You are on page 1of 6

Fakultet za pravne i poslovne studije Menadžment u poslovno – civilnoj bezbednosti SEMINARSKI RAD

:

PUT SVILE
Mentor: Boris Kršev Učenik: Jelena Rašić Niš, 2010.

Uvod
Put svile je naziv za mrežu karavanskih puteva čiji glavni cilj je bio povezivanje sredozemlja s istočnom Azijom. Naziv Put svile nastao je u nedavnoj prošlosti, krajem XIX veka. Opisujuci trgovačke puteve izmedju Kine, centralne Azije i Zapada, geograf Ferdinand fon Rihthofen upotrebio je složenicu "Seidenstrassen", ali se pri tome nije ni potrudio da je objasni. Od tada je nazivom "Put svile" označavan skup trgovačkih puteva izmedju Kine i Zapada, sto je bila podesna oznaka iza koje se krila složena stvarnost. Ovaj izraz je usvojen kako na Zapadu, tako i u Kini i Japanu. Prenošena raznim putevima, svila je postala simbol veze izmedju Istoka i Zapada, tvorac raznih mitova i legendi, iza kojih se ponekad skrivalo i prenošenje nekih drugih proizvoda. Put svile bio je isto toliko i put zacina, caja, hartije ili porculana. U obrnutom smeru, to je bio i put lucerke i grozdja, stakla i tamjana. To je, razume se, bio i put budizma i nestorijanstva. Pa ipak, taj splet puteva dobio je ime po svili, zato sto je ona bila izuzetno skupocen materijal. Doista, ona je bila prvi artikal koji je počeo da se koristi u razmeni uspostavljenoj izmedju Kine i njenih suseda na severu i zapadu. Ona je, u stvari, predstavljala danak koji su Kinezi placali susednim nomadskim narodima kako bi obezbedili mir, izbegli njihove pljačkaske pohode i uništavanje vlastitih useva. Zahvaljujuci uzastopnim razmenama viškova, svila je vremenom postala veoma trazen artikal cak i u Rimskom Carstvu. Proizvodnja svile je imala veoma važno mesto u ekonomiji mnogih zemalja u ranijim vekovima, kada su svila i začini dolazili u Zapadnu Evropu sa Dalekog istoka, imajući važnu ulogu u međunarodnim odnosima. U očima Zapada, svila je uvek bila simbol istočnih kultura. Prenošenjem svile i začina karavanima od Kine do Evrope, stvoreni su čuveni putevi svile. U srednjem veku, transportni karavani polazili su od današnjeg grada Ksijana u Kini, preko grada Kašgara u Uzbekistanu, zatim su se preko avganistanskih visoravni spuštali do Persijskog mora. Put se odatle račvao u dva pravca: jedan je išao do Anadolije preko Irana, a drugi preko planina Karakorum, pa se tako u Evropu stizalo preko Trakije ili morem od Anadolije. U ovim ekonomskim transakcijama razvila se čitava mreža puteva koja se održavala vekovima. Hiljade kilometara karavanskih puteva, kojima su transportovani svila, porcelan, hartija, začini i nakit, omogućio je kulturnu razmenu između kontinenata i vremenom je dobio naziv “Put svile”. U antici nije bilo mnogo dodira između Evrope i Azije. Trgovačka carstva Feničana i Grka bila su usresredjena na Sredozemno more. Kinezi su imala vlastita trgovačka središta u istočnoj Aziji. Između ta dva kontinenta protežu se pustinje, planine i sušne visoravni središnje Azije. Kinezi su bili poznati po majstorstvu u izradi prekrasnih svilenih tkanina. Nekolicina odvažnih trgovaca uputila se na dugo putovanje od Evrope do Kine putem poznatim kao Put svile. Od kineskih su trgovaca kupili bale svile i ponijeli ih sa sobom natrag u Evropu. Postoje zapisi o tome kako se kineska svila prodavala u grčkom gradu Ateni već 550. godine p.n.e.

godine p. Postoje i dva morska puta svile. godine. U 13. a slavnija. u Kini je izbio građanski rat i barbarski osvajači i nomadi iz središnje Azije pregazili su Put svile. Rimljani su nadzirali Evropu. a Kušani su dominirali središnjom Azijom. sledio Kineski zid. Istraživali ta prostrana područja koja je Aleksandar osvoji. ali je mnoštvo različitih dobara putovalo putem svile u oba pravca. Put svile i danas delomično postoji. koje se prostiralo sve do središnje Azije. astronomija. te se potom kroz grad Antioh u južnoj Anatoliji (danas u Siriji) nastavlja do Mediterana ili pak kroz Levant u Egipat i severnu Afriku. I ona je pomogla razvoju međunarodne trgovine i veza. i 14. Parti su vladali Perzijom. godine p. veku ponovno je oživljen. u to je vreme i Marco Polo njime putovao u Kinu. Takođe se preko Indijskog okeana. odakle se brodovima išlo preko Mediterana. Kina se prvi put ujedinila 221. Na severu je stizao do istočne Evrope i Krimskog poluostrva.n. prolazio rubom pustinje Takla Makan. i to preko velikog broja posrednika.Dve stotine godine kasnije. Svila je uzrok razvitka velikog trgovačkog puta nazvanog Put svile i tako je doprinela i bržem razvijanju međusobno odaljenih civilizacija putem razmene naučno-tehnoloških dostignuća obeju civilizacija (papir.400 km. Mnogi poznavaoci. Malo je ljudi putovalo celom rutom. Put svile bio je važan i stoga što je povezivao različita azijska carstva. kalendar. Put svile je postajao sve nesigurniji i neprohodniji. pre svega istoričari.n. Prvi je od kineske centralne provincije Sičuan preko Juanan. tada su se nalazila carstva različitih vladara duž Puta svile.e. putovala su uglavnom dobra. . Nedugo nakon raspada Aleksandrovog Carstva veze između Evrope i Azije postale su opet čvrste. i naučili su mnogo o njima. zatim preko Indije do Istočne Afrike. Put svile. zatim kroz reku Jiluovadi do Burmu. Redovnik po imenu Fa Hsien posetio je Indiju i Šri Lanku 399.). Kretao je iz Čangana. Budhistički redovnici preneli su svoju veru iz Indije u Kinu oko 100. Kontinentalni deo Puta svile zapravo se delio na sjeverne i južne rute. odakle je preko Crnog mora i Balkana završavao u Veneciji. Naime. između Egipta i Indije. godine veze između Istoka i Zapada su prekinute. krenuli su s njim na taj pohod. čime su ojačavale religijske i trgovačke veze među njima. kralj Aleksandar Makedonski krenuo je u osvajanje velikog Perzijskog Carstva. kompas. južna ruta je kroz Turkistan stizala do Mezopotamije i Anatolije. Ovaj morski put je stvoren za vreme kineske dinastije Song. mehanika. itd. 450. barut. odvijala bujna pomorska trgovina. kao asfaltirana autocesta koja povezuje Pakistan i autonomnu pokrajinu Sinkiang Uighur u Kini. prolazio preko Avganistana i dolazio na Levant. otputovao je u središnju Aziju 138. mreža trgovačkih puteva duga čak 6.matematika. dvorski službenik. Međutim. Put svile se deli na kopneni i morski put. Potiče iz Kine i nekoliko vekova je bila glavni trgovački adut kineskih dinastija. u stvari je karavanska staza. zatim kroz Ćindun do Indije. Retki su rimski trgovci posetili Kinu. Drugi morski put bio je počev od južnog kineskog grada Guangdžou brodom kroz malaški moreuz. godine veze te su oslabile. prema severozapadu. a kroz reku Henhe na kraju do Irana. Kineski istraživači su putovali u susedne zemlje. penjao se uz planine Pamira. S postupnim opadanjem moći Rima u Aziji i jačanjem arapske sile na Levantu.e. godine. Chang Chien. No. do Šri Lanke. Ta četiri carstva protezala su se duž celoga Puta svile i tokom više od 400 godina trgovina između Istoka i Zapada se neometano odvijala. do 400. Stara trasa Puta svile inspirirala je Ujedinjene narode na izradu nacrta transazijskog autoputa. Svila Svila je prirodno tekstilno vlakno koje se dobija od čaure svilene bube .

U razdoblju "pet dinastija" unutrašnja stabilnost dinastije Tang nije se mogla održati. Bizant ostaje glavno trgovište za robu sa istoka. Te veze nisu bile kontinuirane.-87. koji ih je mogao stati glave. i time osiguravaju pristup putu svile. p.) kada ona oduzima Perzijancima prevlast na putu svile. Vuova vojska zauzela je Pamir i Fargonu. Trgovina putom svile je procvala. dovodi pod svoju kontrolu velike delove središnje Azije kao i Tamirsku zavalu. osvajajući brojne susedne države. kada su dva nestorijanska monaha prokrijumčarila jajašca svilene bube vizantijskom caru Justinijanu u Carigrad. Proizvodnja svile na zapadu je omogućena tek 552. Grčki filozofi su smatrali da svila raste na drvetu. do 3000. Bizantinci uspevaju vratiti delove svojih ranijih poseda u Aziji. odvijale su se uglavnom preko posrednika i uvijek nanovo bile prekidane i na duže vreme kada su trgovina. promet i razmena informacija bili ometani.n. pa susedni narodi ponovo napadaju karavane. pa trgovina s dalekim Istokom ponovo oživljava. i time su mogli biti otvoreni putovi između Kine i Zapada. Drugi car dinastije Tang.e.-907. Odlučujući doprinos direktnom povezivanju Azije i Evrope dali su Mongoli u 13.) (dinastija Han) carstvo se gotovo udvostručilo. a u glavni grad carstva Han dolaze luksuzna roba i putnici sa Zapada. omogućavale diplomatske kontakte i doprinosile spoznajama o drugim kulturama. naše ere. Nastanak i istorija puta Još u najstarija vremena postojale su veze između Kine i Evrope. Dok je sad istočni deo puta bio relativno siguran. Njegove vojske prodirale su daleko na sever. Na opasnosti na granicama reagovao je osvajanjem neprijateljskih područja.Počeci proizvodnje svile datiraju od 6000. Avgust uspijeva diplomatskom spretnošću sklopiti na neko vreme mir s Partima. Zasnivale su se na razmeni trgovačke robe. Poduhvat. veku. Put svile doživljava novi procvat u vreme dinastije Tang (618. U vreme vladavine cara Han Vua (141. Zbog velike vrednosti Kinezi su pod pretnjom smrtne kazne čuvali tajnu svile. uspeo je tako što su jajašca sakrili u bambusove štapove. jug i zapad. Pobeda nad Čing-nuima donela mu je konačnu kontrolu nad središnjom Azijom. pne. Tang Taizong. dugi sukobi između Rimljana i Parta pretili su da zapadni deo puta svile pretvore u bojno polje. što čini i zapadni deo ceste sigurnijom. Odlučujuća politička pretpostavka za potpuno otvaranje istočnog kraja puta svile bila je kineska ekspanzija prema zapadu. Mongolska osvajanja omogućila su razdoblje redovnih i raznovrsnih .

Od sredine 16. Mongolsko carstvo nije bilo dugovečno. Iz Kine prema Evropi prevoženi su pre svega krzno. Karavane koje su išle prema Kini nosili su. Gradnja putova. Trgovina Za Zapad je svila bila najvažnija trgovačka roba koja je prolazila Putom svile. S porastom ekspanzije evropskih pomorskih sila na početku novog doba put svile konačno gubi značenje. ljudi i znanja. zlato. potaknuta otkrićem velikih nalazišta nafte u tim područjima. Trgovinu putom svile zamenjuju brodovi. U to vreme ponovo dolazi do intenzivnog porasta razmene roba. Tako je putem svile u Kinu i Japan došao i budizam i tu postao prevladavajuća religija. milenijuma pre Hrista. Čim bi u novoosvojenim područjima osigurali red i stabilnost. veka. Pored svile. divljim područjima koja se industrijaliziraju. Proizvodnja svile u količinama dostatnim i za izvoz razvila se tek završetkom "vremena posvađanih carstva" u 3. S vremenom. Od vremena dinastije Song Evropljani su bili jako ograničeni u trgovanju s Kinom. pa i u slučajima kad su putnici bili iz zemalja čiji vlastodršci nisu priznavali mongolsku vlast. Koristili su se. koju kasnije preuzima Španjolska. Trajno opadanje značenja puta svile počelo je još u vreme dinastije Song. Tek 1514. iako je istočni dio pod vladavinom Kublaj kana ostao stabilan duže vreme. Na pomorskim putovanjima nije bilo opasnosti dugih kopnenih putovanja i troškova za posrednike. Međukontinentalna razmena putem svile Putom svile nisu se kretale samo robe kao začini. drago kamenje i staklo. olakšala je pristup tim neprilaznim. 1368. Ponovo se otvaraju trgovinski putevi. počinje raspadanje tog divovskog carstva. Razvoj tkanja svile može se pratiti unatrag sve do 2. Mongoli su uspostavljali kontakte sa strancima. Kina izvlači najveću dobit od evropskih kolonija u novom svetu (Amerika). se u Kini prekida vladavina stranaca dolaskom na vlast dinastije Ming koja je zastupala agresivnu politiku prema mongolskim plemenima. Već 1262. između ostalog. bronza. afrodizijake. Usled toga nastaju nova trgovinska središta u jugoistočnoj Aziji. kako je dokumentirano na jednoj kamenoj ploči u današnjem Xi'anu. stoleću prije . nego i kao lekove. parfeme ali i za pripremu "čarobnih napitaka". i menjao je više puta vlasnike pre nego što bi stigao na krajnje odredište. lak i gvozdje. U najnovije vreme put svile ponovo dobija na značenju. Portugalci stižu do Kine i brzo uspostavljaju živu trgovinu. Usprkos miru u vreme vladavine Mongola tim područjima. kako bi se u Kini kupila roba za Europu. I hršćanstvo je tim putem došlo do tadašnjeg glavnog grada. bili su gostoljubivi prema stranim putnicima. Uz put. belokost. ne samo kao začine. keramika. deo tih dobara zamenjivan je. a postaju značajni i za turizam. a poticaj tom padu dao je porast kineske pomorske trgovine kao i velike carinske dažbine koje su zahtevali Arapi. svila. svila je ipak bila najvažniji kineski proizvod. Celi put je upravo i dobio ime po tom proizvodu. jer su osim svile tim trgovačkim putem razmenjivane i druge robe. a od njih kasnije i u Europu stigli znanje o papiru i barutu. Oko 70% tamo dobijenih plemenitih kovina prebacivalo se u Kinu. žad. anestetike. to ime iskrivljuje stvarnost trgovine. No. sve do noveg vremena su vrlo važna roba za razmenu sa jugoistočnom Azijom bili začini. Duž puta svile su do Arapa. Sa trgovinom su putovale i religije i kulture. Kineski nacionalizam je ponovo oživeo. U vreme pomorske ekspanzije jedan od glavnih ciljeva bio je ponovo otkriti morski put do bajkovitog Kitaja (Kina). trgovina duž puta svile nikada više nije dosegla obim kao u vreme Tang dinastije.kontakata. No. Usprkos svojoj ogromnoj želji za osvajanjem i vlašću. brodovi trgovinskih kompanija zamenjuju put svile kao vezu sa istočnom Azijom za nabavku luksuzne robe i umetničkih predmeta za plemstvo u Evropi. a kineski trgovci svojim džunkama dolaze do Indije i Arabije. staklo i porculan.

Nakon Muhamedove smrti 632. Tako je na primer severnim putem budizam stigao iz Indije u Kinu i Japan. Uskoro zapadni kraj puta svile. Skromnu količinu ovog skupocenog materijala mogli su si priuštiti tek najbogatiji. Širenje vera putem svile Naročito dugotrajno dobro koje se širilo putom svile bile su vere. kulturnih dobara i ideologija događala se manje smišljeno i sporije od razmene roba. Od Kine do Egipta razbojnici su napadali karavane na najužim mjestima puta. rimski gornji sloj izražavao je povećanu "glad" za svilom. a kasnije Sasanidi. islam se brzo širi Arabijom. Nakon osvajanja Perzijskog carstva nastavlja se prodiranje islama prema istoku. religiozne ideje. verojatno i najveći. godine. uglavnom u vreme Severne Vei dinastije u 4. otimajući im robu. bilo je kulturno oružje s kojim se moralo računati. diplomatskih ili misionarskih razloga. poticali su kulturnu razmenu između različitih društava. političkih. U vreme Avgustovog mira. bilo iz komercijalnih. Iako hršćanstvo nije nikada postalo prevladavajuća vera u središnjoj i istočnoj Aziji. Zbog toga je carstvo Han dodeljivalo karavanama posebnu vojnu pratnju. Pesme. a onda sve to pokrenuti. hemijski procesi kao destilacija i efikasnija konjska oprema i jahaći stremen proširili su se Azijom. ali bez vojnog osvajanja ili političke apsorpcije. filozofski nazori kao i saznanja razmenjivala su se između putnika. Razmena kultura i tehničkih novosti Razmena tehničkih dostignuća. Organizacija međukontinentalne trgovine bila je vrlo zahtevna. Putem svile širili su se i zoroastrizam i manihejstvo. kao proizvodnja papira i stampanje knjiga. Kini i Bengalu te kasnije i u Indoneziji nastaju muslimanske zajednice. poreklom iz središnje Azije. a i produžili su kineski zid uz karavanski put. Kao prevozno "sredstvo" veliki.sa manjim izuzecima . Trebalo je na jednom mestu okupiti hiljadu životinja. priče. I u središnjoj Aziji. veku. veliki broj goniča i tone trgovačke robe. U početku se širi gradovima duž puta svile. Trgovina se odvijala preko više posrednika. Širenje hršćanstva bilo je puno skromnije u poredjenju sa islamom koji je daleko nadmašio sve druge religije. Daleka putovanja svih vrsta. htelo se oponašati bogati stil života Dalekog istoka.bilo je moguće tek s početkom sasanidskog carstva u 3. dolazi pod islamsku kontrolu. kad je i zapadni deo puta svile bio siguran. kao purpur i staklo ubrajala se u luksuznu robu Rimskog carstva. začinima i draguljima. U to vreme je svila bila veoma redak materijal na Zapadu. a u sledećih sto godina osvaja jednu po jednu stare rimske provincije: prvo Siriju. Njihova prednost pred jednogrbim je ta što su manje osetljive na temperature a imaju i zimsko krzno. poteklo od grčkog teologa Nestorija. a time i kontrola ukupne transazijske trgovine. a kasnije i u njihovoj širu okolini. oboje persijskog porekla . Značajne tehnike. u središnjim delovima Azije razmenom su dominirala pre svega nomadska plemena. Trgovci obično nisu putovali celim putem da bi prodali robu. put svile korišcen je za prodiranje do kineskih granica. Dok su zapadni deo puta svile dugo kontrolirali Parti. zatim Egipat pa celu severnu Afriku. Veliki problem je bila sigurnost trgovačkih puteva. veku. Tim osobinama su dobro prilagođene obielezjima kontinentalne klime koja vlada stepama i brdskim područjima s velikim visinskim razlikama. značaj imale su dvogrbe kamile.Hrista. Širenje hršćanstva istočno od Male Azije . trebalo je brinuti o očuvanju života ljudi i životinja na dugom putu uz teške klimatske i geografske uslove. Uz to. Zbog tih osobina dvogrbe kamile se koriste od početka trgovinskih odnosa. U vreme Mongolskog carstva nestorijansko hršćanstvo. i 5.

Kina je vrlo brzo spoznala veliki turistički potencijal tih područja. već i okretanje ka budućnosti Centralne Azije. Time. Pored toga.Širenje bolesti Poput religioznih ideja ili kulturnih dobara. osim arheološke i istorijske vrednosti. Najpoznatiji takav slučaj širenja bolesti potom svile s vrlo ozbiljnim posledicama bilo je izbijanje kuge u 14.. obnova i zaštita ove znamenitosti ne znači samo poštovanje prošlosti. što je rezultiralo restauriranjem raznih objekata i spomenika kulture duž puta svile. Ovako brzo širenje kuge posebno je bilo potpomognuto trgovinom krznima. Početkom 14. Ova smrtonosna bolest koja napada glodare. Putovanja "tragom Marka Pola" privlače sve veći broj turista u ova zabačena područja. veka mongolske postrojbe raznose zaražene buhe velikim delovima Kine. najvažnija zanimljivost je stanovništvo i njihov do danas sačuvan isti način života. Put svile predstavlja šansu i za ponovno otkrivanje identiteta naroda Centralne Azije. a sa životinja na ljude prenose jeb uhe. arheološkim iskapinama pokušava se ući u trag načinu života ovih područja u tom vremenu. Tako je dolazilo do epidemija koje su mogle imati dramatične posledice. a brigu o tim objektima vode službene instance. Dugo vremena se kuga pojavljivala samo u južnokineskoj pokrajini Junan. veku: U Kini kuga izbija 1330. a zatim i u srednju EVropu. Međutim. Na putu svile ’’ Radio Slobodna Evropa . Putnici su pomagali uzročnicima širenje u populacije koje nisu imale ni nasjeđen ni stečeni imunitet na bolesti koje izazivaju. Zaključak Put svile danas ima još samo romantično. Dalje se kuga brzo širi putem svile i stiže trgovačkim brodovima iz Kaffe na poluostrvo Krim 1348. putom svile prenosile su se i bolesti i infekcije. po mišljenju Frensisa Čajlda. No. Putnici duž Taklamakan pustinje sreću prije svega ruševine gradova i ostatke spilja. Literatura Jasen Boko .. i vrlo je zarazna.. pustolovno značenje.Drvo znanja ’’ – enciklopedijski clanak za mlade Sadržaj Svila Međukontinentalna razmena putem svile Trgovina Razmena kultura i tehničkih novosti Sirenje vera putem svile Sirenje bolesti Zaključak Literatura .