3.3.

TH C CH T VÀ Ý NGH A CU C CÁCH M NG TRONG TRI T H C DO MÁC VÀ NGGHEN TH C HI N S ra i tri t h c Mác t o nên s bi n i có ý ngh a cách m ng trong l ch s phát tri n tri t h c c a nhân lo i. * Mác và ngghen ã k th a m t cách có phê phán nh ng thành t u c a t duy nhân lo i, sáng t o nên ch ngh a duy v t tri t , không i u hoà v i ch ngh a duy tâm và phép siêu hình. * Tri t h c Mác ã kh c ph c s tách r i th gi i quan duy v t và phép bi n ch ng trong l ch s phát tri n c a tri t h c, Mác ã làm cho ch ngh a duy v t tr nên hoàn b và m r ng h c thuy t y t ch nh n th c gi i t nhiên n ch nh n th c xã h i loài ng i, ch ngh a duy v y l ch s c a Mác là thành t u v i nh t c a t t ng khoa h c 1 . ó là cu c cách m ng th t s trong tri t h c xã h i, y u t ch y u c a b c ngo t cách m ng mà Mác và ngghen ã th c hi n trong tri t h c. V i s ra i c a tri t h c Mác, vai trò xã h i c a tri t h c c ng nh v trí c a tri t h c trong h th ng tri th c khoa h c c ng bi n i. Các nhà tri t h c ã ch Gi i thích th gi i b ng nhi u cách khác nhau, song v n là c i t o th gi i 2 . Lu n i m ó c a Mác nói lên s khác nhau v ch t gi a tri t h c c a ông v i các h c thuy t tri t h c duy v t tr c Mác. Mác khâm ph c và ánh giá r t cao ch ngh a vô th n chi n u c a các nhà duy v t Pháp th k XVII XVIII. Song, khuy t i m ch y u c a m i h c thuy t duy v t tr c Mác là ch a có quan i m úng n v th c ti n và ch a thoát kh i quan i m duy tâm v l ch s xã h i. Tri t h c Mác ã kh c ph c c nh ng h n ch ó, i t i ch ngh a duy v t l ch s làm cho ch ngh a duy v t tr thành tri t . * Tri t h c Mác là th gi i quan khoa h c c a giai c p công nhân, giai c p ti n b và cách m ng nh t, m t giai c p có l i ích phù h p v i l i ích c b n c a nhân dân lao ng và s phát tri n xã h i. S k t h p lý lu n c a ch ngh a Mác v i phong trào công nhân ã t o nên b c chuy n bi n v ch t c a phong trào t trình t phát lên t giác. * Vai trò cách m ng to l n c a tri t h c Mác c nâng cao còn vì s th ng nh t tính khoa h c v i tính cách m ng trong b n thân lý lu n c a nó. S th ng nh t h u c ch ngh a duy v t v i phép bi n ch ng làm cho tri t h c mácxít mang tính cách m ng sâu s c nh t. S c m nh c i t o th gi i c a tri t h c mácxít chính là s g n bó m t thi t v i cu c u tranh cách m ng c a giai c p vô s n cách m ng, v i qu n chúng nhân dân ông o, nh ó lý lu n tr thành l c l ng v t ch t . Mác và ngghen ã xây d ng lý lu n tri t h c c a mình trên c s khái quát các thành t u c a khoa h c t nhiên và khoa h c xã h i. S phát tri n m nh m c a khoa h c ngày nay càng ch ng t s c n thi t ph i có t duy bi n ch ng duy v t và, ng c l i, ph i phát tri n lý lu n tri t h c c a ch ngh a Mác d a trên nh ng thành t u c a khoa h c hi n i. 1 V.I.Lênin: Toàn t p, Nxb.Ti n b , Mátxc va, 1980,t23, tr53 2 C.Mác- ngghen: Toàn t p, Nxb.Chính tr qu c gia, Hà n i, 1995, t.3, tr.12

LÊNIN PHÁT TRI N TRI T H C MÁC V.xã h i ra sao? và N i dung kinh t c a ch ngh a dân tuý và s phê phán trong cu n sách c a ông Xt ruvê v n i dung ó. c th c hi n ch y u trong nh ng n m t 1914 n n m 1915.4.g m nh ng ghi chép và nh n xét c a Lênin khi c các tác ph m c a nhi u nhà tri t h c.I. c nâng lên m t trình m i. Tinh th n sáng t o c a t duy bi n ch ng c ng ã giúp cho Lênin có nh ng óng góp quan tr ng vào kho tàng lý lu n c a ch ngh a Mác v tri t h c xã h i nh v n nhà n c.1924) ã v n d ng sáng t o h c thuy t c a Mác gi i quy t nh ng v n c a cách m ng vô s n trong th i i ch ngh a qu c và b c u xây d ng ch ngh a xã h i. nh t là tri t h c Hêghen. siêu hình c a nh ng ng i theo ch ngh a Makh mà còn b sung. V. nh t là nh ng phát minh v i n t và c u t o nguyên t ã làm o l n c n b n quan ni m v th gi i c a v t lý h c c i n. * Tác ph m Bút ký tri t h c .I. cho th y ông c bi t quan tâm nghiên c u v phép bi n ch ng. ã có nh h ng r t l n t i ti n trình cách m ng n c Nga c ng nh trên toàn th gi i. * Nh ng n m cu i th k XIX u th k XX.v Lu n i m c a Lênin v kh n ng th ng l i c a ch ngh a xã h i b t u m t s n c. n c Nga. c bi t là lý lu n v s th ng nh t và u tranh c a các m t i l p. Do v y. Lênin không nh ng b o v ch ngh a Mác kh i s xuyên t c c a nh ng ng i dân tuý mà còn phát tri n. nh Nh ng ng i b n dân là th nào và h u tranh ch ng nh ng ng i dân ch . Ph ng pháp c a Lênin trong vi c phân tích cu c kh ng ho ng v t lý có ý ngh a h t s c quan tr ng i v i s phát tri n c a khoa h c t nhiên h i ó và cho n c ngày nay.Lênin (1870 .56Ch ng 3: S ra i và phát tri n c a tri t h c Mác-Lênin 3. cách m ng b o l c. V i nh ngh a c a Lênin v v t ch t v i tính cách là m t ph m trù tri t h c. 57Ch ng 3: S ra i và phát tri n c a tri t h c Mác-Lênin . phát tri n ch ngh a duy v t bi n ch ng và duy v t l ch s d a trên s phân tích. v. chuyên chính vô s n. d n t i cu c kh ng ho ng v t lý . khái quát nh ng thành t u khoa h c m i nh t. Lênin ã v ch tr n b n ch t ph n cách m ng. ch ngh a duy v t Mác xít nói riêng. th m chí m t n c riêng l . ch ngh a duy tâm trong ó có ch ngh a Makh (m t th ch ngh a duy tâm ch quan). * Trong nh ng tác ph m l n ban u c a mình. ông ã phê phán quan i m duy tâm ch quan v l ch s c a nh ng nhà dân tuý. Lênin ã ti p t c khai thác cái h t nhân h p lý c a tri t h c Hêghen làm phong phú thêm phép bi n ch ng duy v t. trong tác ph m Ch ngh a duy v t và ch ngh a kinh nghi m phê phán xu t b n n m 1900. làm phong phú thêm quan i m duy v t l ch s . sau th t b i c a cu c cách m ng 1905-1907. nhi u v n c n b n c a nh n th c lu n Mácxít ã c làm sâu s c thêm. tr c h t là khoa h c t nhiên th i ó. Ông ã có óng góp to l n vào s phát tri n lý lu n c a ch ngh a Mác nói chung. trong l nh v c khoa h c t nhiên ã có nh ng phát minh l n mang tính v ch th i i . L i d ng tình hình ó. lý lu n v ng ki u m i. gi danh ng i b n c a dân c a b n dân tuý Nga vào nh ng n m 90 th k XIX. tri t h c Mác nói riêng. c rút ra t s phân tích quy lu t phát tri n không u c a ch ngh a t b n. t n công ch ngh a duy v t nói chung. Lênin không ch phê phán quan i m duy tâm. nh ng ng i theo ch ngh a Makh vi n c b o v ch ngh a Mác . nh t là lý lu n v hình thái kinh t xã h i c a Mác. nh ng th c ch t là xuyên t c tri t h c Maxcít.

tri t h c Mác . t ng k t nh ng kinh nghi m th c ti n.Lênin t sau khi Lênin m t n nay di n ra trong nh ng i u ki n m i.Lênin và c g i là tri t h c Mác .I. ph ng pháp c a ch ngh a MácLênin nh ch t ch H Chí Minh nói. xây d ng ch công h u là m t quan i m c b n mang tính nguyên t c c a ch ngh a xã h i khoa h c. b o v ch ngh a Mác.Lênin nói chung. Chính vì th mà m t giai o n m i trong s phát tri n c a ch ngh a Mác nói chung. song. Ho c v n k ho ch hoá trong vi c qu n lý n n s n xu t c a xã h i xã h i ch ngh a: các nhà kinh i n c a ch ngh a xã h i khoa h c ã t ng nh n m nh vai trò c a k ho ch hoá. Tri t h c Mác . ho c ít ra ã xa r i h c thuy t c a Mác. ng th i. V i t cách là m t b ph n h p thành. Lênin không ch phê phán không khoan nh ng i v i m i k thù c a ch ngh a Mác. ng th i là c s lý lu n chung c a ch ngh a Mác Lênin . xóa b ch t h u. Th c ti n xây d ng ch ngh a xã h i l i làm n y sinh hàng lo t v n c n c gi i áp v m t lý lu n mà i u ó không h có trong di s n lý lu n c a các nhà kinh i n. xã h i xã h i ch ngh a.LÊNIN TRONG I U KI N TH GI I NGÀY NAY S phát tri n c a tri t h c Mác . 3. không ch p nh n m i th bi u hi n c a ch ngh a giáo i u. có khi Lênin ã ph i thay i m t cách c n b n i v i m t quan ni m nào ó c a mình v ch ngh a xã h i.5. tri t h c Mác .Lênin c truy n bá m t cách r ng rãi và thu n l i. qu n lý n n s n xu t trên ph m vi toàn xã h i. Lênin ti p t c có nh ng óng góp m i quan tr ng vào vi c phát tri n tri t h c Mác. Ph i ch ng trong ch ngh a xã h i ch có s h u cá nhân i v i t li u sinh ho t mà không có s h u cá nhân i v i t li u s n xu t?. xem chân lý là c th .Trong khi lãnh o công cu c xây d ng nh ng c s ban u c a ch ngh a xã h i.Lênin nói riêng.n n t ng và kim ch nam cho hành ng c a các ng c ng s n . ông ã nêu lên nh ng m u m c v s th ng nh t gi a tính ng v i yêu c u sáng t o trong vi c v n d ng lý lu n c a ch ngh a Mác. V i tinh th n bi n ch ng duy v t. nh ó hi u c quy lu t. ng th i.Lênin không ch trang b th gi i quan và ph ng pháp lu n khoa h c mà còn góp ph n tích c c vào vi c trau d i n ng l c t duy lý lu n cho ch th xây d ng xã h i m i. quan i m. ph ng châm. mà còn k ch li t phê phán nh ng ng i nhân danh lý lu n c a Mác trên l i nói nh ng th c t là ch ngh a xét l i. th c ti n xây d ng ch ngh a xã h i ã cho th y tính ch t ph c t p trong vi c nh n th c và gi i quy t v n này. V N D NG V PHÁT TRI N TRI T H C MÁC . b c i c th thích h p c a cách m ng xã h i ch ngh a. Lênin chú tr ng t ng k t kinh nghi m th c ti n cách m ng và d a vào nh ng thành qu m i nh t c a khoa h c b sung. ch ngh a Mác . Trong các n c xây d ng ch ngh a xã h i. Ch ng h n. nh ra c ng l i. tri t h c Mác nói riêng ã g n li n v i tên tu i c a V. Vì v y ph i th c hi n k ho ch hoá nh th nào không d n n tình tr ng t p trung quan liêu? . nh n 58Ch ng 3: S ra i và phát tri n c a tri t h c Mác-Lênin m nh vai trò c a nhà n c trong vi c t ch c.Lênin óng vai trò quan tr ng không th thi u c trong s phát tri n c a th c ti n xây d ng xã h i m i v i nh ng thành t u to l n không th ph nh n c. i u ó òi h i các ng c ng s n ph i bi t dùng l p tr ng. có nh h ng sâu r ng trong qu n chúng và trên m i m t c a i s ng xã h i. phát tri n di s n lý lu n mà Mác và ngghen l i.

Ti n b . Chúng ta bi t r ng. do i u ki n l ch s c ng nh do sai l m ch quan gây nên. tìm ra nh ng hình th c c a s phát tri n y. c a t duy lý lu n nói riêng. Mátxc va 1976 t. Vì v y. Nh ng h n ch . Th c ti n ã ch ng t . tr. ngh a là v n gi nguyên c tính ch y u c a nó là: bi n nh ng viên ch c. c i m c a th i i ngày nay là s t ng tác gi a hai quá trình cách m ng . công b c c a xã h i . là m t trong nh ng nhi m v c u thành c a cu c u tranh vì cách m ng xã h i 2 c a quá trình i m i h th ng chính tr c a ch ngh a xã h i hi n nay nói riêng. Lênin càng th y rõ nguy c làm suy s p ch Xô vi t b i t quan liêu và tính ch t khó kh n ph c t p c a vi c phòng ch ng t n n này.cách m ng khoa h c công ngh và cách m ng xã h i. K nguyên khoa h c và k thu t c ng làm n y sinh nh ng v n mang tính nhân lo i ph bi n. n l t mình. phát tri n dân ch n cùng. nh ng khuy t t t c a ch ngh a xã h i hi n th c. c ng c ph n ánh vào t duy lý lu n. Ngày nay.95 1 2 Sách ã d n. S ra i các công ty c ph n t cu i th k tr c ã c Mác xem là hình thái quá t ph ng th c s n xu t t b n ch ngh a sang ph ong th c s n xu t t p th . yêu c u b sung và phát tri n lý lu n c a tri t h c Mác .I Lênin: Toàn t p. Nxb.Các nhà kinh i n ã th y rõ nguy c quan liêu hoá b máy nhà n c dù ó là nhà n c ki u m i. V. h n bao gi h t. mà c d i ch c ng hoà dân ch . c ch qu n lý kinh t và qu n lý xã h i mang tính ch t t p trung quan liêu là tr l c to l n v i s phát tri n n ng l c sáng t o c a con ng i. theo Lênin. Th c t ã ch ng t . ch ngh a ch quan trong t duy chính tr và b nh giáo i u trong công tác lý lu n là tr l c tr c ti p và ch y u i v i s phát tri n t duy lý lu n. Mác r t chú ý nh ng bi n pháp c a Công xã Pari mà ông cho là có th ng n ng a tình tr ng ó m t cách h u hi u. t33. nh ng c quan c a mình thành nh ng ông ch ng trên u xã h i 1 . ã t o nên s bi n i r t n ng ng c a i s ng xã h i. em thí nghi m nh ng hình th c y trong th c ti n. ó là hi n th c khách quan v t kh i gi i h n nh n th c ch t h p c a t duy không bi n ch ng.95 3 . ch ngh a ch quan và duy ý chí không nh ng ã d n n nhi u sai l m khuy t i m nghiêm tr ng trong xây d ng ch ngh a xã h i mà còn là tr ng i cho vi c phát tri n lý lu n. là s th tiêu t b n v i t cách là s h u t nhân trong nh ng gi i h n c a b n thân ph ng th c s n xu t t b n ch ngh a 3 . tr. s l c h u lý lu n ã tr thành m t trong nh ng nguyên nhân d n n s kh ng ho ng c a ch ngh a xã h i.33.Lênin là r t c p thi t. T kinh nghi m lãnh o Nhà n c Xô vi t. nhà n c v n là nhà n c. Song. chi ph i quá trình phát tri n c a tri t h c. Trong nh ng i u ki n ó. quá trình t o ra nh ng ti n c a ch ngh a xã h i di n ra trong các xã h i t b n ch ngh a phát tri n c y m nh nh m t xu h ng khách quan. ngghen luôn luôn nh n m nh r ng không nh ng d i ch quân ch .

Hi u bi t các quy lu t chung nh t c a hi n th c khách quan s giúp nghiên c u có k t qu quy lu t c thù. Tr c h t. C thành công c ng nh th t b i trong quá trình i m i. c i t ch ngh a xã h i ch ng t s c n thi t ph i kiên quy t u tranh ch ng ch ngh a xét l i. K T LU N Sáng t o ra ch ngh a duy v t bi n ch ng. Ch ngh a ch quan và b nh giáo i u còn d n n s v n d ng lý lu n theo l i ch ngh a chi t trung. ph i th m nhu n th gi i quan duy v t và ph ng pháp bi n ch ng khoa h c c a nó. Nh v y.Lênin.Lênin 2 . S th ng nh t gi a tri t h c Mác-Lênin v i các khoa h c c th là m t m b o cho vi c h c t p mang tính tích c c. Th c ti n cu c u tranh b o v nh ng thành qu mà ch ngh a xã h i ã giành c.v.Lênin càng tr nên c p bách.Lênin. nh ng quan i m xuyên t c. nó không a ra c m t quan ni m nào hoàn ch nh và cách m ng v quá trình phát tri n c a xã h i 1 . m i xu h ng c a s phát tri n.Lênin ph i c th c hi n thông qua t ng k t kinh nghi m th c ti n. r i vào ch ngh a xét l i. m i nh h ng có tính ch t mâu thu n.Lênin c a ch ngh a c h i.25.Sách ã d n. b i vì th ng nh t gi a lý lu n và th c ti n là m t nguyên t c c n b n c a ch ngh a Mác . òi h i các ng c ng s n ph i n m v ng lý lu n c a ch ngh a Mác . Mu n v y. N u không có quan i m duy v t bi n ch ng v i s ng xã h i thì không th t o ra c kinh t h c chính tr nh m t khoa h c.Lênin. Vi c tìm gi i pháp cho nh ng v n c a ch ngh a xã h i c ng nh vi c b sung và phát tri n lý lu n tri t h c c a ch ngh a Mác . v.673 59Ch ng 3: S ra i và phát tri n c a tri t h c Mác-Lênin S kh ng ho ng c a ch ngh a xã h i làm cho yêu c u phát tri n tri t h c Mác . Mác và ngghen ã làm bi n i c n b n m i quan h gi a tri t h c v i các khoa h c khác. tr. vi c t ng k t th c ti n l i ph i c th c hi n theo ph ng pháp khoa h c Mácxít.Lênin có ý ngh a th gi i quan và ph ng pháp lu n to l n i v i các khoa h c c th . Có nh v y m i có th làm sáng t nh ng i u ng nh n. Chúng ta không th i m i thành công n u xa r i l p tr ng c a ch ngh a Mác . ph nh các giá tr c b n c a h c thuy t Mác . sáng t o các môn khoa h c chuyên ngành c a sinh viên. 1 . nh t là công cu c u tranh b o v a s nghi p xây d ng ch ngh a xã h i v t qua thách th c to l n hi n nay và ti p t c ti n lên. ng th i ph i kh c ph c b nh giáo i u trong vi c v n d ng lý lu n c a ch ngh a Mác . t. Trong vi c xuyên t c ch ngh a Mác theo cách c h i ch ngh a thì vi c dùng ch ngh a chi t trung xuyên t c phép bi n ch ng là d ánh l a qu n chúng h n c . Tri t h c Mác. nh ng k th c. nh ng v n c a ch ngh a xã h i do quá trình i m i t ra không th gi i thích c ch b ng lý lu n tri t h c và b n thân t duy tri t h c c ng c n ph i c im i phát tri n. nó làm cho qu n chúng t a h nh c tho mãn..Lênin. phát tri n lý lu n tri t h c mácxít và i m i ch ngh a xã h i trong th c ti n là m t quá trình th ng nh t. mà ó l i là cách xuyên t c ch ngh a Mác . i u ó úng c khoa h c t nhiên và khoa h c xã h i. ng nhiên. nó làm ra v xét n m i ph ng di n c a quá trình. không th hi u c nh ng m t khác nhau c a i s ng xã h i.

8. t. Hà n i.Sách ã d n. Nxb Chính tr qu c gia. t. 1996.33. tr 27 2 HCM: Toàn t p. tr.496 60Ch ng 4: V t ch t và ý th c .