در ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻧﻮع‬
‫ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ دارﻧﺪ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ داراي ﮔﺴﺘﺮهي ﻛﺎرﺑﺮي وﺳﻴﻌﻲ ﻧﻴﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎي ﻛﻢ در ﺣﺪ ‪ ppm‬ﺗﺎ‬
‫ﺻﺪ درﺻﺪ ﻏﻠﻈﺖ را اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ را ﺑﻪ ﺳﻪ دﺳﺘﻪي ﻣﺴﻴﺮ ﻛﻮﺗﺎه‪ ،‬ﻣﺴﻴﺮ ﺑﻠﻨﺪ و ﻓﺘﻮآﻛﻮﺳﺘﻴﻚ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪي ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﻴﺮ ﻛﻮﺗﺎه‬


‫اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎ از ﻳﻚ ﻣﺤﻔﻈﻪ ي ﻛﻮﭼﻚ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﻨﺒﻊ ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ‪ ،‬اﻣﻮاج‬
‫ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ را اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻲ دﻫﺪ‪ .‬ﻃﻴﻒ ﺧﺎﺻﻲ از اﻳﻦ اﻣﻮاج ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺟﺬب ﺷﺪه و ﺷﺪت آن ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ‪-‬‬
‫ﻳﺎﺑﺪ‪ ،‬ﻗﺴﻤﺖ دﻳﮕﺮ اﻣﻮاج ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻋﺪم وﺟﻮد ﮔﺎزي ﻛﻪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪت آن را ﺑﻜﺎﻫﺪ‪ ،‬ﺑﺪون ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺑﻪ آﺷﻜﺎرﺳﺎز ﻣﻲ‪-‬‬
‫رﺳﺪ‪ .‬اﻳﻦ دو ﻃﻮل ﻣﻮج )ﻣﺮﺟﻊ و ﺟﺬب ﺷﺪه( ﺑﻪ آﺷﻜﺎر رﺳﻴﺪه و در آﻧﺠﺎ ﺟﺬب ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ اﻳﻦ دو و‬
‫اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻴﺮ‪ ،‬ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ در ﺷﻜﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﺷﻮد از دو‬
‫آﺷﻜﺎر ﺳﺎز ﺑﺮاي ﺑﺮرﺳﻲ ﻃﻴﻒ ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ آﺷﻜﺎر ﺳﺎز ﻓﻌﺎل ﻃﻮل ﻣﻮجﻫﺎﻳﻲ را ﻛﻪ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‬
‫ﺟﺬب ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ ﻓﻴﻠﺘﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ و آﺷﻜﺎر ﺳﺎز ﻣﺮﺟﻊ ﻃﻮل ﻣﻮجﻫﺎﻳﻲ را ﻛﻪ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺟﺬب ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻓﻴﻠﺘﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬در‬

‫‪21‬‬
‫ﻧﻮع ﻫﺎي دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﺳﻨﺴﻮر ﮔﺎﻫﻲ از ﻳﻚ آﺷﻜﺎر ﺳﺎز اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﺷﻮد از‬
‫دو ﺳﻠﻮل ﻳﻜﻲ ﻣﺮﺟﻊ و دﻳﮕﺮي ﻓﻌﺎل اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد و ﻃﻴﻒ ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻨﺎوب از اﻳﻦ دو ﻋﺒﻮر ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺑﻪ‬
‫آﺷﻜﺎر ﺳﺎز ﻣﻲرﺳﺪ و ﺑﺎ اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي ﺳﻴﮕﻨﺎل ﺧﺮوﺟﻲ از آﺷﻜﺎرﺳﺎز در دو زﻣﺎن ﻣﺘﻔﺎوت‪ ،‬ﻏﻠﻈﺖ اﻧﺪازهﮔﻴﺮي ﻣﻲ‪-‬‬
‫ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪10‬ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﺑﺎ ﻳﻚ آﺷﻜﺎر ﺳﺎز‬

‫‪22‬‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﻴﺮ ﺑﻠﻨﺪ‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﻴﺮ ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﻴﺮ ﻛﻮﺗﺎه از دو ﻃﻴﻒ ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻃﻮل ﻣﻮﺟﻲ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺟﺬب ﻣﻲﺷﻮد و ﻃﻴﻔﻲ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺟﺬب ﻧﻤﻲﺷﻮد‪ .‬ﺗﻔﺎوت اﻳﻦ‬
‫ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر ﺑﺎ ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ در ﻣﺴﺎﻓﺖ‬
‫ﻃﻲ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ اﻣﻮاج ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻣﻮاج ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﺎﻓﺖ ﻃﻮﻻﻧﻲ) ﺗﺎ ‪100‬‬
‫ﻣﺘﺮ( را ﻃﻲ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و در اﻳﻦ ﻣﺴﻴﺮ از درون‬
‫ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻋﺒﻮر ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ‬
‫ﻃﻮر ﻳﻜﻨﻮاﺧﺖ ﭘﺮاﻛﻨﺪه ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻳﺎ ﺑﻪ‬
‫ﺻﻮرت اﺑﺮي از ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬اﻳﻦ ﻧﻮع‬
‫ﺳﻨﺴﻮر ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ را ﺑﻪ ﺻﻮرت‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 11‬ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﻣﺴﻴﺮ ﺑﻠﻨﺪ‬ ‫‪ LEL.meter‬ﺑﻴﺎن ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬اﺳﺘﻔﺎده از اﻳﻦ‬
‫ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر ﺑﺮاي ﻛﻨﺘﺮل ﺳﺮي از ﻛﻤﭙﺮﺳﻮرﻫﺎ‬
‫و ﭘﻤﭗ ﻫﺎ ﻳﺎ ﻣﻜﺎن ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﻧﺸﺘﻲ ﮔﺎز زﻳﺎد ﺑﺎﺷﺪ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺮاي ﮔﺎزﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ اﺷﺘﻌﺎل ﺑﻪ ﻛﺎر‬
‫ﻣﻲرود‪.‬‬

‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻓﺘﻮآﻛﻮﺳﺘﻴﻚ‬
‫در اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر ﻧﻴﺰ از ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺟﺬب ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺎ ﺟﺬب‬
‫اﻣﻮاج ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ‪ ،‬ﭘﺎﻟﺲ ﻓﺸﺎري را اﻳﺠﺎد ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻴﺰان اﻳﻦ ﭘﺎﻟﺲ ﻓﺸﺎري ﻧﻤﺎﻳﺎﻧﮕﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ‬
‫ﺳﻨﺴﻮر ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز را ﺑﻪ ﺻﻮرت ‪ ppm،LEL‬و ‪ ppb‬ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ‪.‬اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر از ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﺎﻻﻳﻲ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‬
‫و ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ را ﺑﺎ دﻗﺖ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﻴﺎن ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺧﺮوﺟﻲ اﻳﻦ ﺳﻨﺴﻮر ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻄﻲ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز ﺗﻐﻴﻴﺮ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫‪23‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪ 12‬ﺳﻨﺴﻮر ﻓﺘﻮآﻛﻮﺳﺘﻴﻚ‬

‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺎزﻫﺎي زﻳﺮ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ‪.‬‬

‫‪ .1‬آﻟﻜﺎنﻫﺎ ﻳﺎ ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻦﻫﺎي اﺷﺒﺎع ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺘﺎن‪،‬اﺗﺎن‪،‬ﭘﺮوﭘﺎن‪ ،‬ﺑﻮﺗﺎن‪ ،‬ﭘﻨﺘﺎن‪ ،‬ﻫﮕﺰان‪ ،‬ﻫﭙﺘﺎن و ﻏﻴﺮه‬
‫‪ .2‬ﺳﻴﻜﻠﻮآﻟﻜﺎنﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻴﻜﻠﻮﭘﺮوﭘﺎن‪ ،‬ﺳﻴﻜﻠﻮﻫﮕﺰان‪ ،‬ﻣﺘﻴﻞ ﺳﻴﻜﻠﻮﻫﮕﺰان و ﻏﻴﺮه‬
‫‪ .3‬آﻟﻜﻦﻫﺎ ﻳﺎ ﻫﻴﺪروﻛﺮﺑﻦﻫﺎي ﻏﻴﺮ اﺷﺒﺎع ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺗﻴﻠﻦ‪ ،‬ﭘﺮوﭘﻴﻠﻦ‪ ،‬ﺑﻮﺗﻦ‪ ،‬ﭘﻨﺘﻦ‪ ،‬ﻫﮕﺰن و ‪ ...‬اﺳﺘﻴﻠﻦ ﺟﺬب ‪3/1‬‬
‫ﻣﻴﻜﺮوﻧﻲ دارد ﻛﻪ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺗﻮﺳﻂ اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .4‬ﺳﻴﻜﻠﻮآﻟﻜﻦﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻴﻜﻠﻮﻫﮕﺰن و ﭘﻴﻨﻦ‬
‫‪ .5‬آروﻣﺎﺗﻴﻚ ﻫﺎي ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻨﺰن‪ ،‬ﺗﻮﻟﻮﺋﻦ و زاﻳﻠﻦ‬
‫‪ .6‬اﻟﻜﻞ ﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺘﺎﻧﻮل‪ ،‬اﺗﺎﻧﻮل‪ ،‬ﭘﺮوﭘﺎﻧﻮل و ‪....‬‬
‫‪ .7‬آﻣﻴﻦﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ دي ﻣﺘﻴﻞ آﻣﻴﻦ‪ ،‬ﺗﺮي ﻣﺘﻴﻞ آﻣﻴﻦ‪ ،‬ﺑﻮﺗﺎن آﻣﻴﻦ‪ ،‬ﺳﻴﻜﻠﻮﭘﺮوﭘﺎن آﻣﻴﻦ و ﭘﻴﺮﻳﺪﻳﻦ‬
‫‪ .8‬اﺗﺮﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ديﻣﺘﻴﻞ اﺗﺮ‪ ،‬اﺗﻴﻞ اﺗﺮ ‪ ،‬ﭘﺮوﭘﻴﻞ اﺗﺮ‪ ،‬وﻳﻨﻴﻞ اﺗﺮ ‪ ،‬اﺗﻴﻠﻦ اﻛﺴﻴﺪ‪ ،‬ﺗﺘﺮا ﻫﻴﺪروﻓﻮران‪ ،‬ﻓﻮران و ‪1‬و‪-4‬‬
‫دﻳﻮﻛﺴﺎن‬
‫‪ .9‬ﻛﺘﻮن ﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳﺘﻮن‪ ،‬ﻣﺘﻴﻞ اﺗﻴﻞ ﻛﺘﻮن‪ ،‬ﭘﻨﺘﺎﻧﻮن‪ ،‬ﻣﺘﻴﻞ اﻳﺰوﺑﻮﺗﻴﻞ ﻛﺘﻮن و ﻫﭙﺘﺎﻧﻮن‬
‫‪ .10‬آﻟﺪﺋﻴﺪﻫﺎ ﻛﻪ ﻃﻮل ﻣﻮج ﻣﺮﻛﺰي ‪ 3/55‬ﻣﻴﻜﺮون دارﻧﺪ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺿﻌﻴﻔﻲ در ﺳﻴﮕﻨﺎل ‪ 3/4‬ﻣﻴﻜﺮون دارﻧﺪ‪.‬‬

‫‪24‬‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻫﺪاﻳﺖ ﺣﺮارﺗﻲ‬
‫اﻳﻦ ﺳﻨﺴﻮر ﺑﺮاي ﮔﺎزﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺮاق و ﺳﻤﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود‪ .‬در اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر از ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻋﺒﻮر ﮔﺮﻣﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺎز‬
‫ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي آن ﺑﺎ ﮔﺎز ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻫﻮا ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬دو ﺳﻨﺴﻮر ﻳﻜﻲ ﺷﻨﺎﺳﺎﮔﺮ و‬
‫دﻳﮕﺮي ﺣﺬف ﻛﻨﻨﺪه در ﻳﻚ ﭘﻞ واﺗﺴﻮن ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬ﺳﻨﺴﻮر ﺷﻨﺎﺳﺎﮔﺮ در ﻣﻌﺮض ﮔﺎز ﻣﻮرد اﻧﺪازهﮔﻴﺮي ﻗﺮار‬
‫ﻣﻲﮔﻴﺮد و ﺳﻨﺴﻮردﻳﮕﺮ در ﻳﻚ ﻣﺤﻔﻈﻪ داراي ﻫﻮاي ﺧﺎﻟﺺ ﻣﺤﺒﻮس ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ در ﻣﻌﺮض ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺳﻨﺴﻮر‬
‫ﺳﺒﺐ ﺧﻨﻚ ﺷﺪن ﺷﺪن ﺳﻨﺴﻮر و ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻘﺎوﻣﺖ اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ آن ﻣﻲﺷﻮد اﻳﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺳﻨﺴﻮر)ﻣﺮﺟﻊ( ﺣﺬف ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺮاي ﺗﺎﻳﻴﺪ آﻧﻜﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺣﻀﻮر ﮔﺎز ﺑﻮده ﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻣﺎي ﻣﺤﻴﻂ ﺑﻪ‬
‫ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﺳﻨﺴﻮر ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎي ﻛﻢ ‪ ppm‬ﺗﺎ ﺻﺪ در ﺻﺪ ﺣﺠﻤﻲ را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ‪ .‬ﻳﻜﻲ از‬
‫ﻣﺸﻜﻼت اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮر ﺗﺪاﺧﻞ ﺑﺎ ﮔﺎزﻫﺎي دﻳﮕﺮ اﺳﺖ و ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد ﻋﻤﻞ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﮔﺎزﻫﺎﻳﻲ‬
‫ﻛﻪ ﻫﺪاﻳﺖ ﺣﺮارﺗﻲ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﻫﻮا دارﻧﺪ را ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﮔﺎزﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻫﺪاﻳﺖ ﺣﺮارﺗﻲ‬
‫ﻛﻤﺘﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻮا دارﻧﺪ اﻧﺪازهﮔﻴﺮي ﻏﻠﻈﺖ آن ﻣﺸﻜﻞ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻴﮕﻨﺎل ﻧﻴﺰ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺧﻄﻲ‬
‫ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 13‬ﺳﻨﺴﻮر ﻫﺪاﻳﺖ ﺣﺮارﺗﻲ‬

‫‪25‬‬
‫ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻓﺘﻮﻳﻮﻧﻴﺰاﺳﻴﻮن‬
‫ﺷﻨﺎﺳﺎﮔﺮﻫﺎي ﻓﺘﻮﻳﻮﻧﻴﺰاﺳﻴﻮن)‪ (PID‬در ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻮاد آﻟﻲ ﻓﻌﺎل ﻛﺎرﺑﺮد دارد‪.‬ﻧﻴﺎز ﺑﺮاي ﻣﺎﻧﻴﺘﻮرﻛﺮدن ﺗﺎﻧﻚ ﻫﺎي‬
‫زﻳﺮزﻣﻴﻨﻲ و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از آب ﻫﺎي زﻳﺮ زﻣﻴﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺒﺐ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ اﻳﻦ ﻧﻮع ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎ ﺷﺪ ﻛﻪ اﻣﺮوزه ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي‬
‫ﻓﺘﻮﻳﻮﻧﻴﺰاﺳﻴﻮن ﻛﻮﭼﻚ و ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻤﻞ ﻛﻪ ﻫﻢ ﻛﺎرﺑﺮدي و ﻫﻢ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد ﻫﺴﺘﻨﺪ را ﺑﻪ وﺟﻮد آورد‪.‬‬

‫ﻋﻨﺼﺮ اﺻﻠﻲ ﺳﻨﺴﻮر ﻓﺘﻮﻳﻮﻧﻴﺰاﺳﻴﻮن ﻳﻚ ﻻﻣﭗ ﻣﺎوراي ﺑﻨﻔﺶ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﺒﺐ ﻳﻮﻧﻴﺰه ﻛﺮدن ﻣﻮﻟﻜﻮل ﮔﺎز ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ‬
‫ﻻﻣﭗ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺎزي ﺧﻨﺜﻲ ﭘﺮ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻃﻮل ﻣﻮج ﺳﺎﻃﻊ ﺷﺪه از اﻳﻦ ﻻﻣﭗ ﺑﻪ ﻧﻮع ﮔﺎز ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در آن ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد‬
‫ﻣﺜﻼ اﮔﺮ از ﻛﺮﻳﭙﺘﻮن در ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻻﻣﭗ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد در ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻪ ﺷﺪن ﮔﺎز اﻣﻮاﺟﻲ ﻃﻮل ﻣﻮج ‪ 123/9 μm‬و‬
‫‪ 116/9 μm‬ﻣﻌﺎدل ﺑﺎ اﻧﺮژي ‪ 10‬و ‪ 10/6‬اﻟﻜﺘﺮون وﻟﺖ را ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻻﻣﭗ ‪ 10/6‬اﻟﻜﺘﺮون وﻟﺘﻲ ﺑﺴﻴﺎر راﻳﺞ اﺳﺖ و‬
‫در اﻛﺜﺮ دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎي ﻓﺘﻮﻳﻮﻧﻴﺰاﺳﻴﻮن از اﻳﻦ ﻻﻣﭗ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺳﺎﻳﺮ ﮔﺎزﻫﺎي ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در اﻳﻦ ﻻﻣﭗ و ﻃﻮل‬
‫ﻣﻮج ﺗﺎﺑﺸﻲ از اﻳﻦ ﮔﺎز در ﺷﻜﻞ زﻳﺮ آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺷﻜﻞ‪ 14‬ﻃﻮل ﻣﻮج ﺗﺎﺑﺸﻲ ﮔﺎزﻫﺎي ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در ﻻﻣﭗ ﻫﺎي ﻓﺮاﺑﻨﻔﺶ‬

‫ﻳﻚ زوج اﻟﻜﺘﺮود در ﻧﺰدﻳﻜﻲ ﭘﻨﺠﺮهي ﻻﻣﭗ ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ ،‬در ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺒﻊ اﻧﺘﺸﺎر ﻧﻮر ﻗﺮار دارد‪ .‬اﻳﻦ اﻟﻜﺘﺮودﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ‬
‫ﺟﺮﻳﺎﻧﻲ از وﻟﺘﺎژ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ و ﻣﻴﺪان اﻟﻜﺘﺮﻳﻜﻲ را ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲآورﻧﺪ‪ .‬ﻣﻮﻟﻜﻮلﻫﺎي ﮔﺎزي ﻛﻪ از درون اﻳﻦ ﻣﻴﺪان‬

‫‪26‬‬
‫ﻋﺒﻮر ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻳﻮﻧﻴﺰه ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و اﻟﻜﺘﺮون ﻫﺎ ﺑﺮروي اﻟﻜﺘﺮودﻫﺎ ﺟﻤﻊ آوري ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﺳﺒﺐ ﻋﺒﻮر ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و ﻣﻴﺰان آن‬
‫ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﮔﺎز ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻧﻮع ﮔﺎزي ﺑﺎﻳﺪ ﻻﻣﭗ ﻣﺨﺼﻮص ﺑﻪ آن ﺑﻪ ﻛﺎر رود‪ .‬ﻣﺜﺎلﻫﺎﻳﻲ از ﮔﺎز و ﻻﻣﭗ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز در زﻳﺮ آﻣﺪه اﺳﺖ‬

‫‪ .1‬ﮔﺎزﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻻﻣﭗ ‪ 9/5‬اﻟﻜﺘﺮون وﻟﺘﻲ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻨﺰن‪ ،‬ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آروﻣﺎﺗﻴﻚ و آﻣﻴﻨﻬﺎ‬
‫‪ .2‬ﮔﺎزﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻴﻦ ‪ 9/5‬اﻟﻜﺘﺮون وﻟﺖ و ‪ 10/6‬اﻟﻜﺘﺮون وﻟﺖ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻣﻮﻧﻴﺎك‪ ،‬اﺗﺎﻧﻮل و اﺳﺘﻮن‬
‫‪ .3‬ﮔﺎزﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻴﻦ ‪ 10/6‬اﻟﻜﺘﺮون وﻟﺖ و ‪ 11/7‬اﻟﻜﺘﺮون وﻟﺖ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳﺘﻴﻠﻦ‪ ،‬ﻓﺮﻣﺎﻟﺪﺋﻴﺪ و ﻣﺘﺎﻧﻮل‪.‬‬

‫ﻛﺎﻟﻴﺒﺮاﺳﻴﻮن‬
‫ﺗﺠﻬﻴﺰات ‪ PID‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل ﺑﺎ اﻳﺰوﺑﻮﺗﻴﻠﻦ ﻛﺎﻟﻴﺒﺮه ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﮔﺎزي ﭘﺎﻳﺪار اﺳﺖ و ﻣﻲﺗﻮان آن را در ﻓﺸﺎرﻫﺎي ﺑﺎﻻ‬
‫ذﺧﻴﺮه ﻧﻤﻮد و ﺑﻄﺮي ﻛﺎﻟﻴﺒﺮاﺳﻴﻮن آن را ﺑﺮاي ﭼﻨﺪ دﻓﻌﻪ ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮد‪ .‬ﺗﺠﻬﻴﺰات ‪ PID‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺳﻴﺎﻳﻲ ﮔﺎزﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ‬
‫ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﻛﻢ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود ﻛﻪ اﻳﻦ ﮔﺎزﻫﺎ اﻛﺜﺮا ﺣﻼﻟﻬﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺎﻳﻊ وﺟﻮد دارﻧﺪ و ﻳﺎ ﮔﺎزﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ‬
‫ﻛﺎﻟﻴﺒﺮاﺳﻴﻮن آﻧﻬﺎ ﻣﺸﻜﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮ اﺳﺖ ﺗﺎ اﻳﻦ دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﺰوﺑﻮﺗﻴﻠﻦ ﻛﺎﻟﻴﺒﺮه ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺮاي ﺳﺎﻳﺮ ﮔﺎزﻫﺎي از‬
‫ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺼﺤﻴﺢ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺜﻼ ﺑﺮاي ﺑﻨﺰن ﺑﺎﻳﺪ از ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺼﺤﻴﺢ ‪ 0/5‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ دﺳﺘﮕﺎه ﻏﻠﻈﺖ اﻳﺰوﺑﻮﺗﻴﻠﻦ را‬
‫‪ 100ppm‬ﻧﺸﺎن داد ﻏﻠﻈﺖ واﻗﻌﻲ ﺑﻨﺰن ‪ 50ppm‬ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺼﺤﻴﺢ ﺑﺮاي ﻫﻤﻪي دﺳﺘﮕﺎﻫﻬﺎي ‪ PID‬ﻳﻜﺴﺎن ﻧﻴﺴﺖ و‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﺳﺎزﻧﺪه ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺧﺮوﺟﻲ ‪PID‬‬
‫در ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت اﻳﺰوﺑﻮﺗﻴﻠﻴﻦ ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻨﺴﻮر ﻧﻴﺰ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬در ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎي ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ‪ 200ppm‬ﺧﺮوﺟﻲ اﻳﻦ ﺳﻨﺴﻮر‬
‫ﺧﻄﻲ اﺳﺖ اﻣﺎ در ﻏﻠﻈﺖ ﻫﺎي ﺑﺎﻻﺗﺮ دﻳﮕﺮ ﺧﺮوﺟﻲ ﺑﺎ ﻏﻠﻈﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻄﻲ ﺗﻐﻴﺮ ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 15‬ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻨﺴﻮر ‪ PID‬از ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ‪200ppm‬‬

‫‪27‬‬
‫ﺷﻜﻞ ‪16‬ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻨﺴﻮر ‪ PID‬از ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ‪400ppm‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ 17‬ﺧﺮوﺟﻲ ﺳﻨﺴﻮر ‪ PID‬از ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ‪4000ppm‬‬

‫‪28‬‬
‫ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮي‬
‫ﺑﺮاي ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﻳﺪ از ﺳﻨﺴﻮر ﻣﺨﺼﻮص آن ﻓﺮاﻳﻨﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد ﺗﺎ ﻣﺸﻜﻠﻲ در ﻏﻠﻈﺖ ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﺪهي ﺳﻨﺴﻮر ﭘﻴﺶ‬
‫ﻧﻴﺎﻳﺪ و ﺑﺘﻮان ﻛﻨﺘﺮل ﻛﺎﻣﻠﻲ روي ﻓﺮاﻳﻨﺪ و ﻳﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺎرت داﺷﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﻨﺴﻮر ﻣﻨﺎﺳﺐ در ﻛﺎرﺑﺮد ﻫﺎي‬
‫ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻤﻞ و ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ ﻃﻮل ﻋﻤﺮ ﺳﻨﺴﻮر و ﻣﺼﺮف و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﺪت زﻣﺎن ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﻳﻲ آن واﺑﺴﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﺳﺎده از ﺳﻨﺴﻮر ﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﺷﻴﻤﺎﻳﻲ و ﺣﺎﻟﺖ ﺟﺎﻣﺪ ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺎزﻫﺎي ﺳﻤﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ‬
‫ﺷﻮد و از ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺴﺘﻲ‪ ،‬ﺣﺎﻟﺖ ﺟﺎﻣﺪ و ﻣﺎدون ﻗﺮﻣﺰ درﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮔﺎزﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺮاق و از ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎي ﻓﺘﻮﻳﻮﻧﻴﺰاﺳﻴﻮن‬
‫در ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت آﻟﻲ ﻓﺮار اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫‪29‬‬
‫ﻣﺮاﺟﻊ‬

1. “Gas detection handbook”, MSA The safety handbook.

2. Jack Chou, “Hazardous Gas Monitors: A Practical Guide to


Selection, Operation, and Applications”, McGraw-Hill Professional

30