Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecursu71mign

1

PATROLOGIiE
CURSUS COMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNlll M. PATMI, DOCTORUM SCRIPTORHOIE ECCLESIASTICORDM,
SIVE LATINORUM, SIVE GR.ECORUM,

QUI

AB sEVO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII III {ANNO 1216) PRO LATINIS ET CONCILIl FLORENTINI (ANN. 1439) PRO GR^ECIS FLORUERUNT
:

RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUM QTI^ EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC^ TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA
ECCLESI/E SvECULA,
OUXTA EDITIONES AGCURATI -iSIMAS INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU^l TRIBUS NOVISSIMIS S.ECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTAJ INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SCBSEQUENTIBUS, DONATA CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA J
;

;

;

DUCENTIS

ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICUS, STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE SED PRvESERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO,
J

QUIQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ALTERO SCRIPTUR^ SAGR^E, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM S. SCRIPTUR^E VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT.
J

EDITIO ACCURATISSIMA, C.ETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA,

SI

PERPENDANTUR CHARACTERUM

NITIDITAS

CHARTjE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM MJMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGIvE DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PR/ESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOL OGICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA,EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES /ETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

IN

SERIES LATINA, QUA PRODEUNT PATRES, D0^CTvORES SCRIPTORESQUE ECCLESI^ LATIN^ A TERTULlFaNO AD INNOCENTIUM III
:

ACGURANTE

J.-P.

MIGNE,

Bihliotliecie Cleri universse,

SIVE CURSUUM GOMPLETOHUM IN SINGULOS SCIENTI^E ECCLESIASTICE RAMOS EDITORE.
~o-<s>

PATROLOGIjE LATIN/E tomus lxxi.
S.

GREGORIUS TURONENSIS, FREDEGARIUS SCHOLASTICUS.

PARISIIS APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET
1N

J.-P,

MIGNE SUGGESSORES,
127.

VIA

DICTA AVENUE-DU-MAINE,

189,

OLIM

CHAUSSEE-DU-MAINE,

1879

Cljciiv.

Ex tvpis

Paijli

Dupont,

12,

via dicta Bac-d'Asnieres.

lfc>lJ.12.78

IHE WSTITUTE
10 E

OF

L

STU0IE8

TORONl

o

6,

*

3A,

DEC

-

;|

TRADITIO CATHOLICA.
SJECVLVM
VI.

ANNVS

893.

S.

GEORGII FLORENTINI

GREGORII
TURONENSIS
EPISCOIM

OPERA OMNIA
NECNON

FREDEGAMI SCnOLASTiCI

EPITOME ET CHRONICUM
CUM SUIS CONTINUATORIBUS ET
ALIIS ANTIQUIS

MONUMENTIS

AD CODICES MANUSCRIPTOS ET VETERES EDITIONES COLLATA, EMENDATA ET AUCTA, ATQUE NOTIS ET ORSERVATIONIRUS ILLUSTRATA, OPERA ET STUDIO DOMNI THEODORICI RUINART PRESBYTERI ET MONACHl BENEDICTINI
E CONGREGATIO>.E SANCTI MAURI.

GUJUS EDITIONEM
NOVISSIME RECENSENTES MELIORI ORDINK DIGESSIMUS
ISOMINE,
:

NOTIS FUSIORIBUS, QUJE,

SUB ADDENDORUM

MULTAS PAGINAS, AD RUINARTIAN.E EDITIONIS CALCEM, QUASI LATENTER

OCCUPABANT, INTER C.ETERAS DOCTISSIMI VIRI INOTAS 1TA REVOCATIS, UT
SINGULAS SINGULIS, QUOS ILLUSTRANT, LOCIS SUBJACENTES
CUIQUE LEGERE SIT OBVIUM.

ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE
BIIE?iJ»TIIEC.i:
CURSUUM CO.MPLETORUiM
SINGULOS
SIVE
1N

J.-P.

MIGNE,

CLKRl l\!VEKfi.E
SCIENTI.E ECCLESSIASTIC.E

RAMOS EDITORE.

TOMUS UNICUS

PAIUSIIS
APUD GARNIEH FRATRES,
1N VIA DICTA:

EDITORES ET
189,

AVENUE-DU-MAINE,

MIGNE SUCCESSORES, OLIM CHAUSSEE-DU-MAINE, 1-27.
J.-P,

1879

TKADITIO
SMCVLUM

CATHOLICA.
17.

ANNUS

893.

ELENCHUS OPEUUM OLI^K IN HOC TOMO LXXI GONTINENTUR

Cot.
Historiae

Francorum

libri

decem
suis continuatoribus

161.

Hisloria

Prancorum epitomata per Fredegarium

573.
005.

Chronicum Fredegarii cum
Miraculorum

Fredegarii fragmenta de Historia
libri

Franeorum

097. 705. 828.

duo

Liber de Gloria Confessorum

De

miraculis

S

.

Martini

libri

quatuor

913.
1009.

VitaePatrum

Fragmenta commentarii

in

Psalmos

1097.

OPERA
De
miraculis S. Andreie

S.

GREGORIO ATTRIBVTA.
1099. 1103. 1105.

Liber de Vita S. Juliani
Historia septem
Vitae

Dormientium

SS. Manilii et Albini (hic tantum memoratae)
et

1117.

Antiphona de SS. Medardo
VitaS. Aridii

Gildardo

IHd. 1119.

~>--±~<>QC*-(-

EPISTOLA NUNCUPATORIA.
LUSTRISSIMO DOMINO
D.

ACHILLI DE HARLAY
PRINCIPI.

SUPREMO GALLIARUM SENATUS
Si quis
est

superis rerum

humannrum

sensus, si qua cos
t

prvpriorum operum cura

iangit,

nondubilo, illuslrissime senatus Princeps quin insignis beneficii loco habilurus sil Gregorius nosler, quod novam operum suorwn editionem spectatissimi nominis taiauspiciis in luccm
prodire patiaris. Optavit
venirent
ilie in

primis,

dum

viveret, scripta ut sua integra et inviolata per-

nd posteros, obtesiatus sacerdoles Domini, qui post ipsum Turonicam recturi essent Ecclesiam, ut ne hos libros aboleri sinercnt, neu dimidiata, quibusdam pro suo arbitrio prcc* termissis, rescribi; sed iia, ut ab auctorc ipso rclicta essent, inlibata suisque numeris ac partibus absoluta exarari curarent. Quanlum igilur modo graliam habiturus ei sit, qui hanc ejas
libris integritalcm asscrat,

assertam auctorilale sua tueatur, aul denique ab iniquorum hoini-

num

censura vindicet? Prceclare itaque

cum Gregorio

agis, qui illustrissimum
erit, ut

nomen tuum

novce huic ejus

operum recognitioni priefiginon graveris. Neque enim
arbilri judicio

pulo, quirquam

tam audax aut temerarius, qui Gregorianis
ea sapientissimi et ecquissimi

scriptis vel tanlillam inferre ausil injuriam,

cum

comprobata

viderit.

rem tuo nomine (liceal tnihi hoc dicere) tuaque dignitale ac gravitate haud indignam facis, cum tuum Gregorio nostro prcesidium impertiris. Cum 'enirn refiijimem sincere ames, et gentis noslrce historiam, avitosque mores prm oculis scmper habeas ; non potes eum non probare auctorem, qucm Francica? historice parentem suspiciunt omnes a quo religionis Christiancc in Gal iis exordia et progressum, adeoque primorum regum nostrorum gesta accepimus. Neque vero si ille, jam supra mortalium sorlemposilus, scripla modo aua parum curat, nobis eorum, qua> is in usus noslros vivvns edidit, curam abjicere licet. /nferest quippe rei publkce Francicce ac Christiamr, ea non modo ab intcritu vindicare, verum Cliam eorwn auctorilatem sartam-tectam tueri adversus eos, qui vel nuctnris (iciem elevant, ob
vero, vir prceslantissime,
.

Tu

nimiam, ut

ipsis

quidem videtur, hominis simplicitatetn ac credulilutem;

vel

gcnuinis ejus

operibus non minimam detrahunt partem,quasi ab interpolaloribus lemere assutam. Ego vero utrumque Gregorio prcestare sum conatus, cui qnidem facto si sententix tum gravitas accesserit, nce ego haud leve suscepto2 operai pretium relulisse mihi videbor, atque universis eum approbasse.

Ea

esl

enim tua sagacitas, ea aquitas, ea denique auctoritas apud omnes, ut judisit,

cium luum inslar omnium

nec quisquam, qui abs

te dissenseril,

recte sapere censeatur.
sf ',

Felicem itaque dixerim Gregorium nostrum, qui lalem palronum ac vindicem sortitus

tincerum, sapientem, incorruptum, regis maximi ac sapientissimi judicio dignum, qui, postquam catholici reniarum causarum cognitorxs officio integerrime functas e.ssct, jam summus
nrbiter de universis

pauperum
j

ipse

sed legem vilo3

judicium fe r at ; virum, inquam, qui nihil ex foro in suam clomum derivet, parens et provisor ; qui juris ac legum cognilionem, non ostentationem scientics, suwputet; qui cceteris judicibus non minus bene diccndi, quam vioendi formam
;

exemplo suo commonsfret

qui denique in seuno Harlceos, Brulartios, Thuaneos ac Bellevreos t
et

uliosque sanguinis sui heroas referat, lolosque grandi

excelso

animo compleclatur,
ut

Tali patrocinio munitus Gregorius, despiciet homines nonnullos fastidii adco delicati, 3jus lectionem infra se ducant, eumque tanquam gustu suo indignum penitus respuant.

Ui

porro rectius sapere incipient, ubi
rint,

te

longe aliter, atque ipsi, de Gregorio noslro senlire

vicle-

eum

scilicet

virum, cujus nativa

cundia? magistros assequatur.
bona> littera?,

el minime affectata cloquentia priscos illos Bomance faMemini virum quemdam illustrem, cui mnxime familiares sunt le in

cum ex aitla Patkol. LXXI.

regia nuper rediret, ubi

frequenti senalus

oinniumque ordii

10
n
s

il

EPISTOLA DEDICATOKIA.

|2

num comuaiu
visutn fuisse.

regi ob pacem Europa conceteam gratulantem audierat, dixisse, se non quemdamnostri temporis orutorcm, sed veluli auretu illius cnlatis togalumprincipcm audire sibi

Cum

vero prcccellens ista dicendi fucultas,
;

maxime
sed, si

in rebus ipsis posita sil

haud vereor, ne
flagitas

(ireyorii nostri,

calla, oratio le offendul. In hislorico quippr, si aflerat

verborum inani sono, sed quantumvis impolita et inei quentiam, non aspernaris quidcm,
in scitu dignas refirat,

non

non habeat, non admodum
referl,

:

dummodo

res

quales

certe

Gregorius

cum vctcrum Francorum

religioncm, mores ac prima gesla genuine ac sincere

commemorat. Unde mihi non

satis eruditi, ted planc hospi:es in patria nostra historia esse vi-

Quodsi tempus illud, quo scripsit Gregorius, ob ocuhs poncrenl morosi ejusmodi censores, intclligerenl certe, aliter scribcre nec poluisse Gregorium, pereunte nimirum, ut ipsc ait, ab orbe Gullico cultura ac studio lilterarum: nec vero debuisse, cum philosophanti ni rhetorem pauci, loquenlem ruslicum plurimi tunc inlelligcrent

tlentur, quibus Gregorii leclio iynola ett.

Ccetcrum pcrsuusum habeo, vir illuslrissime,

libi,

omnino

placitui
et

um Gregorium,
:

utpote velcris disciplince,

cum ob prcemissas eausai, lum ob alius, quam tuntopere amus, scquestrum,
quo subornatos canones slreest
ille

sacerdotii

impcrii conciliatorem, cequi denique acjusti, cujus sludiosissimus es,propugnaut in Pro?tcxluti episcopi judicio patuit, in
sese

torem ucerrimum

nue

rejecit, nullo

meiu humancc potestatis, cui

opponebat. Hic
:

Gregorius, cujus

dissiputa opera, in

unum

redacta corpus,

libi

nuncupamus
;

vir certe natalium splendore, nec

minus

sanclilate,

quam

episcopali dignilale illuslris

candidus, sincerus, ac minime fucatus
el

auctor, anliquis denique prceditus moribus, quos amas

ttudiose sectaris. Nihil vero nobis
interprete

publicum hoc dare obscrvantioe in te noslrcc, simulque grati animi teslimonidin ob singularem istum amorem, quo lilteras, litteratosqae omnes prosequeris. l\os vero luniiila portio eorum, qui anliqws aucloribus lucem dare aut restiluerc studtnl, nos, inquam, plane fortunatos rrputabimus, si ea, qua soles, benignilatc hanc opellam accipias, nosque in posterum patrocinio tuo fovere ac tueri
oppoi lunius aut felicius contingere poterat,
pergus.

quam Gregorio

Quod

ut nobis impertiri digneris, ego

minimus corum, qui

te,

tuamquc diynitatem co-

lunt, etiam atuue etiam rngo ct obtestor.

Cclsiludinis

ttisc

AddictissimtJS

necuon ohsequcnlissi nus

Fr. Tueodekicus RuiNart.

!\1.

B.

CODICLS MSS. ET EDITl AD QUOS RECKNSITA SUNT OPEKA SANCTI GKEGOKIl TURONENSIS, ET NOIVE QUIBUS DESIGNANTUR.
Histobia adornanria usi fuiwtis Coriri. .lolianis riuobus, uno oliin Oorbeiensi (Corb ), alier S Pelri B« llmacensis uno Kegia: Ribliollierae (Hea.); Colbertina? Bibliolhecae duobus, nno e monaslerio Meitensi (Colb. a), altcro S. Michaelis <Cotb. m): uno Be< censis uionasterii (Rec); uno Regiimoulis (Regm.); uno Vindorinensis abbatiaa (Fm '.) uno f.asinensis monaslorii (Casin.); duobus Vaticanis ( Val. Alex.); uno caniinalis Oltoboni (Oll); Palalino apud Freliprum (Pal); fiagmentise codd. Keg. Colbertinis, S. Ce m.mi a 1'raiis (Germ.), Collegii Clammoniani (Clar.), S. Vinceniii Cenomanensis (Vinr.) ; Majorismonaslerii (Majm.), etc. elitis Haiii (Batl), Morelii (Mor.) et variisejns leciionibus Mor.t.), Malliise Illyrici (Itlyr.), Histobi/b CBRiSTiAitfi vet. P»t. (Ilar.), Marq. Freheri (Freli.). Kiuliotii. Pl\ llignii (Rig ), Coloniensis (CoL), Bochelli (lioch ).^ari:s ejus lectionibns (Bo h. $.), Clies'iii (Chesn ). Fredegarii ntTOura recensuimos ad codd. Sirmondiaonm (Clar.) ei nnum illustr. Boherii (Boh.) ad ediios Freberi et < lnsnii. Caaomcun vero, admss. eoslem, et Colbertinum unum Vaticanum e billioiheca 1'alalina (Vat.); ad editos ul supra ad Gregorii llistoriam, et ad duos codicos Canisianns. Libros onto Hiraculobdu ad mss. Lauduncnsem unum (Land ), liellovncens m iinum, Colbertinum unum (Colb u); Pithaei (1'ith.), Sanbovii [SB.J, RegiOS, Colberiiniim Tulela advectum (Colb. Tul. ), Colbcriinum alium (Colb. c), iiem alinm, Claromontanos d uos (Clar. a, Clur.b), Regin* Sueci;c, nunc card. Oitoboni (llom.), Viudocineusnm iinuin S. Martuii uronensis (Marl.), Majorism>nast<*iii duos (Majm. a, M jm. b), S. Germani a Pratis qulnque, Gemelicenspnn unum (Gem.), S. Victoris Paris. (Vict.), Vati-anae biiiliothec-e Val.), S. Comelii Coinpendiensis (Comp.), S. Vincenlii Cenom mensis, Fiortaeeosem, S. Cati.mi Turoa. (Gai), Beccensem, et allos plores qoi suis >cis notantor. I"dilos \ero adinhuimus, pra-ter recensiios, Chliclovei (Clilict.), Materni Cholinit (Cliot.), BMesdens (Ba'..), Rollanrii (Bol), Surii (Sur.), Gononi (Gm.), elc. HiStorum septem DOBuiENTinn n censuiiiuis a tnss. Victonnum nnum cl Claromontinum unum, cum edilis. Testimertom S. Aiiidii nnnc priuiuoidalur iolegrum ex dnohus exemplaiibus mss. S. Martini Turonensis et schedis D. Hosuerii. Pro appendice inter aims eodd. habiiinms unnm Corbeiensem Gregorii noslri a-vo conscrlpiiim. Vitam S. Grbgorii recensuinius ad codd. tres : S. Germani a Pratis unum, S. Pauli Cormaricensis unum. et S. Sergii Andecavensis unuin.
I>:
<

[Bell.)

;

;

I

;

:

I

1

I

I

X&tfrtl*
In novam editlonem sancti Gregorii Episcopi
Turonensis.

i.

Nemo

nisi

peregrinus in hlsloria nesci',
fuerit

quam A

5.

Quod vero hecessarinm
in

fueril

ad codices

mahu»
sed

eelebris

semper apnd crudilos viros

sanclus

scriptos Gregorii opera edila recensere,

non
:

ineis

Gregorius Turonemis episcopus, qui nobilitate gencris, vitae sanctimonia, ac multiplicum scriplorum varietate inter caeteros cevi sui anlistites
cuit.

aliorum verbis probare
ronquesti fueiint

promptu

est

cum passim

plurimum emi-

viri erudiii, baec non salis accuraie ob veteruni codictim defectum ad auctoris mentem

Hic vero de ejus operibus potissimnm dicturo

edita fuis^e.

Agmen

ducet vir

hunquam

satis

laudanad Mar-

exponendae ejus stirpis praeslantiae, pracclarisque ojus
factis fusius

dus Ilieronymns Bignonius, qui
culfi (orniulas

in pr.efalione

enarrand

s

immorari animus non est\

plura asseverat in Cregorio Turonensi

cum cum

ea tuin ex ejus scriptis, lum elium ex Vita,
variis

quam

occurrere,

el infinita

propemodum,

quo3 ab

iis

qui edi-

de eo virorum illustrium tesiimoniis insatis

derunt,

immutatasunt.]dem ssepius observawllladria-

ferius proferemus,

superque innote^cant. Verum

nus Valesius, Hisloriae Francoruni scriptor accuralissimus, qui

circa

novam

ejus

operum ediiionem qualuor mibi po-

cum

saepius errores

in

ediiis Gregorii

tissimum occurrunt, de quibtts rationem reddere operae

operibus advertisset, ad codices m.muscriplos recurrere coactus fuii. Ei quoniam, inqdil in prafalione ad

pretium puto.

Primum est,quae

fuerit

hujus< e

editionis vel necessitas vel utililas. Secundtim,

quelibris

secundum volumen
scripta
in

,

Gregorium
ejus

prcetcr
,

cwieros cor,

nam

sint Gregorii opera,

quove lempore aut ordine u

ruptissimum esse atiimadverteram

dedi operam

ul

scripta fuerinl. Tertiuin, an ex ejus llistoriae

membranis

vulumina nanclsceier.

Tum

complnra capita

siut

expungenda, ut CI. viro Carolo
deniqtie, quid in hac edi-

recensitis codicibus manuscriptis qui in ejus niaiius

Coinlio visum est.
tione a

Quartum

pervenerant, profilelur se nniltum ex eorum codicum
accurata leclione
iibris collatione

me

praestitum fuerit. His exposilis, qu;« Gre-

gorium spectani, postea de Fredcgarii Epitome, Chronico et conlinualoribus, ac de Appendice nostra paucis

rum, tum

in

eorumdem diligenti cum editis cum in noiaiione annopropria hominum locorumque appella*
,

ac

proferisse,

agendum.

lione, ac in relatione

rerum gesiarum. Denique exrestiiuit.

I.

— 2.

Merito apud

omnes temcrarius audirem,

si

ponit singillatim praecipuos locos, quos anlea corruptos et viliatos
i.

absque virorum

eruditorum testimono novam Gre-

codicum illorum ope

g riioperumedilionem essenecessariam, postlotalias
et

Haec

scribebat

Valesius etiam

post
iste

exaciam

quidem

variis

temporibus a virisdoctrina

el erudi-

AndreseChesnii editionem, quam tamen

cum

plu-

tione celeberrimis publicatas, asseverare ausus fuis-

rimis codicibus manuscriptis collalam se adornasse
lestaius est. Valesio conseniit R. P. Carolus Cointius,

sem. At cum meae asserlionis vades habeam viros
eruditos, quolquot hisce lemporibus hisLori.c
nost-ae illusirandae

gents
fi

Oratorii Gallicani presbyter, doctrina et pietale celebris, qni

operam suam collocaverunt, me
excusatum
in
iri

in rllo

apud

viros

cordatos
id

non

diflido

:

siaslicos

immenso opere, quod Annales eccleFrancorum inscripsit, passim de vitialis

cum maxime

opus

me non

susceperim absque

Gregorii operibus conquestus est, sed potissimum ad

muliorum amicoriim
quidem
licet illis qui

consilio, qui milii li.Tprenti et prae

laboris intiliitudine delerrito

aniinum adjecere. Et
,

annunt 617 quo piimuiti de Gregorio agere incipit, ubi Valesii verba superius a me laudata adoptal
qii3e

priores ediiiones curaveiunt

causa

eum

impulit, ut praHer eos codices quibus
in

nec doctiorem me, nec diligenliorem exislimem, quos
ul magistros ultro revereor et suspicio;

Valesius usus erat, eliam alios perqulroret, quos

me lamen

eo

laudandis Gregorii operibus, illus:r;indisqu

!

historae

feliciorem

nemo

inficiabitur,

quod

el

plures codiccs

noslroe locis difiicilioribus adhiberei. Scie!>ant
viri
illi

nempe

manuscriptos, qui
batit, pra?

in bibliolhecartim forulis

tunc late-

eruditi,

quam necessarium

sit

editiones ve-

manibus habnerim, quibus Gregorii opera
licuit,

emendare

et

innumeras virorum eruditorum

lerum auclorum habere perquam ememlalas, quei6 ad scribendam hisloriam rereutiores adjuvenlur.

animadversiones de regum nostrorum rebus gestis,

Hanc ob causam complura exempla
quod
in

prof. rt Valesius,

de chronologia

et

geographia Gallicana

,

deque

aliis

quibus aul seipsnm, aut alios anlea errasse ostendit,
codices non saiis accurate
aut descriptos,

rebus ad gentis nostrne historiam perlinenlibus, quibtis

Gregorium

variis nolis et observalionibus illufuit.

aut edilos incurrissent.

Verum

etsi

hoc maxime cu-

strarc

non adeo operosum

raiidum est

iis

qui ex antiquis

monumentis hhtorioe

19
iilustran.l.c
iiain
isi

PRA
epcram navant,
id

FATIO.

1G

ul

ca

pun

ct

sinccra

A

a

Francis vidlat.iinullurus Rlicnotrausg essoio /V«?itrajecissct,

anlur,

laincn pnlissiimun cst obscrvanduin

eiam

Rrucleros riiKK proxiuios,

ct

piguni

rum
naevi

desiinl
et

alii

ejosdem «vi auelores, qunrnni
qni fnrtc
in

0|ie

qucm

incnlcbanl Cliainavi, nullo sibi occursanle, dcille

errorcs,

eudiccs

irrepscrtnt,

pnpu'a:us esl, inquil

auctor, nisi quod

panci ex

cmcndari
unious

facilc possint. Talis cst

Orcgorius nostor,

Ampsivariis el Chattis Marcomerc duce in ultcrinri-

scii col

SUClor,

qui quidcni superMt, qqj data

bus cnllium jugis apparuerc. Si enim, ul scitc obsorvat Valesius, his pupolis non prashisset Marroincrus,

opers piininriim ^cntis noslrsn rcgum, qnonini lcm-

pnrc vivcbal, gesla

lilleris

maiulaverit.

Unde merilo
prinia no-

qucm supra

idcni Sulpicius

Francorum regidcm apdelendcre dc-

Valesius ejni libros Sppeilst llisloriw nostrw futulum, cx quo originum
litis

pellavorat, nec priorcs duos populos

rernmque Francicarum
sit,

buisscl.ncc duos posleriores babere pnluissel mililcs.

potissimura repetends

quem

isnti

faciebat

Regcs an

luiic liabncrinl
,

Franci, an veio duces so-

vir illc dpetissimofi ut hisloriae suse libros,

qnos sum-

lummndo
remque

aut

quovis alio

nominc appellarenlur,

mo
nisi

labore cl diligentis

n<>n vulgari

adomavit, non-

principes, subregulos, aut regales, inquiril Gregoriu-,
in

commentarios

in

Gregorium Turoncnsein ceuustii fuit f.re-

medio relinqucre videtur, cum apnd

eofl

sueril appcllandos. Nec minus Coinlio

auclores ante Eugcnii lyranni tempus

nemo

c Fran-

gorius in ccclcsi asticis
bendis,

Francoium annalibus dcscri-

B

cis

rcgis titulo donatus occurral.

qnosex ejus libris ut plurimiim contexlosvidemus. Quanli autcm feceril Gregorium nostrum Iliernnymus Rignonius, cx eo conjiccre licel quod ejns
llisloriam
lo;
,

culpatur a Valesio,

Qua in re gnviler qui rcges apud Francos semper

exstilisse conlcndil.

Verum
sii,

disputaedi aiiinuis non
arbitror ex anliquo ullo

elsi de rcgis nouiine non tamcn evmci pnsse

codicem legum antiqiiarum,
el nolis

et Mareuifi

monumento, Francos omnes

inulas

emendaias
,

exornatas, uno volumine

tunc temporis unico regi paruisse. Quamvis ceitum
vidcatur familiam aliquam inter eos fuisse primam
ul lnquitur
,

compiehensas

eJere decrcvisscl, alque ob
fuisset

lanquam unimi corpus prisci juris, id jam codices aliquot
ul testatur vir eiudilus, qui prajfa-

Grcgorius, el nobAiorem,

ex qua pnpuli
scripio-

mutualus,

reclores assumi consueverant, quos
res,

Romani

tioncm poslhumai Marculli forniularum eJilioni pia>
fisit,

pro aliarum geiilmm more et suo loquendi modo,
;

cujus bic vcrba descripsimu*.
F.a

rcges aul regulos appellarnnt

quo vero nomine apud
velii?

5.

enira est Gregorii noslii fnrluna, ut qnan-

ipsos Francos dicerenlur, quis divinare

Inier

lumlibcl rustico ^ermone sciipseril,
rnni rcgni primoidiis
v.ileat.

nemo de Francn-

eos lamen reges aliquem fuisse caeieris prxstantio-

absque cjus subsidio scribere

rcm
ipso

inficiari

noiim,

cum ejusmodi

fuisse videatur

cx

In boc qnoque laude dignus, quod Francorum

migincin nu.lis labulis respersorit, sicuti fecere qui
poslea subsecuti sunl llisiurijc nostrae scriplorcs.
hil

Chlodoveus,

Gregorio non solum Cblodio, sed el ipsemel quem legimus complurcs e suis coiuan-

M-

guineis Francoruni rcges habuisse, qnos

unum

posl
V.i

cnim

hal.et

de Trojanis profugis, quos
;

illi

Fran-

altcrum monarcbioe desidcrio captus oppressit.
quidera

corum parcnlcs clfinxerunt
iiseniisaut fabulis,

nibil

de

aliis

ejusmodi

cum

post ejus

mortcm

filii

ipsius

regnum

in-

quibus

llistoiia nosira

postmodum,
,

tcr se diviserint,

hunc antiquum

fuisse gentis inorein

Btanle adliuc |>rinia

rcgum nostn rum

stirpe

infarta

vix quisquam negare pntest.
7.

cst,

ui

patct ex

Frcde^wii Chronico, ac ejusdem
.sl

Francorum itaque
:

in ulteriori Rlieni ripa

sedcs

Fiagsnenlis, quae p

ipsius coiilinuatores edidimus.

erat

sed gcns bellicosa et quietis impaliens

Rbeno
convicti,

At Gregoiius

iie

ongine Francorum diclurus, primum

S33pe transmisso
tur,

Romanorum provinciasdepopulabapraelia

auclorcs ipso -upciiurcs consuluit,

quomm cum

les-

unde

nala^

passim occasiones mulla

imionia retulis-el, panca de iisque vulgo ea de re

serendi, in

qnibus Franci

modo

repressi

ac

tircumfcrebanlur subjunxii. Ties in banc
torcs profcrl, Sulpicium

rem auc-

modo eliam
rii

victorcs fuerunt. Turbalis interea Impe-

luluriim Frigeridum

,

Alexandrum, Renatum Proel Orosium hialoriogiaphum.
novil
;

rebus ob exortos tyrannos, utraque pars cns ad

sibi

auxiliandum advocavit. Nec diu intcr Romanos
iis

1'osircmuni

ncmo non

dno

alii

nonnisi ex Creiis

luerunt, quin ex

mulii sua virtule, el 2nimi mag-

gorio no.-lro uoli sunl nairantur,

:

qua*.

vero ab

de Rornanis

D

nitudine primos miliii.e honoiis gradus,
civilia officia

immo
quae

et ipsa

ita caeteris historiae

Romanaj monumentis
raaxime cuiu
vi-

meruerint. Et quidem jam lon^c antca
Rornnii

Mint consona, ut eos uuoque de Francis vera scripsisse vix

fcedera inieranl

cum

Francis

,

nonnisi

quisquam
illa

inficiari possil,

renovalafuisse Eugenii lemporibusexSulpiciiAlexan-

deantur circa
6.
l.x

tempora

floruissc.

dn
paiei

verbis testatur Gregorius.
sil

Nec immerito,

si

ve-

illorum vcro auctoruin

lestimoniis
,

Francos diu in ea repione steiisse
ripamposila
esl,

quae ullra itlieui

sliisque \e:eris

quam idco in Pcutingeriinis laliuli-, Germanix descriptionibus Francinm
Hane
ccrie co iiomiue diserte
:

quod Constanliniis Porphyrogenitns imperator ad Romaniim fdium suum scribit, scilicet Constantini Magni dccreto 6ancituin fuisse, ne Romani,

rum

excepiis solis Francis,

cum

barbaiii

unquam
aut
alio

natjo-

appellari uon dubitn.
iiiincupavit Sulpicius

nibus foedus inirent. Haac quippe sola erat vi:;cendi

Alexandcr a Grcgorio laudatus

Francos ralio,
niodo a
soliti-

si

foederibus inilis,

quovis

cx quo eliam colligiinus Ampsivaios, Chattns, Brnc-

praed-.tionibus abslinere

cogerentjur.

Ghamavos Francia: gonlis surculos fuisse. Quippc cum Arbogastes Romaui imperii majesialeui
teros ct

Unde

Lil>anius Ul Panegyrico C^nstantio et Constanli
l>is

iruperaLoribus diclo,

principibus gratalatur ob ju-

17

PlWEFATiO.
grave Francorum cervicibus impositum, quod
aliud

18

gum

A

Wisigotiliis qui

Seplimaniam vicinasquc provincias

quidem jugum

non

fuisse subjungit, nisi

quod

regtbant, lotam ferme Galiiam suo iniperio adjecil,

islorum principum virtute Fraaci intra lines suos repressi, deinceps Romanorum provincias aggressi non

Calhrdraque regni Parisiis consliluta, florenlissimuin
illud regnuin,

quod hactenus, Deo

Opl..

Ma\.

prae-

idem oninino censeri debeat vel Francos coucitatos vincere, vel efficere ut non concitensubierunt. tnr. Franci igitur, inquit, lam grave jugum
fuissenl, ruin

stante, perseverat, ad

summum

fastigium extulit,

cu-

jus praece sores tanniiu fundamenlis imponcndis in-

sudaveranl.

Eienim hxc
tiaitnr.

illis

servilus est nullos habere quos depr<e-

9.Quaenam vero antc

illud

tempus regiminis forma

apud Francos valuisset, quae essent eoruin lcges aut
vero inclinaia omnino iroperii Romani maconsuetudines, quove ordine reges aut pairibus succcdeient, aul ex regia lamilia eligereiilur,

8.

Cum

jcstate,

nullus

jam Francorum armis

resistere po-

quam

dc-

lensesset, non

moJo

provincias depraedaturi, sed se-

nique reges baberent

in subditos aiictoritaiem, diffi-

dem
cuni

sibi

certam acquisituri
variis progressibus

Rhenum

iransicrunt,

quod

cillimum esl expoiiere. Eorurn religionein uno verbo
indical Gregorius, cuni eos fanaiicorum, id est paga-

primo

variis irruplionibus

tenlassent, sensim
,

landem

inodo una

modo
jecit,

altera

urbe aul provu.cia

sibi acquisilis,

oblinuerunt. PriPliara-

B

norum, errorilms fuissedeienlosait, priusquam Cblodoveus Chrisiianam religioncm amplexus fuisset
nonnullos tamen ex
iis

inuin, qui in Galliis
iniinduir.

regni fundamenta
:

Arianos fuisse colligimus ex

vulgaii

auctores appellant

at dc eo

lam

eodem

auctore.qiii Lantechildem Clilodovei sororem
fuisse

apud Gregorium, quam el cpiioinaiorciii el conlimialorem anliquissiinum,allum
ubique silentiuiu.
poiius Chlodioni
,

apud Fredegaiium, ejus
Gregorio credauius,
appellat, Cblogioni,

Arianam
ab

commemorat. Hujus quippc
illa

s.ciai

crrores a Gallis seu Romanis
iis

non imbibcrat, qui

Is

honor
,

,

si

piane cranl immunes, sed aut a conlribulihus

seu

ut

eum

suis, aut cerle ab aliis barbaris,

quos fere omnes hoc
Tantus vero erat

doberi videlur, qui apud Dispargum caslruni iu lerinino Thoringorum
,

veneno infectos
in Francis

luisse

nemo

nescit.

seu, ul

alii

scribunt, Tungro-

ad pugnas ardor, tanla ad bellum propen-

rum, inhabilans, iuissis raloribus, hanc postea urbem totamque regionem ad Soiuoi.am iluvium occupavit. Haec solummodo de eo
luemoral Gregorius. De Meroveo vero rege
dietl,
id

piimum Camaracuin expio-

sio, ut, tesle Libanio, felicitatis
belli

apex apud eosessent

tempora,

et mulilali

uno membro, parte reliqua

integra

pr.eliarentur.

Singulis

aulem annis sallem

unum

semel

in

unum

conveniebant de rebus majoris

mo-

quod e Chlogionis

slirpe procreatus asseralur.
:

menti

toliociituti, id est

de bello

in

hosles

promo
in vi

Iliijus lilius

Childericus fuit

cujus variam forlunam,

vendo, aut certe de aliqua irruplione facienda

id cst c

regno expulsionem, et posl aliquol annos,
iuililiae

C

cinos populos; capta pracda,

singuli

sorle aul alio

«jiiibusEgidiusRoinanic

magister Francis prae:

quovis
ligiose

modo parlem suam

oblinehant.

Quod

ila

re-

fuisse dicilur, resiiiutionem, solus narrat Gregorius
al cerliora sunt qu:e

servalum fuisse colligimus ex ipso Gregorio,
solcret,

de cjusdem regis

in Gallias

cx-

ul ne
ei
<

quidem rex aliud percipere
porro

quam quod
vel a
fieri

pcdiiiombus habel,

iu

quibus Auielianum et Andegaobtinuisse

oiuniuni sorlis lege obtigisset.
Illi

vos urbes clarissimas

meinoralur. Obnt

10.

convenlus Caropus-Martius,
a

Childericus

m

Belgiea secunda, ubi prope Turnacuui
;eiaie deleclus esl
:

Marte bellorum deo, aul

Mailio mensc, quo

lumulus ejus nosira

cujus

si

quis

solebant, nuncupabaniur. Ninc
;

cum

postea in

Maium

cupit accuralam habere desci iplionem, icgat libruni

niciisem a Pipp noUanslaii fuisseni, passim
Maii, scu Madii ap; ellali fuerunt.

Campus-

ca de re a Chifflelio edilum anno M>55
ciuiclia quae in

:

prctiosa \ero

Campi-Manii con-

eo iuventa sunt,

in

Bibliolheca rcgia

vocatronem
rius

Parisiis lialicmur.

Au

vero

illi

reges in Galiiis sedes

iixas habiieiini, nusquani diserle c.xprimil GiCgorius;
ci>s

commemorai Gregoqucm omnes cinii armorum apparaiu convenire mandavit, eorum nitoa

Clilodoveo faclam
lib.

tlistoris

n, cap. 27, ad

lamen regnum suum

in

Belgicue secuud.c fines

reni oslensuros.

Nec dubium est quin eviam,
lites aiitjurgia

si

inter

protendissc, uude in alias Galliarum provincias cxcurreb.inl, vix

aliquos Francos
iu

forleoboria fuisscni,
II

quisquam dubiiare

potesl.

Eamque H
in Bel-

ejusmodi convenlihus finirentur.

ac primuni

fa-

Gregorii

fuisse

menlem
locum

colligo ex subsiiiulione de
facla. Egulius

ciliaerant; scd dilalalo ooslca pcr complures proviucias regno,
alii

Egidio

in Childerici

enim

piceur illum convcnlum generaleni,

gica secunda niorabalur, cujus regni seJein

Auguaani

cum
:

reruni necessitas exigebal a regc convocaqui iicel

Suessionum adliuc lenebal

iilius

ejus Syagrius, cuni

b.intur

quandoqueCampi-Mailii

aut Cainpi-

cum exmde pulsum
occidi curavit.

ac deviclum Chlidoveus landeui
et ipse

Madii uuncupati fucrinl, ul pluriinum

tamen Placito-

Sed

Chlodoveus,

rcgiii paterni

rum noinineapud
Sid
el

veleres aiielores solenl designari.

factus baeres, nihil
Boiiiiinis

nou movit, ulelrcgioncsGallisscu
et vicina
ei luit

cum

prai

negoiiorum nnillitudine, aul

itinc-

adhuc subjectas invadcret,

quoque
occasio

rum
in

ioiiginqiiilaie diflicillimum

fuisselomnia negoiia

rcgna suo imperio subjugaret; quue

uno loco, aul inlra paucorum dierum inlervalluni
stalis

miiltos e suis consanguineis uiorte alficiendi. Occisis

teruiinare, in majoribus civitalibus inslttula sunt placita

iiaque qui e gente Fraacorum eranl,
intereioplo Syagrio
ralis

aliis

regibus,

temporibus, quae a comitibus aliisve

ofii-

Romanre

miliiise praefecio,

supe-

cianis hahebantur,

immo

eliam ei

a!>

cpiscopis el ab-

uon

sttinel

Burijundiunibus. ac deuiqsie deviclis

balibus, quoruni juuVcio res, qiuc lanli iioh eraut

mo»

,

19

nt.F.FVTIO.
ut

20
civihus soa privilegin scrvaia fuissc

mentl

ad rogium palaiium deferri dobcrcnt,
cl
in vicis

liniceti.itn

A biom quarumdam
rolligimus,
iniliat,

b.mtur. Poslea

et oppldis

ininora

placita inslilula fucrtint, qulbos pnccrant ofliciales a

quod a rege, cum earuin possessioneui sacramcnlum cxigerent, ut sua ipsarum priinlegra scrvarenlur.

eomite detignali, qui
appellaii leguntur.

ideo vicc-comiics, aut vicarii

vilcgia

13. Ilaud

minus

ignotae sunt legos,

qncis Franco-

11. Indc porro nati sunt varii oriioialium ct iligni-

nini gcns ante stabilitam

eorum inGallis sedem ulcin

taium gradus inicr Francos, qjuoruin nomina et
cia ut

ofii-

rentnr.
-a

Memoral Libanius

pauegyrico jam supra

plurimum

a

Romanis muiuaia fuerunt. Qui ex
viri

me

laudato leges.quibus erat

sam itum apud Frau
auderent,

nobilissimis f.miiliis cxorli, nullo pcculi.iris dignitilis
tilulo

cos, ul

qui apud eos majora

majoribus
fuil

designabanlur,

ii

fortes, scniores,

majo-

etiam

honoribus

potirenlur.

Celebris semper

res-natu, primores, priores,

primules, eptimales, macj-

apud majores noslros

lex Salica, de cujus origine et

>iaiejappellabaulur, qiiorumconsiliis rcx in placitisuti
solebat. Alii vcro aulicas dignilates consccuti, cr.uit
cancellarii,
rcfercnd.irii, domestici, cubicularii, ca;

rariis additamenlis viri erudili passim scripsere. At

cum cerlum
fuit

sit

eam ad posleros,

qualis

priiuilus

a

Francis adbuc ctbnicis inslituia et dictaia

inerarii, comiles-stabuli

praecipui erantpalatii prin-

t.on

fuissc
>

transmissam

;

vetcrnm Francorum mores
ad religionem pcrlinent,

cipes wimajores, clc.Nec omillendi regis nutriiores,
bajuli vulgo dicli,
tis.

B cximJe ™axime

in his quae

maximae apud principes auctorita-

exploralos babere non possumus.

Modum quo

legni

Al

illi

quibus civitatum cura commissa erat, cosuut, qui et suos

Chlodovci nomine Chloiildem de-ponsarunl, exhibet
Frcdegarius
solidum
et

mites dicli
olficiarios
s-enlur.

quoque

in

civiiaiibus

in

Epilome, capile 18. 0/[erenles t

inquil,

babebani, qui passim in formulis recen-

denarium, ul moi, eral Francorum, eam

Duces vero supra multoscomitalus constiluti,
:

partibvs Chlodovei desponsant.
iiiulis

polissimum cxcrcitibus praeficiebaniur
el suus

quanquam

apiul
fieri
;

nignonium, num.
dicitur.
lib. ix

5,

Quod in vcteribus forsecundum legem Saiis

eliam militcs baliebant comites, quibuscum

licam

At

nihil

de

babel noster Grc-

ad bellunijCum urgebal necessilas, progredicbantur.

gorius

sed

Hislorie, captc 20, exemplar reet

Qui vero

in

Burgundia aul

in

provincia Patricii dice-

lerl pactionis, in

qua de doie

morganegiba,

id cst

bantur, nomine lcnus sub Francorum regimine a ducibus distincti erant. Tribunuin alicubi

memoratGrefisci

dono quod marilus uxori primo die nupliarum mane olTerebat, agilur. Veleres Francorum bges a pagaiHsnio

gorius, qui et alio in loco de tribunilia poicstate loquilur. Comites

primus

expurgavit

Tlieodoricus,
fialrcs,

perfecere.

autem qui

tribula

aliosque

Childeberlus et Cblotariiis ejus
re-

quas ilem

ditus in provinciis debitos ad principcm deferri cu-

auclas el

emendaias publicavil anno 050 Dagober-

rabant, eliam el comilatus suos quandoque aut prelio

C

tus, ut
ria

ex pra'fatiuncula ad ejusdem regis capitula-

emebant,

aut, ul in

iis

continuarcnlur,

prxmis
fuerint.

patet,

quam

in

appendice dabimus. Lfgis autein

Saliese
el

aul alterius cujuslibet,

ne nomen quidem,

peiunia obtinebant. Qu?e causa

fuil ut viri ignobi-

pra>ler ccclesiasticos
les

Canones et legem Romanam,
:

nonnulli ad cjusmodi dignitatcs evecti

iisquam exprimit Grog»rius
sic dicli, facile colligimus

at

ex

iis

qu*

narrat,

Fisc;iles

lamenpracier eos

otliciarii

fuemnt,

Salicae

legis scita quac

ad regimen
fuisse
G,

qu d villarum regiarum curani babcrent; i|ui et ipsi sub se fiscales variorum graduum ofliciarios cl servos habcbanl,
riura. 12.

pertinenl, a

Francis

semper constaniissime

qui

passiin

laudanlur apud Grego-

observata. Tale est illud ex capite 62,
cavetur, ne ulla Salicae
lerr;«

num.

quo

portio

ad mulicrein

veniai, sed tola ad virilem

sexum devolvatur. Quod
fuisse

Locus

liic

esset inquirendi,
intcr

qu;enani

fuerit

accurale

in regni

successionibus observatum

;ipud

velcrcs Francos

familias

differentia,

ex Gregorii

Hisloria discimus.
in

Nusquam enim apud

utriimve medius quidam intcr nobilcs et servos lueril

eum

legimus

regni divisiombus feminas in par-

boininum

status.

At

iste

uodus absque aliquo ino-

numento
tcqu^m
Iloc

solvi

non polesl, cujusinodi de Fr.mcis anfuissent,

tem venisse. Immo, si quis rex absque maribus fato funclus fuit, non ipsius liliae, sed aul fratres aut nepotesad regni successionem accesserunl. H;ec prinia
fuit inter

in Galliis siabiliti

unum

constans invcnio,

nusquam reperi. Franci noinine bominem
veleribus Gallis seu, ut
in

quatuor Cblodovei Magni
;

filios

regni divi-

liberum el a qualibel serviiule iminunem designari.

dundi

ratio

eademquepostCblolarii monarchaemorlilios

Cum

vero Franci siinul

cum

tem

inler

ipsius

servaia

:

el Chariberto

aut

lunc loqucbantur, Homanis,
Itieruut,
iil

unum

popiilum coa-

Cbildeberto regibus, absquc virilis sexus liberis defunclis,

homines

alios ex nobilissimis et senaloriis,

non eorum

liliae,

sed fratres successeruut.

habel Giegorius, familiis exortos invenio, alios

\k.

Kttamen ea

erat e regiis liberisliliarum digni-

servituti mancipalos, alios ingenuos natos.alios vero
scrvilulis jogo,

tas, ul in
aliis

probis aucloribus

nusquam invenias uilam

dominorum

snoruinjbeneficio,

omnino
orti,

qinm

regibus

in

mairimouio locatam. Quin
ut nie-

\el

cx parle absolulos. Qui cx veleribus Gallis aul

eliam iuni

cum
solis

in

palerna doino conjugii expertes
forte

opibus prx'Slab;inl,aut eranl cx antiquis familiis

manebant,
ininissenl
aliis

Heginoe nuncupabantur;
se

dignilales, etiam prar.cipnae, sicul et veteres Fianci,

regibus lore desponsandas, nec

oblinuerunt,

factiquc sunt comites el duces

;

quos

copulandas

viris,

ne
lilii

tain illustre

nomen

delur-

ideo passim apud GrcgoriuinlegiiiKis bis vucibus doiignalos, Francus aul llomanus
(jcncrc.

parent. Sic et

reguui

regcs

pas^im appellaios
lo-

Quin

«l ur-

ln\:bO logimo», quod

patemo icgno substilucndt

.->,

PR^FATIO.
Mos enim lunc
cratintcr Francos rcceptus, nt

22

rent.

A

usurpasse, quasi aliquando Francos vicisset; exer-

dividererege mortiio, pro filiorom numero regnum eral a caetcris fratur; ei ita in suo quisque regno
fralerni regni tribus absoluius,utnullusesset qui in

citum

movil

,

ut Constantirropolis

urbis cxpugna-

tioue, subjugato imperio, tanta irnperatoris vanilas

refjimine quidquam potestalis haberet. Id ex eo patct

quidem non minorem se agnoverat Chlodoveum Anastasius imperalor, cui, testaute Grediluerelur. Et
gorio, codicillos de consulalu

quod Guntramno .accidit. Nam cum Glios non baberel, etsi nepotum suorum, ut loquimur, id est fiiiorum fratrurn suorum, paler vulgo nuneuparelur

transmisil in honoris

et amicitice lesseram. lore

Non enim aliquam abimperahoc accepisse
temp.)ris

potestalem ex
qui

censendus est
imperaloreui

cum tamen
misissei, qui
laii

episcopos in Clilolbarii

parvuli regnum

Chlodoveus,

jam tunc

cum

ejus

regni primoribus de PraelexCblotarii

ipsum potenlia superabat. Exinde tamen Clilodoveus

caede in loco sanclo facta inquirerent;
id se

more imperatorum diademaie
procesMi, et blaltca, id est
Augusii oomine donalus
15.
fuil.

rcdiuiitus in publicuiu

primales

non permissuros esse coniestati sunt,

purpurea vesle, usus,

cum

ad ipsos, regis sui lutores, allinerel auctoriias

regali sanciione

male acta comprimendi. Et re ipsa
poluit, quin Melanlius, in Piae-

Ilanc

nunquam impedire

noslri aucioritateiu,

aulem summam, qua pollebanl reges non supcrcilio in populos, vesuis

textali sedeni ipsa agenle Fredegunde intrusus, Ro-

B

'« li

orientales reges qui a popularibus

adorari

ibomagensi Ecclcsia potiretur. Reges vero

aetate

mi-

consueverunt, non eiiam auri et diviliarum ampliiudine
sibi

nores qui regno administrando nondum habiles et idonei erant, manebant sub lulela el mairis, si su
peresset, el regni
ipsius

concilianmt, sed amore in populos, et

mu-

luo popularium in

regem amore, qui

in

Francoruiu

oplimatum, ul dc ChildeChilperici lihis

cordihus a nalura insilus videtur. Hinc faclum cst
ut caeterue nationes, quae inclinato imperio variis in

berto Sigiberli,

d

Chlolario

ex Gre-

gorio liquet.Childebertus idem annos vitae qualuor-

provinciis
potuerint,

sedes acceperant, baud diu eas servare

decim egressus, a pairuo suo Guniramno rex, id est populis per se ipsum regendis potens, seu, ut loquimur, major declaratus esl
cx quo etiam capile
nius.
lil».

quod sua polesiate abulerentur. At Franci

quas provincias virlule sua acquisierunt, non soluin
servavere incolumes, sed etvicinasautsibisubjecere,
aut suis contenli
finibus effecere
tribtilarias.

vir Historiae,

capile33;
disci-

insliluendi regis

modum

Quis

Nam

ibi

Guntramniis daia in Childeberti
csl

manu

nesciat Wandalos, Alanis exsiinetis, Africamvix

uno

lia&ia, dixit:

Hoc

iuduium, quod

libi

omne regnum

sneculo-obtinuisse, ac paulo post Suevos in Gallaecia

meum

tradidi.

Certe ex veleribus numinis discimus,

jugum Wisigotthorum subire

fuisse

coaclos?

Haud

hastamapud Francos reghe potistatis insigne fuisse. ChlodoveuS tamen post Sigiheni Coloniensis regis el ejns filii necem in clypeo evectus, rex eorum loco
constitutus
fuit.

diulius subslilere Burgnndiones in Gallia, Ostrogot-

C

thi in

Italia,

Wisigollbi

iir

Septimania.

At Franci

hodieque

in Galliis

perscverant, qui

in ipsis stabiliti

Sigibertus autem

a

Neustrasiis in

regni primordiis, Alamannos, Bajoarios, Thuringos,

regem aceeptus super clypeo impositus est. Nec aliler Gundobaduin-Uallomerem a suis in regem evectum
fuisse leginrus.

Saxones, Winidos,
subjeclas
sibi,

Sclavos, aliasque naliones, aut
tributarias

aul

fecere. Wisigottbos

dominium
gorius,

soli

Supreinum auiem reguin noslrorum Deo sulijectuni memorat passim Gre-

cxpulerunt ex Seplimania, Burgundionum regnum
plane exstinxerunt, Ostrogolthos
iir

Ilalia

terruerunt,

cum

eos, nisi jusiitiam exercuerint, judicium
;

Langobardis, qui Gotthis in
buta imposuerunt
neiiue
:

ltalia

sm

cesserant, tri-

Pei sibi imminere admonet cujus rei egregium habemus exemplum iu libro v Historiae, capile 19, ubi Gregorius Chilpericum alloquens, regi quidem epi-

iique

ita

erani

ipsis addicii, ut

regem

sibi

conslituere auderent absque Fran-

scopos omnes esse subjectos lestaliu

;

regenr

vero

venia. Uno verbo nihil non Francis parebai quorum amicitiam et ipsiimperalores tantifaciebant,

corum

ipsum nonnisi

Deo, qui criminum

quorumcunque

ut eain crebris

legationibus, largilionibus pecuuia-

hominum
verit,
le

ullor esl. Si quis, inquit, ex nobis aberra-

rum,

el

provinciarum cessionibus captarent; parumtributa ipsis penderent, id sinedubio
ohslitisset.

a

te polest

emendtiri

;

si

vero lu excesseris, quis

que abfuit quin

corripiet?

Loquimur

libi,

sed

si

volueris, audis;

si

D

facturi, ni

pudor

Cum enim

ea ab impevoluissent,
vr

vero

nolueris, quis te condcmnabit, nisi qui se justi?

ratore

Theoderiei

reg

s

legaii exigerc

tiam esse pronunlii.verit

Nullum eliam supra se holiliorum

imperator, inquil Theophylaclus Simocalta libro

minem aguoscebal
qni post fralruin

ChlolariusChilperici ipsius pater,

llistoriarum, legatos buinaniter muneratus, Francos"

suorum eorumque

funera

adhortalus esi, ut citra pretium societatem inirent,

monarcha
febris

factus,

cum proximus
:

esset morti, ac vi

cum

ferre

non posset barbaros a Romanis

tribuluiii

magnopere vexaretur Uva, inquiebat, qualis e.lillerex coelestis qui tam magnos rcges inlerficitl
llinc

exigere.

16. Tanla

quippejam tunc
illis

eral

Francorum fama,
imperii reliquiis a
,

nunquam

tulerc

Francorum rege-,

ul ne mi-

lanlaque sub

principibus populorum felieilas, ul

nima quidem subjeelionis umbra eorum
ohscuraretur. Memorabile esl hanc in

imperium rem TlreodeAga-

el vicinae gentes,

qnx

ex

Romani

barbaris fueraiU subjugat;«, tesle Gregorio

Francos

beili Austrasioriim reyis facinus, qui relVrcnle

bahere reges desiderarenl, snb quibus,
tholica,

el religio ca,

thia auciore Groeco, cuin audiisset Jusliiiiaiiinn im-

qtiam nuper amplexi

fuerant

ftoreret,et
contisit post.

pctatoretn iuter alios titulos, Francici eliam noiiieii

liberlate sua populis uti iiceret. Id

autem

23

Plt/EFATtO.

J4

Gbisdovti conversinicm, cum non solum Reinigium,
sui
et
loliiis

A

ditas, aul alia quacvis ratio principibus conlrarimn
stiasissct
,

gentis

apostolum,
iniilii in

se<l

alios

quoque
de

episcoporum monitionibus

et intcrcessio-

episcopos, ei quibus
ctitate celcbres
,

Galliis tuuc eranl san-

nilms cedebant.
\

Rem

paulo plusquam caeteri promo,

consiliarios adbibuit. Exstal ea
offi. ia

rr.it

Cblotarius liujus nominis primus, qui

ut

om-

re beali Rcu.igii cpislola, quae principis

pautis

nes Ecclesiae rcdiiuum suorum partem lisco persolvcrent, decreto sanciverat.
voluniali
,

\crbis, scd

cfficacissimis

complectilur.

Ca'terinn

Al connivenlibus regis
,

lanta ex tunc ccepit e^se episcoporum nuctoriias, ul

melu aut adulatione

ca-tcris

episcopis

,

eorum consilio (ieret. Tesiis est Gregorius complnrc* eorum legalionibus functos
niliil

fere

;ibsque

Injuriosus,

Turonum antistes,rem adeo

insolilam

non ferens, insalHtalo rege abscessit :quo facto com-

fuisse ad exteros principes. Si vero inter fratres post

motus

rex, ductusque pcenitentia, ut episcopus redi-

rcgni divisionem aliqua exorirenlur dissidia,

com-

ret rogavit;

eumqu>%

fracto propriis

manibus edicto,
ei

ptinebanlur pcr cpiscopos

:

ciira

quorum interven-

laudatum muneribus honoravit, quod
consilium inspirasset.

lam salubre
servamlis re-

tum

vix qiiisquam, qui a rcgisgralia cxcidissel, eani

Quam

vero

in his

iccuperabat.

geicre

iioii

videlur operae prelimn

cloiibus in

Harum simUiumve rerum exempla coriligiosi fuer nt reges uostri, scribitGregorius libro ix v cum passim lecapile30; sed memoria aeterna dignum est CbariGregorii Hisloria occurrant. Certe cum g berli regis factum qui cum ab Eufronio episcopo
, ,

in cxpcdilione Ilispanica Gunlrainiiiexcrcitus rapinis

monitus fuissel tribula a suis ministris apud Turones
fuisse exacta, ingemuit,
traditis,
sit
:

inhians

rem male

gessissel, convocalis

rex quaiuor
ciu-

tum

libris

censuum incendio
nomine
etiani

cpiscopis cuin

aliis

e regni primatibus, exercitus

aureos quoque jam receplos Turonos remi,

cmm causam
"Vin Historiae,

excutere coepit, referentc Gregorio
capite 30. Sic el post Practexlati

lib.

veritus

ne quod

ofliciales

suo

mor-

ipso inscio exegerant, in

suum caput Dei

et sancli

tcm, idcm princcps tres episcopos ad Chloiarii regni
oplimates dclegavit, qui ea de re inquirercnt. Deniqiie
ciuii

Marlini indignationem concitaret.
i8.

Quantum vero
semper
quod uxores

calholicae religionis professio-

iilcm

Guntramniis de legitimis Cblotarii
filii
,

,

ni addicti

fucrint reges nostri, ex eo
lueresi

maxime

Cliilpcrici ex

Fredegunde
etc,

natalibus

dubitare

patet,

infectas ducere

nuuquatn

videretur, regiua accersitis inprimis regni prioribus,
id est episcopis,
iilii

voluerint. Brunichildein Sigibertus

uxorem habuit,

sui naiivitalem

fuisse legi-

Galesvinlbam Cbilpericus ejus
gildi

frater,

ambas Athana*
Ariana haeresi

liiuam sacramenlo approbavit.

Minime itaque mirum
aliisque
aliis-

Wisigotlhorum regis
:

filias, et

ctiiqnam videri debet, si episcopi suis in urbibus pri-

coutaminatas
est,

at

neutra in thorum regis admissa

vatorum causas cum adjunclis comiiibus
officiariis jndicarent, ut

quin prius haeresim suam ejurasset.
filiae

E
a

contrario
calholica
religio:

ex antiquis formulis
.

r nostrorum regum
fide alienis in

exteris regibus

que ve:eribus

passiin monu:i entis

immo

et ex

Gre-

matrimonio collocatae, suam

gorio noslro certum est,

cum

ipsi

de majoribus rcgni

nem
rum
nae

inviolatam intemeratamque servaverunt

atque

causis senleiiliaiu fcrrcnt.
17.

hoc primum praecipuumque matrimonialium pacto-

Neminem enim

in suis regnis
q'.ios

majorem episco-

fuit,

ut suae rcligionis liberum exercitium regi-

pis agnoscebant reges noslri,

Chrisli ucarios, et

illae

baberenl: quod quidem paclum

cum Amalaei Cblotildis
illa

wysterioruu Dei dispensatores esse scicbani. Hinc
primi in placitis adsidebant, eorumque nomina ante
quosiibet alios recensebantur. Filios

ricus, qui

Chlolildem Cblodovei magui filiam duxerat
lenlasset, morte,

uxorem, violare
calholica

quam

rcgum

ipsi

e sa-

fralres intulcrunt, perlidiam
fide

suam

eluit:

vero in
Iisdern

cro fonte suscipiebant: ad

mensam regiam non

raro

consiantissime
,

perseveravit.
I fllia
,

etiain invilabanlur, eorumque bencdictionibus
niri

mu-

coodilionibus Chlotsinda

Chlotarii

Alboino
regi

reges ipsi flagiiabant.

ciis rex, ut

Unde aliquando Chilperiolim Jacob ad angelum, se non dimissuasseruil, nisi prius ab eo

Langobardorum

regi

,

Ingundis

llermenigildo

Wisigoltiiorum in Hispania, et Bertha Cantiorum in
Anglia regi nupserunl; quae quidem regiuae omnes,

nim Gregorium nostrum
ligio

bcnediciionem reccpisset. Quac rcgiim noslrorum reac pielas eos movit, ut nnn solum priscas cleriEcclesiaiiuiique immunitatcs, quae ab impe,

non solum catholicam lidem perseverantercoluerunt,
]) sed

cam quoque
inter

viris stiis inspirarunt,
ipsae

adeoque gen

(orum

tibus

quas

versabanlur. Horlalur ea de

'Hioiibtis conci ssae fuerant, conlirmarent

sed et ul

reNicetius, Trevirorum sanctissimus antistes, Cblo-

novas eliam veienbus adjicerent. Rcinensis Ecclesia
in

tsmdam
eel
et vilae

in epislola, in

appendice hic relata,

ut scili-

qua fuerant gaudebani

in

Clnisto generati

,

simul et beati

non soltim religionis suae integrilatem
sanclimonia conservaret
,

virltitibus
ut et

«leinigii

eorunulem aposloli
,

basilica,

omni immuni-

verum etiam

tate

leste
,

Frodoardo. Narrat Gregorius

verilaiem

ejus viro suo, Alboino regi, el omnibiis

libro ni Uistorix

capite 25, ea oninia quae ab

Ar-

Langnbariiis ipsi suhjectis persuadere conaretur. Et
(|uiilem licet infrucluosi fuerint

veraorum

Fcclesiis lisco rcddi consueverant, ipsis a
fuisse
;

Alboino Clilolsindie
,

Thsodeberlo rege indulta
,

quod Childebcrtus II, lib. x capile 7, confirmassc mcinnraiur. At Turonenses non modo clerici, sed et cives oinnes , a
quovis iribulo e r »nHil)cri ob rcverentiam sancli Marti;:i.

cor.aius, quae lamen

ipsa lunc seminaverai

posiea
alte-

ut iiiiidem existimare licel, piillulaverunt,
rius reginae

cum

ex gentc Francorum, testante nosiro
scilicet,

Gregorio, oriund;e, Thcodelindae
lullos

suasu Agiconfes*

Si

auiem alir"ando iccaJion ministrorum cupi-

cum

geute sibi subdita

fidci coiliolicae

cc

PR/EFATIO.
est.

26

sionem amplexus
ll.os
;

Idem
,

contigit

apud YVUigot-

A

sed unica auctoritate regum fuissc institutos innuera
videtur.

seminavil Chlolildis

quoe cliam sanguinis sui

Verum

si

Gregorii verba, resque ab eo nar-

cffusionelideicatholicasveritatemAmalaricoregnante
asseruit. Irrigavit Ingundis,

ratas paulo accuralius perpendamus,

eomm

tempo-

cum
,

Hermenegildus ejus

rum
iia

disciplinam talem fuisse animadvertemus,

qu*
cum
nou
ut

ad fidem catholicam Recaccessit at messis inlegra congregata fuit, cum Eccarcdo re»e lota Wisigotlhorum geus catholicai fuere Berclesiae nomen dedii. INec minus feliciores
conjtix, Ariana haeresi ejurata
:

regum

auctoritati providerit, ut

canonum

eccle-

siasticorum vigorem non convellerel. El quidem

tanta lunc esset, uti ex Gregorio observavimus, epi-

scoporum

in

regno auclorilas el dignitas,
et aequitati

nihil

thae in Anglia

conatus, quae virum

suum
a

,

primum

magis rationi

consenlaneum
ex

fuil,

quam

quidem morum suavitale lenitum, ac posiea sancti
Augustini aliorumque

nemo
juxta

sine regis consensu et auctoritate
;

hunc gradum
,

monachorum

Gregorio Ma-

adipisceretur

sicut

et

altera parte

si

quidein

missoruin praedicationibus Chri>tianum faetum viderc meruit. Atque ita, juxla Apostoli senlenliam, viri infideles a mulieribus fidelibus sanctifi-

gno ex

Italia

eorum temporum disciplinam

Ecclesiae viduatsc
ut

eleciionis libertate gauderent,
illae

sequum eliam eral
Sic

suis legitimis juribus fruereut>ir.

aulem res

Ecclesiam catholicam per toiam fere Europam amplificarunt. Jam quippe antea Burgundiones fidem
cati,

agcbatur. Defuncto episcopo, electio successoris sla-

B

lim in ea fiebat civitate, quae erat pastore viduala

calholicam amplexi fuerant, ct id Francorum exemplo,

ium

ille,

in

quem

suffragia convenerant, aul aliquis
alii

ac Remigii corum aposloli miruculorum lama

in

ejus nomine, sive

ab ipsa Ecclesia delecli deferesi

ducli,

quod

ipse Avitus in collalione contra Ariai:os

banl ad regem electionis instrumenta, quae

legiiima

l>rae>ente Gundobaldo rege facta attestatur. Ut nulla superesset in toto Occidente provincia, qtiae Francis

judicaret, niliilque in electione viliosum adverteret,

admillebal electionem
forte civcs
in

;

aut

eam

irritam reddebat,

si

salutem suam non deberet, unde non immerito Gregorius, re multo magis quam nomine Magnus, lib. v,
epistola

personam

sibi

aut regno suspeclam

consensissent. Rex, admissa eleclione, scribebat ad

6, praeclaruiu hoc de

Francorum regibus
yenlium regna regni

melropolilanum epistolam, qua

ei

ejusque compro-

protdit effatum. Quanto cwleros homines regia dignitas

vincialibus episcopis novum episcopum ordinandi po-

antecedit

,

lanto cwterarum
excellit.

teslalem faciebal. Ha;c onmia anno 549 pnucis verbis

Francorum culmen

expressere Patres Concilii v Aurelianensis canone 10.

W.

Tanta autem erat et regum et regni
,

inanum pontificem reverenlia
sut

ut licet

,

Ropro more
in

Cum

volunlate

regis,

juxta electionem

cleri

ac plebis,

sicut in anliquis canonibus tenetur scriptum, a melropo-

tunc lemporis recepto, episcopi

omncs

apostolici viri,

lilano, vel

papw nuncuparentur

;

Romanum

ponlificem, papa, id est

nemo lamcn omnium

ex eis pracler
pater,

C

vincialibus pontifex consecretur

cutioui

cum comproquam regulam exse: mandatam fuisseinfinita propemodum Gregorii
quem
in vice sua prcemiserit,

nomine deexcellentiam Romana Ecclesia, ut tum signabatur per ex nostro Gregorio, tum ex variis conciliis illorum temporum conslat. Aique inde, el quod plerique bar' bari h.ereseos tabe infecli essent, Romanorutn nomine
absolute diceretur. Item sedis apostolicse
catliolici, eliaui

loca probant, in quibus

instrumentum a civibus pro

eleclione factum appellat consensum civium; regiutn

vero diploma, praceptum, aut prwceplionem, sive indiculum.

Hanc vero pmceplionis vocem

sic

non

inlel-

ligendam esse, ut eleclionem excludat, ex Gregorio
noslro paiet, qui post delatum ad regem consensum
civium,

ab

ipsis ha^relicis, iudicabantur.

20. Is itaquo erat, referente Greg. rio nostro, Ga'-

suam prwceplionem eum dedisse passim comlicel in regiis litteris

liarum slalus sub Chlodoveo

Magno ejusque

(iliis

ac

memorat. Quin etiam
denlis mentio, ut ex
illum

seu prce-

nepotibus. Sed jam ex hoc ipso auctore inquirendum
est,

ceptione, nulla fieret electionis aut consensus prxce-

quaenam lunc lemporis vigeret apud Francos EcEt priino quidem episcoporum ele-

formulis

Marculli

colligimus,

clesiae disciplina.

tamen civium consensum

re ipsa pra:cessisse

cliones liberas ct absolutas
si

nemo

est qui

non

dixerit,

non solum ex Grcgorio, sed etiam ex sancti Desiderii
Caiurcensis vita discimus, in qua quidem Vila regi.e

vel leviler ejus acvi conciliorum

canones percurrere
eis deesse

volel,

quos eliam canones, ne dsbila

pu-

D

iittera referuntur ad episcopos, elc, datae simul

cum
indi-

tetur auctoritas, a regibus

comprobatos

et firmatos

indiculo ad Sulpicium metropolitanum

:

sed

in

passim legimus. Si lamen Gregorii Histoiiain aliaque
ejus opera evolvamus, conlrariam

culo rex ne

verbum quidem habel de

cleri vel plebis

omnino

his

cano-

eleclione aut consensu, tametsi in suis lilieris
laudatis,
cleri

mox

nibus consuetudinem lunc temporis viguisse nonnullis

hanc promolionem cum abbatum totiusque

videbilur,

cum

ibi

legamus passim episcoporum
de-

consensione factam fuisse testalur.

successiones praecipienle regc lunc temporis factas
fuisse.

2!.

Haud lamen

difiitear electiones a clero et

po-

Hic, inquit, provceptione regis
esi subslilulus
:

in episcopi

pulo factas nonntinquam a regibus abrogalas fuisse,
vel quod divisis inter se electorum suffragiis, u»a*
(jii.cque

fmcli locum

aut, llle, defuncto epi;

scopo a rege pr&ceplionem obiinens

aut alius, quod
caBteris
esl.

pars

cum suo

eleciionis instrumento

ad re^em

jam antea

a

rege

mandalum

obtinuisset,

accessisset, vel quod electi persona regi displicerei.

postliabilis, vidualae urbis

episcopalum adeptus

Nec eliam

inficiari

velim noiiniillos quandoque, etiatn

(Juibus, aut sane sitnilibus verbis
rius,
i

cum

utiiur

Grego-

non exspectala

cleri aul populi electione, e palatio iu

piscopos non libera ctviuiu aui cleii eleciioue,

locuui defunciorum episcoporum

a

rege fuisse sub-

27
slimtos
:

1'R/EFATIO.
quos metropolilnui
,

23
ordinatus esl
,

de eoruin doctruia

et

A

runi

Avciitiniis

apud Castrndunum

,

probis moribiis a rcgc ipso

lacti

cerliores, consecrariiin
illi

Auslr.ipins iu Sellensi caslro,

elc.

Coadjntorein la-

bant; seJ cixiuin
in tirhcm

am

clcri

ronsensus,

priinum

nicn renuil
nein
,

ordinare Gregorius nosler Ciirguiidio-

suam adveniebant, rogabalur.

Il;»*c

tamen

Feli< is

Namnetensis episcopi nepotein

,

liiin

coiiMieludo eleclioninn liberlaleui iniiltnin hibefadavil;

qu

il

neopliytus esset, iiim quod sacri canones vela-*

qiiam ronc.liis ignnlam, el sensini sine sensu
II

rent, ue qtiis episcopus alleri
luereiiir, ut

adbuc viventi subsli.

iiitrudurlam OilotarhlS

in

edictnm conflrmat onis

ipse narral libro vi, capile 5

Unde

in-

syoodi v Pari-idisis priinns inseri cnravii, anno 4io,
nt deinceps pro lege h.iberelur. Episcopo, in qnil, decedente, in locn ipshuqvi a melropoliiano ordinari debel,

solens oinnino videri
rcferl
ptilsis

debel quod idein Cregorius

dc Tlieodoro et Proculn episcopts e Burgundia
,

qui

Ecilesiam Turonicam

simiil
:

rexisse di-

cum

provindatibui a clero

et

populo eligatur

;

el si

ciinitir,

posl Licinii

aul Lconis obitum

quare eos

persona condigna fuerit, per orduationein principis ordinetur. Ilicc priina ordiiialionum regula, ut vidimus

potius

admi

lislr.ilores

quam

episcopos Turonicos

appcllandos esse

exisiimem.

Nonmmqiiaui tamen
sciebaul ad id milla
,

excwiciliov Aurelianensi, novamaddit
pnlatio eligitur, per

:

velcerteside
doctrince ordiin

episcopi, eiiam sanclissimi, aliquem e suo clero sibi

merilum personw

el

successorein designarunl

,

quem

nelur. At

liaec

nova consuetudo multorinn

Ecclcsia R nisieriuin prae cneleris idoneum esse.

Sacerdos,

nialorumoccasio fuit,favendoambiliosorumconaiibus,

Lugduneusis anlisies, morti prox mus
lutn

Childebersibi in

maxime

oflicialiuui

regiorum, qui postea pinguiorcs
:

episcnpains

am

upati suiil

ct siatim ex laicis episcnpi

lacti. Ecclesiae Gallicanae

sanclitalem non mediocriter
alii

sede Lugdniiensi substitni curaret. Maurilio Calurcensis episcopus podagra affliclus, praevidens fuluras graest, ul

regem conlestaius

Nicetium

immiiiueriint.

Alii

vero pecunia el muneribus,

ves circa

suum successorem conteniiones
Ursicinus
siibsiiluereiur,

,

ul sibi

adulationibus, aut

minislrorum reginrum quos cor-

eliam vivenli

exoravil.

rtiperant officis, prwcepln

regnm
et

adepti,

Smonincam,
tnl caillis

ul vocabant, ba resiin introduxere;

indeque

nones adversus neopbylos
incn
el

Simoniacos

tempo-

, Felix episcopus Namnetensis, conlecio ea de re instrumento, quod comprovincialium episcoporum subscriptionibus m-

Idem fecerat, ut mox dicebamus

ribus in Gallicanis conciliis coodilos legimus, qui ta-

borari curaverat. Chorepi-copum, ne

unum quidem,
fuerant.

minquam,

sicut

nec

Romanorum
epislolae,

ponlificum,

memorat Gregorius,
qui, ut

nisi

illi

eo nominc donentur,

pntissimnm Gregorii Magni,

lam

nefariae

mox dicebamus,

in castris ordinali

pesii

eradicmd;e pares fuere. Omitto singularia quaeexeni|.la, qitre cnni regulis contraria fuerinl, in
in longinquis quiluis-

Nam
C

dam dam

Mundericu-, quemincastroTornodoiensisedisse diximus, ea specie, inquii Gregorius,ordin aluscst, ut
duoi sancius Tetricus, qui tunc Lingonum episcopus

legem transire non debenl. Sic
provinciis epi-copi a iqnot;

dissimulant"

rege,

e rat, viveret, bic Tornodorense caslrum, ul

arclii-

aut prae

m

nori aelaie aul regni lurbis

non altendente,
luit

presbyter regerei
23.
<n

,

atque

in

eo commoraretnr.

absque ejus venia consecrati fuerunt. Major
tificuui Aquilanijc
II

pon-

Ordinaliones ad meiropolitanos pertinebani,

ausus, qui

Eumerium, Sanloquod absque
conse-

propria cujusqne provincia.

Unde Gregorius

libro

mnsem
cratus
in
:

episcoptini, e solio delurbarunt,
io

IV Historiae, capite 35,

quod

in edilis

praecedemihus

melropolitani consi

fuisset, prrecipiente re?e,

desiderabatur,

narrans Aviti Arvemensis episcopi
,

atcum

id

rescivisselCharibertus, Eiimerium

ordinalionem, jussu Sigiberti regis Metlis faclam
observal hac
in re

sedem

reslitui imperavil, mulctalis, ul refert
t.ile

Gre-

canonicum rigorem non fuisse serfuit

eorius, episcopis, qui

facinus aggressi
in

fuerant.

valum. Ipse lamen Gregorius Rhemis con=ecratus
a b Mi'id\o ejus urbis

llaud

lamen ad'0 exarsit Cbariberlus

episcopos,

metropolitann, ut canit Fortu-

quod Eumerii ordinatinnem examinare voluissent, id euimeis per canones licitum erat, sedquod illum jam
diu

natus, nec allerutri

uni|uam hoc factum

viiio vertit.

cum

auctoriiatc regis epi-copalu pollentem, abs-

At cum idem jfcgidius non soluni ordinare pos verum etiam et episcopatum inslilnere in
Dunensi, quod
in

epi9coCastro-

que cjus judicio e sede dejecissent.
22. Translationes episcoporum ex una in
altcrat'-

Carnolena dioecesi
concilii

situiu
iv

esl, len-

D

lasset, graviter

ab episcopis
,

Parisiensis

sedcm iiusqnam

in Gregorii libris reperire licet, nisi

reprehensus

fuit

quod rem adeo insolitam extra
terminos fuisset aggressus.
ipsi liceret

corum, qui ex propriis urbibus haerelicorum

princi-

suaecivitalis el provinciae

pum

jilssu expulsi

,

in

Francorum regnum acccdenfuere
,

Et merilo,
lic.p

cum ne

id

quidem

ex aposto

-

les. vidualis Ecclesiis 'praefecti

auod sempcr
favore, vel

sedis vicariatu sedi suac beali Kemigiitemporibiis
si

approbavit Ecclesia. Coadjutores viventibus subsliluli

concesso;

quidem ejusmodi
brevi cecidit
illa

privilegia nonnisi in-

nonnulli

occurrunt

,

qui vel

regum

tegris ac salvis metropolitanorum

juribus

concede-

alia

quavis ex causa,

cum

spe ad aliquam Ecclesiam
;

banlur.
erectio
,

Unde
;

Dunensis episcopatus
scita

succedendi, ordinati fuerunt
lit,

at

non vano,

ut

hod e

quae contra

canonum

temerario ausu

lilulo,

nepie

in ea ipsa Ecclesia,

quam aliquando
diceceseos ca-

facia fuerat

sletit vero,

hodieque perdural Laudu-

cssent adepluri ordinabantur, sed quasi novi episco-

neusis Kcelesia a sancto Remigioinstituta, quod ipse
in

pa.us creciinne

,

in

aliquo

fuliirae su.r

siuediceceseos castroconslituens, nemini irrogasset

stro sed> bant, cuni assignata sibi

in vicinos aliquol

injuriam.

Novum

iteir epi

copalum

in

castro Mclopri-

vicoa jurisdiciione. Sic Mundcricus a;>ud

Tvfmsdo-

duncnsi conslilucrc tenlavcrat rex Cliildebertus

PRJEFATIO. mus;
rujiis

30

at

reclamante Leone Senonun» epmcopo, ad
ille

A

ex universis Galliarum provinciis congregandatn esse
dixisset
,

dioecesim locus

pertinebai, res infeeta fuit.
,

reposuit Gregorius

,

qui

tunc CbLldeberti

Sic et periit Arisitensis episeopatus

quem

Golthi,

regis legatus erat, inutilem videri lantae synodi ce-

detractis aliquot e dioecesi Rulhenensi, qui ipsis pa-

lebrationem
resis
,

,

cum

nulla tunc esset exorla
in fide

nova hae:

rebanl, vicis, instituerant.

nullumque immineret

periculum

sed

2i.
post

E

!aic:ili

stalu ad sacerdotium promoveri, ni,i

sufficere, ut unusquisque metropolilanus juxta con-

emensos varios gradus, nunquam per canones

licuit.

Quam

regulam,

etsi

frequenter violatam.sereligiosiores.

cum sibi subjectis conveniret. Mapiniustamen Rhemorum antistesad conciliumTulsuetudinem canonum
lense a Theodebaldo rege

cuti sunt
rei

tamen semper episcopi

Hujus

convocatum
ei

ire

renuit

exemplum iilustre de se ipso narrat Greforius, loco jam a nobissuperius laudalo ex libro v Hisloriae, capite 15; cum enim Burgundio Felicis episcopi
nepos ad eum accessisset
,

quod rex evocalionis causam
de negoliis quse
fieri

non indicasset; unde
tractanda eranl,

conjicimus episcopos, saliem pracipuarum sedium
in talibus conciliis

avunculi sui caeterorum-

debuisse certiores. Et quidem Mapinius ea oc-

Trevirensem reprehendit , quod que comprovincialium episcoporum consensu munipotius ad Fegem quam ad ipsum reprimendae quorespondit Cietus, ut in episcopum conseeraretur B rumdam inalorinn hominum proiervise causa recurHabemus scriptum in canonibus , non posse gorius rissel. Ejus epislolam dabimus in appendice cinn quemquum ad episcopatum accedere, nisi prius ecclecasione Nicetium
; , :

siuslicos

gradus regulariler sortiatur.

Tum eum

do-

Sigiberti regis alia epislola, qua

Desiderio Catur-

diil quid ei

faciendum esset, ut sese dignum exhi-

ceusi

mandat

,

ul

ne accedat ad synodum, quae

Leret episcopali honore. Quibusnam vero gradibus

scipso inconsulto fuerat indicta.

ad tantam dignitalem canonice assequendam ascen-

20.

Cateium ex
iis

bis quae

Guntramnus ad Gregorii

dendumforet, ab eodem Gregorio discimus ex
bro
iv, capiie 6, ubi

li-

verba superius laudata respondit, patel episcoporuin
causas ex
fuisse,

Calo presbyter se clericatus gra-

ob quas potissimum concilia to-

duscanonicainstitutionesonilum fuisseliis verbisexponit
:

tius nationis

episcoporum congrcganda essent. Illa,

Leclor decem annis fui, in subdiaconatus
;

officio

iiquit, Dei causa exsiat omnibus major, ut inquirere
debeutis, cur Prcelexlatus episcopus qladio in
fueiil interemptus,

quinque annis minislravi
annis mancipatus fui
annis potior. Et
,

diacomlui vero quindecim
honore jam viginli

ecclesia
,

pretbylerii

tum de

dissidiis

episcoporum

et

quidem

Niceiius, Lugdunensis postea

var.is ciiminibus, quibus

eorum nonnulli uccusantur.
episcoporum quos
,

cpiscopus, nonnisi wlule tricenaria presbyter ordinatus fuit.

liumo

et reges ipsi causas

sibi

haud
:

Verum
fuit

id regulaj exigebant

:

at conlraria

fideles kiissc exislimabant, ad concilia referebant

ul

plurimum

praxis el consueiudo,

quam

variae

G

de eodem Prastextato patet.quemChilpericus rex, veluti

causoe introcluxerant.
clesiae necessitas
,

Ex

his

legitimae fuerunt, Ec-

reum

majeslatis, in concilio Parisiensi accusavii.
riosler

insignisve aliquot virorum sanclivel

Et ipsemel

Gregorius accusalusa Leudasie co-

tas,

quam

illustria facta

etiam miracula probaepiscoporurn faci-

mite, quod adversus reginam

Fredegundem malos
licet

ru-

banl. Improbata vero
liias,

quorumdam

mores sparsissel
Childeberti
anlislilein,

,

seipsum

in concilio

Brcnnacensi sa-

ut exeniploBurgundionisnonsemelallalopaiei,

cramento purgavit. Necpraetermiilere
II

egregium

cnjus

adhuc

laici
III

promotioni
,

episcopi

provinci;e

facinus, qui

cum

Jigiiliuin

Rhemorum
,

Lugdunensis

consenserant

sed

quam Gregorius
,

multorum quidem criminum reum
synodo audilum
praecepit.
,

sed

noster, caiionum accrrimus vinde-x
inipedivit.

sua auclorilate

necdum
sisset
,

in ulla

Mcltas adduci jus,

Improbaia quoqne

noiiniillorum ambitio,

ab

aliis

episcopi>> increpitus

eum

urbi suac

qui

regum

auctorilale episcopatum conseculi, caeteris

rcsiitui

incolumem

Sed

ille

postea in epilaesae

imperare conabanlur, piiusquam, ut.ail Gregorius

scoporum synodo apud Mettas majestatis

reus

Magnus, obedire didicissenl. Ejusmodi

lamen

ali-

invenlus, et episcopali sede privatus, a rege Argen-

quantis diebnsin clericatu probalosfuissecrediderim,

loralum exsul miilitur. Jam vero adversus cpiscopos

prinsquam consecrarentur, ut de Badegesilo observat Gtegorius nosler, qui lonsuratus, gradus quosclerici

non quilibel

viri

admitlebantur

in

teslimonium; qmtre

D cum

inferioris ordinis nonnulli tesles adversus
in

Gre-

sorliuntur ascenden^, post quadiaginla dies

Dom-

gorium
laiione

synodo Brennacensi auditi fuissent, ea de
Ille

noli episcopi

Cenomanensis defuiiclisuccessorevasil.
quod atlinel,
alia

re conquesti sunl epi^copi.

vero

cum

testium re-

25.
lia
,

Ad

concilia

craul provincia;

convmci non potuisset
in

ullius criminis,
,

resque

unius scilicet provinciae episcoporum

alia lo-

manere viderelur
altaribus
,

ambiguo

dictis missis in tribus
;

tius nationis

seu regni. Priora metropolitani quique

sese

ipse saeramento purgavit

quod

ta-

slatis

lemporibus juxta canonum prescripta congre:

men non
id

sine injuria

se fecisse professus est,

cum

gahanl

aliorum veio indiclio ad legem perlinebat
etiaiiisi forle

,

canonibus esset contrarium. Caeterum
si

latae in istis

qiiorum episcopi

diversoriun regnorum

conciliis senleniiae
illis

iiollent

damnati acquiescere,

erant, cx mutuo lamen regum
cile

omnium consensu

fa-

supererat ad aposUilicam sedem confugium. Unde
Sagitlarius et Salonius episcopi sese
injuria in

cogebanlur. In h

s

de

fidei

rebus ac majoribus

cum

negotiis, aut certe de paee inier reges

componenda

concilioLugdunensiexaiictoralos fuisse conquesti esscnt, Ucentia prius a rege
[Utcris ejus

agebatur
rise,

:

qu;e ex Gregorio discimus libro ix Ilisto-

capile 20, ubi cuui

Guniramnus rcx syuodum

Guntramno oblenta cum comiiiC^daiitiis Bomaui petierunt, ubi a
,

,

z\

M/EFATH).
A
dinniioni commendavil
,

32
invaderet,
iili

Joanne ponlihce auditi, ejusdem jussu BCdibus suis
iciiinii snni, ui narrai Gregotiui Libro v UislorUe,

si

corum
isiis

nollet
ali

lacrymn enecari, cuin
lierent. HIujus rci

de ftuclibus
in

de-

rapiie 21.
*_7.

causa erani
,

ecclesiis
ipti

caialogi

Coliigiinui

autem cx ejusdcro Grcgmii

et diciis

inalrictilas appellabant

in

quibus insci

paupercs

el laciis,
Biae
I

quanla Uinc essel in sacros CalHWvS Ecclc-

ecclecira bonis
Aliis opiscopi

ac

fidelium oblationibus alcbantur.

Gallicanae revcrenlia. iligidius Bheiuensis episco.

nonniinquaiii liitcras

maim

sua sub-

us

noimisi

leclis

Cnnvnum

sunctionibus, e solio suo
in rc-

BCriptus dabant, quibus incilali (idclcs elecmosyuain

delurbalus est, poslquam reus conjuraiionis

pcleulibus facilius largirenlur.

Dcnique lanta erat

gem

iuventus fuissct. Quanla vero animi magniludnie

omniiim

in

episcopos, quos Spiritus sanctus posuil
,

el eonstantia

suin, et

eorum auctoritalem adveisus regem ipreginam ejus conjugem, tuitus fueril Grccausa Prauexlali
,

rcgcro Ecclesiam Dei

reverentia

,

ut

apud omnes
istud sine

reeeptum

fucrit illud

eHalum, quianec
2.">,

hw-

goiius

in

neino est qui uescial, a
,

resi, inquit Grcgorius Mi. n, cap.
«'

potest accipi,

quorum observatione nec minis, ncc blandiliis nec auro aut argento unquam dimoveri potuit. Unde si
aliqua emergeret in
litis eanonurii verbis

W ecclcsia
30.

non obaudiatur sacerdoli

,

quo noiuine

hic el passim eiiiscopum desiguat.

rebus agendis difficullas, pro-

Ad

arcliidiacouos

eam clcvandam
reliclo
,

esse censebal.
in

B

clesiac distribuiio,

Fl quidem Bertcgundis, qu;o

suo viro

mo-

perum
rum,

suslentatio

autem spectabal rerum Eceorumque curaj non soluin paucommissa erat, sed eiiam clerieoecclesiis,

nasierium Turonense conlugerat
luvit
,

pervicaciam refuet Bnrgiiu-

qui, in

plcr sque saltem

communcm
ca-

canonem Nicaenum rclegendo. Sic
postulationi
viventi in

agebanl vitam. lloc est,

ni fallor,

quod mensam
libro

dniiis

respondii,

qui

Felici

episcopo

nonicorum appellal Gregorius,
Historia; capile 50, n. 16,

quam

uliimo

adbuc
licana

flagitahat.

sedem Namnetensem subrogari elCodicem autem ranonum quo tmic Gal,

a Baudino apud Turonos

iiislitulam fuisse scribit, idque

ex capite 9

Vitac

pa-

utcbaiur Ecclesia, alium a

Dioiiy.-di

Exigui

Irum

intelligilur, ubi cuin

1'alroclus, qui

tum Bitu-

coileciione luisse colligimus,

lum ex canone Nieae-

rigibus residebat,ad couvivium mensce canonicce cuin
reliquis
caeleri tioni

n>

,

qoi

,

ui

a

Gre»orio laudatur, apud Dionysinfn

clericis

accedere negligerel

,

malcns,

dum

lion

babetur, tum ex novo qualernione codici a Cbil-

perico rege assuto contra rraUexlatum. In eo eniin

corpus rclicerent, ipse orationi ac sacrae lecoperam claie , ab arcliid acono graviter repreesl,

qualeruione cun.nes quasi npo»iolicos, qni
Dionysii locnm babcnt, evsiilisse
rius
,

odiee memorat Gregoin

bensus

admonilusque, ul aul cum
existimabat, ut unus
,

reliquis fralri-

bus cibum sumeret, aut certe discederel a loco; non

qui proinde

nou babebanlur

in

sinceio codicc

enim rectum

ille

cum

his habere

canoiium Gailieanoriim.
28. Dicecesim
poris episeopi
cir<
,

q

viilum dissimularel
relur implere

suam aceurate vMtabanf tunc temvicos et oppida su:e (iitioni snbjecta

cum quibus offuium. Ex eodem

ecclesiastkum putalibro

patet archiclei
;

diacono commissam fuisse instituendorum

icorum

umeundo,
est.

uli

ex compluribus Grci/orii locis ccriu uioibi

curam, eumquc scholae prxfectum fuisse
sim
iuiiuil

quod pas-

tum

IMerique soiebanl stalis tem;).onbus

Gregorius. Clericum lamcn,

quem .Elbe-

nasieria, seu iu solitaria loca seredere, ul

ora-

rius Lcxoviensi scholae prxfecerat, diaconuin fuisse

tiouc ac spiritualibus exercitiis recreali, indc ad cu-

nusquam legimus.
praifecti
,

Verum

archidiaconi, eisi scholis

ram animarum
rc\erterentur
cis die
;

sibi

cnmmissarum veg6'iorcS
ILicet

facti

quia

rauliis curis distracti

erant, juniorcs

quod solemni ponipi

in ali |uibus h>-

clericos per alios erudiri curabant.

dominicx coenaj facere solebanl.
illi

vero

51. Qui ecclesiis ruralibus, quas hodic parochias

omiii teropore sancli

episcopi Ecclesiis sibi
id

com-

seu ruras appellamus, praeficicbanlur,
|iie-l>\ leri
,

ii

dicebantur
a

missis

prxsemes adesse studerent,
,

tamcn sumplebes sibi

quos

noununquam archipresbyleros
in

mopere curahant
lues inguinaria

si

aliqua calamitaic

Gregorio dictos legimus, sive quod presbyteris
nis,
ii

vici-

commissaeainigerentur. Hinc cum Albigam civilatem
dcvastaret,

t

hodie

(it,

praessent, sive quod

sua Eccle-

Salvius ejus Eeclesiac
pastor,

sia plures

sub sua disciplina clericos haberent. Erant
abi

lunc sanctissimus antistes, tanquam bonus
inqnii Gregorius, ab ea urbe inni
luit.

D

tamen
ruin

et

minores
luit

clerici

nonnullis

Ectdesiis

piam rccedere vo-

pnrpositi, cujusmodi

Cauiinus, poslea Arvernolibio

Tbeodorus vcro Massilieufi.im episcopus cum
ur'oe sa-vire

episcopus,

qui

in

de Gloria confesso-

pesteiu gravissiinam Ln tua

accepisset

absens, stalim revcrsus ad sau';ti Vicloris scpulcrum,
orationibus ac vigiliis vacaos,
flcciere conatus est.

rum, capite 50,dicitur«'n suo diaconatu Iciodorensein Ecelesiam rexisse. Erbanus vero diaconus sancti
Jnliani
libro
i

Dei

miseiicordiain

Brivatensis

marlyrarius

factus

est.

Immo

de Gloi

ia

M.iriyrum, capile 66, mcmoral Grc,

29.

Jam vero epi>coporum

oidinutioni ac potestati
,

gnrius

parvulum oratorium
lcctorem

sancto Patroclo apud
clericus,

polissimum commeiiiialae eraot Ecclesiae faculiales
i|in:

Trecas consecralum,cui unus tanluin
,

quem
aul

eorum nulu el ancloritate debebaul dislribui unde et pauperum ac viduaruin nulritores dicebanlnr quare cum Gotllnis quidam Ecclesiae Agathtn:

paulo posl appellal etiam apud

,

serviebat. Occuri unl
,

eumdem auctorem
in

qui

aut

soli

,

ccrle pauci omnino
biis fusius

locis sacris degebant,

de qui-

sis

I"

na rapuisscl,
,

monuitcum

i'.eo

episcopus

,

ut
<sr-

agere non vacat.

ne ies oauperum

quas, inquiehar, Deu s nos'rcc

52.

Clerici aulcro, saliem minores,

non crant ne-

33

mMivnt*.

ji

cessario a propriis episcopis huic officio destinandi.

A

Nonnulli enini pro
nitale,

lemporum

aut locorum opportu,

pis

Chananne, sunm uxnrem rccepissct, a cwteru cpiscnexcommunica tis est. Memorat passim Grcgoiius

a qnovis episcopo

aut abbale

juxta

suum
:

episcopos, qui ante
rant
:

suam ordinationem
,

uxorali fne-

aul parentum votum, ad clericatum admiltebantur
qiio paclo

at statim

subjungit

eos ab invicem juxla ca:

Gregoiius, ut ipsemet narrat,
in
,

Winnocum
Qui
:><)

nonum

prcescripta fuisse scque^tratos

quod ordinem
de Gloria conin

ivccns e llrilannia

siiam dioecesim advet tum,|.resut illum apud se retineret.

instilulionis caiholicce appellat in libro

byierum ordinavit

fcssoruni,

capite

78, ul hunc morem non
regione, sed ubique

una
Ec-

enim semel
aliam
diutius
in

in

quavis

Ecclesia
,

oidinati

erant,

solum aut
cleia
deret.

in altera

in tota

tran>ire non poterant aliena dicecsi

immo nec aliquamo
,

catlnlica unilormiler servalum

fuisse osten-

immorari
:

absque venia

cpiscopi, qui ipsos ordinaverat
fus, qui Parisiis

uude ctim The< duldiaconus ordinalus fiwrat Andcga,

Unde maxinnnn apud populos scand lum oriebatur, si episcopus etiam cum uxore prupria
co
i

mcrcium aliquod habuisse puiaretur.
ut

Rabebat

vum
po
,

transmigrasset,

a

Ragnemodo
libro x
est,

Parisienst episcoIlislori»,

iEthcrins epi>copus

Lexoviensis eirca leclum suum
,

ut narrat Gregorius
scrpius

capite
in

multos lectulos clericorum
ejus conlim nti;e testes. El

dubio procul essent

M,
les
uti

excommunicatus

quod ad Ecclesiam

qua diaconus ordinatus fuerat
eliam
in

redire differret. Abb;i-

g

bcbant

in

quidem episcopi decomdomibus, quas Gregorius vulgo domos Ececclesiasticas vocat
,

suis

monaslcriis ciercos histituebanl,
,

clesim aut
silae

quae juxta ecclesiain
et clcricis ad

Givgorius passim
attestatur.
clerici

poiissinium

in

iniracub

rum
,

erant,

ut

facilior esset episcopis

libiis

Inde consueuido prjfluxeral

ut

ccclesiam adilus.

Rarius vero mulicribus ad hujis,

monathi ac
retur
:

nomen promiscue monnchis
vir eruditus
,

iribue-

modi domos permiilebalur accessus
lempore observata,
grederelur
;

et quidcni in

quod fuse probat
monasleriis

Luuovicus Tiio-

Ecclesia Lugduncnsi consuetudo fuerat jam a longo
ut mulicr ccclesice

massinus. Et quidem ordinandi

eiiam ad sacerdoul

domum

non

in-

tium

,

in

erudiebanlur,
filii

exeniplo

quod interdictum cum
divinitus

v.olassct Prisci

M :rovei
lensi

Chilperici regis

constat, qui in Aninsuei

episcopi uxor,
libro
iv

puniia est, ul discimus ex

monasteiio positus est sacerdotali regula

u-

Gregorii Nistoihe, capite 50, quod in pr;e-

dicndus.
33. Clericatus
fuit saepius
,

cedentibus editionbus

de;ideratum ex codice Casi-

opportiinum advcrsus

nensi supplevimus 54. Casterum non minus vestibus ac externa cor-

imminenlem necem asylum
viris,

inaxime
,

principibus

quos, ne lurbas

commoverent
,

suspectos reges
filio

haliebant. Certe Charai icus rex

cum

suo a

pors
ris

specic,

quam moribus

clerici a sapcularibus vi-

Cldodoveo captus, non
sit
;

aliter mortis

periculum eva-

tunc temporis dislinguebantur.

Meroveus

qui|»pe

Q

quare eam subire ambo postea coacti fuerunl,
cloricatu

a palre Cbilperico aliquandiu sub custodia detenius,

cnm

contempto ad ssecularem statum volue-

runt reverti. Hinc est quod Chlodoaldum
ris filiism ultra

Chlodome-

posimodum tonsuratus, mutataque veste qua clericis uti mos est, inqu l Gregorius noster lib. v, cap. i,
I

ad necem ipsius patrui non quaesiere,
incisis,

presbyter est ordinatus
abjecto aufugissel,

:

unde poslea cum clericatu
indutus fuisse dici-

sce ulari veste

cum

sibi ipsi

capillis

presbyter fuissel ordi-

natus.

Nec
,

aliud

certe

iidem illijeges a Chloiilde

tur. Alio in loco sanctus Martinus nigra vesle indutus

excgerant
relur,
si
,

quam

ut ncpotes suos clericos fieri pate-

cuidam apparuisse
velit; al

dici'ur.

Clericos vero,
fui-se
illi

sicut et

eos inorii ereptos cuperei.

Nemo

vero exi-

monachos, tunc temporis tonsos
inficiari

nemo

esl qui

stimet

hujusmodi

hmnines invilos ac reclamantcs
fuisse
:

corona;

quam

deferebant, pri-

ab episcopis ordinalos
admisit Ecclesia
:

id

quippe nunquam
observavit Tho-

immo,

Grcgorio nostro debcri censet LudoThomassinus, qui clericos antea quidem tonsos vicus
fuisse fatettir,

nam notionem

ut

scite

massinus

,

volentes et vehementissime volenles or,

non vero capillorum corona insignitos.

dinabantur

certi

quod nulla

sibi

superesset

alia

Locus Gregorii habetur iu Viiis Palrum, canite !7,
nbi narrat Nicetinm, postei Trevirensem episcopum,

propriue viue in lulo
nulii

pouendoe via. Et quidem nousic ordinali
,

passim occurrunt
ila piis

qui reliquo viirc
ut

ex matris alvo processisse

cum

pilis ita in

capite ejus
clerici fuisse

d

suae teinpore

exercitiis

operam dedcrunt,
qui

ordinalis, ut pniares ab eisdem

coronam

landein in sanclorum uiimerum
licet et alios fuisse

merucrint referri

siynalam.
53. Monaslicus ordo

faleamur,

uosimodum

liber

jam lempore Gregorii
idem
et

ila

erat

latem pristinam adepli, proposbo abjcclo, ad noptias

clericatni conjuuctns, ut

fnerit

monachum

esse

eonvolarunt
sunt
:

,

aut

certe ad

proprias uxores reversi
nuilis continenliui

ac clericum,

quod

ftise,

pro suo more erndile,
;

quippe qui per vim ordinali
se obnoxios
tulit

probal LudovicusThomassinus
suis locis observainus,

cl qtiidem, ut pass

m

legibus

esse causabanlur.
Ecclei-ia
,

At

id

nun-

qios Grcgorius appellat

clcri-

quam impune

quse variis can«nihus

C05 initio capilis,

ejusmodi temeritaiem pro^cripsit. Hoc crimen apostasiam appcllat noster
capite
4,

Nccmirum, cum

illis

eosdem poslea monaclios nunctipat, temporibus. el jam mullo antea,

Gregorius libro

tv

Histornr,

ubi

Maclhvi Brittonum comilis faciuus
in

monachi dericalibus omnibusolficiis perfungerentur, praicipuamque divinorum ofllciorum celebrationi

enariat, qui
rtaius fuisset

cum

extremis angustiis posilus ordi-

operam inipenderent; immo
cebamu',

et abbates, ut

modo

di-

episcopus Venetensis, el postca mor;uo

clcricos ordinabant, et

cum

aliquid solcm-

35
mpiler
in

PR^EFATIO.
Ecclosia

ngcndum occurrebai,

siati

:i

epi-

A

lucrint,

non usqiicquaquc

liquet. Certe

narrans Grein

scopi, ul passiin niemural Grcgurius,

suae dioecesis
fa-

Korius \iros a Chrodielde ejmquo sequacibus

mo-

ahbates et presbvtcros convocabant. Tanti vero

nasterium sancte Crucis immi sos, qui abbatissam
per vim e
loco

ciebant munaclios sanclissimi qnique illurum lempo-

sacro

rapercnt,

ail

in

Jnslinam

rum

episcopi, ul vix eoruin quisquani occurrat,
inslitucrit.

qiii

praepositam ineurrisse,
a sicariis
i

quam

a capite solutam corsarie

monaslerium aliquod non
ilinere
consliluliis
ibi
ail

Gregorius

in

illis

nptam

fuisse aflirmat. Al is ctiain illo-

monaslcria solebat diverterc,

m

iii

tcmpornm monumentis confirmari
at

possct virgi-

ut

monacborum
;

vivcntiuiu sancla conversalione

nes sacras lunc capillos servassc;

non dcsunt

fruerelur, el praecedeniium egiegias acliones ediscerel

etiam qnae conlrariam senlenliain suadenl. Qua de
re conMili polest llugo

indcque bausit

tol illuslria

sanctoruni

virorum
nec

Menardus

in

obsorvationibus

praeclara facta, quae

lum

in libris

de Gloria confessopublicavil
;

ad sacramentarium Grcgorianum, aut cer e Mahillonius in notis ad Vi :uu sanctac Gerlrudis Nivialensis
abbatissae, quac babelar
in

rum,

tum

in

Palrum

Vilii

postea

Ilisioria

genlis nostrae

indignum pulavit sanctoruni
le-

sa>culo xi

Penedictino,

monacborum
ciorum animi

obilus el miracula inscrerc, queis
el

uhi

agiiur

qmqne
in

de sacrarum virginum mitrellis,

bac rerum gestarum varietalc renarr;ilinnibus

quibus successisse vidcnlur ea linteamina, quae Gre1>

creareniur, et liujusmodi

incitarentur

gorius Jusiinam

capite
in

babuisse

commemorat.
sibi

ad imilanda corum virtutum exempla. 50. Nec minor erat monacliorum adversus episropos reverentia et obedicntia, quod
laici

Caelcrum Papula virgo,

librode Gloriacnnfessorum,

capite 16, srculo valedicens

comam

totondii,

vel

ex uno Ulfiqui,
uli

sed ut virum

simularct. Monaclms quippe

cnmnm
ba-

monachi exemplo confirmari

potesl,

n

>n

nutrivissc certum est, inter quos sub

virili

narral Gregorius libro

viii Historiae,

capile 15, epi-

bitu

Papula reliquum

stiae vitae

tempus exegit. Sanex uno Grea laicalious

scopis jubentibusula columna, cui Stylitarum exe.nplo insideba', descenderet, siatim obedivit, quia, in-

climoniales a

laicis distinctas fuisse, ve!

gnrii loco intelligimus, nbi
vinculis

Radegundis se

quiebat, sacerdotes non obaudire crimen esl; et maluit

absolutam profilelur ad

religionis

normnm
monaquod

vilam

communem cum
ad

cx-teris

monacbis ducere,
conirarius
existens

transiisse. Cbi eliam patcl religionis vucabulo

quam

perfeclionem tenderc

sticum ordinem jam tunc designalum
niultis aliis Iocis probari facile

fuisse;

jussionibus sacerdotum.

An vero quaedam

monasleria

possei. ilinc religiost

tunc essent ab episcoporum regimine immunia, nusquam explicat Gregorius. Ex eo tamon disrimus, in
iis

et

reKgiosa:

nomina profluxcrunt.

Sanetimoniales

quoque frequenler appellat Gregorius sacras virgines
(

monaslcriis quae snb rcgis tuilione erani, cpisco-

|

U3e in monasieriis conversabantur.
j

Quemadmodam

pos nibil polestaiis babuisse, absque spec ali principis mandato. Etenim cum Maroveus Piclonum cpiscopus cur?m monaslerii sanctae Radegundis , in sua

C

ver0

n sanciimonialium coenobia ingressus viris in-

lcrdictus erat, sic et a virorum monasteriis arcebantur mulieres,

quibusne quidcm
;

in

ecilesiam paiebat

ipsius urbe construcli, suscipere
luisset sanctae Crucis

renuisset, nec vo-

adilus in pletisque monasleriis
si

quod de Cnndatesceni

tianslationem faceie, quod ab

e« vita sancti Romani, id est capilc

de

Vilis

Pa-

eo

enixis prccibus

efflagitabatur,

Radcgundis

adiil

truvn,

man

fesium

est.

At

licct

monachis, qui reclusi
liceret

regem Sigiberlum, qui banc curam Eufronio Turonensi episcopo demandavit. Cumque monasterium
sub
regis tuitione

non crant, extra jnonasleiia
disiricie
moni;>libiis

exire,

id

adeo
ex

sanciae

Crucis Pictavensis

fuissct

posilum,

nonnisi obtenla

pracscripto Regul;»! sancii Caesarii erat veiitum, ul ne

jpeciali a Childeberlo prwceptione, illud, sicut cselera

quideni ad

scpelieudum be>lx Radegundis corpus
de Glnria Confessorum, capitell)6,

suoc dioeceseos monasteria, cpiscopo Pictavensi reguInriter

coemeteriuin adire eis licitum fueril. Id ex Gregorio

gubernare

licuit,

ut

habet Gregorius

lib.

ix

discimus

in lihro

flisloriae,

capite 40. Et quidem defuncta Radegunde,

ubi exsequias heatae Reginac describens, clericos repraesenlat funus ps;illendo
c fencstris
ct

cum ab urbe Maroveus
(jus curaret,

cpiscopus abessel, Gregorius,
ut exsequias

deducemes, quod moniales
,

qui praesens aderal, vix adduci poiuit,

muri propuguaculis
oculis
el fletihus,

lamentando

et

quod monasierii (Oemeterium nondum
vixque
elfla-

D

flendo,

nonnisi

prosequebantur.

sacerdciali benedklione sacralum fuisset,

Plures

vero

in

monasieriis virorum Regulas simul
libri x

gitantibus
lale

omnibus qui aderani, prasumpsil ex cariila lamen ut fratris sni altaris consecrationem
,

viguisse ex capite 29

cnlligiinus, ubi in coe,

nobio Atanensi non

modo

Cassiani

sed et

liasilii et

corpus

in

coemeterio

bumo non

lexerit,

id

episcopo

rcliquorum abbatum, qui

monasterialem vitam insti-

loci reservaus.

tuerunl, regulas invaluisse scrihit Gregorius.

57. Ahbates el abbalissae
sive mouialium votis

communibus monncborum
ab episcopis

58. Porro licelnemo non fateatur

pr&cipuam semfuisse,

eligcbaniur, sed

per clericoruin et
orationis ac

mouachoium occupalionem

b 'nedictioiicm dehebant accipere. Vestcs autem sanciimonialium alias asaccularium vesiimcntis fuisse vel
cx eo convincimur, quod Gregorius passim, earuin,
sicut

sacrarum Scripturarum

studium, non

defuere tamen qui consueludinem hanc slatis boris
officium,
recitandi,

ut vocanl, divinum

publice aut

privatini

et inoiiacborum

,

conversionem memorando,

non adeo autiquam

fuisse credideFint.

Ve-

utrosque veste mutata ad monasleria convolasse scribai.

rum

cjus originem ad ipsa Ecclesiae Gallicanae pri-

An

vero virgincs ouincs sacrac tonsac omnino

mordia

rcvocat nostcr Grogorius libro

i

Historise,

r.7

MfcEFATIO

58
fuit,
iti

capite29, ubi de sanelo quodam viro, qui Bituriguio Lcclcsiam iusliluisse paulo posl Decii teinpora

A

scriptum

dubiuni Pctrus Piiliosu- revocavil
in

:

omnino aulem negal Mabillonius nuster
de cursu Gallicaiio, ob
iri

Traclaiu
ipse
et

ab eo ordinali riium psallendi suscipiunt, el qualiler ecclesiam construant, vel omnipotenti Deo solemnia celebrare debeunt imbuunlur. Data
dicitur, ail
:

Cleiici

potissimuin,

quod

Grogorius aliam versionem co stinler laudaveiit
qii.dem in tlistoiiae
et ubi
libris,

quos ullimos conscripsit,

Ecclesia; pace Ollicia divina publice iu ecclesiis cele-

passim complures psalmorum locos adduxil,
idipsiim con-

brata fuissc quis iiificieiur? Idein facluin cst in
nastcriis, non solum majoiibus, seJ
•|iie,

moquo-

qui in officio ecclesiastico legebanlur. lirmat ejnsdem Gregorii praefatio in

et in

illis

psahnos, ctijus
liluli

in

quibus pauci nuincro moiiacbi conversabanaliquando vcio

fragincnluin buic edilioni acccssil, in qua

psal-

uir, ul ex variis Gregorii locis cerliim csl, ubi quoli-

inorum, quos cxponendos suscipil Gregonus, onints
sunt juxta Sopluaginla Inlerprelum edilionem. C;eleiuiii

dianum
officium
a se,

islud

pcnsuiu

psaltenlium,

dominicum appellai.

Vigilias noclurnas, luin

officium divinum tunc vcrnscula lingua celelTafuisse ex Vilis

a

tum abaliis cclcbraias froquenter coinmemorat, quibus eliain Malutinum scu Laudes, tit jam loquitempuns
t

tum non

Pairum, capite 12,

colligi-

mus, ubi de

Brachione, qui sese ad

conversionem

niur, alii|uo

iniei vallo dislinctas fuisse, vel

^Einiliano subjecerat, dicitur nesciisse quod caneret,

cx uno

libri

de Miraculis s.mcti Martini, capite 53,

B

Itlia tillcras

ignorabal, id esi lingiiain Latinam.

loco intclligimus. Ibi

enim posl

vigilias in ccclesia

i0. Qiiaiitum vero sollicili essent
Stalis hori»

ad haec

officia

transactas, signo ad matutinas

commulo

se rccessisse

eliam piivatim pcrsolveuda, quando cuul

prolilctur. Ibidemnialutinorumoflicium mane, cl boc

cyeteris

adessc non iicebal, ceclcMasiici oniniiim orex variisGregorii locis etexemplisoslcnl*ar;siis

loco et capile

n

libri

seeundi, cclebrari soliiuin fuisse
ul luquitur in Vila 0, cx

dinum

viri,

iusinual, id est

albcsceute ccelo,

dcuuis. Ipse euiin Gregorius

agens,

proue

sancii
itein

Galli

inler Vitas

Patrum, capile

qua

sancli Juliani ecclcsiam morabatifr, quain nocte nie-

Vila

diseiinus,

cosdem fcrme psalmos, quos

dia Irequentabat, ul

suum

expleret antisies
in

cursum.
Divionc

Sic

ef

hodie ad Laudes caniiiius,
liora dictos fuisse.

jam tunc

tctnporis

eadem

Gregorius

Lingonensitim

domum

Cum enim

vir saiictus moxli pro-

babcbal baptislcrio adb.ereiiteni,

quo

inultoi imi

xiinus quid

in ecclcsia
ei,

canerclur inlcrrogassct, re;

babcuanlur sanclortini reliquic, qticm locuin sacruni
singulis

sponsuin cst
illc,

clenco-. bencdictwncs psallcre
et

tuni

noclibus adibal,

indeque implelo cursu ad
et

psalmo quinquage&imfl,

bcnedictione decaniata,

lectum revertebalur. Mcmoria prorsus
est bealissimi

laude digna

el alleluialico

tuthios.

cum Cxtcrum

capiletlo exptcto,
vigilias

consummavit maqiiaudoque a
inficiari

Germani Parisiorum
persolvendis
si

antislitis in cjusin

noclurnas

modi

olliciis

solliciludo, qui

ipsis

Gregorio ctiam malutinas appellatas fuisse
nolim.

G

itineribus

equilans,

alilcr

non possct,

cursum

Nam

capitc

23

libri

ui

de Miraculis sancti

muio

capite, ut

habel Fortunalus

in ejus Vita, rcci-

Marlini, signum horis

matulinis motiim, et vigilias a

tabal etiamsi nix aut imber urgeret. Gallus vero Ar-

populo cclebralas fuisse perbibet. Terliam ct Sextum
in ecclcsia Turonensi ab lnjurioso episcopo
las fuisse dicit libro x, capite ullinio

vernorum episcopus morli proximus intcrrogans,
niox dicebamus, quodnam
retur, cuni
absolvi,

ut

inslitu;

officium in ecclesia caneclerieis

Ilistoriae
libri

cur-

responsum essel benedictiones a
recilavil

sum
a:\i

horat Terlice appellat, capitc

96

de Gloria

idcm ipsc

oflicium; et
esl.

consume<

ConfessoruiTi.

Vesperarum vero, quas nonnulli ejus auctores Lucemarium nuueupabant, meminit in
de Miraculis sancli Juliani, cap. 20, ubi
furis
liislo-

mato matuliuali cursu defunctus
slimabanl sancli
cii
illi

Non

im

exi-

viri

licitam eis esse diviui olli-

libro

omissionem. Certe cum Poniauus, cujus Vitain
1'atrum,
capiie
5,

riam commemorat

cujusdam,
in

qtti

posl graliam

babel Gregorius inter Vitas
oplimale quodam
in aula

ab

vespertinam discedenlc populo
ul lalilarcl.
tenebris,

basilica reniansit,

Tbeoderici regis urgeretur,
id reniiil sanclissiinus

Nox adveniens cum clerici sancti
De
aliis

jain

mundum
psalmorum

operiebal

ul pauxillum vini dcgiistaret.

Detri Burdigalae acecssecapilutis

abbas, eo poiissimum, quod

necdum Oomino debilam
lau-

runt

iu

ecclcsiam, alque

dictis

psalmorum decantationem exsolvisset. Alias vero

recesserunt.

boris

nulla peculiaris

apud

D

dalur presbyier quidam,
nocte a suo
siratu

qmjuxta sacerdotum morem
fatieb.it.
in

bunc auctorem occurril
autem cbors
in libro
in

inenlio, sed

omnes passim

consurgens orationem

generali cursus divini noniine comprebendil. Allernis
ecclesia fuisse persolutas perbibel

Deuique,

rion eniin

omnia

hanc rem Gregorii loca

pr^lerre vacat, Salonius et Sagittarius episcopi. ob
sua scelera famosi, graviter a Gregorio reprelienduu*
tur lib o v, capite 2i, quod nulla prorsus apud eos de Deo mentio esset, nul usque omnino cursus memoria: haberenir. [\xc de clericorum obligalionibu>.

de Gloria Conlessorum, capile 47.
uti

39. Plenam,

conjicere licet, et integram liabe-

remus

cursiis Ecclesiae Gallicanse notiliam, si ad

no>

usque pervenisset tractalus, quem de eo argumenio
scripserat noster Gregorius.

Auclor esl Walafridus

Al

laici,

Strabo, de Uebus ecclesiaslicis, capite 25, psalmos

ofliciis
liis

quamvis ejusmodi onere exempti essent. tamen divinis, et potissimum nocturnis vigidiebus

secundum emendalionem, quam tiieronijmus paler de

adcrant,
in libro

saltem

dominicis et

festivis.

LXX
cle$iai

edilione

composuil, a Gregorio Turenensi epi-

Cnde

de

sancli Juliani

virtutibus Fedauiia

scopo e partibus Romanis mutuatam, in Vulliarum Ecinvcctos fuisse. At quod ab unico

objurgaltir,

quod

caeleris excubias nocturnas celebran:

Strabone

tibus, ipsa sola

somno ded

ta

lecto

decumberct. lu

1

39
ejiiMiiodi
ricis, el

PR,EFATIO.
aulcm solenmiis ronvivh pnr.ihantur
in

40

cle-

A

ciiones, in nrtlal itiis

autem Rauctorum
scilicei,

dti.x*

solumconjicivitae

pauperibus

malricula seu catalogo deviris illusirilius, poii^si-

inodo referuntur, quod

ul

quidem
ipse

scriplis,

imino el aliquando

mus,

loco

primx

lectionis

ejusmodi sanctorum

mum

in niajoribus

Kcclesiis,

in

quilius

eelebrabal

ex alio eodice legerenlnr.
rius in capite
8<> libri

Idem

innuit

Gregoubi ha-

episcopiis,
iion seinel

qu*

convivia <n

domo

eeclesiuc facta fuis^e

de Gloria Marlyrum,

Grcgnrius lestalur.

bel

:

Lecla passione, sancti Polycarpi, cujus feslum

41. llaud ininus uiilis e-l Gre;iorius noster in de.

celebrabalur,
crrdolalis

cum

reliquis lectionibus, quas

canon sa-

r

r

I

h

ndcndo

liturgine

Gallicamc
partibus.

ritu,

quam

in

expo-

invexit,

tempus ad sacrificium offerendum
a lectore recilata

nendiscursiis divini

DepcrJilum

quidem
pra>faiio-

advenit.

Ejusmodi sanclorum Acta

non possumus non dolere librum illum de Missis a
sancto Apollinari Sidonio composiiis,
cui

fu sse teslalur

Gregorius libro u de Miraculis sancli

Martini cap.
liter

4!>,

quo uoniine ciericum ad
majorihus
libro
in

id

specia-

nom
libio

adjunxerat noster Gregorius, ul ipse attcslaitir

ordinalum inlelligeiulum essc
et

inficiari

nolim,
potuis-

u

llisioriic,

capileii, cuin exindc totam litur-

qumquiin
sent.

ab

aliis

clericis

legi
vtti,

giae nostraj

seriem didicissemus. K\ boc autem Gre-

Meminil idein Grcgorius
qui

cap. 3,

gorii loco refutalur

eorum senlentia, qui Gallicanam ltlurgiam ex Mozarabum ritu multiatam fuisse scripserunt, quoJ paiet ex
tnoniis, quibus
aliis

psalmi-responsorii,

a diacono
inler

Missa coram
fa-

K

rege cantatus fuerai.
cttiui fuisse

Quod

duas lecliones

passim Gregorii

lestilsi-

non dubitamus, eo temp re quo

liod.ie

certum est multo ante sanctum

graduale concini solet. His peraelis, diaconus lecturus Evangelium solemniter procedeb3t, uti
lihro viti
,

dorum Hispalenscm episcopum, quem
rabici ritus auclorem,

ferunt Moza-

refer.ur

Gallicanam lilurgiam ordiua-

capitc 4, atque ei Evangeiii ledii ncra .ui-

lam

fuisse. Sulficiat

bic

unum promere,

ex

libro

ninitianti, plebs

omnis gloriam Deo relereus respon-

scilicet

dc Vitis Pairum, capite 17, ubi Gregorius,

debat, iisdem

fortasse vcrbis, quibus hoJiequc uli-

loquens de lectionibus qtue inler Missarum solcmiia,
praesente Theodel>erto

rege,

recitaiae

fueraul,

sic

Nam Giintramnus apud Gregoi nim loco laud.ilo narrat, eamdem fuisse populi responsioncm diacouo
mur.
evangelicam lectionera pronunliauti, ac bomiui qui
Sigibtrto
regi

babet

:

Leciis leclionibus, quas canon sanxit antiquus.
ille

Antiquus itaque jam lunc erat
zlcsia

ritus Missas iu

Ec1
i

natum

ei

fuisse

filium

nunliaverat.

Gallkana celebrandi, anlequam Isidoius

Unde factum
potenti.

est, inquil, ut

omnis populus in utraque
:

spalensem tbronum subiret. Et haecfuit conslans pa-

annunliatione proclamaret pariter

Gloria

Deo omni-

trum iioslrorum
iiKiv.t llilduinus,

tradilio,

quara saeculo nono confirDionysii, ad Ludovi-

abbas Sancti

43. Absolulis lcctionihus, diaconus

populo silen-

cum Pium
more

scribens, qui peculiarem Misso?

ordmem C lium

indicebat, ul Missce auscu larenlur, ex Gregorii
8,

(Jalitco

ab

initio

rccepla

f.dei in bis

Galliarum

librovn, capite

tumqiie celebrans de praesenli

pambus adhibilum
ille

fuisse

usserit. Qualis vero luer.i

solemmtate aslautes hrevi erudiebat, alque hac monitione facla suhjungcbat oralionem

ordo, inu-lligere licel ex antiquis lilurgiis a

VV.

seu tollectam,
Bobicnsi
accepla,

Cl.

Josepho Thoiuaso presbylero regulari, et noslro
quas ex plurimis Gregorii no»iri

quae vulgo ilissa
appellatur.
ui ib

in veteri

sacramenlario
stlentii

M.ibi.lonio ediiis,

Ilujus

porro oecasioue

testimoniis, aliisque velcribus iiionumenlis, et iuvietis arguuieniis,

dem

Gregorius narrat,

Gun ramnus
ei

rex astautes
lYatriliiiS

vere Gallicau.is fuisse deprebende-

aiiquando coutestaius est, ne a quoquam, ut
suis
I

runt.

Ou

i-naui

auiem

fueriut
rilus,

liturgia;

|

artes, aut

contigeral,

inteificeretur

;

sialim omnis po-

eam celebrandi pendcndum esl.
quis

ex Grcgorii scriplis ex-

ulus pro rcgis incoluuiiiale ad

Dominum

orotionem

judit.

42. Tres lectiones ex variis sacrue bris inilio Missue lectas

Scripluru

li-

4i. Posl lecliones
(ircgorius libro
i

cum

sacrificii

offerendi,

inquit

fuissc disciunis

potissimum
prior ex

de Gloria

Mailyrum, capite 80,
in

ex libro

iv

Hislori.c,

capite

10,

quarum

tempus advenisset, diaconus turrim
dominici mysterium continebatur,

qua curpotis
ex sacrario,
liebat

Propbetis. altera ex canonicis Episiolis, ac
lertia ex Evangclio peti

demum
i,.sc-

attultt,

solebant.

Piopheliam
legehat,

D

mi mihi videlur. Ublatio pants
pulo
;

et vini

a po-

inel Palladius episcopus

celehrans
pr.esens

cuui

a

munera vero po

t

oblaiionem super allare dc-

4Juntr;unno

rcge,

qui

aderal,

vetilus esl

posila, palla seu pallio tegtbantur,

quod

ila

amplum
li-

llissam

ullerius
vitas

prosequi. Marlyrum

passiones et

esse dehcbat, ut

aiarium simul

el oblationes conle-

Confessorum
nia lccl:is

quandoque
non semel

inter Missarura solem-

gere posset. Pallium sericum appellat Gregorius bro
vii,

fuisse

innuil

Grcgorius,

at

capite 22;

coopeitoiiuin

vero Sarmaiicum
id

fiusquam

satis discrle

exprimil quo lempore
prijn.c

ista le-

in Vita sancti

Nnelii
:

Lugdunensis ad
recipi vetuil

oblatum

r.iio fleret.

Hanc lamcn

lectioius loco faclam

luisse dicilur
stes,

scd

illud

sanclus anti-

fui-se coiligiuius ex leciionario Gallicano Luxoviensi,

(juod a Mahillonio editum esl, ubi in feslo sanctorum
Pelri el Pauli
,

tare simui

quod nou essel suffuiens ad cooperiendum alet ita rarum, ut cutii inuneribus sacris
;

omissa propbelia

,

apostolorum pas-

eo non

salis tegeretur corporis

et
liis

sanguinis dommici

sio legcndaproponilur. Idaperle palct
rio Bohiensi,
llalici edito,

exsacrameula-

mysterium. Diversum auiem ab
extra

pallium erat, qno

ab eodem

Mabillonio,

tomo

I

Musei

Missaruni so!emr:ia
x, capile

allare

croperlum

fuisse
al-

ubi in Miisis de tempore trcs ubique

k-

disciuius ex libio

15, ubi Juslina palla

41
taris operta

PRiEFATIO.

42

memoratur, eo tempore quo hominesAmeminit in Vitis Patrum, capite 16, ubi etiam refert furibundi, Pictavense ingressi monasterium, abbatis- sanctum munus signo crucis superposito benedictum sam rapere conabantur. Porro Gregorii locum, quem fuisse, idque juxta morem catholicum. Quibus extremox laudavimus, paulo aliter exhibent editi, ubi pro mis verbis innuit Ecclesiam catholicam pertotum ormysterium vox ministerium habelur, quasi in ea bem terrarum diffusam, hanc signo crucis edito beturre quae a diacono afferri solebat, nihil aliud fuisset, quam vasa et alia ad celebrandam Missam necessaria. Sed nostram lectionem alteri praeferendam esse suadet, praeter argumentaquae in notis ad bunc locum protulimus, omnium omnino manuscriptorum

nedictionem in Eucharistiae consecratione adhibuisse.

Unde

licet in aliis ritibus Ecclesiae peculiares

a se in-

vicem nonnunquam discreparent, in ipsa tamen actione consecrationis, sicut in verbis
recitandis, sic et in benedictionis

Christi
erat
i

Domini
ubique

modo

codicum auctoritas. Et quidem aptissima est ad illuslrandum concilii primi Arausicani canonem 22, qui adeo virorum eruditorum ingenia torsit. Gum enim ibi praecipitur, cum capsa et calicem esse offerendum,
ll

uniformitas. Verba sacra

laudat in libro

de Gloria

Martyrum,
ris

capite 87, ibique

meminit
;

confracti corpo-

Dominicam orationem ad Missas decantatam fuisse habemus in Vitis
Patrum, capite
16,

Dominici ante

communionem

et

admixtione Eucharistix consecrandum, ni-

quam ab omnibus,
;

etiam mulieriin Vitis et

aliud voluere Patres,
et

quam

ut post oblatam Deo-^bus, itidem decantatam fuisse

babemus

capsam, in qua panis,
stiae

calicem in quo

vinum con-

Miraculissancti Martini, cap. 30

tinebatur, in calicem immiltalur particula Euchari-

ex sacrario in turri allatae, ut exponit noster Mabillonius in Commentario ad Ordinem romanum,
parag. 20.
45. Facta itaque paniset vini oblatione, qui erant ab Ecclesiae communione segregati egredi cogebantur. Cum nempe Theodebertus rex apud Treviros in

qua in re Gallicana cum Graecaconveniens, a Romano ritu discrepabat. Etenim, uti discimus ex epistoia 67 Gregorii Magni, libro vn Indict. 11, quae est ad Joannem episcopum Syracusanum, Dominica oratio apud Graecos ab omni populo
Ecclesia, ut observavit Mabiilonius,

in Ecclesia vero

Romana

a solo sacerdote dicebatur.

ecclesiam accessisset,

in

Vitis

Patrum,

capite

17,

Nicetius, urbis illius episcopus, qui sacra faciebat,

post lectas sacras lectiones,

oblataque munera

su-

per

regem interpellavit, professus se Missarum solemnia non consummaturum, nisi ex- astantes ex eadem hostia communicasse, nisi certum communicati, quos in suo comitatu babebat, prius ab esset singulos tideles, aut certe quamplurimos, oblaerclesia recederent. Cautinus tamen episcopus Ar-Ctionem suam ad altare deferre fuisse solitos, ex qua vernorum iibro x Historiae, cap. 8, Eulalio excom- postea communicabant. Censebantur solemnia Missamunicato permisit cum cseteris spectare Missarum so- rum consummata, priusquam communio saltem laialtare Dei,

47. Confracto autem Dominici corporis sacramento, ut loquitur Gregorius noster libro l de Gloria Martyrum, capite 87, sacerdos ipse Eucharistiam sumebat, et aliis disliibuebat ad edendum. Quo in loco innuere videretur, et sacerdotem ipsum et omnes

quos Nicetius expelli volebat, in suis criminibus contumaces erant Eulaliusvero pedibus episcopi obvolutus protestabalur se inauditum el imlemnia.
illi,
;

At

cis

distribueretur,

ut

ex nonnullis

Gregorii

locis

facile colligitur. Certe
toriae,

Guntramnus

rex, libro ix His-

meritum a communione suspensum
postea

fuisse

:

unde

et

communionem

recepit,

reservala Dei judicio

ad altarium communicandi gratia accessil. Et ne quis vocem solemnium ad alium sensum detorquere velit, loca alia
3,

capite

peractis

solemnibus,

criminis occulti

punitione, si vere, ut rumor erat, ipsum admisisset. Narrat Gregorius libro n de Miraculis sancii Martini, populum omnem, viso miraculo quod a sancto antistite patratum fuerat, erupisse in
voces,
eecinisseque

quae omni ambiguitate carent proferimus.

Unum

est

ex

libro
:

legitur

n de Miraculis sancti Martini, capite 47, ubi Cumque expletis Missis populus ccepisset saetc.

crosanctum corpus Redemptoris accipere,

Ad

haec,

hymnum

Gloria

in

excehis Deo,

mulier vidua, capite 65
lutare.

sed

cum jam

tunc munera sacra super altare deposita

de Gloria confessorum, expletis celebratisque Missis, accessit ad poculum salibri

essent, nihil inde fortasse colligi potest, nisi

bunc

Accedebant autem omnes ad altare ad sacram

hymnum, ob insolitum hunc favorem, a populo extraDcommunionem recipiendam. Quin et ex unico calice morem consuetum tunc cantatum fuisse. Nam simili omnes Christi sanguine potabantur, quae erat cathogaudio perfusus Eberegisilus Coloniensis pontifex, invento sancti Mallosi corpore, emittens vocem malicos

inter

et

arianos differentia, ut ipse Gregorius
III

observat libro
reges

Historice, capite
fuit,

31.

Etenim apud
alio

gnam, Gloria in excelsis Deo secum omnem clemm pariter psallere fecit
;

ariauos consuetudo
calice

ad altarium venientes de
et

ut ipse Gregorius scribit libro

I

communicent,

de alio populus minor.

dc Gloria Martyrum, capite 63.
46. Conteslationem

memorat Gregorius

libro

n de

Miraculis sancti Martini, capite 14, in qua beaticonfessoris

communionem sub utraque specie communiter omnibus fuisse porrectam, quamvis nonnulli unieaeontenti essent.Nam cum Cautinus

Ex quo

eliam loco patet,

virtutum enarratio continebatur, respondetnostrae praefationi.

episcopus, lihro x, capite
tibi

8,

Euialio dixisset

:

Sume

que hodiernae
scopo
scilicet

Hinc eam a

se, epi-

celebrante,

cantatam fuisse testatur,

Eucharistix particulam, atque impone ori tuo, ille accepta Eucharistia communicans abscessit. Ubi Eucharistise

quo expedito omnis populus sanctus in laudem Domini

proclamamt, uti hodieque

fieri solet.

Ejusdem hymni

in plures particulas aut oblatasdivisa

nomineunica species aperte designatur, quae communicandis
2

Patrol. LXXI.

43
porrigcbatur, non

PR/EFATIO.
quidem
in orc, uli hodle
lit,

44

BeAM^amm.
si-

slnguli, etiam laici, cain

manu

propria

Bumptam

lummodo
quaa

Ministerium vero quoUdianum appellat ea sovasa qua3 Missaj celebraodae oecessaria
,

blmel

ipaia ori
uti

imponebant.MuliereBtamen oon ouda

absolute erant,

id

est,

patenulam parvam cum
in

calice,

manu,

ei

aliis

Eucharistiam, Bed
appellabant,
a

monumentis discimus, accipiebant ex ea in velo, quod vulgoorarium

Maximus

presbyter
Missis

itinere constitulus

codice Evangeliorum
aliascalix in
Sicut ct patena,

in roilo

suspensa deferebat.

cum Nam

sacerdotibus recepta, postea
scd

commu-

nicabant. Si qni vero cx astanlibus essent, non ex-

communicati

quidcin,

qui

lamen, ut loquilur
parati,
illis

Hincmarus, communicare non fuissent
eulogioe distribuebantur, id
oblatis, qui
cst aliquid

de

panibus

Bolemnibus amplissimus eral cum cx unico calicc, ut mox diccbamus, oinnescommunicareiil ct patena ea esse deberct quffl astantium oblationes omncs possetcontinere; scd patenulam istam cum calice secum deferebat
;

consccrati

non fuerant, ut idem auctor
852", et id in

proscquitur in Capitnlis anni
nis tesseram.

cormnunio-

Maximus, ut scilicet quotidie posset sacra peragere. Singulis enim diebus Missa poterat celebrari. Kt qui-

Unde cum Meroveus

Chilpcrici filius,

dem

mulier viduapcraunum integrum quotidie Miscelebrasse dicitur,

monasterio
cti

sancti Carilefi fugiens,

ad basilicam sanfa-

sarum solcmnia

capite 05 libri de

Martini accessisset, ubi tunc Gregorius sacra
Missas,
ille

ciebat, post
dari.

petiit

Gloria Confessorum, ob id scilicet solum, quod neeulogias sibi a GregorioB cessar ia ad offerendum sacrificium minislraret et
,

Quod cum
a

facere renuisset,

Meroveus se

etiam

ipsi

interesset,

ut

ex

capitis

contextu

facile

communione suspensum conquestus, multa minatus est in urbem Turonensem mala se facturum, nisi episcopi communioncm mereretur. Istis
porro eulogiis successit panis, ut vocant, benedicti
distributio, quae

lmmentum

colligitur. Binas vero Missas singulis Dominicis celebrabat Severus presbyter, ex capite 50 ejusdem libri,

hodieque, potissimum in
lieri solct.

ccclesiis

in duabus scilicet villis, quae a se invicem viginti milJium spatio dissitae erant. Dcnique ad Missam soleinnem hora tertia, quam hodie nonam dicimus, po-

Atquehcec sunt quae de Missarum celebralione ex variis Gregorii locis colligere licuit, ex quibus Mabillonius, adjunctis ex aliorum auctorum compluribus testimoniis, Gallicanam liturgiam plurimum illustravit. Nos vero, ut facilius cuique pateat quisnam fuerittunc illius ritus, specimen Missae, quantum fas erit, integrae

parocbialibus, Douinicis diebus

pulum convenisse narraturin
49. Ministros altaris,

Vitis

Patrum, capite
lierent,

8.

cum

sacra

albis in-

dutos fuisse discimus ex canone 12 concilii Narbonensis, quod

anno 589 habitum

est.

Idem innuit Gre-

gorius in libro de Gloria Confessorum, capite 20, ubi laudat sacerdotum ac levitarum in albis vestibus non

minimum chorum, qui
fuit.

oratorii sui dedicationi inler-

aliis editis est 38, ab eodem Mabillonio editis proferemus in appendice hujus q archidiaconus indutus alba episcopum, ut mos est, ad aliare invitasse memoratur, ut natalis Dominici sovoluminis. lemnitatem celebraret. Albentium quoque diaconorum 48. Quanta autem cum reverentia ad divina myste-

ex

liturgiis

et

aliis

monumentis

In capite 44 Historiae, quod in

ria aut celebranda, aut recipienda accederent, multis

turba aderat beali Nicetii Lugdunensis episcopi exsequiis,

in locis prodit Gregorius. Narrat in libro de

Gloria
di-

ex

libro

de Gloria

Confessorum,

capite

61.

Martyrum,

capite

87,

Epachium presbyterum
arguit,

Sacerdotales vestes

aliis in locis

commemorat. Habe8,

vinitus fuisse punitum quod temere quse erat indignus
agcre prxsumpsisset.
galli

mus
festis

vero in libro de Vitis Patrum, capite
scilicel

candida,

Eumdem

quod

etsi

post

vestes

amplas,

uti

ibi

describuntur,

quas

cantum

bibisset, sacra
:

lamen mysteria ausus

paschalibus sacerdotuin humeris imponi

mos

fuisset celebrare
sine

Quod, inquit, jejunus quisque non metu potest terrente conscientia explicare, et capite
et

erat.

ctus
in

Idipsum est vestimentum, ni fallor, quod sanRemigius amphibalum album paschalem appellal

prEecedenti, deflenda esse

plangenda scelera monet,
est,

cum

ad altare accedendum

ne corpus

et

sangui-

reliquit.

ncm Bomini actu polluti potius ad judicium sumamus, quam ut veniam conscquamur Nequidein videri fas erat
.

suo testamento, quem episcopo sibi successuro Vestimenta autem ad sacra facienda in sacrario assumebantur, ubi pcractis solemniis deponi so-

sacra muneraallari

iuiposita,

quare Nicetius Lugdu

D

nensis antistes in visu cuidam presbytero apparuisse

Etenim cum ajgre ferret Guntramnus, quod Palladius Santonum episcopus, qui Gundovaldo adiwcserat, coram eo sacra faceret, llle qui jam Jectiolebant.

Patrum, capite 8, ut prohiberet, ne coopertorium, quod rarum esset, nec eo plane tegerentur sacra mysteria, supcr allare ponerelur. Vasa
dicitur in Vitis

nes incoeperat, in sacrarium
50.

recessit.
eis Missaj

Muncra
;

iideles

offerebant, ut pro

celebrarentur

sacrum miuisterium adbibebantur, sanuncupat Gregorius, quorum varia genera pro data occasione coinmemorat, caliccs, patenas, turres, cruces, etc. Ea vero ad humanos usus aptare piaculum grandecomputabat, prajvaricatorum temeritatem a Deo punitam fuisse variis miraculis comprobans. Illa autern omnia vasa non solum Greipsa quse ad

crata passim

quod innuit Grcgorius in libro i de Gloria Martyrum, capite 75, ubi fiigoritki sanitalem recuperasse memorantur, qui Missas in honorc sanSigismundi celebrare, quic Deo offerre curavcr
cti

et

oblationem pro ejus rent. Rem clarius exprimit

de Miraculis sancti Martini, capite 12, ubi Ultrogottha regina ad saucti Martini ecciesiam advenisse
libro
i

dicitur

,

et

multis

muneribus oblatis
sacrificium

expetiisse, ut

gorius, sed

et

cieteri ejus aavi auctores

unico voca-

Missa in sancti confessoris honore revocaretur.

Vi-

bulo ministerium appellabant, quandoque ministerium

num

offerebat quotidie ad

peragendum

45

PRiEFATIO.

46

pro viro suo defuncto mulier vidua in libro de Gloria Aconcavo, aut in ampulla sive capsula conclusae, in Confessorum, capite 65, licet ipsa ad commimican- ipsa altaris structura deponebantur, quales se inve-

dum dem

rarius accederet. Sed et diversas
fuisse ex

rerum

species

nisse testatur Gregorius in fine libri decimi. Loculum
i de Gloria Martyrum, capite 3i, partem illam allaris, in qua inclusae ejusmodi reliquiae. Nos hodie Sepulcrum nuncupamus, quod repnesenlare videatur sanctorum sepulcra, super quae antiquitus altaria erigi solebant. Nec enim olim licebat nisi super sanctorum martyrum reliquias altaria erigere. Unde in majoribus ecclesiis altare majus ut plurimum in loco edito structum erat, sub se habens cryptam sanctorum reliquiis instructam quse et suum altare habebat. Cryptae vero illse quae supra sanctorum tumulos constructae erant, nonnullis in locis confessiones nuncupatae fuerunt, Romanae Ecclesiae exemplo. R Etenim confessio sancti Petri Romae jam dicebatur ea Vaticani pars, in qua beatOrum Apostolorum corpora

a fidelibus oblatas ecclesiis
libri

capite 2 ejusaltare,

appellat libro

patet ex pluribus aliis locis.

lutiones a

quod quidem super Ob decimarum vero sopopulis neglectas regionis exscidium minacertum
est, et

tus est beatus Hospicius, in libro vi Historia3, capite6.

Memorabilis autem esl Lemovicum devotio, qui non solum semel aut iterum, aut quando liberet, munera
ecclesiae sancti Juniani

offerre consueverant,

verum

etiam ejus veluti tributarii facti,adir»'6wtosingulisannisstatis diebuseipersolvendasese ipsosobligaverant.
51. Ecclesiarum seu basilicarum

:

formam

et

magni-

ficentiam non in
intelligere Iicet
tas,

uno

loco describit Gregorius.

Unde

quanta fuerit patrum nostrorum pieet

qui nec sumptibus pepercerunt nec laboribus,

cum
tis

de condendis
est.

adornandis domibus Deo sacra-

requiescunt. Sic et limina sancti Martini, aut sancti
Hilarii appellabantur

actum

Legis libri
priori

n

Historiae capita 14

et

16, in

quorum

Turonensis sancti Martini basiArvernensis describitur. argenteaque ornamenta,
eere confecta,

quod
tia

eas, uti et

eorumdem sanctorum limina Apostolorum Romae

basilicae,

exsisten-

lica, in altero senior ecclesia

peregrini invisere solerent.

Legimus etiam apud
in baptisteriis asser-

Marmora,

picturas, aurea,

Gregorium sanctorum reliquias
vatas fuisse
censeri
:

vela, pallioia, tecta ipsa

ex

ad ornan-

at illa baptisteria diversa
ibi

ab oratoriis

das ecclesias

adhibita fuisse passim
fuisse

Duas

ecclesiae praecipuas partes
(

commemorat. ex eodem di-

non debent, quod

retur

baptismi sacramentum, sed

non solum administraet sacra quoque

scimus, capsum

navim interpretamur ) et presbyte- mysteria, et cursus divini celebrarentur. Reliquias rium, sic dictum, quod ibi presbyteri stare consue- sancti Sergii martyris in sublimi parietis contra altarium in capsula reconditas servabat Eufronius quidam verint. Nuncupatum est eliam non semel altarium, quod ibi altare majus exsisteret. Analogium in ec- Syrus in domo sua, quam apud Burdigalam in eccleclesia sancti Venerandi apud Arvernos exstitisse testasiam convertisse memoratur apud Gregorium libro vii tur in libro de Gloria Confessorum, capite 37, quod pHistoriae, capite 31. Sed et in aliis passim locis octribunalis nominealiasdesignare videtur. Ibi episco-

currunt sanctorum tumuli in ecclesiarum parietibus
inclusi, seu potius in arcubus, qui intra ipsos parietes

pus concionabatur,

quo etiam in loco Epistolae

et

Evangelii Jegebanturinconventibuspublicis fidelium.
Analogii veteris accuratam descriptionem ex sancti

conslructi erant.

Nunquam

vero sanctorum relitranslationi-

quias superaltare, nisi fortasse brevissimo intervallo,

Clementis ecclesia Romae habes apud Mabillonium in

deponere fas
53.

fuit,

quod nonnisi in earum
palliis operiri

Commentariopraevio ad ordinem Romanum, ubietiam ejus iconographiam repraesentat. Erant praeterea ecclesiarum porticus, cryptae, ac
ipsis adjuncta, quae et

bus, aut supplicationibus publicis, vix permittebatur.

Sanctorum tumuii

consueverant,

nonnunquam

oratoria
et

et cancellis includi,si

magnus esset ad

illos

populorum

sua habebant altaria. Quin

concursus

;

ciboria etiam super ipsos exstruebantur

plura in unica basilica oratoria nonnunquam fuisse ex multis Gregorii locis facile probaretur lege Hi:

et fredae, id est

storiam libro v, capite 50,etc. Ecclesiasverocomplures,
oratoria
libri
et

altaria

a

se

consecrata

fuisse

scribit

x

capite ultimo, sed dedicationis ecclesiae caere-

umbracula, quibus in pyramidis modum desinentibus nonnunquam crux in fastigio imposita erat, ut de tumulo sancti Juliani martyris observat Gregorius, capite 20 ejus Miraculorum. Crucis loco nonnullis inerat columba, qualis exstitisse dici-

monias singulatim exponit in libro de Gloria Confes-D tur supra beati Dionysii sepulcrum in libro I sorum, capite 20, ubi oratorii sui dedicationem de- de Gloria marlyrum, capite 72. Coronam autem sescribit. Altaria

reliquiis

autem consecrare absque sanctorum nefas erat. Unde Palladius Santonensis epi-

pulcri beati Martini, quae ejus

a

Chuno quodam raptam
si

fuisse

meritum memorat
2.

declarabat,
libro
i

de

scopus a sancto Gregorio papa ejusmodi reliquias
poposcit, quas in-altaribus a se exstructis reponeret.

Miraculis ejusdem sancti, capite
fuisse sanctitatis nota,

Haec porro videlur

cui tumulo pallium

impo-

sanctorum appellat Gregorius, velum sepulcri alicujus sancti, aut pallium ejusdem tumulo impositum, ceram, aut oleum ex lampadibus et cereis qui ibi ardere solebant; item pulverem exinde collectum, herbulas aut flores ibi appositos, aliaque ejusmodi. Sanctorum tameualiquot,maximeorientalium,
52. Reliquias

neretur. Hinc Gregorius observat,

honorem debitum sancto cuidam presbytero impensum non fuisse, quod tumulus ejus alteri juuctus nec ornari pallio,
nec cereis
illustrari propter loci

angustiam potuisset.
corpus e terra

Atque

hic tunc erat solemnis canonizandi, ut hodie
ritus, si ejus

loquimur, alicujus sancti

ossa

habebanlur, quae etiam Reliquiarum nomine
reliquiae in lapide

idem auctor designat. Ejusmodi

ab Episcopo levaretur, altari supponendum. CatenaB autem, compedes, aliaque ejusmodi anathemata san-

PR.KKATH).
ctorum sepulcris
isioiiibus Be
ii

48
111

appendehunt, qui eorum inter-Anonnunquuinornatas, lainpades

ecclesiis appensas,
in supplicationi-

liberatos ac incolumes evasisse arbi8.

candelabra, vexilla seu Bigna, qua*

trabantur, ex Vitis Patrum,cap.

Hucetiam Bolebant

bus seu

proceB8iooibus deferri
el

Bolebant, aut

certe

convenire
to se
ta

illi.qui

gravibua de causisaccusati juramen-

iiim clerua

populus regi aut episcppie in urbem
Haac voro

ipsoBpurgare tenebantur. QuaBquidem Bacramenin

advenientibus obvii procederent.
Bancta
ut
el

omnia
religio,

quaodoque
ipso

ecclesiarum portidbus,

Qonnunquam

Deo dicata reputabat pia fidelium

in

altari,

denique tacto ipso tumulo, aut data fuisse legimus, At insdlitum omnino fuit
Bacrario, aul
scilicet dictis

absque sacrilegio ad profanos usus adhiberi non posse censerent, quoruin saBpius vel solo tactu mcde-

illud

juramentum, quod u uostro Gregorio exegit
Missis ad ultaria tria

Ghilpericus, ul

suum ionocentiam sacramento approburet. Illud tumen praestitit sanctus antistes, licet fuerit canombus
contrarium, ue apud regem
beretur.
54.
laesffi

majestatis reus ba-

lam sibi afferri posse existimabant. Immo inter haec computabant vel signorum seu campanarum funes.aut claves queis ecclesiae ostiu reserabantur, ut omittam claves illas Roma allatas, quas alicubi commemorat Gregorius. Cluves vero basilicarum quandoque animalibus imprimebant, ut eos aut a lue quam inourrerunt liberaront, aut certe

Jus asyli ccclesiis

et

locis

sacris

concessum
ipsisB

imminentom

uverterent.

exempliset

scriplis usseruit Gregorius. Itu voro
illa

eliam regibus inviolabilia videbatur

ecclesiurum

immunitas, ut oequidem

Isesae

majestatis reos u locis

sacris oxtractos nocari posse ccnserent.

Doprebensus
in ipsu cc-

fuerat in ecclesia saiicli Marcelli prope Cabillonem
sicarius

quusque Gallicanae Kcclesiae consuetudines quivis ex Grogorii noslri lectione facile deprehendet. Tules sunt sunctorum etium Confessorum festivitates, quae tunc tcmporis in Gallia celebrabantur Uominicu3 diei observatio ita accu-

5b

Sed

et

vetere s

;

quidum, qui Gunlrumnum regem

rate

servatu, ut a primis vesperis, id est u

sabbato

clesiu occidere erut paratus, ut nurrutur libro IX Historia?,

praecedenti post mcridiem, inchoarelur.

Quam cum
uuctor.

cupite 3. Inde

tamen eductum
simili

jussit rex

vivum

violassent nonnulli, divinitus puniti fuerunt. Quadra-

dimitti, quia ncfas putavit, si is qui ab ecclesia eductus

gesimam sanctam non semellaudut idem
pile 15, ubi

Sed

fuerat, truncaretur

;

indulgentia Childebertus

Austrusiorum rex nonnullis, qui conjuruiionis in seipsum initae accusati fuerant, se parciturum esse, etiam reis, pollicitus esl, quod ad ecclesiam confugissont.

memorubiliu sunt illius verbu in Vitis Putrum, caQuadraginta dies commemorut, quos ante paschalia festa in summa duci abstinentia Patrum sanxit auctoritas. Describit Rogulionum seu Lilaniarum
rilus
,

Promissionoin,

inquit

piissimus rex apud

quarum

nonnullae

stalis

diebus

fieri

so-

Gregorium
est

libro ix, capite 38, habete de vita, etiamsi

lebant; aliae vero

cum

aliqua ingrueret publica cala-

culpabiles inveniamini. Christiani enim

sumus

;

nefas

n

milas. Quibus etiam temporibus preces publicae, vigiliae

enim

vel

criminosos ab

ecclesia

eductos punire.
basilicas confubusilicae
illis

solemnes ac jojunia indiccbantur. Certe pallam

Exinde celebria fuore ud sunctorum gia, quu immunituto non modo ipsae
in

gaude-

bant, sed multa insuper aedificia et loca

adjunclu,

tumulo sumplam per universa regionis suae locudelulerunt Rhomenses, nec incussum. Num ne unus quidcm inlru eorum fines, peste, quae
e sancti Remigii
caeteras regiones devastubut,

quihus tuto

reis vivere

concessum

oral.

Ejusmo-

impctitus

fuit.

Suppli-

di celebriores fuere ecclesiae sancti Hilarii Piclavien-

cationes etiam seu"processiones ex

una

in

aliam ec-

apud Turonos, sancti Germani Antissiodori, sancti Remigii Rhemis, et aliie complures, quae passim apud Gregorium data occasione mesis,

sancti Marlini

clesiam in solemnibus sanctorum festivitatibus factas
fuisse ex eodem auctore discimus. Exponit non semel in Historiae libris solemnes episcoporum aut

morantur.
55.

regum
in

receptiones, quae praecedentibufl crucihus, ve-

Ecclesiarum ornumonta non
velu scilicet

uno

loco

re-

xillis,

ac cereis, ab

urbium
puhlicas

clero
iis

et

populo

fieri

censot Gregorius,

purietibus et
aliis

ostiis

solebant,

memorat

et

occasionihus popu-

lorum acclumutiones, quois fuustu, variis eliam linmujorem solemnitutem advenientibus uppreerudirent, quam ornarent templa ;Dcabantur. Alias commemorat funebres defunctorum tissimum idiotas, cameras sou laquearia auro argentoque linita, et tectu exsequias, in iisque vostium mutationes, lugubria ox aare aut Btanno fusa pallia etiam ditissima, quibus induinenta, et ulia bujusmodi. Comprovinciules epialtaiia, el sanctorum tumuli tegi et ornari consuevescopos ad e|iiscopi defuncti exsequias celebrandas rant. Ornamenta autem in praecfpuis festivitatibus occurrere consuevisse discimus ex capite 6 inter ditiora qootidianis et splendidiora erant. Describit Vitas Patrum, ubi describit Grogorius sancti Galli Gregorius in Miraculis sancti Juliani, capite 20, ejus- pompam funebrem. Capite sequenti idem hahot de doin saocti Martyris basilicam in ipsius festivitate Grcgorio Lragonensi, legendum quoque ea de re
appensa, aut qu;e saorarium ab
sejungerent
;

ecclesiae

lo-

picturas qu;c non

minus

fideles, po-

guis, ad

;

ornamentis immensis effidgentem. Omitto vasa sacra, calicos, patenas, Evangeliorum libros, aliaque sucrae
Scripturae exemplaria,

cuput 106

libii

de Gloriu Confessoruin, ubi de beutae

Sacramentoram,

uti aiebaot,

Radegundis sepulturae caercmoniis plura habot. Ex quo item cupite discimus, caemeteriu ud sopeliendos
lidoles destinata,
ficali

codices, id est libros Missales, Rituales, Pocnitentiales, et

jam tunc
ofierendas

sacerdotali, id est ponti-

alios,

qui in usu quotidiano necessarii erant

benedictione sacranda fuisse, in quibus altare

ad liar cruces

gemmis eliam

ct

lapidibus pretiosis

erigi solehat ad

pro mortuorum

requie

49
piaculares hostias,

PR/__FATIO.
ut
aliis

50

factum A quenter retulit. Ghrismatis benedictionem ab epis copis factam non semel laudat, sicut et chrismafuisse docet idem Gregorius. Gorpora vero defunctotionem, quae ad recipiendos in Ecclesiam redeuntes sepeliebantur, et rum ablata primum, tum induta quod etiam aliis haereticos adhibebatur. Laudat etiam illos, qui crucis quidem haud raro in ecclcsiis
locis

saepius

:

praeter episcopos et principes his temporibus in Galliis permiltebatur. Excommunicatorum vero et infi-

vexillo consignati
et

lidem

suam operibus approbabant;
et sacro

Chlodoveum regem
crucis

a Remigio Francorumapostolo

delium cadavera non solum ab
a

ecclesiis,

sed etiam
:

non baptizatum modo, sed
signaculo
Christi

chrismate

cum

communibus

fldelium

caemeteriis

arcebantur

fuisse delibutum attestatur.

quin et Palladius comes, qui se ipse interemerat, juxta Christianorum cadavera positus non fuit. Aquse benedictx usum ad morbos abigendos, miraculis et sanctorum virorum exemplis legitimum fuissenon in uno loco probat Gregorius, qui et passim de aliis rebus sacerdotali benedictione munitis Ioquitur. De benedicto pane seu eulogiis, quae sub finem Missae
distribuebantur,
benedictiones

Inter episcopalia

munia quae Promoto Dunensi male
infantium confirmatio.

ordinato episcopo interdicunt Patres Goncilii iv Parisiensis, recensetur

gorius Exorcismorum in

Idem Gredsemones vim non semel

exponit

Tonsuratos, lectores, ostiarios, ceroferarios, subdiaconos aliosque superiores clericorum gradus,
.

cum

sese offert occasio,
rite

commemorat

:

interstitia

jam diximus. Eulogias quoque seugautem, quae ad eos nuncupat Gregorius, quaelibet munus- rent, supra ex Gatonis presbyteri verbis exposuimus. Episcoporum vero ordinationes Dominicis diebus cula a sacerdotibus in amicitiae signum data vel acfuisse celebratas non semel innuit. -Egrotorum uncepta, quod essent tessera quaedam communionis, et ctiones passim laudat. Certe lib. I capite 41 Artemius solerent benedici. Nefas autem erat praesente ab ipsis legatus Arvernos transiens, cum in febrim incidisset, sacerdote quidquam cibi aut potus sumere, nisi a Nepotiano episcopo visitatus, et oleo sancto perunprius ab ipso benedictum fuissel, quem ritum Deus ctus sanitatem recepit. Matrimonia vero cum benesaepius miraculis comprobari voluit, ut ex Gregorio dictione sacerdotali contracta fuisse patet ex Ghilnostro, aliisque antiquis auctoribus discimus. De
suscipiendos servari debe,

crucis signi efficacia et virtutibus tot sunt testimo-

perici regisadversus Praetextatum

nia quot fere paginae.
57.

libro

v

Historiae, capite 19,

episcopumquerela, ubi rex illi exprobrat

Multa item habet Gregorius de Sacramentorum

administralione.
distribueretur
turri

Quo ritu Eucharistire sacramentum jam supra diximus. Ipsum vero in

tunc temporis asservatum fuisse in sacrario,
_*
._.

manifestam canonum violationem, quod Meroveum cum patrui illius relicta matrimonio conjunxisset. Caeterum Gregorius aliis in locis non semel nuptias incestuosas, mulieresque superinductas, etiam in viI

altare afferri consueverat jam superius ob-Q ris principibus episcopali libertate damnat .".---/111-1-1 v»»i _ * O /* 1 J _ *.T".. -,.---... Uv /"_ni*-r.-i^_«- 1111 «-Vw 58. Censurarum ecclesiasticarum exempla servavimus ex capite 86 libri de Gloria Martyrum

unde ad
nostree

_

-.

1 -

--.

/""i

I

..

.

...

_•_-_

r-v-i

*-.

,

.

.

.

/-*

17-

/".

non

editionis.

Huic

rei, praeter

Fortunati locum

desunt in Gregorii
lenitatis

libris.

Aliquod irregularitatis ob
vestigium
invenit
vi,
facto,

de turri a Felice episcopo fabricata, suffragatur benedictio turris, quam in appendice hujus voluminis

defectum
relato,

incurrendae

Thomassinus in Gregoni
capite
10,

Historiae libro

habes ex veteri Sacramentario descriptam. Chlotarii regis, cum ad sancti Martini sepulcrum accessit,
poenitentiam describit Gregoriusin Historiae
libris.

ubi

ille

scripsisse se

memorat

in

gratiam furum, qui sancti Martini basilicam infregerant, regera

Quidam vero
morti
fusis

in vita sancti Nicetii Lugdunensis,

cum

commonens eos fures a clericis, ad quos causa haec pertinebat, non fuisse accusatos. Quod
se fecisse ait pius antistes

Csset

proximus,

poenitentiam

a

presbytero
alibi

veritum, ne homines

il-

hominem memorat Gregorius, qui morte puniendus poenitentiam a sacerdote petiit, clam quidem, quod forte jam tunc temporis reos extremo supplicio afficiendos
lacrymis efflagitasse dicitur.

Et

lius causa

morepentuT,

qui vivens in corpore pro
existimavit presbyter qui-

perditorum viti faepius deprecatus fuerat. Opprobrio

magno

se fore

obnoxium
i

dam

in capite 73 libri
si

de Gloria Martyrum
fur

memofuerit

a poenitenlia leges civiles arcerent.

Nec desunt apud

ratus,

per suam accusationem

morti

nostrum auctorem indulgentiarum exempla.
Victor episcopus, qui a

Namjjaddictus. Hunc enim
:

rapti equi accusaverat ille sa-

communione fuerat suspensus ob reos temere reconciliatos, ante praestitutum tempus, regis intercessione
Sic
et

iu

communioni restitutus est. Synodo Metensi, Basina et Chrodieldis,

cerdos unde nullum lapidem non movit, ut reum a morte eriperet. Quod cum judex facere renuisset, condemnati salutem beati Quintini meritis a Deo im-

ob scelera excommunicatae, rogante Childeberto a Concilii patribus, absolutae fuerunt. Baptismo conferendo tempora designata indicat Gregorius, comme-

In libro vi Historiae, capite 8, Ursicinus Caturcensis episcopus ab ordine suscepto suspensus est, quod Gundovaldo Ballomeri publice adhaesisset.
petravit.

Prohibitum quippe
celebrare,
clericos

ei

fuit,

ne

toto

trienno missas
et

morans Guntramni querelas adversus eos qui Chlotarii II baptismum iterum atque iterum distulerant. Ejus vero, et quidem in sanctissimae Trinitatis nomine unitatem saepius propugnavit. Per immersionem, saltem in Hispaniis tunc datum fuisse ex eodem colligimus, qui et nomina in baptismo imposita 1're-

ordinare,

ecclesiasque

chrisma

benedicere,

etc,

auderet.

Ecclesiastica

sepullura

privatus fuit Palladius, qui sibi ipsi violentas
attulerat, ut

manus

jam observavimus. Interdictum vero in urbem sese inflicturum minitatus est Pictonum Meroveus ejusdem urbis autistes, nisi Chrodieldi^ a

51

PR.EFATIO.

52

rcsipiscens abbatisaam Sanctffl CrucisAcoactus fuerit. Hesurrectionem corporum futuram monasterio, a quo fuerat rapta, restitueret. Et quiprolatis opposile sacrae Scriplurae testimoniis contra dem cuni Sancti Dyoniaii ecclesia prope Parisios ob Saducaeum quemdam presbyterum ita asseruit, ut

nequitia sua

csBdem in ea patratam violata fuisset, officium perdidit, Dec Lbi Bacra celebrata fuerunt, donec fuissel ab
episcopo recoDciliata.

iile

omnioo coovictus
pollicitus
sit.

,

sc

nunquam eam impugnatujudicii

rum

Ibidem quoque de

extremi

Episcoporum ob admissa criniiiin dejediones, excommuoicatiooesin iDcestuosos, aliorumque crimiaum reoa preetermitto, quod baec
DOtiora sint,
59.

veritate erudite djsserit, et suppliciorum aBternitatem

quam

ut iodigeaat fusius tractari.

damnatis luendam probat. Deiisdem pcenis, tum de temporariis quae animaa defuactorum perpetiuntur, de Gloria Martyruin. agit in capite ultimo libri
i

autem omnibus patet, utilissima esse Peccati origiaalis adversus Pelagiaoos veritatem in Gregorii opera ad indagandam (jallicanaa Ecclesiee sua fidei confessione agnovit, cum hominem perditum disriplinam pauca jam Bubjungenda suot, ex quii)us liberatum a Ubristo fuissc prolitetur. Ibi et perpeesse idonea ad confirmanintelligatur, ea non minus tuam Mariae virginitatem laudat et ahis in locis; dam lidem nostram. Ilanc enim eam ipsam esse ex divini vero auxilii ad recle ageadum neccssilatem eodem auclore discimus, quam patres nostri ab non verbis solum, sed et exemplis passim comproAposlolorum discipulis acceperant. Et quidem nun-gbat. Hinc recte facta non viribus propriis sed Dei quam alias tam accurate locutus est Gregorius no- virtuti tribuenda esse docet in capite laudato libri de Gloria Martyrum ; capite autem 41 lidem rcctam, ster, quam cum de fidei rebus tractavit, nec quidquam quae bonis animetur operibus, ad salutem necessaaliud toto vitue suae tempore adeo diligenter inquisihis
:

Ex

,

,

vit,

ac ea quae ad
Historia3, ubi

iidei

iotegritatem et sinceritatem

riam esse censet. Veram
corporis et

et

realem

in

Eucharistia

pertinebant. Id ipsum disertis verbis tcstatur initio

sanguinis Domini pruesentiam,
ita

cum

in

grammaticae regulis non plene eruditum fassus fuissel, suhjungit se tamen studuisse semper, ut de rebus fidei puram et
libri
I

postquam

se

narrandis historiis occasio sese obtulit,
declaravit, ac
si

apertc

data opera catholicum illud

dogma

sinceram habeiet notionem. Illud, inquit, tantum studens, id quod in Ecclesia crcdi praedicatur, sine
aliquo fuco aut cordis haesitatione retineam, etc.

Sub-

jungit lidei suae professionem.

quam Symholo Nicamo

aut

Conslantinopolitano

prolixiorem edidit, ut ab

exorlam Berengarianorum haeresim exprimere voluisset. Audenter, inquit, in libro de Gloria Martyrum, capite 86, sanctum Domini corpus ct sanguincm cum simus actu polluti, ad judicium sumimus, quam, etc; et capite 10 ejusdem libri narrat historiam infantis Judaei, qui cum catholicis ad participapost

ha?resibus quae postea pullulaverant, alienum se esse
proliteretur. Praeclaras fidei regulas proponit libro
Historiae,

tionem gloriosi corporis

et

sanguinis Dominici accesselibro

x
et

capite

13,

sacrarum nempe litterarum

G

rat.

Expletis Missis, ex
,

n de Miraculis

sancli

Martini

capite

47

,

populus
etc.

sacrosanctum corpus
ceiebrationes,

traditionis apostolicae auctoritatcm,

queis utitur ad

Redemptoris
sacrificii

accepit,

Missarum

confutandam haerelici cujusdam pervicaciam, qui futuram resurrectionem in dubium revocare ausus fuerat. Alio m loco sanctorum Patrum auctoritatem, quos post apostolos Deus Ecclesiae reliquit, laudat, nempe libro v, capite 45. Denique tanti fecerunt majores nostri disputationes, quas Gregorius noster
adversus haereticos a se habitas scriptis commendaverat, ut eis inter fidei regulas

oblationem passim commemorat. Missas ad requiem defunctis procurandam celebratas habes in
libro de Gloria

Confessorum

,

capite G5

,

et

Palladius

sui ipsius
ruit.

intercmptor, missarum solemnia non me-

Alibi praesente corpore in delunctorum exse;

quiis Missse celebratae dicuntur

item

et

psallentium

locum darent in

co-

chori circa defuncti corpus ante sepulluram, et alia ejusmodi, quae legentibus passim occurrunt. Sacra-

dicibus, qui ad sacerdotum eruditionem postea conditi

rum

vero reliquiarum veneralionem, invocalionem

Ejusmodi collectionem habemus ex sanctorum, sacras eorumimagines.aliaqueejusmodi, quae recentiores haeretici, plus forte vulgi abusibus codice Fossatensi tempore Caroli Magni concinnatam, in qua conciliorum canonibus praemittuntur quam Ecclesiae dogmatibusattendentes, tantopereimsymbolum Athanasii, Augustini aliorumque fideiDP u S narunt tot prohant argumenta, quod ferehabentur in libris Miraculorum aginae. Imagines Christi confessiones, tum altercationes contra hsereticos ex apud fideles asservandi morem ex amore in prototyGregorii Historia excerptae. Nec immerito. Ita enim pum processisse ait, capite 22 libri I de Gloria Marfidei nostrae studiosus fuit Gregorius, ut nullam ejus
fuerunt.
'
j

propugnandae occasionem praetermiserit. Sanctissimae Trinitatis mysterium, personarumque in una natura
et diviuitate aoqualiter subsistentium veritatem saepe

tyrum, ut nempe ejus, cujus legem
retinent, etiam

in labulis cordis

imaginem ad commemorationem

vir-

saepius, allatis sacrae Scripturae lestimoniis,
travit,

demonsquae
in

confirmavitque
facta, aut

variis

miraculis,

tutis in tabuiis visibilibuspictam per ecclesias acdomos aflixam praesentemhabeant. Et quidem, ut eadem occasione loquitur Rufioua libro vn Historise, ca-

hanc rem
aliis.

ipse viderat,

aut didicerat ab

pite li, insignia veterum reservari

adposterorum memoest.

Chilpericum regem qui Sabellii errores renolta

riam: illorum honoris, horum vero amoris indicium
praecipua Gregorii nostri

vare volebat,

confutavit, exposito

quodnam

esset

de personarum

distinctione et oaturse unitate catholicet iu

licum dogma, ut rex,

euin frendens, silere

operum 00. Caeterum ctsi utilitas colloeanda sit in addiscenda Francorum regui tam ecclesiastica quam profana historia, haud ta-

53

PILEFATIO.

54

spernenda habet de aliarum nationum rebusArius, ut episcopos in Gallia his septem antiquiores gestis, quse exinde etiam illarum gentium propriae nullos fuisse existimaret quod quidem ex ipsis ejus historiae scriptores mutuati sunt. Ipse nobis, ut rem verbis certum est. In Galliis, inquit, libro i, capite exemplis probemus, Burgundionum et Thuringorum 26, ubi de Antonini persecutione, multi pro Christi fortunam descripsit; Wisigothorum in Septimania nomine sunt per martyrium coronati, cum capite 28 et in Hispania regum seriem ab eo accepimus. Non sub Decio.... Hujus tempore septem viri episcopi ordi:

men

pauca etiam de Ostrogothorum

et

Langobardorum

nati ad

prxdicandum

in

Gallias missi sunt, etc.

Non

rebus gestis narrat, occasione expeditionum, quas reges nostri in Italiam adversus eos suscepere. Unde

itaque

dicit,

primum

tunc,ut antea Severus

£ ulpicius

scripserat, visa fuisse in Galliis martyria;

non ex-

etiam occasionem accepit de imperatoribus Graecis disserendi, qui titubantem in Italia suam potestatem
confirmareac reparare Francorum auxilio saepius conati sunt.

cludit alios verbi divini praecones,
illos

qui ante septem

episcopos Evangelium in Galliis disseminave-

rint;nec proinde sibi ipsi contradixit, cum EutroHinc variaelegaliones e Graeeia in Gallias, pium a sanclo Clemente missum fuisse in libro de et exGalliis in Graeciam, quasGregorius passim comGloria Martyrum, capite 56, scripsit. Immo et sibi memorat. Ea quae de Chunis, Saxonibus, Bajoariis, ipsi constat de illis septem episcopis in libro de Gloaliisque Germaniae populis habet, non vacat recen-jg ria Confessorum scribens, ubi, capite 4, de sancto Ga sere. Adde etiam quae de extremorum temporum Ro tiano ait, quem a Romanis episcopis transmissum, etc, mani in Occidente imperii aut tyrannis aut imperato- cognovimus capite 27, Martialis a Romanis missus
;

ex Orosio aliisque auctoribus retulit, quibus etnonnulla intermiscuit, quae aut ex traditione acceperat, aut ex auctoribus modo ignotis. Idem fecit in narratione quam ex Eusebii sive Hieronymi Chronico et Orosii hisloria potissimum concinnavit de iis rebus, quae a mundi condilione ad seeculum quinlum contigerunt. Variorum opiniones de maris Rubri transitu recenribus, vel certe de
militiae
praefectis,

eorumdem

Stremonius, et ipse a Romacum Gatiano et reliquis, quos memoravimus, est directus. Nec opponere juvat Saturninum, capite 48 libri i de Gloria Martyrum, dictum fuisse
episcopis
;

et capite 30,

nis episcopis

cum Apostolorum discipulos potuerit appellare eos, qui Romae fldem ab Apostolis disseminatam profitebantur. Sic et
ab Apostolorum discipulis ordinatum
:

set in libro

i

Historiae

,

capite 10

,

ubi et peregrinos

laudat, qui monasteria ^Egypli perlustraverant.

Tum

de Ursino Biturigum apostolo loquitur capite 80 de Gloria Confessorum, quem tamen septem episcoporum discipulum fuisse innuit libro I Hisloriae, capite
29,

loquitur de priscis nationibus
capite
16,

:

Ne videamur

,

inquit

quanquam nonnulli

censeant hic alium ab Ur-

unins

tantum Hebrseae gentis

habere no-

sino designari, Senicianum scilicet, qui secundus in

titiam, reliqua regna, etc.

Enumerat antiquarum gentium reges, qui ante Christi adventum imperarunt. Paulo fusius exponit ea quae post Christum natum
contigerunt
:

Biturigensium episcoporum catalogo recensetur. Et

persecutiones adversus Ecclesiam re-

censet,

nonnullaque de Galliarum stalu habet, unde

quidem Gregorius loco laudato ait post Ursini mortem christianam fidem apud Bituriges defecisse quod post septem episcoporum discipuli mortem fieri vix potuit, desinente tertio seeculo. Si quidem ipse
:

discimus quae fuerint Ecclesiaein his partibus primordia, aut saltein quae tunc invaluerit, cum Gregorius
viveret, ea de re opinio.
61. Nonnulli ex ejus scriptis inferri posse putant duplicem tunc in Galliis fuisse traditionem deprimis

Gregorius
fuisse.

testis est,

tunc temporis Ecclesiam miro

opere compositam a fidelibus ea in urbe aedificatam

Caeterum Gregorius de aliorum quoque sanctorum miraculis passim scripsit, ut de Timotheo et
Apollinari
lerio

Rhe

l.ensibus,

Memmio

Cataiaunensi, Va:

Ecclesias Gallicanae apostolis,

quorum

alii

missionem

Conseranncnsi, alisque nonnullis
nihil de
illis,

at

tacuit

ad ipsorum Aposlolorum aetatem revocare conarentur alii vero ad Decii, aut certe Marci Aurelii tem;

eorum missiones, quod compertum habcret.
62.

ut conjicere est,

pora. Quin et

Gregorium quod non
libris,

satis

ea iu re

Porro

etsi

ea quae retulimus, satis superque
utili-

sibi constiterit accusant,

quippe qui priorem sentenposteriorem in Hisloria
agitatae

sufficiant

ad comprobandam Gregorii operum

tiam in Miraculorum

q tatem, cum
tere

tamcn quidam, etiam
;

eruditi viri, non-

amplexus

sit.

Verum

licet

has quaestiones, quae tam

nulla in his reprehendere soleant

ea paucis discu-

acriter nostris

temporibus

fuerunt de san-

visum
ac

est,

ut pateat

illa

non

esse tanti

momenti,
lectione

ctorum missionibus, retractare animus non sit, utpote quas extra nostrum institutum esse censemus id tamen affirmare ausim, nusquam cum sese de istis
;

quae tam eximii viri auctoritatem elevare valeant, aut
pios

eruditos lectores ab ejus

operum

avocare. Haec sunt quae Gregorio exprobrant. Illum

missionibus scribendi obtulitoccasio, Gregorium sibi contrarium exstitisse; fallique eos qui illum existi-

aiunt stylo ita rustico scripsisse, ut absque fastidio

mant ita de Martyribus Lugdunensibus, aut de septem episcopis, quos sub Dccio adventasse scripsit,
locutum
rit.

apocrypha veterum scripta ab ipso nonnunquam fuisselaudata;immo nonsolum incerta pro certis, sed et falsa ab eo data interdum fuisse pro
vix legi possit
;

fuisse

,

ut ante illos aut martyres,

aut alios

veris,

eumque

in

aliquot errores impegisse

;

deni-

verbi divini praecones, in Gallias advenisse negave-

que
vis

tantae fuisse simplicitatis et credulitatis, ut quaestyli
fuit.

Non enim,

ut scite observavit

summae

eruditio-

nis vir Jacobus Sirmondus, in hac haeresi fuit Grego-

promiscua facta pro miraculis haberet. At rusticitas non Gregorii, sed ejus aetatis vitium

55

PR.fiFATH).
post

56
:

qnns sub re-Apisset, quao a viris piis referri solcbant Mallem, petitis toties barbarorum incursionibus Galliaa permquit, fateri res illas esse altiores, quam ut a me possent attingi, quam temere definire illa esse falsa pessse fuorant, adeo incultae jacebant litteraB, ut nemo inveniretur, qui res gesl is litteria commendare miracula, aut ab homine nimis crcdulo efflcta. Mira-

Eo onim tempore,

varias clades,

yaleret, ut ipse Gregorius
riae
:

testatur in prolQgo Ilisto-

culorum enim operatio
Patres
et

verae EccleeiaB tessera est,

qua
as-

aut corto,
fuisset,

si

quis eas politiori Btylo
inutilis fuisset

describere

illam ab baBreticorum seclis distinctam semper fuisse
EcclesiaB Doctores

conatufl

ejus scriptio, uipote

omnium tomporum

quam

plerique non intellcxissont, ut idem Gregorius
profitetur.

seruorunt.

Ex quo
ost,

oniin

Dominus

noster in Evange-

QuaB otiam causa fuit ut lcet ipsa regum nostrornm diplomata eodom prorsus stylo rustico conderontur. Undo ut genio sui tomporis

non somol

lio pollicitus

oos qui in ipsum credituri essent,

majora
in

et

plura,

quam

quae ipse fecisset, edituros;
illa

Ecclesia non defuero, quoties

vel ad inlide-

obsequeretur Gregorius, non raro accusandi casus
fuit

pro ablativis absolulis sciens prudensquo adliibuit.

lium conversionem, vol ad lidelium in recla fide conlirmationem necessaria fuerunl. Pctrus in Actis Apostolorum se hanc potestatem habuisse professus
ost,

Non

itaque Grcgorio peculiaris ista locutionis

barbaries,

quam

in aliis

quoque ejus

aevi sinceris poterit.

moet et

cum

petenti paralylico

eleemosynam rospondit,

se
in-

numentis deprohendere quivis

facile

Caete-Bquidcm argentum non habere, sed quod habeo,
quit, hoc tibi do
;

rum

etsi

Gregorius, ut erat vir

summae modestiae
imporitum

in nomine Christi surge et ambula.

humilitatis, passim sese linguae latinoe

hominem rudem profitoatur;non tamcn adooignarus
fuisse censondus est, utnulla litterarum scientia fuc-

Et quidem vcl sola ejus corporis uinbra morbos curabat. Pauli miracula taceo; sed eo teste, haec gratia

ab Apostolis ad

fidoles transiit,

quorum

aliis

ge-

cum e contrario illum in veterum auleclione maxime versatum fuisse colligi possit ctorum
rit

instructus

:

nera linguarum,

graiiam curationum, aliis alia charismatum dona concessa fuisse scribit. Ignatius
aliis

ex variis eorum
intermiscuit.

locis,

quos interdum narrationi suae
eliam Graecorum
se

Apostolorum discipulus, cum martyrio proximus
set,

es-

Vocum

notitiam
ety-

verebatur ne

ipsi, sicut

aliis

sanctis contigerat,

aliquamhabuisse innuit,

dum Latinorumvocesex

bcstiae

miraculo

mansuefactae

parcerent.

Justinus

mologiis exponit. Testis quoque Fortunatus, cui sane

ethnicis exprobrat

magorum

et

incantatorum impo-

probe notus erat, hanc in rcm adduci potest, qui ejus eloquentiam et eruditionem passim laudat. Et eane quantumlibet simplici sermone scripserit Gre-

tehtiam,

cum

econtrario Christiani sola Josu Ghristi

nominis invocatione nihil non possent efficere. Praeclara omnino ea de re habel Irenaeus, qui saeculo socundo Horuit, et initiotertii passus est. Hic in libro II gorius, res tamen gestas, nescio qua ingenuitate et nativa eloquentia describit, ut nec injucunda sit ejusp. Adversus haereses, capite 57, non unum aut alterum, aut certe plura a Christianis facta miracula renarratio, nec fastidiosa. censet sed hanc ipsam Ecclesiae catholicae esse prae63. Falsum tamon aliquando fuisse Gregorium inrogativam probat, ut cum haeroticorum sectae suis ficiari nolim. Haec enim est sacrorum codicum sin:

gularis

praerogaliva,

ut

soli

errati

immunes

sint.
falsis

praestigiis

nihil possont,

nisi

forte

incautis

damna

Apocrypha secutus est nonnunquamGrogorius, usus est monumentis, fateor. Computationes temporum non satis constantes adhibuit. Scd haec omnia cum ejus operum utilitati vix quidquam detrahunt pertineant potissimum ad veteres Historias, quas ex
:

inferre, iideles
tissimis,

miraculis, et cerlissimis, et frcquenita

fidem suam approbarent;
caeci

ut saepissime

apud eos claudi gressum,

visum, surdi auditum,
a

immo
seculi.

et

mortui vitam fidelium precibus fuerinl con-

Quos quidem homines
ne
forte

morte excitatos, diu
ho-

aliialiis

aucloribus

deprompsit, proindeque facile ex
possint.

postea inter caeteros mortales vixisse observat capite

Uude nostrae Historiae, quae potissima est ejus operum utigentis litas, sive ecclesiaslicae, sivecivili, maxime quae promonumentis emendari

sequenti

,

tanta

miracula praestigiis

mines atlribuere audcrent. Ejusdem rei testis est saeculo tertio omni excepiione major Cyprianus Carpius ad Grogorii aetatem perlinet, ejusmodi orrata tliaginiensium antisteset Christi martyr, qui hocarnon officiunt. Visa enim a se, ut plurimum, vel au-Dgumontum non semel, sed potissiinum in libris de dita scripsit, quibus in refcrendiseum mala unquam Idolorum vanitate et ad Dometrianum pertractavit. dixerit. fide usum fuisse nemo Omitto Eusebium, Lactantium et alios, qui sub sae64. At, inquies, itacredulus eratGregorius ac simculi tortii finom, et quarti initium vixerunt.

Eadem

plox, ut quidvis absque delectu suis scriptis videatur inseruisse, et
psisse.

virlus posl
testes sunt

omnia

fere evcnta miraculis ascriinficiari,

Verum

etsi

nolim
sit

Gregorium

forte

in credendis miraculis

aliquando fuisse faciliorem,

datam Hieronymus, Rufinus, Sulpicius Severus, et alii, qui patrum et aliorum sanctorum vitasdescripserunt. Idem testantur Paulinus, Tlieodoritus inter
Ecclesiae

pacem

perseveravit, ut

rum tamen certum

ex

aliis ejus aevi

auctoribus

Graecos patres vix ulli eruditione secuudus, qui

li-

tunc temporis multa miracula contigisse, non ob id

brum
titulo

solummodo quod miracula
censuerim,
re sequenda

sunt, ea esse rejicienda

oa do rc singularem sub religiosae Historiae edidit. Plurima miracula suo tempore facta

nisi aliquaratio gravis id suadeat.

Hac

in

narrat Augustinus, potissimum in libris de Civitate

vidotur sancti Augustini regula, qui multa circumferri miracula apud vulgus accecum

Sanctorum Gorvasii et Protasii ab Ambrosio inventorum lot fuerunt miraculorum praecones, quot
Dci.

57

PR.EFATIO.
scriptores,

58

eorum temporum

Ambrosius
etc.

nus, Augu-tinus, Gaudentius,

Pauli-Afrequentia tunc contigisse miracula. De miraculis Haud minus ce- sanctorum Italiae libros quatuor dialogorum edidit
ipse,

lebria fuere sancti Stepliani recens inventi miracula, de quibus libri duo inter Augustini opera liabentur.

Gregorius Magnus. Idem

praestitit

Victor Vitensis

episcopus in libris de persecutione
tliolicae

Wandalica, ubi

Victor Vitensis paulo post miracula d-scripsit, quae furente Wandalorum in Africa persecutione a cathoJicis eiiita

narrat ea quae Deus in Africa ostendit, in fidei ca-

fuerunt. Basilius Seleuciae episcopus circa

rum

confirmationem. In Galliis, preeter sanctoVitas, quae ab auctoribus gravibus et aequalibus
sunt,
testes

idem tempus libros duos de miraculis sanctae Theclae composuit. flaec de saeculis quae Gregorium nostrum praecesserunt. Non minusautem saeculosexto, quo vixit Gregorius, frequenlia fuisse infra probabimua. Nam de sequentibus' lemporibus agere ad nostrum non spectat institutum et qui ea de re plura cupiunt, habentMiraculorumlibros integros, quos in
;

scriptae

habemus queis nemo unquam

absque lemeritatis nota audeat refragari. In primis complures episcopos sanctitate et eruditione celeberrimos, inter quos eminebant Avitus Viennensis,
tropolitani, qui

Stephanus Lugdunensis, et ^Eonius Arelatensis mecum Arianos in collalione coram Burhabita, rationibus ac Scripturae tes-

gundionum rege

suam miraculis Vitarum sanctorum collectionibus consulant. a PP robare polliciti sunt, si Ariani eis assentire vel65. At ex his quae protulimus jam perspicuum est, B nemini auctori ecclesiastico verli posse vitio, quod lent Si rationes nostrae, inquit Avitus omnium nomine ad regem Gundobaldum, quicollationipraesens miracula passim suis operibus inseruerit, aut certe intererat, non possunt illos convincere, non dubito de Miraculis sanctorum ediderit libros singulares. Proindeque Gregorium eo ipso haudquaquam asper- quin Deus fidem nostram miraculo confirmet. Jubeat nandum esse, quod roiracula passim in suis libris sublimitas vestra, ut tam illi quam nos eamus ad sepulcrum hominis Dei justi, et interrogemus illum de enarraverit. Nec dicat aliquis miracula a Deo Opt. Max. fuisse edita, cum necessaria ad fidem gentibus nostra fide similiter et Bonifacius de sua et Dominus approbandam fuerunt, id vero Gregorii temporibus pronuntiabit per os servi sui in quibus complaceat. Sic illi viri saucti adeo in Deum fidentes erant, quod se applicari non posse. Nunquam enim miracula magis eam fidem habere scirent, quae etiam montes transnecessaria videntur fuisse sive ad infidelium conversionem procurandam, sive ad fideles in vera fide ferre posset, cum id Dei causa exigeret. Sed et iidem confirmandos, quam saeculo quinto labente, ac loto antistites se hanc collationem suscepisse innuunt exemplo beatissimi Bemigii Francorum apostoii, qui saeculo sexto, quo Gregorius noster scripsit. Tunc enim barbarae nationes ita Europam infecerant, ut fidem catholicam tunc temporis apud eam gentem nulla ferme regio esset, in qua illi non dominaren- ninfinitis propemodum prodigiis confirmabat. Provi dente, inquiunt, Domino Ecclesiss suse, et inspirante tur. Hi autem erant aut ethnici, aut certe ita ariana pro salute totius gentis cor domni Remigii, qui ubique haeresi infecti, ut nomine tenus Christiani, plerasque altaria destruebat idolorum, et veram fidem potenter superstiiiones simul cum falsis dogmapaganorum omnes vero ita feri ac barbari, ut cum multitudine signorum amplificabat, etc. Ejusdem tibus retinerent sancti Bemigii et sancti Medardi miracula ob oculos frustra quisquam eis veram religionem rationibus Chlotsindae ponit sanctus Nicetius Trevirorum antisac sacrae Scripturae auctoritale persuadere conatus tes, illam adhortans, ut ea Alboino Langobardorum fuisset. Opus ilaque miraculis erat, utpote quod haec regi viro suo narret, quibus Chlodovei exemplo, ad sola esset eos convincendi ratio. Certe quandiu Chlofidem suscipiendam moveri possit. Quid de domno doveus, primus gentis nostrae regum christianus, Remigio et domno Medardo episcopis, quos tu, credo, rebus usus est prosperis, de religione mutanda ne quidem cogitare voluit. At constitutus in extremo vidisti ? non possumus tanta exponere, quanta mirabitimoniis pervicissent, fidem quoque
:

;

:

:

praelii discrimine,

cum non

sine

miraculo e tantis
Sic

periculis

ereptus fuisset, fidein ultro suscepit.
Italia

lia per illos Deum videmus facere. De miraculis ad sanctorum sepulcra tunc temporis frequentibus pro-

movit Totilam Gothorum in
tris

regem

sancti pa-

sequitur sanctus antistes his verbis
»

:

Ubi tanta hodie,

dicere verbis miraculum coram eo editum, quemDi n q uit valeo. Statimque subjungit, similia in haereticoruin antea nec sacerdotum auctorilas, nec miserorum inEcclesiis non fieri, quod aiiam ab illis sanctis qui fortunia ad commiserationem flectere unquam pomiracula edebant, fidem profiterentur. Quanta vero tuerant. Non minus indigebant miraculis fideles idio securitate de tot tantorumque miraculorum veritate tae, qui ab haereticis variis extorsionibus oppressi, immo et aliquando suppliciis torti, aut illecebris al- el certitudme Jocutus fuerit Nicetius, ex eo patet, lecti, ad rehgionem mutandam incitabantur. Suberat quod regem ipsum Alboinumprovocandumesse scriet alia saeculo sexto edendorum miraculorum pecubat, ut aliquot e suis fidos homines ad Beati Martini

Benedicti

mirabilia apparent,

quantum nec

liaris

causa,

nempe quorumdam
:

error negantium
errori

sepulcrum transmiltat,
festivitatem

rei

veritatem per sese ex-

resurrectionem mortuorum

polissimum refellendo Gregorius Magnus libros dialogorum de Virtutibus et Miraculis Italiae sanctorum composuit. 66. Sed et habemus viros eorum temporum illucui
stres
et

ploraturos. Mittat, inquit, ad

domnum Martinum pcr
hodie
et

suam...

ubi

csecos

illuminari...

conspicimus, ubi surdos auditum
recipere.

mutos sanitatem
aliis

Nam
?

quid dicam de leprosis aut de

quam

omni exceptione majores, qui

tefctali

sunt

plurimis

qui quacumque debilitate percussi sint, ibi-

59

PILEFATIO.
singulos
alii
et

60
fuit, in
iis

dem pcr

alii

sanantur.

Misit

ad Aaoquo credulus

scilicet crcdendis, quae

ab

hanc festiviiatem Thebdemirue
Bregorius Gbararicam appellat,

rex arianus,
el

quem
gente,

antiquis scripta invenicbat,
vciustis traditionibus. Sed

aut certe acceperat ex
ista

tantia

miraculis

nec ejus bonae

lidei

permotus fldem suBcepil cam
cui

tota

Suevorum

officiunt, oec adversus ca quae a se visa aul audila
refert,
r allum prsejudicium f, enerare valent cumecouanimi ejus caudorein et ingenuitatem niaxime

tum

in Gallaacia

imperabat. His adde alioa testes qui

eruditione et sanctitate illustres, Fortunatum,

trario

muftas Banctorum Vitas scripsit; Gyprianum Tolo-

probent.
68.

nensem episcopum

in Vita

sancti Caesarii,

Hilarium

At quot

et

quanta, inquis, minuliora facta mi-

Arelatensem, Eucherium,

Dynamium

patricium, vi-

raculis deputat Gregorius, qusB

naturalem causarum

rum
gii,

natalibus, dignitate et Gregorii magnii testimo-

eflBcientiam

nequaquam

superant.

Verum

ea est vi-

nio illustrem, beatum

Audoenum
ct alios,

in Vita sancti Eli-

rornin pietate praestantium indoles ac religio, ut pre-

Jonam monachum

qui tunc temporis

cationum
exccdunt.

coelesti

eflicaciae,

ediderunt sanctorum
67.

Vitas,

quas ex miraculorum
Gregorii nostri

sioni tribuant ca, quae alioqui naturae virtulem
Ita

sanctorumque intercesbaud
Gyprianus, ita

narraiionibus fere intcgras contexuerunt.

alii magni viri quos Simplex itaque fuerit temporibus miracula frequenter ad sanctorum sepul-j} superius commemoravimus. Gregorius, sed eo sensu, quod sine fuco et semper cra contigisse, idque non vulgi solum opinione, aut muliercularum relalu creditum, sed et virorum eru- aperta mente et corde sincero veritatem oratione simplici deprompserit. Atque ea Gregorii laus est, ditorum, ac sanctorum episcoporum auctorilate receptum fuisse, qui ejusmodi miraculorum certitudine non contumelia, inquit Sirmondus Hilduinum rcprefidem nostram approbari et baereticorum errores ar- hendens, qui Gregorium mirx simplicitatis virum appellavit, cum Ililduinus ipse, si bacc vox malam in gui posse censebant. Certum est <>tiam ea miracula

Nemo

itaque inficiari potest,

gustinus, ita

comparatus Tbeodoritus,

fuit

Au-

et

adco certa
illa in

et

evidentia fuisse, ut ne

quidem

haeretici

dubium

revocare ausi fuerint, aut ulliscavil-

partem vertatur, multum Gregorio simplicior fuerit 69. Haud enim putandum est miracula omnia,
quae vulgo circumferebantur a

lationibus potuerint ea

unquam

obscurare.

Quo

fa-

Gregorio statim abs-

ctumest, ut plerique ejurata haeresi fidem catholicam susceperint, ct quidem non vulgares honiines, non

que deleclu aut examine admissa fuisse, cum ipse Deum passim invocet veritatis eorum, quae in libris
suis enarrat, tcslem.
ficile

unus

vel pauci viri obscuri aut nullius nominis, sed
:

Quin

et res

ab

aliis
i

relatas dif-

ipsi reges, et integrae naliones

quales fuere Franci,

credebat, ut ipse testatur

libro

Miraculorum,

Burgundiones, Suevi, Wisigothi, Angli, Langobardi, etc. Unde nemini mirum videri debet, si GresoG rius, qui promovendae orthodoxae fidei desiderio fervebat, ardebatque

capite 5. Audierat quippe saepius
in

oleum ante crucem

summa

erga sanctos Dei amicos

Pictavensi ita excrescere solitum vasa exinde plena efferreutur, nunfuisse, ut licet quam tamen decresceret. Sed ad id credendum nun-

monasterio

devotione, colligendis miraculis

plurimum

tribuerit,

quam

adduci potuit, quin prius

rei

ventatem suis

quae

tunc temporis esse videbat efficacia ad fidem

insinuandam, et ad emendandos fidelium sed ci non credidit mores utilissima. Ea vero quae a Gregorio narrantur accepisse jactitabat quidam Gregorius, priusquam rem miraculis certis compromiracula, ne quidem ob suam multitudinem in dubium revocari possunt. De plerisque enim sanctis batam fuisse advertisset. Gum vero res gestas ab qui talia realiis acceperat, homines illos nominat, unicum solummodo aut alterum miraculum narrat certis ingcrere videretur. qua in re parcior fuit illis, qui ejusmodi sanctorum tulerant, ne inccrta pro Quin et aliquando sacramento ejusmodi miracula Vitas descripserunt, quas ut plurimum, ut mox diconfirmari volebat, aut multos adhibebat, rei enarcebara, ex solis miraculis contexucre. Plura quidem de sancto Martino habel, aut de sancto Juliano. At ratae lesles, ne forte llludere piae simplicium cremodo sancti Nicetii locum laudavimus, satis attestan dulitati anonnullis credcretur, ut ipse habel libro II miracula ad sancti Martini sepul-D de Miraculis sanctiMarlini, capite 52, et passim aliis lis, multo plura
haereticis
:

oculis unius horae spatio exploravisset. Pallam qua venerabilis crux Jerosolymis involuta diufuerat, sese

crum
quod

contigisse,

quam

quae a nostro Gregorio refe-

in

locis insinuat.

runtur.

Ea vero quae

sibi ipsi

apprime noverat, vel contigissent, vel quod ea ab aliis acscripsit,

cepisset. Miracula quae in seipso facta fatetur,
falsa fuisse dixerit ?

quis

Non enim

ita fallax

ac perditae

ris

mentis fuisse dici potest Gregorius, ut falsa pro veobtrudere ex industria voluerit aut ita bardus, ut aegrum se reputaverit sanus, aut ad sanctorum
;

Erunt fortasse nonnulli, qui Gregorii nimiae, ut aiunt, simplicitati tribuant, quod passim pulverem sanctorum tumulis collectum, pannos eis aliquandiu impositos, flores aut berbulas ibidem a lamfidelibus sparsas,aut parietibus affixas, oleum ex
70.

padibusibidem ardentibus detraclum,aquas ex vicinis fontibus aut puteis haustas, aut alia ejusmodi inter

cineres coelitus sanatum

non

eeger.

Idem dicendum

Sanctorum reliquias computaverit. Verum
jectio evanescet,

ista

abpa-

de plerisque aliis aegrotis, praesertim viris gravibus et probe notis, qui sese sanctorum meritis sanatos aut palam coram omnibus, aut certe ipsimet Gregorio confessi sunt.

cum

cordatus lector similia

m

Unum

est,

fateor, in

quo plus

trum auclorumque gravissimorum openbus exempla passim occurrere animadvertet. Hujus enim consuePauhtudinis testes sunt Hierooymus, Augustinus,

61

PILEFATIO.
passim,

62

nus, Leo et Gregorius, uterque Magnus ac pontifexAaliquot solummodo fragmenta supersunt. Huncporro

Romanus, Beda

et alii

quorum

loca in notis

commentarium Romae

asservari aliquandiu persua-

ad Gregorii textum nou semel laudavimus.

Sed

et

sum habuimus,
sterio

acceptis exinde litteris in Vaticana

qui plura ea de re cupit, adeat Ferrandi, Societatis

bibliotheca haberi

manuscriptum codicem ex monaet

Jesu presbyteri, librumsingularem de Sanctorum
liquiis,

re-

Fontis Avellani, qui Florentii Georgii
in psalmos inscriberetur.

Gre-

Lud. Ant. Muratorii disquisitionem de boc argumento tomo n Anecdotoaut certe legat V.
cl.

gorii commentarius

Sed re

a nostro Stephanotio, Congregationis nostrae in curia

rum, ubi etiam oleorum, quae Gregorius Magnus ad Theodelindam per Johannem transmisit, indicem
profert,

Romana

procuratore generali, accuratius inquisita,

hic deprehendit, et titulum hunc
codici ascriplum, et
in

manu

recenti fuisse

ipsa Gregorii

aetate

scriptum

in

papyro
Itineris

ipso

Commentario passim
Gregorio aetate postc-

Egyptiaco, ut Mabillonius
Italici

noster

testatur

auctores laudari,

qui nostro

pag. 14.

denique circa Gregorii libros de Miraculis sanctorumobservari velim, quod sciliceteasoluin sanctorum miracula rctulerit, quae ab aliis auctoribus scnpla non erant. Unde mirum non est, si quando- jj que omissis celebrioribus sanctorum gestis, obscura
71.

Unum

riores fuerunt, quales sunt Aymo et Remigius. Denique vulgata psalmorum versione utitur hujus commentarii auctor, quam Gregorius in laudandis passim psalmis adhibere non solet. Immo in Gregoriani Commentarii, quem modo laudabamus, praefatione

quaedam
I

commemorat. Hinc etiam patet, quam incaute fecerint nonnulli, qui res aliquot sanctorum
facta

psalmorum referuntur omnes juxta LXX interpretum versionem. Fucum fecit ei qui Gregorii notituli

men

codici

illi

praefixit, praefationis

Gregorianae in

fragmentum, quod commentarii Patrum praefationibus operi extra ejus institutum fuisset de ejusmodi rebus dissuo prsemisit. Quod quidem fragmentum a pio et serere. Quod vero tale fuerit ejus consilium, ipso erudito viro Thomasio ex ipsocodice descriptum post monente discimus ex procemio ejus generali ad istos libros de sanctorum Miraculis proferemus, cum duobus libros Aliqua, inquit, de sanctorum miraculis, qux commentarii fragmentisa Mabillonio editis. hactenus latuerunt, pandere desiderans, etc. Sed magis 73. Laudat praelerea Gregorius libro n Historiae, diserte in libro de Gloria Confessorum, quem omcapite 22, Apollinaris Sidonii librum de Missis, cui nium ultimum recognovit, capite 45 licet jam dixe- ipse praefationem se adjunxisse ait sed illud opus rimus in prologo libri hujus ut ea tantum scriberemus, solo nomine tenus nobis notum est. Tanti non est quse Deus post obitum.... opcrari dignatus est : tamen momenti Passio sanctorum septem Dormientium non puto absurdum duci, si de illorum vita memoremus p fratrum Ephesi quiescentium, quam se in latinum aliqua, de quibus nulla cognovimusesse conscripta. Non transtulisse Syri cujusdam interpretis ope fatetur in itaque scripsit de sanctorum gestis, qua3 aliunde capite 95 libri de Gloria Confessorum, ubi ejus epitogestas in
titulos
:

dubium revocarunt ob id solum, quod a Gregorio non memorentur cum, ut ipse testatur,

psalmorum

auctor simul

cum

aliis

:

:

;

nota erant, aut

quorum

Vitae

habebantur. Sed jam
nostrae

men

refert.

An

vero

usquam

exstet haec ipsa versio
est.

tandem ad
II.

secundam

praefationis

partem

a Gregorio adornata, incertum

Hanc enim quam

transeundum.

Surius habet, Gregorianam non esse vel ex eo solo
Nulla ferme est in contexendo Gregorii
difficultas,

72.

conjicimus, quod ibi Dormientium nomina pleraque

operum catalogo
sim in suis

cum

ea non solum pas-

libris recensuerit, sed et singillatim enumeraverit in fine libri decimi Historiae Francicae Decem, inquit, libros Historiarum, septem Miracu:

ab iis, quae ipse Gregorius in libro de Gloria Confessorum recenset. Eadem vero ipsa nomina realia sint

praesentat

eorumdem Dormientium

historia,

quam
;

in nonnullis codicibus manuscriptis

invenimus

sed

de Vitis Patrum scripsi. In Psalterii traitatum librum unum commentatus sum ; de cursibus
lorum,
dtiam Ecclesiasticis

unum

cum multa
illius

dubiae fidei contineat, nec constet an ip-

sius Gregorii fetus dici possit,

non visum

est ei inter

unum

librum condidi. Quid vero

opera locum dare.

De aliorum septem Dor-

librorum septem miraculorum nomine intelligat, ipmientium historia dicemus inferius. Occurrerunt :emet in prologo libri de Gloria Confessorum expo- rjetiam nobis codices manuscriptos perscrutantibus
nit
:

ln

primo
ac

libello

inseruimus aliqua de miraculis
apostolorum,

varia opusculasub Gregorii nomine, quae sermo, vita,
transitus, aut miracula inscribuntur,
licet sanctis,

Domini

sanctorum

reliquorumque

de nonnullis sci:

nartyrum, quse hactenus latuerunt, etc. In secundo oosuimus de virtutibus sancti Juliani martyris. Quatuor iero libellos de virtutibus sancti Martini, septimum
ie

qui apud

Gregorium laudantur

sed

cum

ea nihil aliud sint

quam

ipsissima Gregorii ca-

scripti

ut plerique manuhabent, Feliciosorum vita ; octavum \unc scribimus de Miraculis Confessorum. De his Jibris
B.eligiosorum, seu,

quorumdam

quibus de ejusmodi sanctis agit, ex ipsius operibus excerpta, de iis fusius inquirere superpita, in

codices

fluum
74.

fuisset.

mlla

difficultas.

Quem enim

secundo loco vitam Reappellat, is
est

iQiosorum

seu Feliciosorum

qui in

Caeterum praeter libros a nobis snpra recensitos, plcrique complures libellos singulares de viia aliquot sanctorum inter Gregorii opera enumerant,

listoriae fine diciiur

liberde VitisPatrum. Hi

omnes
qui

quos in variis Historiae Francicae aut Miraculorum
libris ipse

ixstant praeter

librum de cursibus
;

ecclesiasticis,

Gregorius laudat. Tales sunt

liber de sancti
;

)mnino

interiit

et

commentarium

in psalmos, cujus

Illidii vita,

quem

laudat libro

i

Historiae, capite 40

i .

63

PR/EFATIO.

64

inquiritur, quod liber de vita sancti Quintiam, lib. n, capite 36. AliisAstet, frustra de ejus auctore veterum laudavit , ncc ullus recentiorum libros, de Vita in locis memorat a se conscriptos
sanctsB

nemo
vidit

Monegundis, de Vita sancti Nicetii, sancti Friardi; sancli Caluppae, sancti Senoch, sancti Patrocli, quos Vossius et alii singlllatim in catalogo Gregorii operum recensent, quamvis certum sit alios
esse ab
illis

unquam. De Antipbona vero in honorem sancti Medardi, quam sub Gregorii nostri nomine edidit Surius, vix quidquam certi dici potest, cum nihil habeat, unde ejus auctor valeat dignosci. Kihil autem
dissonum complectitur, si id quod de sanctorum Medardi et Gildardi obitu refert, eadem die, non vero eodem anno dicatur contigisse. Eam suo
veritati

non

Ubri Vita; Patrum capitibus,

quae

sub istorum sanctorum vitm titulis edita sunt. Et de his nulla, quod quidem sciam, exstat inter viros
eruditos controversia. Utrum vero libelli isti reipsa a Vitis Patrum secernendi sint, ut Margarinus Bignius, Colonienses Doctores et aliiin suis cditionibus

loco proferemus.
76. Inter alia

innumera Patrum, aliorumque ve-

terum scriptorum opuscula, quae in catalogo codicum manuscriptorum Angliae laudantur, occurrit, ut fecere, parum interest. Sane, ut quidem sentio, Grealiquot sanctorum saeculiseu Patrum monet Freherus, Libellus de passione Domini, Gregorius primum quem gorio Turonensi tributus. Sed hunc librum a vulgatis vitas in unum librum videtur collegisse de Vita quorumdam Feliciosorum aut Reli- -^Gcstis Pilati distinguendum non esse censet idem inscripsit Freherus, et alii viri eruditi. Quibus facile subscripostea vero cum et aliorum quoque san giosorum bimus, dum aliquis vel ex ipso codice Anglicano vel ctorum gesta comperisset, de iis libellos seorsim edi adjunxere ex aliquo alio simili nos aliquid certius edoceat. Et dit, quos postea vel ipse, vel alii caeteris sub unico Vitae Patrum titulo. Certe in codicibus quidem ansam illi scriptori, quisquis fuerit, hunc librum Gregorio tribuendi praebere potuerunt illa liscriptis quos vidcre licuit, omnes omnino illa3 Vitae, bri i Historiae Francorum, capitis 23, verba Pilatus id est viginli capita, simul sub uno et eodem Vitae ei tam de Patnim titulo habentur; quem titulum certum cst autem Gesta ad Tiberium Csesarem mittit, et
,

;

:

suo

libro,

fixisse.

Vitx appellato, praeMajor esset circa sancti Nicolai Vitam, quam
alias Feliciosorum

virtutibus Christi,
ejus

quam

de passione vel resurrectione

insinuat. Quse gesta

Sammarthani

in Gallia Christiana laudant, difficultas,

scripta.

Sed gesta illa

apud nos hodie retinentur apud se quidem haberi fatetur
dicit.

nisi esset librarioram manifestus error, aut certe au-

Gregorius, non autem a se ipso scripta

Unde

ctorum ipsorum memoriae lapsus, qui Nicolai pro Nicetiinomen invexerunt. Etenim Sammarthani, qui

nondum

inter illius opera

locum habuere, nec vero

habere debent. 77. Librum de Miraculis sancti Andreac sub Greopera sancti Nicolai vitam recen soli inter Gregorii gorii Turonensis nomine invenimus in codice biblio sent, Vossii locum ex libro de Historicis latinis exp circi„.,....-._...-... -,f a> Vossius vitam sancli Mifniai nnn hntb(>r,T> nostrae sancti Germani a Pratis, ab annis circi thecee scripserunt. At \T*«*,i na „iHm onHi Nicolai non ha qui liber in aliis quoque coditer sexcentis scripto bet, sed Nicetii quam Sammarthani omittunt. absque Gregorii praefatione. Hanc cibus habetur, sed 75. Librum etiam de Mirabilibus sancti Medardi recensuere autem praefationem, sicut et brevem operis epilogum, inscriptum inter Gregorii nostri opera Gregorii fetumessestyli et scribendi ratio vixdubitare Barrius auctor Historiae Christianse veterum Patrum, sinunt etsi hujus libri nullam in operum suorum caBignius, Colonienses et alii, quos secutus est Ge:

:

rardus Joannes Vossius libro n de Historicis latinis, et alii nonnulli, ob hunc, uti Cointio videtur, Gregorii locum ex libro de Gloria Confessorum, capite 95, ubi de sancto Medardo ait Post scriptum de Mirabi:

talogo fecerit
bet, si

mentionem. Neque id mirum videri dequidem nec librum ibi recensuit Missarum Apol-

linaris Sidonii, cui alias se preefationem adjunxisse

libus

ejus librum
id

mulier quxdam,

etc.

;

quem

li-

memorat; nec passionem septem Dormientium Ephesinorum, quam e Graeco in Latinum a se translatam
fuisse ipsemet alibi teslatur. Porropraefationem illaJ epilogum in Miracula sancti Andreae dabimus curr
et

brum ob
scripsit.

praecipue Gregorio tribuerunt,

quod

alius fuerit ab

ejusdem sancti Vita, quam Forlunatus

aliquot capitibus quae edita nor Haec enim Vita nonnisi post Gregorii obi- capitulorum indice et qui alius non est aj tum edila est. Ibi quippe lectores Fortunatus invitat, d sunt, non autem librum ipsum, apocrypha hujus sancti Vita, quae vulgo Abdiae Baby ut pro Theodeberti, inquit, regis nostri, incolumitate
lonico tribui solet.
;

qui Theodebertus, non nisi Gregorio jam defuncto, patri suo Childeberto II successit. Verum etsi librum de sancto Medardoa Gregorio
preces effundant

laudatum Fortunati fetum non esse fateremur, haud tamen inde concludendum esset eum a Gregorio editum fuisse. Non enim id probant Gregorii verba suUCIIUO IClMiu, CUU.J 1U1I11JIUUJ UUIUCUI 1UUUH, c-v. _. perius relatu, cum ibi librum quidem laudet, sed a sTscriptum non dicat quod tamen passim facere solet, cum opuscula sua commemorat. Hunc librum
:

plura dicam de passione sancti Julianj quam in nonnullis codicibus scriptis invenimus librc nostro Gregori qui de ejusdem sancti Miraculis a an ab ali est, insertam, ab ipso Gregorio,
78.

Haud

scriptus

qui ipsaml quovis, divinare nonlicet. Erunt fortasse, nemj met Passionem Gregorii fetum esse putent. At . -• r. „--.-.-,.-. o^r.i a GregonoscJ sibi ladle persuasent hanc pnmum
.

ab ipsa muliere compositum fuisse, qua, ibi sana.a dicitur a Gregorio Cointius contendit. At cum illud
opus,
si

a Fortunati libro distinguatur,

nusquam

ex-

ptam, et ab illo ipso miraculorum narrahoni pj eooi missam, a postens vero detractam Mnaculo lum b trario multo vensimihus sit eam sancli Mat adjunctam fuisse, ut simul utrumque in

f^j™

65
tyris feslivitate legi posset.

PRJIFATIO.
Si quis

66

tamen

id

ab ipsoAgatae sunt, eas a Gregorio
fuisse, sed

Gregorio factum fuisse

dicat,

non multum
ilia

refragra-

bor. Praefatiuncula quippe ipsi praefixa Gregorii sty-

datas.

non censemus scriptas fortasse recognitas solummodo et emenId diserlc habet epistoia sub Gregorii nomine

lum

sapit

;

quare libruni absque

passione suo loco

Vitae sancti Maurilii praefixa,

quam

ad calcem hujus
si

exhibere

visum

est,

uti
;

in plerisque scriptis et in

omnibus editishabetur
ejusdem
79.
libri initio,

passionem autem ipsam
alii

cum

prout

codices scripti habent,

tamen certum ipsum hujus epistolse fuisse auctorem, testatur se beatorum Aibini et Maurilii Vitas a Fortunalo scri:

voluminis dabimus

ubi Gregorius,

sit

post caetera Gregorii opera proferemus.

Historiam septem Dormientium in Majori

mo-

ptas emendasse, quae scriptorum erroribus visitatae fuerant. Quod si Gregonum hujus epistoiae

auctorem

nasterio quiescentium, praeter editos tribuuut Gre-

fuisseadmittamus, necessarium videturutFortunatum

gorio nonnuili codices scripti quos vidimus.

Certe

harumauctoremvitarumdistinguamusaVenantioFortunato poeta celebri.

hunc librum inter sincera Gregorii opera admisit Albericus monachus Trium Fontium in Campania,
qui in Chronico ad

Nam

iste

sancti

Germani Pariesl, et

siensis episcopi, cui epistoia

nuncupata

Gregorii

annum

319 scribil, sancti Martini
a.

genealogiam a Gregorio Turonensi creditur comprehen-

nostri temporibus flnruit, ac utrique supervixit. Qui enim fieri potest, ut Fortunato superstite, et frequen-w. -«____«.*,_, ww|..ui ohil, ^L 41 CU UC IXr '-t

sflmAusse.atquesubjuiigitipsissimaverba^quaeinlibrOBterParisiisacTuronisagente, sanctus Germanus Paride sepiem Dormientibus ea de re habentur, eosque siorum episcopus Gregorium Turonensem invilaverit

septem germanos iaudat, ac nomina eorum recenset. Idem opus laudat, ac pro sincero Gregorio fetu habet monachus Sansulpicianus in patriarchio Bituricensi, capite 27. Illud tamen Gregorio abjudicat Cointius ad annum 595, num. 51, quod in epilogo Historiae
Gregorianaeinterillius operanon recenseatur,
vis
2,

ad expurgandas a scriptorum vitiissanctorum Vitas quas ipse Fortunatus illarum auctor, qui coram aderat et utriusque antistitis amicus et discipulus cen

rem sub dubio proposuisset ad annum

quam591, num.

Fortunatum vero alium a Venantio poeta exstitisse non levia probant argumenta, quae hic persequi nostri non est instituti.
Caeterum etsi constaret beati Maurilii Vitam a Gregorio Turonensi aliquando emendalam fuisse, hanc

sebatur, facilius emendasset.

ubi ex epistola huic libello prsefixa beati Sulpicii,

cui nuncupata est, sanctitatem

maxime commendari
qui in
ista

tamen non ipsam
cumfertur in
hcet
ei

esse contendimus, qua. vulgo cir-

agnovit.

Archiepiscopi titulus,
et in

epistola

Sulpicio tribuitur,

ipsa Historia

Briccio epi-

scopo Turonensi, negotium facessit, cuminficiari non possimus, metropolitanos in his partibus ante saecu-

nonnullis manuscriptis, prsemissa legatur Gregorii epistola. Etenim hujus epistolae auctor Vitam illam ob id se potissi-

Iibris editis et

mum

emendandamsuscepissedicit, utcompluraquaa

lum nonum, aut nunquam, aut rarissime archiepi- incredibilia multis viderentur, ex ea resecaret. Ex G scopos dictos fuisse. Canone tamen vi Concilii Maquibus profecto Renati a septennio defuncti resuscii decretum legimus, ut archiepiscopus absque pallio missas dicere non prxsumat. Nou etiam dissimulare velim, hanc Historiamin codice Collegii

tisconensis

tatio censeri

culum
cseteris

debuerat. Et tamen in ipsa Vita, miraistud a Fortunato, ut ibi dicitur, omissum,

adjunclum

legitur.

Idem evincimus ex duobus

Societatis Jesu Parisiis haberi, et

quidem

edita

multo

fusiorem, sed absque auctoris nomine,
epistola

immo absque
:

codicibus manuscriptis, uno scilicet Vindocinensis monasterii ab annis circiter 600 exarato, et allero
sancti Germani a Pratis bibliotheca., anno500, ubi post praemissam Gregorii epistolam, et descriptum Vitae ipsius capitulorum indicem, hanc
nostrae

nuncupatoria. Briccius vero lbinon archiepiscopus, sedprsesul appellatur quae omnia in notis suo loco observamus. Suntetalia quaa

Gregorii

Sulpicio

rum

utramque partem circa hanc controversiam possent adduci, sed quae fusius persequi non vacat. illud solummodo observari velim, quod etsi epistola
forte in

jussu Rainonis, qui in catalogo episcoporum Andegavensium lempore Eusebii episcopi scripto xxxv
recensetur,

operi praefixa Gregorio tribuatur,

fcrendum Historiam ipsam ab illo scnptam fuisse cum econtrario
:

non inde tamen ineodemauctore con
_
_ _

scriptam fuisse legimus, his verbis Raino quondam sancti Martini quotidianus discipulus, et semper canonicus, ac post modicum sanctse Andega1

:

epistolae scriptor T)vensisEcclesi3eexinitioChristianitatisxxxm(ix\.xxx.\)

-i

nTOnnflP disertis

TrnwKi ii.-_.-i.-i_-__-_.i_-

verbis asserat,

.._-._

se

hanc narrationem apud

•>

.

_

_

Majus monasterium invenisse,
80.

eamque

transcriptam

humilis episcopus, ob honorem omnipotentis Dei nec non et ejusdem sancti Maurilii, atque remissionem peccami-

Sulpicio, uti petieral, destinasse.

num
Andogavorum
tam

animae sux,

anno incarnationis Dominicx adhuc
Archanal-

Habetur in codice monasterii Patriciacensis ab
scripto

in 905 et ordinationis episcopatus sui in 25, hanc Vibeati Maurilii, scribere ac requirere jussit.
et

mnis 800
ipiscopi

Vita sancti Albini

clausula in fine, Explicit Vita beati ilbini composita a beato Gregorio Turonicx urbis epi<copo.

cum hac

dus sancti Martini discipulus

diaconus jussu prwfati

domni Rainonis
illa vita,

scripsit et requisivit.

Quae vero fuerit

Li codicibus vero quamplurimis, scilicet

Rhe-

indicat doninus

Hadmerus

in libro Vitae ipsi

nensis Ecclesiae, sancti

Germani

a Pratis, Vindoci-

subjuncto de miraculis, quae modemis, inquit. temporibus

lensi, regia. Bibliothecae, et aliis

nonnullis, occurrit

contigerant,

in

translatione

scilicet

Jjha sancti Maunlii, item Andegavensis episcopi,
jregorio nostro pariter attributa
flkfoe
:

fingo episcopo facla, ubi Vitam banc,

quam

sub Nisub libri

sed

cum

ha.

ViUe

primi nomine dederat, faceta

non sunt ab iis,quae sub Fortunati nomiue vul-

successoribus sancti Maurilii expolitam fuisse diserte pro-

satis urbanitate a

67
fitetur.

PR/EFATIO.
Adde non pauca
in

68
aliquisiti Brivatensi vico sedisset; alio in loco
erat, eo

hac Vita occurrere,
el

qme Aseopus
modo

Gregorii aut Fortunati mtati

genio, ut fuse probat

de episcopo Turonensi, qui tunc Gregorius
BCribit,

Launoius, competere non possuut. Al> utraque Ltem distioguendam esse ejusdem Bancti Maurihi Vitum a Magnobodo episcopo Andegavensi scriptain c\ eodem

quo non
vita,

scripsisset

ipse

Gregorius.
scripta

Denique bsc
in

uti

ex ejus prologo patet,

esl, ul in festo

saiicti

Aredii anniversario legeretur

Hadmeri

libro discimus. Kt

quidem

h;ec diversa

om-

nino exstat a duobus prioribus in codice Vindocinensi jain laudato, ubi et
:

conventu fidelium.Qua3omnia, etaliaqufiB Legeutibusoccurrunt, innuunt alium a Gregorio fuisse huscripsisse,

ista

sub boc

litulo

babe-

jus vitue auctorem.

lur Christi nomine ego Magnobodus cpiscopus, ac sipeccator, Ecclesise Andeyavx, sccundum titulos Justi
//;

exitum tum ex

Hunc tamen paulo post Aredii tum ex rebus narratis colligimus,

capite ultimo, ubi testatur ea quao a se scripta

presbyteri Yitam sancti Maurilionis episcopi
soris, ut rusticitas

et

confes-

sunt inird paucum tempus contigisse. TJnde concludit

mea
in

fuit,

simpliciter planeque, ut
et

multo numerosiora fore quae in poslerum scribentur
per prolixa spatia tcmporum, quae subsequentur,

potui, cxplicavi,

anno 10 ordinationis mex,

in

frequentia ad sancti tumbam tierent miracula. autem omnibus colligere licet, sancti Benedicti Repost Gregorii nostri obitum. Haec autem paulo fusiusg gulam jam tuuc, id est saxulo sexto labente, aut initractare visum est, quod epislola sub Gregorii nomine tio sequentis, inmonasterioAtanensi receptam fuisse,
regis,
filii

anno 36 principis nostri domni Chlotarii
Chilperici regis. Id est

cum Ex liis

anno

eerai chrisliana3 61 C J,

paulo

vulgata passim praemissa occurrat Vita3 sancti
rilii,

Mau-

quam adeo
82.

familiarem babuit

ille

auctor.

qua) multas res a veritate alienas complectitur,

Unum

superest inquirendum, an scilicet Gre-

nati resurrectione his temporibus natam.

ob controversiam de sancti ReQuod miraculum nonnulli Gregorii aucloritate comprobare conati fuerunt, licet a Fortunato emissum fuerit, ut modo dicebamus, et non referatur a Magnobodo. Iste
et celebris facta est

gorius noster Glironicum
Ilistoria,

aliquod conscripserit ab
lestari
a3tatis auctores,

quain ex eo habemus, diversum, ut

videntur uonnulli mediaj

qui post

Sigiberlum Gemblacensem monachum aiunt Greporium parvo libello primum historiam breviasse, quain

tamen narrat mulierem quamdam sterilem beati Maurilionis, sic enim semper eum appellat, inlerventu obtinuissea Deo filium, qui postquam Ecclesiae

postmodum

diflusius

uovem

libris digesserit,
etc.

verum

etiam scripsisse chronicum,
ut observat Valesius, libro

Sed

illi

auctores,

xv rerum

Francicarura,

unum et idem opus ob tituli varietatem in variis cotandem ipsi in episcopatu successerit. dicibus, duoesse diversa incaute censuerunt. Eadem enim est Ilistoria Gregorii, qua3 in veteribusaliquot 81. Vitam sancti Aredii abbalis Atanensis Gregorio Turonensi tributam, aliam ab ea qua3 sajculo I Aclo- p membranis sub ejus nomine Historia ecclesiastica, in rum sanctorum Ordinis Benedictini edita est, eruit aliisvero Chronicum nuncupatur. Gerte solebant illius noster domnus Johannes Mabillouius e vetusto codice aevi auctores Chronica aut Chronicas appellare Histosancti Galli in Helvetia, qua3 quidem Gregorio haud rias, etiam fusiores, qua3 juxta annorum seriem deindigna videtur, nec multum ab ejus genio aliena scriptas erant quod sexcentis exemplis facileprobari nisi quod aliqua3 phrases in ea passim occurrant cx posset. Breviarium vero, seu Historiam Francorura Gregorio Magno, immo et ex beati Benedicti Regula, abbreviatam, quod a Gregorio editum nonnulli scricontra Gregorii morem, mutuata). Deinde Gregorius bunt, aliud non est ab Epitorae Fredegarii, quod Aredii miracula et res gestas passim celebrat, nusmirum non est Gregorio fuisse tributum, cura ex ejus quam tamen illius Vita3 a se scripta^, quod alias so- verbis omuino constet, ejusque nomen, et eamdem Jet, ipse memiuit. Quamvis momentis istis reponi ac ipsa Historia prrefationem, et quidem sub ejusdem Gregorii nomine, prajferat. Eadem fere fortuna possic, Gregorium hanc Vitam post suum ex iiinere Romano reditum scripsisse; proindeque nihilessemi- fuit libri, qui Gesta Francorum inscribitur, ab anorum, si in aliis operibus qua3 antea exaraverat, nul- nymo auclore exarali. Hic quippe iu omnibus ferme lam Vitae sancti Aredii fecerit mentionem, loquendi- codicibus Gregorii nomen prasfert, quod ex ipsissimis que modos Gregorii magni non adhibuerit quiRomaD e J us verbis ut pluriinum contextus sil. Ejus tamen
Galonnensi, ubi Maurilius degebat, diu presbyter
serviisset,
:
: :

reversus, ubi,

sicut de illo

rerum ccclesiasticarum
licet,

curiosissimo indagatore conjicere

Gregoni

li-

bros viderat, sicut et beati Benedicli Regulam, qua3

jam tunc

eorum loquendi morera imitari potuisset. Sunt tamen alia indicia qua3 suadeant hanc vitam Gregorio tribuendain non esse, sed monacho potius alicui Atanensi, qui eam potissiraum ex Gregorii operibus collegerit quod ansam pramuerit posleris eam Gregorio ascribendi. Ipse enim Gregorius Aredium passim laudat, ejusque vitaibreviarium descripsit sub fiuem iibri x Historiae. Et quidem mierat celebris,
:

auclorem ad Theoderici Calensis principatum pertiomnino certum est ex rerum serie quas narrat. Imrao et incodicesancti Remhzii Rhemensis, Anonymi Dionysiani liber de Gestis Dagoberti Gregorii operibus accenseri videtur. Ibi quippe Gesta Frangisse

corum, Gregorii liber primus Anonymus vero Dionysianus simpliciter liber secundus appellatur quo. forte nomine Ecchardus comes, qui Patriciacense
;
:

monasterium condidit, Chronica quam Gregorius Tu-\ ronensis fecit libros duos iu testamenlo suo comme-j
morat.
83.

racula qua3 viue saucti Aredii subjunguntur, stylum

Non adeo

facile est

assignare tempus,

quo

Gregorii non sapiunt. Ita loquitur auctor ac

si

epi-

Gregorius singulos lihros a se editos conscripserit,

69

PILEFATIO.
.

Miraculorum certa esse « .H q „em B mter ipsos ordinem servari posse nnn Hiffirpmnr Dosse non diffitemui. Colligimus quippe duos priores de sancti Martini railibris

Tbmm

70 aut certe exponere qui priores aut posteriores ab eoAan Gregorii Historia postremus ejus ingenii fetus •* Jua i" h eun ieius ^ edili fuerint Et quidem, nt- rmirm,. non ,,n,, m nn „t fnennt rmiflpm ut opinor, .^n unum post censen -i^l^. „™„„..: debeat. Qui eam ante Miraculorum libros alterum librum absolutum describere curabat, sed saltem recognitos, scriptam fuisse volunt, huc profequandoque iuterrupta unius opusculi scriptione, al- runt ipsum Historiae textum, qui nonnisi ad 16 Chilterum aut inchoabat, aut jam inchoatum continua- deberli Junioris, id est Christi 591 annum perducibat; immo et absolutum, uti censeri poterat, data tur cum econtrario nonnulla in aliis scriptionibus opportunitate, novis augebat addilamentis. Certe narrentur, quas triennio post, id est 19 ejusdem cum suorum librorum plerosque juxta ciasses non Unldeberti regis anno, immo et post Guntramni temporum, sed materiarum distribui voluerit, cum pri- obitum, contigere. Verum etsi Gregorii Historia in aliquid aut in veleri quopiam insirumento reanno Childeberti 16 desinat, haud tamen inde evinperiebat, aut ab aliis relatum accipiebat, aut certe citur eam hoc ipso anno exaratam fuisse cum lieri ipsemet suis perspiciebat oculis, illud stalim suo loco potuent, ut huic operi anno vitae sua3 ultimo insunon omittebat describere in libris, quos de simili dans, supremum diem obierit, priusquam annum argumento, aut jam scripserat, aut scribere parabat. currentem attigisset. Certe in Historise epilogo quem Haec polissimum de
:

mum

:

forte

innciari po.es,, «.uantpaana

sua

racuhs
fuisse,

libros, anie

caeteros

a Gregorio conscriptos

Miraculorum libri non laudentur. Liber de Vita Patrum postea ab eo conscriipsis alii

quod in

ptus, seu potius inchoatus fuisse videtur, sub titulo de quorumdam Feliciosorum, seu, ut alii codices ha-

bent, Religiosorum Vita. Primo enim paucioribus constabat capitibus, sed tandem usque ad viginti capita seu Vitas accrevit, quas hodieque complectitur.

librum de Gloria Martyrum aggressus est, cui librum de Virtutibus sancti Juliani, quem nonnulli secundum de GloriaMartyrum nuncupant, subjunxit, uti ex ejus prologo discimus, in quo librum prace

Cum

«n„ t ,•.„„,• enumerans, Historiam non laudat. Quin et Miraculorum libros ac Vitas sanctorum a se editas passim in Histona laudat at nusquam Historias in casteris iibris meminisse legitur. Quod sane argumentum est uti mihi videtur, validissimum, cffiteros libros ante Histonam a Gregorio exaratos fuisse. Nec juvat opponere caput 30 libri de Gloria Confessorum ubi Gregonus Stremonium laudans, eum ail a Romanis episcopis cum Gatiano et reliquis quos memoravimus m Gallias directum fuisse. Etenim paulo superius'
,

r=7"uTS 7X*"Z^Z S mD ™
morbo
coarctatus scripsit, ca3tera
s
,

omnia opera

° pera a se edlta

:

scilicet capite
egit,

27 de Martiale episcopo

quem

a Romanis

hbro

entem laudat. Ibi quoque memoratur liber secun-.me e C dus e sancti Martini virtutibus. Quo terapore

vero Parisiensem el i de Gloria Martyrum. Porro Historiam non se-

Lemovicum missum memorat. Diouysium Salurninum jam laudaverat in
'

hbrum

de Gloria Confessorum inchoaverit, divinare deGlonaConfessorum inchoavent. divinn», non li cet: atannosallem 588, ad caputusque 95 protractum fuisse colligimus ex eo quod ibi Charimerem, qui
nunc, inquit, Childeberti habeturreferendarius, laudet. Anno etenim Childeberti 13, id est, Christi 588*

^„

existimantes P pnraura b scilicet ad ortem usque

X^rSSS^^Z^^ T SSSS
m
Tcr

postmodum
si

SlJS^If.SS

os

"uTss

alios

quatuor addiderit, plures editurus,

Charimeres Agirico Virdunensi episcopo, ipso Gre-

gono

Eodem

attestante lib. ix Historiae, capite25, successil. fortasse tempore scribebat librum

tertium de

sancti Martiui Miraculis, i„ cujus capi.e 24

diuturnioraHeo concessa fuisset. Id sane lpsemet Gregorius insinuare videtur in hbri septimi prologo, ubi innuit animum sibi esse Historiam continuandi, quam in prioribus libris a se editis ad Chilperici interitum perducfam, reliquisse videbatur lmperfectam. Etquidem Fredegarius
ei vita

Aredius

se '] „

^0*

Z™
F

Z^ZfZ?"™
Calensis

nonpluresquam

6
H|

U " klel,crtl

"*?•

est

um .e c sZ"L «f M,:acu,i muuiueejusaem sancti Miracuhs

art

IIT/IIT™^ Childeberti 19
regis

qu0d

l

contigit.

oc a ™°< nempe l Post hos autem omnes

T ^™ ^
ante

»"10

Christi 591,

perici

,1 annum 594

**

narrationem

Anonvmu ^" ** '~' ™Em%£
ad
Theoderici

morte incboavit. Necplures babuit

nriWinni™

tus Gregorii liber finitur,

omissis caaterls

quaTin

recognovit librum de Gloria Coufessorum, in cujus prologo casleros de miraculis inscriptos laudat. Vitas vero aliquot sauctorum

hbros

quatuor Gregorianae Historiae sequentibus libris leguntur, bellum inter Childebertum et Chlotariura, utruraquesui nominissecunduin, describil, quod

quas seorsim

post

scri-

nisi extremis vitse suaj annis libro de lehciosoruin adjunxissc colligimus, quod istas fiassim sub libellorum specialium titulis laudare
Vitis

pserat

I10 u

Guntramni regis mortera, finitaraque Gregorii integram Historiara gestum esse constat. Hinc in nonnullis

codicibus

scriplis,

etiam

vetustioribus,
Historire

sex

so-

bed taudem omnes sub unico Vitx Patrum tilulo comprehendit, addito prologo, qui hodieque huic lileat.

solummodo habentur Gregorianae

libri.

Quanquam

Corbeiensis

et

Bellovacensis,

qui non
libri

bro praefixus legitur, in quo liber de Gloria Confes-

sorum memoratur.

multo post Gregorii obitum scripti videntur, septiuii fragraentum exhibeaiit.

84. Lis fuit inter auctores

nonnullos hujus sreculi

85. Pauca occurrunt de Gregorii librorum titulis observanda. Historiarum libri in vetustissimo mona-

71

PB KKATKi.

72

Bterii Corbiensis codice HUtoria Bcclesitutica /V<wo-Adum est investigandis Gregorii noslri nomiuibus, rum inscribuntur, Quem titulum, utpole germanum, i|uciii a patre Florentium, ab avo Georgium cognoet rebus in illis contentis apprime convenientem, ininatuin 1'uisse constat. Quanquam ex amanuensium
viri

eruditi

caeteria

praeferendum

censueruut

:

vitio

aonnunquam

paulfi aliter h;ec

nomina

in codici-

quem
rique

ideo in bac nostra editione adhibuimus.
iilii

Ple///-

bus Bcripta itfveniuntur.
III.

codices

Bcripti

cum

editis simpliciter

— 86. Garolus

Cointius congregationis Oratorii

storiam

Francorum appellant ; nonnulli item Bcripti Qesta Francorum. Frequentiua vero apud sequioris
auctores sub
Clironica' aut Chronici

Gallicani presbvter, vir pietate et eruditione celebris,

BBlatis

nominc

jam a nobis observatum est. Sequentes Beptem libros communi vocabulo libros septem Miralaudantur, ut

Annales Ecclesiasticas Francorum jam ab aliquot annia evulgavit, io quorum primo et altero volumine ita Gregorii nostri libris usus est, ut non solum loca aliquol ad illustrandam gentis nostrae historiam, aut c-onciliandain rebus a se narratis auctori-

culorum appellat Gregorius

ipse in

fine

Historiae,

quibuset nonnulli VitasPalrumadjunguntsuboctavi Miraculorumlibrinomine.Athuncsubspeciali.7ite Patrum titulo a caeteris distinguit Gregorius loco
laudato, ubi et in Psalterii tractatum Iibrum

tatem adduxerit,

verum etiam

integra ipsa capita

passim descripserit. At

cum

io

nonnullos codices

alterum de

cursibus ecclesiasticis a

se

scriptos, et quidem antiquissimos, iu quibus aliquot unum, etg vulgatarum editionum capila desiderantur, incidisset, editos comin animuin induxit ea ipsa ab aliquo interpolatore

memorat. Caeterum idem Gregorius singulis Miraculorum libris suum quemque titulum peculiarem attribuit in prologo linri de Gloria Confessorum, ubi primus de miracuiis Domini ac sanctorum Apostolorum ac reliquorum Martyrum. quae hactenus latuerant, dicitur secundus de virtutibus sancti Juliani Martyris, quem sanctum specialem suum patronum nonnunquam appellat, quod in ejus basilica Briva;

Gregorianac Ilistoriae addita fuisse
certe,

;

ideoque quoties

aliqua recurrit occasio, ea rejecit veluti spuria, aut
si

ex

illis

sub
dit.

interpolatoris

nonnullu ad rem suam faciant, ea nomine profert, cujus auctonta-

tem multo Gregoriana minorem esse debere contenCum vero non unum solummodo aut allerum caput, sed complura passim per totam Gregorii Historiara dispersa eo
rit et scripserit vir

modo

interpolala fuisse censue-

quatuor sequenvirtutibus sancti Martini appellantur;septimus tes de de quorumdam Feliciosorum seu, ut babent nonnulli cadices, Religiosorum Vita; ultimus denique de miraculis Conressorum. Paulo aliler alii eosdem libros
fuisset;

tensi enutritus aliquandiu

erudilus; non levis moraenti esse
et

visum

est ea

de re fusius

accuratius inquirere, ne

aut falsa pro sinceris Grcgorii operibus obtrudantur,
aut certe vera et genuina debitara perdant auctoritatcm. Ut vero in cxpendendis
ea

de re argumentis
ille
.•

variis codicibus inscribunt. Priorem enim nonui ™ in ~; .•„ seu ,J„ „; „•„ inr * ™ „„ nunquam librum ,•„ gloria „«., de gloria Martyrum apin

^

nulla suboriatur confusio, rationes quas
opinionis patrocinium
• • •

in suae

..

_

.

.

.

.

.

,.

adducit,

singillatim
:

pellant,

quem

eliain aliqui

primum

librum,

et

sc-

quentem de S. Juliano, librum secundum in Martyrum nuncupare solent. Sic etiam liber in

gloria
gloria

dendae sunt. Eae sunt omnino tres dicum manuscriptorura auctoritaterepeiit; secundam

expenpriinara ex co-

Confessorum dictus occurrit, qui in Chronico sancti Benigni laudatur sub titulo libri de viris illustribus. Nonnulli autem postbabitaGregorii librorura, licet ab eo ipso facta, divisione, aliam invexerunt cum novis
titulis.

ex Fredegario Gregorii saeculo septinio epitomatore; tertiam denique ex styli diversilate, ac variis eventibus, qui in ejusmodi capitibus referuntur, quos et a
veritate historica alienos, et

plane sinceris Gregorii
si

fetibus oppositos

censet

:

quae quidera arguraenta
corruet viri

Id in codice Floriacensi ab annis circiter 600

nulla esse demonstraveriraus,

ermliti

exarato observavimus, in quo
ber de Gloria Martyrura sub

primum exhibelur
:

li-

sententia, stabitque incoucussa Gregorii
tegritas.

operum

in-

Patrum sub
rii

titulo libri

suo titulo, tum YiUc secundi post hunc habetur
ibi dicitur

87.

Codices

Gregorianae
sibi

Historiae

manuscriptos

liber de Gloria

Confessorum, qui
tertius.

Grego-

omnino quinque
quibus nullus
est,

visos fuisse ait Coinlius,

ex

Turonensis liber
licuit,

An

plures exstiterint,

qui integram Hisloriam, qualis in

foliis sequcn-D vulgatis exstat, repraesentet. Quod manifestum ipsi Audoeni apud videtur interpolationis iudicium : cum mullo probaBotbomagum ejusdcm aetatis, exstat liber unicus ex bilius existimet quaedam fuisse ab exscriptoribus capitulisaliquol librorumdeGloriaMarlyrum et Conaddita, quam integro et germano operi dctracta. Verum licet hoc argumentura haud immerilo validissifessorum, aliquotque Vitis Pafrum consarcinatus, sub hoc titulo, Georgii Florentii Gregorii Turonis raum Coinlio visum sit, auippe qui nullum alium

observare non

avulsis a codice
sancti

tibus. Ita in codice monasterii

episcopi

de

Miraculis sanctorum
in

liber.

Simili

fere

modopennixii sunt
Jesu
libri

codice Collegii Parisiensis Soc.

codicem novisset integram, ut gorii Historiam continentem,

in cditis habetur,

Gre-

illud

tamcn

nullius

seu potius aliquot capitula librorum de
et

momenti

viris eruditis, ut spero, vidcbitur,

cum non

Gloria

scriptione
rentii

Confessorum, sub bac unica inliber Miraculum Georgii FloGregorii episcopi in gloria plurimorum marty:

Martyrum

Incipit

rum seu confessorum. Sed

haec minoris sunt inomenti

quam

ut fusius pertractentur.

Nec diutius immoran-

solum codices codicibus opjiosuerimus, verum etiam demonstraverimus codices eos, qui Historiam integram continent, multo majoris esse auctoritalis aliis quos ex ipso etiara Cointio mutilos et imperfectos esse probabimus, utpote qui genuinam Gregorii Hi-

73
stoiiam, ipso
Aii
<

PRjE KATIO
tiam
JV.leatc,

/

inlcgram non e>hibcai:t.

A

videtur Cointius; sed certum est, eiiamsi fueriniinterpolationes, in

rem ilaque veniamus.
Et primum quidem habemus
prae manibtis co-

codic bus multo vetuslioribus ha-

88.

b

ri.

Post hunc Malhias lilyricus,

Marquardus Kreintegram

dcem

optinuu nolae ex biblioitieca monasterii

Cec-

herus, aliique viri docti

eamdem

lli-toriani

censis in

Normannia,

ab annis circiler seplingenlis

edidere, ct quidem ad

codices manuscriptos enien-

eleganter et accurate descriptum, in quo ne unicuin

dalam

et illuslratam, ul

ipsimet affirmani nec lamcn
:

quidem caput
tur.

vulgatae Gregorii
et

Ilistoriae

desidera-

usquam monuerunt multa

in

suis

codicibus desi-

Habuimus

alium

ex monasterio Rfgiimmitis
Bellovacensi baud
libri

derari, quae Gregorio assuta censerent.

Idem dicense ad quin-

Ordinis Cisierciensis in dioecesi

clum de Andreae Chcsnii editione,

quam

minus iutcgrum, excepto uno aut altero
capile, qnae

ultimi

que codices manuscriplos
fitelnr.

dili P

enter emendasse proin
,

ob delracta cedici aliquol
sacri

folia

desunt.

Praeler

islos

codices
esi

quibus

iiistorh

Tertium proferimus ex
iii

monasterii iCasinensis
liueris

Gregorii

iutegra

descrip'a

habeinus et alios

llalia

percelebri bibliotheca,

Langobardi-

coinplures, ct quidem veiuslissirnos, qui non ininus
causae noslrae

cis

ab

aiin s circiter septingenlis

aut ainplius e\ara-

palrocinantur,

ciun

in iilis

occurrant

tuin,

tesie Mabillonio nostro, cujus

non soium va-

ea capita sub Gregorii Tnonensis nonVne, quj; a
interpolaln appellanlur. Talis esi vila sancti
in

rias lecnones accepimus, sed

et singillalim

capitum serieni, a viro ptO pariter

omnimu B Coimio et.crudilo dmimo Briecii
Meusi
gesia

autiquissiinis

Ie<

lionari s Gregorio

Turo-

Eraswo
serie, et

a Gaeta liujus loci sacri bibliotbecario et vi:

attribula,
in

sancti

SaUii Albigeusis

epi^copi

cario grnerali ad nos liansinissain

ex qua quidem

codiee Majoris Monasteni, et alia passim,

variis lectionibus depreliendimus, quod jam
t

quae singillatiui

recensere

non vacat. At omiilere
lidei

mibi (esiatum fuerat, ne unicu n quidem cap
in

illo

non

licet

veterem canonum professionuinquc

codice desiderari. Duos item codices ex llomanis

collectionem ex codice Kossalensi, nunc Colbertino
dcsciiptam, in
ita

bibliotbecis

ejusdem

rei

vades habemus, ex Galliis

qtia

Gregorii nostri aliq
integra
ejus,

iot

fragmenla

Romam
alter in

delatos a Chrislina Sueciaa rcgina,

quorum
in bibiio-

laudantur, ul ex

qualem eam esse
fuisse netare

Vaiicana bibliolheca, alier vero

propugnamus,
non
liceat. Ibi

H

storia

ca dcsumpta
gorii
<lis

theca eminentissimi cardinalis Ottobnni asservatur.
ilos

enim Gn

epiatio de fide car.'gis

auiem

diligeutcr inspexit el examinavit

domnus

tholica

cum

Agilane, Leuvigildi
fi

legato,

laidafev,,

Claudius Stephanoitus noslrae Congregationis \n curia

tur sub
cit

titulo Allercalionis <te

e Trinilalis,

quod

Romana

procuralor geueralis, aique oninino incapile libri
habeli.r.

Gregorius Toroncnsis episcopus, quod
43, et paulo posl

esl in lib o

tegros esse observavit, excepto uitimo

capile

allera quain cuni Opilane,

dec mi, quod

in

Ottoboniano codice non

G

itidem Leuvigildi legito,
l\b>o vi,

habuil excerpia dieilur cx

Sexluni codicem nol/is suppeditat pater Modeslus a
sanclo Amabili ex Ordine Carmelitarum excalceato-

capite 40, quoe quidein vera esse non pos-

sunt,

si

ea capita ex Gregorii libris deitrmlur, qu-e

rum, qui

in

Monarchia sancia codicem Claromontain

Gointius vult esse interpolita.

Nam

prima hacc dis-

num

laudal,

quo Gregoriana Hisloria ne uno

putalio juxta Goinlii calculum in

codice Corbeien-i,
libri

quidem capite

editis brevior esl.

Eumdem,

aut cei te

capul 51

libri v, allera

vero caput 26

sequenlis,

siuiilem codieem, qui hodieque apud Cannelilas ex-

consliluil.

caleealos Claromonti servalur, inspexil ac d ligenler
conttilit nosler

89.

Codicibus ilaque

Cointianis codices opjmni-

Petrus Lanrentius monacliii-

Iilidia-

raus, el

quidem

mulilis et impcrfectis iiilegros et inia Cointio laudati vel e
»

nus, alque

eum omnino inlegrum
debemus, quem ex
capita

esse deprtihendlt.

nime

vitialos.

Codices enim
in parte

Seplimi, et quidem velusti, codicis noliiiain Guillelnio Morelio
bibliotlieca
in

nomine hac

nostris
illis

auctorilale

inferiores
<le i.lc-

sancli

censeri debent, qti^d in

omnibus mulia

Martini Turonensis se accepisse fatelur,
nia

quo omex

rentur, quae vel ipso fatente Coinlio, ad Gregoiii Hi-

omnino

controversa ex-litisse (H.scimus,
et
v.iriis
sua?.

stoiiam pertinenl. Codex
sloriie

quippe Bellovacensis
potius
dici

Ili-

non solum ex textus emendalione, sed
lectionibus

Gregorianaj fragmentum

debct,
li-

ab

isto

codire desumptis,

quas

in

D

quaui ipsa Gregorii Hisloria, ul poie qui capite 3
bii
ii

edilionis appendice ipse

Morelius

relulit,

ex quibus

incipit, el tlesinil capiie
niuliliis

25

libri v.

Corbeien-is
lilrios

passim nonnulix occurrunl ad capiia, qu:c Coinlius

vero

quideui non est, at non
cieieris
oniissis,
in

niai sex

resecanda censei, perlinentes. Octauim vidi
hliotheca monasieifi
sis,

in bi-

priores

exliibei,

praf:ter
'e

lil>ri

vn

sanciae Trinitalis Yindoeincn-

liaginentuni,

quod, sicut et

codi

Celiovacensi,

qui

quidem
lihros

non plures quain qismque priores
compleclilur
lioruni

Stib linein libri iv

habelur. Codex Colbcriinus, queni

llisloii.e

cum

libri se\li liiulo,

Thuaneuin
lal,

V;ilesius, sancli

MichaelU Cointius appelaliquani
lidein

sed

oinnia oninino
esl

libroriun
ca^nit
,

capita,
r.

quod

lolus

nosler cst,

si

merealur.

potissiuunn
ilis

conroversiae

praesenlat.
>s

Avulsis

nempe ab eo compluribus

qualernionibus, a

adde editioncs Gregorii vulgaias, qu
inlegros
qtii

saue a

I

capitc 17 libri sexti initium sumit, nec deinde ulluui

codices

fuisse

accuratas

nemo

inficiari

oinniuo omittit capitulum. ihuaneus seu Colberliinis
a icr, qui a Cointio sancli Arnulli, seu Metlensis dicilur,
iniii
i

poiesr. Cerle
vit

primus Gregorii llistoriam evulga-

Giiifelnius Parvus, has, uli vocal Coinlius, inler:

ex
:

codicis

viiio

iinpei fectus

,

mulia

polationes de suo non addidil

quod lamen innueic

deinde

oinittil

<piod sponle :acium esl, iinmo ei ita

Patrol. LXXI.

3

Tg
encaule, ul iioiuim Dl

PBAFATIO.
decimum
llisloriac

76
amatorcs, maxime
in provinciia

Gregorianae

A

tis llislori.e

ab Ar-

libros confuderit, ul Cbronico Fredcgarii inier Gregorii opera

vcrnis aut Turonibtis longedissiiiscoiiimoiantes liaud

locum darct

sul> libri x

Hislorinc

Grego-

mtilium cur:ib:uil. Cerle

id

ipsum

fecit Fredegaiiii-,

rianae lilulo. Quintus denique Coinlianus codex c regia hibliolheca vix quaiuor hbros compleclittir, tain

qui llistorie Francortun epilomen ex Gregorii scri|)lis

concinnans pleraque cjusmodi omisit, quod ad

ncgligenler desrriptos, ul inter capila quae in indice

res Fraucicas

non perlinerent. Idem fccerunt AnonyAiinoiuus,
el

memoraiilur,
sit

el ipsa capitula in libro descripla, nulla

mtis qui sub Tlieodcrico rege seripsit,
alii

convenicntia. iinmo liber quarlus desinit in rapile

qui secuti sunt Francortun llistoriae senplorcs.

17, el tamen hujus
ipsi prx-fixo

omnia memorantur. Non lamen mulilus
libri

capitula in indiculo
esl co-

Ali.im itein nonnulla omitteudi capitula ralionem h

bere potuerunt

codicum istorum
locis narratae in

scriptores

:

quod
libris

dex

:

sed

posl

bos

Historiac

libros

in

eo sequitur

nempe
a

res in

illis

Miraculorum
in v.iriis

Adonis Cbronicon eadt-m omnino manu descriplum. 90. Alio item argumento probatur magnam non
csse Coiniianorum codicum aucloritatein ad resecamla

Gre^orio edilis repeterentur. Idem

Miraeuiin

culoriim cxemplaribus faclum dcprehendi.
isli

Cum

codices sancti

Marliui,

aul sandae Kadeguudis

ex Gregorio complura

Historiae
i>lis

loca,

quod nempe
in

traosiluui, aul alias ejusmodi bislonas

seorsim snb

non eadem

in

omnibus

codicibus, sed varia

B

^rmonis Gregorii, aulquovis
raculorum,

alio, lilulo exliibuissent,

variis capituta desidcrenltir. F.xslant quippe nonnulla
in Corbeiensi aul
in Bellovacensi, quae in Mellensi,

hasc ipsa capitula suis locis omissa sunl in l.bris Mi-

qux tamen
Quin
et

ex

illis

excerpla non
libros a

fu ssa

Micbaelioo aul Kegio non occurrunt; et vice versa,
alia

nemo

dixerit.

Miraculorum

Grcgorio
babuisse

sunt in

islis

aut in alterutro,

qtt;e
;

non liabeat
nulla ex

editos,

eamdem

ac ejus Historiam

sonem

Kellovacensis codex anl Coibeiensis
istis

ita ut

inlra videbimus,

siquidem nonnulli occurrunl codices

codicibus certa possil baberiregu!a. Si enim coillis

mss.

in

quibus, oinissis passim mullis capitulis,

rxlibri

Jex Corbeiensis caelerispraeferalur, ut pote
aniinuior et integrior,
ctoritas
;

mullo

lera repracsentanlur, eo

modo

ac

si

de laclo

illi

jam

vacillabit cacleiorum au-

plura

non complec;erentur.
1

nempe
si

qui variis erunt interpolationibtis

91. Has porro ressingulares, etseries episcopormn,

a.imixli. idque dicendtim eril

de Corbeiensi ipso aut

aut celebrium virorum exitus, quai omnia inlerpola *

Bellovacensi,
c;t

Regii aut certc Mettensis auclorilas

ceusel Coinlius, el epitomalores omiserunt, uierito
lainen in
uli in

teris

anteponenda censeattir.

Immo

velil nolit vir

suam

llisloriain

admiseral Gregorius, qui,

etuditus, nec Corbeiensis, nec Kegius, aut alius quivis ex Cointianis codicibu* a cen ura poteril esse

prologo monet, non solum reguui aut pnnci-

im-

pum

gesla describere iuslituerat,

verum eliam enar-

munis, ut pote qui universi non
cera
lata

satis
,

accurate sinaut
inlerpo-

Q

rare lidelibus, qua ratione defensala? fuissent Ecclesi*;

Gregorii opera

repra-senlaruut

quantum

Cbristi fides in nonnullis languida, in
;

admitlendo, aul sincera rejiciemlo. Ipse enim

plurimis ferverel

qu&ve

fuerinl cei lamina iligitiovila,

codex Corbciensis sex

solummodo Gregorii

iibros
iiifl-

sorum, aul recte v.veuiinin
(|ujc

ct alia

ejusinodi,

exbibet, quamvis plures fuisse nec ipse Comlius
ciatur,
ille

in

Gregorii Hislona
>p lulis
uti

diflicile

invenientur, rese-

qui

quidem

libri

jam co lempore quo codex

catis iis c
dit.

quaa Coiulius esse rejicienda contin-

scriplus est noti erant; ipse enim, sicul et Bellolibri

Deinde,

eliam pracfert

codex Corbeiensis,
Gregorius
,

vacensis, babet

vn fragmentum. DeindeBellova-

lli^ioriain

ecclesiasticam scripsit

qu»3

censis in libro u transil a capite 19 ad capul 52, nee

proinde exigebat et episcoi orum series, et magnoruin

lamen omnia iutermedia,

vel ipso falente Cointi
dici

i,

el

virorum

inleritus,

eoruinque praeclare gesloruin nar-

quidcm
Greg
ct

relr.igatelu:'

codex Corbtiensis,

possunt

ralionem. Id feceranl Historiae ccclesiastica? scriplores Gregorio anliquiores,

interpolata. Nounulla ilaque sponte el data opera ex
rii

quos ipse

sibi

imilaudog

opeiibus
libri

in istis

codicibus resecala sunt,

proposuerat, et potissimum Eusebius Cacsariensis,
qui praster virorum celebrium gesla, caialogos eiiam

quidem

iulegri.

Quidni cl aliquol eapilula,
existimabant illorum
potuil
|x

iquae ad

rem siiam

facere non

ep scoporum Hisloriae suae inlerseruil non solum se-

scriptores, aul cerle epilomatores. Quaceuim

dium palriarcbalium, sed
c>at subjecta.

et Cacsaricnsis Ecclesiie cui

esse ralio scriploribus

illis

libios posleriores e Grc,

pra-erat, et Jerosolymiianae, qua: tunc suae metropoli

eadem luil omiltendi e prioribus omplura capitula. Quod si mea non me fallil conjectura, scriptorcs illi ilistoriam rcgum Francorum babere volebant , a peregrinis narratiogoriana Historia non describeudi
c

92. Sed et palmari, ut mibi
evinci potest
liauis
aliis
,

videlur,
in

argumenlo

Historiam Gregorii

codicibus Coinuti
in

abbreviatam fuisse, atque ex ampliori,
si

nibus pecoliaribusque factis segregatam, uude ea quae

cod.cibus babetur, decurlalam,
in Cointii

demonstrelur

de

illo

argumenio Gregorius 6cripserat, exarari curaquae ad
capila

complura capila passim
beri, quae
eis

exemplaribus baillis

ruut, oinissis aliis rebus,

suum

institutum

necessariam habenl

cum
;

ipsis quae in

non spectabanl. Etenim

iila

quae codices a

desiderantur, connevioneui

inuno et quandoque

Coiiino laudati non babent, ea

sunl quae singulares

ea diserle laudari quae inlcrpolata vocal Cointius, in
codicibus Corbeiensi, elc, in
csl

aliquot pcrsnnas atlingunt, quaeve cpiscoporum, po-

quibus etiam sensus

liisimum Claromontensium

el

Turoncnsium seriem
,

nonnutiquam mancus

ct impcifectus, nis< rx aliis

reprjcscntant, aul alia ejtismodi

qtinc

Francicx geu-

codicibus suppleatur. Abqtiot liujus rei evcmplapro-

77
leienda sunl. In
eodiic Coibeiensi,
(|hI

PR/EFaTW
Soltis

18
libri v, in

ciun

A

It6giu Iibriiin priiiiuni exhiiei, desunl rapiia vigcsi-

muin scxtuni
Gregorii

et

rigeMOMini

septinium

:

quo pario
qni

quo varia Sagitlarii et Salonii episcoporum ll.giiia Gngorius descripsit, de »;t incodicibus Corbeiensi, Belovacensi et Colhcriirio
9o. Captil 21

narratio

de

imperaloribus

Roinauis,

seu sanctl Arniilli

:

et

tamen iidem codices babent
quod nianifeste vigesimum
habet Gregorius liauc

Chrislianos priinisEcclesia; sirculis pe< scciiti fnei unt,
inlerrumpiliir. Transjt quippe a Trajani pcrseculione

ciput 28 ejusdem

libri

primurn supponit. Sic enim

ad Decianain

,

omissis
,

Adriani,

Anto

ini

el

S<vcri
,

causam retractans
episcopos
eis

:

Conlra

Satjil

arium

et

Salonium
Cbjicinntur
I

persccutionibus

quas tamen Gregorius,

Eosebii

iteralur illa antiqua cltlamita*.

Orosii cl Soveri chroniea sciiii se professus, omisissp.
dici

crimina, etc. Capile autem iiltimo ejusdem
,

hri,

non

potest.

Complutes

etiarn

imperatores
,

iu

eo-

quod nullus codex non habe
Igilur

ruiii serie exhibenda praelermisissel

quam

iiibilomi-

cum

vale po$'

hac verba leguntur : synodum memoralarn jam dictd,

nus a Julio Cxsarc ad stabililnm
rej?iium perducere

iu Galliis

Francorum
deest

elr., quae

de synodo Brennaccnsi dicta sunl, cujus

inlegram consutuerat. In eodem

acta et occasionem i.arravit Gregorius in cap te 48 et
seqiientibiis editoiutn et iioslrorum

codice
ciiiii

Corbeiensi capul trigesiinum

primum

manuscriplnrum

:

niiiin
iii

Iu eo sed ba:C eapita onitiiho non habent Cointiani codices. scxtum, quod trigesimum nuncupal, ila , sicut B Quin el hxc ipsi capiia hic omissa Ittanifeste priisupponit capul 32 libri seqitenlls, qii.nl in omnibds caetei is, incipit, Tunc jam et lumen noslrum exori-

qualnor sequeniibus.

laineti

caput trigcsi-

lur...

Martinus

:

mendosissimc.

Nam

eo pacto

Marlii.i

qjioque habetiir editis et scriplis, etiam Coinlianis.
9b*.

riativiias Valeriani et

Gallieui temporibns consigiu-

Jam

ver

>,

siquidem librudl si-xtum alliginios,

relur,

ni.->i

ex

aliis

codicibus suppleaniur quinque

proferenda sunl etiam e\ eo aliquol exempla, qu;e

capita, qtiibus Gregorius

impeiatorum seriem

a Gal-

nullum

re inquctit Cointianis faulorhiis ve!
si

lcvUsistail-

lieno ad Constantium de iucit,

quo reipsa Coustaniio

mum
dum
lalis

subierfu^ium,

codicum ejus aurtoriiati

Imperanle Maitinum natum
lati

fuissc narial, idque veri.

contendant, ad discernenla sincera ab iuierp>-

niniiiuo consentanciim est.

Gregoriati*

Ilistoriae

capita.
:

Gregorins ncmpe
Chilpericusrex

93. Gregorius libro n, capi e 3, desCiibii persecu-

caput 12 ab bis verbis incipil

Igitiir
el

lionem a Wandalis
casione epistolam

in Africa

cxciialam, alque ea oc-

crrnens has discordias inter fratrem
scilicet disrordiaB aliae

nepotem

,

quaj

Etigenii Cailhagineii>is episcopi
in

non sunt ab

illis

quas Gregii

iutcgram exbibet, ut habelur

editis el

in

nosiris

rius
tio
:

pr&cedemi capile nirraverat,

ipso fatente Coili-

codicibus. At Coibeiensis, relata persecutionis bistoria,

qtiod lainen capul II omiitunl codices dnii

Co

ti-

epislolam omitlil,

ita

tamen

ut evidenler apparcat

tiani,

Corbeicnsis scilicet et Ui llensis,
et

licel

habeaut

eam de

industria praetcrmissam fuisse, sic
ri

enim hate
;

C

duodecimum. Immo
caput 24 ejnsdem
rtlm contra

iidem

ipsi dilo

codices b;ibcnt
:

bet ul eaet

codires

:

E' genius vero
.
.

cum

videret

libri,

quod
be la

sic

incipit

A'«m
;

ite-

abduci, epiilolam civibus

.

hoc modo trutismisil

et ipsa

Theodorum

consurgunt, elc.

qu*

cpisiola praetermissa Ilisloriam
infcrius

prosequitur.

Paulo

verba raan fesle et necessai

io, uti ipse

Coinlius faleri

codex Bellovaeensis duodccim omiitit versus,

cogitur, lolum capul undecinium, quod ab ejus codi-

quisensuiiiomninoabiuiiipuiil, ut videreestsuo loco.
Sic et codex Regius qninlum et sexlnm capila ejus-

cibns abesse jam ob ervavimus, prxsupponunl. Nobis

eliam favet Fredegarius, qui utrumque caput, undd*
cimiiin scilicel et
gil.

dem

iibri

praetermittit, in quibus
;

irruptio Altilac in
est

duodeciraum,

in

sui cpilome atii-

Gall as narratiir

licct

habe.it

septimum, quod

Quare

baec

duo

loca tantas in angustias cOiijccerti

ejusdem irruptionis conlinnata narratio.
94. Liber tertius idem esl

Coiutium ad annuin 581, nnmero 9, ut ox Una parte
iindecimiim capul, quod a suis codicibus abesstt,
a.l-

omnino

in

oinnibus codici-

bus; proindeque non et

ulla

de eo controversia. Ai

miltere relugiens, exaltera vero propier tam arctnn,

libro quarlo, capile 15, in co.lice Coibeiensi, sicnlel
in nostris cl in edilis,

immo

et

necessariam, ul ipse fatelur,

illius

Ciun ca-

Gregorius loquens dc

litania

pitibus diiodccimo et vigesirno quarto

connexionem,
in

scu supplicalionc ad sancium Julianum Brivatensem

ipsum plaue respuere imn ausus, rem

meJio

relin-

per Gailiim episcopum inslilula,

ait

:

Juxla

institutio-

D

,j„ e re

maluii, salis esse raius d cere* capul hoc
in

un-

nem
illc

sancli Calli, sicul supra scripsimus.

Locus auleni

quem

laiidat.

habetur supra capitc qttinto, qtiod
codice Corbeiensi,
sicnl
el
in

dccimum majorem, quam cciera qu;e ile<nnt, fldem promereri, cum desinl,
eruditi verba admitlaniiir,
iju.e alias

Corheiensi

inquit,
si

argu-

lamcn caput

iu ipso

menla quihus probelur, aut xmprubilur. Al

haec viri
i!la,

aliis Coiutiaiiis

desideiaiur. Capile 14 ejusdem

libri,

corruere necesse esl

quod onines

scripti

habcul, Saxones

iterata

insnnia,
:

censuit validissima argumenta ad probanin

adversus Chloiarium
prinia

regem

rebellasse dicunlur

dam mullorum capilum
quidem
allata
licel

Gregorii Hisioria interpo-

lamen eorum

rebellio descripta habelur capite

lationem, codicum scilicet manuscripiorum fldem. Si

iO, quod codices Reglus et sancti Arnuifi omisertml. Sic et iidem

Corbeiensis el

alterius

codicis,

ambo

coilices, ut c:eleri

omues, babeut
his malis

immo

et ipsius Fredegarii auctorilate,

deesse aruuiiiiprobc-

de Cbramno, capite 10, diversa ut diximus extrcebal
mula. Dixeral aulem Cregorius fusius de
capiie 13 ejusdem
iiivenitur.
libri tv,

menta respondct,

qtiibus aut probetur aut

tur illius loci auctoritas.

Haud

miniis sibi
et

iuviceui

quod

in istis

codicibus noii

coharent capita irigesimurn quartum
i|iiiu.(im cjiisdeni libri, iu

lrige>iiuuir»

qirorum prinfi uiors uu.us

70
Chilpei
jci

PRiCFATJO.
regu
filii

80

deicribitur
sie

quoJ est alierius tuu;

A Michaelis,
mr. Ai

daineninm, ut pote

ineJpieas

Uum

aulem hac

mullo anUquiorem et mcliorit not.it, iu quo omnin omiiioo capiia, nt uabent ediii, centinenliic,

agermiur, uumiatur reainm puerum qui rnoriuu» f«erat, eic.

inquil Ceinlius, eodex, de Hieuaeliuo
odili,

l<>-

It

inm

n

priroum,

a Coiniinnis

codicibiis

quens, easilem prorsus res narrat ac
ifue

proinde-

abest, qui habenl alterum. Majores adlmc ia aagus-

noa comlucere potestad inierpolaUeim detegenliis

liasCointium
(|iiod

rc<legil

capul 16 cjusdein

libii

sexli,

das, Sed supponil

v.rbis eit eru.l.tus quod ei proIia

cum

capite

sci|iienli ila

conjuncluin esseaii, ut
;

bandiim incmnbebat.
fuisset
lala
:

enim

lo(|iiitnr

quasi cerluin
inlerpo-

ea vinculo indissoiubiti esse conuexa fateatur

ct la-

mul!a csse
ei

in ullimi-.

Grrgorii libris

rocn priori omisso allerum liabent Cointiani codiccs.

boc ipeum

est

de qno inquirimus, el ipsc
si

Quare

ille

audacior adversus codices suos factus ad
4,

v.debai inquirere.

Jam vere

quis scire cupit quas-

annum 582, numero

corum

aiuloiitateni

ad reji-

nam

censeri ilcbcal uiriusque codicis auclorilas, vcl
sii

cienda aliquoi cipilula

maximam
in

csse

admillit,

ad

quis e duobu>

alicii praeferendus, id
est.

cx ips >rum-

relinenda vero non esse lanti ponderis. Mterumcaput,
inquii, scilicet i'5,

m el

cadicum ceaditione jud:candum
ebserfavsanus,

Codcx Me

-

quamvis

codicibus Corbeieusi et

tensis, ut ;yin

ex

scriptoris

incuiia

Mellensi liabeatur, vdetur esse insitilium, qnia cuvisnperiore,

mancns

et

ireperfecios,
:

dcem
decimo

libros

complecltur,

qupd admiltinon potest,arclissime conjnnqitur.
possit,

B

quos firegorio atlribuit
capita e\ libris n
Iibniiii,

sed aliquol sinceii Gregorii
in

Quare antem superius admitli non
exponit, quod

uno verbo
lalso,
uli

mo

et

ununi consaicmat

nempe Felicem
.'idimit,

episc

pum,

queui

iMintini appcliat,

utCbronico Fredegarli-

conjiccre est,

vilupereU Quibus verbis

omnem
fabulas

suis

del locum inler Gtegnrji opera, quod sub decimi
bri tilulo

codicibus aoctoritatem

etiam Corbeiensi, qui
adei

posuil.

Librorum
ipsis
;

iniliis

in

eoJem codice
descripiis
i

sicul et ca?leri, ipso af(irniantc Coinlio,
misil, ei

nonnunquam capitulorum
ita

iudiccs
in
liis

prxmitluulur, scd
libro
nl
r,

calumnias adversus cpiscopum, qu;o sola
detegetuLe
esl
si

viiiosi, ul cnpiiibus

supcrfuit

interpolalionis occasio.
a!io in

mirum non

idem Cointius

LUdc ocodeclnois

pluriiuuin non congruanl
aliain plura dividualur,

ex

nounull

omillunl

uologicis compulalionibus,

quae in

(ine libii quarti

buntur duo

in

uoununqtiam denique contra* uuum. Idem codex habt l capul sepliut in editis sic ineboal
:

Gregorianoe lliloriac liabenlur, agens, e
ji<

plane relicet

uiimii l.bri x,

quod

ln supra

iat,

veluli Grcgorio

immc:

ilo

ascriptas,

in

dicta civilzle, scilicet

Arverna,

<le

qua lamen uibe

omnibus omnino

codici'»us, cuni cdilis

tum

scripvi»,

n

bil

babet, omissis capitibus duobus praeccdenlibus,

etiaiu Corbeiensi et Uellovacensi, qui paulo post
porii noslri setaicm exaraii sui.i, liabcauiiir.

Cre-

qu.i;

proinde e\

aliis

exemplaribus supplcnda snnt.
Mieli. elis
inilio

Frustta

Codex auiem

sancti

qui.lem

carei,

ilaqne conlendit Coinlius codiccs illossibi patiocinari,

C

se.l

temporuin injur.a. Fx Irteiis quijipe numeralibus
codieis ora
apposiiis deprebeaditur, cx
in

quos

in

sua seulenlia iuterpolatos essc, el
.

inccrla

in inieriori

obtrudrre pr

certis

ipsc

falei

i

cogitur.

Fos ipsos

20 quaicruimiibus decem desiderari
priorem
llistoria;

eo codice, qui
libros,

iconliario nostrcc scnieniia» mullo favorabiliores e»sc

parlem,

id est

quinque

c«mnec

ncaio non videi
loca a

:

siquidem admisso scmcl (ul quidein
fui.vse

linebant. Initium

nobis budata lactuiu

invicle probant)

deinceps

in illo codice

ucmpe ducil a capite 7 quidqnam decsl.
vitleiur,

liini vi,

Seriplus est
niinus scpi

quod ex integra
qui

llisloria desciipli fuerint

ab aliquo
voluisscl
;

plano el sequali tbaractere, qui anr.os
lingentos pracferre

ac!

solummodo
el

gesta

pruecipua colligere

eo exaraus slylo, q
in
id

Cregorianx
non ob>unt,

llistoria iniegritali

quam propugu.unus,
auctoritatem sarlam

omnino

aiiliquitaiem sapit,

qualem
;

Gregorio desiest
iu

omnem suam
:

derare se scribil passiai Cuiniius

eo caalia)

tectam liabebunt
el confounitas

quam sai.e eis conciliare delent, cum c.vteris, ct anliqnitas. Quostlam

suum

miilalionis frequenter oceurrunl, lillerae

pr<> aliis

adbibiix, nomina virorum propria barbare
deprelienduiiiur,

enim ex

iis,

quales suni Bellovacensis etCorbeiensi-!,

cfformaia, et ctelera omnia

qux

iu

non muiio post Cregorii a-tateui sciiplos fuisse, iicmo
qui eos ins, exeril infieiaii potesl

prioribus Gregoriana; Hisloriu; libris ex codice Cor-

be cnsi Cointius laudare solet. Cscterum

bi

duo dditanla

97.

Huc
libi is

tisque derscx

prioribu-.

Crcgoriana»

Ilis-

D

ces in biblioibeca Colbertina

bodieque asscrvanlur,
erit.

tonaj

egimus

;

de sequenlibus vero pauciora ocn.anuscrip:is

quos
sit

ibi

unieuique consulere facile

At

si

currunt dicenla

cx

coJicibus

,

cum

codicis sancti Micbaelis

pr* Meliensi

auelorilas,
illa

deinceps nullum babueril Coiutius

salis auibeniicuin,

nemo npn
stilum,

videi immeiilo a Cointio capita

inter-

quo

poluerit in^crpolaliones, ul ipsc loquilur, a ger-

polala censeri, aul certe revocari interdubii eo ipso

mano
fuit in

Giegorii lextu

discernere.

Tana

tam. n cjus

quod

in

codice Meitensi omissa sinl, ei

iu

reecandisGre^orianae

Ilistosiae libris

propenli

codice sancli Michaelis babeaulur. Sed ba?c sulliciaiit
de.

sio, ul

capita

cum sese occasio aliqua obtulit ex ea laudan qux in codice Meltensi desidetantur, ipsa stain,

codicibus manusciiplis;

jam ad argumeulum e\

Fredcgario petilum veiiieuduin est.
1)8.

tim ob boc solum qimd in eo codice desinl, aul
lerpolata e se

Frcdegarii aucloritatem lantam bac in controtil

aut saltem dubia pronuntiaveril
ct

:

la-

versia esse pa>sim proclamat Co.ulius,

litcm lotam
ut

mctsi
i

codcem bunc
el

imperfecion csse el \itiosum
bil

ea sola dirimi

posse

nonnunquam asseveravert,

)«e r.gnovetil,

alium, ut n

de ci

teris dic.mi,

pole qu.p argumenta ad confutandam, ut ip-e loquitur,
inieipolatoris

pr:r

mauibus

iiabuerit, cx

monas^erio

scilicel sancti

audadam

validissima subminis rei. Vc-

81

PIU FATIO.
A
I.orico
:is,

«1

nimFre.legarii anclonlatem nobis mullo ihagis qti:nu
(",.
i

Adhemari, almrumqiie quampliirimorum
vcl

lio

favere vel ex hoc solo probamus, quod ipso

anctoruniopcra

chronica revolveii
lil»

l.

Necmiuorem
liccntiam pro-

faleiite Coiniio

mulla ex

illis

capitibus admiserii Fre-

fuissein discefpendis RirtcuUirnili

is

degarius, quse in codicibus Re^io el Menensi, immo eliam ei in Bcllovacensi desiderantur ; plura vero
(.mittil

banipassimcodices manuscripti, qiiorumaiiMiniimaiit
allerum,
alii

plnresGregorii librns exhil>ent

;

nnnnnUi

ex sinccris Gregorii operibus, quae enmes
pri-

vero so'aeorumfraginenia,cumadjiindis,ui scripinri[>us pl.icnit, litulis.

omnino, etiam Coinliani codices habent. Elenim

Oe

quibiis

omnilms

fn-ius disserere

nniin et quatuor iillimos Grogorianne Ilistorise libros

non vacal, ne jauidicta incssnin repelerc vidcamur.

inlegros, exceptis duobus aul trilms libii septhni ca-

p

tnlis,

omnino pnetermisit
libri

;

ex ca'leris teilium cl
aftigii
;

Vernm, expensis illis aruumeulis, qure adversus complura Gregmi ;ii;c ili-toriae capita Coinlius ex
0.

K

quarlum
lio
i

secundi capila non

piiira

cx lcr-

mss.

ftlhfMOt

codicum auctoritate,
t,

aiat

ex F.edegarii

bio, qui inleger nh'que haleinr, omisit; sicut el
libro capiia 4, 12, 31,
1
'>,

sil.'iitio

dedux

examin mda supersunt nommlla, qnas
ex rebus
a

ex quarto

54

et il n

n hahet;

vel ex slylo, vel
objicil, tai)|iiam

in illis
i

capitibus contentis

cx Idiro quinto cpiia II,
capiia

21, 22, 30, 32; ex sexto

Gregor

modt

scrihendi alicna,
c:c-

5, 17, 28, 29, 50, 32, 33,

qurc lamen

omnia

aut cerle quoc

aliis ipsius
rrvi

cjusdem operibns, aut

capita in Corheiensi c xlce haheniur, et tanquani veri
et sinreri

B

loi is

Gregoriaoi
:

prohatis auctoribus contraria vi-

Gregorii felus a Coinlio admiilumur. Uoile

dentur

qu;e licet suis in locis,

quantum
hic

ferre potuit

paiel non g
rii

admodum

uiilem esse viro erudito Ffede-

nolarum hrevitas, exposiierimus,
fusius d scutiend
i

lamcn paulo

au lorilalem
Gr< gorii

ad

prohanduin ex ejus silentio
fuisse

sunt. Et

primum

qiiidem, quod ad

iiiuila

Ilistoria;

superaddila

:

cum

slyii diiritiem perlinel aul

sermonis rusticitatem, quas
faietur pnSsim Gregorius,

conste:.

ab eo audore

mulla ex sincero Gregorii

io snis

operibus

inveoiri

lexlu spoute el ex induslria omissa fuissc.

testes appello

quoiquot Gregoni opera lcgerint, atque

99. At,

inquies,

Fredegaiius Francrcae
a

Ilislonse

capiia, qnre Cointius intcrpolaia appellat, simul cuni
a'iis

cpHomeii concinnalurus
ceiisnit res

proposito sno aiiemim este

bohferre voluerint, an

ovmn ovo
illis,

simili;;s videri

exiraneas
;

etsi reipsa a

Gre-orio relatas,

»»ossii.

Hahentnr quippe

in

sicnl et in istis, ca-

opcri suo in<=erere
si

ita ut

nemioi mirum videri debeat,

Suum mnia
i"ii' :i

iones, id est accus uidi casus, ul gramnia-

noiinnra etiam

ex since>is Grcgoriame ffitforta
Ai nulla r.rorsns lamlavit ex
iis

i'd vocanl, pro ahlativis;

habentiir et feminina no-

capilihus omiserit.

pio masculinis, et masculina n «mina
in

cnm

atl-

qna: in co iiee Corheiensi desiderantur;

proin leque

jectivis

feminiiio genere coojunda. Occurrunt et

probabile est, ca lunc tcmiioris non exstitisse, scd

voces exolicse, loquendique modi

plme

b.rbari, de

p..slmodum Grcgorii operihus
polalore assuta.

a!>

aliquo fuisse inter-

^

quilms rebus exempla in

medium

proferre noii sioit

Atcoirud lotnm illud Coinlii argumcniuin, immo nobis omnino f ..vc.hii, si venun sii
Fiedegarium eamdem habuisse ralionem ea oniiitendi
illa

ipsa rei cvidenlia. Faleor equiderii in codicibus

Cor-

heiensi ac i.ellovacensi, quos in Gregorii textu descri-

bendo Coiniius merilo
magis, ut
iia

imitari gaudel, aliqnot
Scribi,

nomina
cxteris
illis

qna: iu Corhciensi codice non habentur, ac

quae

dicam, harhare

quam

in

ex sincera Gregorii llivloria

non

relulit.

Eamdem

codicibus minus aniiquis, f/eqiientiorcsqiie in
veniri

in-

vcro fuisse jam

sii|

ra

ohservavimus,

cl

ilerum oslen-

casuum, lillerarum aut generum miitatiimes.

dimus. Elenim pr;cte;misil Fredegarius Gregorianae
llisioriae capita,

Sed boc ex diverso divcrsorum lcmporutn ac nolario-

etiam sincera, qu;e ad

generalem

rum gcnio

et arbitrio accidit

:

qu.e diversiias

codicum

Francorum

genlis llisioram

minime

attinebanl.

Idem

antiquilatem probare quidem potest, non vero
varieialem. lidem enim s.int qui
in

operum

quoquelecilCorbeiensis codicis scriptor; idcm fecere
el <]ni alios codices a

swculi scxti aut

Coiutio laudatos exararunl. Et
Illi

septimi codice scrihuntur Chlotovechus, Chlothacha''" s , Chrochtichildis,
ptis

qiiidem eodein acFredegarins cousilio.
ei

enim,sicut

ac qui

i.i

posterioris aevi scri-

Fredegarius

,

geneialem solumniodo Francorum
singnlnrcs

dicuntur Illodoveus, lllolarius, aut llietildis; seu
clc. Ideni conlij-it

llistoriam

hahere cupienies,

bominum
codicihns
se-

Chlodovens, Chlotarius, Chloiildis,

privalorum, aul locorum historias preteruiisere, tan-

m

;\\U]»

t

aliis

vocibus, quas amanuenses pro» libilu

quam

sibi inuties. Id

ipsnm innuii
Ea enim

in variis

mulaveriml, nt
eqiiiim

cum

equiles,

quam vocem

veteres ad

oinissioiium varielas.

fuil, nt j

am non

designandum

iisiirpahant, in equos iraostulere,
;

mcl observavimus, Gregor.i noslri foriuna,

ut quii

iiilentionern in tontenllonem

qui el ubi inilignate aut

primus et unicus vetcrum rernm gentis nOstrae pra-clare gestarmn scriptor exsiiiil, ex ejus operibusqui

crse<7?/cri?scriptiim invenernnt,
ct exsequi; el sic a ia

reposuere i/it/ir/naHitm',
inuliis

innumcra, quae

variis

postca scculi sunt scriplores, pro suo libitu qu;« sihi
visa siiul,
noniitilfi
alii
alii pl ira, alii

lectionibus originem

quidem dederunt,
in

at iiiinqiam

pauciora descfipserint. Hinc

apud virns eruditos
l

duhiiim revocare fecerunt veforlasse ad nos
essel.

codices qttalnor Hisloriae libros exhibenl,
alii s. x, alii

ra

monumenta, qnorum ne unicuin

quinque.

vero novein aut dtcein. Quin

inteineraluni pervenisse aliis

dicendum

Unde

el ex

illis lihris a ii
;

plura ani paticiora pro suo libiiu

non minus

indiihilata Gregorii opera,

quam

ea,

qu«

capila cxscripscrc

nonmil

i

auleni haec in eprtomen
in

inierpolata a Coinlio dicmiiur, ejnsmodi mufaliones

icduxere. Oua; oinnia quivis norunl

gentis nostrse

ab amanuensibus pertulere. Sed
ac loculioncs bjtbjrasj aul

si

veieres

illas

voc s

Ilibtoria vel lautillum veisiti, qui Frcd-gaiii,

Aimoini,

casuum

mu-'al:oues ui>

H3 ec$3anas omnino esse quis
tapinhus
t

r

i".

r.

at:o.

g;

conlciid.it id oui; ili.m

lam

A

Mi'

W

monu

nonta non sempcr

sibi

constant

:

ct unuiii

illis,

qunc inlerpolata censel CoIilUus, auctorcslii

iilemque factmn a diversis aucloribus etiam peritis,
qut rei gtttie inlerfuerinl, varie enarrari quotuliana

itaiem.ac ad

uendatn Gregorii operihus naiivaui
illas

finiiiain, ii"n

desunt codicei antiqui qui

omnino

experieniia constat.
rultaies euucleandas
il)2.

Jam ad

singulares Coiuiii

difli-

exl ibenl, proul eas reipsa

passm

in

noslra editione

acccdamus.

rcsiituimus, aut observaviiiius in notis, cuui ejusmodi
{usnltae exprimendi formul.c

Nihil

nimium facesserenl
in

le-

preltcndit Coinlius,
ipsius
vit.

omnino in toto primo llistoriee libro requem, cum res in eo ntrraUG ad
insiitiilum,
illis

geniibns negoiium. Occurrunt ct

iisdem capilibus
el

n<m spccteui

examiuare non cura-

voce*

quxdam linguhres,

quaj Cregorii stylum

Nihil ctiam habel de

omnibus
in

capilulis, iu
aliis

gcniuin sapiunt, cujusmodi fere sunt iutaitio ad conl<

quibiis ca

repeuinlur, qu;e Gregorins

lihr s

nlionem exprimend >m,
ro mercimoniis aui

equiles

pro cquis, spccies
is,

traciaverai.

Pleraque etiam

alia

capilula

admitiit

I

rebus venalib
cicindclus

consensus prn
attt

quidem, ul pote quae vera
inlerpolata

et cer:a

narrant, sed ea
in aliquot scri-

iiislrnmeiito

clcclionis,

pro candela

ob

id

solnm ccnset, quod
Sed de
bis

cereo, salcllilcs pro sociis, nwnicis apprekensus, Darbarus, pro Fraucus, el alia cjusmodi bene mnlta,
iiulliis

plis codicibus desint.

modo
;

actuin csl, et

qti.e

plura dicere inulile foret. Cxlera aulem capita, quye
rcj cit,

non obscrvare poiest, qualia

in

onomastico ™ oh peculiarem aliquam ralionem
exaininanda resiant. Libri n

hic

nobis

iudice ad calcem hujus voluminis co'Iegimus.

capul 56 ab interpola-

101

.

Non

majoris esi mnmenli Cointii argumentnm,
in

loreadditum es-c puial

vir erudilus, qu<>d rcs eo loci

quo

inulla

capil hus

inlerpolatis

passim habcri

de saucto Quintiano memoratx pr posiero ordiue
referanlur;
ibi

cont>ndil,

sinreri- Gregorii

operihus non bcne co-

quippe sancti

viri

e sede expulsio a

hxrenlia.

immo

el

ipsis
ille

contraria.

Deinde pnfeil
ail, inicr-

Gotthis facta narratur,

qux multo

anie coniigerat.

aliijuot loca, in

quibus

auclor, scu, ut

Atque
licilur.

id

quidem baud

diffilear; sed uihil inde

con-

piilator,

non

satis aliquot

sancioruiu viroriiin
alia

famjc

cmisuluisse

videtur

;

nounullaqnc

aticlorum
si

ipso

Non enim hic Gregorius referl Quinlianum co anno pulsuin fuisse, quod sane falsum fussei,

coxqualium tesiimoniis opposila
Mtnittantur,
au'
ipsos,
sit

relnlisse, iia ut,

scd loqnens de

maxima

Galloruin er_-a Fiancos proail

aut cerie Gregoriunt a vero
:

pensione, ex ea c n itaiam

Goiih irum invid am,

nberrasse

falendum

qux proinde omnia
pos-et,

pro

qui idcirco complures episcopos e scde sua dejece-

veris Gregorii fetibns haberi non dehenl. His qtiippe

rant

:

qua occasione Gregorius

illustre proferl sanclj

omnibus uno verbo reponi
cjusmodi
sl.i, in
iniilta

qnod

cisi

nonnulla

Quintiani

exemplum

:

tamelsi mullo ante id tempus,

in

capitibns comroversis liabereiitur, non
aticioiilas,

telicia scde,

ex urbe excesserat.

eorum convelleretur
in

siquidem et

C

103.I11 lenio l.bro nulla est controversix ma'eria,

sinccris Grcgorii

capil bus

habcntur,
tiou

qmn

cuin bunc Iihrum

omnes omnino

codices. ediii pariter

rum
in

ip-o

Gregorio ani

aliis

monumenlis

convecog tur

etscripli, integrum reiirxscntent. Libri quarti capila
5, 6, 7, li et 12, in

niunt.

Hoc ipsum Coiniius uon semel

fateri

quibu-dam codicibus desideranest, niliil

Annalibus; idque mullis exemplis dcmonslravil

lur,

quod, ut nobis pcrsuasum

ad Utstoriam At suhnruala

V.ilosius in prxlatione ad

lomum

riim. Sic libro u, rapite uliimo,

Herum FrancxaChlodoveum regein
II

Francorum
quod
qttos

generalem

pertinercnl.

esse, nullami|ue mereri
iis

(idem

conicndii Coinlius,

anno
luisse

11

Licinii
:

episoopi

Turonensis
est

falo

funclum

admissis Aquilanix primx pontifices, inlcr

scribit

ct

tamen cerium
ante

riecessorem

quinquepnio
siiuni

Leonem Licinii Chlodovei mor cm
intei fuisse.

nnnnulli

hodieque

sancti

lilulo

decoranlur,

quales fuere Probianus Biiurigum et Dalmaiius Itu-

pcr missum

concilio Agathensi
et Sigibcrluin

tlienorum e iscopi, maximi criminis
rertt,

rei

dicemli fo-

Gnniromiium
uii libro tv,

inler

belluin

exaisisse

qui episcopum inconsulto rege ordinare delibetali

eapile 42,
est.

quod, ipso assercnle Coinlio,

raverant, el quidem

dignilate pror>us indignum,

verum non

Chilpericus Suessione exslilis e di-

ciiur libro v, capitibus
bis ip^is locis

2

et 5, et

lamen inde abfuisse
exempla,

Calonem scilicet, qni superbia adeo tumidus erat, ut neminem se digniorem episcopaiu arbitr.iretur. Can-

piscsupponiliir.

Alia miito

D

linus etiam, qui ad

episcopaium promotus

est, bis

;

1

qu;e ve! ex ipsis Coinlii operibiis lacie suppediia-

coloribus in
supplicio

isiis

capilibus depingiiur, ut exiremo

hunlur, cujusmodi

niilla in

capiiibus, qii;c interpolaia

potfus

puniendus
I1;ec

fuissel,
:

quam

episco;

ali

censel Coinlius, inveniii possunt. Loca auiem singularia quaj

sede donandus.

Cointius

sed qu;c factorum in

rem objicit vir eruditus, examinabimus. Qnod si fainae sancioruin
banc
in

suis locis

bis capilibus rel.itorum auctoril.ilem
lunt.

minime co^vel-

virorcin

Improbanda quippe esl ponlificum Aquilani;e
inconsulio episcopum, quamvis a

qtiandoque minus considuisse vid lur Gregorius, id cjus candori ac sincero anitno iribuendum, qui facta

aud.icia, qoi rege

clero ei

populo elecium, ordinare dispusuerani. Sed
verilatem non elevat,
qn.-e etiaiu

hnniinum, piout ea
nullo respectu

noveral,

genuine ex(ionebat,

rei insolenlia f.tcli
aliis

fersnnarum.

Neque vero quisquam

exeinpbs confirmari posset. Cerle mullo andafuil

credal, laudabilia fuisse virorum eliam sancliornm

cior

al er'n;s

Aquitanije,

id
,

esl

Burdig lon-is

omnia opera. El quidein ab anliquis aique eiiam ah
aliis sui

provincae,

episcoporum conalus

qui

Eumcrium

xvi auctoribus nonnunquam dissintit Grc-

Sanioneiiseni episcopuin
ta.clio

e sede deiurliaverant, He-

«oiius

;

quod

tniriun iton csl,

si

luide.u ct ipsa vet'i-

jam

in eju: locuai bubstiluto,

quod prxcipicule

$5
rege
alisqtte

PK.EFATIO.
mefropolrani

86
Nicelii

prxsen

i.i

fuisscl

onli-

A

Grcgorii Lingoncnsis,

Logduncnsis

cl Galli

naius. Res lamenliabuisscl eff •cium, nisi obstilissent
Chari' erli regis minac qui ob patris sui reverentiain
irritos rcddidit

Arvernensis vilas, bossanctos viros cognatione conjunclos fuisse facile depreliendet, quamvis
id

aperte

cpiscnporum conatus. EtGato
:

<|iiidem

non scripsenl Gregorias. Quod
sanclitaiem spectat
,

Felicis

Namnelensis

supcrbia tumidus erat

sed ob
in

alias dotes, poiissiila

idqtie

est

allerum objectionis
uoii

mum

ob misericordiam
nulliis

pauperes

plebi accep-

Coimianae caput
est.
iioii

.

ei

quidem detraliere animus
forte

ptus, ul

non eum

liabere vellet epi«coptiiii.
esi,

Sed sanclos viros na*vos suos babuisse
possumus,
,

difliteri

Utriimque ex ipso Gregorio cerlum

ex

capiie

(juos

majores quain nipsa

in
:

scilicet3l, quod indubilatutn, eliam Cointio, babelur
ubi de

Felicc essent

arbitratiis est
illiiaii

bona

ffide

Gie^iorius

ejusdem Caionis morte, quam

in sollicitandis
ait:

sed hoc human;c imbe'
ip-o falente Cointio ad
rius libro vi, capite 16,

condonandiim. Certe,
582, num. 4, Grego-

p:»uperibusiempore pesiis incurrit, agens,
humanitatis
fuit et salis

Multce

annum

pauperum

dilector

;

el

credohcec
fuit.

eumdem

Felicem iracundiai
in

causa

ei si

quid superbice habuit, medicamentum

ac doli palam insimulat, et tainen hoc caput
nibus scripiis
,

omet

Caiiiiiuurt
p':ine

vero

sacvissimtim,

ac episcopali gradtt
exhiberi uliro laie-

eti.im Corbeieusi

habetur

;

quin

iiidignum
sed nisi

in islis capi ibus

cum

superiori capite
fjvor.ibilius est.

conjungitur, quod Felici non

miir

:

eum

lalem non fuisse probet Cointius
nibil

B

'""It

ex probis auctoribus,

omnino
Ncc

ndversits hujus

105.
jec:io,

Firi!is est

adversus caput 9

libii

qninti ob-

Historix veritatem evincct.

illud

jnval quod
fueiit,
<

Caluppnm nempe boc

in loco appellari,

quem

Caulinus e sede sua nunquam cxiurbatns

um

Caluppanem sincerus Gregorius
dixerit.
1

in

Vitis

Patrum

nemo

nesciat Gregorii a>la e p'ures episcopos, variis

Quis enim ncsciat ejusmodi nomina non so-

iirelilos criminibiis, ad

mortem usque

in suis

scdibus

ii

iii

in variis

cod cibus, sed

el in

uuo eodemque
titijusrci

pcrseverasse, quod ulinam tot exemplis probari non
posset. SufficialMclantii in Praiexiati

exemplari sicpius varie descripia invcniri?

Rothomagensis
libri

excmpla proferre prorsus oliosum
est
in

fueril.

Immo

nulla
:

lociun

intrusi

cxempluni proferro. Ejusdcm

hoc n>miite apud Gregorium varieias
in reclo

qui
,

quarti caput 19 rejicit

quod

in

cod cibus duobus de-

cnim Caluppa
ril

casu dicitur

in

llistoria

is

sideretur,
aiiniim

nec salis accurate saucti Medardi obitus
;

ipse est qui in casti sexto Calnppane scriplus oceurin Yitis

ass gnel.

Yeriim

cum

ibi

Gregorius nnl mii

Palrum, capile
a lioc

H

,

cum nemo
et

nesciai

certuni
rit,

annum

bcati Medardi morlis designare volue-

ejusmodi nomii
ferri, ut

modo

desinenlia sic varie cfV

nibil
st

ad elevandam hiijus capilis
isla objeclio.

auctorilatem

passim ex Allila Attitanem,

ex Agila Agi-

proib

pore Cllwtarii

Quod enim sanclum Medardum
qirntmn

aii

Gregorius tem-

lanem efformata nomina legimus.

obiisse,

nemo

re-

£

I0o\ Validiora, ut putat vir erudilus, sunt argume.iita qtue profcrt

vocat

in

dubium.
c<>nve'li'ie nitiiur

adversus
ea magni

c;>pul 21 ejtisdem libri
s

lOi. In libro v capul
vir erudilus,
rat,

<|itinli.

Et quid

m

nt

pon

leris

necesse

quod

etsi res

veras ul pluriiniiui
,

tefe-

esf, ut poie qua3

omnium mantiscriptotum codicum,
jela<le-

habeat lanien nonnulla

qu;e repreliensinni vi-

etiam Corbeiensis, qui non mulio post Gregorii

denlur obnoxia.Primum quod mulia
tur conlra Felicem Naiunetensein

m eocontinean,

tem scriptus creditur,

auclorilatem

clevare

episcopum

queni

beant. IIoc quippe caput 21 manifeste, ut ipse fatc-

Ecclesia uli sancltim

virum celehrat. Dcinde quod

mr

Coinlius, in capile 28 cjusdcm
el

libri

iaudatur,

ibideni Gregorius vulgaliis, seu, ui Coinlius ait, in-

qnod caput 28 omnes codices,

quidem inlegrum

terpolalor sub

illius

nomine, Gregorium Lin^onensinini appellei
,

babent. Inierpolaium lamen arbitratur Coinlius, id-

6em episcopum proavum
Gregorii

,

el

Nicetium

que multa, ut ipse existimat, arguunl. Primo quod
ilii

Lugdtinensem malris suae avunculum

contra sinceri
viris

Niceiio

Lugdunensium episcopo Patriarchce
contra illorum

lilti-

morem

,

qui alias

de iisdem sanctis
talis

Ius donclur
ipsius

lcmporiim
concilii

el

Gregorii

agens

,

nusquam mcminit

cognalionis,
in
ipsitis

quam

nvrem. Deinde quod
sedibus suis
ciim
infra
,

Lugdnnensis

eiiam silucre clerici Turonenses

Gtegorii

palresSagillarium et Saloniumepiscopos ob cedes et
jj atlulleria

Turonensis Vita. Verum ex bis duabus objeclionis
illius

pellendos

ceosuisse ibidcm

parlibus

unam

solvit ipse Coiinitis. Cognatio-

ilicaniiir,

tamen episcopi apud Cabillonum, u'
capite 28 babet Grcgoritis, congre-.

nem quippe
illos

illam inler

Gregorium nostrum
propugnat.

et sanctos

ip

emet

viios

admittil et

Immo exemplo
alias

gati, illos

cpiscopos ob ipsas casdem omnino causas

confirmal argumentu
validissiuinm
,

n i>tud

abnulivum,

forle

nonnisi poenilenlia purgandos decreverint. Terlio objic

in

hac lanien parle prorsus njicien-

dum esse.Nam,
met

inquil, Gallus
luit

Arvernorum episcopus
Gregorii
,

Lugdunensis hac de re silenlium, sit concilii quidem nusquam in islius synodi canonibus qui supers nt,legaiur S<gil(arii et Saloniicausam
ilii

cerlo certius palruus

nostri

ut ipse-

fuisse

lcstaiur in libro de Vtftutibus sancli

pite 23, el
vita, tiec

tamen Gregoritis
alias,

i

eque

in

ipsius

Juliani, caGaHi

agttatam. Deuique a verisimilitudine multiim abesse
pulal,

quod

ille

interpolalor

de Sagillario refert

,

usquara

qiianquam saepi^sime Galli el

cuin

nempe

aliqtiando dixisse,
,

Gunlramni
islius

filios

quos
lore..

ejus parcnttim meminerit,

sanclum Gallum patruum
si

ex Auslrigilde susccperat
litalem
Ilaec Ule

ob

nalaium hiimisalis.

sumn

appcllavit. Addit

idem Cointius, quod
,

quis

Riimiuain pairi in
:

regno successores

acvur?.!)' inicr sese

eqmpararc voluerit

sanctorum

quibus siogillatim facicndtim csl

Li

p7
primiim qunulum
n.l
j

PKXFAT!;).
atri.trrli^

*8
ca,»itis

nomcn, quo

in

buc

A

vero objicit Coinliua confra ejusdcm
ccrilalem Lng.linensis
ooncil.i

2! sin-

rapilo drooialur Niceiius, uibi'

el innim

,

qnando-

silenlium de

CMM

quidem eumdem
eessor babuit
D.itnr
ei

lionoris liluluiu Pri-cus Nicctii snc-

s

igiuarii el Kalonii, quai
(|iii

nempe

iiicanoiiibusejii-.leni

in

coucilio n

M .iiisoonensi anu«
,

,'>8.>.

ciui.ilii
niliil

stipeisunl,

ineinorali

non

habca'iir;

Chelidonio

Vesnniiononsium epis.-opo

in

oninino cvincit,
,

nisi
in

prohel vir eiudilus omnes
conciliis agitat;v linrunt

Vita san-ii
aijclor
lciis.

Rnmani abhatis Jurcnsis

(|u:hii s. ripiit

omnino causas
in

qu;e

Gregorio noRlro aequalis, ubi UiUruuu An-lnaignil qnod Celedonium Vesonin cpiseopum
,

corum canonibus expressas
NVo
i;l

fuisse

:

quod sane

iicino dixorit.
fuit,
.'iii t

in

pnosenti causa ncccssarinni

tionentia meiropolis patriarchnm

e

solio

dcjcccrit.

ui i'e

posieris fuissct.

Novi qnippc canoncs

falriarcham npi

eltnvit

Sulpicium Biluriconsom srcQuse excmpla
singularia
,

isionim cpiscoporum exauoloratinnis occasione condcndi non fucrant,

mlo
in

sequenli sanclux De&iderius Caturcoruiu aniisies

cum

id

passim babcrenl velcrcs

;

epislola ad
islis

cum

(iirc. la.
siiil

etsi in sin-

ncc dccbai
quoil nilili

faclum singulare canonibus inserere,
pn.fnisscl. Si
licet

jtilis

ancloiibus

a su*picionc

autcm exempla quis
in

velit

Samen
107.

f.lsi

aut dubii imintmia siint ouinino. proin-

ejusoiodi rerum, qux
rini,

synodis agitatx fue-

•l.-que ei Gr<g<>rii tex us.

lamen

in

earum

aclis aut

canonibus memnralne

Ad

liac arguil Cointius

,

quod

est

nltcrum

B non

occurrunl, e pluribus unuin aut alterum ex ipgo

cjus obj^clionis capnl, Grcgorii, ut vocat, inlerpola-

Gregnrio pro'eram. Narrat ip-e Gregorius

qucmdam

imcm, quod

senienlia n dcp >silionis in Sagiilaiiiun
el

episcopum

iia

simpliccm fuissc

,

ut

in
,

Matisconensi

ct Saloninm cpiscopos, homiridii

aihilicrii peog,
inqtiit

concilio a scverare

cum non

pudueril

sub homini»

lalam fuhse scripseril. IIoc enim,
lieri

Cointius,

voce

in

Sct ipluris saeris muliores non compreliendi.

nnn potnil, coui cx Grcgoiio sinoro, caphe

Nulliim lamcn exstal ea de re in synodi Maiisconensis aclis ve! leve

scilicci

23 cjnsdcin

libri,

iidem

(

p seopi

o!>

eadem
Cafuerinl,

vcstigium. Meminit idem auctor in
,

cmninn
biilcnci

scclera iierom in jus vocali, iu cnucilio
si

Vitis

Palrnm

,

capile «

Maci

ciijusdam episcopi o
in

poeniieuti e

solunimod

>i

snbjccli

sua sede iniqne exlrnsi, eujtis causa
Aurelianensi
,

eettciHfi
,

v

scd iion exauclorati. Veiuin ullro faicor Patres Cabillonensos

ipso

fateule
t:;

Goinlio, dhcossa
i

scdi

cadcm soerilaie usos non

fuisse, qiiaui

su.e rcsiilulus e<i. Nibil

me

dc bis babenl Aure(>b

I.ugdunensos. Sed contendo Ltigdunenses juxia canoiiiim scila tulisse scntentiam
,
;

liancusis v concilii

acta

;

licct

banc poiissimum

Cabillonenses vero,
,

enusam

a Cbildeberlo

coacuin

fuisse islud cdncitiuin

ob jnstas quidem ul existimare par e>t rationes, ab cxsequendis tamcn cnnonibus abslinnisse. Nemo
cnim, vel
levi

ipsciml scribat Grcgorius,
.103. Ultimum denique objeciionis caput o*t,
(]

quod
ad

canonum
ei

cognilion*.

imbutus nescit,
el

verisimile

non

sil,

Sagitlarium Ausliigil.li nalalium
filios

rjusmodi ciimiiuim re»s una sententa

una voce
iudignos

bumilitatem exprobrasse, nut dixisse ejus
fuccessionein
p!us efficil

npud Grxcos
proclamari. Si

Latlnos sede episcopali
islis

admiilcndos

non

essc.

Sed

uibifo

itaque ob rcs in

rapiiil)tis2l cl

nisi

probol Coiutins aut
:

Aiisirigildctn
fieri

^8 contentas altcrtifrum caput reiiciendum
rejici
i

foret

,

reip>a ex bumili loco non prodii-se
qnii, fuerat

quod

ne-

jure debcrct

opnt 28,
ii'>n

ut poie

diseiplinx ec-

enim Mcrc.irudis

ancilla, les e ipso Fre-

lciiasticc

opposilum,

vero caniit t\, quod sa-

(icgario

;

ant cerle Sag liarium botniiicm fuisse pruiia
:

tris cst.

canonibusel Ecclesiue rcgulis ouinino consoinun

denlissiiuum, ac

dscrcium, nt

nuii.Tiiam
sil,

vcrbo

omncs nb snmmam eru* m.iximi oilionem ct sincerum animi candorem ponderis, profero Liidovicuni Tbomassinum, cjusdcm

Vadcm

bnjns rci apud

exccssisse dici possil

quod an verum

vel

ipsum

Coiniium jndicem appello. Quis enim nescial euui bomincm, ut caetera ejus flagiii.i taceam fuisse le,

:>e

ipsc Coinlius Oralorii Gallicani presbylertim

,

qui

vissimitm ac superbissinnm, qui tamiem post varias
fortunas Guniraniniim ejusque
filios

ca de rc

dissercns, ncutrum

Gregorii

cnput

rcji-

non verbis so-

cicndo, sic loquilur Discipliiuv ccclesiasticse parle n,
libro
i,

lum,

sed el armis laccssivil, Gund.ival.li Ballomctis

cap.

cmS,

n.

11

:

Canonicis decretis consentie-

partes secuius apud Convcnas, ubi misere periii?

bai Lvgdunensis

concilii

judicium, qnibus irrevocabi;

D

liter dejicitintnr ejus

aeneris facinorosi

judicium vero

\00. Nonnulla alfert vir erudilus ad conv.lleihlam ejusdem libri quinli capiiis i8 anclori lalem , quod

Cabillonensis
lat,

concilii,

quod indulgentia' mngis sludefuit

nempe caput
cel non salis
leni.

eisi

nonnulla vera conlineal,

in al:is
scili-

non tam judicium

quam cunatus quidam,

ul

lamen rcbus non admiltendtnn videuur, quae

a pontifice ct rege iniretur gratia, qui erant ad Lniia

cum

siuceris Gregorii capilibus cob;cibi

•vm magis

inclinnti.

liac per pcenitenliam purgari cen-

Klcnim Leudaslem

depingil Giegorius lanqui ex infimis
et

tenies cpiscopi, quibus verbis

non definitiva insinuaiur

quain bominem bumili bco natum,
gradibus
a
I

tenlenha, sed episcoporum opinatio mollior demissiorqne, ctc. Haec
concilii
ille,

imincnsiim tand.in
pcrveneril
;

di r'iiilatis

polcB"

qui niimcro sequenii Cabillonensis

li* fasligium
ipsi alias

et

tamen
,

lalia

nunquam
vitiis

indulgentiam inter dispc.nsatwnes raras con-

expnbravil Gregorius

licct

de ejus

nuinerat, qux'

nunquam

/;ic>m

canonum

splendidissi-

mam quam

seculi f.ieiant

Lugdunenses Palrcs, ob-

iu hoc et pravis moribus non gemel egeiit. Ocindc peccavil, ulail Cointitis, interpolaior, (juod Turoni-

scurare poluerunl;

proind.que nec Grcgorii eam

cam urbem
p.,tcsDlc,

exstiiisse dixcrit

bienni» sub Sigiberti

Uistoriam referenlis auclotitalcm convcllcrc Qii'd

postquam c Cbilpciiti

manibus

luerst

80
erepla
:

PRATATIO.
qiwui falsum censet Cointius
,

90'

citm Sigiber-

A pnm
nec

aitinet

,

Rictttfutn

nuidem exceper.it apud

se, at

aunum 574 non recuperaverit, Uis eam urbem f.niiserii vero simul rum vita anni sequentis initio. Veium nd haec momcnta facilis est omnino respouantc
siii.

neris adversus regem ejusquefilios conccpt&Miecreus,
consilii parliceps

unquam
ditis

fuit.

Immo,

ut in noiis
filios

ad hunc locum obscrvavimus, haec in regem et
ejns coiijiiralio, quae in
<

Ram

Gregorius
vitiis
:

aliis

quidem

de Leudastis

e^it, ai

in locis non seniel solummodo aliorum ejns

ex voculae imniulaiiune
fu^t.

irrepM
sic se

i;i

lexliim, nulla
in edilis
:

unquam

Textus aulem

factorura occa>ione

unde mirum non

est

si

de ejus na-

hnbet
,

Dicebat ob hoc reginw
,

mmen

talihusacforluna' iui iisnihil ihidixerit.

Hicverodala

objectum

ut ej cla de regno

interfectis
:

(ratribus ac

opera dc ejns origiue ac patria singillalim disserere
instituil, proiiideqie dehuil pauloacciiratiiis parentes

patre, Chlodovecus

regnum

acciperet

qua; verba nesi

fuudam conjuiali.-nem repracsentan!. Scd
in erfectis (rutribus
,

lcgatur,

ejus ac pritnoruro gesioruin circumstanliasexplicare,

a patre

Cliiodoveus
Jrtrti

,

etc, ut ex

ac ea quae alias

praeteriniscrai

,

aut

Ie\iler

tanium

codice Regioinontensi restituimus,

habetur gcr-

attigerat, paulo fusius enarrare. Sigiberlus vero an-

inanus hujiis
terii

loci

sensus

,

quod

scilicet regina adul-

nis

duohus Turonos oblinuisse

dici

potuit,

neulro

accusala fuerit agenle Chlodoveo, ut ea ob isiud
pulsa, ipse, interfectis fratribus, quos

licet inlegro.

Extremam enim unius anni partem,

ac iiiitium sequenlis apud vulgatos anctores simpliciler

B

annos duns passim

dici

quis

iuliciabiiitr

?

Et

nempe ipse Chilpericus insiigante cadem Fredegunde jam occiditrat, solus supersfes regnum a paire ohtineret.
eriinen
111. Adversus caput 8 libri vi objicit Coiutius chrc-

quideui Gregorius non

h c ait

duobus annis

solidis

Turonos

in Sigiberii poteslate
4'J libri

remansisse.
est

nolog ctim errorem

,

qtiem sufficientein existimat ad
Ibi

110. Capnt

quinli,

quod nobis

50, eo
ibi

elevandain hujus capitis authentiam.

enim G
dicit

e-

noinine rcjiciendiim esse censet Cointius,
in sna innocenlia

quod

gdiius,seu,
chiuni

oi ipse vtill, ejus

int<

rpolator, Epar:

propngnanda imprudens descrihadissimulare. Deinde qnod

anno ejus reclusionis 44 obiis<e
ess;

quod

tur Gregorius

,

ea scilhet regi inteirnganti responibisol.ti

falsum

prohat vir erudiius e>

Vifa

ejusdem
tri-

riendo, qnx* dehehat

saiuti ab auclore aequali scripta, ubi Eparcbius

deni Chilpericus et Frcdegu .dis niulln

quam

g#ma soluinmodo
serlis verbis

et

novem

annis reclusus vixisse di-

eranl miiiores repr.Teseulcniur.
polator imligna

Quod denique

inter-

dicilur.

Deinde Aptonius, qno sedente non suscepit Ecolismens
s

habeai

de Felice Namnctensi epiin

Eparchius recludi
Ecclesiae

coe;>il,

scopo,

quem

coiijmat onis

regcm pariicipem
se se

fa-

rcgimen anle antium 541. At Eparchius
obiil

cere non verelur.

Ad primum, Gie^orius
lat lur,

malos de
illos

nemine contr.idicenle
prninrie ]ue supra

anno ejusdem

steculi 81,

regina rumores a idivisse
cogitasse pernegat
riens fortasse fuii
, :

autcm
onsio

ex-

annos quadraginta

in cella

reclusus

quae
i

quidem

res:

impru-

C

degere non poluit. At

cum

Cointio fateniur, Epar-

si

am non exegeKi
:

interrogatio.

chuiin anno extremae su;e reclusionis trigesimo
ohiisse,
tit

nouo
Epar-

Fieri

enim poluil
illo

ut inlerrogaretur

Gregorius de rucui
ille

in

eius Vita

legitur.

Sed

si

reclusionis

inore
dit

qui vulgo ruvumferebatur
sinceriiati, quae
in

respon-

nou.ine lotum illud lempus inielligaiur, quo
cliius

modo
,

caeteris

ejus operibus

rehclo saecu'o in monaslerio

vixii,

aut in loco
secesse-

elucet

maxitne congruo. Srio responsionem hatic visam fuisse
:

de-erio,
rat,

quo majoris

soliludinis desiderio
dillicultas.

Vaiesio imprudentem

sed

nec ipsam
eru-

jam nulla supererit

Cerlum quippcex
in Ioco solitario
,

lamen ob
diti,

id

Gregor o ahjudicat, nec

casteri viri

cjus Vita est, illum in Sedeeiano nionastcrio primuin

qui Gregorittm huniani errati oinnino experlem

\esiem nionasiicam induisse, lum
cajlcris

a

fuisse luenti

nunqiiam sunt

arbitrati.

INon majoris est

mo-

separ.ilum

aiiquandiu

degisse

priusquam

quod

ail

vireruditus, Chilperici et Fredegunin

episeoporum aucloritate recludereltir. Qu:e omnia
Grcgorius simul conjungens, Eparchium,
toriac veritate,
illaesa

dis

innaiam saeviliam

hoc loco non inveniri. Non
ct

his-

cniin adeo crudeles

sempcr
fas et

ubique

illi

fuernnt, ut

dicere potuit,

annos 44 reclusuni

omni occasione per
jusscriiit, qui in

nefas homines irucidari

exegisse.

eorum

incurrissent offensam. Certe
:

112. Ea vero quae habel adversuscaput 9 ejusdem
libri,

negolium islud magni erat momenii
norio agebalur.

in publica sy-

ubide sancto Domnolo Cenomanensi episcopo

Qmestio aulem ipsa
,

delicata erat,

nec furle Fredegundi gratum eral
>le

ut

tam accurate

expendimus in nolis ad illum locum, quae iteium repetere supervacaneum foret. Ad caput 15
agilur,

ejus vita ei moribus inquirereiur. Scieh.U Gregofjui

ir.inseundun)
inuli.i

esl, a Cointio

ob

id

rejcctum, quod

rium hominem san' lissimum,
il

nec

niinis

nec blan-

habeat conlra

Felicis

Namnetensis famam
ila

unquim poluisset deterreri. Unde linirc regis animum magis expediebat, quam ipsiim inaccnsaios exasperare. Al vero, cum purgalo
liis

a

recio

tramite

qtiin et

cum

illud sequenti

capiti

annexum

sit

ul

allerum sine alleio non possit admiui. Et istud
licel in

qiioque respuit vir erudilus,
ctKlicibus baheatur, etiam in

omnibus omnino

per 'acramentum Giegorio,

Leudastes ac
,

RicuUus

Corbeiensi, i|iiem non

cnlnmniae

rei prouttntiati

fuissent

in

eos saevitum

inlicialur paulo post Gregorii noslri aetaiem scriptnm
fu sse;
;

Cfl, et l.eud ste
f.ci
:

fuga elapso aller jussus est inler-

proindeque adinillal necessc est, exsiitisse

qui licel Gregorio intercedenie viiam oblinue-

auciorem aliquem Gregorio aut ;cqualeiu anl subpa-

lit,

intolerabilibus tanten lormentis altritus esl, quae
1

rem, ex quo interpolalor,
hus vixerit
,

qtii

et

ipse his lempori-

Gregorius narral- Deniquc quot

ad Feliccm cpisco-

isla

aique aiia

muita qusc refen hau-

,

0!
«erii. At
rit
,

ph.efato.
rum
liifl

92
r

ntictor nciuiui

unquam noltM
fateri
in

fne-

A

periciverodc Hasina loco Rilhguntis Gol|ho umrcg s
fllio

salius

no'

is

vidclur ingcnuc
(|iios

Fclu e

subsliliicnd

i

consiliiun

,

q iod refcrt Gie^orius,
,

nxvosi|iiidem fui-se,sod
nut ccrtc qui
Iflnli

aul peonitenlia diluerit,
<

lio-iiinis

nnimiim imlical
vellet
,

lergiversanlis

<|tii

liliam

non

fiierinl.ul

harilaieni Chrisli

sunm

luiii

iiim uollet Ke<

carcdo niiplui tra-

qux

uiulii

uilincm npeiil

pecenlnruin, olTiiscavcriul.

dcrc. Idcm

prnhanl vaiix harutn iuipiiaruni dilaiio-

115, Capul 22 rcjir.icnilum
dilus,
ipioil

csse ccnset

vir

em-

ncs, n Gregnrib ip«o

memoraix, aux

taiuletn en p>o-

Clnlp ricuin re;'ein alium, id esl leniofuerii, reprasentct. Chilpcricus
qili

ccsserc, ut

illa

taepiuf licel prmnissa,

immo

el

ad id

rem qiiam reicsa enim ut Con io vidclur, Charlerium
,

pmfeola
itaque

,

nunqiiam Keccaredo nupscr.l. Chilpeiicus
peiiti<>nem
:

advcrsus

Cottboruiii
,

plan> respucre
sed

non

eum

litlir.is

injuiiosas scr psissc accusahaliir, staiim

au lcbat
ei a filia

iinmo nec volcbai
sua separari,

gravc tamen eral
susce-

oppressissct, aut cerie ejus acousat'

rem diaconuin,
sui

quam ex Fredegunde
ipsa a

qui eas cpiscopo suo suppo-uisse dicebalur. Veruui

perat, ct dilL-ebal pra; cxt> ris; verilus inaxitne, ne,
Hi

non non
dilis

iia

sxvus eral Chilpericus, aul
ab impostore

impolens, ut
aliqtia

Cnlotildi

et

Ittgundi contigerai,

Gotthis

nisi

dici potui-set,

eum

oc-

malc h ihcrctur. Kasinam vero oh
siihstiiueiidam non ali»

id forie

Kithgtinli
ul

casione a sxvicndo abslinuisse. Ccrtc, ul a viris eru

animn uroponebal, quam
libri

gis

uxor

jam non scmel obscrvatum est, Chilpcricus us, quam sxvus fuit, atque p!us uxori

ma- ™ sux

Ri hgunlis discessum differrel.

115. Capul ejusdein
Coiutius,

xxxvi

insitiliis

adjungit

pareudo qux
tnriiiii

eum

ad neces hnminuin

sihi ipsi

suspee-

quod

in

co Gregnrius dc ^therio episcopi)
cttjits

inciiabai,

quam

innala crudelilale

peccavii.
libro xi

Lexoviensi agens dical,
inclsi

supra meminimus, ta
facta sil.

Andiendus ea de re V. C. iladrianus Valesius

nulla

cjus

meutio ab ipso

Deimle
in

Reruin Francicarum, ubi postqiiainCliilpericum repreheudissct quod furenli uxori niinimu indulserit, suhjungit
:

quod idcm

/Ellieiius

non

saiis

prudcns hoc

ca-

piic reprxscnletur,

quippe qui puerorum urbis sux
permiserit.

Planesi quando ub ea non insiigabatttr, Chilpeet sui

cilucalionein viro ncquissimo

Ex

priiua

ricum mucalum

dissimHem faclum crederes

:

adeo

ohjcclionis

UUJHfl

parle colligi

qnidcm potesl, aut
quod modo

commitnis, adilu

facilis, lenis

quoqw et

injuritv palims.
:

Gregorium meinoria lapstim cs-c; aut aliquid dc
/Eihcrio in Gregoiii scriplis cxstilisse,

Lenilalem ejus pluribus laudavit Portunatus

uec

la-

men
in

luijus

aucioriscarmina ob

id ullus dixerit e-sc.
licet

ah

mni habctur; aul cerle ha-c verba ab amanuensihus
supcraddiia fuisse. ilinc lamen non conliciet
luni lioe capul fuisse interpolatuin
:

impostore cxcogitata. Elquidem

poctarum morc
forl.isse

:r

,

lo-

laudando Clii'perico excessissc nonnuTis
,

uli similia

verha,
li-

videalur Forlunaius

nemn tamen
!

diierit

cum

in

qux dc

Telrico Lingnnensi

cpiscopo habcntur
aliis

houiine sxvissimo leni aiem polissimum prxdica«se.

^

hro iv, capite IG, nec Coiniio, nec
runt, caput isunl ah

persuase-

Deniquc Cointius ipse
prehcndil, quod
ctim plus

alias

Grcgorinm nostrum

rc-

iniei pol.unre fuisse
ibi tttnc

iutrusum.

in fine lihri vi llistorix in Chilpcriliieril

Eiat, inquil Gregorius,

sanclus Telricut eot-

xquo

inveclns,

quasi nulla prorsus

scopus, cujus in superwii libello

mcmoriam

fecimus,

laude dignus luerit,
edidisse

quem lamen

prxtlara faciuora

dc quo tainen nullum

in

stipcriorihus vesligium

su-

neminem

inficiari

posse coulendit.
vi, licet iu

pcrest. /Etherii voro inilulgeniia erga

Ili. Capul 54 ejusdem lilni
qucnti, quod

capite sc-

vuin, arguit quidem /Etheiiuni plus
et iucaute

hominem praxquo facilem,
rei

omnes oinnino

scripii

cl edili

habcni,

miscricordem

,

sed non probal
,

gesix

laudctur, mullaqtie compleclalur vera, interpolatuiii

uarrationem esse aul falsam

aut Gregoiiano textui

tamen censel
quit,

vir sa-pe laudatus,

quod nouuulla,

in-

lemere
110.
ratio
,

asstit

im.
est

contiueal a verisimili aliena. Primiim esl quod

Non major
licet in

rejiciendi

capitis

sequentis

hujus capilis iuilio memoretur llispanorum legatin

eo Lupenlii ahbalis ca-des Iniioceinio
<pii

qux

si

admillalur, (crtia crit qtiam hoc auuo llispani

Gabaliiano comili tribualiir,
dicilur

poslea capiie

53

nii>erinl in Gallias.

Sccnndnm

initio capilis teariti

ap-

Tlieodosio

Rulheiiormu
!

episcopo defuncto

pellantur *, quod indicat plures ea occasione missos
fuisse;
el

successisse.

Non euim

faci e arceri potuit ab cpisco-

lamcn

...

orationis

prngressu non

uisi

D

P a,u Innoceiuitis, cujus
erat, nisi

magna apud

reginan. gralifl

unius

lcgati

mcutio occurrit.

Dcnique Cl.ilpericus
in

boc crimen

puhlice noiuin fuissel.

Al nus-

ibidem cogitasse dicitur dc Hasiua

uxorem Hec-

quam legimus
c'aralum
fuisse,

Innoccnliutn lanli criminis retim de-

caredo Gotlhorum
ral, el
in

regi

iradenda,

monasterinm reirusa.
tionis

qux slupraia fueAd priinum el se-

inuno nec publice accusattini, quanei

qnam
tima
,

forte id
attt

rumor

Iribuerel.
illis

Sed non eral

lcgi-

ctindum ohjei

caput facillima esl responsio.

certe

sulliciens

lemporibus, impealias juxta

Non enim
nuptiis

impnssihile est lernas eo anno legationcs
in Gallias

diendx ordmationis causa,
prxscrip
a, cleri et
ficri

qux

canouum
legum
ne-

ex llispauiis
intcr

advcnlasse, ctim agerelur
filium el Chilperici
hi

<!e

populi votis, aut cetlo ex

Leuvigildi

iiliam

volimlate,

petehatur. Nec desunl excmpla

coulrahendis, quod

maximcGot

peroptabant.

Quod

qiiinrum homintim, qui per ea ietnpora sedes episcopales sceleribus parlas diu obtinuore
:

vero legatum aut legalos una aut altera vice scnpseril Gregnrius, res esl ad asserendtun aul abjndi-

vel

unus
iu-

Melanlins

in

Prxlexlati Hothomagensis locum
rei

candum Grcgorio caput
'

istnd plane indifferens. Cbilqtiifd

trusus h jus
Ic^atj ai^clleniur,

excmpJuin suppeditare potcst, ul

Fortc legeudum

:

Secuhdum r

hni\v

cayUh

,

,, ,

»3
fain

Pn.EFATIO.
otaervavimus. Plura
si

9i
584,
ei

alia adjicere liaud esset dif-

A vium anno

quidem mense Septcmbri excesid esi
:

ficile,

res exigcrct.

sisse e vivis,

successoremque sequenti anno,

117. Haec sunt praecipua Cointii argumenta, queis
ustis est

post aliquot

menses

,

liabuisse Desideratum

qu;e

ad elcvandam ex sex prioribus
inulloriiin

libris

Gre-

au secuni pugnent, sequis lecioribus jiidlcandum permitio. Cerle elsi paulo amplius fuisset inler utrum-

gorianae llisloriae

capilum
,

,

quse in qui-

busdam codicibus mss. De sequentibus vero
ini|uil,

desideraiilur

auctorilaiem.

que temporis intervailtim, non tamen improbamla
rct Gregorii narralio,

foi

libris

pauca habet, ob defectum,
neglecto coilice sancli

cum

verisiinile

sil
illi

post Salv

codiciim.

Quanquam

obitum aliquas lurbas de substiluendo
exorias fuisse
:

snccessore

Michaelis opiimse nulse,
judicei,

passini niulta Giegorio ab-

qtia

occasione nonnulli sedem Albinescio quo

ob

id

solum,

ut jain diximtis,
,

quod

in

co-

gensem
admisso

a Theotfrido

occupalam
,

fuisse
eliaiu

dice

Metlensi desiderenliir

aut certe desint apud

scnbunt. Nulla itaque est
inter ejus

apud Gregorum
1

Aiinoinum. Cerlum esl lamen, ut supra demonstraiiiin

opera sinccra capile
inquit vir doctus
,

libri

vn
,

est

,

et

ipscmet Cointius

inficiari

non au

iet

contradictio.

At

,

imerpolator

iimlia

in

eo codice ex iuduslria omissa fuisse. Ai-

quisquis

ille ftieril,
,

multa ex geslis sancli Salvii

Amtola

iuoini vero auctoritalem

bac

in re

nullitis

es>e pon,

bianensis cpiscopi

Gregorio quidcm mullo poste-

deris, vel ex

hoc unico argtimento ev nci polest

B

rioris, in ejus

llistorise

textum
,

inlrusit.

Verum

quod ipso attestante Cointio,
et omiserit sincera.

et iuterpolata admiserit

ruet

Mla

Cointii

objeclio

Sed

el ipseinel

Aimoinus

,

ca-

gesta ex
es-.e
,

Gregorii texlu
islis

ut

si Salvii Ambianensis plurimum consarcinata

pile 18 libri primi, faletur se in

codicem incurrisse

non vero ex
fuerit

geslis Gregorio aliqtiid su:

scriptonim

vitio

omniiio depravalmn.

Verum hac

perailditum fuisse demonslremus

qtiod certe

haud

opinione imbutiis Coiulius, qu<d multa in Gregorii
lihris

operosum
tione.

,

facta

inter

uirumque coinparaprorsus in se invol-

ab inte polatore essenl superaddila, eos ipsos

Gregorii nar alio uullam

auctores aut codces, quos ob ouiissa aliquot capilula
iiiaxiiue laudal,
aliis
p>

vil coiitradiclionein, nibil habet quod a teste oculato el scripiore

eosdem

rejicil, si forte noniiii la
De. inss. codicibtis

ab
su-

aequali dici
,

non

poiuerit.

Mnlta econiia

prselcrmissa exliibeanl.
satis d cttiin
:

trario complectilur

quae, ipso fatente Coinlio,

rms

iiiinc

paucis agendiim de uno
•-

Salvio Albigensi propria sunl ul alleri Salvio, absque

aut allero Greyorii loco, quos Goiuttiis in Iibrs p
sterioribus ex ipsis
latos esse coni.ndit.

errore

triluii

non possint. Auclor

illc

Deum

testeai

rcbus quae

narrantur, inierp

invocat, se vera scribere, quse
rant, aul

nempe
,

a se visa fue-

ab ipso Salvio accepta

proindeque perjusi

118.

Piimus,

et

quidem ceb

bris salls,

locus est
vita?

rus et gravissimi criininis reus censeri debet,

faKt

de sancto Salvio Albigensium episcopo, cujus

C

dixerP, quod sane absque

maxima

et evidenli catisa
licet.

cunpendium, admirabilem visionem
scribit

et obitum de-

de quoquam nequidem cogilare

Iniino

nsec

noster

Gregorius

iniiio

libri

septinr.

Sed

omnia narralionem aiguuul veram
quod
Salvii
ibi

el

sinceram. Adde

liunc
tius,

locum ab inlerp lalore addiium censet Coinnon solum quod in codice Metlensi desiderotur,
sibi ipsi

Gregorii genius el stvlus, ejusque loquendi

modi genuini occurrant. Econtrario vero Gesia qu:K
Ambianensis nomen
prsefirunt, ab
,

verum eliam quod eo admisso, conlrarius
anno
58-i liic consignarit,

auctore

dicendus essel Gregorius, quippe qui Sdvii moit

m

consarcinaia sunt rerum ignaro

qui episcoporma

quam

libro viii, capilc *1±,

Ambianensium seriem ignoravil, lempora pertnrbavit,
falsa reiulit
,

anno sequenii contigisse
lmpudenliam
fingiTe

scripsisset.

Idem auclor ad
agit,

resque a noslro Salvio Albigensi

anniim 08o, ubi de Salvio Aiiibianensi episcopo
inlerpolalori,
uli

cerlissime gesias, ipso indicante Cointio, suo Salvio

vocat, Gregoriano alet

temere adscripsii. Ipseeuim Salvium llonorato successisse scripsil
tius
:

non vetetur. eum asserens mcndacem

per-

inter

ulrumque tamen
«rch.e
,

ipse Coin-

jurum, qui interposilo sacranienlo juraveril, ea quae

quaiuor episcopos intercessisse fatetur. Ilono-

snb Gregorii nomine inirudere audel, ab ipso Salvio
Alliigensi se didicisse,

raium Theodorico

mon

synchronum
qui
el

facit

quamvis haec ipsa ex

geslis

contra Cointii ipsius calctilum

annnm 580

llo-

alteriusSalvii excerpserit, qui
luii

Ambianensium
:

antistes

D

norati extremuin

fuisse contendit,

Theodoricim»

sacculo

sequenli. llasc

ille

sed haec argumenti

non

nisi

post annos

cenlum

iiionarcliiaiii

nulliiis

esse roboris absque negoiio deuionslrati po-

obiinuisse scribit, cujus

decimo

tertio

Francorum regni anno
conscendil.
Palriciutii
in

lest.

Nam primo
jam

codicuin auctorilas nobis oiniiino

Salvius

in

thronum

Ambianensiiim

favel, ol

ssepe d<ximus,

cum

miilios inlegros,

Deinde idem auclor narral

Mummolum
,

opiimse noise, el majoris anliipiiialis, unico Coinliano
iniiiilato, scriptoris

cap.a civitale el dirulis muris

multos caplivos
,

incuria viiiato

,

el sequioris aevi,

llispaniam iransmisisse, qui
redditi iuerunt.

Salvio

jubente rege,

opponamus. Deinde nulla esi apud Gregorium inter ca[iut 1 libri vn el caput 22 libri sequenlis opposilio. Licel enim primo loco dixerit Salvium hoc anno,
id est

At ha:c ul de Ambianorum civitale,

aut de Salvio ejus episcopo dici possint, velanl tem-

porum, personarum
oinnia

et

locorum circumstanli.e.
si

Oji;e

58i, obiisse,
id

et altero post

obilum Salvii Iwc
episco-

opliine congruunt
,

de civitate Albigensi
est,

anno,

esl £85,

Desd ralnm Albigensibus
aliud ex istis

inielligaiilur

quam certum

sanclo Salvio viul post Giego-

pum

fuisse datuni, nihil sane

duobus
S.il-

venle a Miimmolo occupalam

ftiisse,

capiiibus inicr se collatis colligi potest, quain

rium nosirtim

scripbil ipse Coiniius.

Unde

faicri

eo

or.

pi ;.i:f AliO.

1)5

cinir, suuiii illuin

MCtorem n.mnulla cx
Yiias<

gestis Salvii
ila-

A

Ims

,

qttos lame:i

ob

id
:

nee falsos nec inletpolatos

All.igensis

in Anibiaitcnsis

acla Itanstulissc. Si
riplor
,

ulliis

baclenus babuit

quod sexcentis exeinplis a
essct demonstrare.

que
lio,

Salvii

Ambianen-N

faienle Coin-

Coinlio
'.'20.

ips'» allaiis facile

iionniilla

ex gcstis Salvii Alhigensis suo Salvio

Jam
,

lcinpus est ul fincm

imponamus buic

l.ihuis-e convinciltir, aul

hmUe

lidei rctts,

anl ccrte,

di-cussioni

quam

nonnulli foilassc prolixiorem
fnil

nso

qnod luheulius crcdideriin, honto ginrus fnerit nec.sse csi ulqnl rcgum epittopornnniae sciics ac
;

coiiqucreniur. Al necessariuin
raiius proscqui,
in

banc paulo accu-

qna agcblur de rejicieuda aul
gcnli«.
llisl

tetnpora pcrlorbavor

I

,

civil.ilcs
,

cx ima

in

aUcr.mi

recipiciida

unicae

iiet.tr»

ih> non con-

proviuciam
virlcrit,
iii

irai.slnleiil

denique cimnia

susdeque

tciiincnda

parle,

quam Greguriu

ahjudican.lam vir

viliin sii

Salvii /ahrioarel.

Jam
an
ri

tcsles

inler erudilos

clanssimus ccnscbal, nos vcro since-

appc
<

lo

r|ii>l<];;<>t

l.unc loo.um

legerint,
ca;
ii

lalis

au-

rum

ips:us esse fctum

propugnamus

:

quod

a

me non

lor pncferri dcbe.il soriplori

s

I

lil

vn Gte-

disccptandi aiiimosiisceptuui csse omnibus

pcrmasum
scd
id fac-

goriamc llisiorue, qni Salv>i Alhigertsis res geslas nii do irrcptchensibili, serval;s liislona: legibus, c<uiMr;|>sii. I)e visioneSalvio osten-a, qu.x foriasse

esse velim, non quod mibi aliquid snpcrbe nrrogem,
qui

cum

laulo viro dispularc volneritn

,

imn-

lum

solins verilalis sludio ct

amore, ad asseren am

nullis displ cebil,
:

nihil

diximus, qiled

eam

revera

B

coniig sse, Sa'vio Ambianonsi au Albigensi, paruin
relcii,

pro|)ugnandam ejus aucioris operum inlegriialem, quem icsliiuendum et illiisiranduin susccj etam. Qua:
et

Coinlius admiserit. Tales aulem
inlra corpus,

,

quas bo-

ics eliam ipsi Cointio, cujus incnionain

impense ve-

inims sancti sive
coiisiiluii,
ii t

sive exira corpus

neror,

ut poie suieero

verilaiis

amatoii, baud in-

de se Aposlous, babucrunt, passim suis lcmporibus conligisse mcmorant testes
loijiiilur

grata lui-scl

cum

in

isiam opinionem ob codicum
nontiisi inancos et itnperleclos
facile
in

niainisci iplorum,

quos

oinni exceplione majores

:

A"gustinns

in

libro

de

babuii

,

auctorilaiem abieril,
,

contrariain
ei

Cuia pro morlii
(•ionis

s,

G.egortus Magnus, Scriplor paset Felicitalis
,

concessurus senlenliain

si

aliotum codicum,

nu-

SS.

1'erpctuac

ct

alii

passim

ineio, el inlegrilale, ct aucloritaie magis pianstantium
in rec gnoscc.nda

rnagni noniiuis anctores.

Gregcriana hisloria adjutus fuissct.

IW. Superesl
epilogo dicamus,
Jini

ut aliquid

de Gregorianrc
cil

Ilistorias

IV.

121. ,iam ilaqtie prasiatiosb nosttx' tcrliani
est

quem

partim rej

Coimius, parin

par

cm

alligimus, in qua ralio rcddcoda

ccium,

pro bbito admiltit. Illum nempe tres
:

partcs

qiM3 in bac nova Giegorianoruin

opcrum cdiiioue a

secat
clit,

primam bis vcrbis inlibata permanentH couoltiquam (juoiI in codice sancli lMicbnelis babealur,
,

nobis prxstita suni. Cregorii opera per pat tcs discissa
,

el

cum

variis

variorum aucti.rum operibus

f.diuitiil, sicut et

socundam,

licet in
,

Micbaeliuo coin Hislo-

C

perniisla iu nnuin voluuien collegimus.
iulinilis

Ea vero cx
codicum
|>;.s-

dice desiderelur, quod,
riae

iixpiit

Gregor us

propemodum mendis,

quae vel ex

prologo opera sua vcrsu dcscribi permiserit, ni-

aut ediiionum \itio, vel ex qualibet alia causa

bilqtte alicd

babeatur
lieri

in ista

epilng

parte,

quam

qiue

sim

in

lexlum irrepseranl, expurgare codicum mauii

cx prol.go
variae

poiuerunt. Al teitiam partem ubi
,

nuscriploiuin ope conati suiuus, et rcip-a,
geir.ibus

lc-

babcntur computationes

plane respuil

,

quod

paiebil

,

plnrimum expurgaviinus. Deinde
et aliquol capitula qu;c

n>n

saiis,

m

i!li

cordel.
rai
,

Qua

iu

videmr, computo Grcgoriano conre ncc codicum mss. aucloritaieni cu-

iionnulla de
in

novo audnlimus,
poiuerant

prioribus ediiis indicabanlur

io qiiilms

euodcm

ipsi-e

computaliones babentur
codice Corbeiensi
:

invcniri

nondtun

,

ex

quidem,scd laincn fide quorumdam
Ilis-

ad calccm

libri iv, eliatn in
,

ncc

excmplaritim supple\imus. Ad bx'c Giegoriamc
toria:

aii.licndos esse censel cos

qui nosiri Gregorii vitam
,

inlegriiatem

,

qua pene ob aliquol codicum

tt ejus scriptis collcgcrunl

quibus, falente Coitnio,
luii.

def.-clus

apud nonnullos eruditos viios eNcideral,
inciioris

eiiam b;cc

lerlia

cpilogi

pa;s nola
ei

N.-mpe

ul

codicum

notae

,

el

miuiine

Buapectmrnin

bac omnia

refcllal,

iinicuin

suflicit

arguinen-

auclorilalc, aliisqne argunientis

asseruimus. Praj-

liim, coinpiiialionuin ncinpe islanmi disconlia;

quod
**

lcrea notas ntarginales addidimus, quoe vaiias lcctiones

ianien soluui sufliciens esse

nemo

dixerit ad elevan-

inanuscriplorutn

codicom, aul vcleuitu

et

daui alicujus operis auclorilatem, mullis aliunde et

novarum cdilionum exliibenl, tcmpora reriim gestarum indicanl
describunl
,
,

ptnpemodum
rosque medii

ceriis

ralionibus

siifTiilli.

Quis cnim

res ipsas illuslrant, locorum sitna supj;cditant
,

nesciat in ejusmodi compulalionibus non solum plea-vi

|.ersonarumqne notili.m
,

anctores a vero aberrasse, scd

laudatis ctiam

aui adductis

,

cuin opus esl, aliorum

eiiam ilhrum crroribus alios errores ab amaniiensibus fuisse ut plurimiitn superaddilos , vel propria

auclorum
lixitalc

locis.

Quin

ct

ne noiarum ejusmoili prout ila

aul inullinidine quaudoq<ic obrulus,
tcxtus
videaiur,

conim

incuria vcl qood niinium sibi ipsis fidenies veierum cninputa emendare voluerinl ? Ilinc in cxliibendis ejusmodi numcris tol sunt fere lcctiones
.

loqu

r,

noias

aliijuot fnsiores

ad

ca^cin vi.luminis * addidimus, ad quas ea qu;e fu-

siorcm exigebant animadversionetn remisimus

:

in

variae, quot siiul codiees, idque

non

in

Greg.

rii

so-

qu.bus cliam noiis inseruimus nonniilla antiquitalis

lum operibus, sed

el in

aliis

opliinac

noue auciori-

inonumenta

,

aliaque rclulimus

qmc

nobis excide-

* Nos fu.-ioici clian: nolas tcxtui subjiccrc malulmus. Eurr.

,

'j7

rruFArio.
qu.se

rani, aui

jam

inccopla hac editionc -.iccepiiiius,

A

lionuni capti

2~>

rcspondet. Alier cndex qui

,

nt tes-

ad illuslrauduin

Gregoriuin

idonea.

Prauler

hanc

lalur ejus inscripUo, celebiis monastcrii Corbciensis
in

noslram praefalionem quam Gregmii operibns pr.cmittimus, Vitam ex ejus scriplis collectam ab

rgro Ambanensi olim

fnit,

selaic

posierior cen-

Odone

Sfii

non debei. Exceplis
,

litulis et

aliquot libroruni

abbaie, ad multos codices collalam proferemus, cni

iniliis

qu:e

majusculis el
,

Homanis characierihus
loquitur Valesius, plane
,

siihjungemus virorum
lcsiinioiiia.

illusir.ium

de noslro Gregoro

de cripla sunt

liiteris, ut

Post h;ec siibseqiieiilur Annales Francici

barbaris m:diocr'sque magnitudinis scriptus esl
inler se connejis, el per

ila

seu veternm omnium aiictorum, qui Gregorium |>ra> cesscrunl l"ca, el alia antiqua monumeiiia i;i quibtis
Francios aut Francorum menlio occurril , sccnnduin ordinem chronologicum disposila, qmc quidem V.
Cl. Carolus Uutellus, Ilistorise

qua-dam notarum compend.a
fere
leclori
sit

pluribus

cjpresbis

,

ul

divinaudum.

Qnae,
niuin
leliir,

uli
ita

conjicio, legendi (iiflicultas

Andream Ches-

dclerruil, ut codicem liunc a se visum les-

Francicae studiosisliberaliter

sed collalum non dicat. El quidem pauca qu;e
a

simus, diligenter collcgit, ac

milii

com-

de eo habet,

codice

ita

aliena sunt, ul nec illmn

rnuiiicavii ad Gregorii nuslri historiam illuslrandam.
iiis

ah eo visum fuisse facile diceres. Codex tamen iuteger esl
,

subjungimus indicem

chronologicum

coium

illibataque perse\er.ivit scripiura, cujus
ila

qu;e in Gregorii aut Fredegarii operibus polisMinun»

B

legendi difficulias ine a labore

non deterruit, ut
editis inlegruni
\u!g<>
,

ad Historiam Francicam pertinent. Non eniin solam
Fredegarii Epilomen
,

ne de verbo ad verbun» ipsum
conferrcm. Scriptns est
\ingicas seu

cum

qme

esl Historiae Gregorian:e
et

lilteris

quas

Merosi

breviarium, edidimns; sed

ipsum ejus Cbronicum
ob tmii
inauguralio-

Franeogallicas appellamus
nt reipsa exarati sunt
,

cujus

ac illius continuatores usqiio ad Pippini rcgis
ct ejus
filioruin

char3cteres
lueril,

,

quis videre vo-

Carloinanni et Caroli

adeat

librum de Ke dinlmiaiica a nostro
,

ncm,

subjiingere visum est, de quibus infenus spe-

Mahillonio editum

ibique libro

tv,

pag.

349, eoriun
t.

ciatim dicenius. Appendiecm quoquc addidimus, qu;e
velusia quaedam gent.s nostne,

specimeu cx ipso codice xr\
Iiuos alios codices

inrisiiin

videre poter

tam

ecclesiaslicae
liiur,

,

habuimus e Colberlina
cl.

biblio-

quam
ferunt

civilis

historiae

moniimcnla cnmple<
cjus aut
quae

ea

theca, quos, quia oliin ad
i

Tliuainini pertinuere

scilicct qii:c

Gregorius noster laudat, aul qux' conillusiranda
:

buaneus Chesnius

et

Valesius
liis

appellare solenl.

omnino ad

Frcdegarii

Maluil Cointiiis

unum ex
,

sandi Michaelis co-

scripta. Indices varios omillo

omnia cum uniad asserendam
,

dicem dicere, quod
hnjus nominis

ui indieal inscriptii, in aliquo
;

cuiqne legenii obvia sint, fusius explicare non videtur esse opeiae prelium. At

m

oasterio seriptus fuerit

et

alteium

cmn

sancti Aruulfl, seu Meitenscni ex pereelebri inonas-

velerum

monuiiientorum

auctoritatem

emendanemendaia

C

lcrio, ad tcr

dosque eorum errores, piiiiimum confeial qnalilas

cndicum, ex quibus
eoiiim
usi

vel eruta sunt,

vel

,

quod olim pertinuit. Prior ab aunis circi700 scriplus videtur, velcri cbaraclere ac sine ulla capitum distinctione quanquam eorum indieu,

cxponere juvat sjngillalim numcruin ac condiiionem
,

lus siugulis praemiiialur libris

;

at delractis
,

ex ipso
niii

quibus

in

adornanda hac Gregorii editione

codicc decem prioribus quaternionibus

non

a

luimus.
Ilisloria-:

media
libros conlulimus

capiiis 17 parle libri ^cxti initium ducit.

Aler
*\a{

122. Et primo quidem

annis circiter cenluin poslerior, initio quoque caret

ad codices duos vcncrandae antiquilaiis, quos

nempe

ex

vitio

codicis,

qui

impeifectus est

;

quippe

baud mullo posl Gregorii nostri aelatem exaratos
fuissc cousenliunl v
ri
,

capile 7 libri u incipil. At plura scriptoris sive in-

qiiolquol eos inspcxerunt,

curia, sive consilio

,

passim desunt capita
,

;

nonnulla
et

crudili. Perlinueruui oliin

ad

Anlonium Oyselium

vero hihenliir allcra manu addiia
inleriineares

immo

passim

Bellovacum

,

viruin de re Iilleraria bencmcriiiim, cx

lectioncs vari;e ociuirunl,

seu etitn
,

quo ad V. Cl. Claudium Jolium cantorem ct canoniciun
Ecclesiaj

vocum exposition"S
nique librurn

quae

aut ex al o codice

aut

Par siensis

,

ejus ex

fllia

nepotem

certe ab ipso exscriptore
,

superaddilse fnerunt. De,

perveneriinl, cujus venerabilis et sapientissimi senis.
bcnelicio,
illos

nonum
capitula
'

el
,

decimum
in

sen poiius urius-

velusii simos

codices conmiode el

D

(

l'«e :diipiot

uimni librum consarcinal

cum

otio inspicicndi ae revolvendi, adeoque

doinum
non se-

s,,1)

noni llDr

li,u!<>

.

el

Fndegarii Chronicum Greut

aspoitandi,
Prior

quandiii

libuit

,

factillaiem

bahiiimus.

gorii
' )IS

eorum

qui

,

ut

acccpimus,

el indicat

lihrum.decimum niincupat, observatum est.
hiiilinilieca

jam supra

a no-

mel ad oraui

lihri

apposila h;ec inscriplio, Ealesix

E Regja

uuicum Grcgoiianoe
ciiciler

ilisloriao
,

sancti Petri Bellovacensis,

ohm

in

majoris Uellovaco-

codicem habuimus, ah annis
qui olim, uli insci ib=lur, fui

500 scriptum

rr.m ccclesia- bibbotlieca asservabaiur, in

mcmhra-

sanctm Marimin Utleni'

nis elegaiiiissiine scriplus est lilteris grandibus |{o-

burg dicrcesis Matjuntina;. Nnsqiiam Gregorii noaicn

manis, quas vulgo unciales sive majusculas appellant
;

cxhibct

:

habel lamen cjns pra Calioiiem

,

sed

mn!u

at ita

imbie,

silu

aut mucore corruptus, aul

passiin omiltit capiia:

quod data opra laclnm fmsse
index ncmpe
se\ capila exbihei:
habentiir
;

vetusiate exesus esl, ut multis in locis imperfeclus
sit. Initio

prohanl indices

lihris singul s pucflxi.

ct

fine carel

ob avnlsa c codice aliquol
capiiis 2 libii

priini libri viginli

solummodo
in ipso

et

folia.

Incipit a

media parle

u,

desi-

el

lamen mullo plura

liLro
,

uUilii-

nilaue in Ibri v caniie

15, quod vulgatarum edi-

mum ncmpe

csl qttadiage

imum quod edilorum

,

*o

PIIAFAIIO.
libii

MO
rem
litierariam

gesinm ociavn rcspomlci. Index
pila

n reccnsci ca,

a

qui emincntissimi rardiualls in
dio
11
1 1

un
alle-

52

:

in lihro

vcro inso niiineranlur 5G
litnlns.

prater
liliri

id

obseciindans,

nullam occasiouc n praiter»
suppelias

llia qiiibus
li;ib''l

nuHus pncSgitor

Index

iv

uiiliit

noslris, noslrorumi|ue sludiis

capila 55,

cnni coriini siinnnariis, et l.men

icihli.

ipM

liher desinil in

media paric

capilis II

,

edito-

Palalina c

Ultimum dcnique cx bihlioibcca Vaticana mmodavit illuslrissiinus l). Laurenlius de
,

imii 16. Ncc
I

codox

esl miililiis ant imperfectus, sed

Zaccagnis primiis Valicanae bibliolhecx prasfeclus

rnxiine post Gregoriuni sequilur Clironicum llcgi-

ob

edita opcra viris

omnibus
In

lilleratis

nolus, ncbis

nonis
i|iie

eadcm manu exaraluui.

Ili

codiies quos cousuluil Coiniius
,

aulem sunl quinunde inerilo
:

vero prauerea ob liberalem

in stmlia

nostra auiinum

plurimum commcndaiidiis.
olim monaslcrii sancti

hoc aulein

codice

,

ronqueritur vir ciudiuis

nnn msi codices imper-

Nazani Laiiieshamcnsis,

qtii

lecios Gregorianae Histortfl! a se visos fuisse.
\17>.

ab annis circiter 800 scriptus vidctur, inulia desuiit
p ssim capilula,
in id est

Sexlus iiaque codex ad
,

quem

Gregorii opera

ea

omnino eadem,

qua; snpra

ci.n n iinus
:ib

esl inonasierii Becccnsis in

Normannia,

Tbuanco seu Colbeitino

desiderari obsci vavimus.
el

aimis fere 700 exarattis.

Nihil in co penilus de-

lbi el liber

nonus cum decimo coufundilur,
titulo libri

Fre-

sidi ralur

pneter

prunam

Gregorii

pra-fationem
liinac

;

degwii Cbronicum sub

decimi

llistoria
cle

scriplura plana cst el a-qualis atque 0|

unls.
in

B

Cregorianae repraeseuialur.

Nihil

vero ea ad

re in

Septimum habtiimus ex

rnonaslerio Hcgii montis

priorum librorum nolis marginalibus
lexluin

Gregorii
nolitiaiii

dicecesi itellovacensi Ordinis Cisterciensis, qui

om-

observavimus, quod

bujus codicis

nes omnino Gregorii Ilistorix bbros compleclilur,
praler aliquol
avulsis
ali<|Uol
ulliini
libri

notidiim (uiic

Roma

acceperamus. Similis huic esse

exirema capila
foliis,

,

qux*

vidctur codex monasterii sancli Trudonis in Hasha
nia, in

e

codice
in

desunt.

Vidimus

quo^uli obscrval Godefridus llensclieuius
codices vidimus

in

octavnm codicem

bibiiotbcca Vindocinensi cbar-

pra-missis ad Vilam sancli Sigiberli, multa

capitula
,

iaceiim,et ca'teris recentioiein, ut pote qui annos

desunl. Ca •tcriim

plures

alios

el

200 superare non
cepla

videtur

:

conlinel

solummodo

quidem aiiliquissimos, qui
ria?

noniiulla Cregorii llisto-

quinque priores libros, sed oniniuo inlegros, exGregorii prima prxfalione. Libro v subjunlibri

fragmenia sub variis
si

lilulis

compleclunlur

:

sed

eos suo loco,

forle aliijuid obsei vatione digntnn iu

guntur capitua
iioii

vi.

At librum ipsum se babere

eis occurrerii, aut in

indice mss.

codicum

inferius

potuisse

c<

uqueritur scriptor, teslaturque opus
,

laudare
125.

snfflciat.

esse dignistimum
gnilale.

pro scribentit timul

et

mattriaj di-

Ea

porro
cuin

fi-agmenta

esse

coniemnenda
valeaut

ncmo
fuit

dixerit,

econirario

muliuin

ad

C conflrmandum gennaiiuin Gregorii textuin. Cum enim excerpta sint ut in uffieiis publicis legereniur, visum est liam consulere llalicos. Qua in re suppelol sunt rerum verilatis quae iu eis narrautur lestes, tias nobis atiulit II. I'. D. Claudius Steplianotius
124. Nec salis
<

Oallicanos codices evolvere;

,

Congregationis noslra; in curia lloninna procurator
generalis, qui
6tr.Mii

quol fuerunt Ecclesia;
diviui adoplarunt. Ilinc

qine ea

iu

leclionibus

oflicii

varias lccliones, aliaque

ad rem no-

cum

in

plerisque ejusmodi

conduceutia, pro suo more iiberaliter ex urbe
liaiiMiiisil.

fragmentis Sermo de transitu sancti Marlini iiivenialur
inscriptus, in
lico et

Iloma

Primus ex codieibus

Italicis, ciijns
,

iisque

omnibus sanctus
,

anlisles,

At-

noliiiam el

lectiones varias accepiinus

is

ipse est
so< io

Caaario consulibus
dicatur,
sicut

ad

superos abiisse con-

Casiuensis,

qncm

iu

Sacro Moute a se cl suo

sinnter
editi
,

habent oinnes oiniiino tua
llistorae

Mithacle gern ano visuiu laudat noster Mabillonius
Itineris llaici pag. 125
,

quam

scripti codices

Grcgoriaua'

,

Gregorii

'furonensis Ilisto-

quis inficiabitur hanc esse veram el siiceram Gregorii leclionem
,

riam, quce in nontiullis ab
tias ciiin

cdilis differt. Ilas differen,

quam ab
?

anuis pltisi|uam 90J vai

i;e

qualiior capilibus

qiiae

antea solo tiiulo

Ecclesiae adliibtierunl

Codices enim prajier culeros
uin scilicel

nota erant, suis locis dainus. iiuic adilendi duo co
dices ex Gallia in llaliam aCinisiina Sueciae regina
trai.sporiali
liahuit.
,

vidimus duos

ejtis

antiquilatis, u

ex Cor-

lieiensibibliotheca,a,leruin iu archivisecc e-ia; catbe-

quorum nosier Stephanotius copiam
,

D

(,ralis

Andegavensis, characlerihiis fere Merovingicu?
licel in

Prior
uli s,

qui

sa-culo

decimo scriplus

fuil

,

el

saculo octavoiabeule exaralos. Uude

uotisad

quideni,

vidctur, iu monaslerio sancli Launoinari
in

islum Gregorii locum saiis nobis visum fueril texlum
auclor taie uiss. ouiuium confirmare, remque de c*-

IMesens

hodie servatur

Valicana bibliotlieca

,

ex dono Alexnndii VIII, tolamque llisloiiam complclitur, etceptis praefatione
ie.
ct

tero circa exlicinuiii
alii

sancii

Martini

aniiuui
rel

,

queui
;

ullimo

libri

x capi-

abis annis assignant, in

medio

nqu re
locis,

ex-

DeMnt
;

eli.un

quaulam
,

iu

quarto libro, ex ama-

pensis larhen postea

diligentiiis Gregorii

hoc

iiii<-iisis

osciiantia

qui aliquot paginas vacuas reli-

cerlum esse exisliinavimus, Martinum juxta Grcgorii

quil

et alia pattca, qtiae avulso

uno aut allero
in

folio

mentem,

Attico et

Cwsuno

consulibus, excessisse
serae

dcsideraniur. Alter codex,qui olim ad monasteritim

c vila, proindeqtie anno vulgaris
slat

397, quo con-

Floriaccnse pcilinuil, hahclur
ncnlissiini cardinalis Oltoboni
;

hibliolheca eini-

AtliciimetCxsarium consulcs

fuisse. Id

quippe

ctijus benelicio

hunc

repctit Gregorius in libro
lini,

de Miraculis sancti Marcharaclcribus chronoobiisse

cotkcem

et alia,

quaecunque nobis neccssaria fueV. Cl.

bancque epocham

aliis

runl, suppcililavil

Francisius Dlanebinus,

logicis conlirmat,

cum sanclum Mailinum

,

iOt
tcribil

Pll/EFATIO.
secunde Ilonorii impeiato>is anno
;
,

102
aamnafut
existat.
,

qui eliam

A

petua? mclcdict onis anathemate

Vouti

anno 307 respondel

el

cum Pcrpeluuiii sexagesimo
in

ces qu;e

detiiiac

sunl

liemen>cni designabanl
innllos

quarto post Marlini ohitum anno
:

thronum Turosane verum
Marlini

snspicor, ecciesiam, cui

alins codices Od.ii-

nensem subi.sse commemoral quod non ess--t , si ullra annum pra-dielum
exitus
differretnr
,

ricus rontulit, ut ex similibus

COdicum

inscriptioni-

bus patet, qui eiiam nuiic in biblioilteca mciropolitan;e

siquidem

Perpetuus anno 401
argunienla prae-

Kemorum

ecclesi;e
ibi

asservanlur

:

sed et eccle-

Turonensi concilio

pra-fuil. Cactcra

sia sancli

Mk-baelis

eiiam niine

in

canonicorum

termitlo, qine apud auctores vulgalos habenlur. At,

clauslro

siiCsisiil.

inquies, Grcgorius
eiitu sancii

in

Mir.-culoruni libris annos ab
id est

127. Praaier

Colbcrinum codieem
libros a

.••upra

memo-

Martini ad suiun usque tempus,

ratum, tres alios ex eadem b b'iot >cca baljuimus,
qni aliquol

ad

annum

Cbiideberti regis currenlem, quo scribeilertim

Miraculoriim
;

Gngoiio noslro

bat semel et

computans
coelos
si

,

maniresle indicat

editos coinplecuiniur

ex qnibus uiius e Tutelensi

Marlinum anno 400 ad

convolasse. Faleor
buic ejus coniputo
seqiiiorinn

ecclesia a.lvectus

banc fuisse Gregorii meniem
recentiorum temporum

stemus, quod seculi sunt non pauci
auctores.

ac
f$

omnes haliei praeier Vnas Patium. Tolidem, uno de Coiifessonbns exeepto, l.bros con. tinet veluslus codex saneli Maiiini apud Tdronos,
cujusel alieiius, e catliedialis sancli Gatiani ecclebibliotheca, varias lectiones a

Trium
alia

Fontium

in

Ex bis Albericus Campania monacbus quovis
recipil,

siae

noslro

Edmundo

periculo id se probaiurum

adhibetque inter
,

duo

il'a

Gregorii

argumenta
tiini

tum ab

Atlici

Martenne accepiinus. Duos e Claroinoiucnsis collegii Parisieii5is Ludovici Magni bibliotheci nobiscum soIta sua hunianiiate
llarduinus.
coiiiiiinnicavil
lt.

et Caesarii

consulalii,

a

secundo anno Honorii
aerse

P. Joannes

imperaioris,

quod ulrumque ad annum 400
At cerlum est utrumqtic

Cbrisiiaii;c revocai.

anno

Lnicuin e celebri sancti Viclois Parisiensis bibliolheca, nohis suppediiavit V. Cl. Hero-

307 convenire, standumque (oiius notae cbronologicae a pra-dicto

vallius ejusdem loci canonicus regularis, non

minui

consulntu et secundo Honorii anuo

palerni in litleras amoris quani nominis haeres. Uui-

pelilse,

quam
illa

alteri a

Gregorio prolatx ab annis recerlior et exploiaiior

cum

ilem acceidmus ex bibliolheca Geinmeticensi

gni Childcberii.
est prior

Longe enim

alienini ex Floriacensi, teitiuinex Becceusi, quarluiu

compiitandi ratio a consulatu,

quam

a

ex sancto Vincenlio Cenomanensi
no»tra sancti
iniogruin

,

quatuor vero ex

Gregorio adinveiilain esse nequaquam verisiinile

esl,

Germani
Regia

hibliolheca habuimus.

Nullum

sed potius ex antiquis Ecclesiae suae aliisve publicis

e

bibliolheca vidimus,

sed multa

monumenlis ab eo de>umplam. Ilanc vero consulalus nolam ubi cum annis regum voluil comparare ,
facile errare potuit
in
illa

C

temporum

obscurilale

:

Tariorum librorum fragmenla , cnm uno exemplari •«inium 1 brorum de Miraculis, ediio quidem, sed in cujus margine variaa lectiones manu V. Cl. Pclri
Pithoei descriplae passim

cum

bodie quoque in hac erudilorum luce b;ec coniniri possit.
,

cordia non sine negoiio
alterutro

Cum

iiaque in
in

leciiones habiiiuius
collegit

,

occurrum. Pra3lerea varias quas e duobus codicibus inss.

aberraverit Gregorius

haudquaquam
:

vir illustiis

memoriac Jacobus Sanbovius
,

,

assignando consulalu aberrasse censenilus esl

adeosia-

presbyter et doctor Sorbonicus

vel jmo n<

mine cequi

que credere non dubilem, sancli Marlini obitum
ttiendum csse anno 597, cui consulatum
Ca-sarii convenire recepla sentenlia esl
tos.

kbris. Alias lecliones ex codice
reginae

Romano

Christinai
,

Altici

el

Sueciae

debemus Slepbanolio noslro

inter erudi-

codex omnes fcrme Miraculoruin
dit.

libros coiii|.relicn-

Sed jam pragfationem prosequamur.

12G. Haud minori codicum

numero

usi

fuimiis in

blioiheca

Huic jungendus codex Vaticanus e Palatina biaiinonmi 8C0 , qui olim fuit mona terii
in

adomandis Gregorii
ex quibus
pli
,

Iibris

de Miraculis saucloium,

Weinganensis

Su

:via

,

in

quo habetiir

liber

quidem ab annis circiier 800 scriomnes omnino libros habenl oplima manu exi
tres, el

Gloria confessorum. Caeieros pro opporlun laie suis locis laudabimus, sicul et eos. oui vel vilas aiiquol
singulares

ratos.

Frimum, cum
Baluzius

aliis

supra et infra memoratis

e bibliolheca Colbertma, nobis communicavii V. C. Stephflnus
;

D

singtilaria capila.

solummodo conlinent, aut cerle ouaetiam Ad quos vero codices singuli libri
dicemus

secundum ex

bibliotheca

ma-

collati lucrint, inferius in Indice pariiculari

joris ecclesiae

Bellovacensis,

asseul enle venerahi.i

128. Nec minori cura varia^ Gregorii operum editiones inquisivimus el evolvimus, ciim certiiin sil ex

Capitulo, nobis suppeditavit 0. de Neuilly
ecclesiae canonicus.

ejusdem

Teriium denique ex Lauduuensi

ejusmodi bbris inler se

collalis

nonnunquam

niulia

ecclesia, agente

sapientissimo viro D. Leleu, con-

haberi posse ad illustranda veterum opera. Oiniiiuiu
ainein prior Gregoriiedilio,

senlieniibusque caeleris venerabilibus canonicis miituo accepimus, ad cujus calcem haec liabentur
plieit liber

quam iuidem noverimus,

octavus

feliciter.

ExAdalardus subdiaconus
:

Paiisiisin lucem prodiitanno 1511 ex JoannisPaivi
oflicina, curis

scripsit istum

codicem in honore beatissimi Michaelit

qui

illani
,

Hrchangcli. In altero

autem
levita

folio legiiur

haecepigra-

auteni

Hieronymi Clicblovei Neoportuensis, Guillelmo Parvo nuncupavit. Complectitur praemissa Gregorii nostri Vila , libros
et

phe

:

Hunc indignus

librum Odalricus obtulil
si

duos de Gloria Marlyrum
q«se epistola
in aliis

quatnor de Virtulibus
Grcgoiio nostio

ftto et sanctce Maria;

quem

quis quolibet inge-

sancti Marliniciim epistola de septeni Dormientibns,
ctiani edilis

nio abstulerit,

iram Dei omnipotentis ineurrat, elper-

10?
tiilmiliir.

pr.;;i

:

ATiO.
rntera divcrsorum auctorum opera
rii

-

,

Anno

sequculi

reliqua

cjnsdeiu auctoris

A

llistnrij; Greffolo<

*MTO,
J<

ipso curanlc Cu.llclmo Parvo, qui lniic a con,

ad quinqtie codices mss. etactae pflndpem
:

urn

rssionibus Ludovici XII re.is eral
doci Badii.

edita suul lyp.s

concessii
et

qua; edilic caeteris videtnr esse accuralior
,

emendaiior. Quadriennio postea

anno sciirct
1'arisiensi

429.

Annn 1561

Ciiilleliniis

Morclius re^is lypoesl

IGIO,

Joannes

Balesdens

in

senaiu

ad-

graphus novam
cein ms.
ipse

Giegoni cdiiionem aggressus
sancii
;

vocalus, ocio

Miraciilorum libros

cum

historia se-

ciijus curis llislona Giegorii lucein aspexii,

ad codi,

bibliolliecae
,

M irlini
Idem

Tnronensis

ut

libns a se ad codices mss» expurgaios el emendatos ftiisSe in
pr.efatione lcstatur.
iis

ptein Dorinienlium edidit Parisiis, quos

teslatur

emcndala
volumiue

additis eiiain

ad calcem
Morelins

denique omnibus ediiionibus

nonnullis variis

lcclionibus.

poslea

adjicienda est Gallicana, omniu u

omnino Greeorli

aimo 1503
ex

alio

libros

duos dc Gloria Mar-

tyruui, cl liliruui de Gloria Confessoruin puhlici juris lecil
vetu.-lis, uti ail, el

o|ierum lingua nosira donatorum, et n< tis illnstralorum, quaj in lucem prodiil curis Michaelis Mar.dlii

mss. codicibus.
in

150. liaud
iiia

mulio post, Grcgorii cdiiio

Germalllyri|)

Paris.is ex Fredeiici Leo, nardi oflicina, anno I6(>8, duobus voluminibus.

abbatis Villalupensis

primuin visa esi,

quam

Matiiias

Flaccus

133.

IIa>

sunl Gregorii Tnronensis operuin

variac
li-

tus, ad velcrem codicem sancli N.zarii in Loriscliem

cditiones,

tum Lalimc lum
inss.
usi

Gallicae,

quas videre

se adornasse tcstalur.

Prodiit B.isileae
,

apud Petrum

cuit, i.uibiisvecum

codicibus collatis ad bane

Pernam,
liabel,

m
:

n anno 1558

ut
e.v

mcndose prima pagiua
cpistola

i.o>lram

adornandam

fnimus. Prael
illustrium

r

Ii.tc coji-

sed anno 1568, ut
et

nuncupaimia
More-

suluiinus etiam virorum

opera, qui aul
noslri
li-

colligilur
iii

quidem lypographus
seplem,

in fine libri in

occasione data, aut ex profesio

Gngorii

editionem laudal, quic anno 15G1

lucem pro,

bros, hoc polissimum saeculo, illustrarunl. Cebhiis
esl inler alios

diil.

Eodem

sajculo

id esl

omnes

exceptis

Hadrianus Valesius, qui vitam
genlis

-cam
randa

Vitis

Patrum, Miraculorum

libri Coloiiiaj edili

sunt

pene lolam
transegit
:

in

nosirao
tres,

Ilisioria illus

RBBO 1583,
131.

lypis Maierni Cholinii.

cujus lomi

quos rerum

Francii a-

Eodem anno

1583, R. Laurentius de

fa

Ba*rc

collectioneui veterun
Christianae velerum

auctorum sub
qua

titulo Historiae

Patrum
in

edidit Parisiis
inler ali
i

apud Mi-

rum Historiam nun. npavil, in lucem prodierunt. Hand minus est utilis ejis Nolilia Galliarum, a..:iquorum auclorum monumenlis et testimoniis referta.

cbaelem Sonuium,

opuscula

Gre-

Res Francorum
quas

,

polissimum ecclesiaslicas,
tomis comprehendit
:

gorii noslri Kisleriam inseruil,
i

cum

tribus Miraculoet libi uni
il e^t

illuslrandas suscepil
licani presbyter,

Carolus Cointius Oratorii Gal-

ntn libris, id esi

duos de Gloria Marlyrum,

seplem

de Gloria Conlessorum. Al sexennio postea,

C

sub Annalium

Fiancoriim

litulo

octavum ex ejus
si

anno

1581),

Margarinus de

la

Bigne,

doctor Parisaucto-

schedisedidil V. Cl.

Gerardns du Bois, plures,
uti

siensis e

socielaie Sorbonica, Bibliolbecam

per viiam licuissel

,

sperabamus,

dati.rus.

Voces

rum Palrum
Gregorii

priore

quam

anle aliquot annos cuia-

abstrnsas et alia ejnsmodi exposuit vir clar.r

memo-

vcral multo ampliorem edidit, in qua inseruil
noslri opira,
qtia;

omuia
scilicct

riacCarolus Fresnius Cangius
sario.

in

lauda issimo GIos-

exinde in sequentibns

Complura explanavit
in

illust. vir

Hieronymus

Riuliolhecae

Palrum ediiionibus, dociorum

Bignonius

nolis

ad Marculfi

Coluiiiensium anno 1G18, el Lugduiiensi auno I67T,

Multa item illnstravit el

monachi founulas. emcndavit V. Cl. Stcphanus
,

locum babuerunl.
152. Decimo currentis biijus decinii scplinii
s

Balu/ius tuni in capitulanbus regiim
culi

tum

in

aliis

operilius, quae sumuiaiu ejus crudilioncm leslanlur.

anno duce
bliotheca,
al

ileriim Giegoriauae llisloriac ediiiones pro:

Quae veio ad

ecclesia-ticam discipllnam

perlinejit

dierunl Parisiis

unaLatine ex Laurentii Bochel ibims. Oiseliano et
libri

sub prima regum nostioium

stnpe, ex Grcgorii po-

cum

variis leclionibus ex

lissimum operibus
nus. Multa ilem

elucidavit Ludovicus

Tliomassi-

isejusdem Bochclli membranis, ad
;

calcem ad-

debemus Joanni Savaroni Clarocuria
praesidi, qui

junctis

aliera vero Gallice, ex versione Claudii

B

i-

montano,

iu

patria subsidiorum

neli Delphinatis,
iiiery

quam edilionem curavitV.Cl.
llistoriae

d'IIepraj-

"

passim

in notis

ad

ApoWnarem Sidonium
est V. Cl.

et in Ori-

d'Amboise libellorum supplicum magisler,
prolixo procemio
,

ginibus Claromor.lanis Gregorii
et illuslrat.

nostri 0| era laudat

misso Grcgorii

in

quo
Ilas

Keque oiniuendus
in

poiissimum ejus aucloris ad con'ulando.s novoruiu
licrelicorum
crrores
uiililaiem

Dadinns Alleserra
Turonensis

Antonuis Tolnsana academia anteressor
in

dcmonstrat.
edilio,
in

celeberiimus, qui notas el observaiiones
Histori.nn
el

Gregorii

anno 1GI5 sccula esl Marqnardi Freheri
codiccm
Palalinae biblioihecae

ad

Fredegarii Chronicuiu in

adornaia,

Hisioiilypis

singulaii opere edidit Toiosae

anno 1679. Quanluni

coium

Franciae colleclioue
ficri

,

qnam

flanovi.c

autem prodesse possit

in

Gregorio illusirando D.

Wechelianis

curavil. Denique

Andreas Duches-

Joannis Mabillonii insignis liber de Re diplomatica,

ne, vir cruditioiie celebris ct de gentis noslrae llistoria bene ineritus.

ncmo
Iri

cst qui

nesciat,

si

vel

semel egregium

illud

noslro sacculo incunte colle-

opus evolverit. Sed plura velal dicereoptimi magisniei

ctionem

amplissimam omnium auclorum, qui de

modestia, qui

et in

lilurgia Gallicana, aliis-

Francorum jjente aliquid scripserunt, aggressus, piimum ejus tomum anno 1G36 cdidil, in quo inlcr

que

in suis

eliKubralionibus gentis noslraehistoriam

ct ontiquos

morcscx Grcgoiii

verbis

plurimum com-

m
mendavil. Ei
,

VliMvMlO.
si

105
id

quid in hac cdiiione,

r.ut

iu

aliis

A argumenta ad
ultro

cvineendum
Intt-rim

Milficicntia,

nosque

ei

opellis nieis, ntilc occurral rei

liiie ariae,

totum

me
ni

subseribemus.

virorum

eruditoruin

debere

prolileor. Cieteros vero auctores singillat
:

vestigiis adhaerentes, collectorem

nostrum Fredega-

non recensebo

laudantur enim quique suis locis.

Nunc de Fredegario paucis dicendum. De Fredeyario el ejus operibus. V.

rium schola^licum appellare pcigcnius, maxime cum absque aliqua gravi ratione pulniduin non sit bocei

— 134.

Quis

nomen temere tributum

fuissc a viris eruditis,

juos

Fredegnrius fuerit difucile est dicere,
ejus

cum ne quidem
:

Josephus Scaligcr innominalos laudal. Ipse enim
Scaligeret Marquardus Freherus primi sic
pellasse inveniuntur.

nomen certum
viri

habeatur.

Fredegarius lamen

eumap-

vulgodicitur, el sub eo
sed unde,
erudili

nomine laudatur passim
sibi

hoc

incompertiim esse

fa-

135. Fredegarium Burgundionem fuisse Valesius
et Cointius censent
:

tentur. lloc quippe

nomen ne unicus quidem codex,
prsefert.

quibus

facile

subscribimus, et
priori-

qui sciiicel nolus sit,

Immo

laudat lladria-

quidem

id

ex ejus scriptis suaderi potest. In

nus Valesius codicem
opera
alleri,

unum

,

qni Fredegarii vulgali
tribuit.

bus quippe suse collectimis parlibus Burgundionuin
in

nempe

Idalio

cuidam,
in

Sed

is

Gallias

advcntum

narifit,

iionnullaque liaud couliabel, qua:

codex alius non esl a Sirmondiano,

quo Adaiii

qui-

lemnenda
In

el singtilaria

de hac geute

nec

dem nomen

occurril, sed ducentiscirciler annis exaid est saeculo circiter
licel.

B "pml Gregorium,

nec npud alios auctores occurrunt.
illiusesl feius, niulio

ratum post codicem scriptum,

Cbronico aulem.qui proprius

nono, ut ex characteris forma aestimare

Titulus

accuratius et fusius

quam

csetera prosequitur ea quai

autem

ille

a

nescio

quo codici additus,

sic habcl,

ad Burgundi;e regnum speciaul, et librum

suum

a

Dreviarium scarpsum exChronica Eusebii, Hieronynu,

Gumramiii ilurgundix regis laudibus
ijiie

iiicho.it,

multa

aliorumque auctoruma quodam Adado. Cui scriptori,
quisquis
ille fuerit,
,

de ejus virlulibus subjungit, atque anuorum se-

fucum

fecit, ut

ipse

quoque Va-

riem deducit ex Burgundiae regibus. Primo quippe
res gesias per

lesius observat

Idalii

Chronicum, quod Freilegarii

Gunlramni annos desigm.t

;

necChil

collcctionis partein conslituit,

cum

epistola ipsi

j»rae-

deberti

annos recenset, priusquam Gunlramno deBurgundiae regnum
;

missa sub Vdacii seu

Idacii uomine, in

qua

ille

sc

luncto suceesjysset in

indeque

superius scripta ex Eusebio et Hieronymo collegisse

omissis annis, quibus
in Austrasia,

idem Chihlehertus regnavcrat
inilo

prohtetur

;

sequenlia vero a se

exposiia

fuisse.

At
in

annos ejus ab

Burguiidix regno

hucc dicia eranl ab Idalio de

suo

Chnnico, quod
:

c mputnt. Sic post Childeberti

morteln, posthabUo
licct

Fredegarii collectione locum hahet
lcrus

qua? tamen pos-

Thcodeberlo Auslrasiorum rege,
annos expressii
liliis

nalu majori,

scriptor ad totam collectionem exieudit.
polest, qui in Philippi

Nec
Au- C
scri-

annos Tl.eouerici, cui ob igerat liurgundia, denotat:
t"*c Cnloiarii

aliud ex Bigordo deduci
gusli
bit

priusquam exslinctis
acccpisset.

Yila generationes

regum

se

comprobasse

Childeberli

Burgundiam

Eumdem

secundum Ckronicas Jdaciiel Greaorii Turonensis: idqucex ipsius Bigordi sCriplis facile comprobatur.
Ipseenim paulo superius de Francorum origine
tans, aitse ea de
irac-

patriam Ayeuiicum liabul.^se snspicaiur Valesius, oh
singularia
rat.

quadam

hujiis urbis, qu;e

ille

fusius nar-

Haec enim urbs

lunc ex Bu gundia censcbaiur,

re sollicite inquisivs^e ex Hisloria
el

quippe qua: priniuin llelvetioruin caput luerat, ul es
veluslisNoiiiiis paiel, ile.n
i

Gregorii Turonensis,

ex Chronicis

Eusebii, et

ix

ransjiiren-ibus allribuia,

Chronicis Idatii, etex aliorum multorum scriptis. ca refert quao de

Tum

landeni Burgundiae regno acccsserat. Transjur nses

Francorum ex Trojanis

origine, el*

autemducesmemorat passim Fredcgarius, eorumqiie
gosta nonnunquaiii describit. Deinde Aventicae urbis

alia quae in Frcdegarii collectione

parlim sub Eusrbii
aliis

seu Hieronyminomine, parlim sub
tur.

litulishahen-

laudes fuse prosequilur

,

quam
i|

post rejTessam

Ger-

Atldalium

a Frcdegario, seu

ab auclore collec-

manorum

rebel;i<>nem, ut

se

scribit, Fiavius Vesef

lionis quse

sub Fr.degarii

nomiue habctur, alium
in

pasianus exaedilican, seu poiius reslurari jussil,

esse unico boc argumento evinci poiest. Qui

sua

inclioaiam Titolilio suo perricicndamcoiumisii, qnod

prsefatione seldatium scqui profitelur, ejusque opera

cutn

ille

fuissel exseculus gloriose,
est.
a

omata

et nobilis-

non semel laudat, immo
lacif;

et Chronici ipsiusepitomen
et

D

shnain Gullia facta
Gallieni lemporibiis

Fjus den que cladem, qnai
est perpessa, unicus

quique Gregorium

I^idorum auctores Idalio
>ni

Germauis

posteriores in epitomen redactos su • collecti
seruit, hic procul
Ilaec

inest.

aueior enarrat.
io6. Huju- auct' ris aeias ex ipsius scriptis de.Lu-

dubio ab Idalio distinguendus
praesial
coileciior.is

autem oinnia

auclor, ul

ceuda e-t
titiis,

:

scd prius scripta

illms sincera ab adsci-

ejus scripla testan.ur, et ipse iu pracfatioue Clironici
declarat. Itaque,
inquit,
beali

et

(|uidcni

codicum manuscrip.lorum auctorisunl
:

Hieronymi, Idatii

el

tale, secei ueud.i

quarc qine

in singulis codici-

cujusdam sapientis seu

el Isidori,

immoque

el

Gregoni

hus babeanlur examinare juval. Ex codicihus niaiiuscripiis et editis iiquet,

Chronicas a niundi origine

diligentissinie percurrens,

Fredegarium, seu quenilibet

usqus decedenteregno Gunlchramni, hisquinque Chroti.icis

alium, quisub

lioc

nomine hodie notusesi, aucloiem,

hujus ibdli... inserui. Si quis vero Idai ium seu
volueril

ex variis aniiquoruin excerptis colleciionem histoi ia-

Adacium aliquem inlroducere

hujus collec-

rum

iecisse, cui

rerum tempore suo gestarum narra-

fcionisaiictorem, alium ab Idatio Chronici scriplore,

tionem adjunxit. Al

cum

varia

in variis

codicibus

qui Gregnrio nostro aetate posterior fuerit, proferat
i

opusrula h;cc collectio compJeclatur

nnn adeofaci!?
i

PiTRO!..

LXXI.

107
«•.•>!

iMIjEKATIO,
ea,

10»
liic libri

qux

a

primo auctorc collccta snnl, ccrlo dcillnd oinii

A

nuensis cssc vidclur quod

quarli, \oco terlii

tinirc. (Ju hujii.iiii

no cxtra dubium csse

scrip cril, ut ex praccdcnli ct suhsequcnli lihro pers-

vidciur, Gregorii epilomen ct

Cbronlcum
felus
;

ei

suhjunc-

picuuin

lil;

uisi hic

error cx

cjusdem scripioris o««
nec
satis

tum sinccros cssc bujui

auctoiis

cum

ha-c

Citanlia proccsserii, qui incaute,

atlemlcus

opOMub,

ctsi Cliionicuni inaliisi

odicibus prolixius,

ad divisioncm
tucrat,

quam

auctor in

priorilms lihris instileriium,

iu noiimillis vero hrcvius cxstet, in

omnihus omuino

lihros

sequentes

modo sccumlum

exemptaribus liabeantur. De
parlihus dicciidum.

aliis

hujus collectionis

inodo icrliiim quaiium appellaveril. Kt quidein juxia
Cauisiani

157. Codex V. Cl. Jacohi

Sirmondi,

qucm

lus, cui consi-nlil c"d

mniuiscalculum reipsa liher iste estquarLamhi;x Amhrosianus apud
II
:

ntndo

Claromontamim
vici

api ellanl, qtnxl in

Parisicnsi

Ludo-

cinin

lomo

Bihliolhcca:
lncipil
,

Viudohoiiriisis

laudaliis,

Magni collegio Claroniontnno asservclur, sacuto
«1

qui sic hahct

prafalio Grceca

Libri quarli.
li-

siplimo scriptus,

csl vivcnle collecliouis auciote,

Al codcx Bolierianus
hri

qui ad calcem pra»cedenlis

priino chronologicuin opus

exhihet suh lilulo

hahel
:

:

Explicit

liber

primus,

isli

quoque snhIb i,quod

libri

gneralionum,

a

mundi crealione ad regnuin Assyriovarii

juiixil

Explicil liber secundus. Inilio atitem pralixe-

rum.

Tum

Bubjuagunlur

caialogi,

nempc Ro-

ral
1} est

:

Incipil prwfatio grmca.

Tnm
,

:

Lapilul

<

manorum imperalorum ah Augusto ad Alexandrum,
cognomento Sevcrum.regum Hebraeornm, elc. suhscqnuniur annorum suppiilaiioiies ah Adamo ad
;

excarpsum de Chronicis Crccc.

episc. Thoronacis.

Incipil liber.

Cumque Vandali
oi c
:

elc. Siniilem

lilulum

exsiitisse in minori Canisiano ex
iilc

eo colligimus, quod
imlice titulmn

Cbrisium natum. Tum caialogus Romanorum poniilicum a sanctoPetro ad Theodorum, qui manu paulo
rccenliori exindc coulinualur ad lladrianum
I.

pro

siio

iii

omisso capilulorum

lihro pia;lixeril

Incipil prwfatio libri quarti, excerpcpiscopi,
exisli-

Deni-

tum dcChrcnica Grwca Thoromachi

quc hreve chronicum snhjicitur a

mundi cxordio ad
lihri

mans hiinchhruinexcerplum

fuisse etLatinitatcdonai

annum

51 Heraclii imperatoris, atque hi calalo}:i et

suppNtationes rccenseutur in indice, qui initio
irafigitur.
Canisii,

lum ab auctorc sxculi noni ex Chrouico Tlioiomai cujusdam episcopi Graeci, quod falsum esse jam ncmo
nescii.

Hunc eumdem librum habct codex unus minor ah eodiclus, et siceum deinceps apcxceplis
calalogis
aliisque
vitio
in

140. Posl

Gregorianac

llistoria?

epiiomen codex
lihruiu,

pellabimus,
qiiiB

computis,
illo

Canisianus minor babel Juliaui
qucin
nonnulli

Hilarionis

lamen omnia amanucnsis

in

codice
in

codices
In

,

ut

supra

ohscrvavimus,

omissa fuisse patet cx prrcfa ione,

qua, sicutel

primolocoexhihcnt.

Boherianoverocodice proxima
libri

codice Sirmondi, auctorsc inler mulla dicturumpolliceturdc cjusmodi rebus. Porro hic liberahest om-

postepitomensequiliir Chronicum sub titulo

III

C

Chronecce. At codexSirmondi bahet

:

Incipit prvlogus

uino a codicibusCanisiano majore et Bohcriano, cujus loco hi exhibcnt libellum Quinti Julii Hilarionis, qui in Bihliotheca
1

cujusdam

sapicnlis,

quanquam nec

ipse prologus, nec

aliud quidi|uam ejus lnco ibidcm

exstat

,

sed

nullo

spatio reliclo exhibeuir

Patrum

Fredegarii Chronicum prrCronecce
libri

eilitus est.

misso hoc
Fredegai ianae collectionis sic

titulo

:

Incipit capilularis

58. Liber
in

s<

cundus

quarti in Christi nomine. Al post capilum indicem et

ahsolute
alio
:

codice Sirmondi haheiur, absque titulo

prologum habcl

:

ln nomine D. N.

J.

XI.

incipit

Incipil capitolare
a

Chronece

Gironimi scarpsum.
Belisarii
in

Chronica sexta. Guntramnus, etc.,ul inedilis ad mor-

Conlinctcapila 02

Nini rcgno usque ad

tem Flacoati relalam cnpite 90; quod caput Frcdegariani Chronici ultimum csse infra demonstrabimus,

niortem. Hic idem omnino liber hahetur
:

co

'ice

minore Canisiano sub hoc tilulo Incipiunt capitula Chronicce Jheronymi excartum, et in Boheriano, ubi
Incipiunl Chronecoe Hieromjmi.
interserilur llittoria

q.ianquam nonnulli

alii

codices plura haltent. Miiul

vero post illud Cbronicum et ejus continuatores hahcnl
alii

Sed

in

uiroque codice

codices, al Sirmondianus lihrum sequentcm
:

Daretis Frigii de origine
alia

Fran-

cxhibet sic inscriptum
inciph liber
j)
I
i

7» nomine Sancia; Trinitntis
sci.

corum, omnino lahulosa,

tamen ahea quam suh

/.

RPQNHRaPQM
:

Esedori Epi. Pri-

hujus auctoris nomine in codire ms. sancli Alhini Andegavensis iniper vidimus. Porro librum hunc co-

mus ex Hsis
temporum
(idem ab

Julius Ajricanus sub imp.

Marco Aurilio

Antonio, eic. In line aulem

Explicil liber breviarium

dex minnr Canisianus
pellat librum

in

duos partilur. Primum ap-

a sancto Hesidoro colleclum juxta Hislorice
inilio

n generationum,

qnem

epislola

Idatii

mundi usque

qua!ragensemo anno

conclndil

;

allerum vero librum Clironiccc tertium.
in

Lhlotacharii regis. Et sic codex desinii.
»

159. Liber tcrlius tilulo caret

omnihns omnino
ttim, Inci-

441. Haec porro fusius pers^qui visum est, ul sin-

manuscriplis; sicahsolute incipitincodice Sirmondi:
Incipil pratfatio
pit

cera Fredegarii opcra perspecta haheanlur. Inde enim
colligimus,
di

Gregorii. Deceaenle, elc.
esl

eum

historicamcollectionem ah ipso inun-

;

capelclares libriqnarti, quod

scarpsum de Chro-

exordio ad Guntramni aetatem ex variis auctoruin
,

nica Gregorii Episcopi Toronaci, in Christi

nomine fiat
llistoria

Chronicis adornasse

cui postea sui (emporis bisloin

Deinde Capul

1

de Chunis, etc.

Is libcr est

riam adjuuxil.
nico prx-Iixa,

Id

ipsum prolilelur

praelat.oneChro-

Gregorii epitomaia,

qtt;e edila cst.

Error aulem ama-

quam

col. 586 ¥ edidimus. Ilaqne,\tu\\m,

* Hic et in r ra, quotics aheiit parcnlhesis, revocuur lcctor ad numcros inter tcxtum crassiori cbaraclero Kbit. expresscs.

109
beali

PKvEFATIO.
Hieronymi, Yducii

5(0
It

Isidori,

immoque

et

cujusdam Sapicntis seu el Cregorii Chronicas a mundi oriet

\

Piionymo
aique

ibucndi

*

qui

sub Garoto Magno vixerit;
vulgavil;

eam sub

lioc titulo reipsa

quem

se-

gine percurrens usque decedente regno Cuntchramni,
his quinquc Chronicis liujus libclli

CUlus Marquardus Frelierus, Chronicum sub unico
Fredegarii
dit.

inserui.

Trans-

nomine ad idem lempus conlinuatum
aliam
iniit

edi-

aclo

namque

Gregorii

tolumine temporum gesta....

Verum
I

viam Andreas Chesnius, qui

quce posteti mihi fuerunl cognita...

igcnde simul

et

aH-

tomo

Historiae Francic:e scriplorum

idem Clironi-

diendo, eliam videndo cuncla quce certijicalus cognovi,
in

cum

inseruit sub Fredegarii

nomine, quod jubente
fuit, et

hujus

libelti

volumine scribere non

silui.

Hnjus vero

Childebrando Pippini patruo scriptum

curante

collectionis inlegrne

unum

et

eumdcm

esse aurlorem,

Nibelungo ejusdem Chiidebrandi lilioad Pippini mor-

praeter

prxfationcm

et codices velustos,

probat ubi-

tem continuatum, quasi primarius scriptor Fredegarins

que

slyli

uniformilas, idem epitomaloris genius, sersibi similis, id est incultus

Chronicum

illud

inicgrum Childebrandi jussu
,

mo

ubique sequalis el

plane

scripserit

usque ad Pippini inauguratioiiein

ipsumad

ac barbarus, quoties aucior suo ore loquitur, nec verbis uiitur alienis. Vaiietales vero
illae,

que postea aut idem Fredegarius, aul
ejusilein regis

alius quivis

quas

in assi-

obiium Nibelungo juben'e prolraxerit.
deceptus inscriplione to-

gnandis singulis
bent, cx

liliris

codices etiam velustissimi baincuria, ut
etsi

At

falsus est vir erudilus,

amanuensium

jam diximus,

vi-

B

dicis Pclaviani,

qoam dedimus columna C85, ex qua
Clironicum
Childebrandi curis
in

dentur processisse. Caelerum
llieronymo vetustiorem

nullum scriplorein
auclor, ex quo
antiquiores lamen

quidcm Fredegarii

latilei

ille

c ntinualum, aut ccrle conlinuaiores

unum

cor-

suam collectionem consarcinavei il,
Africanum, ex quo

pus redactos fuisse inferri poteral, ron vero lunc
primilus conseriplum. Fredegarium enim, vel quisquis est alius Chronici hujus auelor,

excerpsisse res ab eo narralse probant,

cum Julium

niulla excerpsit Eusebius, IJiero-

nymi, aut Eusebii quem Hieronymus conlinua\it, nomine comprehend sse extra dubium esse videatur. Quare antiquum aliquem aucorem alium ab Africano, qui lempore Alexandri Severi vixerit, ut visum
est viris ali-.juol erudilis posl

anliquiorem fuisse, et
conclusisse

Ch ldehr ndo Chronicum suum anno 041
.

jam prob<nml

viri

eruditi validissimis

raiiouibus, q as nos hic breviler perstringemus, addilis aliquot

argumentis, quae rem, ut quidcm mibi

Henricum Canisium

ct

videtur, conflcient.

Marcum Welserum, adimltere non videlur necessaquanquam pra_'ter Julium Africanum, alios rium
;

143. Fredegarii Chronicum ullra

annum Chlodonon
perligisse,

\ei junioris 4, id est vulgaris uerae 641

quoque auctores Gra>cos recenliores ab eo auclore
collectos fuissecxislimat Hadr.anus Yalesius. Id unuia
certi

alque adeo

in capite 1)0 desiisse evincitur

ex c<>dice

Sirmondi seu Claromontano, qui circa istud tempus

hac

in re slatui pote^t,

bunc auctorem colb

c-

C

exaraltis est.
lcris

Idqtie probatur

non l.nilum ex chaiaclitteris,

tionem suam ex Hieionyini Chronico aliisque auctorihus,

quadrali

forma el

iiiaju culis
illis

quibus

quos ex ejus prajfalone laudavinius,

polissi-

scriplus est,

verum etiam ex

rebus qu;c in ipso

mum

adornasse, admixtis lamen passim ex aliisauc-

coniinenlur.

Nam

catalogus pontiucuin

Romanorum,

toribus qui in ejus

manus veuerant,

narralionibus.

qui, ut supra dicebamus, in primo colleclionis libro

142. Major essel, et quidem majoris
collectoris

momenti

circa
,

insertus est, desinit in Theodoro, qui
siae

Homansc Eccleauteiii

aetatem difflcultas,

nisi

jam a Valesio

ab anno 042 ad 6i9

prseluil.
1

Sequcntes

Cointio, el aliis vir s eruditis illustrata fuissct.

Etenim

pontifices^ad

Hadrianum

reeensentur, sed alia, ct

cum
ria

Fredegarii Chronicum

in variis

codicibus ad vasi

(jiiidem paulo recenliori

manu. Consentit imperatoquae ad trigesimum piimuin
id est

tempora protendatur, niirum non est
fuit
,

non ea-

dem omnium

de ejus aucloris x>tate senlenlia. In
ubi sub libri xi Histoiia? Franco
ti-

rum Romanorum series, Heraclii impeiii anuum,

ad vulgaris

aerae

641

plerisque edilis

deducilur, ac proiode ad ipsuin Chlodovei junioris

rum, aui ccrie Appendicis ad Gregorii Hisloriam
tulis eisl.it,
gil.

anuuni quariutn, quo Chronicum lerminari contendimus. Ad idem fermc tempus res Hispanicae describunlur ex Isidori Chronico
:

usque ad Caroli Martclii morlem pertin,

Consentiunl codices tres scripli

qui

illud

,

ut

cujus clausiila

,

quam
Chlolacodicis
in ul-

s;«pe diximus, sub libri decimi Hislorise Gregorii

Tu-

D

supra ex
rii

eodem codice

retiilinius.

annUm 40
E:imdcm

ronensis nomine repraesenlant.
linus
,

li

sunl codex Colhercelebris est apud
;

regis indicat, id esl Cliristi 625.

qui sub Thuanei

nomine

auliquitatem demonstrat veius inscriplio, quae

Coinlium; aller ex Vaticana bibliotheca
si

et lertius,

lima pagina characteribus Mcrovingicis apposita est,
sed fugientibus litleris ob vetuslalem pene delrila

laraen a Vaticano distinguendus

sil,

Nazaiianus ex
fuisse lestanisi

bibliolheca Archipalalina,
tur

quo se usum
:

cujus reliquias hic describere visum est. Invenit Lncerios presbeter

Marquardus Freherus

quibus unus,

fallor,

monacos dom.... luma.... per islacroquod septaogenta anni
esse
in indic-

addendus

est ex Canisianis. At

cum

neca,
ipse Canisius in

ct

per alia croneca

sunt
aliero e suis codicibus

sus quod scxtus miliarios d

Chronicum

istud ad

Pippini

exptitos conpotavit ipsos annos in upen
tione

norlctn usque porrectum invenissct, non solum addiiionem istam tomo
11

exsiente lertia

d

o

tjuarlo

Dagoberlo reg-

leclionis cntiquae inseruit, scd

nunte.
il

etiam inde sumpsit occasionem totum hoc Chroni-

Ex quibus fragmeniis colliginius, Lucerium um monachum annorum summain computassc cv.no
:

cum. iinmo

et

toiam

Frct!eg:irii collectioueni auctoii

quarlo Dagoberli, indictione xni

quod de

DagobertMf.-

1 1

PRiC FATIO.
lcriio,

,

!9

non piimo, sed
liaud dubic
Cuii'

quem

alii

scruiulinn diennt,

A detura consarcinatorc,
garii

ut biatum, qui

inior

Fiede-

inlelligendum est,
coinciilil.

cujus annus quartus

Cbroiiioum

et

secnndne partis ain toreni inlorjaid

anno Chrisii 715
j.un
s<

Proindeque

lioc ipso
iil

cebat, supplercl.

Ad

usus est
:

ille

auctoribus auti-

anno

riptus crat codei Claromontanus,

cst

quis quidom, Sed fabulosis

unde rcs plurimum ab

priusquam Fredegaril Clironicum conlinuaretur. Caolerum

eamdem

insci

iptionem

in

codiee Claromontono,

anno 642 ad 68), quos oompleciiiur, eonfuse referuntur. Secunda parsqux incipit capiie !»7 desinit in
media
|

aut cerlc in allcro simili vidcrat Philippus Labbeus, qui inepilome chronologica ad
teslatur

arle capitis 109, bis verbis

Regnum Franco-

annum
in

715, se vidisse
indictio

anliquum eodicem ms.
a orat.

quo

xm

rum; cujus aurtor ros polissimum in Austrasia gestas ab anno C80 ad 7"6 narrai, el quidem saiis accurale.
/ .

inense Augusto

cum anno quarto

Dagoberli

rcgis

Eia'em suam prodit capitc 109, ubi
,

a

luorum

curri-

eomposi

rula replicans

se

kalendis ipsis Januarii anni 735

144. Alia sunt inguper indicia non pauca, quac sinreruni Frcdegarii Chronicum in capiie 00 dcs nere
li-.ii
I

srribere indicai, qui annus juxta nostrum computandi

moJum

a Januario incipiens

756 censcri debet. Pars
id

obs ure insinuant.

Nam

ct alii

codiccs qui toelsi

tcitia a capiie

109 ad 118 coiilinuatur,
desiit,

cst

ab co

tam Frcdegarii collectioium conlinent,
tores Clirouico

coutinua-

lempore quo prior

ad Pippini regis inaugura-

subinm

tos exhib"ant,

quasdam (amen B lionem, qusc anno 752

praelerunt noias, quae d ver>a esse opera innuunt. In
liis

Boherianus codex spalium aliquod inler caputOO
rcliquit.
f-0

Hanc jussu Childobrandi cjusdem regis patrui scriplam ftiis-e jam monuimus, ex veferi inscripiioue, uude etiam abau. t<ue
facta csl.

et continualores

Quin

et in

capitum indire
habet Frede-

a-quali

eam

fuisse

exaraiam colligimus. Bcliqua vero
conid.

non plura quam
garii editio a

indicantur.

Eadem

quae soquuntur ad Pippini obilum, quo lola collcctio
absolvitur, jussu Nibelungi Childebrandi
scripla fuisse indicalcadein iiisciiptio.
filii

MarquarJo Freliero adornata. Aimoinus
ut

plura non viderat,
saneti Sigibeni

observat Hcnsclicnius in Viiam
I

An vero

m
,

tomo

Februarii
li

,

ubi et laudal co-

ipse

sit

auctor, qui

lum Childebrandi, tum Nibelungi
ioscriptione di\inare non licei
Is esl

dicem Melcbioris Golda
scriplum,
tn

ab anuis circiter 600 con-

jussu scripseril, ex

quo Chronicum Fredcgarii capitibns

ncc rescire mulium inlerest.
bas omncs coniinuationes
adjuucta ex Geslis
siano prima parle
,

lorsiian ipse, qui

omnino 90 concludilur, appusita ctiam vulgari clausu!a explicit, quae opus perfectum indicat. Alia: ilem

unum corpus rcdegii, Francorum et Anonymo Dionyin

sunt conliiiuatorum a primo Chronici scriplore difloreniiae.

ne inler Fredegaiium
h'alus esset

el secuntriginla et

Fredegarius res geslas per annos regum Bur-

dum conlinuatorem
novcm. Certe
id

annorum

gundioe digesseral,

unamquamque suo

loco et suo

innuere \idclur soepe laudata in-

lompore referens. Ast qui primus post caput 90 continiiMvit,
el

C

scriplio.

El quidem

omnes has chroniconmi

paites

compluribus omissis, poslhabita annorum
serie,

unum
p.atet

bistoriae

corpus jam sarculo nono confecisse
loci pracp -

regum

mulla

in

unum

congerii. Sigibeni
et

ex codiie Jurensi, a Mannone ejus

gesta quae Fredegarius inchoarat. peuitus omiltil,

sito

>ub cxitum sacculi noni ad sancii Eugcndi sepulin

ne
lilii

unum quidem verbum de

ejus obitu babet, aut de

crum oblato, quo

codice

bi

omnes

continuaiori-s
a'7i

ejus Dagoberii fortuna, qui GrimoalJi faclione
regni

simul juncti cxbibentur. Sic eliam ros exhiheni duo

in

Scotiam transporlaliis, el postea a

proceobti-

codices, Boherianus scilicet oplimae noiae ab annis6l'0

ribus revocalus,
nuit.

regnum paiernum aliquandin
fere

Ad

hse.c

annorum

cenium

res gestas

magni

eorum, ex qnibus Canisius editionexu suam adornavil. Chrintcum lamen Frcdegarii seorscriplus, et aller

momenli quatuor aut quinque
vero

pagellis conclusit. Qui

sim a suis conlinuatoribus,
nualioiiis parles sul» suis

immo

et singulas contitiiulis

eum seculi sunt alii coniinualores, qui suo quisque modo res i(csias enarraverunl. Hornm aliquos ex Austrasia fuisse probat maxima in Austrasiorum
reges et priucipes propensio. Deni |ue nihil de

quasque

cdidiniu^

ne

tot

auclorum

confusi»> lecioribus

negotium aliquod
qu;e nulla hacievaria capitula
est.

facesseret.
iins

Cltimam vero partem,
partiri

Lmse-

capitum divisione distincta

fuil, in

gobardorum

el

Gottborum regibu^,

aliisque vicina-

ob legenlium commodum

visum

rum genlium
145.
degarii

princTpihus babent,

quorum tamen

D

\i r».
garii

Ex

his

autem omnibus qnae diximus, Fredeejus

riem el insignioia facta refeire solebal Fredegarius.

aetatem colligrre non

Cum
est

itaque consiare debeat, sincerum Freultra capita 90 protendi
iri

Cum enim Cbronicum

admodum a mo u'4l
i

difficile crit.

concluJatur,

Chronicum

non posse,

passitique, el polissimum in

ra>latione, asseveret ea
,

visum

ipsum bac

nostra edilione a suis couii-

quae audieial ip-e et viderat, aul ccrte legerat

vel

nuatoribns,
qui antea in

immo unum

et

ipsos

continuatores diversos,

aliunde ccriificalus cognoverat se esse scripturum,

ronfundebantur, ab invicem sepnrles Chronici Fredegarii con-

ccrnere. Qtiatuor

in

nemo beme

csl qui inficiari possit euiu saeeulo

sep uno
:

la-

flnruKse. Viiam quippe ad

annum
,

sallera C 5ii

linuaiioinm divide.ndam esse censemus, quod paiet
luui ex styli diver-ilate,

protraxisse Colligimus ex capite 48

ubi

Samoneni
abiisse.

lum ex
et

alio et al;o res ges-

quomdam

negotiatorem Francum

in

Sclaviam

tas enarrandi

modo, immo

ex scriplnrum aetate,

memorat anno
etiain qoae

Cblolarii 40, iJ est aeraj \ulgaris 623,

quae

nounnnquam

indicatur.

Pars prior caput 91 et

ibique eloctum in

regom anno^ 33 imperasse. Ex
colltg' debet,

bi$

quinque sequenlia
suctoriiaiis

eompleclilur,
sl

minimac omnium

diximns de Fredegario,

hunc

ul pole qtue p

alias

panes addita

vi-

aiiclorem

magnoin

prelio

apud viros erudilos babeu-

Uo

Pil/EFATIO.

IU
vidrre ac evolvere
licuil,

ilnm.utpole vetustissimum, oculaturael unicum, deflcientc Gregoiio, geniis noslraj li.storx scriplorem.

A coram
amoi
is

bcneflcio Cl. viri
avi

I).

Bohcrii de Saviniaco, qui

palris el

in litteras

Umle
libris

si

qui auctores forte oceurrant, qui

eum
|

a gre

non minus qmun caelerarum dolum succes^or,

laudfttum volnere, vel de ejus collecuonis
intelligendi

rioribus

eum

Parisios atlulil, noliis'|iie
in

ulcndum coinmodavit.
asservalur,

sunt,

aut ccrle

styli

baibariem,

Tertium, qui

bibiiotheca Colbertina

modumque

res enarrandi plane impolitum altende-

V. Cl. Slephano

Baluzio

bumanissime concedentc

runt, vel denique Cl.ronicmn ejus ad Pippini reoilem

accepimus. Qnarlum dcnique e Lauresliamensi sancti
Nazarii monasterio in Valicanam bibiiolliecam dela-

usque |ierugis~e existiinaveruni. Elenim cero cjus Chronico agaiur, quod, ut probavimus,
si

de sinul-

tum, cum

editis conlulit noster

domnus Claudius Slesuam

tra Flaocati mortem capiia 80 relatam non proiendiiiir, nemo esi qni ipsum probare non dcbe.it. Ila

plianotins, indelessus siudiorum nostrorum adjutor.
llis

codicibus addendi duo ex quibus Canisius

sentit Hadrianus Valesius, qui

cum

prinium Clironlci
styli

Thoromachi, ut vocat, collectionem hisloricam chro-

conlinuatores a

Fredegario non dislinxisset,

nographicam
a Frelioro

cdidii, et leriius e Palatina bibliolheca
:

eius barbarie offensus, rerumque scripiarum breviiate,eum non modo indocluin pronuiitiavii, k ed el am,
ul

collatus

quos

omnes, ac editiones vain peculiari indice todi-

riasquas consuluimus, infra
II

poie linguce

Latinw grammalicuqae ignarum ac
el

cum rccensehimus.
!48. Pauca supersunt qnoe de

plane barbarum usque ad fastidium
tium,

horrorem legen-

monumentis

in

Ap-

specta,

exosum cum codicisS rmondiani ope Chronicum Frea cacieiis secrevisset, in laudes sla-

babuit. At poslmoduin re allenlius in-

pcndice ad hujus voluninis calcem snpeiaddiia dica-

mus, cum eorum omnium indcx suo loco prbferaiur.

degarii sincerum

Ea vero sclegimus ex
stro laudanlur, ant illustranda,

vctustis

auctoribus

el

variis

tim

Ficdegarii

erupit,

rejecta in leniporis vilium
:

Hisloriarum collectionibus, qure aut a Gregoiio no-

auctoris iu dicendo et narraudo brevilaie
rius, inquit, ita esl

Fredegasi

Hislorm noslne

necessarius, ul

multum prosunt ad opera cjus e quibus pauciora quideme mss.de novo
ex quibus mss. unus csl Cor-

lempofa Chloiarii minoiis, Dagobcrti ac Chlodovd II
nota habtre volumus, prorsus eo carere non possimus.

cruta sunt, sed pleraque ad vetusios codices collala,
et

passim cmendaia

:

Faielur

alibi

nullum

fuisse genlis nostroc hislo:

ienm,

bcierisis, sctale Gregorii exaralus.

Denique subjunxi-

qui ejus verba suos in

comimnlaiios non
iu llistoria

relulerii.

nius brevem condiiionisnonasterii no^lri sanou Gcruiani a Pralis liistoriam,

Donique cum ad anuuni Gil

reruin Fransic

quod

illtul

sit

Childcberli

cicarum pervcnisscl. Fredegario
conqueriiur
:

sibi deficiente

regis illustrissimum pietatis ac munificenliae

monualiis

Fredegarius scholasticus nos in eo anno
pro captu illorum temporum
dili,

menlum,

in

cujus basilica ipse

cum

nonnullis

desliluit, hisloricus

C

regibus scpulturam habet. /Eri etiam incidi curavi-

gens, ut aitate, sic auclorilale Gregorio proximus
in

et

mus iconem

lumuli Fredegundis regina?, atque alias

magna bonorum auctorum inopia
vitia

utilis

ac necessael

istius a3vi reliquias, quac

multum conferunt ad

illu-

rius, nec

usquequaque contemnendus, cujus brevilas
tempjribus imputari

strandam eorum lemporum hisloriam.
149.

cwtera omnia
ille,

debent. Haec

Jam tandem
fortasse

finis

imponendus
;

est Praefalioni

cui

lacile

subscnbcnl quivis

veterum

reruin

noslnc,

prolixiori

alque exhibenda Viia

Francicarum siuceri amalores.
\il.
I(i

sancli Gregorii episcopi Turonensis, absque auctoris

emend.iiido autein

Fredegario, codicihus

nomine jam

edita, qu;e in nonnullis anliquis codiciin

manuscriptis poiissimum qualuor usi fuimus. Primus

hus Odoni abhali tribuilur. Sic enim

codicc sancli

ex

illis,

codex Jacobi Sirmondi vulgo appellalus, ho-

Scrgii Andecavensis inscribitur, Prologus
nis abbatis.

donmi Odoub Odone

die in bibliolheca Collegii Pariaiensis Soc. Jesu

Lu-

Omnium,
in
fine

etc. Incipit vila edila

dovici Magni asservatnr,
late,

quo nobis pro sua humaniJoan-

abbale.

ldem

repelilur.
a sancto

Ilunc vero Odonein

quantuin

libuit,

utenduin permisit R. P.

non alium esse putamus

Odone Cluniacensi

nes Harduintis, eumque ut pole aucioris
S'ipra

sctate, ut

abbate, qui apud Caesarodunum

Turonum educatus
sancli

diximus, scriplum diligenlissime de verbo ad
biblio-

ac diu conversalus, faciie adduci poluit ad scriben-

verbum coniulimus. Secundum hubuimus ex
llicca

D dam

yitam sancli

anlislitis,

jam tunc ad pedes

illustrissimi viri Boherii in

Divionensi senaiu

Maitini in ejus

basilica

sepulli,

quam ex

ejusdein

pr;esidis infulali. Ilunc

conlulit noster

s;uictum

codicem cum editis primum donmus Odo Clergerius Divione apud Benignum; sed poslea ipsummet codicem

Gregorii scriptis forle collegit priusquam fieret
naclius,

mo-

cum adhuc

esset basilicae Martinianai prae-

ccnlor et scholarum Magistcr.

eaef

VITA SANCTI GREGORII
EPISCOPI TilOfflSIS

PER ODONEM ABBATEM.
^Jrologug.
Oinnium quidem sanctorum jure memoria veneralur, sed eos priuium fideles honorificant, qui vel doclrinn, c^emplo cuteris clarius effulscre. Porro unum ex liis bealum Gregorium Turonicae sedis archiepiscopum fuisse, eumque hac gemina dote resplenduisse non parva documenla produnt. Cujus nimirum gesla vel parvel

tim necessario describunlur, ne fama tanti
ejus gloriam quod Christum, Cui placere
illius

viri

quandoque

dubietatis nebula fuscarelur. Et
in

quidem

satis esl

ad

qua-sivit,

conscium habet

excelso, sed tamen et hic nefas est
eril,

laudes tacere, qui lol sanciorum sttiduil laudcs propalare. Qoae scilicel relalio quanlula

nec ejns

quoniam plurimis quac opinione feruntur omissis, pauca quaedam quae ex libris altingimus. Quod si quis Judaico more signa requirens sanclum quemlibet signorum quanejus approbanlur litate nieiiiur, quid de beata Dei Geniirice, vel de prav.ursore Joanne censebit a ? Sanius itaque discernat
insignia ui sunt proferei,

qnod

iu

tremendo

die

multis

qui signa fecerunl reprobatis, hi qui opera justitioe sectali sunt ad

deueram

sjperni Judicis soli colligentur.
et
illa

Non

igitur praesulcm

noslrum a geslu miraculortim commendamus, quamvis
corde Chrisium imitatus fuerit demonstrare aggre-

non omnimodis deerunt.sed quod mitis
b
.

et humilis

diamur
I.

Gregorius Celtico Galliarum tractu

fuit

exortus,

A

rii

parentela profluxerat, hacc senatores, haec judices

Arvernicae regionis indigena, patre Florentio, matre

et

quidquid de ordine primariorum dixerim profere-

Arm-ntaria procreatus. Et
:aii

si

quid

divinae generosi-

bat. Id

sane de parentibus dictum
est,

sit,

ut quia

Domico-

terrena

conducil nohflitas, parentes ejus

cum
il-

nusin generatione justa
licial,

ad laudem Gr»'gorii prolitulo

rcbus

lncu|f'eii.'S,

lum quique nal dibus fulserunt

quod

ei

sua progenies
d
.

sanclitatis

luslres.
t

Se

I

quod

pluris est, muniis divinae servitu-

lumna videatur

Hnjus genus

et

palriam Forlunatus

s

quadam

peculiari dcvotione ita videbar.tur annexi,
liis

commemoratis

(lib.

vm,

car. 17),

ut quisquis ex

irruligiosus existeretjure degener

Forte (inquit) decusgeneris,Turonicensis apex
Al ibus Arvernis veniens rnons allior ipsis.

noiarelur, ad quod aslruendum

quiddam de propinc

quioribus inscramus. Itaque Georgius

quondam

se-

Ad matrem quoque

cjus

(lib. x,

rarm. 21),

nalor Leocadiam duxit uxorem

;haec de stirpe Veclii
in

Epagaii descenderat.quem Euscbius

quinlo Hislo-

riarum libro Lugduni passum, ac inter reliquos timc
tcinporis narral gloriosius agoniz.tlum. Quae Leoca-

Felix bis meriussibi Macchal.aea vel orbi, Ouae septem palinas ccelotrnnsmis t ab alvo : quo.jue prole potens recte Armentaria felix. Fetu clara tuoginiii circumdala fructu, Est t:bi Gregorius palma corona novus.
;

I

ii

dia peperit sanclum Gallum Arvernicac sedisepisco-

Iia
fi

nobili

stirpe nobilissima prol s emergens, ut

pum

alqueFlorentiuuibujns pueri gcnitorem.De boc
el tle

rosa quaedam suo stipite gratior, decus generositatis

auiem Florentio, sed

Armenlaria matre, de Petro

auctum

in

parenies refudit. Et quamvisjam mysterii
,

i|uoqne fratre ejus.nec non elde uxore Justinisorore

majestas in nominibus non quaeratur

tamen

hic, ut

ejus,ac duabus neptibusHeustena videlicet.etJustina
bealae

rebus asserlum est, Gregorius competenti praesagio

Hadegundis discipula,

libri

miraculorum

talia

nominatur. Sic e.nim Graecus vigilantem appellat, bic

referunl,per quae fides illorumet mcrita non exigui
inoinenii fuisse

denique non solum tertiam vigiliim, sed quod majus
esl
cl

dignoscantur. Haec autem Arvernis
fuit,

[Ed. Arvernia], quse puero genialisliumus
inenter olim c- pnt extulerat,
ita

vehe-

seoundam, quodque rarissime videas, observavit primam et quia jugum Domini a!> adolescenlia
:

ut senatoribus
:

v lnt

portavit,

sedebal [Al. sedebit] solus, ul

ait

Hiere-

urbs Tarpeia

[Ii.

Uoina] praepollercl

ab bis Grego-

mias, vel certe prope Marlinum.

Ul autem

aetalulaa

b

•Germ., centenl. Serg., censebitur. Sanut. Ed.etCor., tlemonsirumus. (jerm., denionstra-

remus.

e Sic recte Serg. ; ita enim dicebatnr Gregorfi avus, e> est Gregnrii lectio. F.diti, Cregorius. d Gcrm., quod sua... eo collumina a videtur.

1,7

SVNCTI GREGORII EPISCGPI TURONEXSIS VTTA.

MS
fumij in

robnr admisit, litlcrarum sludiis
bns e
iiiidein siudiis priuiilus

m mcipalur,

iu qut-

A pnmo

fumtis oib.ris [Germ. odor
ille

naribus

sub Gallo episcopo, suo

palris rellavil, proliuus oinnis
discessil. Si inagiium esl
rito luisse

tumor dolorquo

videlicet palruo, sensus illius leneritudo coaluit.

os

Zachariae Joannis

me-

ergo jam in discendis nolarum charactcribus agerelur, hunc divina disposilio virtutmn auII.

Cum

reseralum, nec modiciim ulique esi Flo-

rentium non seniel, sed bis per filium esse curatum.
Senseranl ex hoc iidein parentes quod dexlro pedi
polissime forei tnuixurus; nec ignorare poierant quin
illum divina disposilio dexterioribus officiis aplavisset.

spiciis iniliavit.sanctamque ejus infanliam

signorum

ostcnsione nobililavit.

Nam

paier ejus nimia valetu-

dine comprehensus lectulo decubabat, inlimis ossi-

bus ardor furere, podagricus
sccre, vapor aridus ora

bumor

foris
,

inlume-

Quem lamen non
assensum
in

continuo toionderunt, ipsius,
suscipiendo clericalu praeslostudiis instantius appllca-

perurgere ccepil

cum
:

qui-

ul reor,

dam puero
gi-li,.aii,

vir

per visioncm apparens diceret

Lc-

lantes, littcrarum
baltir.

lamen

libium Jesu Nave? cui Ule: Nihil, inquit,

aliud litierarum pra^ler nolas altendo,

qnarum nnnc
si sit

exercitio constriclus aflligor.

Nam

hic liber
fac

pe r

Adhuc itaque laicus, tam sensu quatn corpore adoleverat, cum subito vi nimia febrium ac slomachi
V.
piiuila

nilus ignoro. Ei

ille

:

Vade, inquil,

hastulam ex

comprehensus,

ccepit graviter aegrolare, lan-

ligno quse possit hoc recipere

nomen, sciiptumque
:

B

»"

per dies ingraveseere,

medieinalis

industria
visi-

ex alramento

sub palerni capitis lubro collocabis

nihil proficere.

Queni patruus Gallus Irequenler

qund si feceris, erit ei praesidium. Mane facto, matri qnod viderat indicavil: senseral nimirum sancti puer
ingenii

tabat, genitrix vero ul

mater eum lamenlis assidoa-

bat.

Sed cum jam de humano auxilio desperaretur,
adolescenli suggeslum est quod se ad diviIlli-

non suo, sed matris judicio, rem esse gerenilla

ccelilus

dam. Tunc
el pater
iius

jubet visionem implere. Factum est,

num

conferret. Rogat igitur ul ad sepilcrum S.

de momcnto convaluit. Quid sane rationabi-

dii, erat

enim juxla, portari deberel. Sed

ei

parum
post

qtiam

nomen Jesu

vel lignum

ad reparandam

profuit, quia causa dillerebalur qu;e per illud incom-

sospiiatem congruerel?
III.

modum

quaerebaiur.

Domi reportatus
ut

ita coepit

Parentes ejus, ut revera nobiles crant, et in

paululum tormentari,
Vexalio tandem
qui
fecit

pmarclur ad exitum urgeri.
intelligi,

Borgtindia diflusi latifundii possessorcs.Sanclus vero
Nicetius, vir tolius religionis, qui

causam
:

consolalur eos

Lngdunensi prae-

erat civitati,

cum

praedicli parenles

eum

vicinarent*,

puerum Gregorium sibi jubet acciri. Quem sanctug vir coram positum aliquantisper contemplalus, et
nescioquid divinum
ad
se, jacebat
in

Ad scpulcrum beati Illidii me semel adhuc deferte; lides mea est, quod et mihi sospilatem et vobis mox praeslabil keiitiani. Tune
se flebant, dicens

vero

illic

deportatus, voce qua poterat
si

orationem

eo commentatus, jussit hunc
:

C

fudii,

spondens quia

ab hoc conlagio liberaretur,

enim

in Icctulo, levari

ac velui b pa-

clericatus

habilum suscipere nec prorsus moraretur.
protinus discedere febrem, et a
illa

radisi

colonus concivem

sibi

fulurum piaesagiens,

Dixerat, et scnsit

ulnis astriclum cccpit confovere, cuni

quidcm, quod
contingeret.

naribus ejus copia sanguinis delluenle, sic omnis valetudo disparuit, ac
si

reticendum non
ut

est,

iia

collobiose totum coniexil,

legatus

quidam
:

re pro qu.i
ila

nec summis digitis puerum in nudo

venerat obtenla,

discedere festinaret

comam

iloc

sane castitatis exemplum

isdem

puer adulms

deposuit, et se divinis
pavit.

obsequiis ex loto manci-

amlitoribus suis frequenter ingerebat,ex hac perfecti
liominis cautela suadens eos colligere,
giles

quantum
e
.

fra-

VI.

Cum

vero sanclus Gallus ad emeritam bealas
vir

quique debeanl leporis attaclus vitare

Bene-

viue

coronam vocaretur,

Domini Avitus adole-

dixit ergo

remisit
IV.
leiine

puerum, eum.

el

imprecalus

illi

prospera suis

scenlem suscepit, qui cum ejus ingenium morumque
babitudinem explora\isset, magistrorum uiligeutiaiu
adhibuit, et quanta vel
ipsius

Bbnnio vero post miracttlum quod diximus exacto, jam memoratus Florentius recidivo
d

industria, vel

eorum

sedulitas velocitale poter..t, ad

arcem

sapientiac pro-

languore

caplalur

:

accendilur febris, iniumescunt

vexit. Haec in Yita pracfali Illidii reperies.

Porro au-

pedes, dolor pessimus pedes iniorquet; pcrendinata
pestis

D

tem

in discendis litterarum sludiis ea se discretione
:

hoinineui contriverat,

jacebat. Inler^a

puer vidil iierum

jam peue conclavalus in somno persoail

exercuit, ut ulraque nimietate careret

nec poeia-

nam

sese utrumne librum Tobiae cognilum Iiaberet

rum mos

naenias ex toto honerei, nec tamen, ul plerisque
est, iis

indecentius

haerens,

earum lenocinia
sulTecit,
ila

interrogantem.

Uespondit

:

Nequaquam. Qui
lu

:

menle

ancillaretur. Fecit

enim qnod

aciem
quas

Novcris hunc fuisse caccum, atque per lilium ex jecore piscis angelo comitante curaluni
sniililer, el salvabilur
relulil
: :

cordis velutiad

quamdam coiem

exacuit.et

igilur fac
ille

ab iEgypliis vasa aurea promutuans, et ad

eremum
in

genilor tuus. Ilaee

malri
:

qua [mss. quo] manna comederet demigrans,

per-

quae confcstim
<jii:e

pueros ad

amnem

direxil

scrutandis divinarum Scriplurarum polcnlatibus intravit.

piscis capitur,

ile

ejus extis jussa fueiant prunis

Quod

ipse de se loquens ostendit dicens

:

Non

imponuntur. Non
»

fefellil virtutis

eventus, ul enim

cgo Salurni fugam,
c

mm

Junonis iram, non Jovis stu-

Genn.,

ejus. Serg., ei vicinarentur.

bSerg., ad se nccedere jacebut enim in lcc!ulo t velui... prasagans.

d Alii

Ed., debeant tactus vitare. mss., redniio. &l. t redivivo dolore coptatuA.

fl'f

swvn
c<

rrecokh
ill

k PISCOPI

TUUONENSIS
:ul

\U
Sed ncc tuuc omnino cogi

pra
iiis

inmc.noro, elcrlir.i inuislri, qu.e

c s •cu-

A

ili.lcm laifgonr iinuluii.

adneciit usque

dum

dicercl: Haec omiiia

lanquam
evange-

poluit qnin
rci,
iil

propnsilam Martiui fi.luciam fcsiina-

oiio ni lura despieiens, ad
lica

divina

potius ei

nomiue

divinae majestalis dehoriatnrcs obiestaus,

revertar; non cnini vel vinciri cnpio nieis retibus
involvi. In

vel vivuin,vel ceite [At. forle]

defunctuni se ante
ut-

vel

quo se oslendii
prnesliluto

Iijcc

scisse

quidem,

ejus sepnlcruin evponerenl. Quid plura? pervenil

sed sauiori judicio respuisse.
VII.

cumquc,probaia
est.

fides speralae salutis
ille,

compos

elfccia

Tempore

diaconus onlinatus

esi.

Et non solum

sed et Armeniarius quidam

Ea (empesialeeralquidam vir Arvernicus.qui lignum de sacrosancio be ili Mai tini sepulcro deiulcrai, sed
etitn
cjiis
I

ex cjns clerici*, qui sensu pcnilus carueral, merito
ptsedictae fidei sanatus esi.

Agens itaque tam pro se
exsaliatus, vel
palriain rediit.
iler

i<4

i

i

reverenliam incauius negligercl, oinnis
graviier oegrolare coepit.

quain pro

il'o

gralias,

amore Marlini
a
I

familia

Cum

subinde

potiusmagis succensus,
IX. Aliquando vero

Unguor ingrarescerei, et ille causam percussionis ignorans minus se emendaret, vidit in somnio personam teri ibilem.cur secum ila agerctur perctinciantem. Qni

cum

de Burgundia ad Ar-

vcinem
luin

faceret,
in

magna

contra se lempestas exoriiur,

deosus aer

nubibus cogiiur, nehris ignibus coe-

cum

se nescire diceret

:

Lignum,

inquit,

micare, validisque lonitruorum coepit fragoribus

quod de

lectnlo

domni Mariini

tulisli,
;

negligenier

B

resonarc,

omnes

pallescere, iinminensqiie periculmn

bic relines, et ideo haec incurrisli

s;d vade nunc,

pavitarc. Sed Gregorius aniinrjequior, sanciorum reliquias (has

defer illml Gregorio diacono. Dignus jim, ut rcor,

enim indesinenlcr
niiiiacil

collo fercbal) de sinii

idcm Levita figurabatur,
preliosa

cui

domnus

isie

Marlinus

proirahit, et
qurjc

us coiislanler nubibus opponit

qnaeque sui gregis esset comrjnendahirus.
ajuid

proiiuus divisae, dextra

Ixvaque prcetereuntes,

Tunc temporis
beato
eis vel

Arvernum plerqite

in

bahitu

illaesum iicr gr.ndienlibiis prebuerunt.

At superbia,
juvenili

icligionis viri fulgebanl,

quos idem juvenisnunc cum
invisebat, quaieniis ab
vel ipsis

quae plerumque virluiibus

nuiriiur,
,

animo

Avito, nunc semotiin

protinus irrepsit; privatim gaudet
praesliium atrogat. Sed quid

suisque meriiis
stipcrbi.i!

exempla

pietatis

assumerei,

quod
in

tam vicinum
insederat
ila ut

forte deerat

mulua

cliariiate prceslaret.

Nimirum
in
iis

quam

cstaM

:

nam equus

cui

illico

lapsus,

iis Chiislum colebal, et veluli solis jubar loonlium refulgentem [Ed. refulgens], in

vertice

hunc ad lerram graviter elhit,
contustis

omni corporo

inlcrim

[Germ. concussus] vix assurgere posset
rtiinac intelligens, satis

dum

in seipso

videri

ritfti

poiest,

Cbrisium rcspive!

causamque
cerel

deinceps cavit, uo

ciebat.

Ad hoc animum

intendens,

ad

laudem

se van:e gloriae slimulis qualibct sub occasione deji:

Chrisli proferret quiclquid per eos, vel etiam per iHls

sed quotiens per
,

eum

aliquid

divina

virltis

qoi

jam

ca:lo pracesserant, operari dignabatur.

C
et

egisset

non
,

suis merilis ascriberet, sed virtuli re-

VIII.

Sane

inler
in

caeleros

in

quibus, ut diximus,

liquiarum

quas, ut diximus, perinde ferebat.

Quod

Christus velut

monlibus resplendebat, domnutn

factum
rexisse

si

decreveris, mirabilius est superbiam cordivisisse.

gloriosum
lut

Maninum

dcprebenderat, qui reliquos veet luculenlius ut pote

quam ntibem
in

quidam Olympus excedii,

X. Erat autem
quietis

oralionibus assuelus, pracsertim Mariaa Virginis
in villa
a
I-

atlieri vicinior

fulgoribus ipsa aslra

reverberat, in

horis. Solemnitas bealae

cujus ulique vencralione loius orbis mcrilo

jam olim

venerat, siquidem apud Arvernem
censi ejus reliquix continenlur.

Marcia-

conjurat,inhujus desiderio Gregoriusexardens inferbuit «. Ilunc semper in corde, hunc in ore gcrens,

Tunc

forte Gregorius

intererat, qui caeteris allo sopore

depressis, ad sc,

laudem ejus ubiquespargebat. Duin vero mentis (Sic) ad nimium in exercitio virtutum defigeret, caro ejus a
iropriis viribus lacessebat,
csi
ita

cretam orationem suo more processil

conspicatus-

quippe mos

est.

Hmc

que eminus videt oratorium ingenti claritate fulgere. Credit igitur aliquos devotorum jam se ad celebrandas vigilias praecessisse, visione tamen luminis atlonitus illo pertendit
,

quod Daniel postquam angelicae
a

visionis conlens-

platione levatus est,

carnis virtute delicicns per
Jlic

cuncta silenlio daia deprebendit.

mulios dies aegrotavit.
ciens, sed

itaque virtiitibus proliiniabescens,

Ad

aedilunm trans-misil, sed inierim oslium sponle
;

viribus

corporis

aliquando
:

reseralur

ille

a«l

angelicas excubias reverenter inillico

valctudinem

cum

febre et pustulis incuirerat

qua

gressus divinam visitalionem

aguovil

:

elaritas,

tandem
gaio,

ita

confeclus est, ut usu cibi potusque ne-

quam
XI.

a foris mirabatur, protinus discesMt

,

nihilque

omnem vilae hujus spem amiserit. Unum lamen supereratquod ejus fiducia Marlino innixa nullatenus
vaciliabat.

b pnluit. praeter virtutem glonosae Virginis videre

Anno cenlcsimo septuageMino secundo

post

Quinimmo

fervcntius flagrans, lanloejus-

transitum domni Martini, Sigiberto rege anno du<>-

dcni Martini desiderio succensus est, ut

cum mors pene
sui de-

decimo regnanlc,
conscnescens
plieiiae spirilus

be.ilns Eufronius, qui inter virtules

eaput

illi

emerseril, ad visei.dum tamen ejus septil-

lanta

graiia

donatus cst, ut

ci

pro-

crum
illa

iter arripere

non dubi averii, nec cum

inesse visus sil, appositus cst ad pa-

bortari pos?cm, ciim olmixe reslitcrit, qnia corpoiis
fehris feb. e vincebatur amoris.
vel

ires suos, lempiisque

advencrat,

ut Gregoritis

amore
vice

El quidem nctis

beaii Martini

dudmn

flagrans, et ad pasloralis officii

«luabus

tribus

mansionibus, itineris occasione

minislerium idoneus exiatens, cathedram
b

ejus

*

Ilic

desiuit Viia in codice

Cormancensi.

Scrg.,

NihUquc amplius

vidcre. A.I., pcr virlutcm.

:

,

n\
su.i

.

VITA.

422
Fundamen'a
igrt.nr reparans liaee prisca sacerdos Extulilegregius qaam nitucre prius.

regcndam suscipere debuissct.
couveniunt
sed

Cum

igiiur bea-

a

tus

Eufronius obiisset, Turonici de ejus successore
,

tractaturi
est cunctis

facili

discrimine suasum

Sed plures
c

alias, ut

diximus, sicut

in

ipsius

cbro-

Gregorium
a

iu electione praeferendtim. Per-

nicis reperitur, ut est ecclesia sanctaj
liensi
villa.

Cmcis

vel

Mar-

sonam

liuic loco

frequentissimam jam olim scie-

bant, pJuraque ejus gesta viro «ligna cognoverani. Tunc vero, cunclis in consona voce coeunlibus, cerneres Deo [Al. Domino] favente causam prosperari.

XIII. In

conslruendis vero spiritalibus

templis,

videlicet in cnstodia gregis,

quam

certatim sese im-

penderit, vel ex
ipsis

lioc

animadvertitur, quod nec nb

Nam
tentia

clericorum turraa [Ed. turba] nobilibus viris

quidem sanclis

viris
iis

siudium suae praedicationis
taceaiur,

conserta, plebsque rustica simul et urbana, pari sen-

continuit.

Nam

ul de

quorum

,

ut ait

clamanl Gregorium decernendum

,

eum

claris

Apostolus, peccata manifesta sunt, de quibus superfluo quidquid

meritis,

tum quoque

nobililaie pollentem, sapientia

diceremus esset, ad oslendendum quanperlectiores
sollicilus exsliterit
,

prsecipuum, generositate primum, principibus no-

topcre circa

duo

tum, ac pro sua probitate reverendum
olliciis

,

omnibusque

saltem eorum, quos ob sanctitalis insignia vix praeler

babilem. Legatio ad regem dirigitur,

cum

qui-

Gregorium
sanctus.

aliquis arguere praesumerel

,

ad.

medium

deni

Domino dispensante Gregorius coram reperilur. B De hac igitur causa conventus, quanla bumilitate se
,

deducantur. Haud longe enim postejus oidiiiaiioneni

Senoch abbas de
susceplum
,

cella sua egressus, ad

eum

excusare tentavit

quibus modis se subducere nisus

salutandum profectus
reverentia

est.
,

Quem

sanctus vir

magna
sensiiu

esl? Scd qua velle
lur.

Domini

b est, liuc caetera flectun-

mutuoque colloquio

Hunc rex

auctoritate cogit,

bunc Brunkhildis
discreta

exploratum
sit

peste [Ed. restu] superbiae
qua?. in

mox

persen-

regina perurget. Sed quoniam obedientam non recusat, tandem aliquando assensus
est.

humilitas

infeclum. Sed gratia,

discernendis spiri-

tibus

huic suppediiabat, illum ab

eadem superbia

Quem,

ut credo, ne qualibet occasione dilatus
:

penilus expurgavit. Nec di-simili virtute circa bealum

profugeret, statim Egid us Remensis archiepiscopus
ordinavit, ul Fortunalus poela scribens, ait
(tib. v,

quoque Leobanliim
spirilus ita
sinistris

exslitit sollicitus,

quem nequam

cogilationibus ag.tabat, ut pro

carm. 2)
Martino proprium mittit Julianus alumnum, Et tratri praebet quod sibi dulce fuit.

pter
se

quamdam verborum contumeliam de cella qua dudum recluserat migrare decrevisset. Sed nec
incurrere casum, qui Gregorium mernit

Quem

patris Egidii

Domino manusalmasacravit,
[Al. recreet],

iste poiuit

Ltpopulum regeret

quem Radogundis

habere sublevantem.

Nam cum

solito

ad Majus Mo-

[amet. Huic Sigiberlus ovansfavet, et Brunichildis honorat.

nasieriiim quasi sacra Marlini vesiig a deosculatunis

^

adiret, sollicitus pastor qualiter ovis

amore

Chrisli

Sedes ilaque Turonica octavo decimo die postquam
Eufroniuin amiscrat
sibus vero novo
,

vinculala se gereret ad ejus lugurium diverlit. Cui

Gregoriu n suscepit. Turonen-

mox
bilia

ille

secreta cordis qua?.

diabolus quasi raliona:

paslori

triumphanter exsilientibus

confinxcrat eidem reseravit
ingenio,

qui protinus, sa-

boc praedictus poeta panegyricum carmen procudii
(Ibid.):
.

gacissimo ut erat

diaboli

commenla decalliditaiem

prehendit, et non minimo dolore suspirans, incre-

Tlaudite felices populi, nova vola tenentes, Praesulis adventu spes gregis ecce venii. Uoc puer exertus celebret, lioc curva senectus,

pare

hominem

coepit

,

ac

diabolicam
;

verbis competenlibus denudavit
lwbros ad

domique reversus,
ei

Hoc commiiue bouum

praedicet

oumis homo.

propositum monachorum congruos

pia

El caelera quibus hunc a Turonensibus celebraium,
et

sollicitudine transmisit. Quibus releclis.

non solum

ad cathedrani legaliter ingre-;sum ostendil.

ab

ilia

quam
in

paliebatur incursione curatus est, sed

XM. Indeptusergo praesulatum
fuerit,
ut

,

qualis vel quanlus

eliam

sensus acumine mullum provectus. Nihil
in

compendiose dicatur,

et plures eeclesiac

ergo nunc magnificenlius quaeras, nihil
goriana
praestanlius
,

laude Gre-

quas noviter conslruxit, vel quarum sartalecta reslauravil, insinuanl, et libri in laudem sanctoruni vel

exspecles.

Si

auima corpore
in ea

melior est

salius esse

qnemqnam

suscilari

quamprimum demonsiranl. Matrem namque ecclesiam quam domnus Martinus conslruxeral, hic nimia veedili

in expositione

sanclarum Scriplurarum

nec mendax negare potesi. Vox aulem ejus quam imperiosa fuerit, vel ea qr.ae dicebat, quam aucloriosa vita subditis inculcaverit, diligens leclor in ipsius libris explorabit.

lustate confectam arcuato
histriatis
ravit.

schemate rcparavii, atque parietibus per ejusdem Martini gesta decotacuil
,

XIV.
corporis
sed

Verum,

ut

supra

retulimus,

incommodo

Quod metricanorus nostcr non
:

dicens

frequenter ob incuriam caruis fatigabalur,

inler caelera (lib. x, carm. 2)

eum

Martini auxiliis operando Gregorins sedem, Reddidii Ute novus quod fuit ille velus.

ciiio

quoliens corpusculum nimio virtutum cxerfatigatum languor inclementius pulsavissel, il!e
si;um

ad

Manmum

recurrens, coucilo

sanabatur.
ct

Et itcm (Ibid.)
• Ed., in

:

Hoc saepeiiumero
c

iiebal.

Quando autem

qualiler,

timlo

loco. Serg., prwferendum quippe quem munere dignum jam pridem coynoveranl. Tum
vellc

Serg., Martensi. Ed., in

villa, seu

vero, etc.

Arten.-ii. An Arloneusis domus Marciac.nsis? Ecclesiam S. Cnicis

a

Gcrm., Scd quia

Dd

Imc. Ed.,

Iiinc.

qutfi

Gregorioconditamlaudat Eoitiinalus lih. n,caiin.5, bodieque subsistit titulo parochiali iusignis.
,

,, ,


in descrlptione

SANCTI CRECORIl EPISCOPI TURO.NENSIS
mirarulorum
:

i*i

ila dirigiiur ",

ut merito

A

puit, " l ncr ca

I" *
1

Pm

apprehenderal ultra nec

arl

lectorem deleclel

si

quidem
sibi

ut diseretus el hninilis

modicnm

ustu'are posset.
qtta

corporea inedicimcma
qiianlo
otii illa

adhibchal primiiiis, sed
iiidigniiin sc

XVII. Causa fuerat
dciuerit,

Remense oppidum
pontifice

adire

humilius cxpelebat,

judkans
di-

cumque ab Egidio

hunianiius

medela per niiraculum dari dcbuisset, tanto

fui*set cxceptus,

ibidem noclu quicvit,in crastniiim

vina largilas bimc ad solani suae potentix medicinam

vtro illucescente Dominira ad ecclesinm epi-copo
collocuiuriis venit.

reservabal. Contigit aliquandn ut solila beati Martini
virlute ab ttnius temporis dolorc sanarctur, cui

Cum

ejus adveiituin in secretario
,

post

praestolaretur, nolebat eiiiin in ecclesia loqui

Sygo

paululum cogitatio prr insiiliatorem

subiit

injecta

referendarius
cessil
,

quondam
il

Sigiberti

regis ad

euin aclecit.

quod pulsus
sedari.

ille

venarum

sangiiinis possct minuiinne

quem

e osculalum

sedere juxla se

Dum

id

apud se volveret, amborum letnpoir-

Dum

aliquaulisper

secum sermocinareniur,

et ille

de

rum

venae prosiliunt, renovitus dolor ardentius
ille

ore Gregorii penderet, subilo auris ejus, quae piidcm
obstirduerat,
reserata est.

rumpit, sed

concilus ad

basilicam

properat

cum quodam
Ille
sit

erepilu [Germ. strepitu]

veniam

pritts

pro cogiiatione prccalur, drhinc palla

gralias coepit a^ere, ct quid ei per

«ancti septilcri capul atligit, et illico sanus abscessit.

Grcgorium pracsiiium

manifestare. Sed vir Dohumililatis,
:

XV. Multa,

faleor, in laudibus diversorum

gesscrat, sed quamvis

jam d«amore Martini veheuientius
dignum judicabat, donec
si

B mim

,

consuel.e non

immemor

hominera

ab hac aestimaiiotie snbducere nilens
cissime
lili ,

Noli, ait, dul

inferveret, ad ea lamcti quae de ejus miraculis scribrnd.i erant
,

milii aliquid

gratiae

referre, sed heato

sc nnllatenus

Martino per cujus reliquias,

licet indignus,

quas de-

bis et ter pcr

soporem admonitus,

tncerel

mmen
,

fero, tibi audilus esl rcddiius ct surditas depulsa.

fncurrere minaretur. Denique oratorltim saucti Sie-

XVIII. Virtus

namque

charitatis in illo pracemine-

phani quod

in

suburbio esl jusserat prolongari

et

bat adeo ut ipsis inimicis affeclum dilectiouis impen-

Bltare ut erat inlegrum in antea
nihil

promoveri, sed qnia

derel, ul sequenti

de pignoribus ibidem reperit,
martyris

unum ex

abbati-

bus, ul ejusdem

reliquias exhiberct,

ad

palebil exemplo. Quodam enim tempore factum est, utad venerabiiem matrem suam in Burgundiam properaret. In sylvis vero abiegnis,

episcopium, clavem tamen oblilus direxit, qui cap-

quie

tr.ins

Verberuit

li

fluvium

sitae

sunt,

latrones
ir-

sam obseralam reperiens quid faceret dubitahat
ad episcopum pro clave rediret,

:

si

inciirril, qui tanlo

impetu super comitatum ejus

morosum

eral; si

ruere

nisi

sunl, ul non

capsam exhibuis^ei, ob multnrum pignora sanclorum qu.e ibi conlinebantiir, molestum ei esse sc cb.it.

occidcre velle
terreri

modo eos exspoliare, sed et pularenlur. Qunrum assultu Gregorius
praesidio

uon potuit, qui

Marliui circumsepita sibi

Cum

igilur

apud se haesisset, ut divina golia coo- C
se

tus inccdcbat; cujus

mox

auxilium flagitans

pcralricein
{icnlibus

Gregorio

testarelur,

capsam

exsigralias

adesse expertus est, ul latrones velocius
seranl fugam
pietale
c
,

quam emer-

rcpagulis aspicil reseralam.

Tunc

inirent.
iu

At Gregorius usus cnnsuela
turbalas, fugientes

agcus, reliquias uon sine admiratione ;nuliorum Gregorio delulii, qui revcrsus capsam
ul reliquerat ob-

nec

periurbatione

revocal, ad cibum et potum

inimiros iuvilat. Sed
invilos
,

seralam invenil.

crederes eos fuslibus agi

,

et

equos contra

XVI. Mulla quidrm Grcgorius, quae insequi longum esset, in salule languenlium operabatur, quae

possibilitatem calcaribus urgeri

ut nec

revocantem

audire possent.

lla

Gregorius superuis auribus os-

tamen sub obteutu sanclortim
inde
ferebat, a suis

,

quorum

reliquias perniteb.Hur.

tcnsus csl vicinus, et operibns cbaritatis inlcntus.

meriiis

excludere

XIX. Fides
torquebatur
taiis

et

devolio populi valde per Gregorium

Cutn qtiidcni baec tanto verius per ipsum fiebanl,
qnanio ipse liumilius
aliis

succrescebat; at malignus hosiis non modico dolore
:

Iribuebat

,

ut
<

est illud.

unde factum

esl

,

ut

vim suac maliguili-

Cum
beati

aliqua do per viam graderetur et
rcliquiis bcatae Mariae
,

rucem aua via
cti-

ferrc non suslinens, vel pastoris, vcl gregis

ream cum

semper

virginis, vel

duciam apertis voclbus demeninre conarelur. Ip>a

Martini collo gestaret
s

haud procul

jiisdam patiprr

hospilinliim

incendio conspicil conin

D

ntmque

Nalalis

Domiui die cnm Gregorius
basilica, sicut

pnntili-

calc d lesium

in principali

mos

est,

cremari. Eral autem, ui est
foliis

usibus pauperum

solemniier celebrare procederet, quidam e\ energu-

alque surculorum cremiis, ignium videlicet fo-

menis atrocior
sequentihus

caeteris coepit

niinium dcbaccliari, et

iiicniis, coniecluin. Hac illacque miscr
lilieris

cum uxore
,

et

vel obvianlibus turbis, quae
:

Gregorium
aditis, quia

cursitare et strepere,

aquam advehcre,

sed

sepserant, se obvium ingerens
lini limina pelilis,

Frustra, inquil, Mar-

nequicquam. Jam flammx
rant mitigari.
tra

praevaluerant

nec pole-

incassum

ejtis

aedem
:

Tunc vero Gregorius accurril, et conflammaium gl ibos crucem elevavit, moxque in
ita

vos proDter multa crimina dereliquil

e.ce vos abalia

horrens Roma2 BirabHta

facit.
,

Ilacc el

plura

aspcclu sauctarum reliquiarum
"

totus ignis obslu-

cunclis, ut erant constipati
c

populis verba diaholua

Serg., II oc scepe ficbal quando aut w /ualitcr in diiaeiione miraculorum ita digrritur, ut , elf. h Papyrius Masso legil Arariut; sed noslra lectio ntelior ex ipso Gregorio, qui huuc fluviuui B^rbenm
aupellal.

c Ms-. 2, uju consuetK pietatis. principalem festum.... solemnizare procedcret. Germ., Gregorius in principali basiiica, sicui moris ibl solcmnizure proccderet.

d St-rg.,

,

125
iusibilabat
,

VI

TA

i*G
propnae salutis causa longius procedebat. Aliigilur

ad

quam vocem non solum rustkorum

A

vel

conla extnrbanlur, sed et clerus, quin et ipse Gregorius pavore concuiilur. lngredientes autem cmn fletu mogno basilicam , omnes pavimento proster-

quando
adivit,

sepulcrum beati

Hilarii supplicaturus

cum ad visendam quoque sanctam Radegundem reginam diverlil. Factum est aulem cum hi duo,
tanqnam
guttatim
ficis

nunlur, orantes ul sancli
tur.

viri

praesentiam mereten-

incolae paradisi

,

socum de

coelestibus con-

Quidam vero, cui anie tres cum uno pede contraxerant ante sanctum allare cum reliquis prostralus beati Martini auxilium precabalur, qui subilo nimia febre circumdatus lanquam
,

annos ambae manus

fabulirentiir,
illic

oleum quod ante pignora sanctae crucis defluere solebat, sic in adventu pontiut infra unius horae spatium
ullra

auclum est,

unum

sexlarium exundaret. Porro

cum

haec beala

in equuleo torquebalur exlensus. Inter haec sancta solemnia gerebanlur, cumque sanclus poniilex fle-

regina ad

Regem

esset accersenda coelorum, vir Do:

mini Gregorius de ejus transilu nuntium accepil

tibus insistens beali Martini praestolarelur

adventum,

cumque

illa

jam eo accurrenle migrasset, sancta ejus
locavit.

divino mysterio palla jam ex more cooperto, languidus ad plenum restituilur sanitati. Quare Gregorius

niembra sepullurse

Quo quidem tempore

al-

tare solemniter benedixit, operculum

lamen episcopo,
fiuvium juxta

adniodum gavisus omnipotenti Deo oculisque lacrymarum imbre suffusis,

graiias
in

agii

qui tunc forte doerat, reservavit.

hac ad po-

B

XXIII. Causa fuerat qua
Illaviense castrum
Ilnvius ita

Garumnam

pulum voce prorupii
tres,

:

Tinior a cordibus vesiris, frain-

transmeare debuerit, sed idem

habitat, nec

abscedat, quia nobiscum beatus confessor omnino credite diabolo, qui ab initio
et in veritate

tunc iniiimuerat, ul inluenlibus non par-

niendax est

non

steiil.

Cum
,

haec et alia

vum horrorem incuteret. Non longe aulum sauclus Romanus presbyter reqniescil, quem noster, ul vita
ejns perhibet, Martinus lumulavit.

omnium lumultoque alacriores quam ctus laxantur in gaudium venerani ad sua ier Maninum atque Gregorium reverba consolatoria astantibus inferret
,

Cum

igiiur liinc

procella

ventorum,

illinc

montes undarum, ingens
Roinani subinde

periculum navigaturo minarentur, oculos ad coelum
erigens, et ad ecclesiam
praedicti

dicrunl.

XX.

Quia vero Natalis Domini meniionem fecimus,
in

respiciens, adeo

omne

pclagus

mox

complanavit, ut
periculo ve-

quid aliquando

bac die
in

ponlilici

noslro contigerit

compressis fragoribus,
herelur.

ripae alleri sine

memoremus. Nam
[Al. natalis]

sacrosancta hujus solemnitatis

nocte pridianis vigiTis fatigalus,
,

cum

XXIV. Sexdeciin annos
rat
,

hic in episcopatu exegeille

paululum se cubito collocaret
concitus venii, dicens
llle
:

vir

quidam ad eum

cum

aequivocus ejus

magnus Gregorius

in

Surge, reverlere ad ecclesiam.

sede apostolica suhrogaiur. Siquidem opinata res esl

expergefaclus, signum crucis sibimel imponens,
ille,

C

quod dudum
ctus.

alier alteri peculiari sit amicitia devin,

ilerum obdormivil. Nec deslilit vir

quin homise
vir

Nec immerito

cum hunc Fortunalus Grcgorio
ille

nem secundo moneret

:

sed

cum exdtus gravem

comparel Nazianzeno, tanquam

datus

sit

Orienti,

adhuc sentiret, rursus obdormivit. Tum vero ille leilio veniens, maxillae ejus alapam impressit,
cens
:

Romensis autem Meridiei

,

ast bic noster Occidenti.

di-

Cum
set a ,
pit,

igitur iste

sacra Apostolorum limina evpetisreverentia sanctus

KSn lu reliquos

ad vigilias admonere debes, et

magna cum

eum papa exce-

tandiu sopore deprimeris?

Qua Gregorius voce

per-

quem ad

beati Petri

Confessionem inlroducens,

culsus pemici velocitale ad ecclesiam est regressus.

e latere [Ed. ad altare] conslitit, praestolans quoad
surgerel. Interim

Adeo supernis
salutis.

oculis

gratus exsiilit, ut nec

humasit

auiem,

ut erat iugenio

profundis-

niiate cogenle negligentiam paii

permissus

suae

simus, secretam Dei dispensationem admirans, considerabat in hujusmodi iiomiiiem, erat enim statura

XXI. Visum
caret.

est hor. inserere lectioni qualiier

eum

hrevis, tantam gritiam crelitus profluxisse.

Quod

ille

Deus arguere voluerit, ne vel alioruui

leviiate pec-

mov

divinilus persemiens

,

et ab oratione surgens,

Nam cum
ita

liunc a desperato languore

bealus

placidoque ul eral vultu ad papam respiciens. Dominus, inquit, fecil nos, et non ipsi nos
;

Martinus

sanaret, ut ad
in

ecclesiam

in

craslino

idem

in parvis

proper&ret, ne se
uni presbyteroi

solemniis missarum fa igaret,

D

(

|iii

et in

magnis.

Cumque

id suae cogitalioni

sanclus

um

baec celebrare praecepil.
rtislice

Sed cum
festina]

papa rosponderi cognosceret, ipsa sua deprehensione
gavisus, g aiiam

presbyter

nescio quid

festiva

[Al.

quam haclenus

in

Gregorio miraba-

verba dcpromeret, nonnulli de circuinstantibus
irridere

eum
vidit

coeperunt

,

dicentes nielius

fuisse

lacere,

qnain sic inculle

loi|ui.
,

Nocte autem insecula

tnr, in magna veneratione deinceps habere ccepit, sedemque Turonicam ita nobililavit ut auream ei ca • thednm donaret, quac apud praefatam sedem [Ed.

virum dicentem

sibi

de mysteriis Dei nequa.|iiam

urbem]

in

poslerum servaretur.
vero beatus Martinus hunc
ei

di^pulandum. Satis deliinc apud euin conslilit ue
.«tultos ei

XXV. Jam
lis

alumnum

faciles

ante se permiueret de beaiis so-

siium usquequaijue magnificans,

se

prnpilmm mul-

lemniis obtrectare.

modis demon^-lraverat, sed ut operibus ejus se

XXII. S;epius antem vir Domini, sicut verus el
grcgis el suimet consullor, vel subdilorum
a

quoque cooperatorem ostenderet, aliquando praesentiam

utilitatc,

suam

,

licet invisibilem,

suo

qu<> videri solet

lloc iter

anno 59i a Gregorio susceptuin
atinos tres iraccedentcs, quibus

fuisse

gorius

Magnus jam

erat pontifex, in Galliis exegii

ex

videlur.

Nam

Gre-

Vttis Pat., etc.

,

;

W
BoKn.lore, manifestarc cx

CUECOMI EPISCOPI TUHONENSIS VITA. dignatus esi. Nam oratorium A qua. illum ita privato
apud Turoncm
_.__
_l

12*
affectu dUigunt, ui etiaiu in n l, nH !i nA niMinm jam relrinimium >-..,. «In.

proinptuario pr;i.dccessoris sui

noslro lcmpore, quar.do cbariias
gescil, inulios

<_.__._J___

lonsecraturus, reliquias sancti Saturnini marlyris ac

dmnni Marlinl

a basilica

susceptas

cum

ingenti ve-

neratiPne deferebal. Erat enim sacer.iotum et levitarum in albis vcsiihus non minimns chorus, et ci.ium

lam gente quain lingui ignoios ad ejits sanclissimum tumulum confluere videamus, ut meCujiis vulium desirito de eodcm Manino dicatur
:

dcrat universa lerra.
qui vicini
gtiunl
:

Quprum

Ulique siuJia noslram,

honoratorum ordo pra.clarus

,

sed et populi secundi

sumus,
ita

inertiaiu jure veliemeuler redar-

[Germ. saecularis] ordinis magnns conventus, radi-nililius soleinniter cereis, crucibus in altum sublaiis.

non tainen sine divino modetamine constat,

quod ejus amor

Cum

ila

venirelur ad ostiuni, tcrribilis fulgor cellu-

oinnium corda peuetravil, ut ejus inemoria velul allerius Josiie lam tlulcis sil omnibus; et quod per
ubi

l.im subito

perfundens omniiim oculos nknio splen-

,lorcpersliinxi.,quidiuliusdura..shacillacqucsicut
fulgur discurrebat,
jaoeliatii.

omnes fines terr_e iia spaiiavit, ut Cbristus babet nomen, Marlinus bonorem hanon solum sanctine nrbs Turonica obscu-

omnes

ni.nio pavore perculsi solo
tant_e virlulis conscius
:

bcal. D.tus est eis el Crcgorius vir
tate, sed et doclrina clarus,

Al Gregorius, ul

,

conslanler eos exhorians

Nolilc, inquil,

timere

rior videretur si sciiptorum officip caruisset; quin-

rcmemorau.ini qu diier globus ignis de capite beati
Martini egresstis, coelutn visus est conscen.lisse, et

B

etiam sicul[Ed. potius]urb. Romulea posl aposloios
illusiralur in altero

Gregorio,

ita

el

Turontca post

ob

id

nos cuui bis sanclis reliquiis ipsuin credile
magnificavciuut
:

visitasse. Tui.c univtrsi

Deum

,

et

senior

cum

clericis dicebat

Benedictus qui venit iu
el illuxit nobis.

Martinum decoretur in isto. Quem ap»"" D,> ""'» vel a P ud b,>at,,in Martiuum advocatum quemdam aique sequeslrem habere cmlidamus, eividelicet nos vel

nomine Domini, Deus Dominus

q»e nostras necessitates ad expediendu.n committanms. Vcrum ille non erit imn.emor vel su_e, vel
:

XXVI.
noii

1'auca

lt:cc

de nostro pr;rsule dicta sint

Martini niisericordiae

,

quam

nobis

lanlppere

insi-

enim eum n.iraculorum, qti* eliam reprobis dari

nuarc curavit; quippe qui ad lianc iusiuuandam ejus
miracula digessit, ut quique fuiuri atidiemes quanla
et qualia visibiliier opcretur,

solent, copia

commendauius, sed nec
illud

lianc quidctn

gratiam

illi

defuisse demonsireini.s. Csetertim ad ejus

qtiam d speiatos lan-

gloriam co.nmendandam
buinili

nobis sufliciat, quod
et

guorcs sanet, de pottilia ejus nullalenus dubitcnt
et si

corde Christum seculus esl,

quod non spe-

pro dispcnsatione lemporuin contigerit corporea
illutn in

ravii iu

pecunie ihesatuis. Hoc
:

a

ulique est mirabi-

miracula cessare, semper tatnen credamus
noslris

lia leeisse

quod
est

ut partim

supcrius monslratur, a

animabus

su_c virtutis

mediciuam operari.
seinpcr illum pro

peccatoruin

laqueo cusloditus.

Super

oinne.n
el

Q

Gregorius igilur Martini miserico.di_e conscius, semper
illi

quippe gloriam

esi a pcccatis

protectio.

Vigesimo

de grege suo suggerat b

,

primo
nario

igilur episropatus sui

anno, tanquam sepleli<le

slatu sancti loci sui ac pro totius rcgni salute inlerpellel.

annorum numcro

tcr in

sanctre Trinitatis

Nec pr_etereundum quomodo consuetam
in

sibi

complelo, apposiiusest ad paires suos, non tamdie-

humililaiem eiiam

ipsa sepultura sua servaverit.

rum, quia ferme tricennalis ordinatus
feclione plcnus. Qui

est,

quam

per-

Nam

in lali

loco se sepeliri fecii,ubi
;

sempcromnium
baberi posset,

lamen non usquequaquc videlur

pedibus concutcarelur
ret, ne

et

ipsa loci neccssitas coge«

clausus in Utmulo, cui restat ut vel lingua vivat in

uuquam

in aliqua reyereutia
talia

inundo.

(_t

quia, sicut credimus, bealo Martino in
illi

sed grex beali Marlini

non ferens, amictim Dor

cuelo esl sociatus, sancto eliam corpore est

in se-

mini sui de loco levavit, el ediio pulcliro mausoleo ad l_evam sancli sepulcri digna reverenlia collocavil
.

pulcro viciuus. Porro Turonicenses, ne divinis

mu,

neribus videanlur ingrali

,

semper necesse

est

ul

Obiit atilom decimoquinto kalendas Deceinb.is, videlicet infra

relractenl quantopere sint a

Deo

suffulti.

Dalus

nam-

Mariinianam bebdomadam, ut solemnitateiii

que

esl eis

paTonus non qualiscumque, sed Martinus,

de cnjus laude quid primum vel speciale dicatur,

cum,

ul scriplum est, ejus

quam hic jam a_grotans cclebrare coeperal, Ma tino junctus in coelo consummaret pr_cstanle minima aliorum maximis p Domino Jcsu Chr.sto qui cum Palre et Spirilu sanMartini,
, ,

majora esse manifesiura
tii

sit,
ila

lamen quanli habendtis
dicam, mundi nationes,

cio vivit et regnat Deus, per
loru.n.

oumia

scecula

saecu-

lesiantur uuivers_c, ut

Amen.

Explicit vita sancii Gregorii archiepiscopi Turouensis.

• Qua. scquiintur nsqtie ad finem paucis verbis , coniracia suiit in codice Cerm. b Ed., semper ille de greie tuo succrescat. « De sepulcro cl reliquiis beaii Grcgorii diximus

in noiis fusioribus col. 1301. Festum ejus in vetaslio.ibus Kalendariis et Martyrologiis lioc ip^o dic

mcmoralur. Obiit anno 595.

130

DE

S.

GREGORIO EPISCOPu TURONENSl TESTiMONIA.
S.

130

STEMMA GENTiLlTIUM
Leocadia ex Epa-

GUEGOItll TURONENSIS.
|

S. Grogorius ep. Lingoiieiisis.

Armeiit. ria.

|

Florentinus senalor.
Filia.

|

Artemia.

Georgitis scnalor.

|

|

slirpe V.

Filitis legi-

j

|

ga"''I

liuuis.

|

S. Niceiius ep. Lugd.

S. Gallus cp. Arvern.

|

Florentius Senaior.

Arnienlaria.

Gregoiins episc. Tur. Petrus Diaconus.

Uxor

Juslini.

TESTIMONIA VIRORUM ILLUSTRIUM
DE SANCTO GREGORIO EPISCOPO TURONENSI
Venanlius Fortunatus in epislola opnribus suis prwfixa, tjuos S. Gregorio Turonensi episcopo nuncupnvit,

A

Pautus Warnrfridi
capite
sensi.
1
,

libro

111

ubi de

saticlo

de Geslis Langobardorum , Hospitio recluso Nemau-

sancto et dote meritorum sacris altarihus adscito pariter el educlo, Gregorio papae, Forliinatus.
Actiiiiininn

Domno

Per Iiuhc Doniiniis m.ignas virtutes operari dignatus e>t
viri

suorum luculenta,

elc...

Unde,

vir

apo-

stolice prsedicande

papa Gregori, quia viritim

flagitas

quae scriptae habenttir in libris venerabilis , Gregorii Turonensis ei iscopi.

quaedam ex opusculis im, eiitiae meae tibi iraiisferentla proferrem,nugarum mearum admiror le amore seduci, eic... Sed quoniam etc. Eum passim luudat
ul
,

Atjobardtts arcliiepiseopus Lugdunensis in libro de Judaicis supersliliontbus, cap. i.

\n

carminibus

;

aliquot seligere su/Jiciat

Ex

libro v,

carm.

7.

Sanclus Gregorius Lingonicae Ecclesiae episcopns qnantaesanctitatis et verid.lis Itierit, Vita ejus scripla (inlcr Vilas Patrum Gregorii Turonensis, capile 7) et
linis vitas,

Culmen honoratum, decus almum, lunen opimum

atque honor
in

ei

ab Ecclesia delatus usque

Ampledende

Pa*tor apostolicae sedis amore rhihi seinper sac< r arce Gregori, etc.
placens.

Iiodie lestes sunt.

Florus Lugdunensis
ii

Martyrologio, die 4 Novembris.

Jbid., carm. 15.

Florens

in siudiis, el

Semper agens

aniniae

sacra in b>ge fidelis, dona fulura luae.

Lib. vui, carm. 16.

Nonas. Biluricas depositio smcti Lusoris pueri, qui lilius cujusdain senatoris, etc, scripltim in libn» Miraculorum Gregorii Turonensis episcopi. Ado et cwteri etiam Marlyrologiurutn sc iptores ejusdem Gre-

B
C.regori,
elc.

gorii verba adhibucrunl.

Alme, heate paler, lumen generalc
Jtire

sacerdotum culminis arce caput,
Jbid.

Ex

ecclesiai

carm. 17.

kalendario Sacramentarii S. Galiani catludralis Turonensis annorum 800, et altero Majoris Monasterii ab amiis circ. IJ00 scripto.

Arvernis veniens felieiler arvis, Qui iuluslrans populos spargeris ore pharus. Alpibus ex illis properans mens aliior ipsis.
Ibid.,

Lumcn ab

dem

xv Kal. Decembris sancli Gregorii Turonensis. Eodie laudalur in variis Murlyrologiis antiquis, potissimum Turonensium Ecclesiarum sicut el in Rotna,

excarm. 23.

no, in Gallicano, elc.

DulciSjChare, decens, facunde, benigne Gregori, Atqne pater palriae, hinc sacer, inde chare. Muneribus, merilis, animis et moribus aequis, Omnibus olficiis unde colaris habeus.

Ex

veteri Legendario Ecclesim Cabillonensis, de sanctis Silvestro et Agricola episcopis ac Desiderato presly-

tero,

apud Perardum
licet

el

Bolland., 17 Mart.

De quibus

compendiose,

splendide

lamen

Ex

libro ix,

carm.

1.

f.orde jocundo, calamo venuslo Litteias mittis, cupiente volo,

niagnificus vir Gregorius Turonensis episcopus in libris Miraculorum ila scribit : Beatissimus vero Sil-

vester, elc, ex libro de Gloria Confess., capp. 85, 86.
llericus

Blauda cpnscribehs seriae salutis Chare Gregori.

monachus

libro i De Mircculis sancli Antissiodorensis episcopi, cap. 29.

Germani

Baudonivia sanclimonialis in Vita sanclce Iladcgundis regtnw num. 27.
,

C nosns

Ambulavit nuntius ad virum apostolicum domnum Gregorium Turonicae civitalis episeopum, et advenit. ^cd quanlum prapsens vidit oculis, antequam eam sepelirel.de ejus virtutibus, in Lbro Miraculorum qucm composuit, inseruii. Gum autem venil ad locum ubi sanclum corpus jacebat, quod ipse postea cumsacrameuto lacrymans dicebat , quod in specie hominis angelicum vultum viderat iacies illius velul ro>a et lilium fulgebal, ila tremefaclus est ac metu concussus, laoquam si ante priesenliam beatae Gcniincis
;

Gregoiius Turonorum antistes, niiraculorum cuindagitor ac studiosissimus editor, nonnulla ab hiijus et per hujus beatissimi Palris niemoriar.i patrata commemorat, quae suis quara noslris verbs intimanda maluimus, ne rei absque pretio operae perniulatae quiddani (idei detr :i!tamus.Gerinanus,eic., ut Label Gregorius in libro de Gloria Confess., cap. ii.

Ex

vita secundit sancti

Spicilcgii

Malardi stvculo ix scripta tomo vni.

rius bisloricus

Per idem tempus inter Gallicanos praesu!es Grcg» sermone et aclu Turonis hal>el>aii'.r

Domiiii astaret devotus vir Deo plenus.

insignis, clc... Hic noslra iniermiiienles, auid Gre> gorius hisloricus de -hujus sanctissimi poniilicis vii-

151
tulc
iinis
r<
:

DE S GREGORIO EPISCOPO TURONENSl
fcrat luiic

r,a

Mcdardus

,

opuseulo inneciVncliim r:ilinn dtixiinquicns, gloriosus confessor, eic.
ca\>.

Idem

in libello

yolismensis,

de virtutibus S. Enarchii abbaits Enex ms. cod. S. Cypriani Piciav. et

De Gloria

Conf.,

95.

Labbeo.

Ex

Testamento Ecchardi comiiz fnndatorin m»n<itterii
taiculo ix,

Patriciacensis (Perttj)
llist.

apud Perardum

Burgund.,

p.

"2(i.

Donate Enscliise archiepiscopo lapcte uno nteliore, Gesta Langob.iidortim liliro uno et Chioiiica quiin Gregorius Tuionensis facit libro duo. (Sic.)
,

Gregorius Turonicre civitiiis episcopus, dum deseribendis sanciorum virluiibus ab aliis praelerini-sis inter caiteros et liujui pasiriploribus operam dal Ironi noslri ineuiinit dicens Obiil Kparchius Engoli>meosis reclusus, etc, ex Gregorii Hisloria, lib. vi,
,
:

cap. 8.

Ex

sancto

Odone

in

sermone quod beatus Marlinus p

ir

dicilur aposlolis.

Ex Vita Caroli Magni. Chesn., tomo II, pag. 68. Quo lempore (ChiMeherli) clanieruiil s.inciusCn gornis papa primus, el Gregorius episcopus Tu
neosis, etc

dissimililer Gregorio Tnronensi ejus (sancii Martini) reliquias in novain basilicam inferenti app:iruit, etc, quat ex capp. iO, 59 et 104 libri de Gloria

Non

Ex

Vila metrica S. Melanii episcopi Redoncnsis,

ex cod.

tns.

Confessorum accepit. Ejus verba ilem passim laudat.
Lctaldus monacbus in prologo in Vitaiu S. Juliani ep scopi Ceuomanens s.

Nempc Redoncusis Melanius, ul Tumneusiv Ure^oiius s"nbil, i|ui lalia plurima scribii,

B

Innuiueris sieuis perfecto pr.tsule digui*. Euituit iiiuiiJo, eic.

De temporequo magnus
gorii

ille

floruerit ex libro

Gre-

Laudat cap. b§ de Gloria conf.
Glaber Rodulfus in Vita sancii Guillelmi abbaii»
Divionensis.

per conjecliiram sumpsi, qui in lli-toriaruin suarum libro i, sub Decio et Graio consnlibus a Xisto, elc..., cum beatus Dionysiusa sancio Gregorio ex eorum numero fuisse dicatur, etc.

Turonensis

Frodoardus
Gregorius

lib.

u

Hittorioi

Rememis,

capite 2.
lioc

in

Ilistoria

genlis

Francoruui de

praesule (yEgidio) narral, etc.
Lib. iv ejusdem Hisloriw, cap. 59.

Erat e im, ut healus muliorum sanciorum descriniiraculoruni Gregorius Turoiinruni pontifex refert, praegrainlis arca,elc, ex cap. 51 de Glona Mart., pro cujus iiicredulttale narrat idem sauctus alleniin sancii nominis Gregorium Lingoniensetn epi» scopum , acrius quoudam fuisse increpalum.
ptor

eliam nonnullis beati Patris hiijis (S. Martini) urbs nostra ferlur insignila miracul.s ex quibus in suis Mirae:i quae sanclus Gregorius Turonensis ciilorum lihris enarrat hic indere placuit, eic. ldem auctor passim laudat eadem et alia Gregorii opera.
Aliis
;

Anonymus

auctor,

qui

tceculo xi
tcripsit
,

Acta Rolhomagen-

tium archiepiscoporum
Mabitlon.

tomo II Anulect.
ccepil, cui

Kex concilium episcopos suos convorare
vir

Aimoinut

lib.

m

Hitlorice

Francorum, cap.A\.
,

Quod cum Gregorio Turonensi qui tunc c;i>leros episcopos sanctitate praeibat, eic. Ibidem , cap. 6' Pro his itaque causis calumnias sanclo aniistiii inferehai Gregorio. EumJem passim beatum Gregorium
appellal.
II

^

magnie aucioritatis el probiiatis Gregoriusarchiepiscopus Turnnensis interfuit. Ilic vcro nec callidjD macliinatioui, qua episcopus (Pra:lexialus) d.ceptus est, nec injiisie destituiioni assensum pramuit... Iia ul sicut beatus Gregorius Turonen>is iu scriptis suis
in loco pontilicali uhi , nocte sancta Pasch*, siare cousueverai gladiiseum percutereiil, et ila iulciTicerenl.

uairat

ugo archidiaconus Turomnsis in Dialogo ad Fulberlum, Ex tomo I Analect. Mabillon. Martinus hahet virtutum

Ex

Vtta melrica
ii,

s.

S Cassiani episc. Eduensts, ex cod. S. Germani a Pratis.
(

prcies... Ilabet
(|iii

iinra

suarum egregios interGregorium Turonensein episcopum, de Mariino posl obilum narrat miracula.

hiola cassavit, po u um baptismaie sanxit, Hdec quoque Gie^onus Turouoruiii dux luculenlus.

Ex

Chronico S. Benigni Divionensis. Spicilegii tomo I.

Fulbertus episcopus Carnolensis epistcla 97, ad Roberlum Francorum regem.

qux

etl

Sacra veslra monitus sum inquirere feslinautcr et srribere vobis, si qua hisioria sanguinem pluisse referat, et si faciuiu fuit quid factum porlenderit. Livinm , Valerium , Orosium el plures alios liojus rei relatores fnveni , de quibus ad prresens solum Gregorium Turonensem episcoptim kutem es>e produclura sufficial, propter auctoriiatem religionis su.e. Ait ergo Gregorius idem in sexlo libro Historiarum, cap. 14. Anno sexlo, elc >.

Invenlum estaKjiic iranslattim corpus almilici marBenigni a beato Gregoiio Lingonice urbis episcopo, divina revelante providemia, ut refert Gregoqui fuil antistcs Turonorius iu libro Miraculorum rum... 1'raifatus Gregorius Turonorum in libro de
lyris
,

n u

illustribus vitis hujus lldarii qms el ijualiler fuerit, ineiniuit, eic... Successil Tranquillus, qui quantae sanctilatis fuerit , crebr.e sanitates inlirmis ex ejus iuniiilo prsestilx testanlur, ut refert GregoriusTuronensis in se ipso experlus. " " . _ . Baldertcus eptscopus ISovt omensis et Tornacensit in Chronico Cameracensi et Allrebatensi, lib. i, cap. 8.
, .

Adhemarus

in

Chronico parte

i,

cap. 30.

Eo lempore sancins Gregorius arcbiepiscopus Turonensis magnis virliiiibus fulgebat. Per idem tempus sanctus Germanus Parisiorum episcoptis missus a rege Chariberlo Egolismam consecravit hasilicam sancli Eparchii , ubi ipse nuper sepullus fuerat : adfuit cum eo venerabilis Gregorius episcopus Turoneosis, el in ipsa basiliea mulia pignora reliquiaruin beaii Mariini episeopi collocantes dedicaveruui eam iii ejusdem beati Martini auclnre. Denique in altare ipsius ab eodem sancloGermano atque Gregorio contcpala, sanclae crucis haclenus apiiarent impressa signacula. Item in bonore sancti Petri conseeraveruul fcrlesiam sedis episcopalis quam Cblodovcos, tic

In ea namque. urbe (Vienna), ut beatus Gregorius Turonensis urb.s episcopus scribit in geslis Fr.mco-

runi, lunc leinporis in:iudita cives protltgi.1 lerme rant , etc, plura laudal, cap. 3 ei seq<\. sub tilulo llisloriae Francoruiii.

Auctor Vit<T

et Miraculorum sancti Solinnis episcopi Carno ensis , ex ms. cod. Regio.

sr

opus de
:

ttealus Gresorius ttinc temporis Turonoruui epieao Solemni pontilice Carnotensi locuius
I

e-t ita

Licei de Turonica sancto in lestitooniuin;

m be, elc

II

c saocius de

£r VitaS. Maximi
IJt

Cainonensis confessoris, ex cod. ms. Mujoris Monasterii.

autero ad beati Gregorii aures, qui tunc

Tnro-

135

YIROr.UM ILLUSTKIUM TESTIMONIA.

T4
potuiinus
colligere ex

liiram regebat Ecrlesiam, liortim miraciiloiiiui notiiia perlata est, piierum lonsoraluin, ele., narral miracula ex capite 22 libri de Gloria Confessorum.

A

Bigordus in Vita Philippi Augusliad an. 1184
Sollieitus

prout

Hisioria

Gresjorii Turonensis, etc, in hac nostra Historia salis lnciiie determinaviinus. Et ad an. 1185: Probantes hoc per Chronicas Ydalii ct Gregorii Turonensis id
,

Sigibertus Gemblacensis in Clironico.

An. 7 Juslini Junioris, 3") Chlotarii , Gregorius Tiiroiiensiiiin ordinatus episcopus clarus habeliir in
omiiibus.

esl

Fredegarii.
Atbericus

monachus Trium Fontium

in

Chromco.

ldem

in libro de Scriptorilms ecctesiasticis, cap. 49.

Gregorius Turoneusis episcopus, vir magme nobimulia simplici sernione. Scripsil duos libros de vita vel memoria quorumdam Coufessorum, sciipsit librum de Miraculis sanciorum , de miraculis Juliani martyris Brivalen-is librum unum de Miraculis s.mcii Martini suo tempore oslensis libros quatuor. liisionam Framorum parvo hbello breviavit, eamque postmod;un diffusius novem libris digessit. Scripsil et Clironicain ecclelilatis et simplicitaiis, scripsit
,

Natus est Martinus in Pannonia cujus genealogiam Gresjorius Turonensis episcopos hreviter ita comprchendil Quidam rex, etc, ex tibro de septent Dormi^ntibus. Anno 595. Iluc usque Gregorius Turo:

nensis.

Vincentius Bellovacensis in Speculo hisloriali, l.bro xxi, cap. 124.

•iasticae bistoriie.

De sancto Gre<jorio Turonensi archiepiseopo... Clarus habetur in omnibus. Hic Alvernicse regioms indigena, elc. ldem habel sanctus Antoninus, etc
Floribus historiarum. B Matlhaus Weslmonasteriensis in Anno gr»:iae 572 GregoriusTuronensis episcopus

Honorius Auguslodunensis de Scriptoribus
cap. 53.

ecclesiaslicis,

Gregorius episcopus Turonensis scripsil librum
llisloriai.

ordinalus sanclitale refulsit insignis. Anno gnliae 5J8 floruit in Galliis Gregorius Turonicae civiialis episcopus, qui ex Arvernico lerritorio
aitulil, etc.

Chronieon Leodiense scriptum anno 1132. Lab..
Bib., p. 335.

t.

I

Bernardus Guido

episc. Lodovensis de
t.

sanctis

Eufronius Turonensis episcopus, succedil Gregorius hisloriographus. Ghronographns Saxo a V 67. G. G. Leibnizio editus. An. 572 Gregoritis Turonensis episcopus in Gallia claret. Idem habent alii passim chronogruphi , quos tingillatim recensere superfluum esset.
obiit
.

Anno 572

Lemo-

vicibus. Labb.,

I, p.

629.

S. Pelagia... quani sanctus Gregoiius Turonensis in libro s io de Miraculis sanclorum collocal iuier sanctos, etc Eumdem passim laudat , sicut et Petrus Equilinus de Natalibus, et alii qui Vitas Sunctorum collegerunt.

Uugo, seu Anongmus S. Mariani Anlissiodoremis. Anno Justini 7 Gregorius Turonensium ordinaliir
episcopus, vir clarus in omnibus, a quo, inter calera quae scrpsil , sancti Marlini virtutes et miiacula inulia descripta sunt, quae iu diebus ipsius abundautissime provenerunl.

Bobertus Guaginus libro n Historiw Francicce.

Gregorius homo in primissanctitalespectaius, etc. Ejus opera pas im laudat.

Ex

Trithemio libro de Scriptoribus ecclesiaslicis.

Gregorius episcopus Turooensisex monacho discin pulus quondam sancti Aviti pr*>ulis Arvernorum , et comilum Encolismensium , auctore Gesta pontiftcum vir doctus et nohilis, milis quoque et humilis. Tantue canonko Encotismensi, circa annum 115J, cap. i. Gregorius archiepiscopus Turonensis el Germanus... «omecraverunt calhedralem ecclesiam , eic, consecraverunlque assensu regis episcopum Mererium, qui capellanus ipsius regis eral, ete.
Petrus Venerabilis abbas Ctuniacensis adversus calumniatores.
Gregoriucn laudas Arvcrno geimiue clarum, Cui dal Martini celsa calbedra locum.
sanctilatis et puritalis exstitit, ut eliain in vita rairaculis coruscaverit, etc.
dicli

Petrus Pictaviensis monachus in Panegyrico Petri
Venerabitis abbatis Cluniacensts.
Proliit hinc eiiam Juliani dulcis alumnus,

libro in de viris iluatribus Ordinis S. Benecap. 51. Gregorius... cujus paler Florentius Georgii senatoris filius, vir et ip 5 e laudabilis et sancta; convrrsationis effulsit. Unde bonus paier filium s<iimt Cregorium in timore Domini instruens , sanctorum illi ge-la ad memoriam commendavit, quibus semper :id meliora eniluit... Fuil autem homo charitaie et bumilitate maximus, ita ul suo tempore in lerris si,

Idem

inileiii

tem

Qai beue Turonicae

prsefuit

E< clesiae.

De Arvemis

loquitur. Item in epistola

ad Calum-

niatorem.

Forlunatus etiam Gregoriuin Turonicum pluiimosque aiios cpiscoporum, elc, quam plausibili panegy rico extulerit non ignoramus.

D

in vita el post mormiraculis, cujus festum colitur xv kilendas Decembris. Ejus Vita conscripta habelur. ldem librow, cap. 10. Gregoiius... vir sanclus Deo et hominibus dleclus, in sacrisScnptuns optime peritus ; in perscrutandis gestis sanctorum studiosissimus fuit... qui cum esset vir doctus et eruditus scripsil aperto sermone plura opuscula, etc Cutalogum contcxuil Gregorii operum quod et fecere subsequentes auclores , Possevinus , Bellarminus , Vossiu», Breviarii ejus ViUe auctor,Labbeus , Cavius, etc.

vix habuerit... inuliis et

claruit

Ex Anonymo

qui Gesta episcoporum Turonensium abbalim Majoris Monasierii scripsit apud Bochel.

et

Hieromjmus Chlicloveus Neoportuensis
variorum opusculorum.

in edilionem

nensis.

Eustochius hic fuit tempore beati Gregorii TuroPassim complura descripsii ex ipso Gregorio.
Vila domni Garnerii prcepodti S. Slephani Divioapud Perard. et Fiotum in Historia ejusdem

Ex

nensis
loci.

Ilumana? eloquenlia:, etc, locum novissimum tancxleris emineniioreiii Gregoiio Tuioiiensi reservavimus, nihil lne .iianles illi pr;e CXleris paiinain csse concedendam, nec liui prseripiemlam.

quam

Prafatio editionis Jodici Badii.
yidelicet Ecclesia
sis

in Vita sancti Gregorii Lingonensis episcopi legitur, quod geslalores corporis eijus a Lingonis eum defeientes, elc, De Vi:is Pairum, cap. 7. Et infra, Esi alia basilica, de qua in praedicta Gregorii Vila scriptum est, quod domus

De hac

beati Gregorii Turonensiset Adonis Viennenepiscoporum commenlarios, cc, auctorilale vasuut eienim sanclitate vilic conspicui, lent maxima
:

Cum

et episcopa.i Ciinslia

ejus baptisierio adhaerebat, etc.

.ix* pietatis apice praelulgidi, cl res plurimas a se vUas et compirlas, non exquisi a ijuidem e!egantia, sed sinecra veriiaie tradunl, qua-

i:

DE
pietato,
pr:»*<
i

S.

OUECOUiO ITISCOPO TCUONENSI TESTIMONIA.
soh
lecloieni

!Sfi
in

rum

|>m>

Ttironcusis, vcl

A

Joiinncs

liona S.

R. E. cardi.iutis
uuctoritut.
f'nle!i>

Nvlitut

tlemcrefi posBeut.

Mathiat Flaccus

Illijricus iu epislulu

pramissu ad

Gregorins Turonensis,
plicioris cloquu.

hisloricus

,

scd sin,-

suum ediliunem.
Dignus cst Tiiroiiensis (|ui lcgatur... iuillus velustus hisioricus cxstat, qui illorum leiiipoiuin iu golia lamcerlo pernoveril, aui ciiaiu plene toinpiexus
hit.

Curolus Coimius Aitnnliiim Ecclcsiaslic. Francoritm (td an. 54 i.
Oinillcrc non dcliuiiuiis orluni illustris viri qucm Francic:c paicmein merilo liuncupavoiis. Idcm passim habel.
,

Eum

pussim laudat

in Centttriis

Mmjdeb.

Ili^.on.c

Ex

Pulriarchio Biluricensi, cap. 27, tom. II Bibliolh. Nova: Lubb.. p. 52.

Quo.l

ex

scripiis
lict.

divi Gregorii

Turonensis,

viri

Antonius Dadimts Attcssera J.U. professor el decanui 11 niversilalis I olosunw tn epittula ad nolas, elc, i/i
Gregorii libros.

rene

in

reruni

|>erspicuuui

gestarnm cognilione erudilissiiui, Laudalur passnn in eodem libro.

Prcefatio in Vitas

Sanctorum ex

Aloisii

Lipomuni

voluminibus cxiractas.

Opeiam dedi ut consulerelur memoriac maximi antistuis, ut explodeielur error el calomma maliguoruin, i|uibus perilissiinus rcrum iioslrarum scnptor,
el ex parte testis

Gregorius coguoinenlo FlorcnLinus, vir scieulia et nohililaie clarus, Turonensein Ecclesiain sanclUsime rcxil ; cujiis scriplis ca adhibeiur (ides, qu»; el viro sanclissimo ct de Christiana iide oplimc inerilo adl.iberi solet, eic.

somniorum auctoie. Non

B

babetur pro ineplo labellarum et inauis erit opera si a me vindicetur lama episcopi catuedra.- et meriioruin divi Mai tini succeasons.
, ,

Bollandiani ad diem 17 Martii
libro v

et passin:.

Joannes Mariana,

Rerum Hispan., cap

10.

Sanctus Gregorius Turoiiensi*, cui uni lantum dcbot Historia Fiancica,

Majus aigumeiituin acccdit, Gregorii Turoi ensis silcniium. An id gralis daliim pu.aliis a Galhco
scriplore

t|uamum
in

aliis

scriploribus aule

ipsum simul

oiniiibus.

magnxque

aucloritatis viro.

Joannes Balesdens

suam ediiionem.

Papirius Masso in Notilia Callir.
acciderit,

Condito autem regno (Erancorum) qu.inia nnitatio malo ex libris Gregorii Turonensis inlciligi, (|uam ex oralione mea.
tib. vi

cliamsi in Gregorii sciiplis columbaj sunpliciLas videalur, serpcniis taincn piudeiitiam non deesse, cum iu ii> icbiis eligciidis dispi. icndis(|iie ni.ixiine cl u;iliiate

Non iiuineniodixenm,

conducereni

cl lidu

Jotephus Scalig.r,

de Emendatioite temporum.
uegleclu IH-

Magna Gregorio
storiaj
i|

gratia, qui in tanto

valcrcnt. Nec tlubitein as.-cvcrarc posiei ioribus sciiptoribus bac in re palinain pncnpui-se, etc.

ii.-

animuui ad b;cc scribenda appulit, quare absco ioret metueuduin ne fabulusus tlunniljaldus
in posscssioiieni
ill

DE FREDEGAUIO.

pcdem

Nos neque meliorem
Fiancoruni
lialienins.

m

us llisloriai ponerel, ctc. que vetustiorcm in Hisioiia

Ex VitaS.

Pippini mnjoris-domus Attslriw Chesnii

lomo
lulisse ligmeuiuin,

l Jlitt.

Frunc.

Nicolaus Fabcr Ludovici XIII Francoram regis prwieplor in Schediasmale, etc.

Scd ne videar de Vita beatissirni Ducis novum atuon abs re eni si in lcsiimoniiuii san. lilatis ejus ead.in vciba qua3 in Gcsns Franco-

Gregorius Turoncnsis episcopus

diligcnlissimus

rum

Historiaj noslra: scriploret auiii|iiissiiiuis.

Hicromjmus Bignonius

in Prajfatione

ad Marcutfi

formutas.
Ipse ctiam Gregorius Turonensis, quo digniorem multis locis a Marcullo hisloticum i.oii habcmus
,

hL in uuuni coisub ocuiisjpo.ucro. Sunl ergo in bunc inoduiu sese li.ibenlia Dst|uc ;.d id tempus ab imlio quo regnare co2|iil Dagobertus consilio beatissimi Aiiiulli, etc, profert excerpta ex Fredeguno a cap. 5<1
divcrsis in locis lnscrta sunt
,

lceta

:

Clironici

a.i

caput 80.

lucein accipil et oiimiiio illustralur.

Jacobus Joannes

Chijflelius in Disquisitione, elc.

Rigordus supra laudalus in Vita Philippi Augusli. Josephus Scatujer in libro \ide Emendutione temporum.

Sanctus Grcgorius antiquissimus

el

lidclissimus

Francorum

liisloricus.

G

Santmarlhani in Gallia Chrisliana.
S. Gregorius Er.clesiaj G:illicanaj iunicii, virtulis, sapientiaj, c\i:iuj'quc sanciilaiis gloria illustris , de hisloria eccicsiaslica
lilus.

annos auteni aliquol prodiil Appeudix aa e^otiuiu, cujus quidam auutoiein oicuni Frcdegirimn. in ea Api endiee multa praiclara sunt, quae non

Aiue

lemere

alibi

icpenas.

Valesius in Defensionis succ parte posteriori, cap. 8.

rebusque Francicis bene mc-

Joannes

Launoius doclor Parisiensis in Discusswne etc.
,

D

Gregorius Turonensis Christianaj apud Gallo rerestpie memoratu diguas summo ;ioms cxordia stud.o proiecutus esl. Eum cjusque opera pa*sim
,

laudu:

Iladrianus Valesius

in

Prwfalione ad

lomum

li

Mibi crede, quod luto el cilra erroris periculuru Cacere potes, Ues geslas ainborum Chiideberli iniiioris (ilioium, Chloihani junioris , Dagoberii alque Chlodovei poslenoris usque ;id quarluui regni ejns aununi ignorareinus , si ab Fiedcgano scripi* non luissenl, aulsi Frcdegarii jaciurani leCiSScmus quas ilic pro c<ptu teiiipoium siiortun diiigciilissime accuralissimeque maiidavil l.tt ris... .N c i|uemquaiu e nosliis bistoricis veteribiis rcpciias, qui uon Fredcgarii Clironici iibrum v lcre ad veibum iranscii:

lierttm Francicarum.

pscril.

Oregoiium, quem
digtiiasiinum judico.

v.rum

pium

el

liisloiicoruin no>iroruin principein

ac sapientem agnosco, cl lau.ie
,

Carolus Cointius ad
(

annum

oiSi, n.

21.

Auclrcst inniuin, qui posl Gre^oriuui rcsFiancicas scripserunl, anliquissimua.

AB ANNO CCLV AD CAROLUM MAGNUM.
EX
ANTIQUIS SCRIPTORIBUS,
S.

GREGORIO TURONENSI, FRF.DEGARIO,
et

etc.

Prcemitluntur qucedatn de Francia
Francorum
inler

Francorum

populis.

regio dicitur Francia, sita in

Germania

A

Saxones et Alemannos. Ouid loquar rusus inlinias Franci/E nationes. Eumenius in Panegyrico Coustanlini Magni, cap. 6.
Affecisti

poena lemerilatis reges ipsos Franci.e.

Idem, cap. 10. Francia Gaudiuv Romanorum. Numisma Consianlini M. apud Spanhemium de prcestanlia uumism. FllANClA ET Al.EMANNIA GAUlilUM ROMANORUM. Nltmisma ejusdem apud Morel. in spectmme rei, num.
edit.

Accedant vires quas Francia, quasqne Chamaves

Germanique Uvmant.
Ausonius .... Q ua Fbakcia nuisla Suevis Certat ad obsequium.
in Mosetla.

Idem
qcriana.

in Consulatu.

Francia «d dexteram liheni ripam intabuta Peut.n.... Provincia missos Expellel citius lasces, quam Fbakcia reges,
QiiOS dederis.

Claudian.
Inter Saxones el valida, olim

lib. i.

delaud.

Slilicon.

nuam

Alemannos gens no.i lam laia Germania nunc Francia vocatur.

S. Hieronymus iu Vila S. Hilarionis. Cumque cousultaretur de successu, an in Franciam transire deberent. Sulpicius Alexander lib. Hislor. apud Greg. Turon. I. n Hisi., cap. 8. Ralus luto omnes Franci^e recessus penetrandos.

m

255. Aurelianus Francosirruentes inGalliam ccedit. Idem (Aurelianus) apud Migunliacum tribunus Francos irruentes, cmn legionis sexlae Gallicame vagarenturper totamGalliam, sic afflixit, ut irecenlos ex his captos, septingentis interempiis, sub corona vendiderit. Unde ilerum de eo lacla est caniilena Mille Francos. mile Sarmalas semel occidimus. Vopiscus in Aureliano, p. 211. 15).Gallienus in Gallia betlum cum Francis gerit. Gallienus videns Germanicas genles caeleris infestiores esse,quae accolas Rheni Celiicas natione^ acrius vexarent, hanc partem sibi propugnandam ab (llyncum, hoslibus sumil; aliis, qui per lialiam Grscciamque praedis agendis intenii essent duces cum eoriun locorum exercililms, bellum facere jussii. Ac quidem ipse Rbeni transjectus custodiens, quantum praestare polerat, interdum transitii hostes arcet, inlerdum transeuntibus suos insti uctos objicit. Sed quod ingenli cum mullitndine , perexignas ipso copias babens, bellum gereret, in angusluin jam B coaclse res ipsius erant cum injip fcedere cum quodam de gentis Germ micie principibus ex aliqua. parte periculum miiiuisse visus liiil. Nam caeleros ille barbaros arcebat, quo minus conlinenter Rheiiiiiii iransirenl et irruenlibus obstabal. Zozitnus llistor. lib. I. Qucd idem bellum Zonaras describens libro xn Annalium cum Francis gestum rouimemorat. 260. Vuleriano a Persis caplo Gallienus solus im,
:

,

,

:

,

peral.

Idem,

lib. iv

Histor. lbid.

FRANCORUM

262. GaHienus in Gallias transit contra Poslliumum. Posihumus juvatur auxilio Francurum. Conlra Poslhumiuin igitur Gallienus cum Aureolo

POPULI.

Salii, Atluarii, Bricteri seu Biucteriaut Burcturi, Chamavi, Ampsivarii, Challi, Chauci, Cherusci, Tencteri, Usipeles,

Sicambri.

Quibus paralis, petit primos omnium Francos, eos videlicet quos consiietudo Salios appellavit. Ammianus Marcellinus libro xvu Rerum gestarum. Julianus, etc... regionem snbilo pervasil Francorum, quos Attuarios vocnnt. Idem, lib. xx. Ratus lulo omnes Francle recessus penetrandos, etc. Collecto ergo exercitu transgressus Rlienum Hricteros ripae proximos, pagum eliam quem Chamavi incolunt depopulalus esl, nullo usquani occiirsante nisi quod pauci ex Ampsivariis el Chattis Marcomere duce in ulierioribus collium jugis apparuere. Sulpcius Alexand. lib. iv Hislor. apud Gregur.
,

Clodio duce, qui poslea iinpeiiuin oblinuil, principe generis Constantini Coesaris noslri , bellum inet cum multis auxiliis Postliuiniiis juvaretur coepil Cellicis ac Francicis, in bellum cum Vicloiino processil , cum quo iinper um participaverai. Victrix Gallieni pars fuil. Trebetlius Pollio in Galtienis
et
:

G

P-

178

-

26i. Gatlienus inimicum Romce triumphum egit,ubi inter captivos Frunci simulati. Ibanl praeterea gentes simulatae , ut Golthi, Sarmalae, Franci, Pers* : ita ut non niinus quam ducenli singnlis giobis diicereiilur. Ibidem, p. 179. 265. Piraiicce excursiones Fraucorum. Tarracona a

Francis diripitur.

cum

Tur. lib. ii, cap. 8. Chauci, Cherusci, Chamavi, qui et Franci, FRANCIA, Rructeki. Tabula itineraria Peutingerorum. Franci dicii sunl SiCiJUBRI* quod velcrum Sicambrorum agrum possederunt, qui ab eis Francice nomen
habuit. teste Tacito, lib.xn Annatium, Sugambri excisi et in Gallias trajecli, et Cluverius libro in Germanice anliquce, capp. 11, iOel 20, sic habet : Tencteri
et

prselrr caeieros truces, quorum vis efftrve>ceret ullra ipsum Oceanum *siu luroris evecta, Hispaniarum eliain oras armis

FitANci

ipsi

ad

bella

,

infestas habebal. Nuxarius in Paneggrico Conslanlini

Magni, n.M llis prospere ac supra vota

c<

nnm, secuudis

solutior, rein

Roinanam

Nam

Usipetf.s in agros Sicambrorum successerunt , et naiiones illae cum Ampsivariis, Atluariis, Rructeris, Chaniavis, Cbattis, Chaucis el Saliis... in uniim postniodo coierunt corpus, novumque sibi conslilueruiit

gio dedit , cuni Salonino fiiio contulerat, adeo uli... Aleniannorum Julhungi Italiam, Francorum genles, direpta Callia, llispaniam possiderent, vastaio ac pene direpto Tarraconensium oppido. Aureius Viclor in Gallieno.
,

denlibus, more homiqua-i naulracui lionorcm C.esaris

nomen Francorum.
Anno 253. Vatcrianus
et

Gnllienus cjus

filius

AA.

268. Gallienus occisus Claudius A. 70. Clandii murs. Aurelianus A. 275. AureLanus in Gultiis vincit Tetricum. Triumphat liomw. Inter caplivos Franci. Gotihi, Alani, Roxolani, Sarmaias, FRANCi.Suevi,

Patrol.

LXXI.

5

, ,

,

\?J

ANNALLS FRANCICI.

110

Vamlali, Germani, rclig:iiis manihus Ctntivi prxcesscrunl. Fl. Vopiscus in Aursliano, p. 220. 271. Probus in Gallia Francos cadit. Testes Franci inviis strati paludibus, tesles Gcr-

A

Bilgicae

ot

Armonce pacnndum marc
Saxones
,

accepisset,

quod

Kii\nci et

infcslalianl, niultis barbaiig

mani etAlcmanni longea Bheni submnli

littnrilius...

Tu Francicis,

Gutihicus, lu Sarmaiicus, lu Partliicus, tu omnia, el prius fuisli semper dignus luiperio, dignus triumpliis. Flav. Vopiscus in 1'robo
iii

samecaplis, nec praeda inlegra aul provincialibus reddiia, aut impciatoribns mis^a, cmn suspicio cssc ccepissel consnllo ab eo admitti harharos, ut transeuntes cum |>ra'da exciperei, atque hac se occasione

irnp., p. 27)1. 27"). Auretinnus occisus, Tacitus A. 27(>. ilors Tacili, Florianus A. post

CO

dies occisus.

Floriani fulmine dejectas rcsponOb suvi aruxpcum de Francis. Intetaninae (Taeiti et Kloriani) staluae rueruiil destaluas Taciti
el

jectse fulmine,

quo tempore responsum esl ab aruspicibus, quando(|ue ex eorum familia imperalorem futuruin, seu per feminam, seu per\irum, Kom qui det judices Parlliis ac Persis qui Fra.ncos et

mum

Maximiann jussus occidi, purpuram sumBriiamiias occupavit. Eulropius lib. ix. Franci llulaviam invadunt. Mulla ille FiuNcmu n uiillia qui Bataviam alias'iue cis Pilieiuim terras invaseranl interlecit etc. Inceitus in Paneq. Mnxim. et Conatant.no M.,c. 4, de vicloria Consiantii patris Const. M. Terram Balaviain, sub ipso quondam :>lumno (Carausio suo a diversis Franc<hum gentibus occupalam omni hosti' purgavit. Eumenius in Pa>ieg. Constanlino ., c. ."•, ie vicloria ejus pulris Constantii.
dilarct, a
psii, et
,
i

M

:

Alemannos sub Romanis legibus babcal. Fl. Vopiscusin Ftoriano, p. 251 Probvs A. 277. Probus per duces suos in GalliaFrancos strenue
vincit.

j>

Allemm eontra Fiuncos praelium pugnavit quibus opcra ducuin sirenue viclis, ipse cum BurgnndoVandilorumque copiis diinicivit. Zosimus rum liist. I. l, p. 6G4. 280. Excursio piratica Francorum a Ponto , ubi
:

,

tedes dao? eis eranl

,

per mare
,

Medverraneum

;

Grtc-

poputalw Syracusw caplcc , reditusque cia et eorum in Franciam. Recursabat quippe in animos illa sub divo Probo ct paucorum ex Francis captivorum incredibilis audacia, et indigna felicitas qui a Ponto usque cornec reptis navibus Graeciam , Asiamque populati Libyae liltoribus appulsi, ipsas poimpune.plerisque slremo navalibusquondam vicloriis nobiles ceperant
Asia
,
,

288. Maxhiianus ultra llhenum Germanos debetlat, staliva liabet in Francia. Atlnth el Genobaudes Franrjorum reges. Alhech pucem nb eo impetrat, el Genobaudes reijnum recipit. Franci cessanl a belto piratico. Cum pcr le regnum receperil Genobaudes Alech vero muniis acceperit. Qnid enim ille aliud cxpetivit ad conspecium cmn oinni sua genle veniendo, nisi ut tunc demum integra auctoritate regnarci, cum le, Maxiiuiane, placassel ? Ostendil ille te idenlidem, ut amlio popularibus suis el inlueri diu jussit, el obsequia discere, cum libi ipse serviret.C/. Mamerlinus in Paneg. Maxin<iano, A. Praeiereo Francos ad peiendam pacem cum rcge venientes. Claud. Mamerlinut in Geuelhliaco Maximiani el Diocleliani, c. 5. Tr.msrhenana vicloria, et domilis oppressa Fran:

,

cis bella piratica.
girit.

Idem,

c.

7.
infcliciter

289. Muximianus

cum Carausio bellum

Syracusas, et immenso itinere pervecti Oceanum alque ila evenlu lequa lerras iiiupil, intraverant nit riialis osteDderant , nibil e^se clausum piratici
,
:

C

desperationi, quo navigiis pateret accessus. Eumenius in Paneg. Constanlio Cwsuri, cap. 18. llitiem cum Fhanci ad imperatorein accessissent,

ab eo sedes obtinuissent, pars eornm quaedam defeclionem molita, magnamque navium copiam nacta, lotam Graeciam conturbavit. In Siciliam quoque demagnam in ea lata, el urbem Syracusanam adorla cnm el in Alricam appulisset, caedem edidit. Tandem ac rejecta fuisset, adductis Carthagine copiis, nihilominus domum redire, nullum passa detrimenium potuit. Zisimus, llist. I. i. Proculum in Gaiiia rebeltuntem prodilumque a Franet
,

cis

Probus

vincit el inlerimit.

Cnm Carausio tamen, cum bella frustra tentala essent conlra virum rei miliiaris perilissimum , ad postremum pax convenit. Eutropius, tiist. lib. ix. 2lll. Maximianus Francos in Gatliam transfert. Itaque siculi pridem luo, Diocleliane Augusle , jussu supplevit deserta Thraciae translatis incolis Asia , sicut poslea tuo , Maximiane Augusle , nulu Nerviorum et Treverorum arva jacenlia laetus postliminio restitutus, et receptus in leges Francus excoJuit. Eumenii Paneg. Const. Cwsari, c. 21. 292. Conslanlius et Galerins Cwsares. Conslantio Gallia commissa. Bonouia ab eo capta. 21)3. Constanlius Bataviam a Francis occuputam recuperat, eosque in Galliam abducit. Multa ille Francoiilm millia, quiBataviam aliasque cis Bhenum lerras invaserani . inlerfecil , depulil cepit, aliduxit. Inccrti Paneg. Maximiano et Consluntino, c. 4.

Hunc lamen Probus fugatum usque ad ullimas

ter-

ras, etcu|iicn(em in Krancorum auxilium venire, a quibtis originem se traliere ipse dicebal , ipsis prodenlibus Francis, quibus familiare est ridendo fidcm frangf-re, vicit et inieremil. Ft. Vopiscus in Procuto,
rv

282. Probus occisus. Carus A., Carmus
rianus ejus
filii

et

I\umeAu»ie-

Qui eodem exercilu virlute caplo, clementia conservalo, diim aedificandis classibus Biiianniae recuperalio compaiatur, lerram Bataviam, sub ipso quondam alumno suo a diversis Francorcm geniibus ocrupaiam.omni hoste purgavit, nec contentus vicisse, ipsas in Romanas transtulil naliones, ut non soliim
sed etiain feritatem ponere cogerentur. EuPancg. Constantino A.,c. 5. menii

Ccesares.
inleriit.

arma

,

283. CVirus fulmine ictus
rianut AA. 284. Rumerianus

Carinus

et

occisas.

Diocletianus A.

Maxt-

mianus tieiculius Cwiar. 28o. Curinus occisus. 286. Maxim.ticrcutius A. transilin Gallias,rusticos tumulluantet, qui se Bacaudas nominabani, compesat
(l

Aut haec ipsa (Balavia) quae modo desinit esse Barbaria non magis feritate Fha.ncoiicm velut liausta desiderai, quam si eam circumfusa flumina et niare alluens operuissel. Idem in Urat. pro restaurandis
schotis, c. 18.

ovprimit.

287. Maximianut Burgundioncs, Atamannos, Cliabiones, el Erulos effusos in G'a//ia* profligal. Francis et Saxonibus Carausium opponil. Eumdem quod ille comperiens Biitunniam occuoccidi jubet
,

... V ul Post haec lempora etiam Carausms, qiu vibssime naius in strenuo mililiae ordinc famam egregiant lueial conseculus, cum apud Bononiam per tractum
. . ,

Iiaque siculi pridem luo, Diocletiane A.,jus«u supplevil dcserla Thraciae translalis incolis Asia, sicul poslea luo, Maximiane A., nutu Nerviorum et Treverorum arva jacenlia lctus posiliminio restilutus et receplus in leges Francus excoluit, ita nunc per victorias tuas, Conslanii Caesar invicte , quidquid infreqtiens Ambiano, et Bellovaco et Tricassino solo, Lingonicoque reslabat barbaro cullore reviroscil. Eumemi Paueq. Constunlio Cwsuri c. 21.

14«

ANNALES FRANCICI.

li2

307. Muxtmianus Coiistuntinum ex Caxare AuguAHectus socivs Carcusii eum occidil el post eum A stnm fecit , et ei Fauslam (iliam in matrimonium dcBrUannias triennio lenuit. dit. 296. Con tantius bellum infert Brilannice; Allecttts, 308. Franci Gallias lurbant. Constanlinus cum pauviclus cl occisus ab Asclepiodoto pratfeclo pra-torii. cis in eos pro [iciscitur suadente Herculio, qui tnlerea Franci in exercilu AUeC.i partim occisi, parltm capti. purpuram resnntit el exercitum ad defeclionem solliEnim vero, Caesar invicie, tanto deorum immorcitol. Constantinus admirabiii celeritate redit, eutnque falium lil)i esl addicta con^ensu vicloria omiiiinn opprimtt. quos adortus fucris hosiium sed prsccipue quidem Francorum gens in armis eral.(Herculius) persuainlernecio Francorum, ut illi quoque miliies veslri , det nitiil suspicanti ne omnem secum exercitum duqui per enorem nebulosi, ut |>aulo anle dixi , maris ceret, paticis miliiibtts posse Barbaros debellari, ut abjunoti , ad oppidum Londinense pervenerant et ipse haberel exercitum quem occuparet, et ille ruulquid ex mercenari;» illa mulliiudine Barbarorum opprinii possel ob niililum pam itatein. Credit adflprseiio superfuerat , cum direpla civilale fugam calcsiens ul perUo ac seni, paret ul soeero, proficiscogilareui, passiin tota urbe confecerinl ; et pessere ciiur relicta miliium parte majore. ille paucis diebus nun solum provincialibus vejlris in caule hostuim exspectaiis, cunt jam Coustanlinum aesliniarei inlrasse dederint salutem , sed etiam in spectaeulo voluptalines Barharorum, repenle purpuram snmil, thesauros victoria mullijiiga el iiinumeiabilium Iriuintem. U invadit, donal ut solcl large, fingit de Conslantino phorum, qua Britanuise restitutne, qua vires Francoejtia; in ipsum crolinus reciderunt. Imperatori propere rum penitus exei>ae. Eumenii Paneg. Constantio Ccen quae gesta sunt nuntiantur. Admiraluli celerilate cuni sari, c. 17. opprimilur homo ex improviso e.xercitu revolat 50o. Divclelianus el Maximianus purpuram deponondum satis instructus mililes ad linperaioreni nunl, et Constantium Caleriumgue Augustos nuncusuum redeunt. Lactanlius de Morlibus perseculorum, patit. cap. 2ih Hispaniam el Brilanniam Constanlius Galliam 510. Conslantinns Francos , A'amannos aitosqua oblinuit. Germanice populos vincit. Comtanlinus Galerio repeiiius a patre profichcitur Quid meniorem Brlcteros? quid Ciiamavos? quid \n Gallias, et ad eum accesiil eo tempore quo in BriCiieruscos, Vangionas, Aiamannos Tubantes, Bel\anniam transfretabut. licum sliepunl nomiiia, immanilas Harbirhe in ip-is 506. ConstuMius morilur Eboraci. vocabulis adhibet horroreni. Ili oinnes sigillaiiin , Conslantinus a Galerio Ccesar nuncupalus in Galdeinde pariter armaii, con^piralione foederataj socie(tam transil, Francorunnjue irruptionem repnmit, retalis exarserant. Tu tamen imperator, cum taniam gesque ipsos capiivos feciu liheno trajeclo Franciam beili inolein viijeres, nihil magis timuisli tiuam ne Limeiugressus Bructeros populalur, pontem Colonia Agripreris. Adis Barbaros, ei dissiiniilato principis habnu, pince construil. quam proxime poteras cum duobus acceds... InnuAffecisli poena temeriialis reges i;>sos FuancMi, merse simul gentes ad belluin coactaa, s d uno imqui per absentiam pairis lui acem violaverant : non niliil verilus peiu luo fusae, dum collaliv nn vim comparanl, comdubilasii ullimis punire crucialibus pendiosam victoriain praesliterunt. Nazarii Paneg. geulis illius odia perpetua et inexpiabiles iras. Eu~ Consl. Macjno, c. 18. menii Puneg. Const. M., c. 10. 513. Conslantinus victo Maxentio redux in jallias estiua, Constauline, de Ascarici Regaisique C Ilaec Fruncos proftigat. Biipplicio quoiidiaua alque ailerua victoria. Ibid.,
, , ,

,

;

:

,

,

,

|

:

c.

11.
«Jt

lamen omuibus modis Barbarorum immanitas Irangereliir, nec sola hosles regum suorum supplicia iuoererent eliam immissa Brccteris va-iatione fecisli imperator invicte in quo prima consilii lui fuit ratio, quod exercitu repenle trajecto inopinanies adorlus es, non quo aperlo marle diliideres, ui qui palam congredi malui»ses, sed ul illa natio perfugiis silvarum et paludium bellum soliia frustrari fugse tempus amilierei. Caesi igitur innumerabiles, capti plurimi; quidquid luit pecoris captum, aut irucidapuberesqui iu iiiin csi; vici omnes igne consiimpti
, , , ;

manus venerunl, quorum nec

perlidia erat apla nii-

lilia*, nec ferocia servituli, ad pcenas speetaculo dali sxvientes beslias multitudine sua fatigaruul. lbid.,

cap. 12.
quiis alflicUe gentis insiiltas

Insuper eiiam Agrippinensi ponte faciundo reliunquam melus po, ne

semper horreal,sempersupplices manus teiidu>; cum lameu boc lu magis ad glonam iniperii tui, el
nat,

D

«irnaium limiiis lacias , quam ad facullateui quoiies trauseundi ; quippe cum lolus arinatis uavilius Blienus instiucius sil, el ripis oinnibus usque ad Uceauiim disposiius miles iuuiiineal.
velis in hoslicuiii

Non eniin fessus piaeliis , et explelus victoriis, ut naiura fert, otio te el quieti dedisli , sed eodem impetu , quo redieras in Gallias tuas, perrexisii ad inferiorein Getniani.e liniitem : inagna scilicel intercapediue lempors , ac brevi locorum distanlia post annuam expediiionem siaiim bello ausnicalus a Tiberi ad Rlienum. Incerli Pancg. Const. Mag., cap.tK. Ruperat fidem geos levis et lubrica Barbarorum, et robore aique audacia leclis ernplionis auctoiibns, inslilisse Rheno numiabanlur. lllii o obvius adluisti, el.praesentia lua ne auderenl Iransitum lerruisli. Fliain videbaris rem volis tuis fecisse contrariain , quod inhabita erupiione non forel mateiia vicloruv, sed inopinalo consilio usus, abeundo enun, simulato nuntio majoris in snperiore liinite luuiulius, occasionein slolidis ac feriuis menlibus obtulisli in noslra \eniendi, relictis in occulto ducibus qui securos adorirenlur quo cutn venissenl, consilium tuum scquilur fortuna. Toto Rheni alveo oppleto navibus devtctus terraseortini ac domos tncesLis lngentesipiu popuialus es, lanlaniqiie cladem vasliiatemnue perjiirae ^enli intulisii, ul vix poslillud noiinn habilura
:

sit.

Ibid., c. 15.
instituit, et

Constantinus ob illam victoriam ludos Frawicos quotannis per vi dies cum muxime circenJiilius.

sium misibus 2i eam celebravil.
Idibus ludi Fkancici.

Ibid. c. 22. Facile esl vincere timidos et imbelles, qualesamoena Grajcia el delici.e Urientis educunt, vix leve paliium, et Sencos sinus viiando sole loleranles, et si quandn in periculum venerinl, libertalis iinmemores, ut servire liceal ranies. Boinanum vero miliiem , qiicm qualeuiqiie ordtnal disciplina , aut irucem Francum
<

XVII Kaleud. Aug.

XVI

XV
XIV
XIII Francici cm xxiiii. Kalendarium Bomauum vnius Qamn. in Vtclonum Aqu.taiiuiu,

apud

Buchenum

pro vicius qoantae molis sit superare, vel capere? quod tu, imperalor, el nuper in llalia el in ipso conspeciu Barbarue paulo aule fecisli. Ident, c. 24. IV.P. C.ESAR. 0. CdNSTANT. FlLICS. Fl. CON>TANT. Max. mctor. ac trwuphatob Pns. Fllix. Invictus
icrina
sola

carne

dislenltim, qni \itiin
,

sui vililaie coiiiemnat

ANNALES
Ar<;. r.KiiMvNir.rs

FltANCICl.

«14

Saruaticos. Fraxcicus. Gotiiiccs.
ill

A

scriuit fiisms

guw

adversus Silvr.num macltinata fuc^

VaNDALII US. E.r
32(1. C.lirispns

(hlltfrio.

runt,
Gulliis FrailCOt rincit.

t

iii

proseguitiir

Ammianus.

Ca^ur

Fraxci ipsi, praeiei* oacieros truces.eic, Biibarmhj iuis ita conciderunt, ui deleri Fundittis possent, nisi divino instinclii, quo reuis ouniia, i|Una ipse alllixeras eonflciendos Hlios reservasM*.». cum memoria aeceptae clidis noninfracta, sed asperata pugnaret. Kazarii Paneg. (ousl. M. cap. 17. Quae tuum,Cnnslantine maxime, mite pectus innndavit gralulatio , cui lanio intervallo videre fllium licmi, ei videre vicioriam, narravit utique exbausta bella , el lioc ad suani graliam, non ad sui ostenta-

Iniquilate rei poi citus Malai ichns gentilium recior, collegis adhibilis slrepebat iiiimauiler, circuniveuiri liomines dlCBtnl Imperio pcr facliones el dolos mi-

lionem

:

veliemens,

quam resisienti qualis excipiendo hoste quam facilis supplicanti. Idem, cap. 37.
,

tua gloria terris Eo, Aupmste, tnis pra?sens, et lanlus uhiquc Imperiis, fcecunde paras nuneomine Chrispi, Oeeani iulaclas oras, quibus eruia Fhanci Dat ret;io procul ecce dium, cui devia latis Xola patenl, campi sub caeso limiie victor. P. OpUuiani Porpltyrii Paneg.

.... Major

fi

325. Chrispns Casar Francis bellum inferre pararat.

Olia Csesaribus pacis dedit, aurea ssccla

lndulgens nalis palriae piolatis honore, Hil>8 jnre Deus. Scd Clirispi in lortia vires

Non

rfubis ripa Khenum Rhodanumque tueri Llteriore parant, et Francis trislia jura. P. Oplaliani Porphurii Paneg.

357.
filii

Ccesares

Constantinus M. 22 MaH moritur. Tres ejns Constanlinus , Comtanlius et Conslans ,

AAA.
Conslantinns Callias obtinet. 3i0. Cohilnnlino occiso, Comtans in Gallia imperat. 5H. Cohslnns cum Francis pugnat in Calliis. Vario eventu adversum Francos a Constante pugnalur. S. Hieronytnus in Chronico. Endem vero tcmpore coniigit ut respnblica etiam Uirbarelur. Nam Fr.vxcorum gens in Gallias irruptionefacia, liomauoium agros vaslavit. Socrates,
llisl.
I.
i,

C

c.

10.

Marcellino et Probino. Ilis Conss. pugna facia esl cum gente Francorim a Constanle A. in

541.

Galliis. Idatius.

542. Franci a Conslante v.ncunlur el pacantur. Franci a Conslanle perdumiti el pax cum eis facta. S. Ilieronymus in Chronico. Consiantio scilicel lertium et Constante itertim quo quidem tempore Gonsians Francos bello superatos, socios ac fcederatos populi Komani elfecit. So:

nime deherc proclamans petebalque nt ipse relictis obsidiim l>co necessiludinibus su:s, Mallobaude armaturarum tribuno spondente quod remeabit, velocius jiibeie.itir ire duclurus Silvaiiuin, aggredi nilnl tale conaium, quale insidialores acerrimi concbaruin vei contra se paria promittente, Mallobaudem orabai properare permitli, haec qme ipse polliclius esl impletiiniin. Teslabatur eniui id se procul dubio scire, oiiod si quis miliereiur exlernus, suopie ingenio Silvanus, etiam nulla re perlerreiile timidior, composita forle lurhahil et quanqiiam ulilia iuoneretet necessaria, venlis lamen loquebatur incassum. Namque Arbelione, etc. Hac Malarichus subilo nactus, eliam tunc squalens el nicestus, suamque el popularis Silvani vicem gr.iviler ingemiscens, adlnbitis Fraxcis, (|uorum ca tempe>tate in palalio niuliiiiido floreliat, erectius jaiiiloqiiebalur:lumulluaba(urque, palefactis insidiis, retectaque jam fallacia, per quam ex confesso salus eorum appctebatur, elc. Agens inter ha-c apud Agrippinam Silvanus, assidnisque stiorum comperlis nuntiis, quae Apodemius in labem tuarum agerel fortunarttin, et scicns animtim lencrum versabilis principis, timcns ne abscns el mdemnalus peragerelur reus, in diflicultate posiius maxima , Barbancae se lidei committere cogitabat. Sed Laniogaiso vetante, tunc iribuno... docenieque FRANcos.unde oriebatur, inlcrfecturos eum, aul accepto pryemio prodilutos, nibil luliim ex prxsentibus ratus, in consilia cogebalur extrema : et sensim cum principiorutn verticibus secreliuscollocutiis.iisden.qiiemagiiitudiiie promissie mercedis accensis, ctiltu purpureo a draconuin et vexillorum insignibus adtempus abslraclo, ad cuhnen imperiale surrexil, elc. Firmato iiaque negotio jcr sequestres quosdani gregaiios, ob>cuiitate ipsa ad id patrandum idoneos, praemiorutn expeciatione accensos, solis orlu jain rulilo, subiliis armalorum globus erupit : alque, ut solet iu dubiis rebus audciitior, caesis cuslodibus regia penetrata, Silvanum cxtraclum aidicula, quo exanimatus confugerat, ad conveniiculum ritus Chrisii ini Ifiidenlein, densis gladiorum ictibus trucidaiuut.
:

:

;

lta
lit

dux baud exsiliuiii merilorum hoc genere oppcnionis, melu calumiiiarum, quibus faclione ini-

cralcs, lib.

l

,

c.

15.

Conslantio III el Consiante II. His Conss. victi Fraxu a Constante A. seu pacati. Idatius. 550. Magnenlius nalione Francus imperium arripil, el Constantem A. per Caisonem Francum prope. Pyrenwos m caslro Elena interftcii. 351. Magnentius apud Mursiam acie vincilur a Conslanlio A. Franci ct Snxones in exercitu Magneutii. Aderaul una el aflinilatis nomine promptissiini sociorum Franu, el baxones, qui uliia lUieimin -il-

qiiorum irrelitus est absens, ul tueri possii saluiem, ad praisidia progre>sus extrema. Licet enim ob lempestivam itlamcum armaturis proditionem anteMursense praeiiam, ohligaium graiia relincrei Constaulium; ut dubium lamen, el muiabileiti verebatur, licet pairis quo(|iie Boniti prxlenderet forlia facla, Fraxci quidem, scd pro Coustantiui pariibus inbelio
civili

acriier

coiilra Liciuianos

sacpe vcrsati.

Am-

ntiun.

D

Marceiim., l.b. xv. 3a5. Franci Coloniam Agrippinam diripiunt. Julianus a Constanlio A. Cwsar creulus in Callium miiti:

lur.

que Occidemis inare lialiiiaul iiationes oinninm hellico-issimaj. Juliunusin oralione pnma. In Constanlii imp. laudem. 553. Mugnemius Lugduni se inlerftcit, Decentius cjus frater Ccear apud Saxones lagueo se suspendit. 355. Silvanus maiiis.er peditum, apud Coloniam Agrippinam impertum mvadit, el posl 28 dies occisus. Multiiudo Fruncorum in anla Comlantii Augusli. Cum cliiiiumt iucuria Galliae casdes acerbas, rapinasque et inccndia, Barbaris licet grassaniibus, nullo jiivanle perferreul, Silvantis pedotns iniliii;e rector, nl eflicax ad haic corrigenda , principis jussu perrexil, Aibeiione id malurari mndis quilius poteral adigenle, ul abscnli ainvi lo, queai sup.resse adbue
gravabatur, periculosaj molis ouus iuipingeret. Ue-

(Julianus) itineribus rectis Taurinos pervenii ubi nuntio... ludicabil autem Coloniain Agrippinam , ampli nomiuis urbem in secunda Gennania, pertinacj Uaibarorum obsidione reseraiam magms viriuus et delelam. Amm., Ilist. lib. xv. 35ti. Julianus Coloniam Agr. a Francis captam recipil et pacem cum eorum regibus facit. Nullo ilaque repngnaiiie, ad rccuperandam ire plicuil Agrippinam, aule Cacsaris in Gallias adventuin excisam, etc... Igitur Agiippinni ingressus, non ante moiuse-l exinde quam Fr.vxcorijm regibus furore inilesceule petteniiis, pacein lirmarei r^ipublicai interiin prof ituram, et urbem ret-iperel uiuiiilissim iin. Ammirtn., Uisl.
llis
tib.

\\i.

ergo calainiiatibiis vexatatn, et afHiciain naclus Galliaui, primum Agtippinam recuperavi, urbem ad

143

ANNALES FRANCICI.

1 ifi

siiam, quae anle menses circiter decem in A ler Saxoues quippe ei Alemamios gens ejus non tam lala quiim valida, apud historicos Germani.t, mmc polestilem boslium venerat. Julian. cpist. adS. P.Q vero Francia vocatur), ab antiquo, hoc est ab infanAtheniensem. lia possessus a daemone, (jui noctibus eum ululare, 557. DC. Franci in caslello Menapiorum a Juliano ingeniiscere, fremere dentibtis compellebat, secrelo obsessi et ad dediiionem compulsi sunt. vero ab imperatore eveclionem peiiit, caussam ei Rliemos Severus magister equitum per Agrippisiinpliciter imlicaus; et acceptis ad consularem quoJuliacum, Francorum validissimos cunam petens et que Palaestinum litteris, cum ingenti lionore et comineos in sexcentis velilibus, ul poslea claruil, vacua talu G.izam dediiclus est, elc. Deambulabat tuncsebac opportunilate praesidiis loca vaslantes offendit nev in arenis mollibus, et secum de psalinis nescio in scelus audaciam erigenle, quod Caesare Alamannoquid submurmurabat vidensque tanlam turbam verum secissibus occupato, nulloque velanle expleri nieniem, substiiit; et resalulaiis omnibus, manuque se posse praedarum opimitate sunl arbilrali. Sed eis benedicens, posl hor.mi caeleros abire pra?cepit, jam reversi exercitus, munimenlis duobus, quoe nielu illum vero cum servis suis el appariloribus rrmaolim exinaniia sunt, occupalis, se quoad fieri poterat neie. Ex oculis enim ejus, el vultu, cur venisset luebanlur. Hac Julianus rei novitale perculsus, et agnovit. Statim ergo ad interrogalioiiem suspcnsiis conjiciens quorsum erumperel, si iisdem iransissel bomo, vix lerram pedibus laugens, el imniane ruintactis, relento milite circumvallare disposuit, elc... giens, Syro, quo inteirogatus fuerat, sermone resinedia, et vigiliis, et desperaiioue postrema lassati, pondit. \ideres de ore barbaro, et qui Francam lanstatimqne ad comitasponte se propria dederunt tnni Augusti suntmi»si. Ad quos eximendos periculo > lum et Latinam linguam noveral, Syra ad punun yerba resonare; ut non slridor, non aspiralio, iimi multiiudo Francorum egressa, cum captos comperisidioma aliquod Palaeslini deesset eloquii. Confessus Bet, ct asportalos, niliil amplius ausa, repedavil ad est iiaque, quo in eum intrasset ordine. Et, ut insua. Hisque perfectis aclurus hiemem reverlit Parilerpretes ejus inleIlig<rent,quiGraecam tantumelLasios Coesar. Ammian., Hist. lib. xvn. tinam linguam noveranl, Grsece quoque eum inler558. Juliaiius Saliis el Chamavis bellum infert, et rogavit. (juosimiliieret in verba eadem respondenle, partem Saliorum qnce in Galtiam irruperal in deditiomullasque incanlationum occasiones, et necessiiates uem accepit. magicarum artium obtendente Non curo, ait, quoQiibus (subsidiis) paratis, pelit primos omnium modo intraveris, sed ul exeas, in nomine Donnni Franos, eos videlicet quos consuetudo Salios apJesu Christi impero. Cumque curatus esset, simplipellavit, "ausos olim in Romano solo apud Toxiancilaie ruslicadecem auri libras olferens, liordeaceum driam locum habitacula sibi (igcre pr^licnter. Cui ab eo panem accepit, audiens quod qui tali cibo alecum Tungros venissel, occurril legalio praediclorentur aurum pro luto ducerent. S. Hieronymus -11111, etc. Subilo cunctos aggressus, lanquan fulminis Vita S. Hilarionis. lurbo perculsit jamque precanles potiusquam resi565. Julianus iMeriit. Jovianus A. stentes in opporlunam clementiae partem effcctu vi561. Malaricus Francus magisterium armorum per ctoriae flexo, dedenles se cum opibus liberisque susVallias suscipere recusat. Ex Atnmian., llisl. lib. xxv. cepit. Ammian., Hist. lib. xvn. Jovianus A. morilur. Valenlinianus fd A. post aliQuin adversus eos barbaros, id est Francos, Saquot dies Valentem fratrem A. creat ; tique Orienlu lios el Chamavos exercitum movens, aspirantibus Cbamavos expuli, elc. C imperium permitlit. diis, Saliorum parlem excepi 366. Charietto Francus per uiramque Germaniam coJulian. epist. ud S. P. Q. Atheniensem. mes conlra Alamannos pugnans occiditur. Ex AmJulianus Chamavos partim cmdit, el partim vivos iniano, Hist. lib. xvu. caplosinvincula compegit cum illorum rege Nebiogaste, 367. Gratinnus A. reddito ei filio captivo, et accepta sola ejus malre ob368. Franci el Saxones vastant Gallias. side, pacem fecit. Gallicanos traclus Franci et Saxones lisdem conChamavos itidem ausos similia adorlus, eadem cefines, quo quisque erumpere potuit terra vel mari, leritate parlim cecidil, partim acriler repugnantes praedis acerbis incendiisque, et captivorum funeribus vivosque captos compegit in vincula, eic, quoium liominum violabanl. Amm., Hist. I. xxvu. legatis huuii prostratis sub obtuiious ejus, paceiu boc Imperalor Caesar. Fl. Valenlinianus....Germanic.is ti ibuit pacto, ul ad sua redirent incolumes. Ammian., Maximus, Alamannicus Maximus, Francus Maximus, Hist. lib. xvn. Cum Julianus in terram hoslilem irrupisset, et Gotliicus Maximus, tribuniliae potestatis VII, imperator VI, Consui. II. Unufr. CiiAMAvisupplicarent ul genti lanquamquaesua esset, 369. Pax inter Romanos et Francos. parceret, assensus est, et eorum regem ad se venire jussit. Cl venit, elc, esse existimantes. Pacem igilur 370. Saxones vicli a Homanis in fniibus Francorum ; a quibus nullum auxitium preeslilum esl ob pacem fecit; et solam Nebogasli matrem peiiit, quam harbari ftedus approbanles slalim dederunt cutn ejusdem cum liomanis. regis litio, qui in praiio caplus fuerat. Ilis confectis, Saxones caesi ad Usonem, in regione Francormn. aiiiuuino ad fiuem vergenle el nieme ineunle ( jam S. Hieronymus in Chronico, 5/7. enim irigebat), profectus esl. Ex Eunapii Sardiani D Valentinianus Saxones, etc. In ipsis Francoruu Excerptis de tegationibus. finibus oppressil. (Jrosius, l. vn, c. 52. 5U0. Juiianus Ceesar Parisns Augustus appellutur. 574. Macrianus occisus a rege Francorum. Qui Iransgresso liheno regionem Francorum AltuurioMaerianus rex Aiamauuorum periit iu Francia : rum pervadil, cos profligat el orantibus pacem ex arbiquani dum internecive vastaudo peirumpil avidius, trio dedil. oppetiil Mellobaudis beibcosi regis insidiis circuinJulianus... elc,in limilem Germaniae secundae est ventus. Ammian., Hisl. I. 50. egressus...IUienoexiiidetransmisso, regionemsubito 575. Valentinianus A. obiit. Valentinianus Junior A.,cui llaliamel Africam Gratianus A. dedit, Galliit. pervasit Francorum, quos Attuarios vocaut, inquiesibi relenlis. torum bominum, licentius etiam tum percuraamium evliuia Galliarum, quos adorlus subiio nibil meluon577. Gratianus A. Meraubaudes Francus coss. Rites boslile... superavit negotio levi : captisque plurichomeres comes domeslicoruin a Graliano mittitur in mis et occisis, oranlibus aliis qui superluere, pacem Thraciam contra Gotlhos. ex arbitrio dedit. Ammian., tlist. lib. xx. Ricbomeres Francus comes domesticorum... ProFrancus ex aula Constantii A. a doemone per S. Ilifuturo sociatur, etc, pertiuaci concertalione nonduai larionem esi liberutus. lassaiae, a;quo Marle partes semet altrinsecus allliCandidaius (quidam) Conslanlii imperaloris, rutictabant : nec de rigore genuino quisquam remille* lui coma, camlore corporis indicans provincam (iiK bat, dum vircs animorum alacrilas excilaret, dire

Rhenom

,:

,

:

:

:

)

m

:

:

U7
mil
ilies,

ANNALES FRANCICI.

1*8

tameii inlcrnceiva ccrlamina rcdcns vesp.^ro posl qu;»' rcpenvil Gallias Hichmnercs, elc ttb maioreiu |ira'liornin frciuiluiii qni exspeciahaiur, indt* a Imimcula perduclurus. Amiuian., llisi. I. xxxi, enp. 7 et <S. T>7S. Graiianus per Mellnbaudem regem Francorum domeslicorum anniiem Lenlienses vincil. Lenliensis Alainannicus [inpulus... pagnrum omniuni populis io iinuui colle<lis, cum qtiadraginta arnialoruin iiiillilius vcl septnaginla, utquilain laudcs exiollcmlo principis jactitaiunl, sublali in superhiam nostra ci nliilciiuiis irruperunl ;qiiibusGraliamis,etc. Nannieno negniimii iledil vinuiis sobriae duci cii|iie M.illohaudem junxii pari potestate collegam dnincsii:

A

coruin comiiem regemque Francorum, virum bclliel loriem. Nannicno igitur peiisante forlunarum versabiles casus, idoque cunctanduro esse rensenlc; Mallobamlcs alla pugnandi cnpiditatc raplalus, ul< onsueveraf, ire in hosiem dillVrciidi impaticns angebilur. Proinde horritico adver.sum iragore lcireiuc, primum apud Argei.tariam signo per cornicines iI.iIm concuni est cceptum... non plusquam quin(|ue millia ut KStiinabatur evaserunl, elc. ; iuter coni) lures alios audaces el forles rege quoque l*riario imerfecio, exitialium concilore pugnarum, etc. Cnnversus illuc cum exercilu Cratiauus eadem qua anlea foitiludine semitas ducenies ad ardua quserilabai : quem Lenlicnses intenlum jugulis suis oinni persevcrandi stodio conlemplantes, posl dedilioncm, quam impelravere supplici prece, oblala (ul praeceptum est) juvenlnte vaiida nosiris trociniis permiscend.i, ad genitales lerras innoxii ire permissi sunt.

oosum

lurbalis ergo ordinibtis cxsne legiones, lleraclio Jovinianorum tribuno, ac peue niniiiluis qui militibus pra-erant, exslinctis, paucis effURiuill tnlum uox et jal.hula silvai imii pKCstitere. Suiviiius Alexunder tib. lit llislor. Leqe loeum inteqrum apud Gregorium Turon. tib. iii llist.; cap. 8, col. 57. 58 I. Franci Gallias irifeslant. Arbogastes Romanos in eos exiital. Vulenlinianus pax cum illis init. Eo lempore Charietlo et Syrus in lociim Nanneui subrogati in Germania ciim exercilu opposilo Francis diversaliantur, etc. SulpUius Alexander l. iv Hist. upud Greqorinm Turon. tib. n, coi. j9. 3'J2. V aienlinianus A. Viennw occisus. Arbogasles Euqenium ad imperium evehit. Utim diversa in Oi ienle per Tbracas gerunlur, in Gallia status publicus perlurbattir, <H clauso apud
r
.

Sulpiiius Alexander

Vieiinam palatii a-dibus principe Valentiniano, elc. apnd Gregor. t. u Hist., col. b\). Arbogastes oriuudu» e genie Fkan..orum, queni secundum a Haudone duce locum Graiianus imperator oblineie jusscrai, illo rebtis biimanis exeui|ilo, fielus indusiria
stia, citra

principis aucioritalein

ma-

Ammian.,
est

Hist.

I.

xxxi,

c.

10.
Gottliis

Valens A. In puyna
exustus.

cum

vivus a barbaiis

gislerium milituin in se iransiulerat, etc. Tandein Valetitiiiiaiius... libellum porrigii, quo ei magistrain abrogabat. Iloc ille perlcclo Nec potesiatem nnlii dedisti, ait, nec eiipere poleris. Qtiibtis prolalis, discerploque libello, et in teiram ahj.<>cto discedit, etc. Qua.propier (Arbogastcs) imperatorein, qui apud oppidum (Jallia: Viennaiu coimnorabaiur... adorlus lelhaliler vulnerat el inlerficit. Cum omnes laciti lacinus admissum ferrent, ob viri digniiaicm, et forliliidinem bcllicam, ac prxierea, qiiid bominem uiagna benevoleniia milites prosequereniur, quj pecuniam Cdtiicmnerei : Eugeniuiiv iniperatoreui dei

:

clarat, ete.
et

Zosimus

l.

iv Ilistor.
el

37H. Bauto

Arbogastes Franei missi a GratianoA.

Arbogasles bellum inferl Franc.s

postea

cum

eit

cum

copiisad Tlieodosmm in contra barbaros.

Macedoniam elThessaliam

pacem

jacit.

Al Gr.itianus,
:

periurbatus, saiis iluci traditas cuin quo el Arbogastem misit. Erant autem ambo natione Franci, amicissimis in Homanos animis, ab avariiia lonisque caplandis prorsus immunes, in bellcis rebus prudentia pariter ac robore praestanies. Poslquam bi cum exercilu in Macedoniam Tbessaliamque pervenissent, qui res istic agebanl Scythae, elc, ad iinperalorem Tlieodosium iniiluiil, qui et oenevolentiam et societatem, ei facturos se quidquid imperasset, pollicerentur. Zositnus, Hist. lib. iv.

Eodem anno Arbogasles Sunnonem et Marcomeharum rerum nunlio non parum reni subregulos Fkancorum geulililms odiis insemagnas copias ablegat, Baudoni G cians etc. Sulpitius Alexander apud Gregor. /. n
,

Ilist., col.

60.

Per idem lempus Arbcgasies comes adversus gcntem suain, buce i Francorum, bellum paravit, atque pugnando non parvam mulliludiiiem manu fudil; cuin rcsiduis vero pacem lirmavil. Sed cum in convivio a regibus geulissux interrogarelur, ulium sciret Ambrosium, et respondisstt nosse se virum, et ddigi ab eo, aique fiequenier cum illo convivari solilurn, audivit Ideo vincis omties, quia ab illo viro
:

Theodosius a Gratiano A. ftt Augustus. 582. Priamus regnat in Francia. Prosperi Chroni-

cum Pilhwanum.
3S3. Merobaudes II. Salurninus coss. Maximus imperium invadit. Graiianum Lugduni dolo interceptum per Andragnthium ducem occidit. 384. liichomeres Francus Clearchus coss. 585. Arcadius A. liauto Francus coss. Cum ego Mediolanum anle Hauionem cnnsulem venerim, eique consuli kalendis Januariis laudem iu tanto conventu conspecluque bominiiin, pro mea

Pautinus in Vita S. Ambrosii. 393. Franci in exercitu Eugenii. Dehinc Fugenius tyrannus, susceplo expedilionali
diligeris, qui dicil soli, sta et slat.

procmclu, Hheni iiinilem
i

pelit,

ul

cum Alamanno-

regib.s vetustisfosderibus ex more inilis, immensiim ea lempesiate exerciium geulibus feiis ostentarel. Sulpilius Atexander apud Greg. Turon.
r\
I.
II

um el Francorum

Hisl., col. 00.

tunc rbetorica professione recilaverim. S. Augustin. contra litteras Priscitliani, lib. m, cap. 30. 588. Maximo apud Aquiteiam victo el occiso, Franci
et

Saxones qui navali

mililice

Maximi merebant

viclori-

bus se sociarunl.
Ille (Maximus) igiiur statim aFRANCisel a Saxonnm pente, in Sicilia, Siscia^, Petavione, tibique lerrarum vicnis esl. S. Ambrosius, Epist. 40 ad Tlieodos. Viclor fitius Maximi Cwsar ab Arbogaste imperio de-

jectus et occisus.

Marcomercs, el Sunno irrumpunt in Gallias. Nannius et Quindnus magistri militum contra e<-.s exercitum ducunt. Quinlinus Franciam inijrcssus magnam cladem accipit. Eo teinporc Genobaldo, Marcomere, et Sunnone ducibus, Frani in Gcriuaniam prorupcrc, etc. pcri

Genobcildus,

;

394. Theodosius A. Eugenium vincit et occidit. Arboqattes seipsum inierficil. Potentia Dei, non liducia hominis, viclorem semper extitisse Theodosium, Arbogastes isle praecipuum in ulroque documenium cst: qui... collectis Galloium Francorumque viribus exundavit, nixus etiam praccipuo cullu idolorum, magna lainen lacilitate sticcubuit. Luge.nius alque Arbogastes instruclas acics cimpis exiiedierant, etc. At vero Theodosius in summis Alpibus constiluius, expers cibi ac somni.... corpore humi fusus, mente cu:lo lixus, orabat. Dehinc posiquain iiisoinnein no. icin preciim conlinualione tiansegit, etc, arma corripuit solus sciens se csse non soluin signo crucis tuendum, sed et v.ctoriam adeplurum, signo crucis se muniens, signuin victoriae dedil (ac signo crucis signum pra^lio dedil), ac se in bellum, enamsi nemo sequerelur, victor ftilurus immisit, etc. Eugenius captus atque tnlcrfectus esl. AibogasUs sua sc inanu pcrculil. Ita el luc
:

149

ANNALES FIUNCICl
Oro-

r.o
lib. iv.

diiorum sangume bellum civilc reslinctuin est.
tius, Hislor. /. vu.

A

Satoianus
cap. 15.
lur,

de Providenlh, cap. 14,

et libro

vn

.... Cauto nec profuit hosti Munitis haesisse locis. Spes irrita valli
revulsis, elc. Coucidit, el scopulis paluerunt clausira ferus inventor sceleruin trajeceral altum Al

407. In Brilannia Constanlinus imperator acclamatransil in Gallias , Juslinianum et Nevigaslem
Cellicis exercitibus prwficil.
el

Francum

Acre pralium inter Constanlinum
vas'antes, vicloriam obtinenl
1.

barbnros Gallias

Son uno mucrone

iatus,

duplexque tepebal

Romani. Zozimus, Hist.

Ensis, et ullrices in se converterat iras

VI.

Tandem

manus. !,„„„„ Faneg. Claudianus de terlio consulatu Honoru A.
justa

Arcadius 595. Theodosius A. Mediotani moriiur. Stdiobiinet, Oceidenlem Honorius, qui per Orientem conem pacem facit cum Francis.

408. Franci Vandalos vincunt. Interea Respendial rex Alainannorum, etc. Frigeridus lib. n, c. 9. apud Gregnr. Turon., col. 61. Arcadius moritur anno wtaiis 51. Theodosius ejus /»lius A. Sarus contra Constanlinum mitlilur aStilicone f
qui Justinianum vincil
et occidit, et

Hunc tamen imprimis populos lenire feroces, Et Rhenum paeare jubes. Volat ille citatis
Vectus equis ... Attoniios regeshumili cerviee videres.

juramenlo
iis

inlerficit.

Edobinchus Francus
:

a Constanlino suffecli

Nevigastein violuto et Gerontius qui Sarum in Iialium (ugere

compellunl.
4l)i>.

Eodein tempore

Sarum

Slilico,

etc.

Zo-

Ante ductm nostruin flavam sparsere Sicambn
:

ziin. lib. vi Hist.

Ca?s;iriem, pavidoque orantns murmure Franci Procubuere solo juraiur Honorms absens,

Honorius Conslaminum in societatem imperii

Imploratque tuumsupplex Alemannia nomen.
Basternte venere truces, venil accola sylvae Uructerus Hercyniie, lansque paludibus exit Cimbrus, et ingentes Albim liquere Cherusci. Accipit ille preces varias; tardeque rogaius Annuil; et magno pacem pro munere douat, etc.

g

r.dmitlt. Vundati, Alani, Suavi

Hispanam

occupant.

Trevirorum civitas direpta a Francis. Trevirorum civitas a Fuancis direpta incensaqtie secumla irruptione. Frigeridus, l. n, c 9 Greg. Turon., col. 62.

Hoc

dal Siilicouis iter. Claudianus in quarto consulatu Honorii A. Paneg.
libi

Miramur

rapidis

hustem succumbere

bellis,

Ciun solo teirore ruaut. Non classica Francis Intulimus, jacnere tamen, eie. Idem lib: i de laudibus Stilicvnis.

Arcadius Bautonis seu Baudonis Franci filiam Eu(ioxiam

uxorem dnxil.

(Eudoxia) erat eximia pulchritudine spectabilis el apud fitium Promoti educabatur. Zozimus , lib. v.
Hislor.

(Eudoxia) vero non ad spuriam marili naturam ta erat, veruin inerat ipsi liaud parum barbaricae naiura:. Philoslorgius lib. n Hist. Eccles., c. 6.
397. Marcomirus
et

Sonno reges Francorum pacem
t

peiosi puniunlur.

410. Roma ab Atarico capta. Franci in exercilu Constanlis Constantini fdit. Edobecco ad Germanas gentes pr;emisso, C«nstans et prsfectus jam Decimitis Kusticus ex officiorum magistro petunl Gallias cum Francis et Alainannis omnique militum manu, ad Consiantinim redituri. Frigeridus, l. n, c. 9. Gregor. j injamque Turon.,col. 62. Gaiso Fruncus comes sacrarum largilionum Honorii A., deinde magister ojficiorun ei poslea mayisler mitilum. Lib. vn el ix codicis TlieodoMani. 411. Constaniius comes contra Constaniinum mtssus Arelatem obsidel. Edobicus Francus magisler militum Constantini, in ejus auxilium cum inyentibus copiis adventans, a Conp stanlio vincilur, et ab Edicio amico perfido occiditur. u Inlerini circumsidente Arelalum Uonoriiexercilu,eic.

Sozomenus,
.... Provincia missos ExpelU t citius fasces, quam Francia reges Quos dederis, acie nec jam pulsare rebelles,
Jovinus

tibro ix, cap. 14.
mititio3

Romanw

magister in Gallia purpu-

Sed vinclis punire licel, sub judice nostro Regia Romanus disquirit crimina carcer. Marcomexes, Souooque docenU quorum alter Elru[scum
Pertulit exsilium : cum se promitleret alter Exsulis ultorem, jacuit mucrone suorum. Res avidi coucire uovas, odioque turentes Pacis et iugenio scelerumque cupidine Iratres. Ctuudianun de laudibus Slihconis lib. t,

ram sumit. Frunci in ejus exercitu. Vixdum quartus obsidionis Conslanlini mensis
a^ebatur,

cum repente ex ulteriori Gallia. nunlii veniunl Jovinum assumpsisse ornatus regios, et ctim IWirgundionibus, Alamannis, Francis, Alanis, omni(|ue exercitu imminere obsidentibus, ila acceleralis moris, reserata urbe Constantinus dedilur. Friyeridus,apud Greg. Turon. lib. n, cap. 9, col. 61. Constantinus ab Arelatensibus Conslanlio vivus traditusjussu Honorii A. occisus.
412. Jvtinus
ui occisi.

599.
erat.

Romanum lmperium

Barbaris (ormidolosum

el

Sebastiunus fratres in Gallias tyran-

Cum

Stilicone

.... Tum forle decorus gener pacem imploranlibus ultro
j)

Germanis respousa dabat, legisque Caucis, etc. Ante pedes liumili Franco, trisuque Suevo Perfruor, et uoslrum video, Germanice, Rhenuni. Claudianus in Eulropium 1. 1, v. 377.

torio G'a//tarum.Sidon. Apollinar.Ep.lib.

Apollinaris avus Sidonii Apollinaris prmfectus prceiii, episl. 12.

Idem lib. n de Laudibus Stiticonis Galliam inducil conquerentem de Slilicone Francorum viclore consuluiuin faslidiente.

415. Treviris a Francis direpla. Excisa ter continuatis eversionibus summa urbe Gallorum. Salvianus lib. vi, c. 15. 414. Eodem tempore Caslinus domesticortim comes, expeditione in Francos suscepla, ad Gallias miilitur. Frigeridus apudGreg. Turon. lib. u, cap.9,
col. 62.

Qui mihi Germanos

so'us,

Francosque subegit,
l.

Cur nondum legilur

faslis?

Claudian. de Laudibus Sliliconis

».

400. Fl. Slilico, Aurelianus coss. 406. Ullimo die Decembris Vandali, Francis prosiralis, Rhenum transeunt, Gatliasque invadunl. Anle biennium (triennium) Hom.ina; irruplionis, exciialae per Stiliconeni gentes Alaiioruiii, ut dixi,

Consuliribus legimus Tbeodomefilium Richimeris qiiondam, et Ascilam niatiem ejus, gladio inlerlectos. Frigeri' dus ibid. apud Greg. 1 mron. Treveris a Francis eversa. Non agilur in Treverorum urbe excellentissima , sed quia qtiadruplici est eversione prostrala. Sal415.
et in

Nam

rem regem Francorum,

vian. lib. vi, cap. 8.

Suevorum, Vandalorum, iutiltaeque ciun his aliue Fkancos proleriint, Rhei.uni transetint, Gallias inva,

Denique expugnata

est quater urbs

Gallorum opu-

dunt. Orosius l. \i\, cap. 40. Francorttm. etc. aenlium

viliu

et

morcs describit

lenlissima. lbid. cap. 15. Nain quia te tria excidia non correxerant, quarto lu perire meruisti. lbid. cav. lj.

15i

ANNALES FRANCICI.
A

159.

416. Frnnci partem Galiarum propinqnam Rheno occupnnt. Yidc infra ad iiniiiiiii 428. 4 V20. Ci nslanlius ab Ihmorio \. creatur A. Piiapami ndus regnut in Fhvncia. Prosperi Cluonicitm Pitkteamum. 421. Constanlius A. imperii mense 7 obit. 423. Joannes imperium Occid. occupai. 42 i. VulculiniiiuusC.onslanlii A. filinsab llonorioA. Ca'snr creaitts et missus in Occidentem contra Joannetn
Itjranntim.

His ( Romanis ) cnim adfuere auxiliares Fra.nci. Jornandes de rebus Gciicis, cap. 36. In lioe eiiiio famo-iss mo bcllo... Fiiancis pro Roin.iiuiiiiiii, Gepidis pio Hunnorum parle pugnaiitibus.

Idem, cap. 41.
454. Aetius a Valentiniano A. occisus. 455. Valenlin anus A. occiditur auctore Mnximo, qni imperium invttdit. Franci Gtillitis, clc, dcpopulantur. Maximns Aviium magittrutn mUilUB Galliarum [acil, Uurbari Itujns melu aufuqtunt.

425. J nnnncs tyrannus captns et occisus. Valentintanus a Ttieodo&io A. appeltatur. 42N. Chlodjo rcx Francor- m. Feliceei Tauro. Pars Galliarum propinqua Rheno,

Fhanccs Germanum primum Itelgamque secundum
Blernebal, etc. L't priiiiiuu ingesU pondus suscepit honoris,

Legas qui vcniam poscant Alamanne

lurori--, etc.

quam Fiunci possidendam occupaverant, Aeiii comiarmis recepla. Prosperi Cltronico adjunctum.
lis

Sidonii Paneqijr. Avilo Aug.

Chronicon

Ilierontjmi

451. 8. Theodosii A. Arcadii A. filii. Superaiis per Aeliuni incertaniine Fuancis et in pacesusceptis. Jdalii Chroniium. 457. Chlodio Fr.mcorttm rex prcemissis ad Camaracum ezptoratoribvs lihentm traisil, liomanos profligut, Ccimaracum capit et omnia loca usque ad Sutniham (luvium occupat. Gregor. Turon. lib. II, cap. 9,
eol. 63.

Maximus a snis lanialus et in Tiberim projectus 77 tmpeiii die. liomo a Genserico cnpilur. Avilus A.

EX
R

S.

GREGORIO TURONliNSI.
Francorum rex Meioveo

A.nno 458. Cnii.oErucus
litix

fit magisier niipulso a Franeis Cbilderico ob luxuriam, iu ejus locum subsliiuiiiir, 66. 464. Frauci revocalo Childerico Aegidium pcl-

patri suo succedit, col. 65.Aegidius

Romanne

in Galiiis, qui

Aetium

4 15. Puqna inler Chlodionein regem Francorum et ajorianum duces liomanorum.

el

lunt, 66.

M

.... Post tempnre parvo
Pujjnastis p^riter, Ihanc; s qui Cloio palenles Airebalum lerras |.ervaserat, eic.

Sidonius in Paneg. Majortam A.

Francorum
Hic.

descriptio cx Sidonio ibid.

477 ad 481. Childericus Aureliini pu»nat, Adouacrius Andecavuiii veuil, 70. Paiilus militiae Romannn inagislcr in r.olthus pugoai, Cbildertcus interempto Paulo Andccavum obiinel, 70. IiisuIur Saxouuiii a Francis caplae, 71. Childericus Adouacrio juuclus Alaiii.uinos subjugit, 71.
481. Chlodoveus Childcrico patri suo mortuo succedit.

quoque monsira ilomat,rutili quibusarce cerebri Ad fiontem coma tracla jacet, nudataque cervix Set.Tum per damna niiet, luin Inmi ,e glauco

"

Albel aquosa acies, ac vultibus undique rasis, Pro barba tenues peraranlur pectiuecisic Striciins assulae vcstes procera cocrcent Mimbra virum, patet h.s akalo tegmine poples, Latus el angu->tam suspendil balleus alvum. Excussisse citas vasturn per iuaue bipem.es, Et plagoe prsescisse locuni, clypeosque rotare Ludus, et inlortas pnecedere sallibus hastas, Inque hosiem veni-.se prius. Puerilibus aunis Esi belli malurus amor. Si furte premanlur Seu numero, seu sorte loci, mors obruil illos Non limor, invicti prrsiant, auimoque supersunt •l.i.n prope post animam.

C

/Egidii (ilium movet, ab Alarico repelilum inlerlicit, 78. 487. Cblodoveus in campo Marlio Francuin occidii, qui aimo pr.i-cedenti vas Rhemensis ecclesiae ipsi deuegaverat, 79, 556. 491. Chlodovei expeditio in Thoiingos, quos imperio suo BubjicU, 79. 493. Chlodoveus Chlolildem uxorem accipit, 80. 496. Chlodoveos invocalo Chnsii nomiiie Alamannos vincit,eorum rege inierempto, 82. KeinLius
in
;

486. Cblodoveus
fuj^at, et

S agrium

eutnque

criidilun) in fide
niis,

Chlodoveum

baplizat,

effiisis

balsa-

448. Chlodionis mors, dissensio inter ejus liberosde
r gno.

An Meroveus

ejus successur fitius ipsius fuertt,

incertnm.

At (Auil.c) Francos bello lacessendi occa9ionem ei Mibniini-lrabal regis illorum obitus, etde regno inter I berns ejus orla dissensio. Quiruin major natu Altilam, ininor Aetiuin m auxPium vocare slatueral. Ilunc nos Romae leguioncin obeuniem vidimus, adhuc
iinberbem flava coma, adeoque promissa, ut super liumeros circumfusa esset. Eum Aetius liliiun a se adoptatum, muilisque cum ab ipso, tum ab imperalore ornatum muneribus, el ainicum ac socium populi Romani appellalum dimisit. Ex historia Prisci
:

D

eic, lcmplum divino respeigitur ab odore, taul aeslimarenl se pali pie aslanies donanlur gratia, radisi odoribus locaii, 83. Francorum supra iria millia el Chb>dovei soror baplizanlur, 84. 497. Albofledis Chlodovei soror obil. Ea i!e re S. Remigius Chlodoveum lilteris sotatnr, 84, 1326. 498-499. Godegiselus Burgundionum rcx in Iralrem suum Gundobadum, alierum ejusdem gentis re«eni, conjurai, et Chlodoveo sibi junclo, 85, euni lugat, 86 el seq. 500.GundobaldusoccisoGodegiselo et pulsisVienna Francis, Burgundise monarchiam sibi asserit, 88, leges condit, ibid. .02. Chlodoveus civilales Brilannia? Arc forice
r
.

subjugai,

\

14.

rhetoris el soplhslce.

449. Apollinaiis pater Sidonii prafeclus prcetorio Calliarum. 451. Attila Ilunnorum rex Callias invadil ; Franci in ejus erTcitu. Vincilur ab Actio; Meroteus Francorum rex pro llomanis slciit. Giegor. Turon. Hist. I. u, c. 7, col. 55. .... Subito cum rupta tumullu Parliaries totasin le iransfuder.it >rcl«s
Ga.lia.
i

505. Colloquium Clilodoveum inter el Aiaricum "Wisigolihorum regem prope Ainbciacum, 90, 91. 507. Chlodoveiis vicio in acie prope Pictavum , et occiso Alarico Wisegolthoruin rege Francoriiin intperium ad Pyrenaeos monles usque dilalat, 92 ad!)5. 508. Clilodoveus transacta apud Burdegalani hyeme, Ecolismun et Tolosam sibi suhjicii. Accepiis

consulatus codicillis apud Tunuios
tini

in basilica S.

Mar-

Augusius appellatur,

lum

Parisiis regni

sedem

fugnacem Ruguui comitante Gelono Gepida trux sequitur, Scyrum Burgundio engil; lnjiius, Uellonotus, Neurus, BaSlerna, Toringus, II lerus, ulvnsa queoi vel Nicer abluii uuda, Prorumpii Ihancus; cecidit cito secta bipeooi
i

instiluit, 95.

Herciuia in tinlres, el Rbennm lexuit alno. Et JHB ternlicis dilfudurat Atlila lurniis lu cunpos se Belga tuos. Sidomi Pnneqyricus AvUo Auqusto.

509. Sigibertus Francorum Colonise rex a (ilio suo Chlodeiico occiditur, ip-o quoque Chloderico interempio, Chlodoveus Coloniain et vicinas regiones imperio adjicit, 96, 97. Cliaratico Francorum rcgulo, ejusque filio occisis eoruin regno Chlodovens potitur, 97. 510. Raguachaiiui Francoruin a^iud Camaracum

m
rex

annai.es francici.
cum suo
fratre Richario a

154

Chlodoveo occidilur,

A

qmeorum regnum occupat, 98, 99. Rignomeris apud Cenoniannum a Chlodoveo occidi jiibetur, 99. Namnetes a Chillone Chlodovei exercitus duce obsessi Hiinculo libeianiur, 791. 511. Chlotloveus devictis vicinis regibus, occisisque propinquis suis, Francorum monnrcha obit Parisiis v Kal. Decembris, sepelitur in basilica Aposiolorum, 100. Franeorum regno in Tetrarchiam diviso intcr quaiuor Chlodovei filios Theodericus Rhemis Chlodomi ris Aureliani.CHiLOEBERTUs Parisiis, Ciilotarius Suessionibus sedem regni habent,' 105. 516. Chochilaicus Danorum rex in Gallias ingressns, boc scelus sua uiorle, ac suorum excidio, qui in pralio navali superali sunt, luit, 106. Hermenefridus occisis frairibus solus in Thoringia regnal, illuso Theodorico, quem appellaral in auxilium, 106, 107. Sigismundus Gundobado patre mortuo Burgundiaj
,

regnum
cipit,

obtinet, 107. i22. Theodericus Sigismundi filhm in

uxorem

ac-

108. 525. Instigante Chlotilde Franci in Burgundiones arnia movenl, 108. Godomaro f g.ito Irater ejus Si-

gismundus cum uxore

el

filiis

a

Chlodomere capti-

vus abducitur, 109. 524. Godomarus resumptis virihus Burgundionum regnum recuperal, Chlodomeris adversus eum iiurus Sigismundum cum ejus uxore etliliis jnierlicit, 109.
iu praelio occidilur, Burgundioiium redeletur a Fraucis. Godomarus iterum regnum recuperat, 110. 525. Chlolarii el Childebeni in Burgundiam expe-

Chlodomeris

gnum

diiio,

ad

quam

ire

renuens Theodericus Arvernos

114, 1161, 1166. 526. Childebertus el Chlolarius suos ex fratre Chlodomere nepoles Theodebaldtim et Chloiarium inierliciunt, Chlodoaldoper virosforiesliberalo, 123. 528. Theodoricus expeditionem adversus Hermenefridum Thoringorum regeni parat, 110. 529. Thoringi a Francis devicti. Chlotarius inde Radcgundem captivam adduxil, 112. 530. Childeberlus, fraler in Thoringia occupalo , Arvemos occupare fi ustra conaiur, 113. Theodoricus dolo Hermenefriduui occidii, el Thoiingorum regnum occupat , 112. Mundeiicus adversus Theodoricum rebellis opprimitur, 117. 531. Cliildebertus sororis sua3 Chlotildis injurias ullurus Wisigoltlios aggredilur, occiso Amalarico , spoliis onusius cum sorore in Franciam redil, 114. 533. Francorum in Wisigotlhos expedilio, 127.
diripil,
554..

Theodeblrtus Theodorico

palri

suo mortuo

succedit, 128.

537. Childeberli et Theodeberti in Chlotarium exad sepultrum S. Marlini precibus miraculorepressa fuit, 129. 5^9. Theodeberti in lialiam expedilio, Buccellinum ibi exerciius ducem relinquit, qui viclo Belisario, tuin Narsete, magnain Ilaliae parlem occupavit, 133, I3i. 54-2. Childeberti et Chlotarii in Hispaniam conlra Wisigotthos expeditio. Cajsaraugusta ab iis obsessa S. Vinceniii precibus solvilnr, 130, 131. 514. Naseitur Gregorius Turon. die festo S. An« dteae, 1264, c. 545. Chlolildis regina abit ad superos, sepelitur a fi;iis in basilica Apostolorum, 141. 5^6. Lues inguiuaria, qu;c vaiiis in locis sanctorum intercessione sedatur, 144, 959, 1174, eic. 548. Theodeballus Theodeberio p<Uri suo succedii, 158. 553. Occiso Theia defecit Golihotum regnum in llalia. Circa id lempus Clianao comes Brilannorum fraires suos interlicit, 145. 555. Clilotarius Theodebaldi defuncti regnum occupat, 148. Chramnus a Chlolario patre in Arverinam missus, ubi pessime ai,it, 151, 797. Chlotarius Saxones rebelles leprimil, Thoringiam ob ipsis praestiluin auxilium devaslat , 1 58. Bucccllino Franpedtlio, sed civilis illa discordia Chlotildis

coFiim in Italia ducc occiso, deletnque ejus exercitu, Narsele Franci ex llalia pelluntur, 567. 556. Chlotarius a suis coactus in Saxones pugnat infeliciier, 154. Chramnus idversus pairem rebellai, Childeberio jungiiur, etc, 155 et seq. 557. Saxones in Franciam erimipiint , Chlotarii tertia in eos expeditio. Cbildeberlus Rhemenseiu Campaniain devaslat, 158. 558. Chiideberius obii, et sepelilurin basilica Vincentiana , ab eo exslructa , Culotarius monarchiam obtinel, 160. 559. Chramnus patri repraesentalus, evadit, et fugit in Britanniam, 160. 5'JO. Chlotatii in Chramniim et Brillones expeditio ; quem cum uxore el liliis inlerimi jubet, 161 , 162. VisiiatS. Martini tumulum, 285. Ejus basilicani a Wilichario incensam restaurari imperat, 160. 561. Chlotarius obit, sepeliiur in basilica S. Medardi, 162. Reguum inler quatuor ChloUrii lilioa dig visum, Charibertus Parisios sedem habet, Guntramnus Aurelianum, Chilpericus Suessionas ac Sigibertus Rhemos, 162, 165. 562. Charibi rlus Gundovaldum, qui se Chloiarii filiuni dicebat, excipit; Sigibertus lonsum cogit exsnlare : qui confugii ad Narselem in Italiam , accepiaque conjuge abil Consianiinopolim , 163. Charibertus viiiis deditus, 1026. Sigibertus llunnos in GaIIiaserumpentesprofligat,quibuscum posiea fcedus imt, 103. 5C4. Sigiberto adversus Ilunnos occupato, Chilpericus Rhemos et alias civitates invadit. Ilinc natum civile bellum. Chilpericus fugatur, Sigibertus amissa recuperat, etc, 163. 564. Santonensis Synodus, 16j. 565. Sigibertum inter et Chilpericum pax redin< tegrala, 103. Guniramnus Auslrigildem ducil uxorem, 164. 566. S giberlus Briinicbildem uxorem ducil, 168. Allera Sigibcrti in Hunnos expeditio, 169. Bello inler Sigibertum et Gumramnum exorto , Arelas a Sigiberto obsidetur, 169 el seqq. 567. Jusiino Justiniani successori Sigibertus legationem mittit, 180. Conciliuin Lugdunense , in quo deposili Salonius.el Sagitiarins, 252. Chilpericus Galsuinlham ducit uxoiem, quam postea necat, 168. Obit Charibertus, 167, 908. Hinc bellum civile el nova Franciae regni divisio, 187, 574. 569. Alboinus cum Langobardis in Italiam lrans< migrat, 182. 571. Prodigia et lues maxima, 172. Langobardi in Gallias irrumpunt, fugalo occisoque Amalo patricio, postmodum a Muminolo penitus delentur, 183. 572. Saxones ex llalia in Gallias erumpenles a Mummolo prolliganlur, 183, 575. 573. Saxones in patriam redcunt annuente Sigiberlo, 184. Gregorius Rhemis ab Egidio con^ecratur, seger sanalur S. Martini nieritis, 1058. Synodus iv Parisiensis ad Guntramni, seu Ghilperici, discidium cum SigibeNo sedandum, 190. Synodi pairibus libelD luin oblulit Pappolus episcopus Carnot. contra M%idium Rhemensem, qui Duni eoiscopum ordinaveral, 543. 574. Langobardi Clepo mortuo iterum in Gallias irriimpentes, ad internecioneui caesi, *186, 574. Cia

vile

vescil,

bellum inter Chilpericum et Sigiberlum elTer1 J0 et seqq., 802. Pax utcumque facta, 1043. 575. Sis>iberius pulso fere e regno fratre suo Chilperico, conciliatoque sibi Giiulramno, occidilur, 195. Childebertus 11 e Ch Iperici manu ereplus patri succedit, 201. Turones a Ruccoleno Cenoinannoruin comiie vexaniur, 1056.
(

t)76.
rici

(ilio

Brunichildis Sigiberli relicta Meroveo Chilpenubit, 201. Hinc gravia diseidia inter pa-

tiem

et filium,

215

et seqq. S.

Germauus Pansiorun»

cpiscopus evolal ad cceos, 211. 577. Guntrainnusfiliis orbatus, Childeberlum adoplul,221. Synodus Parisiensis adversubPrastextaiiun.

II

ANNALF.S FRANCICL

15«

Riscdium inlor Rritannix eomiles, 220. Dubietas Pasehn, 221. Meroveus necatnr, 219. 578. Chilpericus Piciavum pervadit,235. Adversus Biitlones niiliil, 257. 57!). Synodus Cabillonensis in rausa Sagiltarii e*t Batonfl, 238. Brittonnrn irruptiones, 249. 580. Chilp< ricus labitur in Sabellii haeresim. A Crogorio tiim a Sahio reprehensns resipiscl, 258. Synoilus Rrenn.icen-is, in qua Gregorms purgalus Mt, 204. I.ucs gravis in Gallia , 243. Chilpericus rgrotat; bortante Fredegimde piis nperibus insistii, 248,244. Chloilovemu li' iniii oecidil, 249. Lpuvigildus rex persecuiionem movel in llispania, 247.Gregorii cum Agilane Ariano dissertalio de lide, 255. 58 . Cliildclierius ciim Chilperico inil fcedus relicto Ciiutramno, 271. Gregorius Chilpericum adit Novigcnium, iild Chilpericus inunera ab imperatore suscipit , J72. ./Egidius Rhemorum episcopus legatus Clrldeborii ad Cbitpericnm,273.Gregorii cum Prisco Jmheo coram rege concertatio de lide, 274. Chilpericus Parisios ingredilur, 277. Postridie paralylie.us ad S. Germani sepulcrum curalur , !)72. Guntramno ct Childeherlo dissidenlibus Chilpericus Guniramni uihes invadit, 289. 585. jEgidms Rhemor. opiscopus iterum legatus Childcberti ad Chilpericum. Rcllum civile, 304. 584. Gregorius cuin Oppilai:e Ariano de fide disputal, 315. Childeberlus pace cum Guniramno facia Jlalicam expedilionem su>cipil contra Langobardos , elc, 518, 319. Rigiuiiis in llispaniaui Reccaredo ilcspnnsata mittitur, 521. Patre necato res infecta inansit, 357. Chilpericus Calae occidilur, 524. Sepelilur Parisiis in basilica Vincenliana, 326. Gunlram'212 et teqq.
,
1

A

dos, 485. Mauricius
in

ob

inicrfcctiim

anno

pr.vcedctili

Francis saiisfacit, 483 et seqq. 488. Coiicilium in causa Teiradiue, 41)0. Rrilanniciuii belhun,495, 000. Gregorius presbvlenim Saddiicamsn convincit , 497. Piciaviensiiim monialium tnrbae augescunt, 502. Dubielas Paschae , 516. Concilinm Mcllciise, in quo /Egidius Rhemensis deponilur, 5H et seqq. ; ibi et moniiiles Pictavienscsabsolulae, 514. 5'Jl. Cblotarius II baplizilur, 522.

Afnca

lcgaium

EX FREDEGARII CIIRONICO, etc
Anno 5!)3. Guntramnus morilur , cujus regnuni Childebertus obtinet.OOl. Aurelianiiin accedit, 1135. Chloiarius Quiiitrionein Campaniae ducem fugat 601. 594. Rriiannicum bellum, 601. Gregorius Romam pclii. Ujus Vila, n. 24. 595.Childeberlus Warnos profligat,601. Gregorius Ttironum aniistcs pie obil xv halcnd. Decembris.
Vitoe,

„ B

n.26.

Cnildebertusllobit, filii ejus succedunt Tiieodebeiitus II in Auslrasia, Theoooricus II in Biirgundia , 601. Utriujque exercilum Chlotarius fugai b 602.
5!)6.

nus a Fredegunde invitata Parisios venit. Fratris errata emendat. Chlotarius 11 pairis successor dicitur, 325, 326. 597. Gundovaldus Rallomerrex Rrivae salntatur, 338. Legationes varioe Childeberti ad Guntramnum, et lumullus civiles, 335, 539, 340. 585. Bellum civile, 349. Guniramniis exercitum adversus Gundovaldum movei, 3">0, 840. Legationem ab eo suscipit , 557. Gundovaldus apud Convenas
'hsessus, 3!>1, occiditur, 565, 597.
in Galliis,

C

Fames

invalescit

569. Guntramnus Aureliani suscipitur , 375, ubi (iregorium invisil, 576, et excipit convivio, 377. Parisiis nepotum corpora in basilicain Vincen-

lianam transferri cural, 581 el seqq. Monasterium S. Marcelli Cabillone condit, 595. Gregorius ad Childebertum legatus, 585 el seqq. Childeberli in llaliaiu conira Langobardos, excitante imperatore expeditio, 390. Synndus Maliscone celebratur , 592. Placilum Childeberti apud Relsonancum, 592. 586. Ilermenegildo a patre occiso, lngundis fugiens
,

in Africa moritur.

Guntramnus neptem ulturus mo-

vet
<

in

pisc.

4l)2.

Scptimaniam, 397, 399, 597. Pra:textatus Roihomagensis Fiedegundis opera occidilur , Gotlhi pacem peiunt Reccaredus semel et ile,

irrumpil, 402, 408, 409. 587. Reccaredus p:itri Leuvigildo succedil, 416 , 598. Pacem a Francis pelit, 41:1. Obit S. Radeguudis, 420. Ejus exsequias curat Gregorius, 985. W'asconum irruptiones repre.ssne, 425. R.nichingus rebcllat, 420. Occidilur, 427. Colloquium el pax inier
in

lum

Gallias

q

Gunlramnum
<i~>0,

ct

Childehcrtum apud Andelaum, 429,

expediiio in rcbelles , 451. Recoaredus cum Golllioruni gcnle fit caiholicus, 455. Pacm a Fraccis petit, 435, 445. Britannoruiu moiiis sedanlur, 456.

459,

598. Chihlebcili

588. Gregorius leuatus ad Childebcrlum , 439. Franci a Laugobardis profligali, 450. 589. Langobardi a Childeberlo pacem pelunt , 852. Gontramni in Sepiimaoiam expeditio, 454 inf:nisla, 455, 60!). 'f heodeherlus Chddeberli filius Suessionensibus, eic, conceditur, 460. Scandalum Rnode in inonastcrio S. Crucis Pictaviensis incipit,
,

Fredegundis regina moritur, 6(12. £98. Winlrio Campaniae dux Brunichildis opera occiditnr, 602. 599. Brunicbildis lurpiter ex Austrasia pellitur , 602. 600. Chlolarius a Theodeberto et Theodorico vi. clus, pacem iniquis conditionibus accepiat, 603. 602. Wasconesab iisdem regibus subjugati ducem accipiunt, 604. 603. Desiderius Viennac episc in conventu Cabil Icne exauctoratus, 605. 604-. Chlotarius a Theoderico fugatus, foedus init cum Theodeberlo, 60tf. 605. Theodericus instigante Brunichilde in Theodeberlum movet, 607. P.iccm ineiml, 6! 8. 607. Brunichildis in S. Aredium, etc.saevit, 008. Conjuratio quatuor regum in Theodericum evanescit, 509. 608. Placitum inter Theodebertum etTheodoricum pro pace, 611. 610. Placitum apud Saloissam inter eosdem, 617. 611. Theodericus fcedere cum Chlotario iniio in fralrem Theodebertum parai expedilionem, 018. 612. Theodericus, bis victo ac caplo Theodeberto, epsque Glio occiso, Auslrasiam invadil, 61 et teqq. In Lhlotariuni movei, 619. 615. Theodericus in Chlotarium parans morilur Ruccedit Sigibertus II quem Chloiarius victum ei captum cum frairibus occidi imperal, tum Brunichildem ; et sic obtinel monarcliiam, 02d et seqq., 1351. 61 C. Conveutusapud Bonogiluin, 024. 017. Chlotarius tributis, quae Langobardi solvcbant, dimissis, paceni cum illis inil, 626. 018. Bertrudis regina moritur, 626. 622. Dagobertus a palre Austrasiorum rex instituitur, 626. 623. Samo negociator Francus fit rex SclavorumWinidorum, 626. 025. Dagobertus apud Clippiacum Gomairudcm uxorem ducit, 030. 628. Chlotarius obit, et sepelitur in ba-ilica Vinccniiana Parisiis, Dagobcrtus regnum integrum ex* cluso 1'raire oblinet, 655. Dagnhertus Chariberto
5!)7.
-i

,

fralri Aijuitaniai

parlem dimiltii

,

qui

ibi

resrnat

&J5

tl

teqq.

5:)i».

Lues magoa Roma?. S. Grcgorius
,

in

pipam

assumpliis

4"9. Cbildebcrti cxpedilio

iu

Langobar-

654. 029. Pax inler Francos et Heraclium imper.noreiu inita, 657.Charibertus superalis Wasconibus rcgnuni suum augct, 654. 650. Chariberlus U moritur, lum Chilpericus ejus filius inde Dagobertus solus in Francia imperai , 641. Franci a Sclavis el Winidis profligantnr 041 , 042. Dagoberlus ecclcsiam S. DionysiipropeParisio:

,

157
exstrutt,

ANNALES FRANCICI.

L;8

Bajoariis jubente ~.. etc, (51. Bulgari a „., y ,<,,.,c j«..,v...^ Dagoberlo una nocle occiduntur, 645. Dagoberius Siscnando Hispauirc regi auxiliatur, 646. 631. Wmidi Thoringiam devastanl, 646. Saxonibus ul illos reprimereni, tribula a Dagoberto remitluntur, 047. 632. Winidi Francorum ditiones vexare pergunt , 647. Sigibkhtus III a patre suo Dagoberlo Au.strasioe rax instiiuitur, 647. 633. Dagobertus, nato sibi altero filio Chlodoveo, regni sui divisionem inler eos lacieudam designat, 648. Kadulfus dux Thnringirs ob vicioriam in Winidos rel iiam mediialur rebellionem , 648. 635. Wascones rebelles oppressi, 648. Jttdicael rex Brilannias ad Dagobertum veuil, eique subjeciionem spondet, 650. 656. Wascones Dagoberto obedientiam juranl , 650. 638. Dagobertus inoritur, sepelittir in basilica Dionysiana, 651. Chlodoveus II ejns filius Burgundirc 21 Neuslrasiae regnum oblinet, 651. 64 I. Sigiberttim inler et Chlodoveum patris thesauri dividuntur , 655. Expeditio Sigiberti in Radulfum rebellem, 656, infausla, 657. Contigit anno 8 Sigiberli, qui si incoepit anno 632 , hic eril au. 63!). 641. Motus civiles in Burgundia, 658 et seqq. Nanihildis regina obit, 659. 654. Sigibertus rex obit, Grimoaldus majordomus, amandato in Scotiam Dagoberto Sigiberti lilio, Child. berttun lilium suum in regem snblimat. Utroque exauctonto , Chlodoveus iiionarchiain oblinet 657, ii. 656. Chlodoveus II obit, 663. 656. Chlotarius III solus e suis fralribus patri 6uccedit, sttb Balthildis mairis tutela, 663. 660. Childericus II Austrasise rex instituilur , 664. 669. Chlotarius III morilur, in cujus locum snccedil ejus frater Theodekicus 111 qui paulo post, Ebroino in Luxoviense monasierium relegato, e solio dejicitur, el Childericus lit monarcha, 664, 665. 673. Childerico 11 cum uxore praegnante interfecto, 665. Theodericus III opera Ebroini reslituiiur , et nionarchiam obiiuet, 606. Moius civiles, ibid.
in solium Auslrasise quemChlolarii 111 filium esse menlieliatur , 665, n. Eo pulso Dagobertus II Sigibeni III filius e Scotia redux Austrasiani regni purteni obtinel , 065, ii. 678. S. Leodegarius ab Ebroino occiditur , 666. Moius civiles, 667. 080. Dagoberto II et ejus filio Sigiberto defunctis, Theodericus rursus monarchiam obliuet, 667. 681. Ebroinus occidilur, 668. 687. Pippinus Herislalius major domus Austrasiae TheoiJencum regem cum Bertario majore doinus profligal, 670. Inde palatii principatum obliniiit. 6 j0. Chlodoveus 111 patri suo Theoderico 111 defuncto succedit in nionaicliiam, 670. 694. Childebertus 111 fralri suoChlodoveo absque
elev.il,
1

A

B

717. Pugna Vinciacensis, in qua Chilpericus a Caliiit, 675. 718. Chlotauius IV (Theoderici III filius) a Carolo rex institiiiiur, Chilperico opponendus, 673. 719. Chilpericus cum advocato ad sui auxilium Eudone Aquitanornm dnce, a Carolo superatur, 675. Chlotarius rex obil, ibid. 720. Carolus foedere cum Eudone duce inito, ab eo Chilpericniii regem recipii, 674. 721. Theodericus IV Dagoberti III filius , Chilperico mortuo fit rex, 674. 724. Carolus Andeyavos devastat , tum Saxonum rebeilionem comprimit, 674. 725. Bajoarii a Carolo subacti, 674. 751. Eudo dux T inito cum Sarracenis foedere , a Carolo vincilur, 674. 752. Sarraceni ab Eudone evocati Franciam devastant, a Carolo cui sese Eudo adjnnxit , profliganlur, 675. Exinde clictns est Marlellus. 753. Carolus Burgundiae tuilioni adversus Sarracenos providel, 675, 677. Frisios prosiernil, 676. 734. Expediiio Caroli in Saxones, 677. 735. Eudone mortuo Carolus Aqtiiianiam occupat, 675. 736. Sarraceni fraude Mauronti ducis Avenionem capiunt, 678. 757. Carolus deviclis Sarracenis Septimaniam , elc, occupal, 678 et seqq. (iheodericus IV rex obil.
rolo viclus
,

Interregnum.) 738. Caroli expeditio in Saxonos, 677. 759. Sarraceni iierum a Carolo fugantur, 680. 741. Carolus a Gregorio III claves S. Pelri recipit, 680. Diviso iuter filios principalu, 681, obit, 682.
742. Carlomannus el PirpiNus principes Wascone; et Aqtiilanos debellant, 682. Alamannos pro-

Tum

683. 745. Expeditio in Odilonem Bojoariae duoem, 683 (Childericus III Theodoiici IV, ul putant, filius re>
leriini.

insliliiitur.)

744. Carlomannus Snxones superat, 683. Pippinus Theudebaldum duccm, 684. 745. VVascoiiiun reoellio a Pippino repressa, 684. 746. Alamannorum rebellionem reprimit Carlomannus, 684. 747. Carlomannusdimisso principalu fit monachus. 68' Pippinus Saxones vincit , ac tributarios efficil

074. Chlodoveum Ebroiuus

684
749. Pippini in Bajoarios victoria, 685, 636. 750. Hoc anno el sequenti pax in Francia, 686. 752. Pippinus exatictorato Cbilderico rex instiluilur, 686, el ungilur, 99 1, n. 755. Pippinus Saxonum rebellionem punit , 6?7. Grifo ejus frater occiditur, 688. Stephano papaj Calilitim iniitit obviam, 688. 754. Stephanus papa a Pippino rege honorificenlissime suscipitur, 6*8. Pippini llalica^expedilio contra Langobardos, 689. 755. Langobardi effracta fide Romam vexantes lterum a Pippino victi Francorum tribuiarii elliciuntur, 691. 756. Desiderins Langobardorum rex annuente Pinpino constiluittir, et consecratur, 692. 757. Fuedus inler Pippinum et imperatorem Orien« lis, 693. 758. Iloc et seqtienti anno pax in Francia, 693. 76U. Bellum adversus Waifarimn Aqiiiianoruin ducem rnovel Pipj.inus, quod ad annum 768 cominiiaiiim est, quo, inlerieclo WaiCrio, Aquilania Pippino penilus subjecia luii 6D5 el seqq. 768. Pippious, diviso inier Carolum el Carlomannum hl.os regno, morilur, 703. Carolus et Caulumannus rcges inauguiantur, 704,
, ,

rolum

v

monarchiam succedit, 670. C. 697. Pippini victoria in Fiisios Doreslaiae, 671. 710 seu 711. Dagodertus 111 patri suo Childeberto defuncto succedit monarcha, 671.
714. Pippinus paulo posl Griinoaldi defungilur, 672. Bella civilia, ibid.
filii

liberis defunclo in

sui

necem

7l5sew716. Dagobertus
rico, obil. Franci

reliclo

parvulo
II

Theode-

Damelem

mstituunt, sub Cuilperici rolus a Frisiis fugaiur, 672.

gem

(Childerici
III

lilium) re-

noiuine, 672. Ca-

|)t\x£.ttio.
12
si;e

Decedenie,

atq'ie »

imino polius pereunie ab urbibus Gallicanis liheralium mliura liiie-aruui

,

cnin

nonnullx' res gerereniar vel recte, vel improlie, ac feritas

gentium desaevirel,

regttflfl

furor acuerelur, Eccle-

iinpiignarcntur ab haerelicis, a calbolicis legerenlur, ferveret Christi fides in plurimis, refrigescerel b in

nonnullis, ipsre quoque ecclesiae vcl dilarciitur a devolis, vel nndarentur a perfidis: ncc roperiri possct quis-

quam

periius in arie

dialectica
c
,

grammalicus
dicentes
:

,

qui hnec aut siylo prosaico, aut metrico depingerel versu. In-

genihcehaui saepius plerique
inluensdici d

Vae diebus nostris, quia periit studium liller?rum a nobis, nec reIsla

periiur iu populis, qui gesla prcesenlia proinulgare possit in paginis.
,

etenim atque bis

s milia
;

jugiler

pro cominemoralione praeleriiorum

,

ut noiiliam

ailingerent venientium, elsi inculto affatu,
recte vivenlium.

nequivi tamen oblegere vel eertamina flagiliosorum, vel vilam
stimulis, i|und a nostris fari

Et praesertim his

illicilus

plerumque miratus sum, quia pliilosopbautem rbetorem
eiiam animo,
ut pro supputatione

inlelligunt psuci, lo-

queulem ruslicum mulii;
priini ponerelur iniiium
:

libuil

annorum ab

ipso

mundi

principio libri

cujus capiiula deorsum subjeci.

IIXCIPIUNT

CAPITULA LIBIU PRIMI.

/. De creaiione Ada el Evcv, et de Adce typo. II. Vl Caiu occidil Abel frutrem situm. III. Knoch jusius, guomodo a Deo translattt» est. 1 V. De dduvio, de Noe, de arca, de iia Dei et supputatione generalwnum. V. De generaiione Noe el filiorum ejus, proccipue de Clius filio Cham magice
Staliculi.

et idololatrics in.cejilore et

inventore

De lurre Dabylonica et linguarum confusione. VII. De orlu, naiivitate et interpretatione Abruhoc, de Nino. VIII. De Isaac, Esau <l filiis ejns, el Job. IX. De Jacob ei filiis ejus, et Josepli in /Egypto. X. De Nili nalura, el maris liubri transiiu. XI. De filiis Israel in eremo, el de ingressu eorum in tcrram promissionis, XII. Deregibus Judccorum. XIII De Sulomone et templi ocdificatione.
.

VI

et

Jusue.

.

XIV. Quomodo regnum
tis illius

Israel

sil

diiisum propter duritiam Boboce,

et

de captivitale Btbylonica,

el

de prophe-

temporis.

XV

.

De

redilu Judaiorum e Babylone ttsque ad Christi nativilatenu
sit

XVI. De religuurum genliiim regibus el regnis. XVII. De imperatoribus Bomanis. Quo lempore Lugdunus

condila.

XVIII. De nativitate Satvatoris uostri. De mwieribus macjorum el nece infantum. XIX. De Christi prccdicatione, miraculis el passione. XX. De Joscph ab Arimaihia, qui eum sepelivil. XXI. DeJacobi aposloti voto. XXII. De die resurreclionis Dominiccc. XXIII. De ascensione Domini, et de interilu Pilati et Herodis. XXIV. De Petro qui Bomam venit, et marlyrum Chrislo perhibmt, el de Nerone; de
hanne evangelista.

Jacobo, Marco, et Jo

XX V. De perseculione sub Trajano principe. XX VI. De hceresum et schismatum ortu.
XXVII. De

XX VIII.

De persecutwne sub

XXIX. De XXX. De persecutione sub Valeriano el Gallieno. De XXXI. De atiis marlyribus. XXXII. De privalo murlyre el Chroco lyranno.
XXXIII. De

Irenoeo marlyribus. Decio, i'e seplem viris in Gallias ad Bituricensium convcrsione.
Potftino
°.l

pradicandum

missis.

Chroco

et

de delubro Arverno.

XXXIV. De

persecwione sub Diocleliano. Constantino Magno, bealo ilarlino,

et

Crucis Dominiccs inventione.

XXXV. De Consttintis impero. XXXVI. Deadventu sancti Marlini. De

Melania matrona.
inleritu 31 aximi ttjranni.

XXXVII. De interitu Vateuiis imperatoris. XXXVIII. De Theodosio et ejus imperio. De XXXIX. De Lrbico episcopo Arverno.

X L. De sancto Ilillidio, el ejns in episcopatu succcssore. XLI. De sancto ISepotiano eliam Anernorum episcopo. XLII. De Duorum Amanlium caslitale el seputlura. XLIII. De beali Marlini transitu.
niss.

Becedente; cod. Casin., Decedente ilaque. Caalerum licec praefalio deesl in plerisque edilis Fredegaiius inlegraui relulil. b Aliicum Fredeg., tepesceret. « Fredeg. edil., clerici; in ms. lamen babebalur cierique ; sed anliqua manu einendalum est , clcrici. *Cod. Casin.. du.ri- et infia pro illicitus, babcl iltectus.
• Aliqui,

el

Eam tamen

S,

GEORGD FLO
EPISCOPl TURONENSIS

HISTORLE ECCLESIASTICyE FRANCORUM

LIBRI DECEEI.
LIBER PRIMITS.
froleps.
5
Scripturus bella regum

cum

geniibus adversis,

A

dus redemptus est;

et

liumanil.ilem, non deitatem

iuartyrum cuin paganis, Ecclesiarum

cum

hscrelicis,

subjacuisse passioni crcdo. Credo
surrexisse,
iu ccelos,

eum

die lertia re-

prius fidem meain prolerre cupio, ul qui legerit, iue

hominem perdiium

liberasse,
Pairis,

ascendissa

non dubitet esse calholicum. Illud eliam placuit propter eos
,

sedere ad dexleram

venturum ac
non

qui appropinquante
ft

mundi

fine

desperant,

jitdicaturum vivos et moriuos.
riliiin

Credo sanclum Spi-

ul collecla per chronicas

vel per historias anterio-

a

Pjtre el Filio

f

processisse,

7
et

niino-

rum annonnn
bus precor,
si

b

summa

,

explanetur aperle quot ab

rem,
per

et qnasi anie
et

non esset, sed acqualem,
Filio

s?m-

exordio mundi sintanni. Sed prius veniam a legentiaut in
litteris,

cum Palre

coaeternuin

Deum, consub-

aul in syllabis grainma-

siaiilialeni natura,

aiqualem nmnipolenlia , consein-

ticam arlein excessero, de

qua adplene
ut

c

non sum
Ecclesia
haesi-

piternum esseini», ut nunquam sine Palre fuisse vel
Filio,

iuibutus. Illud lantuin studens,

quod

in

neque niinorem

Palre vel Filio. Credu hanc
subsisiere perso-

credi praedicatur, sine aliquo fuco aut cordis

Trinilalem sanctam

in di-linciione

laiione retineam

:

quia scio peccatis

obnoxium, per veniam apud

narum;
lii,

et aliam quidem personam Patris, aliam Fi-

credulitalem puram

oUinere
d.

posse

aliam Spuiius sancli. In qna Trinitate

unam

dei-

nosirum pium Dominum

t:item,
fileor.

unam
Credo
ila

potentiam,
8

unam

essentiam esse conul

gCiedo
Credo
in

ergo

in

Deum Patrem omnipotentem. B
filium ejus

bealam Mariam,

virg

num Deum

Jesum Christum nostrum, natum
,

unicum, Domi-

pailum,

virgineruet posl partum.

nem ante Credo animam

a Palre,

non facium;

iinmortalem, nec tamen pariem habere deilalis. Et

non post lempora sed ante cunctum lempus, semper fuisse cum Patre. Nec enim Pater dici potuerat,
nisi

omnia quae

a trecemis

decem

el oclo episcopis Nicaeae

constitula sunt, credo

fideliier.

De

(ine

vero mundi

haherel Filium; neque
haberei.
Illos

Filius

esset,

si

Patrem
e

ea senlio qu;e a prioribus didici. Anlichristus h vero

utique non

vero qui dicunl,

Erat

primum circumcisionem
stum
:

inducel,

«e asserens Chri-

quando non
sia segregari

erat, exsecrabiliter renuo, el

ab Eccle-

deinde

in

lemplo Hierosolymis sta:uam snam
'

conlestor. Credo

Chiisium hunc Versunt omnia.

collocabit

adorandam,
s

sicut

l

Dominum

dixisse legi-

buoi esse Palris, per

Hunc Verbum camem faclum credo, cujus passione munfacta
" Sic Bec. et Reg.; alii, clironica. Certe infra omnes habent, clironicce Eusebii. Iu cod. Corb. deesi annorum. c Cod. Reg., de qua plene. Casin., adprime nonsum
51

quem

mus

:

Videbil

abominationem desolationis stantem in

loco sancto (Matth. xxiv, 15).

Sed diem illam omni-

C

cum primum symbolo Constantinopoliiano, quod inler Missarum solemnia c.nUabatur, addita
runt,
fuit.

inslructus.

Mss. et aliquot edili, apud Deum. Hoc adversus Arianos syuibolo suo addiderunt Patres Nica?iii : unde, ni fallor, post haec verba, Erat quando non eml, addenduin esl, etc. 1 Hanc parliciilani Filioque habent omnes ediii et niss. cuin codice Corbeiensi. Et quidemjam asaectrlo v el vi, in fidci professionibus legiiur in llispaniac synodi». Quanqnam sacculo ix lurbac excilntst fue
d
e

faec nsque ad cap. 1 desunt in cod. Ilegio. Cod. Casin., didici anlichristum prius esse venturum, qui se asserens, e'c. Iu Corb. posl venturum seniiline.i detrita esi, poslquam sedpnmum circumcisio6

b

netn.
1 Hunc locuin de antichristo inter alios intellexerunt dno C.allicanae EcclesiaB illuslrissimi palres, Ireuaeus sub fipem libri v, et Hilarius iu Commenta*
.

riis in Mailli.

cop. 25,

:

m
bus hominibus
dicens
geli
:

s.

checohii f.piscopi turonensis
manifeslat

m
,

ignorari, ipse
el

Dumiiitis

A

ab Bugelica
II.

sede

mundi laboiibus
sateliiie
d

ocpiilanliir.

De

die auiem illa

hora nenio

scit,

neque anxiii,

Cogniia autem a
filios,

mulicr concepit,
sacrili-

ca-lorum, neque Filitu, nisi Paier totus (Muic.

peperilque duos
ciiiin

Sed

dum

[)cus unius

32).

Scd

cl hic

rcspoinlebnnus

Inretieis, qui

nos

dignautcr suscipit,
in

aller

invidia

iiill..iniiiaiiie

impugnant, asscrentcs minorem esse Fiiium Patre, i|in hanc dicm ignoret. Cognoseant ergo liuuc Filium
Ci risliantim
prjedicitur
:

lumescit, el
parricida
iulcriinil.
III.

fratcrni sanguinis effusioneui
s
e
,

novus

9

consurge

Iralreni

opprimit, vinct,

populum nun< upatum, de quo a Deo Ego ero iltis in patrem, el ipsi erunl mihi
enim hxc de unigenito
ei

El cxhinc ciinctum genus

iu

facinus exsecrain viis

in /iltos (II Cor. vi, I8j. Si

bile ruil,

prxter Enoch jusiuni, qui ambulans

Filio prxdixissel,

nuinqiiam
angeti

angelos praeposui.«set.
,

Dei, ab ipso

Domino

propicr jusliliam assumptus de
liberaiur. S.c eniin legimus
,

Sic enim ail

:

Neque

cwlorum

neque Filiu»;

medio peccanlis populi
Ambulavil Enoch

ostcndens nou de

Liiigciiito, sed

de adiptivo populo
ipse

cum Deo

et

non compuruil

,

quia

haec dixi?se a . Noster

vero
si

finis,

Christus esi,.

Deus
pnli

tulil

eum

(lien. v, 2-i).

qui nol

is

vitun xternam,

ad

eum

cenversi fueri-

IV. Doniinus ergo coinmotus conlra iniquitales po-

mus, larga benignilate prxslabit.
nicae Eusebii Caesariensis

non

in suis semilis

gradienlis

,

dduviuin immisuperlicie
fi-

Desuppulalione vcro hujusmundievidcnterChro- Iis'1» cunctamque

animam viveulem de
;

g
et

episcopi

ac Hieronynii

terrae diluvio

inundante delevit
-ibi,

taniumque Noe

preshyteri

proloquuntur,
serie pamlunt.

ralionem

de omuiuin

delissimum ac peculiarem

suique lypi speciem

annorum
initio
git.

Bime hxc inquirens,

Nam el Orosius diligenlisomnem numerum annorum ab

prx-ferentem, cuui sua el Irium natorum conjugibus,
posleritalis

reparandx

gralia, in arca reservavii. In-

mundi usque ad suum tempus in unum colleHoc eliam et Yictorius, cum ordinem Paschalis
inquirerel,
fecit.

crepanl nos hic hxrelici, cur Scriptnra sacra Doini-

num

dixisset iralum.

Cognoscant ergo, quia Domi:

solcmnitatis

Ergo

et

nos scripto-

nus nosier, non ut houio iiascuur

commovetur
irascilur,
s,

rum supra memoralorum exemplaria
pimus
a

sequenies, cusi

enim, ut tcrieal;
emendel.
arcae

peilil,

ul revocet
,

;

ut
illa

primi hominis

conditione,

Dominus

di-

Sed nec hoc ambigo

quod
:

ccics

gnabilur

commodare anxilium, usque ad DObtrnm lempus cunctam anuorum congeriem compularc. Quod facilius adim) lebimus, si ab ipso Adam sumamus exnrdium.
I.

suum

typum matris
el

gcsseril Ecclcsi;e

ipsa eniui in,

ler fluclus

scopulos hujus sxculi trausiens

nos

ab immiiientibus malis maierno gestainine fovens,
pio

amplexu ac proteclione defend.l.
ergo usque ad Noe sunl generationes deid esl

In

principio

Dominus coelum terram ue

,

in

Ab Adam

Christo suo, qui est oii.nium

principium, id est in

C cem

:

Adam, Selh, Enos, Cainan,

Malaleel,

Fdio suo formavit, qui post creaia mundi clemenla,

Jarcd, Enoch, Matusalam, Lamech, Noe. In his ergo

glcbam assumens
in

fragilis

limi b ,

hominem ad suam
el insufflavit

decem generationibus, inveniuulur auni
cenli quadiaginta duo.

mille du-

imaginem similitudincmque plasmavit,
facicm ejus spiraculum
\itae, ct

Adam

vero in terra Enachim
liber Jesu

factus esl in ani-

sepullum

,

quae prius

Ebron vocabalur,

mam
Eva
iinis

vivenlem
cre.ita est.

:

cui

dormienli ablala cosla, mulier
csl,

Nec duhium enim

quod
Ipse

hic pri-

Nave evidenlcr expia iat (Jos. xiv, 15). V. Habebai ergo Noe posl diluvium tres

filios

Sem,
si-

homo Adam, anlequam
noslri

peccarel,

typum Doeuim
in

Cham,

el Jifelh.

De

Jafelh egrcssa; suni genles,
el

iniui

Hedemploris

praeiulisset.

mililer et de
histon.i
,

Cbam,

de Sem.

El, sicut

ait

vetus

sopore passionis

obdoriniens, de
pro;luxit,
sibi

latrre

suo

dum

ab his disseininalum est genus

humanum
,

aquam cruoremque
lalamque Ecclesiam
guine,
lalice

virginem

immacuT

sub universo coelo. Prinngenilus vero Hic
luit

Cham, Chus.
et

redemptam sanemundaiam, non habemem maculam
exhihuil,

lolius

ariis

magice, imbueule diaholo
diaboli
inst galione

primus

idololalriae adinvenlor. IIic
f

primus statuuncoustiluit
:

autrugam;
iu

id cst

lymphis ablulam proplermaculain,
Ili

culam

adorandam

cruce exlensam proplcr rugam.
parailisi
c

ergo primi hoanguis

qui elstellas, el

ignem

10

de coe

'

cadere,

falsa

mines inlcr amiena
aslu
illccli,

lieale vivenles,

D

virtute,

hominibus ostendcbal. Hicad Persas
«
,

iransiit.

divina

prxcepla liansiliunl. Ejectique

Hunc Persx vocitavere Zoroaslrcm
sxpe accusandi casu utens pro
leltilem.
e

id est viven-

" Diversns alias hnjus mci interpretationes afferuul sancii Patres, interquasea csl commuuior, quod illum quidem diem ex natura humaiiitatis Filius

sexlo, cognilum... sa,
fratricida cotisur

Edili

,

in fratrem sanguinis

hominis
noverai.
(

nescierit,

quem lamen probe Deus homo

gens.
f Alii, slraiunculam. Mss. Bec, Reg. et R»gm., slatunculum adorandum. Corh., siaiicolam. Moiel.ui quoque, ex emlein ms. S. Martmi Turonen-is, le^it sluiuncuuni, quam vocem sic neulro genere in fragmcnlo Peiromi nuper edito usurpalaui fuisse ob ervavit Allcserra , qui ejus verba refert : Ita ex ha(

sub ralione qna legalus eral ad homines. Non enim erat ex illis vcritatibus quas inn hoininibiis erat communicaiurus, el dc quibus
Yel nesciebat
alias dixit
:

Omni

i

nola

fe.

i

mco,

id est

omnia qux ex ejus

vohis quae audivi a Palre |>arte vobis habeuain

noiificamla. Hxc Augiisiinus el Ctegorius b Sic cod. Casn., al i, fraqillimam.
*

M.

Editi

,

in

amann

paradiso.

dtS,
p

mnssa fabri suslulerunt, STATUNCILA, elC

el

(ecerunt caiiita

el

paropsire-

d Sic inss. sicut et iulra
lalici.l,

non seincl. Editi tamen cognita aulein a consorie. Corb. sicul cl alias

De Zoroaslre,

iiiiem

primum Ractrianoruin

gcm

fuisse voluul, plura hubcl IMinius.

'65 lem stellam. Ab hoc
ipsuni divinilus igne
VI.
etiara

IilSTORIA

FRANCORUM. LIBER PRIMUS.

1G6

ignem adorare consueli,
ul deutn colunt.

A

que

consumptum
egressi

Cumque

multiplicati

homines dispergerentur

Hierosolymorum urbe celebre ferlur. In hoc monte crux sancia, in qua Redcmptor affixus est, stetit, de qua et bealus ille cruor effluxii. Hic
in ipsa

per

univerbas terras,

abOriente, Sennaar
In

gramineum reperiunt campum.
civitaiem
6lruere.
,

quo

aedificantes
,

lurrem

quae coelos

atlingeret

nituntur

ergo Abraham accepit signum ciicumcisionis, osteuille gessit in corpore, nos poriemus in corde, dicenle Propl.ela Circumcidile vos Dco

dens ut quod

:

ves~

Quorum
in

vanam cogitationem
dispersil

simul et linlaie

tro, et circumcidite

prwputium cordis

veslri (Deut. x,

guam, ipsosque confutans Deus, per niundum
patentem
est

16), et nolitesequi deos alienos (Jerem.

xxxv, 15). Ej

universa terra

:

vocalumque

nomen
ibi

civitatis, Babel,

boc est, Confusio, eo

quod

conludisset Deus linguas eorum. Haec est
a

Omnis incircumcisus corde non intret in sancta mea (Ezech. xliv, 9). Hunc Abraham Deus, posladjectam nomini syllabam \ patrem mullarum gentium
iterum
:

Bubyhmia

Nembrolh

a

gigante asdificala

filio

Clius.
l;e

nuncupavit,

Et, sicul Orosii narrat hisloria,
in

mira campi plan

quadrum

disposiia esi

:

murus

ejus ex coclili la-

lere iniuso bitumine, in laium habet cubitos

quin-

annorum, genuit Isaac anno nati sunt filii gemini de Rebecca. Primus Esnu, qui et Edom, id
esset

VIII.

Is

cum cenlum

Porro lsaac sexagesimo

setatis

quaginla,

altltudinis

cubilos ducenlos,
septuaginla.

in circuilu

»

est

terrenus

:

qui propler gulam vendidit primogeesl paler

stadia quadringenla

Unum

stadium

b

nita sua. Ipse

Mumarorum, de
:

cuju, ge,

habet aripennes quinque. Vicenae quinae portaj per

neralione quarta naius est Jobab

hoc est, Esau
vixit

unumquodque
fusili

lalus sit* sunt, quae faciunt
ostia mirae

cenlum.

Raguel, Zara, Jobab, qui
cenlos qnadraginia
infirmitale

et
:

Job.

Is

annos du»

Harum porlarum

magnitudinis, ex aere

novem
»

ociogesrno

anno

:.b
,

sunl formala. Multa et
G
,

alia

de hac
:

civitate

idem
tanla

liberalus est;

post infirmitatem aulcm
in
filiis

hisloriographus narrat
fuisset

addens

Et

cum

centum

sepluaginta

am.is, reslituta
quot perdiderat

dupluni

honeslas aediucii,

attamen victa atque sub-

omni

facullate,

cum

tot

jocun-

versa est.
VII.

datus est.
filius

Lrimus autem

Noe, Sem, de quo gene*

IX. Secundus autem

filius

Isaac, Jacob, dilectus
:

ratione decima, natus est

Abraham

:

id

est,
d

Noc,
,

Dei,

sicut ait per

Prophetam
i

Jacob diiexi

,

Esau

Sein, Arphaxad, Sale, Heber, Phalech, Reu

Sa-

autem odio

liabui (Mulacli.

2,3). Hic post angelicam

ruch, Thare, qui genuil Abraham. In his decem generationibus, hoc
esl a
«.

luctani vocatus est Israel, a

qno

Israeliuie.

Hic genuit

Noe usque ad Abraham,

in-

veniunlur anni 942
qui aediheavit
jus
in (ribus

Eo tempore regnabai Ninus, civitatem, quam Ninivem vocavit cu- C
:

duodecim patriarchas, quoruin ha>c sunt no.nina : Ruberi, Simeon, Levi, Judas, Issa har, Zabulon, Dan Nepht.lim, Gad et Aser. Post hos geuuit Jo, ,

mansionibus spalium amplitudiuis Jolertio

seph

de Rachel, nonagesimo secundo
filiis

selatis

su.tj

nas propheta determmat. Hujus quadragesimo
regni anno natus
est

anno. Hunc ca^teris
ea et Benjamin

J_2

P' us dilexit.

Habuit ex

Abraham. Hic
:

est

Abraham

ultimum omnium. Joseph aulem,
a>tatis
,

inilium

fidei

nostrae

hic

accepit repromissiones

decimum sexlum
lulit

annum habens,
k
,

lypuin

pr*
i

huic se Christus

Dominus noster nasciturum, ac pro
sic dicenle

ferens Redemptoris
:

vidit

somnia quae fratribus
quos suorum
:

e-

nobis passurum in viclimae commutalione monstravit,

Quasi manipulos legens

fra-

ipso in Evangeliis
videret

:

\\
,

Abraham
el

exsultavit ut
est

diem

meum

:

et vidit

gavisus

trum manipuli adorarent. Et iterum Quasi sol et luna cum undecim slellis prociderent ante eum. Qu,e
res

(loan.
f

vm,
,

Calv.iriae

Hoc vero holocaustum in mome quo Dominus crucifixus est, oblalum
56).

magnum
in

ei

cum

fratribus

odium generavit. Unde
l

et inflanimati invidia, viginti
litis

eum

argerueis Isinae-

fuisse Severus narrat in
«
t>

Chronica

e

;

sicut el hodie-

^Egyplum transeunlibus vendiderunt. linmi,

Cod. Corb. habet ab Hebron.
:

gusiini
iu

Vnum sladium habel passus Editio Badii habet centum viginli quinque. Sic el Plinius, lib. i, cap. 23 Stadium, mquit, centum viginti quinque noslros af/icil passus , hoc est , pedes sexcenlos viginli quinque. De Babyloniae vero amplitudine plura habent passim vetusli auctores , qui eam provinciae potius quam urbis nomine donandam scripserunt. In describendo ipsius ambilu vari* sunt Orosii ediliones , lib. n,
alia;

nymiim. Sed

aniea 71 de tempore, qui et laudal Hieroid reperilur in c.p. 15 commentariormn
altiibutoruni.
ilhistrium
inier

D

8

Marcum, S. Hieronymo perperam Gennadms in Calalogo virorum

habentstadia cccclxxx, : qucedam enim vero cccclxx, quam posleriorem leclionem alauctoritas teri prasferendam esse Gregoni noslri pcrsuadet. Habyloniae ambituin ccclviii sladiis concludil Quintus Curlius lib. v, num. 1, ubi p'ura de hac urbe scilu digna habet. c llacc omnia O.osius describit lih. u , Ilistor., cap. 7. d Sic Mss. Bec, Reg. et Regm. ; alii habent Facap. 6, aliis 7
lec,
*
1

Severi Sulpicii opera recenset Chronicam , quo nomine Historiam sacram ab eoedilani puto desiguari. In ea tamen Isaac su;>ra Calvarix moiilem immolaudum a patre ductum fuisse non lego. h Genes. cap. 17 ex Abram appellatur Abraham. 1 alii addm.t nono at 8'J siinul Sic cod. Reg. cum 170 efficereni 2.'>9. Bec, vixit an. 248. j Et tamen lib. Job, cap. ei vers. ult., Job diciiur vixisse posthaec 140 annis. Versio Syruca el Arasic el versio Gr;eca, qua: eliaiu hahel 10bica 140 tam Joh vitam fuisse annorum 240 quod no.i habent ali;e versiones.
; : ; :

trum
1

Ragau. Cod. Corb. habet 900; Bec, 945. Idem dicit auctor scrmonis 6 Appendicis S. Au-

Cod. Regm., leqens suumque manipulum fraelc. cod. Reg. habel ligans suumque , etc , q.iod ost lexlui Geneseos conlormius.
,
, ;

k

Sic Regm., sicul el in Genesi.

;

alii

halrcnl/r/-

ginta.

ir,7

S.

C.RECORII EPISCOPI TUKOXENSIS
in

1(!8

nente autem fame,
luin, cogniti

cum

desrendis^enl hi

/EpypJoseph

A

quo

transilii

mulia,

m

dili,
illis

narrantur

:

seil

nos quod

sonl

a Joscpli,
lanit-n

nec lamen

ipsi

a sapienlibtis, ct ccrle

honiinibus, qui iu eodcin
,

eoguovcrunt. Ipse
laligaiiones,
et

se his

post inulias coriun
:

loco accesscranl

adduelo Heiijamin, dcclaravit
ct liic fucral.

de

verum cognoviuius ea inserere stiiduimus paginx. Aiunt enim sulcos, quos r>l«
,

Hachel enim DMtre sna natus

Post

lltPC

cuiriiuni receranl, usque hodie permanere, et quan-

Jcscendunt cuncti

Israeliiae in

ASgyptum,
moritur,
b

ei pcr Jo-

tum

acics oculoriim videre potest, in pro!undo
si

cemi.
illo

Beph

Ph:irions graiia utuntur,
(ilios

Jieob aulera
et

post
in se-

Quos
Dicunt

modicum commotio maris
alii,

obtcxcrit,

benediclos
pulcro

suos

in .-Egypto

(|iiicsccnle, rursiim divinilus

rcnovanlur ut fueranl.
faclo moilico per
,

a patris sui Isaac,

scpclilur in lerra
,

Chanaan.
subjicilur

quod ad ipsam ripam,
,

Morluo autcin Joscph atque Pharaone

marc
Alii

circuitu

unde
,

ingres-i fuerant

sinl revcrsi.
:

cuncta generatio scrvituii, qua: per Moysen post de-

vcro asserunl

iinuiii

cunclis

ingressum

nonle-

cem

plagas ^Egypii liberalur, dcmerso Pharaone

in

nulli, iinicuique tribui suaui paluisse viain, illud

maii Rubro.

slimonium

Psallcrii

adducenles

e
:

Qui

divisil

mare Ru,10S

X. Et quoniam de hoc maris transilu plures mulia
dixerunt, visum est, ut de situ loci
Iransilu,
illitis,

brum

in

divisiones

(Psal. cxxxv, 13),

14°." :,S

vel ipsius

divisiones spit iialiter, et

non secunduin litieram
et
in

in-

aliqua

huic

inscram

lectioni.

Nilus

per

B

lelligere oporlet.
(iguraliter

Simt enim

hoc saeculo, qudd
:

JSgypluua» sicut oplime nosiis, decurrii, et ipse

eam

mare

dicilur, multae divisiones

non enim

impetu suo

irr

gal

:

nnde
littora

et

Agyptii Nilicohe appel-

aeqnaliter possunl,

aut

per

unam viam ad vi:am
inimaculati

laulur. Cujus niinc
tores, referta sacris

multi locornm perlustra-

cuncti transire. Alii autem transeunl in horani priiiiam
:

monasleriis dicunl esse. Super

id e«l

qui renali per bapiismum,

ripam vcro ejus non Babylonia, de qua supra nia-

minimus, sed Ha! ylonia
in

alicra civitas

c

collocatur,

ab omni inquinamcnlo carnis perdurare usquc ad vitae praesentis e\ilum possunt. Alii ad horam tertiam, videlicet qui majori
a lale converiuniur. Alii
:

qua Juscph horrca miro opere de lapidibus quaaedificavil
:

dris ei cacmcnto

ita

ut ad fundum capa-

ad scxlam, qui luxuri.e fervorem coercent

et

pcr

ciora

,

ad

summuin vero

conslricta

13

sinl',

ut
,

per
qu:e

has quasque horas

,

sicul

Evangelisla (Matth. xx)
vincae secunduin

parvuluiii

foramen ibidem triticum jaccrelur
llebracos

commemorat, ad operam dominicae
fldem propriam coiiducuntiir.
Il:e

horrea usque hodie ccrnunliir. De hac civitate rex

sunt divisione*

ad

perscquciidum

,

cum

cxercilibus

cur-

quibus per hoc mare transilur. Illud vero quod ad

ruum, ac multa pcdestri manu direclus est. Anle dictus vero fluvius ab Oricnte veniens, ad occidenlalcm plagam versns Rubrum mare vailii : ab Occidente vero siagnum sive brachium de mari Rubro progredilur
,

mare usque venientes
tunlur,
illud

,

littus stagni

tenentes reverdixit

est

quod Dominus ad Moysen

C

Reversi castra metenlur e regione Pliiah rolh, quoc est
inter
2).

et

vadil

conlra Orientem
;

,

habens

in

longo

millia circiter quinquaginta
oc.lo.

in lato

autem, decem et
civilas d aedifi-

vel

Magdalum el mare conlra Beelsejihon (Exod. xiv, Nec enim dubium esi, quod transitus ille niaris, columna nubis lypum gesserint noslri baptis:

In hujtis slagni

capile

Clysma

matis, dicenle bealo Paulo apololo
rare,

Nolo vos ignofueet in

cala est, non proplcr ferlilitatem

loci,
:

cum

nihil sit

fratres, quia patres noslri
el

omnes sub nube
nube

plus sterile, sed propler portum
diis

quia naves ab In-

runt,

omnes

in

Moysen
1,

baptizati sunl in

venienles, ibidem ob portus opporltiniialem quie;

mari

(1 Cor.

x,

2).

Columna vero

ignis

typum
filio-

scuut

ibi

comparalae merces pcr totam ^Egyplum

sandi Spirilus pra

ttilil.

deporiantiir.

Ad hoc siagnum per deserlum

HcDraei

A
rum

nativiiate crgo Abrahae
lsrael

usquc ad egressum

lendenies,

usque ad ipsuin

mare venerunl, inven-

ex /Egyplo,

vel transiltim inaris Rubri

li-que dtibibus aquis castra metaii sunl. Iu hoc ergo

qui luit Moysi octogesimus annus, supputanlur anni

arclo loco

,

lain

ab eieino

quam ab
:

ipso maii, con-

nuinero 4G2.
XI. Exinde per quadraginla annos
ulunlur, imbuuiiliir legibus
;

sederiinl, sicul scriptum est
conclusissel eos

Audiens Pharao, quod
esset eis via

Israelilae

ercmo

mare alque deserlum, nec
,

probanlur, viclibusque
post acceplam
ter-

qna

potsnt

pergere

ad persequendum eos direxil
iinniiiienlibus his Moysi po-

D

pascunlur angelicis.

Deinceps enim

(Exod.

xiv, 3).

Cumque

Legem, iransgressoque cum Jesu Nave Jordane,

pulus acclamasset, secuudum jussum Divinilatis projecta

ram repiomissionis
posiponunt, sa-pe
gantur.

accipiunt.

virga

super

mare, divisum

esl

;

illisque pcr

XII. Post cnjus transitum,
in

dum

praeccpla diviita

sicca gradienlibus, ei, ul Scriptura ail

:

Muro aquade-

alienigenarum servitio sunjuingeiniscunl
,

rum undique
quod

vallati

(Exod. xiv, 22)
,

,

iu lillus illud,

Sed

cum

conversi

iribueule

est contra

moniem Syna

illaesi

prorsus,

incrsis ^Egyptiis,

Moyse duce transgrcdiunlur. De

Domino, per \irorum fortium brachium liberantur. Postluec per Samuelem, regem,sicul reliquae genles
d

Co.I.

leclio veia
b

Regm., in sepulcro suo a Joseph. Ulraque ex Cenesi. Cod. Regin., a Phuraone subjicilur, quae eliam

bico

Apud Plob maeum praesidium est in sinu AraMium. Lisinum esse Antonini pulal Simlcius

lcctio vera esl.
e Haec hndie Cairum appollalur, urbs ^Egypti pnecipua ad Nilum lliiviiiin olim sulianoruin iEgypti sedes, hodicTuicis subdita.
,

apud Oitelium. e Codex Turon. apud Morelium habet lestimuniam
qiiartum forlasse casum pro sexlo adbibens. Videlur quippe Gregorins eorum senlentiam de qua hic loquilur, uon approbarc.
psalterii abutenlcs,

;

169

IIISTORIA FRANCORUM. LIBER PRIMUS.

170
liberaverit, horribiliter cx-

habent, a

Domino

postulantes,

accipiunt

prinium Arobabel, id
sulabit.

est Christus,

Saul, deinde David.

Ipse

cnim Dominus

in

Evangelio

dicit

:

Si

Ab Abraham ergo usque ad David generationes quatuordecim, id est, Abraham, lsaac, Jacob, Judas, Phares, 15 Esrom, Aram, Aminadab, Naason, Salmon, Booz, Obeth, Jesse, David. Davidautemgenuit Salomonem de Betsabee. Is per Natham prophetam fratrem suum, et matrem in regno evectus est.
XIII. Defuncto
set

vos Filius liberaverit, vere liberi eritis (Joan. VIII, 36).

templum, in quo dignetur habitare, constituat; in quo fides, ut aurum Ihceat; in quo eloquium praedicalionis, ut argentum splcndeat in quo omnia visibilis templi illius ornamentain nostrorum sensuum honestale clarescant. Bonae etiam
Ipse oro sibi in nobis

autem David, cum regnare coepisapparuit ei Dominus, et quod peteret, Salomon,
ille

voluntati nostrae

ipse salubrem effectum

indulgeat.
laborant

Quia

nisi ipse xdificaverit

domum,
1).

in

vanum

ut induigeat pollicetur. At

terrenas divitias posta

qui sedifcant eam (Psal. cxxvi,
vitas annis 76 d fuisse dicitur.

Haee vero capti-

ponens, sapientiam magis expetiit. Quod ratum Domino fuit, ita ut ab eodem audiret Quia non qux:

XV. Reversi autem per Zorobabel,

sicut

diximus,
idola

sisti

regna mundi, nec divitias ejus,
eam. Ante
erit
te

sed postulasti

nunc contra Deum murmurantes, nunc post
imitantes,

sapientiam, ideo accipies
sapiens, sic
et

non

fuit

tam

corruentes, vel abominationes facientes, et quae gen-

post

te

non

[Reg.

m,

12).

Quod Btes exercent

dum

Dei prophetas contem:

postea judicium illud, quod inter duas mulieres de uno infante litigantes intulit, comprobavit (Ibid. 16
et seq.). Hic Salomon sedificavit templum nominiDomini miro opere, multum ibi auri argentique, aeris ac ferri ingerens, ita ut diceretur a quibusdam, nun-

nunt, gentibus traduntur, subjugantur, intercidunt

donec ipse Dominus, patriarcharum prophetarumque vocibus repromissus, VirginisMariaeutero per Spiri-

tum sanctum
illius gentis,

illapsus

ad redemptionem nasci, tam
dignaretur,

quam omnium gentium
:

quam simile in mundo fuisse aedificium fabricatum. Ab egressu ergo filiorum Israel ex iEgypto usque
annus septimus b sicut Reregni Salomonis, inveniuntur anni 480
ad aedificationem templi, qui
fuit
,

A
sti

transmigratione ergo usque ad nativitatem Chrigenerationes quatuordecim id est, Jechonias,

gum

testatur historia.

XIV. Post mortem autem Salomonis, divisum est XVI.Ergo nevideamur unius tantum Hebraeaegeii' per duritiam Roboae regnum in duas partes. Restite tis habere notitiam, reliqua regna, quae, vel quali runt dua3 tribus ad Roboam, quod Juda appellatur Israelitarum fuerint tempore, memoramus. 17 Ternad Jeroboam autem decem tribus, quod Israel vocaG P ore AbrahaeNinusregnabatsuper Assyrios;Sicyoniis, batur. Posthcec igitur ad idololalriam declinantcs, Europs apud iEgyptios autem sexta decima erat nec prophetarum vaticinia, nec eorum interitus, nec potestas, quam sua lingua dynastian vocabant. Temclades patriae, nec ipsorum etiam regum eos excidia domuerunt; donec iratus contra eos Dominus excita- pore Moysi, apud Argivos regnabat septimus Tropas ^: in Attica Cecrops primus; apud ^Egyptios, Cenchris vit Nabuchodonosor, qui eos in Babyloniam cum omnibus templi ornamentis captivos abduxit in qua duodecimus, qui et in mari obrutus est Rubro; apud Assyrios, sextus decimus Agatadis; apud Sicyonios captivitate et Daniel propheta eximius inter esurienMaratis. Tempore vcro Salomonis, quando regnabat les leones illsesus, et tres pueri in medio ignium rosuper Israel, apud Latinos quintus regnabat Silvius; rulenti, abiere captivi. In hac captivitate et Ezechiel
• : ;
:

Salathiel, Zorobabel, Abiud, Eliachim, Azor, Sadoc, Achinr, Eliud, Eleazar, Mathan, Jacob, Joseph vir Mariae, de qua Dominus noster Jesus Christus nascitur qui Joseph, quartus decimus computatur f
:

.

prophetavit, et Esdras propheta natus

est.

A David autem usque ad desolationem templi, et transmigrationem in Babyioniam generationes quatuordecim: 16 id est, David, Salomon, Roboam, Abia, Asa, Josaphat, Joram, Ozias, Joatham, Achaz,

Corinthiis, secundus Oxion; ^Egyptiorum, Thephei'. Gentesimo vicesimo sexlo anno super Assyrios, Eutropes Alheniensibus, se; j ;

Lacedaemoniis, Festus

h

cundus Agasastus. Tempore quo Amon regnabat super Judaeam, quando captivitas in Babyloniam abiil, Macedoniis praeerat Argeus;Lydorum, GygcsjaEgyEzechias, Manasses, Amon, Josias. In his ergo quaptiorum, Vafrcs; apud Babyloniam, Nabuchodonotuordecim generationibus, anni inveniuntur numero D
361
tur
:

°.

De hac vero

captivitate per Zorobabel liberan-

sor

qui poslea et

haec captivitas
rit,

templum et civitatem restituit. Sed typum illius captivitatis, ut puto, ge-

cos ca tlvos abduxit; * kervius Pullus |;
;
.

m

Romanorum,

sextus

XVII. Post hos, imperatores: primus, Julius Caesar fuit, qui totius imperii obtinuit
sius,

in qua anima peccatrix abducitur,
Latinius mavult legere gratum.

quam

nisi

Zo-

monarchiam;

se-

a

b

Cod.
Sic

gum
c

Corb., 280, sed libro m, cap. 6.

mendose,
edit.

ut

patet

ex Re-

g Cod. Corb.,
'•

Augustinus, Hieronymus et Trophas.

alii

patres.

todd.

mss.

cum

Badiana

;

aliae

cum

Cod. Regm., Sislus; alii cum lectionem cieteris prrctulimus.
»

edit.,

Fistus.

Corb.

Bec. habent 340. Cod. Corb., 390. Sic cod. Corb., alii 70.
«i

Sic

idem cod. Corb.
habet,
mss.,

;

at alii, Thebei.

e
f

Idem habet, Joachim. Hic solummodo decimus

cenlesimo vigesimo anno. sepluagesimo sexto anno.
j

Corb.

Ed. Bad.,

tertius

recensetur,
et

nisi
filius,

k

Codd.

Corb.,

Reg.,

Bec.

et

Regm.

omit-

duplex Jecbonias admittatur, pater scilicet qui etiam Joacbim dicti sunt, ut observant

tunt

hauc vocem Tullus.

Ambro-

PATROL. LXXI.

171

S.

GREGORII EPISCOPI TURONENSIS

172

cundus, Ootavianus.JuliiCa^aris aepos, qucm Augu-Amilltibus, liic ab ipsis saccrdotibus eustodiretur. Sed stum vocant, a quo ct me&ais Augustua eet vocitatus, resurgente Domino, cuslodibus visione aogelica ter-

Gujus nouo decimo imperii aano, Lugduuuai (ialliarumurbem coaditam manifestissime reperimus*: quse postca illustrata martyrumsanguine^NobUiBsima
nuncupatur.
XVIII.
gusti,
h

riiis,

cum non
j

inveniretur in tumulo, nocte barietes

decellula, in
in sublimi

qua Joseph tenebatur, Buspendantur
de
custodia,

Ipse vero

absolvcnte an-

gelo, hberatur, parietibus
tortio

reslitutis in

locum suum.

Anno quadragosimo

iinpcrii

Au-

Cumque

ponlifices custodibus cxprobrarent, et san-

Dominus

nosterJesua Ghristus, utdiximus,« \

ctum corpus ab eisdem
eis milites:

inslanter rcquirercnt, dicunt

virgine Maria in Belhleem David oppido,

secumlum
ah

Reddite
:

19

vos Josepb,

et

nos

reddi-

carnem natus

cst

:

cujus

immensum

sidus magi

mus Cbristum

sed ul

verum agnoscimus, neque vos

Oriente cernentes,

cum muncribus

veniunt, et pue-

rum

supplices oblatis donis adorant. Herodes

vcro

neque nos Filium Dei rcddere nunc valemus. Tunc illis confusis, milites sub hac
cxcusatione liberantur.

bcnefactorcm Dei,

ob zcluin regni sui, dum Deum Cbristum persequi nitilur, parvulos inlantes interimit.Ipsequoqucposl-

XXI» Fertur Jacobus apostolus,

cum Dominum

modum 18 judicio

divino percussus

est.

jam mortuum
pco- B

vidissct in

cruce, detestasse

atque

XIX. Domino autcm Deo nostro Jesu Christo
nitentiam pracdicante,
vel coeleste

Jurasse ' nuQCI uam se

comeslurum panem,
Tertia

nisi

Domiidie re-

baptismi gratiam tribuente, gentibus promittente,
;

num

cernerel resurgentem.

demum

regnum

cunctis

atque prodigia

et signa

per populos operante

boc

est, dum de aquis vina profert, dum febres cxstinguit, dum ctecis lumen tribuit, dum sepultis vilam restituit, dum obsessos ab immundis spiritibus liberat, dum leprosos miserabili turpentes cutereformat:

cum triumpbo, JaSurge Jacobe, comede, quia jam a morluis resurrexi. Hic est Jacobus Juslus quem fratrem Domini nuncupant f pro eo quod Joseph fuerit filius ex alia uxore progenitus. XXII. Dominicam vero resurrectionem, dic pricobo se ostendens,
ait
:

diens Dominus, spoliato tartaro

,

haec
se

dumct alia signa multa faciens, manifestissime Deum populis esse declarat.In Judasis irasuccenmens de sanguine pro-

ditur, invidia exagitatur, ac

pbetarum pasta, ut Justum iuterimat injuste molitur. Ergo ut veterum vatum complerenlur oracula, a discipulo traditur, a pontificibus inique condemnatur,

non septima sicut multi puDomini nostri Jesu Cbristi, quem nos proprie Dominicam, pro sancta ejus resurrectione vocamus. Ilic primus luccm vidit in principio, et bic primus Dominum resurgentem
factara credimus,
tant.

ma

Hic

est dies resurrectionis

contemplari meruit de sepulcro.

a Judaeis illuditur,

cum

iniquis erucifigitur, a

A

captivitate
'

vero Hierosolvmso et desolatione

usque ad P assionem Domini nostri Jesu militibus emisso spiritu custoditur. His igitur actis,C Christi, id est usque ad Tibcrii septimum decimum tenebrac super universum mundum facta? sunt, et annum, suppulantur anni 668 «. multi conversi ingemiscentes, Jesum Filium Dei XXIII. Resurgens autem Dominus, per quadrasuut.
tcmpli
confessi

ginta dics

cum
illis

discipulis de rcguo Dei disputans, vi-

XX. Apprebensus autem et Joseph, qui eum aromatibus conditum in suo monumento recondidit, in
sacerdotum principibus custoditur, majorcm in cum habentes saevitiam, ut Gesta Pilati ad Tiherium imperatorem inissa
cellulam recluditur
,

dentibus
los,

c

ct

ab

ipsis

nube susceptus, evectusque in ccead Patris dexteram residet gloriosus. Pilatus autem Gesta ad Tiberium Cassarem mittit, et ei tam de virtutibus Christi, quam de passione vel resurrein

clione ejus insinuat. Quae Gesta

h

referunt

d
,

quam

in

ipsum Dominum, ut cum

ille

a

tinentur scripta. Tiberius autem lioc ad

apud nos hodic resenatum
]

a Utrumque quoi hic a Gregorio dicitur falsum esse putat Valesius in Notitia Galliarum. Nam, teste Dione, ut hic auctor observat, Lugdunum a Lucio Planco conditum est jussu senatus, meiuentis ne Plancus armatus Antonio hosti reipublicae declarato sese-p. conjungeret. Secundo, Lugdunum nobilissimum dictum non est a martyrum multitudine, sed ob splendorem et potentiam coloniae, quae eliam senatore.s curiae conferebat. In eadem urbe natus est Claudius Augustus. b Cod. Corb., anno quadragesimo quarto impe-

Christi,

de

ejus. virtutibus

et iis quse

per ipsius dis-

cipulos in ejus

nomine

fiebant, etc.

rii,

etc.

Caeteri

scripti

habent quadragesimo

ierlio,

ut editi.

er apocrypho Nicodemi Evangelio, aut ex ejusdem farinse auctore descripsit Gregorius, nec majorem lidem merentur Gesta Pilati, quee inter apocryplia deputavit Gelasius Papa in Catalogo librorum apocryphorum. u Tertullianus in Apologetico idem testatur, et ex eo Euseb. lib. n Historiae, cap. 2. Plura habet Orosius libro vn, cap. 2, ubi ait Pilatum retulisse ad Tiberium et senatum de passione et resurrectione
c

Hoc

e Editi habent deleslatum esse. Hanc autem historiam ex Hebrseorum Evangelio laudat Hieronymus in Catalogo virorum illustrium. De ea et vulgatus Abdias libro vi. f Quse sequuntur ad caput 22 desunt in cod. Regio. Jacobum Josephi ex alia uxore filium fuisse dicunt plerique patres Grseci et Latini, quos impugnat Hieronymus. Et quidem Jacobi mater quae laudatur Christi passionis in Evangelio, tempore nondum obicrat; sicque Joseph aut eam repudiasse dicendus est, ut Mariam duceret, aut duas uxores simui habuisse. Quod utrumque falsissimum esse nemo non

aliquo

videt.
e

Haec

annorum enumeratio
Pilati

in

cod. Corb:

non ha2,

betur.
i'

Gesta

laudat

Justinus

martyr,

ApoJog.

quae suo tempore in omnium manibus habebantur quae vero ad nos pervenere, vulgoque nunc circumferuntur, inter spuria monumenta reputari debeut. * Cod. Corb., senalores.

173
recensuit
:

HISTORIA FRANCORUM. LIBER PRIMUS.
quocl senatus

174

cum

ira respuit,

20

pro

eoAsulam Pathmos

relegat in exsilium, et diversas cru-

quod non ad eum primitus advenisset. Hinc elenim contra Chrislianos prima odiorum germina puliularunt. Pilatus autem non permanens impunitus, pro suae malitiae scelere, hoc est pro nece quam in Do-

delitates in populos agitat. Post cujus

mortem, beare-

tus Joannes apostolus et evangelista de exsilio
diit
:

minum nostrum Jesum
se

Christum exercuit, propriis
;

manibus
:

interfecit

a

quem Manichaeum
Galilseis
,

fuisse

plenus dierum, perfectaequc in Deum vitae, vivens se deposuit in sepulcro. Hic fere tur non gustare mortem, donec iterato Dominus judicaturus adveniat, ipso in Evangeliis ita dicente
et
:

qui senex

multi putant, secundum illud quod in Evangelio legitur

Sic

eum

volo

manere donec veniam

f

(Joan. XXI, 21).

Venerunt quidam de

nuntiantcs
sacriftciis

ei,

quorum sanguinem miscuit Pilatus cum

eo-

rum
vit,

(Luc. XIII,

1).

Sic et Herodes rex,

dum

in apostolos

Domini

sae-

percussus divinitus ob tanta scelera, intumescens

Neronem, persecutionem in Christianos Trajanus movet sub quo beatus Clemens, tcrtius Romanae Ecclesiae episcopus &, passus est; et sanctus Simeon Plierosolymitanus episcopus, Cleophae filius, pro Christi nomine crucifixus asseriTertius post
:

XXV.

ac scatens vermibus, accepto cullro ut
garet, proprise in se

malum

pur-

tur;

manus ictum

libravit\

et Ignatius Antiochensis episcopus, Romam ductus bestiis deputatur. Haec sub Trajani temporih

XXIV. Beatus Petrus
Claudio,

quarto

ab

apostolus sub imperatoregbus acta sunt. XXVI. Post Augusto, Romam aggreditur,
creatus
est.

ibique praedicans, multis virtutibus manifcslissime

Christum esse Dei Filium comprobavit. Ab

illis

enim

diebus Christiani apud civitatem Romanam esse cceperunt. Cum autem nomen Christi per populos magis ac

hunc yElius Adrianus imperator Unde et Hierosolyma Mlia ab yElio Adriano vocatur, successore Domitiani, eo quod eam reparaverit. Post has vero passiones sanctorum, non
fuit satis parti adversae

gentes incredulas contra Chriet in ipsis Christia-

magis dilataretur, oritur contra haec anliqui
invidia, et totis se imperatoris praecordiis

sticolas excilasse, nisi

commoveret

serpentis

immittit saeva malignitas.

Nero ille luxuriosus, vanus atque superbus, virorum succuba, et rursus virorum appetitor, matris, sororum ac proximarum quarumque mulierum spurcissimus violator, ad complendam malitiae suse molem, primus contra Christi cultum persecutionem excilat in credenles. Habebat enim secum Simonem Magum, virum totius malitiae, et omnis magicae artis magistrum. Hoc eliso per^ apostolos Domini Petrum atque Paulum, commotus contra eos, quod Christum Filium praedicarent c et idola adorare contemnerent, Petrum cruce, Paulum gladio jubet interfici. Ipse quoque 21 excitatam super se seditionem fugere tentans, quarto ab urbe
,

Nam

nis schismata. Concrtat haereses, et divisa fides catholica aliter aliterque disseritur. Nam sub Antonini

22

imperio Marcionitana
surrexit
*
:

et

Valentiniana haeresis
Philosophus,
posl
libros,

insana
scriptos

et

Juslinus

martyrio prc Christi nomine coronatur. In Asia autem, orta perse cutione, beatissimus Polycarpus, Joannis apostoli el
evangelistae discipulus, octogesimo aetatis suae

catholicae

Ecclesiae

velut holocaustum purissimum, per

anno ignem Dominc

consecratur. SedetinGalliismulti proChristi

nomim
usqui

sunl per martyrium

gemmis

ccelestibus coronati
fideliter

quorum passionum
hodie retinentur'.

historiae

apud nos

lapide propria se

manu

interfecit.
et

Tunc
lista,

et

Jacobus frater Domini,

Marcus evange-

pro Christi nomine glorioso martyrio coronati

Primus tamen omnium hanc viam levita Stephanus et martyr inlravit. Magna post Jacobi apostoli necem Judaeos calamitas assecuta est. Nam adveniente Vespasiano, et templum incensum est, et sexcenta millia Judaeorum eo bello, gladio d et fame affecta sunl. Domitianus autem secundus post Nerosunt.

primus Lugdunensis Ec^ fuit, qui plenus dierum diversis affectus suppliciis, pro Christi nomine pas sus est. Beatissimus vero Irenaeus hujus successo martyris, qui a beato Polycarpo ad hanc urbem di^
ct ille

XXVII. Ex quibus

clesiae

Photinus episcopus

rectus

est,

admirabili virtute enituit

:

qui in modic

temporis spatio, praedicatione sua

maximein integn civitatem reddidit Christianam'. Sed veniente perse cutione, talia ibidem diabolus bella per tyrannun
exercuit, et tanta ibi

multitudo Christianorum

ol

nem

in Christianos saevit;

Joannem apostolum
urbem
relegatus,
se

in in-D confessionem Dominici

nominis

est jugulata, ut

pe

aApud Viennam

Galliae

ut scriictu

Ephesiorum
rat,

bit Ado Viennensis in Chronico. b Sic cod. Regm. ; alii vero,

proprix

manus

liberavit. Corb.,

iclibus.

De Herodis Agrippae

interitu,

praeler Acta Apostolorum, cap. 12, legendus Joseph in Antiquit. Judaicis, cap. 7. Gregorius tamen hic As-

calonitam
bello
c

rat Ascalonitae

confundit.,Quae enim hic narcontigerunt, ut refert Joseph lib. n, de Judaico, et ex eo Eusebius et Rutinus lib. i

cum Agrippa

Historiae, cap. 8.

tum

hahent omnes editi. Legendum tamen, ChrisFilium Dei prxdicarent, quae lectio est codicis Beccensis. d Cod. Corb., et bello et gladio. e Haec fuit aliquot veterum opinio, quam TertulSic

episcopus, qui Joannis discipulos vide Ephesi sepultum, ibique extremam resurre ctionem exspectantem jacere aflirmat in epistola quam Eusebius refert lib. v, cap. 24. f Sic habent Bec, Reg. et Regm. cum editis Bad et III., quam lect'onem vulgata nostra etiam nim relinet. Alii, si eum volo, etc, ut Graeci legunt, et ii aliquot mss. Latinis habetur. eCorb., Ecclesix fuil episcopus. Passus, etc. h lllud caput cum seq. d est in coi. Gorb. Cod. Regm., hxreses insanx surrexerunt. In epistola scilicet Lugilunensium martyrui quam Eusebius iu Historia ecclesiastica refert. Ean et supra laudatorum martyrum passiones, dedimu inter Acta martyrum sincera.

eum

'

j

lianus

et

alii

plerique

patres

refutarunt.

Polycrates

175
platoas

S.

GREGORII EPISCOPI TURONENSIS
:

176

Qumina currerent de sanguine Christiano :Aorasse fertur Domine Jesu Chrisle, exaudi rae de quorum oec Dumerum, nec aomina colligere poiui- ea>lo saneto tuo, ut nunquam liaec Ecclesia de his civilms mereatur habere pontificem in sempiternum. libro rit» conacripsit. iiius. Dominus enim eos io Beatum Imuinim divorsis in sua eaniilcx pra-srntia Quod usque nunc in ipsa civitaleita evenisse cognoviiniis. Ilic vero tauri lurcntis vestigiis alligatus, ac prenis affectum, ChriBlo Domino per marlyrium dedib martyres hunc et quadragiDta octo fuisse Legimus Vettium passisunt,cxquibus priinum

cavit

a

.

Post

de Capitoliq
Martialis, in

prsBcipitatus,

vitam
h

finivit.

Gatianus

vero, Trophimus, Stremoniusque,

ct

Paulus, atque

Epagatum. XXVIII. Suh Decio vero imperatore multa hella adversum nomen Chri.-tianum cxoriuntur, et tania slrages de credentihus fuil, ut nec numerari queant.
parBahyllas episcopus Antiochenus, cum trihus vulis, idest, Urhano, Prilidano et Epolono; et Sixtus Roraanse Ecclesiao episcopus, et 23 Laurentius
c
,

summa

sanctitate
|)opulos,

vivcntes, post acCliristi

quisitos

24

Ecclesiie

ac lideni

per

omnia dilatatam, felici confessione migrarunt. Et sic tam isti per martyrium, quam hi pcr confessionem,
relinquentes terras, in coclestihus pariter sunt conjuncti.

quidam Biturigas civitatem aggressus, Salutare omnium, Christum et Hippolytus, ob Dorainici norainis archidiaconus per martyrium consummati sunt. Va-jj Doniinum populis nuntiavit. Ex his ergo pauci adconfessionem modum crcdentes, clerici ordinati, ritum psallendi lentinianus et Novatianus maximi tunc haeretico•

XXIX.

De horum vero

discipulis

rum

d

principes, contra lidem nostram inimico im-

suscipiunt

:

et

qualiter

ecclesiam construant,

vel

pelleute grassantur. IIujus tempore septem viri episcopi ordinati ad preedicandum in Gallias missi sunt, sicut historia passionis saucti martyris Saturnini deSub Decio et Grato consulibus, narrat '. Ait enim
:

omnipotenti

Deo solemnia celebrare debeant,

im-

buuntur. Sedillisparvam adliuc unlificandi facultatem hahentibus, civis cujusdam domum, dequa ecclesiam
faciant, expelunt. Senatores vero, vel reliqui melio-

sicut iideli

recordatione retinetur,

primum
:

ac

sum-

res loci, fanaticis eranl

tunc cultibus obligati

;

qui
illud

mum Tolosana civitas sancium Saturninum habere coeperat sacerdolem. Hi ergo missi sunt Turonicis, Troptiimus Gatianus f episcopus; Arelatensibus
,

vero crediderant, ex pauperibus erant, juxta Domini, quod Judaeis exprobrat, dicens Quia mere:

trices et publicani prsecedent vos

inregno Dei (Matth.

episcopus; Narboum, Paulus episcopus; Tolosae, Saturninus episcopus Parisiacis, Dionysius episcopus
;

xxi, 31). Hi vero non obtenta a quo petierant domo,

Leocadium quemdam primum Galliarum senatorem,

qui de stirpe Vettii Epagati fuit, quem Lugduno pasArvcrnis, Stremonius episcopus ; vero, beatus sum pro Christi nomine superius memoravimus tialis est destiuatus episcopus. .De his episcopus, diversis proChristi„ repererunt. Cui cum petitionem suam, etfidem pariDionysius Parisiorum noinine affectus pcenis, praesentem vitam gladio im- ter inlimassent, ille respondit Si domus mea, quam minente iinivit; Saturninus vero, jam securus de apud Bituricam urbem habeo, huic operi digna es'

Lemovicinis, Mar-

:

Ecce cgo martyno, dicit duobus presbyteris suis jam "immolor, et tempus meac resolutionis instat. Rogo, ut usquedum dehitum linem impleam, a vobis°penitus non relinquar. Cumque comprehensus ad Capitolium duceretur, relictus ab his solus attra:

set,

praestare

non abnegarem.

Uli

autem audientes,

pedibus ejus prostrati, oblatis trecentis aureis cum disco argenteo, dicunt eam huic ministerio esse con-

dignam
huc
tur,

k.

Tunc

ille

acceptis de his tribus aureis pro

bencdictione, clementer indulgens reliqua,

cum

ad-

hitur. Igitur
*

e

cum
S.

se ab

illis

cerneret derelictum,
11.

esset in errore idololatriae implicitus, Christiaquse videtis inter Acta martyru n sincera, quae nimis incaute ad annuca 245 retuli,

Conqueritur

Gregorius

lib.

ix,

ep.

50,

pag.

scripta simul et gesta S. lremei a se nou potuisse reperiri. Scripta, ut plurimum, habemus, sed gesta authentica nemo hactenus protulit. Irenaeo martyris

109,

quo

titulum tribuit Hieronymus. b Illi non post lrenaeum, sei ante ipsum simul cum Pothino episcopo passi sunt, quorum nomina de Gloria Matyrum, rj i ipse Gregorius refert lib.

cap
<-•

49.

mss. omnes cum edit. Bad.; alia; cum Bec, fralribus. Tres pueros cum Babila interfectos memoSic

rant Chrysostomus et alii. maxime tunc Corb.,
<•

hxrelici,

quorum

princi-

pe$, etc.
e Acta S. Saturnini ejus in Gallias missionis tempus exhibent: sed nihil habent de caeteris hic recensitis, quorum in Gallias adventum alii aliis temporibus Gregorius tamen qui eos putavit simul assignant.

Saturninus in Gallias advenerat, cum non nisi Decio et Grato consulibus, id est auno 251, Toiosae institutus sit episcopus. h God. Regm., in summa religione. Hoc caput deest in cod. Gorb. Porro hunc Ursinum appellat Gregorius lib. de Gloria Goniess., cap 80, eumque ibi a discipulis apostolorum ordinatum, iu et quo eodem Gallias destiuatum fuisse dicit modo loquitur de ipso Saturnino in lib. de Gloria Mart., cap. 48 Porro Biluri;,as ipsiusmet urbis nomen fuisse, Bituriges vt-ro incolas, seu cives illius concioue pro dictos, patet ex Apollinaris Sidonii electione Bituricensis episcopi habita, libro vn, epist. 9, ubi ait prius Biluriges noveram, quam Bilurigas quod scilicet Simplicium civem, pro quo perorabat,
circiter

anno

'

;

;

nosset,
i

antequam Biturigas unquam
27.

accessisset.

in

Gallias

sancti deduxit.
f

accessisse, ex certa epocha quae in actis Saturnini habetur, caeterorum etiam tempora

Supra cap.
Sic codd.
sic

k

gruam.
Regm.,

Cod.

Gazianus;

et

sic

inferius.

Editi

lium

Bec, Beg. et Regm. cseteri, esse conQui aceeptis. Codex Turonensis apud MoreSi enim domus mea habet prxstare non
; :

cod. Reg., Gralianus. vulgi traditione retulit Gregot Quae sequuntur ex rius. Kam haec in Actis saucti Saturaini non haben-

cum

huic myslerio esse congruam. Et obhoc caput, quod deest in cod. Corbeiensi, in ms. Turonensi haberi.
serva,

abnuerem

177

HISTORIA FRANCORUM. LIBER PRIMUS.
factus,

178

Haec estA motus, credit Christo, relictisque fanaticis sordibus openunc ecclesia apud Biturigas urbcm priraa, miro ac baptismo consecratus, magnus in virtutum per martyrium, ut ratione enituit. Nec multo post opere composila, et primi martyris Stephani relia diximus, in terris sociati, ad coelestia pariter regna

nus

domum suam

fecit ecclesiam.

quiis illustrata

.

25 XXX. Vigesimo septimo Gallienus Romanum imperium
vem

loco, Valerianus

et

migraverunt
sanctus

&.

sunt adepti, qui gra-

XXXII. Irruentibus autem Alamannis in

Gallias,

contra Christianos persecutionem suo tempore b Cyprianus commoverunt. Tunc Romam Cornelius
,

Privatus Gabalilanas urbis episcopus ', crypta Memmatensis montis, ubi jejuniis oratiombus-

m

Carlhaginemfelicisanguineillustrarunl.Horumtempore et Chrocus
exercitu,
Gallias
ille

Alamaunorum
:

rex,

commoto

que vacabat, reperitur, populo Gredonensis castri in munitione concluso \ Sed dum oves suas bonus

Hic autem Chrocus multa? arrogantia3 fertur fuisse qui cum nonnulla
pervagavit.

inique gessisset, per consilium, ut aiunt, matris iniquas, colleclam, ut diximus,

non consentit, daemoniis immolare compellitur. Quod spurcum ille tam exsecrans quam refutans, tandiu fustibus casditur, quoadusque
pastor lupis tradere

Sed ex ipsa quassatione, mterpositis paucis diebus, spiritum exhalavit. Chrocus universas Gallias pervagatur, cunctasque aades, quse antiquitus fabricatas fuerant, a fundamentis subver-g vero apud Arelatensem Gatliarum urbem compretit. Veniens vero Arvernos, delubrum illud, quod hensus, diversis affectus suppliciis, gladio verberatus interiit, non immerito pcenas quas sanctis Dei Gallica lingua Vasso d Galataa vocant, incendit, di-

Alamannorum gentem

c

putaretur

exanimis.

,

ruit,

atque subvertit. Miro enim opere factum

fuit

intulerat, luens.

atque firmatum, cujus paries duplex erat. Ab intus eriifli de minuto lapide a foris vero quadris scalptis
;

fabricatum

fuit.

Habuit enim paries
°.

ille

crassitudi-

XXXIII. Sub Diocletiano, qui tricesimo tertio loco Romanum rexit imperium, gravis contra Christianos per annos quatuor persecutio exagitata est ita ut
j
:

nem

pedes triginta.

Intrinsecus vero

marmore ac

quadam
rentur.

vice in ipso sacratissimo die Paschae,

magni

musivo variatum erat Pavimentum quoque sedis marmore stratum, desuper vero plumbo tectum. XXXI. .Tuxta f hanc urbem Liminius, Antolianusque martyres requiescunt.
Ibi

Christianorum populi ob veri Dei cultum

interficc-

Eo tempore, Quirinus

Sisciensis k Ecclesia3

Cassus ac Victorinus

sacerdos gloriosum pro Christi nomine martyrium tulit; quem Jigato ad collummolari saxo, in fluminis

in dilectione Christi fraterno affectu sociati, per ef-

gurgitem
cecidisset

sffivitia

impulit paganorum.

Igitur

cum

fusionem cruorisproprii, coelorum regnapariter sunt adepti. Nam refert antiquitas, Victorinum servum fuisse ante dicti templi sacerdotis. Qui dum plerum-

in

27

gurgitem, diu super aquas divina

virtute ferebatur; nec sorbebant aquee,

quempondus

criminis
titudo

non premebat. Quod factum admirans mulcircumstantis, despecto furore genti-

que vicum, quem Christianorum vocant, ad persequendos Christianos adit, Cassium reperit 26 Christianum cujus praadicationibus atque miraculis
:

populi

lium,
ille

ad liberandum properant sacerdotem. Hrec cernens, non passus est se a martyrio subtrahi,

a Hodieque major Stephano sacra, paucis

ecclesia
in

Biturigum
sacris

Gallia

aedificiis

fancto ce-

liani

dit.

Cornelius tamen obiit anno 252, sub Decii prinet quidem, ut verisimilius est, apud Centumcellas, ubi cum gloria dormitionem accepit, ut legitur in vetustissimo pontiGcali Bucheriano. Non desunt tamen qui eum Romee passum asseverent sed nulla est circa martyrii tempus opinionum diversitas. Cyprianus vero anno 258 prope Carthaginem capite plexus est, Vateriano et Gallieno imperatoribus. c Bec. et Regm., collecta.... gente; quse lectio etsi melior, non tamen sincerior. Gregorius quippe, ut pj ipse fatetur, saepius accusandi casumpro ablativo posuit. Quod semel monuisse sufficiat. Chroci irruptionem alii saeculi quiuti initio consignant. d Cod. Regm., Vasa. Hoc nomine Martem deum ab antiquis Gallis designatum fuisse volunt. e Quse sequuntur ad num. seq. desunt in cod. Regm. Hoc ipsum templum Mercurio consecratum fuisse conjieit Alteserra, quod Pliuius lib. jii, cap. 7 scnbat, sua setate apud Arvernos factum fuisse a Zenodoro ingens Mercurii simulacrum. Hsec sunt
''

cipalu,

ac Astrebundii, aliorumque sanctajrum, qui in ea urbe coronati fuerunt, passiones a" Heato Praejecto descriptas fuisse narrat secundus ejusdem Praejecti "Vitse auctor in Saeculo n Benedictino. De his item Gregorius aliis in locis scribit. Sancti Cassius et Victorinus quiescebant in ecclesia sancti Cassii, quae lrodie parochialis Antolianus vero in ecclesia est
;

:

sancti

Galli,

ex libro

i

de Claromoiitensibus ecclesiis

a Savarone vulgato cap. 9 et 8. Liminius autem ex Gregorio ipso lib. de Gloria Confess., cap. 36, servabatur in ecclesia sancti Veneratidi. h Ejus festum die 21 Augusti recolitur. Sedes episcopi Gabalitani, qnse olim apud Auder.tum erat, Mimatum transla a circa ssecolum decimum, ibi etiam nunc perseverat. editis, populi GredoSic. alii cum cod. Regm.
1
;

verba

Plinii

:

Verum omnem ampliludinem staluarum
Mercurio

ejus generis vicit, sstale nostra, Zenodorus, facto, in civitale Gallise Arvernis, per annos

decem HS
deest
in

nensis casiri munilione conclusus. Gredo autem putatur esse vicus ad radices monti^ situs, vulgo dicius CredoGreze. Est tamen in Gabalis vicecomitatus nensis, et cod. Regm. cum edit. Badiana habet Credonensis. i ad annos persecutio Nullo paclo Diocleti mi quatuor revocari potest. De hac re vide prsefalioneru nostram in Atta maityrum sincera. k Sic recte coij. Rec, Reg. et Regm. Editi mendose, Sistiensis. Siscia quippe urbs erat episcopalis
in

cccc
f

manu

prelio.

Pannonia superiori, ubi passus
Prudentius

est

Quirinus, de

Hoc caput

cum

quatuor

sequentibus

quo
309.

hymno

7,

de Coronis.
552,

Ejus

Acta

Corb. codice.
e Horum martyrum martyrologia festa antiqua commemorant. Sanctorum Cassii, Victorini, Anto-

vide inter

sincera

martyrum, pag.

ad

annum

179
Bed orcctis ad ccelum oculis, ail

5.
:

GREGORII EPISCOPI TURONENSIS
lampadum
radiis Gallia perlustratur
:

180

Jesu Domine, quiA novisque
patiaris

hoc

gloriosus resides ad dexteram Patris, oe
al>

me

.

eo tempore beatissimus Marlinus in Galliis prae-

hoc Btadio removeri meam, conjunpviv me

;

Bed

suscipiens

animam
in

dicare exorsus est,

qui

Ghristum Dei Filium per

tuis

martynbus
reddidit

nquic

multa miracula verum
struxit,

Ueum

in populis declarans,

Bempiterna
sepultura
1

dignare.
;i

ffia

dictts,

spiritum.

iilium incredulitatem avertit. liic

cnim fana deet

Cujus COrpus

Cliristianis
est.

BUBCeptum vcnerabililer

haivsiin

oppressit,

ecclesias aodiiicavit,

niaiidalmn

cum
imperium
feli-

aliis

multis virtutibus rcfulgeret, ad consumlaudis
suae titulum, tres
ct

KXXIV. Romanorum
oblinuit Coustanlinus,
citer. JIujus

tricesimus quarlus

niainluin
slituit.

morluos

vitae re-

annis trigiota regnans

Quarto Valentiniani
Pictavos,

Valentis anno, sanctus
et

imperii anno undecimo,

cum

post cx-

Hilarins apud

plenus sanclitale

lide,
f
.

pax reddita fuisset Ecclesiis, beatissimus pra>sul Martinus apud Sabariam a Pan-

cessum Diocletiani

multis undiquc

virtutibus edilis,

migravit ad ccelos

mortuos suscitassc. nonise civitatem nasritur, parentLbUB gentilibus, non Melania vcro matrona nobilis, et incola urbis tamen iniimis. Ilic Constantinus anno vicesimo im- Romanse, Ilierosolyma ob devotionem abiit, Urbano perii sui,Crispum iilium veneno, Faustam conjugem lilio Romae rclicto. Quae ita se in cuncta bonitate ac calente balnco intcrfecit, scilicet quod proditoresB sanctitate omnibus praebuit, ut Thecla vocarctur ab rcgni ejus esse voluissent. Hujus tcmpore venera- incolis. bile crucis Dominirre lignum per studium Helens XXXVII. Post morlem autem Valentiniani, Valens matris ejus rcperlum est, prodcnte Juda Ilebraeo, impcrii, monachos ad militiam integri successor
et ipse lcgitur

Nam

qui post baptismum Quiriacus cst vocitatus. Usque hoc tempus historiographus in Chronicis scribit Eusebius.

cogi

jubet,

nolenles fustibus

praecipit

verberari.

Posthaec, bcllum

saevissimum in Thracia RorfT&ni

A

viccsimo primo cnim cjus imperii anno,
addidit,

gcssere
ni,

Hieronymus presbyter

indicans

Juvencum

quo tanta strages fuit, ut Romaamisso equorum praesidio, pedibus fugerent.
b
:

29

in

presbyterum Evangelia versibus conscripsisse, rogante supradicto imperatore.

Cumque
et

a Gottbis internccionc

maxima

caederentur,

XXXV. Sub
Nisibenus
b

Constantis autem imperio, Jacobus

fuit,

ad

28

cujus preces inclinatae aures

Valens fugeret sagitta sauciatus, ingressus, imminentibus hostibus, super se incensa casula, optata caruit sepultura. Sicque ullio divina

parvum tugurium

divinae clementiae, multa pericula a civitate ejus re-

*ob

pulerunt. Sed

et

Maximinus Trcverorum episcopus

sanctorum effusum sanguinem, tandem cmissa ab hoc vero processit. Huc usque Hieronymus
:

potens in omni sanctitate reperitur.

tempore, Orosius presbyter plus

scripsit.

Nono decimo Constantii c junioris anno, AntoniusG XXXVIII. Igitur cum Gratianus imperator destitud monachus transiit, centesimo quinto aetatis suee tam h cerneret esse rempublicam, Theodosium colanno. Bcatissimus Hilarius Pictaviensis episcopus, legam imperii facit. Hic Thcodosius omncm spem
suasu haereticorum exsilio deputatur ibique libros pro fide catbolica scribens, Constantio misit, qui
:

suam atque iiduciam in Dei misericcrdiam ponit. Qui multas gentes non tam gladio, quam vigiliis et
operatione compescuit,

quarto exsilii anno
redire permisit.

eum
jam

absolvi jubens, ad propria

rempublicam coniirmavit
est.

',

Constantinopolim urbem victor ingressus
e

XXXVI. Tunc
*

et

lumen nostrum

exoritur,

Maximus vero cum per tyrannidem
obiisse
verisimilius
refert
est.

oppressis Bri-

batel

Fortunatus in ejus Vitae libro i, suscitatum num. n. De hoc sancto Gregorius item agit in lib, de Gloria Confess., cap. 2. Melaniaa laudes prajter war, quod Germani Rothenturn appcllant, tribus leuHieronymum fuse prosequuntur alii sancti Patres. cis infra praedictum oppidum, ad confluentes Sabariae Valentis ttmpore maxime enituit in fovendis et abfluvii in Arrabonem. dendis confessoribus, quos ille persequebatur. Quinb mendose, Niebenus. Hic quippe triduum tyranni Aliquot editi n que monacborum millia semel perPaulini epistolam est celebris Jacobus episcopus, qui Nisibam Meso-^ insidias fugientium pavit. Vide S. potamiae urbem a Saporis Persarum regis obsidione ad Severum, olim 10, in nova edit. 10. Aionet RosCaeterum nisi ipse Gregorius weydus, in notationibus ad peregrinationem Ruflni liberavit, anno 350. qui Melaniai erraverit, legendum est Conslanlii, pro Conslantis. et Melaniae, Gregorium hic lapsum esse, c Sic cod. Regm. Alii, Constanlini. Sed mendose appellavit Urbanum, ex loco Chronici Hierofilium nam quarto sui imperii anno occisus est Gonstanti- nymi male intellecto, ubi Hieronymus parvulum MeRomanae urnus junior. Constantium hic juniorem appellat Grelaniae filium pr«etorem ijrbanum, id est
rrorius, forte ut
d

Hodie, ut putant, oppidum est Hungariae, Szom dictum, alias Stain am Angern, in comitatu CaCluverius striferrensi. tamen existimat Sabariam antiquam olim exstitisse, ubi hodie est castrum Sar-

Mortuum

infantem

ab

eo

Editi

cum

cod.

ipsum a Constautio Cliloro distinfruat. Itegio, anno cenlesimo, sed menad Melania vero, desunt
auctores
in

dose. « Heec
regio.
1

usque
est

codice

Lis

inter

de die et

anno,

quibus

S.

Hilarius excessit e vita.

De bac re fusius disseritur

in

ipsius Vita, quae ejus operibus recens a nostris num. 113 et seq. Ejus festivitas pnemittitur, tditis

nibus.

memorat, quod sic interpretatus est quasi uubanus nomen parvuli fuerit. Gregorius editis Nonnulli cum Thracias. codd., g Aliquot orthodoxorum ac Tliracas. Valentis persecutionem describunt Gregorius fuse confessiones pracclaras Theodoritus et alii passim. Nysseuus, Sozomenus, Lex contra monachos habelur, /. 26, c. de DecurioamObiit die 9 Augusti anno 378, cum paulo
bis,

exstitisse

Idibus Januarii in antiquis et recentibus martyroloet quidem anno 368 eum giis celebratur, qua die

plius quam annos 15 regnasset. h Cod. Regm., destructam.
1

Cod. Regm., remque publicam confimans.

181
tannis sumpsisset victoriam,

HISTORIA FRANCORUM. LIBER PRIMUS.

182

a militibus imperator A mitu ac lacrymis quae commiserat diluens, ad urbem In urbe Treverica sedem iastituens a propriam est reversus qui impleto vitae cursu miGratianum imperatorem circumventum dolis ioter- gravit a saoculo. Nata est enim ab hoc concubitu e fi-

creatus est.

,

;

fecit.

Ad liunc Maximum beatus Martinus jam episcopus venit. In loco ergo Gratiani, Tbeodosius ille qui totam spem in Deum posuerat, totum suscipit

lia,

quae in religionepermansit. Ipse quoque sacerdos

cum

conjuge

et filia in

crypta Cantobennensi

r
,

juxta

imperium. Qui deinceps divinis affatibus fretus, Maxi-

aggerem publicum s est sepultus. In cujus gonus h episcopus subrogatur.

loco Le-

mum
bicus

spoliatum imperio interfecit\
vero post Stremonium

XL. Quo defuncto, sanctus

Hillidius successit, vir

XXXIX. Apud Arvernos

episcopum praedicatoremque, primus episcopus Urfuit, ex senatoribus conversus, uxorem habens, quaejuxta consuetudinem ecclesiasticam, remota a
consortio sacerdotis
religiose vivebat.

eximiae sanctitatis ac praeclarse virtulis, qui in tanta sanctitate emicuit, ut fama ejus etiam extraneos31
fines adiret
:

unde factum

est,

ut

>

imperatoris Tre-

verici

filiam expetitus

a spiritu

immundo

curaret,

30 Vacabant quod in libro illo, quem de ejus Vita conscripsimus, enim ambo orationi, eleemosynis, atque operibus memoravimus. Fuit aulem, ut fama refert, valde sebonis. Cumque haec agerent, livor inimici, qui semnex et plenus dierum, plenusque bonis operibus, qui per est semulus sanctitati, commovetur in feminam :B folici consummatione, vitaehujus perfunctus tramite,
quam Evam
peccati

m

concupiscentiam

viri

succendens,

novam

migravit ad Christum, sepultusque in crypta, sub-

efficit.

Nam succensa mulier a libidine, operta tenebris, pergit ad domum ecclesiae per teneCumque
obserata omnia reperisset, pul-

bras noctis.

urbano civitatis illius. Habuit autem et archidiaconum, nomine et merito Justum k qui et cursum vitae bonis consummans operibus, magistri tumulo socia' ,

coepit, ac voces hujusmodi Quousque sacerdos dormis? quousque ostia clausa non reseras? cur conjugem c spernis ? cur ob-

sare fores ecclesiae

domus

tur.

Jam vero

post

transitum beati Hilhdii confes-

dare.-

soris,

ad gloriosum ejus sepulcrum tantse virtutes

apparent, ut nec scribi integre queant, nec
retineri.

memoria

dam, admirabilis sapientiae atque pulchritudinis, et prima aatate florens, vi febrium est correptus. Praeintromitti, ususque concubitu ejus discedere jubet. Dehinc tardius ad se reversus, cedentibus vero aliis, hic apud Arvernos fegrotus reet de pcrpetrato scelere condolens, acturus poenitentiam,c linquitur. ^ am eo tempore apud Treveros sponsali dicecesis suae monasterium expetit erat vinculo nexus. A sancto autem Nepotiano visiibique cum ge-

Pauli pracepta non audis ? Scripsit eoim: Revertiwini ad alteratrum, ne tentet vos Satanas. Ecce ego ad te revertor, nec ad extraoeum, sed ad proprium vas recurro, Haec et his similia diu declamanti d , tandem sacerdotis tepescit religio. Jubct

duratis auribus

Huic sanctus Nepotianus successit. XLI. Igitur apud Arvernos sanctus Nepotianus
'

habebatur episcopus. A Treverisvero legati inHispaniam mittebantur: ex quibus Artemius quiquartus

eam cubiculo

:

Claromontensi saeculari toga donato regulam ejurare noluerunt. In eodem tamen libello, cap. 8, sanctus ad librum ii desunt, praeter clausutam; Urbicus sepultus dicitur in ecclesia sancti Galli, sed Explicit liber i a prmcipio mundi usque ad jam forte loco motus fuerat. Et quidem postea itetransilum sancli MarUm, compulantur anni 5546. In cod. vero Corb. omit- rum translatus est in ecclesiam sancti Illidii. De Cantuntur quatuor sequentia capitula, sed tobennensi monasterio agitur infra lib. n, cap. 21. habetur ultunum. In Vaticano codice eadem quatuor Robertus abbas Gantinobensis memoratur in appencapita, quaj non habet codex Corbeiensis, desiderantur. Hic dice ad Historiam translationis S. Austremonii apud porro adnotare liceat quaedam alia capita quaa in eodem Labb. tom. II Biblioth. novte, pag. 506. codice Vaticano desunt in prioribus Gregorii g Editi duo habent, Publianum. Aggeris publici Iibris, quod, catalogo eorum nondum recepto, ea nomine designantur vire publicse seu militares. suis locis h assignare fas non fuerit. ltaque prater An sanctus Linguinus, qui in ecclesia sancti Vequatuor capita memorata quce in libro primo hon habentur de- nerandi sepultus dicitur cap. 10 libri i de ecclesiis sunt in libro n capita 14, 15, 16, 17, Claromontens. Hunc potius esse Liminium marty21, 22, 23 26 et 39; capita vero 1 et 4 non quidem exstant suo rem putat Savaro, et quidem lib. n, cap. 18, memoloco, sed in fine libri habentur. In libro ratur ecclesia sancti Leogontii, ubi idem sanctus, iv desunt capita quatuor, scilicet 5, 6, 7, 12. In quinto desnntD1 uern Gregorii Legonum esse putat Savaro, dicilur tredecim, nempe 5, 7, 9, 10, 12, 33, 37, 38, quiescere. 41, 43, 46, 47, 49. Caetera suis locis annotantur. Sic cod. Regm. et edit. Bad.; caeteri, ut ab imc Bec. et Regm., eur satellitem spernis... cur obluraperatoris Treverici filia expetilus, ut spirilu, etc tis, etc; supra cap. 2, vir satelles appellatur. Codex j Ed. Bad. habet suburbio; cod. Regm., suburbana. k Turon. habtt etiam cur satellilem, elc. Memoratur inter sanctos qui in ecclesia S. llliCod. Reg., declamante, tandem sacerdos tepescit dii quiescebant, lib. i de eccles. Claromont., cap. u, religiosus; jubelque eam cubiculum introire, posl conquanquam episcopus mendose in inscriptione dicicubitum vero discedere. tur. Nisi forte duo sint Justi, unus archidiaconus, e Ed. et Bec, conceptu. Observandum hic reliet alter episcopus. Nam et in eodem libro, cap. 14, gionis vocem ad exprimendum vitse sanctioris slatum Justus in ecclesia S. Cyrici quiescere dicitur. V. Siradhibitam. Quod et ssepius Gregorius facit passim. mond. in ep. n, lib. iv. Sidonii Justi festum in Illif Cod. Reg., Calabennensi ; Bad., dianis tabulis die 12 Kal. Novembris memoratur. De Cantobonensi, vulgo Chantoin, ubi exstitit postea monasterium puelS. Illidio plura dicemus ad ejus Vitam, quae est inter larum, cujus ecclesia dicata fuit sancto Petro, ut haVilas Patrum, cap. 2. betur catalogo ecclesiarum Clarouiontensium a Etiam juxta Gregorii calculum Nepotianus quinSavarone edito, lib. i, cap. 26. Huc secesserunt tus est Arvernorum episcopus. De ejus sepulcro vide canonici regulares ecclesias cathedralis, qui capitulo lib. de Gloria Cenfess., cap. 37.
sibi constituens.
i

Idem

cod.,

sedem

b

Hic

desinit

liber

in

cod.

Regio.

Csetera

usque

"'

m

1

:

183
tatus,

S.

GREC.ORIT EPISCOPI TURONENSIS
et

184

atquc olco sancto perunclus, tribuente Domino A buere parentcs,

ad propagandam gcnerationcm
Nibil cst

33

redditur sanilali. Qui cuin ab
prffidicationis accepisset,

codem sanclo verbum oblitus tam sponsam terresanctae

conjungere volucrunt, ne recedenlibus eis de
succederet hacres extraneus. Gui
dus, uihil sunt
Qib.il est vila

illa

:

mundo mun-

nam, quam
Ecelesiffi,

facultates

proprias,
in

copulatur

divitiffi,

nibilcst

pompa

saeculi bujus,

fectusque clericus
ut

tanta

praelatus cst

ipsa

qua fruimur: sed
solvitur,

illa

Nepotiano successor existeret ad regendas gregis Dominici caulas*. XLII. Per idem tempus lnjuriosus quidam dc senatoribus Arvernis, cum magnis opibus similem sibi
sanclitate,

beato

quffirenda est, quffi morte terminante

magis vita non clauditur,
finitur,

qmc
ubi

labe ulla

non

nec aliquo occasu
cst bis

bomo

in

bcatitudine aulerna permanens, luce
vivit. Et,

non occidente
ipsius
platione,
bili laelitia

quod majus
jugi
translatus

omnibus,

in conjugio puellam ex]

datoque arrabone, diem constituit nuptiarum. Erat autem uterque unicus patri. Advenientc vero dic, celcbrata nuptiarum solemetiit,

Domini
in

praesentia,

pcrfruens contemstatu,

angelico

indissoluinquit,

gaudet.

Ad
si

hffic ille

:

Dulcissimis,

nitate,

in

uno

strato

cx

more

locantur.

32
?

Sed
In-

eloquiis tuis aeterna mibi vita

lanquam magnum juconcuresponefficiar.

puella graviter contristata, aversa ad parietem,

ama-

bar illuxit, et ideo

vis a carnali abstinere

rissimc flebat. Cui
dica, quffiso, mihi.

ille

:

Quid, inquit, turbaris
silente, adjccit

Ziscentia, parliceps tugc

mentis

Illa

Ulaque

vir:

Ob-g

dit

:

Difficile

secro

te

per Jcsum

Christuiu Filium Dei,

ut mihi

stare.

estsexum virilem mulicribus ista pra3Tamen si fecerls, ut immaculati permaneamus

quid dolcas sapienter exponas. Tunc illa conversa ad eum, ait Si omnibus diebus vitse meaeplangam,
:

in sa;culo, ego tibi partem tribuam dotis,

quam

pro-

nunquid
ut

tantae

immensum

erunt lacrymae, ut queant abluere tam pectoris mei dolorem ? Statueram enim,

missam habeo a sponso Domino meo Jesu Christo, cui me et famulam devovi esse et sponsam. Tunc Faciam quae hortaille armatus crucis vexillo, ait
:

corpusculum meum immaculatum Christo a virili ris. Et datis inter se dextris, quieverunt. Multos tactu servarem sed vee mihi, quse taliter ab eo repostea in uno strato recumbentes annos, vixerunt licta sum, ut quod optabam periicere non valcrem, eorum transcumcastitatc laudabili. Quod postea et quod ab initio aotalis meae servavi, in hac novissima Nam cum implcto certamine, itu declaratum est. die, quam videre non debueram, perdidi. Ecce enim puella migraret ad Christum, peracto vir funcris relicta ab immortali Christo, qui mihi dotem proofficio, cum puellam in sepulcrum deponeret, ait mittebat paradisum, mortalis hominis sum sortita Gratias tibi ago, aeterne Domine Deus noster, quia consortium, et pro rosis immarcescibilibus, arentium hunc thesaurum sicut a te commendatum accepi, ita me rosarum non ornat, sed deformat spolium\ Et immaculatum pietati luae restituo. Ad haec illa subricum debui super quadrifluo Agni flumine puritatisCdens Quid, inquit, loqueris quod non interrogaris ? slolam inducre, baec mihi vestis onus exhibuit, non Illamque sepultam ipse non post multum insequitur. honorem. Sed quid amplius verba protrahimus? In- 34 Porro cum utriusque sepulcrum e diversis parie:

m

:

felix ego,

quae debui

sorte

mereri polos, hodie de-

tibus collocalum fuisset, miraculi novitasquao
castitatem manifestaret,
apparuit.

mergpr in abyssos. si mihi haec futura erant,quare non dies vitae meae ipse fuit linis, qui fuit initium siante inlroissemmortis januam, quamlactis acciperem alimenta! Osi mihi dulcium nutricum oscula, in funere fuissent expensa Horrent enim mihi ter!
!

Nam

facto

eorum mane

cum

ad locum populi accederent, invenerunt sepul-

cra pariter, quae longe inter se distantia reliquerant,

quos tenet socios coclum, sepultorum hic corporum non separet monumentum. Hos usque hoscilicet ut

renae species, quia pro

mundi

vita transfixas

manus

die,

Duos Amantes vocitare
his in

loci

incolae voluerunt.
.

suspicio Redcmptoris.

Nec cerno diademata gemmis

Meminimusque de
,

iiisignibuscoruscantia,cumillamspineammirormente

coronam. Respuo longe lateque diffusa spalia terrae tuae, quia amcenilatem concupisco paradisi. Horrent
lua solaria c
,

libroMiracuIorum d XLIII. Arcadii vero et Honorii secundo imperii Turonorum episcopus, sanctus Martinus anno e
et

plenus virtutibus

sanctilate,
et

praebens

inlirmis

suae multa benelicia, octogesimo astra.Taliacum magnofletu jaclanticommotuspietateTj anno, episcopatus autem vigesimo sexto apud Conjuvenis ait: Unicos nos nobilissimi Arvernorum hadatensem dicecesis suae vicum f excedens u. saeculo
actatis

cum Dominum

rcsidentemsuspiciosuper

primo

*

Ecclesia

ecclesiis

Artemii C!aromont., cap.
sancti

mcmoratur
29,

in

libello

de
et

quam destructam

violatam, et

arcam lapideam quse olim

beati viri ossa

get

cominebut, pnetereuntium pedibus conculcatam luSavaro in notis ad hunc librum. Ejus festum cosponsalia...
id

InjurioMS et SchoQuippe cum laslica in corpore quiescere Injuriosum alterum e duobus hic appelGregorius dubium non est quin Scholastica fuerit, quee ei let,
cap.
11,

in

ecclesia

lllidiana

S.

dicuntur.

iitur die 24 Januarii.
b Regm., non ornant, sed deformant iuper quadrifluo amnis margine.
' Bign., etc, solalia-, periorcs icdium parles.

rectius,

solaria,

est

su-

nuptui tradita fuerat. e Clarom. in quo, ut et in aliis plurimis codicibus hoc caput legitur sub sermonis Gregorii Turon. titulo, habet, Arcadio ei Honorio imperantibus sanctw, etc. Sic et cod. Corb. annorum 900, ubi habetur sub titulo Epislolx de transitu S. Martini.
situs est in confinio TuCandes Andegavorum ad Vigennee et Ligeris couronum et uude nomen traxit. Veteres enim Galli fluentes, Coudatum appellabant duorum fluminum confluxum.
f

Conf>ss. cap. 32. Porro hi Duo Amantes in ecclesia sancti lllidii sepulti fuerunt, et puellee nomen, qcod hic non exprimitur, colligimus ex lib. i de ecclesiis Claromont., ubi
ln
libro

1

de

Gloria

Vulgo dicitur

:

15
iliciter

HISTORIA FRANCORUM. LIRER PRIMUS.

186

migravit ad Christum.Transiitautem mediaA in medio positum, iirmatis serra ostiis, ab utroque 3 populo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis octe, qure Dominica habebatur, Attico Csesarioque b per violentiam auferretur sed Deus omnipotens transitu psallentium msulibus. Multi enim in ejus
:

udierunt in ccelo, quod in libro virtutum cjus pri10

noluit

urbem Turonicam a proprio
nocte

frustrare patro-

(Cap. 4 et

5)

plenius exposuimus.

Nam cum

pri-

no.

Denique

media

omnis Pictava somno

sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, icum aegrotare ccepisset, Pictavi populi ad cjus ansitum sicut Turonici convenerunt. Quo migran;, grandis altercatio in utrumquesurrexit populum. Noster est monachus c licebant enim Pictavi
litus
:

phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse,

apprehensam sanctissimi
per fenestram ejiciunt,

36

corporis glebam, alii
a foris suscipiunt, posi-

alii

;

obis abba exstitit;
ufficiat

nos requirimus commendatum.

tumque

in navi

cum omni populo

per

Vingennam

f

vobis,

quod

dum

esset

in

mundo

episco-

fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad

us,

usi estis ejus colloquio, participastis

convivio,

rmati fuistis bencdictionibus, insuper et virtutibus
icundati.
Sufficiant ergo vobis ista
:

urbem Turonicamcum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. Dequorum vocibus Pictaviexperge-

ceat auferre vel cadaver

35

omnia nobis facti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, exanimum. Ad haecB cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod
si

'uronicirespondebant
st

:

Si virtutum nobis facta suf-

quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi,

cere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius

quam
;

hic operatus.

Nam,

ut
d
,

praetermittamus

unus tantum, id est Litorius s, usque ad sanctum Martinum fuisset episcopus, noverit quia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione
sacerdotali fuit.

lurima,

vobis
et,

suscitavit

duos

mortuos,

nobis
virtus

num

ut

ipse sa^pe dicebat

major

ei

Nam
et
si

qui Christiani eo tempore viper latebras divinum officium

ote episcopatum fuit,

quam

post episcopatum.

Ergo

debantur, occulte
celebrabant.
Christiani,

quodnobiscum non impleVit vivens, xpleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, noisa Deo donatus. Verum si mos antiquitus instiltus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit
ecesse est, ut
•eo

Nam

qui a paganis reperti fuissent

aut afficiebantur verberibus, aut gladio

truncabantur.

jubente sepulcrum. Certe
e

si

pro monasterii pri-

ilegio

cupitis

vindicare,

scitote

quia

primum

ei

lonasterium
tigantibus,
*

cum Mediolanensibus
sole

fuit.

His ergo

r

Domini, usque transitum sancti Martini, anni 412 computantur. Explicitus est liber primus, continens annos 5546, qui computantur a principio mundi usque ad transiPassione ergo
h

A

ruente nox clauditur, corpusque
;

tum

sancti Martini episcopi.
;

cod. Gorb. et Germ.; alii, Cassarico nonCxsareo. Quibus coasulibus vulgaris serae anus 397 designatur, quem Martino extremum fuisse utat et probat Cointius tomo I Annal. eccles. Franc.D d annum 498. Scaliger lib. vi de Emendatione temorum contendit eum anno 395 obiisse. Alii alium anum assignant, ut videre est apud V. 01. Jos. ntelmium in singulari de hac re dissertatione. Et
ulli,

Sic

gimine

sed

postea

locus

in

prioratum redaclus,

tandem patiibus Societatis Jesu cessit. d Id ipsum testatur Severus Sulpicius in dialogo 2 de ejusdem sancti virtutibus. e Sic Glarom., Corb. duo, Germ. et Vinc. Alii
Vincenna la Viane Vignanne, vulgo la Vienne dicitur. Oritur in Lemovicibus, quorum, sicut et Pictonum, aliqnot oppida alluit; denique prope ipsum Gondatum in Ligerim devolvitur. s Aliquot mss. et editi, Lidorius. Plures Gatianum inter ac Martinum admittendos esse episcopos innuit Sulpicius Severus in libro de Vita S. Marlini, cap. 8, ubi agens de altari cujusdam pseudomarquod Martinus evertit, illud a superioribus tyris, episcopis cohslilutum fuisse dicit. Qjod cum sancto Gatiano primo episcopo imputare nefas sit, alii preeter S. Lilorium intermedii videntur admittendi. h Scaliger lib. vi de emend. temporum hic et in
,

vero, monasterio privilegium. f Alias Vigenna; nonnulli,
la

,

vel

Sutpicius, nec Gregorius designandis characteribus chronologicis sibi bnstent, suum quisque calculum prseferentes, in jiversas opintones abiere. Nobis satis sit Gregorii j-xtum, ut in mss. et editis habetur, reprsesentare, jberam eligendi unicuique relinquendo facultatem. b Sic Gorb.; alii addunt voces. At Gregorius et alii jus revi auctores psallentium substantive usurpant. r Martinum in monasterio prope Pictavos vitam ion,iChi dnxibse refert Severus Sulpicius in ipsius ita. Hunc locum Locociacum dictum, vulgo Ligumiraculis celebrem invisit Gregorius, ut ipse \i afert lib. iv de Mirac. S. Mart., cap. 30; ibique mc vigebat adhuc monasticus ordo sub abbatis rese, in

uidem

cum nec Severus

fine lib,

iv

et vi,

legendum esse censet
33

362;

mero

additi

auni

Ghristi

vitte, eflicitur

quo nuannus 395.

37-38
,

INCIPIUNT

CAPITULA
X.

LIBRI
de

SECUNDI.
gentium
prophetse

f.

Dc episcopatu Briccii. De Vandalis et persecutione

Quid
scribant.

simulacris

Domini

Christianorum sub
et

ipsis.
(I.

De Cyrola hserelicorum

episcopo,

de

sanctis

V.
'.

Martyribus. De persecutione sub Athanarico agitata. Ue Aravatio episcopo et Chunis.

De Avito imperalore. De Childerico rege et Mgidio. XIII. De episcopalu Venerandi ac Rustici Arvernis. XIV. De episcopalu Euslochii Turonici atque Perpe
XI.

XII.

De basilica sancti Stephani apud Metlensem urbem. U. De uxore Aetii. De Atlila. IIJ. Quid de Aetio historiographi scripserunt. X. Quid de Francis iidem dicant.
I.

tui; et de basilica sancti Martini.

XV. De basilica sancti Symphoriani. XVI. De Namatio episcopo, et ecclesia Arverna. XVII. De conjvge ejus, et basilica sancli Stephani.

187

S.

GREGORII EPISCOPI TURONENSIS
el

188

XVI II.
venit

Qund

Clrildericus

Aurclianis,

Andegavis
\

funclo.

Adcuacrius. XIX. Ueltum inter Saxones ac Homanos. l)e Yictorio duce. I
1

XXX. Bellum contra Alamannos.
l/uplismo Chlodovechi. liellum co/ilia Gundebadum. lll De interitu Godegiseli. XXXIV. Quoit Gundebadus converlivoluerit.
\ \

I.

Ih'

\

\

\

II.

XXI. L)e Eparchw episcopo. XXII. l)e Sidonio episcopo XXIII. Ue sanctital» Sidonii cpiscopi, et de injuriis ullione divina moderalis. XXIV. l)e finne Burgundis, et Ecditio. XXV. De Buvarege persecutore. XXV I. l)e. obilu sancli Perpetui, et episcopalu Volusiani ac Veri. XXVII. Quod Chlodovechus regnum accepit.

\

\

\

fXXl

Quod Chlodovechus
li.llinn

el

Alaricus se viderunl.

XXXVI De Quintiano
IXXVII.
\

episcopo.

conlra Alaricum.

IXXVULDe
\

Pali icialu Cldodovechi regis.

IXIX. De Licinio episcopo.
I
.

XXVIII. Quod Chlodovechus Chrolhechildem accepil. XXIX. De primo eurum filio baplizato et in albis de-

De interitu Sigibei ti senioris el fdii ejus. XLI. De interitu Chararici et filii ejus. l lf. De inlerilu Ragnacharii et fratrum ejus. M.lll. De obitu Cldodovechi.
\

LIBER SECUNDUS.
llroltJflus.
Prosequentes ordinem temporum, miste con-A sub Ezechiao tempore, cui Deus ad vitam quindccim fuseque tam virtutes sanctorum, quam strages gen- annos auxit, Hierosolyma mala pertulerit. Sed et sub tium memoramus. Non enim irrationabiliter accipi Elisajo propheta, qui mortuos vitue restiluit, et alia
puto,
si

39

felicem beatorum vitam
excidia,

inter

miserorum

in populis miracula

multa

fecit,

quantoo internecio-

memoremus
sed
si

cum

id

non

facilitas scriptoris,

nes, quao miseriao

ipsum Israeliticum populum opet

temporum

series praestet.

Nam

sollicitus Jector,

presserunt.

Sic

Eusebius,

Severus,

Ilierony-

inquirat strenue, inveniet inter ilias

regum

Israe-

musque

in Chronicis, atque Orosius,

et bella

Jiticorum hislorias,
terisse

sacrilegum

;

sub Samuel justo Phineem inac sub David, quem Fortem ma-

et virtutes

martyrum

pariter texuerunt.

Ita et

regum, nos

idcirco sic scripsimus,

num
cum

dicunt,Goliara aliophylumcorruissc. Meminerit etiam sub Heliae eximii vatis tempore, qui pluvias
voluit abstulit,
et

a

quo facilius saeculorum ordo, vel annorum ratio usque ad nostra tempora tota reperiatur. Venientes ergoper ante dictorum auctorum
Historias, ea quas
in

cum

libuit

arentibus terris

posterum acta sunt, Domino
beati

infudit; qui viduae paupertatemoratione locupletavit;

adjuvanle
I.

''

disseremus.
c

quanta3 populorum strages
vel quae siccitas

40

fuerc, quantse fames,

Igitur

post

excessum

41
et

Martini

Tu-

miseram

oppresserit

humum.

Quoe

ronicne

civilatis- episcopi,
esf,

summi

incomparabilis

Sic Corb.;

alii,

Foriem manu.

B

1
c

Sic cod. Casin.; &l\\,jubente.

Deest hoc caput in Corb. et Reg. Porro nonnulli temporis eruditi viri, quibus non placet baec Gregorii narratio, eum in hoc falsum fuisse putant, quod Brictionem, de quo Sulpicius in flne Dialog. 3

hujus

cum Briccio sancti Martini confuderit, quos tamen diversos omnino fuisse volunt primo, quod neque Sulpicius neque Fortunatus, qui Brictionis
scripsit,
:

,

eliam

meminit,
qualis

eum

Martino
sit

successisse

quod verisimile non
Brictio

hominem adeo
;

dixerint; facinoro-

et etiam nunc cultu publico colit. Quae objiciuntur adversus ha"nc traditionem, non fortasse tanti videbuntur, qu;e hanc omnino possint elevare. Quid enim mirum si Briccius, vir alias dotibus bonis non plane destitutus, cujus crimina occultaverat sanctus Martinus, quem et ipse a teneris in monasterio suo educatum, presbyterum creaverat, ipsi in successorem suffectus fuerit? Sulpicius vero ejus in sanctum virum convicia retulit, sed eo ipso tempore, quo ea Briccius a suis vexatus palam confl-

nerata

autem

tebatur,
tates

juste,

ut

ab illis auctoribus describitur, tanto viro in episcopatu successisse 3° quod, si Brictio Martino successisset, Sulpicius qui eo Turonis sedente Dialogos scripsit, tanta ejus facinora, aut saltem nomen reticuisset. Denique quod Sulpicius et Fortunatus Brictionem nominaverint Martini vero successor Briccius etiam ab ipso Gregorio appellatus fuerit. Quin et alii volunt totum hoc caput Gregorii Ilistoriae ab aliquo interpolatore fuisse adjectum cum ia codd. vetustissimis, Corbeiensi scilicet et Bel-C lovacensi, non habeatur, et in eo proferantur multa, quae non satis sibi constant, ut a Gregorio scripta dici possint, videlicet hominem vanum Martino successisse, eumque annos sattem septuaginta natum adulterii crimine impetitum; Romae, ut suam causam tueretur, annos septem commoratum. His addunt pontiflcis Romani, qui tamen Gregorio probe notus erat, nomen suppressum; nullam denique horum factorum alias memoriam haberi, aliaque id genus, quae a Cl. V. Josepho Antelmio in epistola ad R. P.
, :

sum,

contigisse

Ant.

Pagium
his

Parisiis edita

Verum
stans

anno 1693 proferuntur. omnibus opponi potest antiqua et conTuronensis
traditio,

Ecclesiae

quae

Briccium

cum martyrologia, etiam veplerisque observavimus, aliquando Briccium, aliquando Briccionem, hunc beatum virum appellent. Quae autem de Fortunato dicuntur, nihil cbjectiouem roborant, cum certum sit ea solummodo ab eo versibus expressa fuisse, quae Sulpicius soluta oratione dixerat. Quae vero ad historiam hanc Gregorio abjudicandam proferuntur, multo minoris sunt momenti. Nam abest quidem a codice Corbeiensi, sed in isto codice multa alia desiderantur, quae tamen a Gregorio scripta fuisse aliunde certum est, ut suo loco probamus. Ex codice autem tiellovacensi nihil erui potest, cum avulsis ab eo aliquot foliis, a capitis tertii flne folium primum quod superest incipiat. Caeterum haec historia in aliis, etiam vetustis et bonae notae, codicibus habetur, tam in ipsa Historia Gregorii, quam in aliis codd. sub titulo Vitae sancti Briccii, et quidem sub ipsius Gregorii nomine. Quod vero homo vanus in episcopatum evectus, vel septuagenacrimine impetitus fuerit, aut Bomae rius adulterii pro causa tuenda, seu pro quavis alia ratione toto
tustissima, ut
in

rum calumniis nomiuum diversitas,

refert ipse Gregorins, sibi calamidicens, quod ipse saepius sanctum viimpetiisset. Nihil porro obest levis illa

suum, qualis a Gregorio repraesentafur, semper ve-

septennio

fuerit

moratus;

denique

quod

pontificis

:

HISTORIA FRANCORUM. LIRER SECUNDUS.
de cujus virtutibus,
•ntur, Briccius

190
:

magna apud nos voluminaA
cpiscopatum
succedit.
aetatis

volentes

eum

ad

At

Diu

pietas sancti
sinit

unanimiter lapidare. Dicebant enim tuam celavit luxuriam nec f Deus
:

Sriccius iste,
)

cum esset prinnevoe

juvenis,

nos diutius
lui. Illo

manus

tuas indignas osculando polviriliter hsec

adhuc Martino viventi in corpore multas teninsidias, pro eo quod ab eodem plerumque, cur
a

quoque econtrario
inquit, infantem
triginla dies

negante

:

Afferte,

ad me.

Cumque

oblatus

5

res sequeretur, arguebatur.

Quadam autem

lum quidam infirmus medicinam a beato Mar;xpeteret, Briccium adhuc diaconum in platea
»nit;

cui simpliciter ait
et
:

:

Ecce ego praestolor
sit,

ab ortu habens, aitad 43 eum Briccius episcopus Adjuro te per Jesum Christum Filium Dei omnipotentis, ut si ego te generavi, coram cunctis edicas. Et ille Non es, infuisset infans,
:

:

m

virum,

nescio
Si,
:

ubi

vel quid

operis

quit,

tu pater

meus. Populis autem rogantibus, ut
ait

Cui Briccius
rospice
it.

inquit, delirum illum quaeh

quis esset pater interrogaret,

sacerdos

:

Non

est

'at

amens Cumque pauper ille, occursu c reddito, quod impetrasset, Briccium diaconum vir beatus
ecce ccelum solito
sicut
:

eminus

hoc

meum. Quod/ad me
si

pertinuit, sollicitus fui
illi

vobis

aliquid suppetit, per vos quserite. Turic

magicis hoec artibus facta asseverantes, insurgunt
contra

uitur

En

ego,

Bricci,

delirus

tibi

videor

me
*et,

ilie

confusus ha3c audiens, dixisse se
vir sanctus
:

eum in una conspiratione. Et trahentes eum de-g dicebant Non diutius nobis falso pastoris nomine
?
:

ait

Nonne aures meoe ad

os

dominaberis.

Iile

auffim ad

satisfaciendum adhuc
posuit
:

erant,

cum

haec

eminus loquebaris?

Amcn
:

dico

populo, prunas ardentes in

byrrum? suum

et

quia obtinui apud Deum, ut post meum transad pontificatus 42 honorem accedas sed note in

ad se stringens, usque ad sepulcrum beati Martini una cum populorum turbis accedit: projectisque ante

episcopatu multa adversa passurum. Bric:

haec audicns irridebat, dicens

Nonne verum
et presbyterii

sepulcrumprunis,vestimentumejusinustumapparuit. Sicut istud vestimenII lo quoque sic prosequente
:

istum delira verba proferre? Sed
re

tum ab

his ignibus videtis illaesum, ita et corpus

praeditus,

saspius

beatum virum
consentientibus
vacabat.

conviciis

meum

a tactu mulierisque coitu est impollutum. Illis

sivit.

Adeptus ergo,
superbus
et

civibus,

ficatus officium, orationi
i
?

Quia quan-

vero non credentibus, sed coutradicentibus, trahitur, h calumniatur, ejicitur ut sermo sancti adimpleretur:
,

esset

vanus, castus tamen habed

corpore. Tricesimo tertio

vero ordinationis
'

anno, oritur contra
ine.

Nam

mulier, ad

eum lamentabilis causa pro quam cubicularii ejus ves,

multa adversa passurum. Justinianum in episcopatu constiHoc enim ejecto, tuunt. DeniqueBriccius Romanse urbis papam expeNoveris
te

in episcopatu

tiit,

flens

et

ejulans, atque dicens

:

Merito hasc pa-

abluendum, quaa sub G e religionis erat veste mulata e concepit et peQua de re surrexit omnis populus Turonorum am, et totum crimen super episcopum referunt,

ata deferre

solebant ad

tior,

et

quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum amentem ssepe vocavi cujus videns virtutes, non
;

credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti

suo
colla

:

Vade post eum \
et

et

exerce negotium

a Gregorio suppressum fuerit, aliaque ejusargumenta, non adeo sunt valida, ut traditiohactenus inconcussam evellere possint; cum de&int, etiam istis temporibus, exempla, queis orii narratio approbari possit. Et quidem Zozipapa epist. 4 Aurelio, etc, Afris episcopis, tur Briccium Turonicas civilalis episcopum falso satum fuisse a Lazaro. Qui Lazarus, uti idem
sn

gum
el

exosculata
s

principvm submitli genibus sacerdotum, eorum dextera orationibus eorum se creetc.

dant communiri,
Byrri
priani,

nomine
p.

vestis
218.

designatur in Actis

S.

Cy-

ad quse plura

rum
S.

sinceris,

observavimus in Actis martyHis adde locum ex lib. n Vitae

refert
i,

epist.

6,

damnatus
innocenlis

fuit

in

conc.

Taurifalsis

quod

Briccii

episcopi

vitam

tionibus appelisset.
«atinius
,

legendum pulat

cor facile.

pe sensu lianc vocem faciles usurpat Gregorius i Mirac. S. Martini, cap. i, et alibi passim.
>|c

futiles. Regm., Germ. et Sed retinenda prima lectio. Eodem

ite

Regm. cum reponendum
cursu.

pj

editis 2; alii, solite,

unde Latinius

conjicit.

legra.,
!tar.,

Germ. et Regm., Tricesimo vero. vestium muiationem ab iis qui religiosam l agebjnt, quod et frequenter apud Gregor. ocJt; sed semel annotasse sufficiat. Yide Conc.
lota

U, can. 25. legm., Non Deus sinal nos manus luas indignas ando pollui diulius. Vetus est et plane laude diconsueludo manus Episcoporum osculandi, quod earum impositionem tradatur Spiritus sanctus. videre est in Vita S. Ambrosii per Paulinum, in
it.
i

Odonis Saec. v Bened., ubi num. 5 dicitur ille sancfus per birri, quo more cappee tegebatur, fimbriam apprehensus. b Germ., calumniatus ejicitur. habet , Vade Cod. Turonensis apud Morelium quia $i eum persepost eum, et exere negotium tuum; cutus non fueris, a nostro omnium contemplu humiliaberis. Hinc porro colligere licet hoc de S. Briccio caput in ms. Turonensi exstitisse. Si vero ejus Historia exemplis approbari sit necesse, quod suo loco facere non licuit, quippe cum jam notas nimium excrevissent, proferimus primo Victoris II pont. Romani exemplum, ex Papirii Massoni libro iv de Vitis pontificum, ubi narrat Victorem, qui Leoni IX suo decessori molestias intulerat, solitum fuisse cum ei aliquid adversi contingeret dicere, quod fecit Saulus hoc patilur Paulus. lnfantuli vero, qui ad caluminnocentibus avertendas divino nutu locuti nias ab sunt, passim occurrunt in Historia ecclesiastica, ex quorum numero unum aut alterum exemplum pro'

ferre sufficiat. S. Broon episcopus, beati Patricii discipulus, a simili calumnia vindicatus est, jubente

S.
ri

per Ferrandum, etc. Id etiam reges ducebant, ut testatur Gerbertus, seu quivis antiquus auctor sub sancti Ambrosii nomine, in de Dignitate sacerdotum, cap. 2. Cum videas reFulgentii

Brigida infantula
S.

Brigidae
S.

apud

bruarii.

patrem suum declararet, in VitaSurium et Boilandum, die 1 FeSergius papa Romanus simili miraculo
ut
iuit,

innocens

declaratus

agente sancto Adueielmo.

191

S.

GREGORII EPISCOPI TURONENSIS
praeparatis itineris nccess;

tuum,quia si eum prosecutus non fueris,ad nostrumAspopondit, ut scilicet, omnium ooutemptum bumiliaberis. JuBtinianua ?ero linibus Ilispaniae
i

removcret.
Cliri

egressua

a

Turonis, Vercellafl

ItaliaB

civitatem ag*

Per idem vero tempus persecutionem in

grressus, judicio Dei percussus, obiil peregrinus.

Tu-

Trasamundus
ad perfidiam

cxcrcuit, ac totam Hispaniai

ronici ejus

obitum audienles

et

in

Bua malitia per(|u;c per-

45

Ariansc secteconsentirct, torm

durantes,

Armentimn

in

cjus loco constituunt. At

ac diversis mortibus impellebat
puella

Unde faclum

cs

Briccius cpiscopus
tulerat papae refert.

Romam

veniens, cuncta

quaedam

religiosa, praedives opibus, ac se

dens, plerumque

diluit.

quidquid in Septimo igitur regressus anno a Roma,

Qui ad sedem apostolicam resiMissarum sOlemnia celebrans, inibi sanctum Dei deliquerat, 44 deflendo

dum
et,

saeculi

dignitatem

nobilitate senatoria

floi

cum
:

quod bis omnibus est nobilius, fide cath pollcns, Deoque omnipotenti irreprehensibilita vicns, ad banc quaestionem adducerelur. Cun
regis fuisset oblata conspectibus, coopit cain prir

auctoritate papae illius,

Turonos redire disponit

et

vcniens ad vicum cujus nomen est Laudiacum r, sexto ab urbe milliario, mansioncm accepit. Armen-

ad rebaptizandum blandis scrmonibus

illicere.

cum venenosumejus jaculum
possidebat regna paradisi

lidei

parma

propell

media nocte spiritum exbalavit. Quod protinus Rriccio episcopo per visum B revelatum est, qui ait suis Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum Turonicum pontiiicem occurramus. Cumque iili venientes portam civitatis
et
:

tius

vero febre corripitur,

praBcepit rex facultatcs cjus auferri, quae

jam

rr

; deinde suppliciis apr tam, sine spc praesentisvitae torqueri. Quid plura|

multas quajstiones, postablatos terrenarum divitia tbesauros, cum ad hoc frangi non posset, ut bei
scinderet Trinitatem, ad rebaptizandum invita
cilur.
(

portam morQuo sepulto, Rriccius in cathedram regressus est, septcm postea feliciter vivens annos. Cui post quadragesimum septimum episco-

ingrederentur,

ecce istuin per aliam

tuum suam

efferebant.

patus

defuncto sanctus Eustochius successit, magnificae sanctitatis vir b
.

annum

ccenosum lavacrum vi retur immergi, ac prociamaret Patrem cum I ac Spiritum sanctum unius credo esse substa essentiaeque; digno aquas unguine cunctas infec est fluxu ventris aspergit. Exbinc ad legitimao
in illud
i

Cumque

:

Vandali a loco suo digressi, cum Gunderico rege in Gallias ruunt. Quibus valde vastatis, Hispanias appetunt. Hos secuti Suevi, id est,
II.

Posthaec

c

ducta quaestionem, post equuleos, post flammi ungulas, Christo Domiuo capitis decisione dicat
Posthaec prosequentibus Alamannis usque ad Ti

Alamanni, Galhciam apprehendunt. Nec multo post scaudalum inter utrumque oritur populum, quoniam
propinqui
cederent,
ait

ctam
III.

f
,

transito

mari Vandali per totam Africa

sibi erant.

Cumque
:

ad bellum armati pro-

c Mauritaniam

sunt dispersi.

ac jamjamque in conflictu parati essent,

Alamannorum rex Quousque bellum super cunctum populum commovetur? Ne pereant, quaeso., popuh utnusque phalangae sed procedant duo de no:

stris in

campum cum
Tunc
ille,

armis

bellicis, et ipsi inter se

confliganl.

cujus puer vicerit, regionem

sine

Ad haec cunctus consensit populus,- ne universa multitudo in ore gladii rueret.
cerlamine obtinebit.

Hisenim diebus Gundericus rex obierat,in cujus loco Trasamundus d obtinuerat regnum. Confligentibus vero pueris, pars Vandalorum victa succubuit; interfectoque puero, placitum egrediendi Trasamundus

Sed quoniam eorum tempore persecut Chrislianos invaluit, sicut superius mentio facta videlur et aliqua ex his quae circa Dei ecclesia tulerunt, vel quemadmodum de regno expulsi memorare. Defuncto igitur Trasamundo, post sci quae in sanctis Dei exercuit, Ilunericus e mente delior Africanumoccupat regnum, atque ex elecl Vandalorum ipsis praeponilur. Cujus sub tem quanti Christianorum populi pro ipso Christi s; tissimo nomine caesi sint, ab hominibus non p comprchendi. Testis esl tamen Africa quac misi
Christi dextera,

46

coronavit.

quae gemmis immarcescibil Legimus tamen quorumdam ipso

postea Schireburnensi episcopo, ut in ejus Vita nare Hanc Hispani appellant Vincenliam, quam ratur, apud eosdem auctores die 25 Maii, et inter riaB in Lusitania passam volunt de hac egimus Acta SS. Ord. Benedictini Ssec. m. Demque DanielD bro landato de persecutione Vandalica, cap. 2. senex monachus publica infantis 25 dierum declaraf Tlinius libro v Histori;c naturalis, cap. 1, tione, a suspicione adulterii liberatus est, in alia nomina, quse olim Tmgitanae, etiam nunc Prato Spirituali, cap. 114. Eorum vero qui ignem ad suam bri Africae urbi, vulgo Tanger, data fui-se con castitatem approbandum illsesi contrectaverunt, fremorat, ait eam a Claudio Cxsare, cum coloniam fac quentiora sunt apud auctores exempla, quam ut hic appellatam fuisse Juliam Traductam. Juliam adduci debeant in testimonium. ductam in altera ripa, id est in Hispanico n * ls ipse locus infra lib. x, cap. 31, appellatur bttore, sitam fuisse alii contendunt, et auctorum t Monslaudiacus, vulgo dicitur Monl-loys. Regm. hamoniis probant et quidem Gregorius noster bet Claudiacum. ductam in Hispania videtur locare. Traductant h De utroque iferum lib. x, cap. 31. utraque ripa unam exs'itisse censet Harduinus " Reg. incipit absolute, Vandali. pacto haec auctorum contrarietas facile concili " Sic semper Gorb. Reg. vero, Bec. et Regm., cum Vide quae de bac re ipse dixit in notis et emer aliquot editis, Transimundus ; alii, Trasimundus. ad hunc Plinii locum. Porro haec non sub Trasamundo, sed sub Genserico « Editi, Honoricus. Is Genserico patri suo contigerunt, uti diximus in Historia persecutionis cessit Guntabundo Tr et huic Guntabundus Yandalica;, ubi gentis hujus in Gallias primum, tum mundus. in Hispanias et Africam irruptiones descripsimus.
:

i

I

i

:

:

:

,

HISTORIA FRANCORUM. LIBER SECUNDUS.
rum
passiones, ex quibus
:

194

quaedam replicandaAnon reversus fuero, videbo vos in futura. Dico tamen vobis Valete, orate pro nobis, etjejunate quia jejuut ad ea quae spopondimus veniamus. Igitur nium et eleemosyna semper Dominum ad misericorhaereticorum tunc episcopus, falso vocatus diam deilexerunt. Mementote esse scriptum in Evanius habebatur assertor. Cumque ad perscqucn:

^hristianos rex per diversa transmitteret, sanBugenium episcopum, virum inenarrabili san-

gelio

:

Nolite timcre eos qui occidunt

corpus,

animam
qui

autem
et

non possunt occidere
et

:

timete autem eum,

qui tunc ferebatur magnae prudentiae esse, in jano civitatis suae reperit persecutor quem lta
,
:

postquam
x,
2). »

occiderit corpus, habet potestatem et

animam

corpus perdere

mittere

in

gehennam (Matth.

ter rapuit, ut

nec ad hortandum gregem Chrisq • abire permitteret. Ille vero cum se videret epistolam civibus pro custodienda fide ca,

Ductusitaque sanctusEugeniusad regem,

cum

illo

Arianorum episcopo

pro

fide

catholica decertavit.

hoc modo transmisit
'lectissimis
et

b
:

Cumque eum de
,

sanctee Trinitatis

mysterio poten-

ibus Ecclesise

amore dulcissimis filiis mihi a Deo commissx c Eugenius
in Christi

tissime devicisset, et insuper multas per

eum

virtutes

Christus ostenderet, in

majorem insaniam idem

epi-

ws.
jgalis

scopus,invidia inilammante, succenditur. Erant enim

emanavit auctoritas, et pro exercendag tunc temporis cum sancto Eugenio viri prudentissimi h nos a Carthagine d venire pra> atque sanctissimi, Vindemiaiis et Longinus episcopi, Et ideo ne abiens a vobis Ecclesiam Dei in pares gradu, et virtute non impares: Nam sanctus Vindemialis eo tempore ferebatur mortuum susciuo, hoc est in suspenso, dimilterem, aut oves non verus pastor siientio relinquerem, ne- tasse; Longinus autem multis iniirmis salutem triilholica, edicto
.

duxi has pro me vicarias vestrae dirigere ati in quibus non sine lacrymis peto, hortor, et satis abundeque obtestor per Dei majeet per tremendum judicii diem, atque ad:

um

buit.

Eugenius quoque non solum visibilium oculocaecitatem, sed etiam
ille

rum

mentium
ab
illo

depeilebat.

Quod

cernens

nequam Arianorum
:

episcopus, vocatum

ad se

Christi lerribilem claritatem,utfixius teneatis

icam fidem, asserentes Filium Patn esse aequaSpiritum sanctum eamdem habere cum Patre
o deitatem
e
.

quo ipse vivebat Non patior, quod hi epierrore 48 deceptum, ait scopi multa in populo signa depromunt, illosque cuncti

quemdam hominem,

me

Servate itaque unici baptismatis

n, custodientes chrismatis

unctionem

f
.

Nemo

Acquiesce nunc his quae praecipio, et acceptis quinquaginta aureis, sede in platea, perquam nobis est transitus, et manum super
neglecto

sequuntur.

uam revertatur ad aquam, renatus ex aqua. clausos oculos ponens, me praetereunte cum reiiquis, nim Deisalexaqua conficitur; sed si in aquam ~ exelama in magna virtute, dicens Te, beatissime
:

im
sal
?
,

fuerit,

omnis

species ejus confestim evain

Unde non immerito Dominus
Et utique hoc est

Evangclio

Cyrola, nostrae religionis antisles, deprecor, ut respiciens manifestes gloriam ac virtutem tuarn, ut

infatuatum fuerit, in quo salietur (Matth.
infatuari, velle
sufficiat.

oculos

meos aperiens merear lucem videre quam

secundo
audistis

perdidi.Qui jussa complens, residensque in platea,
transeunte haeretico
irridere

cum semel factum
:

Non
est,

cum

sanctis Dei, iste qui

Deum
di-

mi dicentem
tatem
ie,

Qui semel

lotus

non habet
XIII,

cogitabat, exclamat

in

magna
;

virtute,

47

iterum
filii,

lavandi [Joan.
filiaeque

10)?

cens

:

Audi me, beatissime Cyrola
Dei
:

audi me, sancte

fratres, et

meae in Domino,
quia
si

sacerdos

respice caecitatem

)s

contristet absentia niea,

catholicae

ego medicamenta quae saepe caeci

meam. Experiar reliqui a te me-

inoe

ego vos nec longinquitate obliviscar, nec morte a vobis divellar e. Scitote
adhaereatis,
fecerint dividi agones,

ruerunt, quae leprosi experti sunt, quae ipsi etiam

uocumque me
lma
:

mecum

ad exsilium abiero, beati Joannis ilislae exemplum habeo ; si ad mortis exitium, nesciens, verum dicebat quia caecaverat eum cupimihi Christus est, et mori lucrum (Philipp. I, j) ditas, et virtutem Dei omnipotentis irridere per pei rediero, fratres, implebit Deus desiderium cuniam aestimabat. Tunc haereticorum episcopus
si
:

mortui praesenserunt. Adjuro te per ipsam virtutem habes, ut mihi desideratam restituas lucem, quia gravi sum caecitate percussus. Veritatem enim

quam

m. Attamen

sufficit

modo, quod vobis non

ta-

paululum

sedivertit, quasi in virtute triumphaturus,

onui, instruxi, quomodo potui; ideoque immum a sanguine omnium pereuntium; et scio quia

elatus vanitate atque superbia, posuit

super oculos ejus, dicens

:

manum suam Secundum fidem nostram,

us eos legenturlitterae

istae

ante tribunal Christi,
sua.
:

enerit reddere unicuique
irsus fuero, fratres,

secundum opera

qua recte Deum credimus, aperiantur oculi tui. Et mox ut hoc nefas erupit, risus mutatur in planctum,
et

videbo vos in hac vita

si

dolus episcopi

est patefactus

in

publico

:

nam

est

mss., at eJiti cum Bec. habent Christi ullum. epistola integra in Corb., sed quse tamen omissa fuit, cum habeat, epistolam.... hoc

transmisit.
1, commissis. gm., Carthaginem, et infra, post vicarias, ad-

Filio deitalem. chrismatis unctionem inter gratiam, Baptismi bona Ghnstianis a Deo colla'a recenset Salvianus, ejusdem sevi auctor, lib. in de Gubernatione Dei. e Sic mss. 2; alii, quin si catholicx disciplins adh&f

ctum eamdem habere cum

realis, ego... obliviscor... divellor.
h

ieras.

Corb., habet ubique Vindimialis.

•m

et

Bec, asserenles Patrem

et

Spirilum san-

195
«

S.

GREGORII EPISCOPI TURONENSIS
ut eos di-Apontificis sui in hoc
scelorc fuisse detectam, sai Dei post multa tormcnla, post cquulcos, post i

taitlll dolor

oculos miseri

illius invasit,

gitis

vix

b

comprimeret, ae creparent Denique cianiiser, ac dicere
:

mare ompit
seductus

Vffl

milii miscro, quia

mas, post ungulas,

jussit intcrfici.

Bcatum

\cro

sum ah

inimico

legifl

divinaB, Vaa milii, quia

Deum

per pccuniam irridere volui, et quinquaginla

^ciiium decollari jussit, suh ea spccie, ut fli.i hora qua ensis super cervicem ejus incumbehat
reverteretur ad haercticorum sectam, non
tur,
octjk

aurcos accepi, uthoc facinus perpetrarem. A<l episcopum aulem aichat Ecce aurum tuum, redde lumen incum, quod dolo tuo perdidi. Vosque rogo, glorio:

pro martyre excolerent Chrisiiani cxsiliodamnaretur quod ita factum essemauife
:

nc

cum

sissimi Christiani, ne despiciatis
citer

miscrum, scd veloBUCCUrrite pereunti. Verc cnim cognovi, quia
non irridctur (Gal.
:

est.
si

Nam cum
est

imminenti morle, interrogatus
vila,

fui

mori pro

fide catholica destinaret,

rcsponditlji
niori.
1

Deas
bilia

49

vi, 7).

Tunc

sancti

Dei

enim

sempiterna

pro justitia

misericordia moti

Si,

inquiunt, credis, ornnia possiillc

suspenso gladio, apud Alhigensem Galliarum
exsilio deputatus est
fecit d .
:

ui

sunt credenti [Marc. IX, 22). At
:

clamahat

ubi

et

fincm

vita3

pi;cs

Qui non crediderit Chrislum FiliumDci sanctum acqualem Jiahere substantiam atque deitatem cum Deo Patre, hodie quae ego per- B fero patiatur. Et adjecit Credo Deum Patrem omnipotentcm, credo Filium Dei Christum Jesum aequalem Patri, credo Spiritum sanctum Palri et Filio consubet

vocemagna
Spirilum

Ad

cujus nunc sepulcrum multae virlutes

berrime

ostenduntur.

gladio-percuti praecepil.

Sanctum vero Vindemi Quod ita impletum est ir

:

certamine. Octavianus vero archidiaconus, et n

virorumac mulierum hanc fidem asscrent intcrempta atque dcbilitata sunt. Sed pro amore
millia
riac, nihil

stantialem atque coaeternum. Haec
se

illi

audientes, et

erant haec supplicia confessoribus

sail

invicem honore mutuo praevenientes, oritur intcr

signum beatao crucis imponeret. Vindemialis vero ac Longinus Eugenium, ille autem econtra eos exorat ut manus imponerent caeco. Quod cum fecissent, et manus suas
super caput ejus tenerent, sanclus Eugenius crucem super oculos ceeci faciens, ait In nomine Patris et
:

eos sancta contentio, quis oculis ejus

multisbene se noverani ponendos [Sap. in, 5), juxta illud Apostoli non sunt condignx passiones hujus temporis ad
qui in paucis vexati, in
:

i

ram

gloriam, qux revelatur in ^anctis (Rom. VIII Multi tunc errantes a fide, accipienles divilias seruerunt sedoloribus multis sicut infelix ille
:

scopus,

nomine Revocatus, eo tempore

est

rcvo
ii

Filii et Spiritus sancti veri Dei,

quem trinum

in

una

a fide catholica.

Tunc

*

et sol

teter apparuit,
:

aequalitate atque omnipotentia confitemur, aperiantur

vix ab eo pars vel

tertia eluceret

credo, pro

t

oculi tui. Et statim ablato dolore, ad pristinam rediit

sccleribuset effusione sanguinis innocentis.

Ho

sanitatem.Manifestissimeautem patuit perhujus cae-Ccus vero post tantum facinus, arreptus a daen citatem, qualiter haereticorum episcopus oculos corqui diu de sanctorum sanguine pastus 1'uerat, dium misero assertionis sua? velabat amictu, ne ve- priis se morsibus laniabat in quo etiam cru ram lucem ulli liceret fidei oculis contemplari. mi- vitam indignam justa morte finivit. Huic Cliilde serum, qui non ingressus per januam, id est per r successit, quo defunclo, Gelesimiris regnum Chrislum, quiesljanuavera, lupus magis gregiquam cipit. Ipse quoque a republica g superatus, a
:

custos effectus est; et

pacem

c

fidci

quam

in creden-

principatumque
dalorum.

finivit

:

et sic

regnum

decidit

tium cordibus debuerat accendere, pravitate cordis
sui conabatur exstinguere. Sancti vero Dei alia signa in populis multa fecerunt, et erat vox una populi

Verus Deus Pater, verus Deus Filius, verus Deus Spiritus sanctus, una fide colendus, uno timore metuendus, eodemque honore venerandus. Nam quae
dicentis
:

enim haereses eo tempore De impugnabant, de quibus plerumque ulti vina data cst. Nam et Athanaricus GotthoruD magnam excilavit perseculionem qui multos
IV. Multae
clesias
:

51

Cyrola asserit, falsa esse cunctis est manifestum.

stianorum, diversis poonis afiectos, gladio dctn h bat; sed ct nonnullos exsilio datos, fame vari

cruciatibus enecabat. Unde factum est, ut immi.l Videns autem Honoricus rex, assertiones suas per judicio Dei, pro effusione sanguinis justi a )| D sanctorum fidem gloriosam taliter denudari, nec erigi expelleretur, et esset exsul a patria, qui Dei II 6ectam erroris, sed polius destrui, fraudemque 50 sias impugnabat. Nunc vero ad superiora redeal!
• Cod. Bellov. caeteris avulsis incipit ab his verbis, patefactus in publico. Tum quae sequuntur usque ad haec verba, Tunc sancti Dei, desunt in eodera cod.

irruptionem contigisse Emend. temp.
f

probat

Scaliger
est
;

lib.

\

Reg.,

Hildericus,
littera
II

quod idem

nam

istis

Porro similis huic Historia Leovigildi temporibus in Hispania contigit, quam narrat ipse Gregorius lib. de
Gloria Conf., cap. 13. b Regm., vi comprimerel. Casin
,

poribus

perinde sonabat ac nostris Ch

terum non nisi Guntabundo et Trasamundo int diis Hunerico patri suo successit Hildericus; t
occu describunt. Hist. persecut. Vandalicae a nobis editam, cap. 12. e Id est a Belisario famoso duce Justiniani
defuncto,

digitis

suis

com-

sed

pulso,

Gelisimer
et

regnum

primeret.
faciem, pro facem, nisi fallor. caeterisque hic a Gregorio laudatis, consule Historiam persecutionis Vandalicas a nobis editam, cap. 8, ubi fuse de his egimus, et de ejus sepulcro prope Albigensium urbem.
'•

Eorum fortunam Procopius

alii

Bell.,

d

De Eugenio,

ratoris.
h

Haec

usque ad unde desunt

in mss. 2.

Porro

«

Anno

450;

sequenti

vero

Hunnorum

in

Gallras

narici persecutionem descriptam habes in Actis tyrum sinceris, pag. 670, ubi dc S. Saba ad ann. 3:

197

HISTORIA FRANCORUM. LIBER SEGUNDUS.

198

a V. I°itur rumor erat Chunos in Gallias velle pro-A accedens, modica pulsatus febre recessit a corpore rumpere. Erat autem tunc temporis apud Tungros ablutusque a fidelibus, juxta ipsum aggerem publib cum est sepultus. Gujus beatum corpus qualiter post eximiae sanctitatis episcopus, oppidum Aravatius

qui vigiliis uc jejuniis vacans crebro lacrymarum imbre perfusus, Domini misericordiam precabatur, ne unquam gentem hanc incredulam, scque semper

mullorum temporum

spatia sit translatum, in libro

f

Miraculorum scripsimus. VI. Igitur Glmni a Pannoniis

egressi,

ut quidam

indignam, in Gallias venire permitteret. Sed sentiens
per spiritum, pro delictis populi, sibi hoc non fuisse c urbem Roconcessum, consilium habuit expetendi

ferunt, in ipsa sancti Paschae vigilia, ad

Mettensem

urbem, reliqua depopulando, perveniunt, tradentes

urbem
tes,

manam;

scilicet, ut

adjunctis sibi apostolicae virtutis

populum in ore gladii trucidanipsosque sacerdoles Domini ante sacrosancta
incendio, et

patrociniis, quae humiliter ad

Dominum

flagitabat,

mereretur

facilius obtinere.

Accedens

ergo ad beati

apostoli tumulum, deprccabatur auxilium bonitatis ejus, in multa abstinentia, maxima inedia se consu-

mens

;

ita ut

biduo triduoque sine ullo cibo potuque

Nec remansit in ea locus inustus, praeter oratorium bcati Stephani primi martyris ac levitae. De quo oratorio, quae a quibusdam audivi, narrare non distuli. Aiunt enim, priusquam hi hostes venirent, vidisse se virum lidelem in visu,
altaria

53

perimentes.

maneret, nec esset intervallum aliquod, in quo abg quasi conferentem cum sanctis apostolis Petro ac Paulo, beatum levitam Stephanum de hoc excidio, oratione cessaret. Gumque ibi per multorum dierum Oro, domini mei, ut non permittatis ac dicentem fertur hoc a beato spatia in tali afflictione moraretur, obtentu vestro Mettensem urbem ab inimicis exuri, apostolo accepisse responsum Quid me, vir sanctis:

:

sime, 52 inquietas ? Ecce enim apud Domini deliberationem prorsus sancitum est Chunos in Gallias
advenire, easque
pulari.
ter,

quia locus in ea est in quo parvitatis meae pignora
continentur
:

e

sed potius sentiant
si

se populi

aliquid

maxima lempestate debere depoNon igitur sume consilium, accelera veloci-

me

tuam, sepulturam compone require linteamina munda. Ecce enim migrabis a corpore, nec videbunt oculi tui mala quse facturi sunt Chuni in Galliis, sicut Jocutus est Dominus Deus noordina
i

domum

tantum facinus populi supercrevit, ut aliud fieri non possit, nisi civitas tradatur incendio saltem vel hoc oratorium non cremetur. Gui illi aiunt Vade in pace, dilectissime frater, oratorium tantum tuum carebit incendio. Pro urbe vero non obtinebimus, quia Dominicse sanclioposse
; :

cum Domino. Quod

ster.

Hoc a
itcr

sancto aposlolo pontitex rcsponso susaccelerat,

nis super

eam
:

sententia

jam

processit. Invaluit

enim

cepto,

peccatum populi, et clamor malitise eorum ascendit veniensque ad urbem Tungrorum, quae erant neces- coram Deo ideo civitas haec cremabitur incendio. valedicensque_ Unde procul dubio est, quod horum obtentu urbe saria sepulturse secum citius levat
Galliasque
velociter repetit
: :

clericis,

ac reliquis

civibus

urbis,
d

denuntiat

cum

vastata, oratorium permansit illaesum.

fletu

et

lamentatione, quia non visuri essent ultra

VII. Attila vero
egrediens,
ret,

Ghunorum

rex, a Mettensi urbe

faciem

illius.

At

illi

cum

ululatu

magno

et

lacrymis

cum

multas Galliarum civitates opprime-

eum

prosequentes,
:

supplicabant humili prece, di;

Aurelianis aggreditur,
nititur

eamque maximo arietum

centes

Ne

derelinquas nos, pater sancte

ne obliflelibus

impulsu

expugnare. Erat autem eo tempore
ac laudabilis sanctitatis, culideliter retinentur

viscaris nostri, pastor bone.

Sed cum

eum
e

bealissimus Anianus, in supradicta urbe episcopus,
vir eximice prudentiae,

revocare non possent, accepta benedictione
culis

cum

os-

redierunt. Hic vero ad Trajectensem

urbem

jus virlutum gesta nobiscum

\

* Aliquot mss. et editi, Hunos, seu Hunnos, quod perinde est. In Regio autem hoc caput cum sequenti

deest.
b Editi fere omnes cum cod. Bec, Servalius. Corb., Asavatius. Quem cum vulgati auctores eum putarent esse Servatium Tungrorum antistitem, ab Athanasio, Severo Sulpicio, aliisque auctoribus laudatum, qui Synodis Sardicensi, Ariminensi, immo et Agrippinensi, si sincera sunt hujus concilii acta, inter fuit; cladem Galliarum, quam hic Gregorius Hunnis tribuit, ad Vandalorum incursiones referre conati sunt; sed cum ex omnibus mss. quos videre licuit, unicus Beccensis hic, et unicus cod. Clarom. in lib. de Glor. Conf., cap. 72, Servatius habeant; facile eorum sententiae subscribo, qui illos a sese invicem distinguendos esse censent, quorum prior Servatius sseculo quarto vixerit ; posterior vero, de quo hic noster Gregorius, Aravalius, seu Asavatius, ut babet Corb., seu Arvalius, ut in libro de Gloria Confessorum, cap. 72, sicut et apud Fredegarium etiam in velustis mss. legitur, appellatus, sacculo sequenti. De hac re Valesius fuse agit in Prsef. tomi 11 Histor. Francorum, ubi duos admittit. Unicum vero fuisse plu-

qui in nostram sancti Germaui bibliothecam advecti sunt, unus Merovingico charactere partim, et partim Romano ab annis saltem 900 conscriptus, in quo tota hsec Gregorii narratio, et quidem paulo prolixior, continetur sub sancti Servalii vitse tilulo. In quo co-

D

dice nunquam aliter, sive in Vita ipsa, sive in Hymno antiquo, qui ei subjungitur, hic sanctus vir appellatur, quam Servalius. Unde inferendum est, vel ipsum binominem fuisse, aut certe jam tunc temporis Aravatii nomen in Servatium fuisse translatum. In Vaticano
et Vindocinensi
tur.
c

codd. mss.

idem Aravatius appelfa-

Aliquot codd., cepit ut expeteret.
Sic Corb. et Bell.
;

d e

at caeteri

cum

editis, ejulatu.

Trajectum scilicet ad Mosam, inferius diclum, vulgo Mastricht, quo paulo post eversa per Attilam Aduaca, Tungrorum episcopalis sedes translata est,
quse
f

tandem Leodium migravit.
de Gloria Confess., cap. 72.

Scilicet in libro

s

sancto

Etiam nunc in majori urbis Mettensis ecclesia Stepbano dicata servantur aliquot reliquise

ribus probare conatur Henschenius ad dieni 13 Maii Bolland. Cum huic difficultati illustrandae essem occupatus, occurrit mihi inter alios codices Corbeienses

sancti Protomartyris.
h colitur die 17 Noverabris. De Ejus festum obsidione Yide Apollinaris Sidonii epist. 15 libri

hac

vm,

199

S.

GREGORII EPISCOPI TURONENSIS
i

200

Cumque

inclusi

populi

acclamarent,
per

illc lisus in

54

suo poniifici quid agcrentAgute basilice beati Petri apostoli ohdormivit. Clausia Deo, monct omnes in autem cx morc ostiis, a custodihus non est ejectus
inscriptionem secare in duas moris fractiouem exh.bet, quae
hau.sit.

orationem prosterni,
iu

et

aecessitatibua

cum lacrymis pra-si sns BemDomini auxilium implorare.
deprecantibus,
ail

partes

videtur,

mar-

Denique
dos
:

lus ut preeceperal

Bacer-

mauu

fere lineam ex-

Aspicite de

muro

civilatis, si

Uei miseratio

jam

succurrat. Suspicahatur

eoim per Oomiui misericordiam Aetium advcnirc, ad quem ct Arclatcni abicrat prius, suspectus futuri. Aspicientes autem de muro,
:

HIOKEQVIES CIT
IN-

nemincm vidcrunt. Et ille Dominus cnim liberabit vos
illis

Orate, inquit, iidcliter,

hodie. Orantihus

autem
tertio

PACE-

BoJNE'JvE

ait

:

Aspicite iterum. Et

cum

aspexissent, ne:

mincm

viderunt qui ferret auxilium. Ait eis
et

Si fideliter petitis,

cum
senis

(letu

Dominus velociter adest. At a illi ejulatu magno Domini misericordiam

M-°RiE-EALEN°PE
oyi'

Exacta quoque oralione, tertiojuxtaB imperium aspicientes de muro, viderunt a longe quasi nehulam de terra consurgere. Quod rcnunDomini auxilium cst. Interea tiantes, ait sacerdos jam trementihus ah impetu arictum muris, jamque h Gotthoruituris, ecce Aetius venit, et Theodorus exercitibus rum rex, ac Thorismodus filius ejus cum suis ad civitatem accurrunt, adversumque hostem
implorabant.
:

vdot. pl ys

MENVS.ANNYS
oBIIT
.

ejiciunt, repelluntque.
antistitis civitate,

Itaque liherata ohlentu beati

campum

Attilanem fugant, qui Mauriacum c adiens, se praecingit ad bellum. Quod hi

X-KAL-^liATlAS
INDTCti°Saltaris

audientes, se contra

eum

viriliter praeparant.

His diebus Romam sonus adiit, Aetium in maximo discrimine inter phalangas hostium lahorare. Quo
audito uxor ejus, anxia atque mcesta, assidue basili-

QyAKTA
J

cam sanctorum Apostolorum adibat, atque ut virum suum de hac via reciperet d 55 sospitem precabatur. Quae cum die noctuque haec ageret, quadam nocte homo pauperculus, crapulatus a vino, in anqme est ad Prosperum Aniani successorem. Aniani acta a Sausseio ex variis auctoribus consarcinata Surius retulit tomo II ; at ea prout a veteri auctore condita sunt in codd. mss. invenimus, ubi ejus iter Arelatense ac virtutes in eo pa'ratae fusius narrantur. Vide Chesnium tomo I, pag. 521. De eadem re legendum carmen 7 Apollinaris Sidonii.

ANN-X-RE£)NDo

TEVDEKE

Ejusdem oratorii antiquitas ex alio quoque monumento colligi potest. In antiqua quippe lapidei
inscriptio Rustici, faeculo quinto Narbonensis, fiieles exorantis, ut apud Deum pro se ipso intercedant, quod fortasse hoc altare consecrasset. Sic autem se habet litteris Romanis exarata ORATE PRO ME RUSTICO VESTRO. Has inscriptiones cum tertia, Leovig IJi tempore scripta, quae infra habetur, ad me transmisit V. Cl. * Hic incipit cod. Colbertinus, quem ut ab alio D. Peche, majoris ecclesise Narbonensis canonicus. distinguamus, appellabimus primum, et sic, Colb. a. c Non una est auctorum de hac re sententia- Blondesignabimus. dellns putat Mauriacum esse vicum, lleiz le Mauru b Sic mss. et plerique editi pro Theofloris, ut a dictum, in Cdlalauuensi dicecesi. Et qnidem JoriiauSidonio appellatur, aut Theodoricus ald Theudo. des Mauriacos campos a Catalaunicis non distingu t. Thorismodus vero, in Corb. appellatur Thurremodus,^ Ii rus vero in camnis Caialaunicis conflictum fuisse in Bell. Thursimodus, in Regm. Thurnmundus Bec., scribit ad aeram 152. Sic et Idatius, qui eos haud Thorismondus. li sunt Theuderedus seu Theodorieus, longe a Mettensi urbe dissitos dicit. Savaio iu notis rex Wisigottborum, qui ab anno 419 ad 452 regnavit, ad carmen 7 Sidonii aliquos e suis laudat qui camet fllius ejus Thurismundus, qui uno anno post papos istos a Mauriaco Arvernise oppido sic dictos votris obitum idem regnum obiinuit, anno 453 a suis lebaut. At Valesius qui Mauriacos campos, post Frefratribus iuteremptus, ut dicetur infra. degarium, in Tricassibus locat, eos sic pulat dictos Hujus regis siucerum nomen discimus ex antiqua infuisse a Mauriaco, vulgo Mery, quod oppidum est ad scriptione, quae in conventuin Minimorum NarbonenSequanam positum inter Trecas et Duodecim Pontes, sium nuper translata est ex veteri oratorio sancti Lupi, ubi pnmum leviter adversus Attilam pugnatum fuisse haud procul ab ipsa urbe dissito, olim sub titulo sancti contendit, ac paulo post in Gatalaunicis campis inVincentii Aginnensis, scilicet in istis partibus celegens prtelium fuisse commissum. Mittimus alios nonbris, sacrato. Inscriptio autem epitaphium est cujusnullos, qui pro Catalaunicis Secalaunicos campos, dam Palenopes, marmori albo insculptum, quod hic la Sologne, prope Aurelianum, aut Catallanos, apud repriesentare visum est integrum, quod non modo Tectosages, intrudunt, cum eorum sententiae jam verum Gotthi regis nomen exhibeat, sed et ejus im- ab omuibus explodantur. J perii tempus certo indicet, decimum Sic Corb., Bec. Colb. a. et Regm.; alii vero, de illius regni annum cum Indictione iv componens. Linea vero quse hac exspectalione susciperet.

parle visitur

epiSLopi

:

;

;

m
ris ut
tii

IHSTOUIA FRANCOULM. LIBEU SECUMDU8.

2)2
iu-

de nocte vero consurgens, reiuccniibus per lota aulis fospalia lychnis, pavore penerritus, quaeril adilum
evaderel a .

A

oxcessmn, Valentinianum puerulum, uno tantum
stro

peracto, a cmisobrino Theodos o
et

imperalorem

Verura ubi primi atque allerius os-

fuisse creatum,

apud urbcm

Romam tyrannum
a
:

claustra pulsat, ei obierata cuncta cognoscit, solo

Joannem
ita

in

imperium snrrexisse, legatosque ejus
«

decubuit, irepidus praestolans locum, ut convenientibus ad matulinos bymnos populis, bic Kber abscederet. lnterea vidit duas personas se

Cacsare dicai fuisse despectos, adjecit

Dum

haec

gerercntur, legati ad tyranimm reversi sunt,
f
:

man-

inviceni vene-

dala atrociora portantes

quibus pcrmotus Joan-

rabiliter salutantes, sollicitosque de suisesseprosperitatibus. Tuncqui erat senior, itaexorsus est: Uxoris Aetii
lit

nes, Aetium

id

temporis

cum

ingenli auri

curam palatii gerenteiii, poudere ad Clmnos Iransnrillit, notempore,
ct lamiiari amicitia
:

lacrymas diulius sustinere non patior. Pe-

tos sibi

obsidiattis sui

enim assidue, ut virum suum de Galliis reducam incolumem, cum aliud exinde fuisset apud divinum judicium prsefiniium sed tamen obtinui immensam pietalem pro viia illius. El ecce nunc illuc propero
:

devinclos, cum mandalis liujusmodi parles adversae
adorirentiir
,

Cum primum

Ilaliam ingressae forent, ipsi a tergn

se a froute

venturum. Et quia de hoc
sunt, ejus genus
8

viro consequenter plura

memoianda

viventem
tes'or, ul

eum exinde
qui

reducturus.

Veruuitamen ob-

moresque

ordiri placet.

Gaudenlius pater, Scythi»
,

haec audierit sileat,

arcanumque Dei
Ille
illu-

B

provinciae primoris loci
litiam,

a domesticatu exorsus nii-

vulgare non audeat, ne pereat velociler a terra.

usque ad magistcrii equiluin culmen provec-

autem

baec audiens, silere
,

non

potuit

:

sed

mox

lus est.

Mater

Itala,

nobilis ac locuples femina.

Ae-

cescente coelo

omnia quce audierat

matrifamiliae

lius filius, a

puero praetorianus, tribus annis Alarici

pandit: explelisque sermonibus lumine caruit ocu-

obses,

debinc Cliuiiorum; post haec Carpilionisge,

lorum.
Igitur Aetius

ner, ex comite domesiicorum

et Joannis

curam pa-

cum

Gotlbis Francisque conjunctus
ille

,

lalii

57

gerere coepit. Medii corporis,

virilis liabi-

adversus Attilanem confligit. Al

ad inlemeciofuga dilabilur.

ludinis decenler fonnaius,
esset

quo neque infirmiiudini
,

nem

vastari

suum cernensexercitum,

neque oneri, animo alacer, membris vegetus
promptissimus
,

Thcodorus vero Gollborum rex huic certamini succubuit. Nam nullus ambigat Cliunorum exercilum
obtenlu memorali aiilislilisfuisse lugatum.
tanien

eques

sagltarum jaclu
minimae cupiditatis

peritus

conto impiger, bellis aptissimus, pacis arlibus celebris;

Verumait

nullius avaritia»,

,

bonis

Aeiius patricius cuin

Thorismodo victoriam
,

auimi praeditus, nec impulsoribus quidcm pravis ab
instilulo

oblinuit,

hostesque delevit. Exple oque bello
Feslina velociter redire

suodevians, injuriarum patientissimus
,

,

la-

Aetius Tborismodo:

in

pa-

borisappetens, impavidus periculorum

famis

silis-

triam, ne iosistente germano, patris regno priveris.
lliec iile

Q

que alque vigiliarum toleraniissimus. Cui ab ineunte
aetate

audiens,

cum

velociiate discessit, quasi

53

praedicium liquet, quantae potenliie

falis desti»

;iiiticipaluriis

fratrem, el prior patris catbedram ade-

naretur,

lemporibus suis

locisque

celebrandus.

plurus.

Simili et

Fiancorum regem

b dolo fugavit.

lhcc

lllisautem recedentibus, Aetius spoliato campo, viclcr in patriam

cum

grandi est revcrsus spolio. Auila

supradictus bistoriogr.iphus de Aetio narral. Adullus autem Valentinianus imperator. metuens ne se per lyrnnnidem Aetius opprimeret, eum niillis
interemit. Ipse

vero

cum

paucis reversus esl, ncc multo posl Aqui-

causis exstanlibus

postmodum Au-

leia a Cliuois capla,

incensa alque diruta,
,

Ilalia

per-

gustus,

dum

in

Campo

Mailio pro tribmrili residens,

vagala atque subversa est. Thorismodus pra meminimus, Alanos
c

de quo su-

concionaretur ad populum, Orcylla buccelarius Aetii

bello

edomuit: ipse deina fratribusoppressus

ex adverso veniens,

eum

gladio perfodil. Talis utris-

ceps, post niultas

lites et bella, d.

que

exsiilit (iuis b .

ac iugulatus interiil

IX.

De Friincorum vero regibus, quis

fuerit

pri-

ViiL Igitur
lis,

bis ita digeslis-ac

per ordinem exple-

mus
picii

a multis ignoratur.

Nam cum
,

nuilla

de

eis Sul-

quid de Aelio supra inemoraio Renali Frigeridi e

Alexandri

»

narret llistoria
ullatenus

non tamen regem
sed duces eos

narrai Historia lacere nefas putavi.

Nam cum

in

duo-

primum eorum
:

nominat,

decimo Ilisloriarum
a Sic

libro referat, posl divi Ilonorii rj habuissediiit
alii
,

quae tamen de eisdem referat, meinoIdatio, elc.

codd. vetusliores,
,

aditum per quem

rcgnum occupavii ex
e
*

fotis evaderel

qiueril.

b An Meroveum regem? quem post Aelii mortem Geinianiae primae ac Belgicae secundae bellum intulisse ul regni fines promoveret, tesiis est Sidonius in Panegyrico, quem socero suo dixit. Prosper Merovesim in Francia anno447 regnasse scribil. De causa belli per Altilam illati videsis Prisci rhetoris llislonain, et Joniandeni de Reb. Geticis, cap. 55 et seqq. c Sic mss. Corh. , Bell. , Colb. Rpgm. , Reg. et Palalinus, cum editis Bad., etc. Alamannos vero habent pleiique editi cum Bec. Certe ALuii lunc lemporis lians Ligerim sedein habebant. De bis consuie
,

*

Hic aucior ex solo Gregorio nobis est nolus» Sic mss. plerique; alli, alrociareportantes. Bell., Scicia; ; I5ec, Scycia.

h De Aetii et Valentiniani cacde, aliisque labenlis imperii rebus, qnu* bic et in se |uentibus referuniur, videndi Orosius lib. vn Procopius lib. i Hist. Vandalic, Marcellinus coun-s, Prosper , elc , de quibus fusius iu notis agere superfluum videlur. H ec tamcn iu Indicecbronologico, qiiem Gregorii operibus pra>inisimus, suis locis posuimus, ut Francicariini rerum, quibuscum permista suut series notior habe
,

,

reiur.
* Nec aliunde quam ex Gregorio btinc auctorcm» aul ejus Historiam novimus.

lib. iv Berum Francicaium. Occlsus csl amio 453, ut idem Valesius probat, z Thcodorico et Fiiderico fralribus quoruni prior

Valesium
d

,

Patbol» LXXI»

*M
rare videlur.
leiaw, amissa

S.

GREGORII EPISCOPI TUKONENSIS
inira

2u4
oppressi
suni.

Nam
»

cinn dicit

Maxinium
,

Aqui-

A

corporibus,
Pedilcs etiam

ruina
,

inviccm suorum

omni spe imperii

quasi anienlein re•
,

sidcre, adjungit:

Eo tempore Genoliaude
inorlalium
limilc
,

Mar-

quos nulla oncra equoruni calcaverant, impliiati limo, aegre explicanles gressum, rursus
s-e,

comere,

el Sunnoiie ducibus, Kranci in

Germaniain
irrtipto

quipaulo ante vix emcrserant,

silvis irepidanle-

prorupere,

ac

pluribus

les occulebant. reiliirbalis

ergo ordinibus, caesas
f

raesis, fertiles

niaxime pagos depopulali

Agrippi-

gioncs,

Heraclio

Jovinimioruin

59

tribuno,

ac
,

nensi eliam Coloniac

metum

incu-sere.
b

Quod

ubi

Trcveris
iniliiiac

perlalum
,

cst,

Nanneinis

el

Quintuius

pcne omnibus qui miliiibus pra;erant, exslinctis paucis effiigium lutum nox et latibula silvarum prieslilere.
>

magislri

quibus infaniiarn

fllii

et di fensio-

llaec

in lcrlio llistoriae libro narravit.

i:em Galliarum Maxiuius commiseral, colleclo cxercilu

Inquarto vero libro,
filii

cum

ile

interfectionc Vicioris

apud Agrippinam convenere. Sed onusti pra'da liostes, provinciarum opima depopulali, Klienum
iransiere, pluribus

Maximi lyranni
Syrus
in

rieilo et

< Eo tempoic Calocum Nanneni subrogaii, in Ger-

narraret, ail:

snorum

in

5g

Komano

relittis

inania cura
lur.
1

cxercitu

opposilo Francis diversaban-

solo

,

ad repetendam depopulaiionein paraiis,
,

cum

El post pauca,

cum
<

Franci de Germania pr.eNiliil

quibus congressus Komanis accommodus

fuil mullisFrancoium apud Carbonariam f ferro peremptis. Cinnque consuliareiur desuccessu, an in Franciam

das tulissent,

adjecit:

Arbogastcs differre

B

volens,

commonet Caesarem

poenas debitas a Franci3
caesis

exigendas, nisi universa quae superiori anno
lortsque

iransire deberent,

Nannenus abnuit, quia non imet rcliquis
viris

Iegionibus diripueranl, confestim resliluercnt, aucbelli

paralos el in Iocis suis indubie fortiores lutnros scieliat.

traderent, in quos violatae pacis perli>

Quod cum Quintino

militaribus

dia puniietur.

llaicacta,
«

cum duces

esscnt, relulit,

displicuissct,

Nanneno Mogonliacum reverso, Quind

tinuscuin exerciiu circa Nivisium

castcllum Khe,

Post dies paucnlos, Marcomere et Siinnone Fraiicormn regalibus , transaclo cursim
colloquio
,

et deincepsail:

num

iransgressus

,

sccundis a fluvio castris

casas

impetiatisque

s

ex

more obsidibus, ad
>

Iiabitatoribus
offendit.

vacuasatque ingenles vicos destitulos Franci enim simulato metu, se in remolio,

liieinaiidum

Treveris concessit.

Cuin autem eos

regale> vocet, nescimus ulruin rcges fuerint, an vi-

ressallus receperant, concidibus per exlrema silva-

ces lenuerinl

regum.

ldem

tamen scriptor, cum

rum
in

procuratis.

Itaque universis domibus exuslis

,

necessilates Valentiniani Augusli

commemoral,

liac

quas saevire sloliditas ignava victoriae consummationem reponebat, noctem sollicitam railites sub

adjungil:

<

Dum
in

diversa in Oiienle per Tbracias *
status

gerunlur

,

Gallia

publicus perturbalur.

armorum onere duxerant. Ac primo dilucnlo, QuinClauso apnd Viennain palalii aedibus principe Valino pralii duce ingressi saltus, in medium fercdiem C leminiano, et pene infra privati modum redaclo ,
implicantes
se

erroribus

viarum

,

lolo

pervagaii

militarisrei cura Francis satellitibus tradita, civilia
'

sunl: laudcm

cum

ingenlibus seplis oinnia a solido
in

60
lilia»

quoque

officia

l

iransgressa

in

conjurationem
ini-

clausa offeiidisscnt,

paluslres cainpos, qui
e
,

silvis

Arhogaslis:

nullusque ex omnibtis sacramenlis
,

jungebantur, prorupere: molientibus

hoslium rari

obstriclis reperiebalur

qui familiari principis

apparuere: qui conjunclis arborum truncis, vcl concidibus superstantes, velut e fastigiis
gittas

scrmoni aul jussis obsequi audcrcl. Deliinc refert

turrium

,

sa-

quod eodem anno Arbogastes Sunnonein

ct

MarcoJ

tormentorum
ut

rilu

cffudere
,

illilas

herbarum
inflicta
.

merem
insecians
tiit:

subregulos
,

Francorum
rigenle

genlilibus odiis

venenis,

summae

culi

neque lelhalibus

Agrippinam

maxime bieme

pe-

locis vulnera,

haud dubiae morles sequerentui

D.>

ralus tulo

omnes Franciae recessus penetrandos
decussis
foliis

binc majori mulliludine hostium circiimfusus exercitus,
in aperta

urendosque,

cum

innhc atque arentes

campornm,
:

qua^ libera Franci reli-

silvae insidianies

occulere non possent. Collecioergo
k
,

querant, avide effusus est
niiius

ac primi equiles voragi-

exercitu,

transgressusKhenum
l

Bricteros ripae pro-

immcrsi

,

permixiis
,

hominum jumcniorumque

ximos
Codd.

,

pagum

eliaui

quem Chamani

incolunl, de-

• Plerique

Bad.
ione.
1

pro
Sic

Genobaldo ; Bec, Gcnebavdo ; cdit. Sunnone habet Santone; Kegm., Sum-

D imperatorhque
dibus.

mss., Bellovac, Bercensis et Turon. hriienf. ex more obsidibus quod sie Morolius rcslilueudum suspicatur, imperatisque ex more obsi,

Al Colb. et Keg. Nannius. e Carbonarii silva inler Khenum et Scaldim sita, quaj pars erat Arduennae. d Alii habent JSovesium. Quas leclionis varielas eliam apud alios auciores occurril, vulgo tlicitur yuiz, oppidum haud procul a Colonia Agrippina. e Mss. 2, prorumpere molieniibus. f Valesius legit Joviunorum. Et quidpm celebres cranl Joviani miliies, de quibus Toinardus in noiis ad Laclanliuin. Vide ei Nolas in Acta marlyrum , pag. C(J4. Alii forle hic memoranlur, sic dicti a Joviuo dc quo infra.
appellant veteres mss.
edili,

Ramninus. Plerique

h Sic
'
,

Bec

;

alii

Thracas.
ininislri, qui praesidibns

Id

est publici

provin-

ciarum aut magislralibus inserviebant in pulilicis muniis. Hinc Ofliciales dicti sunt. Vide Baron. in Notis ad Mariyrol. Rom.dic 27 Maii. Ipse enim Arbogastes genere erat Francus , uli scribit Paulinus in Vita sancii Ambrosii, et alii quoque ejns aevi scriplorcs innuunt. k llic in cod. Bellov. delractis duobus foliis, qux
j ,

,

«

Kegm.

,

imperator

ab eis

acceptis obsidibut

ex

more ad hiemandum Treverit concetsil ; et pro fl« t'icet, elc, idem cod. an per vicet tenuerint regnum.

seuuuntur ad cap. 12 desunt. 1 Corb., Drictoris ripm proximum pagum. Ii sunt, ni fallor, Brucleri , de quibus Paterculus, Tacilus et quos Toiingis , Francis eic , jungil Sidonius alii carm. 7. Habitabanl, ut pulat II. Junius, in bodierua Wesiphalia. Editi duo pro etiam habent AHtiam,
, ,

205
populatus cst, nullo

W8TOBIA FRANCORIM. LIBER SIXUNDIS.
unquam
jugis

occurs: nle, nisi quod

A

suis,

imperio pncdimm, atque in se comilatu gen-

pauci ex Ampsuariis el Chaltis
ulterioribus RoIIiura
rcliciis

Marcomere duce
»

in
liic

lium barbararum accinctum parari.

Quo

exterrili

apparuere.
,

Itcrum

Edobecco

c

ad Gernianas gcnles pramiisso, Consians,

lam ducibtts quam regalihus
a

aperte Francos

ct prafeclus

jam Decimtis

d

Rusiicus cx officiorum

regem

habere designat, hujtisque nomen praeierc

magistro petunt Gallias
omuiqiie
inililiim

cum

Francis et Aiamaunis

,

oiiitens, ait:

Deliinc Eugenius tyrannns suscepto

niauu, ad Conslanl

num janijauique
srribil,

expediiiofiuli procinctu, Blieni limilem pelil, ut

cum
foe-

redituri. Itcin
ila

cuin Constanliriinn

obsidcri

Alamannoruna
exercilum

et

Francorum regibus,
initis
,

vetuslis

deribus ex more

immensum
oslenlaret.

ea
»

lempeslate
Hacc supra-

dum quartus obsidionis Constant ni mensis agcbatur, cum repenie ex ulteriori Gallia
diril
:

Vix

gentibus

IVris

nuntii veuiunt, Jovintun assumpsisse ornalus regios,
et

scriptus hisioriographus de Francis disseruit.

cum

Burgundioiiibus

,

62

Alamannis, Francis

,

Benaius Profuturus
meniinimus,

Frigeridus,
referl
:

cujus jam supra
Golthis caplain

Alanis,
Ita

omnique e\ercilu immiucie
Cojifeslimque ad
ltiliam

ohsideutii us.

cum Romam
ait b
,

a

atceleralis moris, resorala urbe Constauiinus de-

afque subversam, ©J.

«

Interea Respendial rex

diiur.

direttus,

missis a

Alainannorum

Goare ad Romanos transgresso, de
conveitit, Vandalis Franto,

principe obviam percussoribus, supra Min itim flu-

Rheno agmen stiorum
rum
bello laboranlibus

B nien
fert
:

capiie truncatus est.

Godegisilo rege absumpto

,

Et post pauca idem n> Hisdcm diebus praifectus tyrannorum Decimus
,

acie viginli

fermc millibus ferro peremptis, cunclis

Ruslicus
vini e
,

Agroelius ex primicerio noiariorum Jo-

Vandalorum ad iniernecionem delendis, ni Alanorum vis in lempore subvenisset. > Movet nos haecausa, quod cum aliarum gentium reges nominat, cur non
itoniinet el

muliique ncbilcs apud Arvcrnos capti a du*
llonorianis,
civilas
et

cibus

crudeliter

interempti
,

suiit*

Treverorum
est

a

Francis dircpta
»

iiicensaqus
co-

Francorum. Tamen cum
llispaniis venirc jussisset,

ait,

qutd Condisseruil

secunda irruptione.

Cum

auteni Asterius

staniinus, assumpta

tyrannide, Constanlitim filium
ila
:

dicillis imperialibtss

patriciatum soi litus fuisset, baec

ad se de
«

adjnngil
coiiips,

:

c

Eodeni tcmpore Caslinus doniesticorum
H:rc

Accito

Consl.ntinus

lyrannus dc Ilispaniis Con-

cxpediiione in Fr«iicos suscepta, ad Gallias
»

sianle

filio,

itemqiie lyraimo, quo de

summa

rerutu

niittilur.

lii

de Francis dixere. Orosius

atitein
f
,

consultarent prsesentes, factum est ut Conslans, in-

el ipse hisioriograpiius in
ila

seplimo operis

sui libro

sliumento aulae ct conjnge sua
niissis
,

Caisar-augusl* di,

commemorat:

<

Siilico

congrtgaiis
Gallias
>

geolibus

Gerontio intra Hispanias omi.ibus credilis
coniinualo itinerc decurrerel.

Francos proterit,

Rhenum

transii,

penaga-

ad patrem
i

Qui ubi

in

tur.etad Pjrena^os usque

pcrlabitur.

Ilanc nobis
reliquere
,

venere,

iuterjectis diebus plurimis, nullo ex

C

notiliam de Francis memorati

bislorici

lialia inetu, Constantinus gulae et veniri deditus, re-

regibus non nominatis. Tradunt enim multi cosdeui

dire ad Hispanias filitim monet. Qui prsemissis agmi-

de Pannonia fuisse digressos. Et primuni quideni
littora

nibus, dtim cuin palre residerel, ab Hispania nuntii

Rheni amnis incoluisse
h

8

:

debinc transacto

commeant,

a

Gerontio Maximuni,

unum

e clientibus

Rheno, Thoringiam
si.lurn regales
,

transmeasse: ibique juxia pasubregulos appcll.it
,

quo nomme Ortelius putavit designari paguin, qiiem Chamani , siva Chamavi ut alii codices habent, incolebaut. InlVa pro Ampsuariis, Chesnius, elc, ha,

sed

et

qtio

no-

b^nl Ampsivariis;

sic

nro Chaltis Corb. habet Chulis.

niine ab eo auclore reges fuisse designatos coniendi!. Idem Valesius in atldendis ad toniuin observat Altiiam et Bledam, lliinnoium rcges, a Prisco iionnuuI

lisunl C«£i/»celcbres Germaniae populi. * An is queni nostratis liistoi i;c scriplores Pharamnnduin seu Farauniiniiini appellant, qtiem Clilodionis patrem , ct Franeicae monarchiie pafentein

quam
b

esse voiuni? Chlodionem Faraniundi filium appellat aticior, qui Gesta Francnrum scripsil sub Thcoderico !! rege, qtiein sccui.i sunt Rorico, etc. ln Prosperi CHronico ad anuum 2G Honorii, id est Christi el 420 , Farainundus regnasse dicilur in Francia supcrius ad annum 4 Theodosii , id e^t Christi 382, legilur , Priarnus rcgnat in Francia. Al Eugenius , de i|Uo bic Gregorius, occisus est anno 594. Mirum anlein esl nihil de Faramiimio apud Gregoriuni cl Fre(Itgaiiiiin haberi. Catennn Valesins lib. u Rcruni Francic. , pag. 87, inscilise Gregorinin arguit quod duciea verba Sulpicii Alexandri, Genobaude, etc. bus ci Mareomere duce, inlerpretattis sk de ducis diguiiale, quasi tunc temporis Franci duccs solummodo haijuerint, non reges, qnoJ , inquil, postea veteres ac receutiores plerique incaule sertiii Gregoriuiti, pariler scripserunt. Liim lamen cerlum s iil ille existimat, ducis noui ne eo loco nilul al.ud Sulplcium volui sc, quani iis aucloribus seu dtictoribtts, belia, quae hic inenioraniur, a Francis luisse conlecta, aliunueque istos principes vere Francorum reges fuisse constet ex Claudiano , Paulino iu Vita sancti Ambrosii, ct ip;omet Sulpicio, qui eos non
; , t ,

^.

regales appellari. Valesius el(>i>inlius legunl Alanorum. c Bec. , Udobecco. d Sic Corb., Bad., elc. , sicut et infra; alii, Deci. inius. Isesl Busiicus, ui observat Sirinondus , quem Apollinaris Sidon. laudal lib. v, episl. 9. e Reg., Jovinus, mulliijue , etc. Corb.,ex ;:ri»wi<i* vorum notariorum Jovini, etc. f Scilicelcap. 28, scu lotius operis pcnuhimo» 6 Colb. , etc, incubuisse. h Sic habent oinnes niss. quos licuil videre , et infra, Tliorvigorum, praeier Regm. qtn hac secumla viie habel Tungorum, et Bad., Tongrorum, Undccuiu Timringia iraus Biienum GaUiaruin respectu siia sil, ValesiUs legeudum pulat transacto Moeno, qui lluvius e Pannonia in Thurirtgiam properantibus transineandus est. Aliaui viam iniit R. P. Daniel Soc Jesu in llistoria Franciic a se Gallice edita, ubi ait lilieno vocetn esse reiinend.nn eo quod hic Gregorii locus de iT.uicis intelligend :s sit, qui posl accei>las a Probo nnperalore circa Puiiieni Euxiuum sedes , per \arias provincias divagali, landem in patriam siiam per Gallias repedarint, quo paclo Rliemim transieie, qiiem revera obviuni habere dibtiisseot. Sedhaec eipositio vcrbis Gregorii conir.nia videinr. Giiillciinus Morelius sevidisse ait veierem codcem, in quu ea» deni maiiu scriplum crat. Tkorin. aium \pl 'liwyro-'

Hfl

S.

GRECORII EPISCOPI TUKONENSIS
,

208
oro

gos vel civitalcs, reges crinitos super se creavisse

A

at(l" e

salialiones,
sculplili
:

cum
i

immundo
dii tui,

proferrenl de
lsrael,
:

dc prima,

ct ut ita

dicam, nobiliori suorum familia.
n

eodcm
cx

II

fi& sunt

qui

le

Qaed

postea prolialum Chlodoveehi

vicioriaB traei in

eduxerunt de terra /Egypti (Exod.wxn, 4)
eis viginli

eecidero

didere, idquc in

scqucnti digerimus.

Nam

con-

qualuor millia bominum. Quid dc his

Milaribus leginma Tlicodoincrem regcm Francorum,
liliiun

qui initiati Beelphegor

cum
,

Moabilidibus scortis comproslrali sunl
7

Uirlumeris quondam

b

,

ct

Ascbilam inalrem

mixli,

a

prosimis

cacsi

In

qua

ejus, gladto inierfeclos. Fcrunt cliain tunc Chlogio-

plaga Phinces sacerdos, inieremplis adulieris, st.lavil
illi

nem

uiile.m ac

nobilissimum

in

gcnle sua, rcgem
c

63
liis

furorcm Dei (Num. xxv,

1-11

)

,

cl

repututum
et
illa

eal

Francorum

fuisse,

qui apud Dis[iargum
in icrniin»

caslrum
In

ad justiliam (Pbal. cv, 51). QuiJ
illaia fuisseul,
:

si

eormn
inlo-

habilabal, c,uod cst

Tlioringorum.

auribus

quaa Doininui pcr
dii

D.ivi.l

r.iilem parlibus, id est

ad meridionalem plagam, bafluviuin. Ullra

nat, diccns

Quia omucs
fecil
el

gentium dwnionia,
5). Et,

Doml-

bilabanl Romani usque Ligerim

Li-

nus aulem cwtus genlium argentum
similes
illis fianl

(Psal. xcv,

Simulacra
:

gerim vero Gotthi dominabanuir. Burgundiones quoque Arianorutn scciam scquenles, habitabaut trans

aurum, opem manuum hominum
et

gui faciunl ea,

omnes qui confidunl

18). Vel Rhodanum, qui adjacet civiiati Lugduncnsi. Chlogio autem missis exploraloribus ad urbem Camaracum B illud Confundaniur omnes qui adorant tculplile, et qui fjloriantnr in simulacris suis (Psul.xcw, 7). El ileRomanos proterit perluslrala onmia ipse secuius rum quod Habacuc propheta lestatur, dicens Quid civitatem apprebendit in qua paucum tcmpus resid De hujus prodest scutptile quod sculpserunl? Itlud finxerunt; iltlens, us(|uc Suminam fluviuni occupavit
4, 8, et Psal. cxxxiv, 15,
,
:

in eis (Psal.

cxm,

,

:

:

.

slirpe

qnidam Merovcchum regein
luil filius

fuisse asserunt

lud conftalile fanlasma
duclio auri,
et

'

mentium

esi.

IIoc aulem pro:

cujus

Childericus.
fanaticis

argenti, elomnis spiritus non est in eis
in templo sancto suo
:

X. Sed
visa esl

hnfc generalio

semper cullibus

Dominus aulem
propheta dicit

sileal

a 8 facic
alius

obsequium praebuisse, nec prorsus agnovere
sibique silvarum atque aquarum, avium, bcet

ejus universa lerra (Ilabac.
:

n

,

18-20). Scd el
et

Deiim

Dii qui ccelum

lerram non [ecere,
sunt h (Jerem. x.
cre.uns
:

:

stiarumquc,

aliorum quoque clementorum finxere

pereant a lerra et de his
11).
ipse

quw sub
et

ccelis

formas, ipsasque ul
delibare consueti.

Deum
si

colere, eisque sacrifich
fibras

Item

illic

:

II wc dicit

Dominus,

cwlot

,

eorum
per

cordium vox

illa

Deus formans terram,
,

quw

in ea snnl

ipse p!a~

stes ejus non in vanum fundavil eam, u! Iiabitarelur Moysem populo locuta creavit eam (Isai. xlv, 18). Ego Dominus hoc mihi Non sint tibi dii alii prceter me. Non faest, dicens omnem similitudinem nomen est, gloriam meam alteri non dabo, ncque virtucies tibi sculplile, neque adorabis quw in cwlo esl, el quw in terra, et quce versanlur in C temmeam sculplitibus, quw ab niitio transiere (Isai.

terribilis attigissel, quae
:

,

ttrjuis

:

non
:

facics ea, el

non

coles ea e

(Exod. xx, 5-5).
et
illi

xlii, 8).

Et

alibi

:

Nunquid

l

sunt in sculplilibus gen-

El

illud

Dominum Deum tuum
nomen

adorabis,

soli

lium qui pluanl (Jerem. xiv
rurn dicit
:

,

22)? Et per Isaiam
i, et

ite-

servies, ae per
si inielligere

ejus jurabis (Deut. vi, 13).

Quid

Ego primus
el
niliil

el

novisiimus

absque

me

potuissent quae pro viluli conflatilis ve-

non

esl

Deus,

formator, quemega non noverim. Pla~
sunt, el amuniissima

neratione Israeliticum populum ultio subsecuta comprcsserit,

stw idoli omncs

eorum non

cum

post epulum et canlica, post luxurias

proderunt

eis.

Ipsi sunl testes eorum, quia

g5

non

l'*~

rum. Unde aliqui recentiores Francos lunc transmisso Rheno Tungrorum regionem inhabitasse putant. Sed huic lectiom nou soluni editi ct mss. codices, sed el Fredegarius, auctor Geslorum Franc. etc, rcfra,

esse Duyaburg ad Rhenum in ducatu Monlensi; alii cum Ortelio Asciburgium, vulgo Asbourg, in comilalu Moersensi alii quibus accedit Cointius, Duijsborch,
;

gantur.
• Rrg. , Hludouviclii. Hic innuit Gregorins Chlodovei victoriae datum fuisse , ut ipse rex esset , ac penes ipsius posleros regia dignitas semper remaneret. Porro ex Claudiano et Eumenio probat Valesius longe ante Chlodionem Francoiuui reges comaios

quod etiam nunc oppidum csl inler Ilruxellas ei Lovanium. Wenilelinus et caelcri, volunlesse Diestam.
d Discimus ex Apollinari Sidonio in Panegyrico Majoriani, Chlodionem, qui Alrebafes pervaserat , a

Majoriauo lugatum fuisse. .... Post tempore parvo

proquondam putal csse lcgenduna cons., habel cod. Rcg., ; quam vocem non et ipse Valesius euindem locum laudaus in addendis ad tom. 1 ilist. hanc ipsam vocem omittii. Aschilam
id

fuisse. b Valesius

D

Pugnatis

Atrebatum

paritcr Francis, qua Cloio patentes lerras pervaseral, etc.
, ,

est

consulis

Fraucus qua etc. Sirmondus legit Prosper in Chronico ad an. 5 posl llonorii mortem , id est an. 427, Clodius regnat in Francia. El anno poslhaec vigesimo, seu 447, Merovcus regnal in Fiancia. e Coll)., non facias ea, non colas ea. f Bec. et Co b., cum M»r. s., Cliesn. et Freh., Fanlasma, mendacium esl. Hwc auicm, elc. Al alii edili oiiiniuo aliler hunc texlnm referunl. Quid prodesl scutplile his, qua scutpsit itlud ficlor suus : conflatite el imagiiiem fulsuin, etc. Ecce iste coopertus esi auro el argento, el omnis elc; quae leclio magis esl conformis nostrse versioni. Altera vero videtur po lius senstim rcferre quam sacri codicis verba. b Corb., Bec, Mor. s. et Regm., timeat a facie.
,

hic

putarunl esse Anihemii imp. liliam , quod Ricimer ejusdem Anlbeinii gener fuerit. Sed illi Dicimeres duos lempore et palri diversos, inoiiel Sirmondus in nolis ad Eunod. in Vii. 15. Ep phanii, in unum conflarunl. Porro, ut obseivat Scaiiger lib.vi de Emend. tcmp., cbronica apud antiquos diiobus modis conscripla eranl: alia per consuliini seriem, quse Consularia appellabantur, qualia hic laudal Gregorius; alia vero in quibu-. uon erant digesti consules, dicebaniur Chronica. c Cum de rhiiringi;p, qnaui laudal Gregorius, situ non eadem sil scnlcntia, varie eliam varii senliunl de Dispargo casiro hic mcinor^to, quoJ alii putaal
aliqui

memoratam

m

i

1 lidein, sub c<elo sunt.
1
i

Bec, Nunguid Deus... qui Regm., el ego novissimus.

pluat.

£09
dent neque intettigunt,
et

IIISTORIA

FRANCORUM. LIRER SECUNDLS.
eis : ecce

210
in

confundantur « in
;

A

possil,

dans etiam signum quantlo redirc possit
:

omnes ad

participct ejus confundentur
b

fabri entrn sunt ex

palriam

id est,

diviserunt simid

unum
:

aureuin, et

hominibus.

Qnis formavit deum,

et sculptite conflavit

unam quidem partem secum
hanc pai lem
effecerint
tibi

detulitChildoricus, aliam

nihil ulile? in prunis el malleis formavit illud,

et
et

vero amicus ejus retinuit, dicens

Quandoquidcm

opera'us esl in brachio forlitudinis sutv.
arlifex Hgnarius in circino tornavit illud,

Similiter
el fecit

misero, partesque conjunclce
tu

unum

ima-

solidum, tunc

securo animo

in

patriam

yinem vri, quasi

speciosi

hominis habitanlis in domo.
est, fecil sculplile, ct

rcpedabis. Abiens ergo in Thoringiam, apud regem

Succidit lignum, operatus
vit ut

adoraut

Bisinumi

uxoremque ejus Rasinam

laluit

:

denique

deum

:

clavis

et

n.alieis

compaginavit,

non

Franci, hoc ejecto, yEgidiiim >ibi,

quem

superins raa

dissolvatur. Vorlata tolluntur «, quia incedere
lent
:

non vain

gislrum militum a republica missum diximus, unanimiter regem asciscunl. Qui
eos regnaret, amicusille
ci«,

reliquum vero
el

ligni,

factum

esl

hominibus

fo-

cum

octavo anno super

cum,

calefacti sunt.
:

Ex

alio vero
et

deum

fecit, el scul-

fidelis, pac.atis occulle
,

Frandivisi

ptile sibi

curvatur anle illud,
:

adoravit illud
lu.

d , et

nuniios ad Cliildericum

cum
Ille

parte

illa

obsecral dicens

Libera me, quia deus meuses

Me-

solidi

quam

retinuerat, miltit.

vero cerla cogno-

dieti.tem ejus igni

combussi

,

et

coxi

super carbones

scens

inJicia,

quod

a

Francis desideraieiur, ipns

ejus vanes; coxi cames, ct eomedi, el

de reliquo ejus
e
;

B

eiiam rogantibus, a Thoringia regressus, iu regno

idolum faciam. Ante truvcum
ejus cinis est.
ravit

ligui

procidam
illud,
el

pars
libeest

suo est resliiutus.
illn,

Ilis

ergo regnantibussimul, Pasina

Cor insipiens adoravil
f
:

non

in dexlra

animam suam mea (Isai.

ncque

dicit, forte

mendacium

xliv, 6-20). Ilecc

aulem Franco-

quam supra memoravimus, relieto viro suo, ad Childericum venit. Qui cum sollicite interrogaret, qua de causa ad cum de lanta regione venisset, respondlsse fertur
:

rum

generalio non iniellexit

primum, intellexerunt
et, ut

Novi, inquit, ulililatem tuam, quod
:

si3

autcm postea.sicut sequens
XI. Avilus

historia narrat.

valde strenuus valde

ideoque veni ut habitem

lecum;

enim unus ex senatoribus,
civis

nam

noveris,

si

in

transmarinis parlibus aliquem cote,

manifestum
bi.iset

est,

Arvernus,

cum Romanum amurbem episcopus

gnovissem utiliorem
lionem cjus.
copulavit
:

expelissem ulique cohabita,

imperium, luxuriose agere volens, a senatori-

At

ille

gaudens

eam

sibi

in

conjugio

bus projectuss, apud Placentiam
ordinatur.

qnae concipiens peperit filium, vocavitquo

Comperto autem, quod adhuc indignans

nomen
XIII.

ejus

Chlodovechum.

Ilic fuit

magnus,

et

pu-

senatus viia
li.ini

eum

privare vellet, basilicam sancti Ju-

gnator egregius.

Arverni marlyris

cum

mullis muneribus expeli-

Apud Arvernum vero
aulem
:

post transilum sancii

vit:sed impletoin itinere vilaecursu.obiit, delatusque

Artemii, Vencrandus e senaloribus episcopus ordina*.

ad Rrivatenscm vicum, ad pedes antedicli mariyris cst
sepultus
:

C

tur. Qualis

fueril hic ponlifex, testaiur Pauli-

cui Martianus [Forte Majorianusj successit.

nus k dicens

«

Si

enim hos videas dignos Domino
'

In Galliis

autem ^Fgidius ex Romanis magister milih est.

sacerdolcs, vel

Exsuperium

©7

Tolosae,

vel Sini-

lum datus
XII.

plicium Yienn.T, vel

Amandum
Dynamium

Burdegalae, vel Dioge-

Childericus vero

cum

essel nimia in luxuria
,

nianum

Albigse, vel
,

Ecolismce, vel Vene,

dissolutus, et
ccDpil filias

regnaret supcr Francorum gentem

randum Arvernis

vel Alilhium Cadurcis

vel

nunc

eorum sluprose delrahere.

QQ
sibi

llli

quoque

Pegasium Pelrocorii*, utcumque sc habent
ac
reli^ionisquc cuslodes.

sseculi

ob hoc indignanles, dere^noeum

ejiciunt.

Cnmperto
Thorin-

mala, videbis profecto dignissimos totius sanctitatis
fidei,
>

autem quod cum eliam
giam
peliil,

inlerficere vellent,
ibi

Ilic in ipsa
111

donii-

relinquens

hominem

carum

»,

niri Natalis vigilia transisse refertur

.

Mane autem
obsequium

qui virorum furenlium animos verbis lenibus molliie
et Bec., confundentur. Quis formavil, etc, usque ad in prunis, destint Curb., Regm. et Bec

faclo, processio solemnilatis funeris ejus

Idem

b
in

c

RegmRi'gm.,

et
ei

Rec,
el

tollentur.
et

'
e
1

adoral

obsecrat.
et

Regm., Regm., liberavil eum.
Corb.,

Rec

Mor.

s.,

adorabo.

D

esl llaliic notissima.

Sie Corb. et Colb.; at alii, ejectus. Placenlia nrbs De S. Juliano, qui apud Rrivatcm, Brioude, in Arvernia quiescil , tolus cst liber
e

secuiidiis Gregorii de Gloria Martyrum. L Aliquot niss. cl ed., dictus est. Hanc dignilalem

abAviio habuerat. Comes utriusqire

militi;e ab Idatio appellatur. 1 In Coib. addita snnt fequali fere manu luec duo verba, nomine Viomadum. Sic il'e ab Aiinoino appellatur lib. ii, cap. 7.

in mcdio relinquit Rosweydus. Certe etsi a Gregorio Paulinus hie presbyler appellalus fuerit, ut habent aiiquot eodiees, nil indeconfici potest, cum haeo epistola a Paulino tunc presbylero scribi potuisset ; atque ita eius littilum legisset Gregorius, utipsi liinc erat pnefixus. Sed cujuscunque Paulioi fuerit, nilnl de ea exslat praeter verba quye hic a Gregorio laudaniur. 1 Exsuperius a S. Ilieronymo laudatur in epist. ad Rusticuin monachum, etaliis in locis. Eidem scrip-it luiiocenlius 1 pipa. Ejus festum recolitur die 28 sepleinbris. De Simplicio Zozimus papa episi. 7. In Colb. et Rad. dicilur Supplicius. De Amando vide lib. de GI. Conf. , cap. 45. Dynamius in Corb., Regm.

Rem

et

Rad.

scribitur

Damianus. Rec, Dinamium Engo-

lesitiK.

De

S. Vencrandi ecclesia agit Grpgorius lib.

de

Reg. et Rad. sinum.
i

,

Basinum. Regm. et

Rcc

,

Bis-

Hunc celebrem Paulinum contendil novaj ipsius operum
nus.

presbgler PauliNolae episcopum csse editionis auctor, ejus Viute cap. 49, contra Chilfletiutu qui id inliciaiur.

*

Editi cuin aliquot mss. habont

Gloria Conf., cap. 35, et seqq.; meinor.itur in libello de sanctis Claromont., cap. 10, ubi complura sanctoruui inarlyrum corpo.a in ea sepulta faisse dicuntur. llodie exsiat iu bortis monasterii Illidiani. Vide Savarouis notas. S. Vencrandi fesium coliiur die 18 Januarii.

9M
fnit
!

S.
pnst cnjus obiiitm

fce.la

GTIEGOMI EPISCOW TURONENSW

2:5
:

apad cives pio cpiscoptiiee
inter se
colli-

A

calus.

Quo

viso ait

Fn ipsum quem

elegit

Doininus;

paiu intentio

rertebalur. Catnque

ccce qu:»lcin volcs

liomimis poniiliccin desiinavit

divisae, alinm aliuniquc erigore vellcnl, inagna

hic ordinetur episeopue. Ilaec ea loqueoie, nninfi po-

kio eral

populis.

Kcsideiuibus lanien apiseopi" die
i

pulus ciincta inlentione pnsiposita, clamavit dignum
ac justuin csse. Qui
in cailicdra

doniinica, niulier i|u:cilam vclal

atque devola Dco
ail
:

,

posims, septimus in

audenter ad eos ingrediiur, qua;
cerdoles Domini. Scilote enim
,

Audile ine, saesl in his

codem

loco

pnnlilicalus
b
.

(jg tionorem, populo gau-

quod nnn

denle, susccpn

heneplacilum Deo, quos

lii

ad sacerdolium elcgere.

XIV. Apud" uihcm vcro Turonicam, defuneloEnstoclio episcopn, scptimo
d

Bcee enim Donainus bodie ipsc sibi providebit aniislitem. lliique nolile conturhare nequc colhdere popiibun, sed palicnlesestole parumper: Dominus euini
luiiic dirigil,

quiutus
tur.
iieri

post bealiiui
virlutcs

decimoneerdoiH sui snno, Martinum Perpetuus ordinaassiduas ad
qii:e

Qui ciim

scpulcrum ejus

qui

regat Fcclcsiam lianc.
,

Ilis

ilaque
,

ccrnerct, cellnlam

supcr euin fibricala fuc-

jnirantibus haec verba
eral ex
nil
:

subilo Kiislieus

nomine

qui

rat,

videns

parvulam,

indignam talibus miracnlis
ibi
e
:

ipsa urbis Arvernis dioecesi presbyler, adve-

judicavii.

Qua submota, magnam
fabricavit

basilicam, qu;e
quac liabetur a

i|>sc

enim jam

mulieri per visionem fucral indi-

u 3 que

bodie permanct,

B
* Sic
tentio.

mss. omnes,

at cdiii liabent bic ct infra con-

ncis tabulis erat operium. Fjti-dem sancii viri sepul-

Greaoriu aliisuueejiistiiodi au< toribus Tocemtnfenfto pro exprimenda coutenlione,
est laincn a

Cerium

crum auro argeotoque ac gemmis

preliosis a gancto

ul

plurimum adhiberi.
b

Lbgio fabricaluin el adornatom fuisse nairal sanctus Au loenus. Absidam vero, qtialis a healo Perpcluo
strucia fiicral, descnbit Herberuus, qui ex abbate Majoris Mouaslerii facius est arcbiepiscopus 'I uroncnsis ssecnlo nooo labenle, post rclalioncm sacri coiporis ex Burgnndia. Ejus auiem verba, qujp Anoiiyinus iu Gcslis comi:uui Andegavensium adoptavit, ex "2 mss. codicibus buc proferiu>us. « Absida siijuidem ubi (oipus heati Harlini conlinebatur, quam etiam delnlerant ah /Vntissindnro, fusilis cr>t ex auro et argeoto, quod diciiur clectrum, spissitudine door ii ni digitorum aiicloremquc o;eris bcattnn Pcrpetuiiin insculptor designarat snffragio liilerarum ct veisuum : ncc eral rima, foramen, feneMra, vcl
,

Ejus feslom

colilttr die

24 seplemb.; vulgo

dici-

tur Saint Hotiri.
« lloccapul et tres seqq., id esl, U, 15, 16 et 17, desunt in Dcll. et Gorb. In Colb. a. islud el sequetts alia manu, sed anliqua addita sunt.

d Infra lib. x, cap. 31, dicitur scxlns epis<\ Turon., quod intereos Jiistinianum el Armeniium Briccio suffectos ihi non recenseat. Apollinaris vero Sidonius lib. iv, epist. 18, eiimdem sextum a I?. Martino numeral, duns prjediclos admiitendo, quo sensti hic quintus dici potcst post S. Marlinum, ita ut Driccius primus sit, tuin Jiislinianus, Arrnenlius, et quartus Eustochius, cui Perpauus succcssit.

osliiim in ea. Ilauc

qmindo
iu

autem fecerat he;ilus Perpeiuus elevavii corpus ejus a lerra involuium piius

Defuncio apud CQiidatum beaio antisiile Turonenses, reclamantihus licet Pictavis, sacrum cjus eorpus Ligeri impositom in urbcm suam renlerc. Deposilum est primo jnxla liltus in loco qui cxinde
c

C

purpura rubea ei dlligenter consuinm , sicquc in banc ahsidam posiiit. Fecit etiam all;ire quadraliim etconcavum cx lapidibus tahulatis qu.c m»gtia (atuila
cooperuii, et

cum

abis caeinentavit.

Fecit et intus

Stntio corporis bcati Maiiini diclus fuit, ubi liodieque visitiiroraioriiiin illius nomini sacruin. Indealioirans-

latom

fuit, el crebrescentibus ad cjus sepnlcrnm miracnlis, Brictius ejus successor annopost illius Iracsitum undecimo ecclesi im , ut babet Gregouns, supra

aliam sbsidam ex auricalco, cuprn etstanuo fusilem, habens palmum in spissiludme cuin ostio fusili, qoo>l giimphiis ci virlevellis cl qnatuor clavibiis iinnahalur, ubi et hanc absidam eleclrinam posuii. Fecil deniqtie frcdain des iper auro nptimu et lapidibns preliosis ornalain, laiit'» sacerdote condignani. »
Soecnli undeciini iniiioecclcsiasancli Martini, qu ini Noriinaiini comhiisserani, non restanraia ii!>>d>>, scl nova pcnitus a linidanienlis aedilicata fuit ah tlervet) thesaurario, eo lere modo, quo hodie visimr. Ilujus
hasil c;e
bit

ipsum sanctum corpus

exsiruxit,

quam

poslea

evertit Perpcluus, ut magnilieentiorem exaedilicaret. ln hanc basilieam sacri corporis uanslatiopcm describit Gregorius libro de Miraculis saneti Marlini, cap. 6. De eadcm basilica agil Apollinaris Sidonius, tunc temporis Arvernorum anlistes, quam invitantc Perpeluo versibtis exornavit. ijtii in ejus epislola 18, libro iv, ad Luconlium haheniur. Alios versus a Marlino GaHicicnsium sive Suevorum apostolo cditos laudat nosler Grcgoalios item, a Paulino rius libro v Misiorix, cap. 78 Peirocordiensi compo.siios, qui in varis basilicae locis descripti eranl, cdidil V. Cl. Jacobus Sirmondu*. Quam veio exinde Cflebris foerit sancii Martini tumulus, ex variis passim Gregorii locis patet, quc.s singill.itim rcferre non vacat. Certe regesnoslri Martinum ut specialem regni spi patrouum sempcr venerati sunt, cjusquc basilicam variis donariis et iiiinniniiaiibus cunnilaruiii. Eam a Wllicbario incensain Cl.lolai ius resiiiui et sianno cooperin curavit. N ai
; I

dedicalionem solemnitcr facum liiisse scnGlabcr Kodqlplius. Tin>c suo loco resiiiuiinn est beali ai.ti-tiiis corpus, qnod ibi, i:t saeculo seqneoii
Scribil Sigibertus Gemblaceustis, sub ciburio auro, ar-

[)

uenlo gemmisque veslito decenter lollocatum, miracul s coru.-cabal. Cibonuin illud a Calviniaius s:iculo sused qua periori desliuclum at pie dilap daium fuil lonna olim exsliierit, videre licct ex viuo sacelli cnjiisd.uii in ala sepleiiiriona i majoris basilic;e siti.uhi Lu -lovicus XI rrancoruin rex coram sancli Martini sepu cro suhciborio existenle, genullexus orans, duohus iii locis depicms est, \isuniurei ibi ali;e sancto:

r:in c.ips;c, quac anle il!am c^adem circa beaj aniitiiiniibiin asservabantur. C.cleruin ctsi beati viri u sepiicruin lot vicibus luis-el e loco suo mo

stns

n

,

ria ejus

paucis decomlnisiione Crustulis marmoreit inlus vbdurta erat. Nam inlcrdnm Prolmvisu mnmore ]>arles rubicnndus, nunc Patia candidns, nune auoque 1'rasino viridis, variiwi ,t s< t:s pulchrum scliema prceferebal ; el furis aureolis sapplnrinisalque musicis fulgebal lapillis, sed et tectum stanqiiibus oliin
niteb;it
»ij

oruamenta

scribii saoclus

Odo

iu

sermone

ile

s

:

noiidum taii.en post -primam a bealo 1'erpeiiio f.ctam IransUtionem apertum fuerat. Id paiet cx veteri in-» Birnineutn, qnod ex ms. coiicc saocti Marlmi a uob>s descriptinn fuic pro-erre visum cst.
i Praesenle Carolu Pnlchro cum uxore sua mnbisque cpiscopis ei principihus, peruiissu Joannis XXII, amio 1325, die 1 Decemhns, tran-lalum e>t capul

,,

2)3
civitate
ioiiguin

IIISTORIA
passus quingentos quinquaginta.

FRANCORUM. LIBER SECUNDUS.
Habet
in

2U
basilica bcati

A

XV. Eo lempore

ct

Syinpborianj

pedes centum

sexaginta",

in

latum sexa-

Aiigustorlunensis martyris ab

Eufionio

presbylero

ghita : babet in altum usque ad cameram pedes quadraginla quinqtie; fenestras in aliario b triginta duas,
in

oedificata est. Et ipse Eufronius, Imjus dcinccps urbis

episcopalum sorlitus

est

c

.

Hic enim

capso

viginli,

colnmnasquadraginta unam.

In toto

super sanclum sepulcrum beati
graiuii devotione transinisit.

marmor quod Martini habetur, cum

sedificio fenestras

quinquaginta duas, columnas
tria

cenin

tum

viginli; oslia octo,

in

allario,

quinque

XVI. Sanclus

d

vero Namatius, post obitiim Ruslici
illis

capso. Soleinnilas enim
pollet
iis
:

ipsius basilica? triplici virtute

episcopi, apud Arveinos in diebus
episco|)us.

octavus erat
e
,

id est
,

dedicatione templi, translatione corpo-

Hic ecclesiam quae nunc constat

et se-

sancti

vel

ordinaiione

ejus

episcopatus. Ilanc
:

nior infra
~cavit,

muros

civitalis habciur,
in

suo studio fabri-

eiiim

quarto nonas Julias observabis

depositiontm

babentem

longuna pedes centuiu quinqua,

vero ejus tertio idusNovcmbris esse cogmscas.
si

Quod

gir.ta, in

lalum pedcs sexaginta

in altiuu

iufra ca:

lideliler relebraveris,

el in

pra>enli sapcnlo, et in

psum usque cameram, pedes quinquagiula
absidem rotundam habens, ab utroqne
las eleganti

in

ante

futuro,

patrocinia beati

antislitis

promereheris. El

laiere aseelaedificiuin

(iuoniam camera cellulre
fuerat fabricata
ojns
,

illius prioiis eleganli

opere

conslruclas opere,

totumque

indignum duxit sacerdos, ul opera
:

H

in

modum

crucis babeiur expositum. Ilabet fene^tras

drperirent

sed in bonore beatorum aposlolo-

quadraginla duas, columnas sepluagima, ostia octo.

rum Petriet Pauli aliam construxit basilicam, in qna cameram illam aflixit. Mullas et alias basilicas aedilicavit, quse

Terror namque ibidem Dei,
spicitur
;

et claritas

magna

coji-

et vere

plerumque

inibi

odor quasi aroma-

usquegQhodieinChristinommeconstant.

tum su ivissimus advenire

a religiosis sentitur.

Pa-

S. Martini a Roberto episcopo Carnolensi, aperlo san-

Marlini sepulcro. « In quo quidem sepulcro invenerunl capsam unnm argenleam, el in eadem cistellam salliceam mirahilicli

ter albam et recenlem, in qua corpus ejusdem beatissimi confessoris honorifice reposuerat beatus Per-

petuiis, qui anno sexagesimo quarlo post transitnm gloriosNsimi Martini i-edis Turonicse calliedralem soriMus fuerat dignilalem. Aperiens autem cum devolione el iremore ille venerabilis episcopus Carnoirnsis cistellam in qua corpus beatissiinum lalitahat, caput cum reliquo corpore ad instar infjnluli involutnm et ligatum, cedulam alligatam invenit, in qua scriplum erat hic est corpds beati Martim episcopi Turonensis. Quo viso, congaudentes in Doiuino de tani pretioso tbesauro hic reperto, idem episcopus Carnoiensis inccepil solvere sanctnm corpus, quod ex quadam zona eandidaa bealo Perpetuo tempore Irauslalionis ejusdem corporis fuerat sie ligatum, ejusque proprio sigillo sigillatum. Quod cum solutum fuisset et deleclum, idem episcopus insinuavit regi quodcaput beatissimi confessoris acciperet, el iu vase aureo deponeret, quod eral illico prneparalum. Sed rex nolens nec pnesumens capul sanctissiinum atliogere, dixit episeopo quod ipsemel iilud acciperet
:

quenti facla fuisse indicai idem regislriun. Anno autem 1564, die 5 Julii, eredem reliquia: in capsu posltcs repositw sunt supcr altare existens retro majus altare , ubi solebal esse cipsa sancti Marlini. Quae anno lb56, die undecima Septembris solemniter sunt visitatae a tolo capilulo. Visitur hodieque istud altare mullis gradibus elevatum, sub quo positus e-t lapis sepulcri beali Martini, ubi in majoribtis festivitatibns sacerdos celebrans missam inchoat, atque ad iila verha

post confessionem

,

Oramus

te,

Domine

,

per merilz

£

sanclorum luorum, quorum hic rcliquiai habenlur, illum lapidem osculaiur, lum ad allare majus accedit, Missam solito more celebralurus. Columme sepulrro vicinac ex mandato capituli aflixa est tihella cuin hac Nomina corporum sanclorum luijus eccleepigraphe
:

sirc,

: S. Martinus, S. Briccius, S. Spanns, S. Perpetuus, S. Gregorius Turmensh, S. Euslockius, S. Eufronius. Hic in tnedio illorum erat corpus et sepulcrum beatissimi Mariini, quorum

quas hic sepulta erant

venerabiles reliquia in capsis existebant. Atque hic e-^t bodiernus ecclcsiie sancli Mariini status. De ejus vero praerogativis ac jurisdictione quam in alias complu-

res ecclesias etiam
insliiuti.

nunc habet, disserere

niei

non est

el transferret.

»

Martinianae status usque ad oniuim I5G2, quo Calviniani hneretici Turonum urhe politi, onines urbis ae provinciae erclesias penilus spoliaverunl, comhiislis immani sacrilegio sanclormn leliquiis. Visitur hodieque locus ad auslralein ecclesiae janoam, in quo sancti Martini corpus creniaioin D est. Anno sequenti, turhis utciinqiie sedatis, paucula quae haereiicoruni furori subducla fueranl, ordinante venerabili capilulo, recognila, iu theca recondita sunt. Capituli ea de re decretum ex ejus registris descripsimus, qnod sic hahet : « Anno 1503, die 1 Juiii, domini mei ordinarunl qnod unum ex magnis ossibus brachii beiUssiou Mariini, et aliud ex capite ejusdem, nec non pamnis sericeus, in quo corpus ejusdem bealissimi Marlini reuositum fueral, et alia reliquiaria ex apitibus beatorum Uriccii etGregorii, quae reinanserunt, et combusta non fuerunt per luereticos anuo novissimo, reponantur in parva capsa liguea propterea facta, quai cooperielur ex aliquo pulchro panno sericeo; et super quolibet reliquiano hujusmodi ponatur inscripiio ciijusnam sit, et signetur per me nolarium ad pcrpeluam rci menioric.m. i Quac omnia die 3 Julii seIlic fuit ecclesi.ie
(

Quae vero hic protulimus, ut plurimuin debemus V. Cl. G.itiano Galiczonio, doclori Sorbonico, ejusdem ecclesiae canonico et canlori, qui cuni apud Turones essemus omnia minutatim nohis ostendit.
,

Reg., Colb. et Chesn. habent, longum pedes centum quinquaginta quinque.
a

b llic altarii iiomiiie presbylerium per capsura vero nnvein inlelligi verisimile est. Consule Liturgiam Gallicanam nostri Mabillonii lib. i cap. 8, num. 1 el seqq. De hac ecdesia iterum agit Gregorius lih. de Mirac. S. Martini, eic. Vide ei epistolam 18, lih. cui inierseruntur versus, IV, Apollinaris Sidonii quos eidem ei clesias adomandai ipse composuit.
,
,

i

;

terfuit ordinationi

yEduensi Ecclesiae prsefuit labente saeculo v. InJoannis Cabillonensis episcopi uli teslattir Apollinaris Siuonius lib. iv, epist. 25, et ad eiuu scripsit idem aucior epist. 8 libri vn, et 2 libri ix. Exstat ejus et Lupi Trieassini episcopi egregia epistola de disciplina ecclesiasiica, apud Sirmoiui. alieram ejusdem ad Agrippinum cotoni. I Concil.
c
, ;

mitcm lamlat
d

hluiiis in

Chromco,
in

lloc capul et

sequens desuni

codd. Hegio ct

Colb. e ihec esl ecclesia cathedralis, de qua Savaro miilla obseivat in notis ad cap. i libri de ccclesiis Clarc-

str>

s. r.KEi;onii
altai

episcopi turonensis

«16

rietes ad

ium, opcre sarsurio

*,

ex inullo rnar-

A

Adouacrio Andegavis, Cbililcricus rex scqucnti dic
advenil, rntereinploqno Paulo coinilc, civiialcm obtinuil.

inoriim gcn rc exornalos habet. E\acto crgo in dno-

decimo amio
civilaicin

bcalus

pontifex

:cdilicio, ui
ei

Dononiam
reliqnias

Magno
llis

ea die incendio

domus

ccclcsiae concre-

lialiie

saceidotes dirigit,

inata est>.

sanctorum Viialis
noinine Christi
esse cognoviimis

et Agricolae exliibcanl,

quni pro

XIX.

Maquc

geslis

,

inler
OSl
:

Saxones aique Rosed Saxones tcrga

Dci nostri, nianilesiissime crucilixos
h.

manos

bclluin

gestuin

71

verlentes, mullos
c

dc suis, Komanis insequeiitibus,

gladio reliqiierunl; iusukc eoriun

cum mullo populo
Adouacrius cuin

70
legcns

XVII. Cujus conJtlS basilicam sancli Slepliani

suburbano nuirorum xdiuYavil.
lorum adornarc
hisiorias
velle»,

Qnam cum

interemplo, a Fraucis caplx alque subveisae sunti.

fucis co-

Eo anno mensc nono
Italiae

terra tremuit.

tenebat librmn in sinu suo
*, pictoribus

aclionum amiquotum

Childcrico fcedus iniit, Alamannosque, qui parlcni

pervascrant, subjugarunt.

indicans qua: in parietibus fingcre deberent. Factum
cst

auicm quadam

die, ul sedente

illa

in basilica,

ac
et

legente, advenirct

quidam panper ad orationcm

XX. Eorichus k aulem Gotthorum rex, Victorium duccm superseptcm civitates praposuit, anno quarlo
decimo regni
sui.

aspiciens
putavit

eam in vesie nigra, senio jam provcciam, g esse unam de cgentibus, protulilque quadram
llla

Qui prot nus Arvernis adveniens,
l

civitaiem addere voluit: unde et crypine

illae

usque

bodie perstant ad basilicam sancti Juliani, cl co-

panis, et posuil in sinu ejus, et absccssit.

vcro

lumnas, quae sunt

in

33de

non dedignans lnunus pauperis, qui personam ejus non intellexil, accepit et gralias egil, rcposuitque
lianc suis e;>nlis anteponens, et benedictionem ex ea

positae, exbiberi

jussit.

Kasilicani sancli Laurentii et sancli

niacensis vici jussit aedilicari.

m Gennani LicaFuit auleni Arvemis
n

annis

novem. Super Encberium
:

singulis diebus

sumens, donec expcnsa

vcro senatorem

est.

calumnias devolvit

quem

in carcere

positum nocle

XVIII. Igitur Childericus Aurclian-s pugnasegit;

exlrabi jussit, ligatumque juxla parietem antiquuin,

Adouacrius

«

vero

cum Saxonibus Andegavos

venit.

ipsum parieiem super eum

elidi jussit.

Ipse vero

dum

Magna luiic lues populum devauavit. Moriuus est aulem jEgidius ei reliquit lilium, Syagrium nomine.
,

amore mulierum luxuriosns, el ab Arvernis vereremr interfici, Romain aufugit: ibique
esset in

nimium

Quo

defunclo, Adouacrins de Audegavo et
f

aliis lucis

similem lentans exorcere

luxuriam

,

lapidibus est

obsidcs accepit. Dritanni dc Biturica
pnlsi sunt, mullis

a Golihis exis:

obrutus. Posi cujus excessum regnavit Eorichus an-

apud Dolensem vicume percinp

nos quatuor

:

obiit

autem anno vigesimo septimo
magnus.

re»

Paulus vcro comcs
ibis

cum Romanis
el

h ac Franci-,

Golvero

gni sui. Fuit etiam et tunc lerrsernolus

bella

inlulit

praedas

egil.

Venienle

G
ris

XXI. Defuncto

autem apud Arvernos Namatic

moniensibus. Unde seniorin Mor. s. et Regm.dicimr, pro qua voce edili babenl veterrima. Vide Liturgiam Gallicanam Mabillonii lih. i, cap. 8. d Opus sarswium idem esse obscrval Allaserra ac opus leclorium, quod varium cst et niulliplcx, sic dictum a vcrbo saicire. Parieles autem lemplorum et publicorum acdificiorum marinore legebantur seu
incrustabantur, qualiter
S.

bic describitur

tcmplum

a

Namalio constructum.
b

ul

Et quidem n-l.quias horum marlyrum obtinuit. nanat i;>se Grcgor. Ub. de Glori Marl., cap. 44.
i
i

Eorumdem
brosius in
c

marlyruin passione m describii S. Amlib. de Exlioitationc virgiuil., cap. 1 cl2.

liodie ecclesia esl parocliialis, tuutat u

nomineab

nnnis circiter 200, Sencti Eutropii Suburbicarii dicia. In ea sepulttis fuit sanclus Namalius cum aliis sanctis, ut iudicat iibellus dc sanctis Claromout., cap. 13 \" "V. 4 Sic Regtn. Edili vero, liistorias aclinnis antiquas; Mor. s., aniiqnw. 1'icluras in eccl.siis mcmorat passiiu Grcgorius, ul lib. vn , cap. 56, lib. x, cap.
ult.,

1-.

v

etc
Sic Dell., Corb., Reg.
et

plurimum , etiam exleprincipibus subdiii, Romanis utcrenlur, qtmdquc calholicam fidem colerent; alii vero dicebantur flflrbari, quod. vocabulum bonorificiim esse ducclnnt. Videsis plura de bac re apud Valesium lib. vi rcrum Francic, pag. 289. 1 ilic iu cod. Itell., delritis aliquot lineis, qtiae sub pagina: finem habebanlur, sequeus pagina ejusdem folii incipil ab bis verbis, reqiinem. Tanlum ut quod tibi , etc, qu;« suul de cap. 32. i Insulae istae ad Ligerim posilx erant, ul censct Coinlius, quas arcibus munieianl Saxones, ui si rcs ipsis minus felicitcr conlingcrcnt, libcram haberent per Oceanum alieundi facultatem. Idem Cniiilius legendum censel Alanos, pro Alamannos, qui iioii Iialiae, sed Galliaa partem invaserant. Cm conjectttrs favent quacobservavimiis supra adcaput 7 bujus libri. k ».~ .... , Theodericus, et infra , Teddrirus, Corb. Regm. , - .w~ ....... , ~, ' -1 — D et Bcc., Eoricus, scu Euricus. Inlra cap. 25 appcllalur Evurix. Viclorii moiiem referl Gregorius lit>. i de Glona Mart., cap. 15, el in Vita S. Abraliac. De eodem Apollinaris Sidonius lib. vn, epist. 17. Deest
nis paruissent, lcgibusque ul
, "

Regm., cum

altquot

hoc caput
1

iu Bell.

editis. Alii,

Odouacrius

,

et Colb., Odoacrius.

Bec,

Ires inss., scripta:.

Porro m>n bic designatur

Adouacius. f Corb. et Bec, Bilurigas. * Ltiain nunc exstat monasterio Ordinis nos!ri infei^niliis, ijuoil sjccularibiis canonicis hnjus sacculi initio ccssil. Vu'go dicilur Bourg de Dcols, a CislrjRidnlpbi Andria lluvio iiitc jicenle divisus. h Hoimmos bic appellat Gallos illos, qui nondum extens rcg.bus subjecti eraut. El quiilem non snlmii in Gailia, scd et i.i Italia, llispania, Alrica, etc., eiiam post subactas otnniiui a baibaris tias provincias, alii diceimpiili in duas vcluli paries dividcbantur huiiur llomani vctere» scilicet incolu;, quod Roma: ,

basilica
qilSB in

Brivatcnsis. ul Frcdegarius cxisliniavit, sed

sila esl, ut
l

bonoiem 8. Ju!i;uii in ipsa Arveriiorum urlie ob-cvat Savaro in noiis ad cap. 5>, lili.
5i>4,

de ecclcs. Claromont. Adi Cointimn ad annum
4.

nmn.
.S.

"»C<'d. Casin., Sancti Martini Lecaniacensis.

Regm.,

Gennani Lic niaccnsi

vico. Olis rvat Marollius liunc

locuui h idie vul^o appellan, Saint-Germain de

Lanu
m,

bron
" Is

cssc

pul.r.iir

ad

qucm Sidonius

scribil iib.

epist. 8.

lloc caput dccsi iu Corb., Bcll., Rcg. ct Colb.

217

IIISTORJA

FRANCORUM. LIBER SECUNDUS.

218

episcopo, Eparchius successit, vir sanciissimus atque
religiosus. Et quia eo

A

nasterii, cujus supra

meminimus, invilatusaccederet;
libello,
,

tempore ecclesia parvam
ipsi

infra

ablaioque sibi nequiier

per
ita

quem

sacrosancla

nuiros urhis possessionem habebat,
ipso,

sacerdoii in

soleinuia agere consueverat

paratus a tempore

72

<l

ll0( '

modo Salulatorium

a dicitur,

mansio

cunctum

festivitatis

opus explicuit, ut ab omnibus
sed angelum.
Missis

Deo tempore noclurno reddendas ad aliarium ecclesiae consurgebat. Factum est antiMii, ul nocie quadam ingrediens, plenam ecclesiam (hiinonibiis reperiret ipsumque principem in
erat, atque ad gralias
,

miraretur,

nec putaretur ab astantibus ibidem ho-

minem loculum fuisse, tione libri quem de
,

Quod

in praefa-

ab eo compositis con-

junximus

,

plenius declaravimus.

Cum autem

esset

niodum
non

oraatae mulieris, in throni iliius caihedram
ait

magnilice sanctitalis, atque, ut diximus, ex senatoribus
primis,

residenlem. Cui

ponlifex

:

meretrix exsecranda,
infi-

plerumque, nescienle conjuge, vasa

sufficit tibi loca

cuncla variis pollutionibus
a

argenlea auferebat a

domo

,

et pauperibus erogabat.
in

cere,

adhuc

et

cathedram

Domino consecratam
Cui
ait
libi

foe-

Quod

illa

cum

cognoscerel, scandalizabatur

eum

:

tida sessionis tuae

accessione coinquinas? Abscede a
te

sed tamen dato egenis pretio,
tuebai.

species domui

resti-

domo

Dei,

ne a

amplius polluatur.

:

Et
pa-

quia mihi meretricis

nomen imponis, mullas

XXIII.

Cumque

f

ad

officiura

dominicum

fuisset

raboinsidias ob desideria mulierum. Et haec dicens,
sicut

B

mancipaius, et sanctam agereLin saeculo viiam, surrexere contra
polestate
a

fumus evanuit. Verumtamen sacerdos tenlatus

eum duo
,

presbyteri, el ablata
ei

ei

omni

est per

conimolionem corporis ad concupiscentiam b
niliil

:

rebus Ecclesiae, arclum

viclum et
contuine-

sed signo crucis sanclae munilus,

ei

inimicus

tenuem relinquentes
Iiam redegere. Sed

ad

summam eum

nocere poluii. Ferunt etiam ipsumin arce Canlobennici

non longi temporis spatio inul-

monlis monasterium
et
:

«

collocasse,

ubi

nunc ora-

tam

ejus injuriam divina voluil sustinere clemenlia.

loiiuiii est,

ibi

se diebus

Quadragesimae sanctae

Nam

unus ex his

neqiiissiuiis et indignis dici prcs-

recludebat

die

autem Ccenx* dominicoe, cum uiagno

byleris,

cum

ante

noclem minatus

fuisset

eum de

psallenlio, comitanlibus clericis civibusque, ad eccle-

ecclesia velle ex traiiere b,
fuisse

signum ad matulinas audiens

siam suam reveriebatur. Quo migranle, Sidonius ex
pra'fectosubstituitur, vir

commotum,

fervens felle contra sanctum Dei,

secmidum

saeculi

dignilatem
:

surrexii, hoc iniquo conle explere cogiians,

quod

die

nobilissimus, et de
ita ut filiam sibi

piimis Galliarum senaloribus
is in

praecedenie tractaveral.

Ingressus autem in
niiitur
,

seces-

Aviii imperaloi

malrimonio so-

sum suum, dum ventrem purgare
exhalavit.

spirituiu

ciaret.

Hujus tempore,

cum adbuc apud urbem Ard

Exspeclabat enim puer aforis

cum

cereo
lux,

vernam Victorius, cujus supra memininius, moraretur, fuii in

dominum egressurum.

74

Jamque advenerat
liiillit

monasterio beati Cyrici
:

urbis ipsius ab;U, l"e

C

e satellesejus, id esl alius presbyter,
t

nuniium,

bas,

Abraham nomine
illius prioris

qui fide
,

73

operibus

dicens

:

Veni, ne tardaveris, ut quae nobis die hesterpariler

Abrah;e

refulgebat

sicut in libro Vilae

na convenerant, ponsa dare

expleamus.
,

Sed cum respuar velo

ejus scripsimus.

differret

exanimis

elevato

XXII. Sanclus
ut

6

vero Sidonius tant;efacundiyeerat,
luciilenlissime qu;e vo-

ostii, rcperit

dominum super

sellulam secessus de-

plerumque ex improviso
nulla obsislente
die, ut ad

funclum. Unde indubilatum est non minoris ciiminia

luisset,

mora componeret.

Contigit

hunc reum

esse,

quam Arium

illum, cui siiniliter in

autem quadam
a

festiviiatem basilicae

mo-

secessu fuere interna deposita per partes inferiorcs
melitis excalcealis nostro
tas in caput
d Sic

Salutalorium, quod alias srcretarium hodie taev Gregorii M. epist. 54 libri iv ad Marinianum episc. Ravennat., et ex concilio Matisc i, can. 2, sic liicium est, quod ibi episcopi ante Missarum celebralionem sedere solerent ad excipiendas fidelium salutationes, qui eorum orationibus se, vel aliqua negoiia commend.ne volebanl. Id presbyteris reliquisse videtur sancius Mariinus apud Sever. Sulpic, dial. 2, ubi ipse dicilur orationi incubuisse, eo lempore quo presbyieri in alio secretario sedcmes ejus permissu salutationibus, aut audiendis negoliis occupabantur. b Mnr. s., a coHcupiscentia. c Dc boc iiionaslerio vide supra lib. i, cap. 39. Canlobennense monasleriuin illud ipsuin e^se censet Savaro, quod non procul ab urbe sanclimonialibiis paravisse diciinr sanclus Genesins Arvernensis episcopus in ipsius Vita. Alii ab eo eliam non distingnunt Candidinense nioiiaslcrium, quoil Felix ejusdem urbis amistes, Praejecto t;inc abhati poslea ipsnis successori ei m»rtyri, gubernaiuluii) tradidit, ut fn secumla ipsius Pra'jecli Vita legitur. Hunc locuin postea deslniiium reparavit srocnlo mutecimo quidam Aldefredus, quem Robertus de Alvemia cpiscous ullinio sequentis saculi anno Piperacensi cccnohio subjecil sed landem posl varias forluuas Cai,

xvo donatus
caeteri ed. et

est.

Vide noCyriaci.

crislia appellalur, uti patet

39

libri

i.
;

Regm. cum Bad.

Bec,

At nostra lectio sincera est. Hic est enim Cyricus puer, qui cum Julilla matre marlyr occubuit. Vide Savaronem in noiis ad libellum ile ecclesiis Caromont. num. 14, qui est de ecclesia sancii Cyrici. Da qua et Gregorius agit in Viia S. Abrahae, lib. de Vitis
j)

Patrmn" cap.
e

5.

,

Deest hoc caput in Corb., Bell., Colb. et Regio. Porro Sidonius ilie illustrior est, quam ut bic de eo plura observemus. Exstanl ejus opera a Savarone. primum, luni a J. Sirmondo edita. Caius Sollius Apollinaris Sidonins appjllabalur, ujus vilamcollegil Savaro, eamqiie ipsius operibus piMlixil. Paimp., epistolaio 16 filiir. Aviii liiauillse uxori sue libri v scripsil ipse Sidimius, quam posl suscepiinn sacerdoliiim uti sororem babuil, ul probat Siriixnidus in notis ad eanidem episl. ubi et plura bahel de ni.ijoriim clericornm c*libaiu. V. supra lib. i, cap. 59, et Hieronymi epist. ad Pammachium.
<

,

,

f

Hoc caput deest
Regm.,

in

Corb., Bcll.

,

Colb. et

Re-.

gio.
s

velle extralii,

Chesn.

ct Freh.,

mesWH

I

:

licre.

2)0
egesla *
:

S.

GRECORII EPISCOPI TURONI.NSIS
,

MQ
,

quia ncc islud sinc ha-rcsi polesl accipi

A

prior

damnalus

fueral

luisse

parlicipem.

Veriim

m

in

Ecclesia

non obediatur saccrdoti Dei, cui ad
suni, ei
ille

ubi jndcx, quein

ad

le transmitieret,

sollicile coepit
,

pasrendum oves commissac
poleilaii, cui

se

ingeral
ali-

iuquircrc, ego

me

inier reliquos occulere coepi

et

a

neque

a

Deo, neque ab hominibus

lergo

sleti

,

iraetans apiul

ineinetipsuni,

ne forie

quid est
adliuc

eommissum. Rehinc heaius sarerdos, uno manente niliilominus inimico, suac rcstiluilnr
Faetum
esl

cgo, qui notus

snm

liomini, millar.

Duni ha:c me-

cuin lacilus volverem, amoiis omnibus remansi solili
in publieo
:

potestati.

auiem posthaec, ut acccdente
:

vocatusque

a judice,

propius accedo. Cu-

febre aegrolare ccepisscl

qui

rogat suos, ut

cum

in

jus virtulem

alque splendorein conluens, coepi bcprne

ecclcsiam ferrent. Cuinquc
veniebdt ad

llluc

illalus fuisset,

con-

bes ellectus tilubare
pner, impiit
:

metu. Etillc

:

Ne limcas,
:

eum

multiiudo virorum ac mulicrum,
infaiilium plangentiiim aiqne divel cui nos

scd vadc, dic presbylero

illi

Veni ad
de-

siinulque etiam et

rcspondendain causam, quia Sidonius
precatus esl.

le acccrsiri

ccnlium

:

Cur nos deseris, pastor bone,
nnnquid

Tu vcro ne morain
dicens
:

faoias ad eiindnm,
ille

quasi orpbanos derelinquis? Nunquid eril nobis post

quia sub grandi leslilicatione milii praeccpil rcx
libi

transitum tuum

vit.i?

erit

poslmodum

qui i.os

h:ec

loqui,

Si

lacueris,
,

morte pessiina

Bapienlix sale Sic COndiatf aul ad dominici nominia
tiinorem
talis

morieris. Ilaec

eo

loquente

exterrilus presbyter,
:

prudenti;e ralione rcdarguat

?

flocc ci

B

elapsode nianu calice, reddidit spirilum
sessurus infernum

ac dc re-

his similia populis

rum magno
o
ipse

fletu

dicenlibus, tan-

cubiiu ablalus moriuus scpulturx' mandalus est, pos-

dem
dit
:

sacerdos, Spirilu in se sancto influente, responNoliie

76

c,im salellite suo. Talc judiin

timere
vivit, et

,

populi,

ccce frater meus

cium super conlumaces clericos Dominus
praetulit

bunc

Aprunculus

eril sacerdos vester.

Qui
in

inundum,

ut tinus

Arii sorlirelur
,

mortem

non

inielligentes,

putabant

eum
ille

loqui aliquid

alius,

tanquam Simon Magus

apo«toli sancti ora-

exsl:tsi.

tione ab excclsa arce superbiae pracceps alliderelur.
b
,

Ouo migrante
Ecclesiae

presbyter

neqtiam

,

aller ex

Qui non ambiguntur pariter possidere lartartnn, qui
simtil

duobus qui remanseral, proiinus
,

omnem
:

facullatem
,

egerunt nequiter conira sanclum cpiscopum
jani lcrror

tanquam

si

jam episcopus
,

esset

iuhians
respexil

sunm. Inlerea cum
in

cupiditaie,
in

pracoceiipat

dicens

Tandem

his

partibus,

el

Francorum resonaret omnes eos amore desiderabili
Aprunculus, Lingonicae

me

Deus, cognosccns

me
'

jtisliorem esse Sidonio,

cuperent
civilatis

regnare, santtus

largitusque

75

est

min

i

,ar, c

polestatem.
clur
,

Cumque
viri,

episcopus *, apud Burgundiones coepil ha-

per loiam urbem supcrbus
clomir.ico, qui

feri

advenienle die

beri suspectus.
ceret,

Cumque odium dc

die in

diem cres-

immincbat post transitum sancli

jussum est ut clam gladio

ferirelnr.

Quo ad

praeparalo epulo, jussit cunctos cives in
si;e € inviiari
:

domo
poculo,

eccle-

C

euin perlalo nuntio,

nocle a castro Divionensi per

despectisque scnioiibus, primus reoblato pincerna
si

murum

demissus, Arvernis advenit, ibique juxta vcrore sancli Sidonii, un-

cumbit
Doniinc

in

toro. Cui

ait
:

buin Domini, quod posuil in

nii, vidi

somnium, quod

permiitis edicam

decimus datus est episcopus.

Vidcham bac nocte doiuinica,
magna,
el in

et

ecce cral

domus
cui

domo
,

erat thronus posilus, iu

quo quasi
:

XXIV. Sed f lempore Sidonii episcopi magna Burgundiam fames oppressit. Cumque populi pcr
diversas regiones dispergcrenlur, nec esset ullus qui

judex residebat

cunctis polestale pr;cslantior

assislcbant mulli sacerdolum in albis veslibus, sed
ct promiscuae

pauperibus alimoniam largirelur, Ecdicius quidani
ex senaloribus, bujus

popnlorum
h:ec

lurbac valde innumerabiles.

propinquus

e,

magnam

tunc
inva-

Veruin

cum

trejiidus

contemplarcr, conspicio
asiare

rem
slris

in

Dco conlisus

fccisse

perbibelur.

Nam

cininus inlcr eos beatum

Sidonium,

el

cum

lcscente famc, misil pueros suos

cum
illi

equis et plau-

presbytero

illo libi

carissimo, qui anle bos paucos
allenle litigantem.
carceris angustiis
insurille

per vicinas sibi civilates
sibi

,

ut cos qni bac inopia

annos de boc mundo migravit,

vexabantur

adducerent.

At

euntes, cuncios

Quo
gcre

deviclo, jubel rex ul in

imis

pauperes quoiquot invenire potuemnt, adduxere ad

relrudaiur;
J
,

ablaloque

isto,

conira tc ileruin
|

domuin

,J

ejus. Ibique eos pcr

omne tempus

sierili-

dicens te in eo

scelere,

ropier quod

D

t:iiis

pascens, ab interitu famis exemit.

Fuereque,

Regm.
c rtloti.

,

inferioris eqeslus
,

,

cl infia

Dec.

partis inferioru

eijrslum...

ubaudiatur saobaudialur

saeerdos. b Obiit anno ; »8i, ut scribit Savaro, et qtndem die 12 kal. Septembris , ejus tamen festum 10 kal.

ojusdem mensis
Scptillus est
i

Marlyrologio Romano recolilur. Salurnini, ul dicilur in lib. de ccclcs. Ciaromont. , rap. ±"1. Hacecclesi:i mulato nomine sancii Amandini dicia rst. Poslinodum translalum est B.Sidonii corpus in ecclesiam
in in ecclesia sanrli
s.ip.cli

infra cap. 36 , et lib. iii , cap. 2 , ad exsiant aliquot Ruricii Lemovicensis episc. epistol;e. Eidem , adliuc Lingonom episcopo, scripsil Sidonius epislolam 10 libri ix. Sepuilus est in e.cclesiaS. Stepbaniexlib.i. Ecclesiar. Claromont., cap. 15, ubi sanctus dbiiur. Celebralur in Marlyrol. Gallic.

e

De eodcm

quem

Saussaii die 14 Maii.
'

solulcincipil,
«

Hoc raput deest in Rell. In tribus vcro Tempore Sidonii, etc.

aliis

ab-

G<'iiesii.

c

Domuin erclesix passim memorat Gregorius,
,

quo

iiomiii " sciles episcopales, majori ecclesi;e urbis scu catbedraH adbacrcntcs dcsignari vidctur esse
txtr:'

Ecdicius, seu, ut alii scribunl , llecdicius, filius Aviti imperatoris . et fraier Papianillae uxoris Sidonii, adquem exslanl ejusdem Sidonii carmen 20, episiola 1 lih. n , et 3 libri m. Facius est Palricius
fnil

J

dnbium. Kdiii babcnt,

suggerit.

a Julio Ne|ioie Augnsio ex episl. 16 lil». h Edili plcrique cum Bec, ad domos.

v.

?*1
ul uuilti

IllSTORlA

FRANCORUM. LIBER SECCNDCS.
pro-

222
est.

aiunt. amplius quain quatuor millia

A

«n»s ex senatoribus

,

subrogalus

Sed

a Goitbis

miscui sexus. Adveniente autem ubertale, ordinata iterum evectione, unumquemque in locum smim
restiiuil. Posl
lis

suspectus babitus, episeopatus sui anno septimo in
Ilispanias est quasi captivus abductus; sed

protinus

quorum discessum
:

,

vox ad cuin e co>
fe-

vilam

finivit. In
posi,

cujus loco

Verus

f

succedens, sep-

lapsa

pervenit, dicens
libi et
:

Ecdici, Ecdici, quia

limus

beaium Marlinum
6

78 ordinatur episcopus.
mortuo Cbilde-ico,
ejua
,

cisti

rem hanc,

semini tuo panis non deerit

XXVII. His

ita

geslis
,

,

re-

in

sempiternum

eo quod obedieris verbis meis et

gnavit Chlodovechus

(ilius
,

famem meam
Ecdicium
:

refectione

pauperum
fnisse

satiaveris.

Quem
comSed
et

aulem
rex
,

qtiinto

regni
filius
,

ejns

Anno Syagrius Romanorum
pro
eo.

mirae velocitatis

77

mulli

iEgidii

ad

civitatem

Suessionas

h
,

memoranl rum cum decem
sanctus Patiens
iu

nam quadam

vice mullitudinem Gottlioa.

quam quondam
'

viris fugasse perscribitur

Lugdunensis episcopus simile
praestilisse

liuic

supra memoratus JEgidius tenuerat, sedem habebat. Super quem Chlodovechus eiim Ragnachario parente suo, quia et ipse reguum tenebat,
veniens,
isle

ipsa

fame populis

perbibelur benefibeati Sidonii

campum
ac

pugnae pneparari deposcil. Sed nee
resislere

cium. Exstat exinde bodie
epistola b , in

apud nos
Evarix
,

dislulit,

metuit.

Itaque

inter

se

qua eum declamatorie collaudavit.

utrisque pugnaiitibiis, Syagrius elisum cerncns exer,

XXV.
per

Hujiis

tempore

et

«

rex Gotthorum

p

citum, lerga vertit, el ad Alaricum regem, Tolosam

excedens Hispanum limitem
Chrislianos
inlulit

graveni in Galliis su-

cursu veloci perlabilur. Chlodovechus vero ad Alarictim mitlit, ul
belluin

perseculioiieui.

Truncabat
,

eum

redderet

:

alioquin noverit sibi

passim perversilati su* non consentientes
carceribus subigebat
exsilio,
:

clericos

ob ejus retentiouem

inferri.

At

ille

meltiens,

sacerdotes vero, alios dahal

ne propier

alios gladio trucidabat.

Nam

etipsos sacro-

thoruin pavere

eum iram Francorum incurrcret, ul Gotmos est vinclum lag^tis tradidit.
J ,

ruin

lcmplorum

aditus spinis jusserat obserari, scili-

Q

iem Cblodoveclms receptum
:

custodiae

manciparl

cet ut rarilas

ingrediendi oblivionem faceret fidei.
,

prrecepil
fcriri

regnoque ejus acceplo, eurn gladio c!am

Maxime tunc Novempopulanse
niae d

gemmseque Germasunt.

mandavit.

Eo tempore
deprsedaiaj

multae ecclesia? a Chlo-

urbes, ab

hac lempestate depopulatae
et

dovechi

exercilu

sunl,

quia

erat

ille

Exstalhodieque

pro haccansaad Basilium episeoipsius epislola
,

adliuc fanaticis erroribus involuiiis. Igitnr de
ecclesia

quadam

pum

nobilis Sidonii

quaj hsec

ita

lo-

urceum miroe magniiudinis ac
abstulerant,

pulcbrilndiecclesi3Stici
ecclesiut

quiiur.

Sed

persecutor non posl

mulium tempus,

ns
illius

hostes

cum

reliqnis
k

ultioue divina percussus inleriit.

ministerii orn.unentis.

Episcopus
dirigit,

auiem
si

XXVI. Post
vitaiis

hoec
,

e

beatus Perpeluus Turonice citriginla
iti

misso* ad regem

poscens ut

aliud do

episcopus
in

implelis
:

episcopatu

C

sacris vasis

recipere non mereretur, saltem vel ur
reciperet. Ilaec audiens rex, colonia
ille,

annis,
a

pace quievit

in

cujus loco

Volusianus,

ceum

ecclesia sua
in

79

Id narrat Sidonius epist. 5 libri m, obi vix dwodeviginli equiies cum Ecdicio fuisse dicuniur.

lianum

libro de

dicitur soror

Pallio TJtica Carthaginis. Hsec

Romanorum

cujus sententia

duodecima libri vi. Eiundeui laudat ob ecclesian Lugduni constructam lib. rt, epist. 10. Ipsius vero memoria in fastis ecclesiasticis recolitur
b

Ea

est

Septembris. c Is ipse supra cap. 20 appellatur Eorichus, seu Eurickus. In capiluni iudicibus eliam velustioruin codicum legilnr de Euva rege. Coelerum hoc caput
tertio idus
,

deest in Bellov.
d

Legendum

Itaud

dubie
in

Aquitaniw.

Non enim

ex Testamento S. Remigii aliisque antit|iiis monumenlis conflrmari polest iti quihus Ecclesiie Rhe mensis ac Trevirensis sorores appellanlur eo quod utraqne in Belgica melropolis esset et suae provincise caput. Favet etiam codex ms. Regii-monlis, in quo legilur, geminceque germanw. * Iloccapul deest in codd.Corb. et BeMov. lnColb. aulem alia manu liccl antiqua, addiluni est. Du Perpeluo Volusiano et Yero vide infra lib. i .
, , , ,

Evariclius
ccontr.irio,
slola

persecutiouein

Germania movit, cum

c. 51.
1 Sic Colb. et Reg. cum aliquot edilis; alii Bec, et Regm., Viius. s llor caput deesl in cod. Rellovac. h Corb., Saxonas; scriplum est tauien alia

elTerhqerit in Novempopulauu*, ac in ulraque Aquitania, ut patel ex ipsa Sidonii epi-

maxime

cum
manu

ad Basilium episcopum, quam itnra Cregorius eslque o" libri vn. ibi enim recensiriliir urbi-s ex his tribus provinciis, in quibus persecutio sa:scilicet Elusa, Auscium, Vasae el Cunveiuc in viit Kqtbeni, Lemovice et Gabali in Noveropopulania Aquiiania prima; Burdcgala ei Pelrocoiii in secunda
laudal
;
: ;

fete a:quali, sicnl el infra

D

IIC s,

Suesstonas. Rec, Suessio, el iufra Sessionas. Qtue lecliones variae passiiu

Aqtiiiania. Non lamen texluin Gregorii absque alicujus codicts aucioritale. El

mutare liruii quidem Valesius Gerraania? nomen a Gregorio datum luis e Aquitauiue puiat, quod ibi regtiarei Emicus, quem luc a tjiermania orinndum exisliinabat. Qno pacio el Lugdiineiisis Gennania diciiur a Sidonio lib. v, ppist. 7.
Jantis a Costa in lib. n Decretalium Gregorii IX tit. i, bic legendum esse censet, geminceque germanve. Ge~

mss. occurrunt lilem cod., Ragnario parente suo, qui el ipse lenetat, veniens campum ut pugnarel : Regm., Racanario... tenuerat, elc. Colb. Raghenario etc. Idem et Pal. pro Clodovechus babent semper llludonvichus, Clodoveus : quod semei et ile< et alia inanu Hegtn. rum monuisse salis sit. j Vide Salvianiim lib. vu, deGubernatione Dei. ~ Hic luit bealus Remigius Rbemorum anlisles, ut Fiedegarius ca|>. 1G, liincmarus , Frodoardus,
in
1
,

,

,

uiinam enim, uti proseqqitur, et Duplicem Ai,uiianiam, priinam et secundam , eteganler vocat germanam et sororem N ovempopulaniee , id est Aquitaniee lerlicc, quasi

aliiqiie
stici

auctores

tesianlur.

Pono

minislerii ecclesia-

nomine sacram

ecclesiie suppelleciilem inlelli-

proinciw divisw induas,
malreiti

tres
;

vel

plures sint sibi in-

gebant, ut ex compluribus Gregorii ipsiuS, aliorumquc aurloruiii locis constat, quos videsis libro Lit

vicem sorores ex hac divisione
pro-vinciaj

habeantque
a

communem
qua
scilicet

lurgire Gallicanre Mabillonii nostri,

urbem Romam, imperii caput,'
institutw ct
veluti

partce.

Sic

apud

Terlul-

cap.7. Legenduin ea de re beati Aredii Tesiamenlutn, quod in Appetjd.cc 'iitegruin proferemus.

223
ail

S.
:

GREGORII EPISCOPI TURONENSIS
ibi

221

nunlio

Scquere nos usquc Suessionas, quia
,

A

cjus.
leiu,

cuncta quae acquisita sunt
inilii

dividenda eruni.

Cumque
adim-

Qui cuni e.im vidisscnt clegantem atque sapienel cognovissenl quod de ngio esset gencrc,
haec Chloiloveclio regi.

vas illud sors dodcrit, qu;e papa
Deliinc
in

poscit,

nuiiiiaverunt
ille,

Nec inoratns

pleam.
pr;t dae

adveniens Suessionas, cuncto onerc
,

ad Giindobadiim legalionem dirigit,
|

eam

silii

in
,

mediuin posilo

ail rc\

:

Rogo

vos, o forislud

inalriinonio

eiens

:

quod

ille

recusare meluens
pueliain
,

tissimi

pralhlores,

ul sallem

mihi vas

(boc

tradidit e.nn viris; illique accipienles

rcgi

enim de urceo supra meinorato dicehai) exlra parlem eoncedere non abnnalis.
rex, quai ccriiimus tua sunt
Ilacc
:

velocius repraesenlant.

Qua

visa, rex valde gavisua,

regc dicenle,

illi

suo eam conjugio sociavil, habens jam de coucubina
liliuui,

quiruin erat inens sanior, aiunl
:

Omnia,
tibi

glnriose

nouiine Tlieodoiicum.
L rex

sed cl nos

ipsi luo su-

mus domiuio
tumvidclur,
sistere

subjugati.
facito
:

Nunc quod
haec
a
,

bcneplaciluae re,

XXIX.
lismo

Igitur

cx Cbrotecbilde
:

regina

ba-

nullus euiiB
illi

polestati

buit filium

primogeuitum
,

quem cum
colitis,
:

mulier bap-

valel.

Cum
ac

ila

dixisscnt

uuus
e!eliinc

consecrare vellet
:

prxdicabat assidue viro,
qui neque sibi

levis, invidus

facilis

cum voce magna,
,

dicens

Nihil

sunl

dii

quos

vatam bipennem urceo impulit
accipies,
nisi quae
libi

dicens

:

Nibil

neque
'

aliis

poterunt

subvenire

sunt enim aut ex

sors

vera largilur.

Ad

'

hacc

B

a l , lu c f

aut ex ligno, aut ex
quae eis
>,

melallo ali<|UO sculpti.
,

obslupefaclis omnibus, rex injuriam
lenitale coercuit,

suam patienliae accepiumque urceum nuntio ec,

Nomina vero non deorum
depelleretur,

indidistis
,

boiiiinum
filio,

fuere,

ut Saturnus

qui

ne a regno

clesiaslico

reddidit

servans ahdiium
jussit

sub pectore

per fngam clapsus asserilur; ul ipse

vulnus. Transaclo vero anno,

omnem cum

Jupiter oinnium siuprurum
lor, incesialor

spuicissimus perpelra-

armorum apparalu advenire phaiaugam, oslensuram in Campo Martio b suorum armorum niiorem. Yerum
ubi cunctos circuire

viroruni,

propinquarum derisor, qui

nec ab ipsius sororis proprise poluit abslinerc concubitu, ul ipsa ait

deliherat, venit ad urcei pcr,

Ciissorcm
lil

,

cui ait

:

Nullus tam incutta
libi

ut

"tu,

detu-

JEneid.

lib.

i

).

Jovisque et soror et coujux(Virg. Quid Mars Mercuriusque 81 po:

arma

:

nam neque
c

basta, neque gladius, n<>

luere?

Qui
divini

potius

sunt magicis artilius

praditi

,

que securis
in

est utilis; et

apprehensam securim ejus

quam
magis

numinis

potentiam habuere. Sed
el

ille

terram dejecit. Al

ille

cum paululum

inclinatus

coli dcbet, qui

ccelum ct lerram, mare

om-

f.iisset

ad colligenduin eam, rex elevatis ir.anibus,

nia qua? in eis

sunl

,

verbo ex non exsianiibus prolucere fecit,
et ccelum
stellis
,

securim suam capiti ejus delixit. Sic, inquit, tu apud
Suessionas
in

creavit

;

qui

solem

urceo

illo

fecisti.

Quo mortuo,
sibi

reli-

ornavit; qui aquas repliiibus,

terras auiinantibus
lerrae
;

quos abscedere

jnbel,
slaluens.

magnum
Mnlta

per lianc cauvictoriasque

q

aera

trolytilibus

adimplevit

;

cujus nulu

fru-

sam
fecii.

liir.nrem

d bell.i,

gibus, pomis arbores, uvis vineaa

decoranlur
esi;

cujus

Nam decimo
,

regni sui anno, Thoringis bellum
suis dilionibus subjugavit.

manu gcnus humanum creatum
ipsa
illa

cujns largitione

intulil

eosdemque

crealora omnis homini suo,
el beneficio

80
l

XXVIII.
,

Fuit autem el

Gundeuclius

c

rex

et obsequio

famulatur. Sed

quem creavit, cnm hxo
regis

Rurgundionum
>ris,

ex geneie Alhanarici regis persecu-

regina diceret, nullalenus ad

credendum
:

ani-

de quo supra meminimus. Ilmc fucrunl quafilii,

mus movebalur,
jussione cuncta
ves'cr
niliil

sed dicebat

Deorum nostrorum
;

tuor
et

Gundobadus
Igitur

,

Godegiselus,

Chilpericus
fra-

crcanlur ac prodeunt

Deus vero

Godomarus.

Gundob^.dus Cbilpericum
,

posse manifcstatur, el quod magis est,

trem suum interfecit glad!o
ad collum
exsilie

uxoremque

ejus, ligato
filias

nec de deorum genere esse probatur. Inlerea regina
fidelis

lapide, aquis
:

immersil. Hujtis duas

lilium
velis

ad baptismum exhibet
praeclpit atque
J

:

adoin.iri ec-

condemnavit
' ,

quarum

senior, mulata vesle
£

clesiam

cortinis,

quo

facilius
,

Chrona

junior Chrotecbildis

vocabalur. Porro

vel hoc mysterio
flecti

provocaretur ad credendum

qui

Chlodovechus,
pius millit,

dum

legationcm

in

Riirgundiam

s.x-

prsedicatione

non poterat. Raptizatus auiem
vociiaverunl, in ipsis,
c. i.

Chrolechildis puella

reperitur a legatis

puer, quem Ingomerem k

Ch^sn. cum Colb.
cerebroaus.
h

,

umts Francus
sic

D
levis. Alii edili,
,

Cundobaudus. De Alhanarici persecutione supra
1

Convcntus Francorum

dicebalur

quod

sin-

pulis annis kal. Manii lieii soleret in campo , quo omnr-s arniis insirucii nccedere dehehant. Postea

Campiu Maius dictus
Maii Iranslatus est.
c

est

,

ex qno a Pippino

in

kal.

Sic appellaiur in Corb., Palat. et Colb., quibus concordal Vita sanct;U Chlotildis, ubi num. 2 legilur Chrona, Saec. l Acl. SS. Ord. Renedictini. Rec. tamen el Regm. ctim plcrisque ediiis habent, Mucu runa ; alii, Corona. Dicilur in Fredegarii Epilome , cap. i7 Sedeleuba. De qua agitur in Chronici c.ip. 22.
Clilolildifi et
fttisse,

Ediii pleri
securis.

jiie,

bipennis, el sic infra ubi occunit

^jx

de

qu.i

Chronaj matrein Agrippioam appellataui Sidonius lib. v epi«.l. 7 , observat
,

Corb., ai alii, Multa tleinde bella, elc. Chlod iveus Thuriiif:osdevic!os Iribut.irios fecit, aucior Gesiorum Francorum refert : naui et posiuiodum, eii.un lesianle Gregorio, Thurtngi suos regeshahuere. e D. est boeeaput in Ittilov. Vundeuclius scribilur in Coib. ct al is. Noiiiiulli liabenl Gundiv cus. Ejnsdem filii in alitmoi codd. appellaiilur Cundobaldus, Golhesilus scu Godeijisilus, Ililpcricus , *lc. Rec,

d Sic

Savaro.
b Alias Chrotcliildis , Chroligeldis , Rodieidis , seu Chrodieldis , Chrolildis. llodie vulgo scribilur Clo-

m

Iddis.
h
»

Deest boc caput

in

cod. Rell.

J

Sic edit. Rad., al caeieri, homines [uere, non dii. Cod. Regm. minisierio.

,

K Cassin.

cum

aliquot edil., Iynomcicm.

22*i

HISTORIA FRaNCORUM. LIBER SECUNDUS.
,

oyg

sicut regeneratus luerat
,

albis

a

obiit.

Qua de causa

A

commotus felle rex non segniter increpabat regiSi in nomine deorum meorum puer nam, dicens
:

enim deos meos, sed,ut,experior, elongati sunt ab auxilio meo unde credo eos nullius esse potestatis praeditos, qui sibi obedientibus non occurrunt d Te
: .

fuissetdicatus, vixisset utique

:

nunc autem quia
inquit

in

nunc invoco

,

et libi credere desidero

;

tantum

,

ut

nomine Dei
poluit.

vestri bapiizaius est, vivere

omnimonon

eruar ab adversariis meis.

Cumque
fugam

haec

diceret

Ad creatori omnium

haec regina
,

:

Deo

,

,

omnipotenli,

Alamanni terga vertenles,

in

labi coeperunt.

gratias ago, qui

quaque judicavit indignam,

me non usqueutde utero meo genilum

Cumque regem suum

cernerent interemptum, Chlo:

regno suo dignaretur ascire. Mihi autem dolore hujus causae animus non atlingitur, quia scio in albis
ab hoc

dovechi se ditionibus subdunt, dicentes Ne amplius, quassumus, pereat populus jam tui sumus. At ille,
:

prohibilo bello,

coarctaloque populo,

cum

pace re-

mundo

vocatos, Dei obtutibus nutriendos

b.

gressus, narravit regince, qualiler per invocationem

Post hunc vero genuil alium frlium, quesn baptiza-

tum

Chlodomerem

vocavit;
:

et

hie

cum

aegrotare
el

nominis Chrisli victoriam meruit obtinere e XXXI, Tunc f regina accersiri clam sanctum Reniigium Rhemensis urbis episcopum jubet,depre.

ccepisset, dicebat rex

Non

potest aliud

fieri, nisi

cans ut regi verbum salutis insinuaret.
dos accersitum, secretius ccepit

Quem

sacer-

dc hoc, sicut et de fralre ejus, contingat, ulbaptinomine Clnisti vestri, protinus moriazatus in

©3
et

e > insinuare s,
terrae creJeret
,

82

B

llt

De im ve rum
,

,

factorem

cceli

lur.

Sed omite matre, Domino jubente convaluit.
vero non cessabat praedicare regi,
cognosceret, et idola
negiigeiet;
hacc credenda poleral

idola negligeret, quae neque sibi,

neque

aliis

pro-

XXX. Regina e ut Deum verum
sed nullo
veri
,

desse possunl. At

ille

ait

:

Libenter te, sanetissime

pater, audiam, sed

reslat

unum

,

quod populus qui
:

modo

ad

commo-

me

sequitur, non patitur relinquere deos suos
et loquar eis suis,

sed

donec landem aliquando bellum contra Alainannos commoveretur : in quo compulsus est con(iteri

vado

juxta verbum
ille

tuum. Conveniens

autem cum
vil

priusquam
,

Ioqueretur, praecur-

necessitate,
est

quod prius voluntate negaverat.

rente polenlia Dei
:

omnis populus pariter acclama-

Factum

autem, ut confligente utroque exercitu,

Mortales deos abjicimus, pie rex, el

Deum quem

vehementer caederentur, alque exercitus Chlodovechi valde

Remigius praedical immortalem sequi parali sumus.
Nuntiantur haecanlisliti, qui gaudio magno repletus,
jussit

ad internecionem ruere ccepit. Quod ille videns, elevatis ad ccelum oculis, compunclus corde,
in

lavacrum praeparari. Yelis depiclis adumbranadornantur,

commotus

lacrymis,

ail

:

Jesu

Christe
,

,

quem

tur plateae ecclesiae, corlinis albentibus

Chrotechildis praedicat esse filium Dei vivi

qui dare

bapiisterium componitur, balsama diffunduntur, micant flagrantes odore cerei
(] piisterii
,

auxilium laborantibus, victoriamque

in le speranli-

lolumque lemplum bah
;

bus tribuere
gilo
:

diceris, tuae opis gloriam devolus effla-

divino respergitur ab odore

talemque

ibi

ut

si

uiihi vicloriam super hos hostes indulse-

ris, et

experlus

fuero illam virlulem

,

quam de

le

graiiam astantibus Deus tribuit, ut aBStimarent se paradisi odoribus collocari. Rex ergo prior poposcit
se a ponlifice baptizari. Procedit novu^ Conslanlinus

populus tuo nomini dicatus probasse se

praedical

credam

tibi

,

el in

nomine tuo baptizer. Invocavi

ad lavacrum
Chlotildis
fuisse.
,

,

deleturus leprae

l

veteris

morbum

,

" In albis, id est intra hebdomadam in qua recens bapiizaii albis indiili prodibant. b Aiii , vocatum, Dei obtulibus tmlriendum.
c

d
e

Sic mss. 4;

Et hoc capul deesl in cod. Bellovac. alii cum edilis, succurrunt.

Bee., Mor. s. alia manu, et alius codex ab Ilenschenio laudalus cuin Cliesn. hie hahent, Aclum anno 15 regni sui , id est anno 496 qtia; verba desumpta fuisse videnliir ex libro de Geslis Francorum. ln caenon teris enim scriplis et edilis, quos videre licuit habeniur. Corb. lamen et Bcll. in medio cap. 37, ut infra noiabiiur, habcnt, anno 15 Chlodoveclii. Porro quue hic metnorattir, data creditur apud pugna Tolbiacmn oppidum, uli ex eodem cap. 57 tolligitur. 1 lloc caput non exslat in cod. Rell. « Sic mss.; edni vero, ccepit instigare. h llincmarus et qui po*t eum seculi sunt scriptores asserunt, chrisina Iimc ipsa occasione in :ini)»ulla e quod elsi diserte imn ccelo allaium fuisse a cluniba dieat Giegorius, innuit lanien aiiquid ins ililuiii tunc conti-,isse, cum ail divino odore locum fuisse resper:

videtur ante Hiucmarum scr pta aiunl a centuriatoribus igdeburgensibns visum ftiisse codicem Gregorii in (|uo am< pulla illa nicinorareiur, quem heteroiloxi postca dis cisserunt, verUimilenon videtur. Al fortc illi habuen» piae manibus librum de Gestis Francorum a Cbesnio lomo I editum, qui in nonnuilis codicibus mss. Gre< gorio nosiro tribu.tur, in quo Ikcc hisloria descripta
quae

Quod vero

M

,

fuerit.

Ejusmudi habetur uuuin exemplar

in

biblio-

,

,

D

:

ila ut omnes gralia Dei id tribuenle see in Paradiso localos cxistiiiiarein. Cerle Hincmarus niiraculum istud non soluni in Vila S. Remigii descripsit, sed el in frequenli praelaiorum, principuin, populorumque conventu palam de illo, titi puliliee noto, locutus esl apud Mellas, cum scilicel Carolum Calvum ibi in majori ecclesia regem inaugiirarel. Quin et ejus rei vestigiuni aliquod inspicitur iu Vita sanctae

sum,

tbeca Arcliimonasterii Remigiani apud Rhemos, ab annis circiler 500 exaraium. Cajlertim ampiilla illa eliaui nunc Rhemis asservalur studiosissime in archimonasterio Remigiano, ad regiun nosiiorum consecralioncm ¥ Cblodoveum aulem a sancto Remigic baplizatum, septiformi jzratia Spiiilus sancti illustratum, et ad regiam potestalem perunctuui fuisse in ecclesia beal.e Mariie Rbemensis agnovit Luiovicu» Pius apud Frodoardum lib.n Histor. Uhemensis, cap« lt). Ad hanc \ero baplismi sui soleiiiintalem, Clilodoveuin, non soluui sui regni, sed et ceteros episco-pos catholicos invitasse colligilur ex epislola santli Aviti ad ipsum Chlodoveuiii, quam in Appendiceacl
.

hunc lomum reperies. 1 Colb. ad marginem haec babet, ah annis circ. 400 addita Ecce tste historiograplius concordai cum Ilisloria sancti Silvestri de lepra Constanlini mundala in fonte baptismi. Etquidem certum videtur ex hec loco, ubi eliam Chlodoveus Constantino et sanctu» Remigiusbealo Silveslro comparantur, tunciempoiis
:

chrisniatis auteiu particulam aviro

peregrinus ncscit, sacram anipullama Conventionis satellitibus efifracla n periisse ; quociam liouorab.li religiose collfctaindeinqueeelalam, laudem, redivivo Clodovaei Emr. throno, DOV33 fuisse credilam aoipuUse qua Carolo X iu regeui consecranJo inserviil.
*

Non

nisi in

nostrate

liislo ia

227

S. CttECOttll

ElMSCOPl TUttONENSlS

228
', ut

sordeniesquc maculas g4»tslas auiiquilus
lalice delelurus.

reccnti

A meum
rc, aul
lu

prxbueris solaiium

cum

bello inlerficelibi,

Cui ingrOSSQ ad baplisniuin sanclus
:

dc rcgno ejiccre possim, tributum
,

quale

Dei sic

iufil

ore facuudo

Milis
,

depone

colla,

Sicam-

ipse velis injungerc
ille

annis singulis dissolvam.
ei

ber*:»dera quod ineendisii
raatl.

incende qaod adoc

Quod
conlra

libcmer accipiens, auxilium

ubicwique
audiio
eiiin,

Erai enim sancius ttcmigius episcopus egregije
rheloricis
iia

nccessilas posccrel, repromisit. Et

sialulo icmpore

scienlix', el

adpiime imbulus
prselatUS, ut

sludiis

:

Cundobadum cxcrcitum commovii. Quo
frairis, misil

Bed et sanciiiale

sancii

Sylveslri

Cundobadus, ignorans dolum
diccns
:

ad

virtutibus a>quareiur.
i;ni
011111

Eslenim nunc

liber Yilac e.us,

Veni

iu

adjutorium

ineiiin

,

quia Iranci se

narral

mortuum
in

snscitasse. Igitur rcx

om-

coininoveni conlra nos, el rcgionem noslrain adeunt
ul

nipotentem Deuni
esl in

Trinitite confessus,
ei
Filii
,

bapti/.atus
,

eam

capianl

:

ideoquc simus unanimes adveisus
,

noinine

1'alris,

et Spirilus sancii

gcnlem iniinicam nobis
quod
aliae

ne scparali ab iuvicein,
ille
:

deKbutusque sacro cbrisinate cufll signaculo cmcis De cx< rcitu vero ejus baptizaij suut aiiipliua ( luisii.
tria millia.

genlcs passae sunt perb ranius. Ai

Vadain, inquil,

cum

exercilu meo,
lii

ct libi

auxiliuin
,

Baplizala esi ei

soror cjus Aibofledis
migravit ad

d
;

praebebo. Moveulesque simul
est
'

tres

exerciium
ei

id

quxnonposi muttum lempua

Dominum:

Chlodovechus conira Guudobarium,
g

Codegise-

pro qua cuin rex contrisiaretar, sanclus Kemigius consolatoriain misil ci epistolam, quae boc modo
suinpsit

B um

Cl,m

0,m "

inslrunieiilo belli

,

ad caslrum, cui
Confligeiiies |ue

Divione noinen est,
super Oscaram

pervenerunt.

exordiwn

:

<

Angil

me

et saiis

me

angit

h lluvium,

Codegiselus Cblodoveclio

\esiran causa irislilia?,

quod bonae memorix' germana
Sed de
liac re

conjungilur, ac ulerque exercilus Gundobadi popu-

veslra transiit

Albofledis.
lalis

consolari

lum

alleril.
,

At

ille

dolum
,

fratris,

quem non
,

suspiiniit,
,

possumus, quia

de

hoc mundo migravit, ut

cabalur

advertens

lerga dedit

fugamque

&uspiei magis debeai

quam

$5 lugeri.»
e

Conversa est

Khodanilidesque ripas

gQ

paludesque pcrcuriens

euiin et alia soror ejus, Lanlbecbildis
in

nomine, quce

Avenionem iirbem
teuta vicloria
,

ingredilur. Godegiselus vcro ob-

baeresim Arianoruin dilapsa fucrat, quae confessa
,

promissa Cbiodovecbo aliqua parlo
discessit
,

:cqualem Filiuui Palri el Spirilum sanctum
sioaia esi.

cbri-

regni sui,

cum pace
si

Viennamquc

triiim-

pbaus, lanquam
el Godegisclus fraties

jam
abiit,

(oium poss deret regnum,

XXXII. Tunc Gundobadus
legnuin circa

ingreditur.

Auclis adbuc Cblodovecbus rex viribus,
ut
ille

Khodanum

aut

Ararim

CUlil

Massiilli

posl

Gundubadum
metuebal ne

eum

de civilale exlra-

liensi provincia

relinebant. Eraut autcm

lani

cium intcrimerel. Quod
riius, ei

audiens, pavore perter-

quam

populi eorum, Arianae sectae subjecti.

Cumque

inors

repenlina succederel.
»,

se iiniceiii impugnarent, audiens Godcgiselus Chlo-

C

Habebat tamen secum virum illustrem Arid.um

doveebi regis
occulte, dicens

viclorias, misit
:

ad

eum

legationem

strenuum atque sapientem, ad quein ad se accersi-

Si

mibi ad persequendum fralrem

tum

ait

:

Vallanlme undiqueangusliae.et quid faciam

jum invaluisse opinionem de baptizaio ttomae Constanlino pcr beatum Silveslrum, lepraque ejus inunilala. Se«l ei S. Silveslri acla iu

Decreto Gelasi irecensentur. Porro in ccdice Reg., posl baec vcrba aponlifice baptizari, una fere pagina vaeua relinquilur luni sequens incipil, quasi lexium conlinualiira perverba scquenlia, Procedil hic novus Constanlinus , que cum mediocapilis sequentis conjuiiguntui sicprosequendo, inquit cutn exercilu meo libi auxilium, elc.
:

a

Sic Corb. et tteg.

;

alii,

geslorum antiquorum.
in

De Sicambroruin genle fusitts agit Bruwerus nulis ad carmcn 4 libri vi Fortunali.
c

b

Yide Apolbnaris Sidond epistolam 7 libri ix, ad De eodem Avitus in Collatione episcoporum coram rege Gundobado Drovidenle Domino ttcclcsice succ, ei inspirante pro salute tolius gentis cor domni liemicjii qui ubique allaria deslrueb.U idolorum, elreram fidem polenler cum muliludine signorum amplijicabal, factum est ul cpiscopi, eic. Sic ciiam exteris ttemigii aposiolatus ui lis eral. Nihil porro superesl ex ejus scriptis, praeter aliquot epi«lolas; nam Coinmenlarii in sacrani Scripturam, qui vulgo ipsi tribuuntur, sunt ipsius aetate motlu recentiores. Vita atnem ejus, a Gregorio bic laudata, quae a Furtunato deocripta creditur, etiam nune exipsuin Keinigiuin directam.
:

D

,

d Cnlb., el infra Albfledit. Epistolam bic laudalam, ex qua paiet Albofled-m virginitatem suam Deo consecrasse, iti Appendi<e referemus iniegram. e Sic C"rb. alii Lantildis. Solius cbrismationis in Arianoriim leconrilialionc meminit pissim Grego. rius, sieut nec bodie in conferendo confirinalinnis sacrauienu), vix ali itia lii meniio iiup isitionis manuum, ijii.e lamen oinnino necessaria cst ; sic et lunc hnpositiouem manmnu pra?ter chrismationem adbibiiam fuisse extra dubium videlur, nc si aliquis absque ea ab liaeresi veuiens reci|>erelur, iunquam exlrn omnem culpam, uli loquilur Auguslin. lib. v de i'ap ismo conlra Donalistas. cap. 25, esse judicaretUT. Vide Moriuum de Posnitenlia bb. ix, cap. 11), ei Cointium loin. I Annal. eccles. Frane. f Sic Corb. et Uec. cactt ri, auvilium. Fl quidem fere semper pio auxilio in vetuslioribus inss. solatium babe iii e Sic. Corb., Bee. et Keg., melius quam caleri qui habcnt Godegiselns. Tunc enim duo fralres conjuncli siinul advernus Cblodoveum videbaniur, non;
;
.

dum

delecia Godegisili prodilione.

h Edit. Bad.

mcnduse lsaram. Oscara nempe

flu-

sed brevior esl quam ut eximii \iri , regum genlis noslrae apostoli , gestis describendis par sil, in qua ne unum qnideni verbuni de Francoruin conversione, aut Cblodovei baplismo. Hinc miruin nou
sl;it,

Um

ei

vius est Burguudia?, vulgo Ousche , qui Divioueui aliaque lnca praeterlapsuB, ad S. Joanuem de Latona in Aiarim defluit. Il;ec aulem , Patncio el llypaiio coss., id est anno 500, coniigisse scribil Marius iu Ciironico.
'

esl, si

Gregorms plura de bis rebus non dixeril. IVolixiorein srripsit ilincmarus, nullusque lerme auctor
bunc sanciissiuuun virum laudibus
iion fucrit prusccutus.

Sic fere oinnes mss.
is esl,

;

editi

vero plerique cuin

exslitit, qui

coliaiioue e.piscoporuin

nieiuoialur iu corain rege Cundobailo„de qua inlra ad cap. oi. Vid. Frcdeg. Epilom. cap. lb.
ni

Bec, Aredivm.

fallor, qui

£VJ)

HISTORIA FRANCORUM. LIBEB SECUNDUS.
tit

250
ille

ignoro, quia vcnerunl hi Barbari super nos,

nobis

A

urbe

,

cui

de aquaeductu cura manebat.
fuerit ejectus

vero

interemplis regionem tolam evertant.
:

Ad

bnec Ari,

indignans, quod

ab urbe cum c.Ttens,

dius ait Oportet (e lenire feritalem hominis hujus ne pereas. Nunc ergo si placel in oculis tuis, ego a
le fugere, et

ad Gundobadum furibundus vadit, indicans qualiter civitaiem irrumpens, ullionem exerceret in fratrem.
Illo

ad

eum

transire consimulo

;

cumque ad
per

quoque duce, exercitu per aquaeducium directo,

cum

accessero, ego faciam ut neque te, neque hanc

multis

cum

ferreis vectibus praecedentibus, erat auillius

evertat a

regionem. Tanium,

ut

quod

libi

meum

tem spiraculum

lapide

magno conclusum, quo
de muro
sagiltaiili-

consilium demandaverit implere studeas, donec cau-

cum
bus,

vectibus

illis

per magislerium artificis repulso,

sam tuain Dnminus prosperam facere sua piciate dignetur. Et ille i-aciam. inquil, quaecunque manda:

civitatem introeunl:
lii

Qg
,

illisquc
f
.

lerga praeveniunl

Dato autem de medioeiportaa

veris. Ila:c
ei

eo dicente, valedicens Aritlius discessit
ait
:

vilatis

sono buccinae

obsidentes

capiunt

,

ad

Cblodovechum regem abiens,
b tuus,

Ecce ego

apenisi]iie pariler

ingrediuntur.

Cumque

inter duas

humilis servus

piissime rex, ad tuam poten-

has acies populns urbis ab ulroque exercitu csederetur,

tiam venio, relinquens illum miseriimum Gundoba-

God< giselus ad ecclesiam haerelicorum confugit,

dum. Quod
inlegrum
posteri tui

in

me me famulum habebitis. Quem
si
:

pietas tua

respicere

°

dignatur,
,

ibique cuii: episcopo Ariano inlerfectus esl. Dfnique

atque fidelem, el tu
ille

et

B

promplissime

colli-

Franci , qui apud Godegiselum erant , in unam se turrim eongreganl. Gundobadus autem jussit, ne uni

gens, secum relinuit

erat

enim jocundus

in fabulis,
in

quidem ex

ipsis aliquid

nocerelur: sed appreiiensos

blrenuus

in

consiliis, juslus

in judiciis, et

comSi

eos Tolosae in exsilium ad Aiaricum regeni iransmisit, interlectis

misso

fidelis.

Denique Chlodovecho cum omni exerresidente,

senatoribus,

Biirgundionibusque qui

cilu circa

muros urbis

87

a'1

Aridius

:

Go

legiselo consenserant.

Ipse vero

regionem omsuo dominio
miliores insli-

iiignanler,
militatis

o rex, gloria celsitudinis luae paucos huvelit

nem, quae nunc Burgundia
restauravit.
tuil,

dicitur, in

me;« >ermones

accipere, consilio licet

Burgundionibus

Iegcs

t'

non egeatis, tamen
vel
libi

lide integra
,

ministrabo; idemque
eril
,

ne Bomanos opprimerent.
cognovissel assertiones hae-

congruum

vel

civilatibus
,

per quas

transire deliberas.

Cur, inquit

retines exercitum,

XXXIV. Cum autem

cum
veta

loco firmissimo

tuus resideat inimicus? Depo-

pularis agros, prata depascis, vineas dissecas d , oli-

reticorum nibil esse.a sancto Avilo episcopo Viennensi h , Ghristum Filium Dei et Spirilum sanctum

succidis
illi

,

interim et

omnesque regionis fructus everlis nocere non praevales. Mitle potius le,

:

aequalem Patri confessus, clam ut chrismarelur expetiit. Cui ait sacerdos : Si vere credis, quod nos ipse

gationem, et tributum
solvat
,

quod

tibi

annis singulis dissii,

C Dominus
quis

edocuit debes exsequere

'.

Ait auiem

,

Si

impone

;

ut et regio salva
:

et
si

lu

tributa

dissolvenli

pcrpetuo domineris

quod

noluerit

lunc quod libuerit facies.

Quo
ei

consilio rex accepto,

bostem

e

redire jubet ad

propria.

Tunc missa Jegatri-

we confessus fuerit coram fiominibus, confucbor et ego eum coram Palre meo, qui est in coelis. Qui autem neguverit me coram hominibus negabo et ego eum coram Patre meoqui est in ccelis (Mallh. x, 52 et
j ,

tione ad

Gundobadum,

ut

per singulos annos
ille

55). Sic et ipsis sanclis ac dilettis suis beatis apostolis k ,

bita imposila reddere debeat, jubet. At

et

de

cum de

iuturae

persecuiionis tenlaiioriibus
:

praesenli solvit, et deinceps soluturum esse se
lniltit.

pro-

doceret, insinuavit, dicens
nibus.

Attendite vobis ab homiconciliis,
el et

Tradenl

enim vos

in

in

syna*

XXXIII. Posthaac resumptis viribus, jam despicicns regi Chlodovecho tribuia promissa
dissolvere,

gogis suis

flaqellabunt vos, et ante

reges

vrwsidet
J

stnbitispropter

mein teslimonium

illis, el

omnibus
et a

gen-

suum exercitum commovil, eumque apud Viennam civilatem inclusum obsedil. Venmi ubi minori populo alimenta delicere
conlra Godegiselum fratrem
eoeperunt, timens Godegiselus, ne ad se usque lames
extenderetiir, jussit expelli minores populi ab urbe.

tibus (Matth. x, 17).

Tu vero cum

sisrex,

uuilo
,

apprehendi formides, seditionem pavescis populi

ne Crealorem omnium

in publico falearis.
te

Reiiuque
credere,

hanc stultiiiam, et quod conle

dicis

g@

D

e profer in plebe °|
ait
:

-

Sic ele " im et «eatus Aposiolus
,

^uo
a

facto expulsus est

inter ca^teros ariifex

ille

ab

Corde creditur ad Justitiam

ore autem confcssio

trilis,

Hicomissis aliquot capitibus, nonnullis eliam decod. Bellov. texlum resumit.

Bec. deest servus. Aliquot scripti et ed., recipere. d Sic mss. omnes praeter Colb. qui habet dcsecas. Pterique editi cum Bec, dissipas. • Sic mss. Bell. et Corb. ; at alii habent liostem patrke redire, elc. Sed hic hostis noinine exercilus
c

b In Bell. et

juris fecit Frideiicus Lindenbrogius. h ln Collaiione scilicet puiiiica inler catholicos episcopos et Arianos, prasenie rege el regni

nbus, Lugduni habita, (|uam infra in Appendice referem-is. Vide et eju^dem S. Aviii episiolam 2 apud Sirniondum.
> Sc Corb., Bell., Cas. et Bec. ; at Begm. habet debes cxsequi. Ceteri omitiuni vocem dehes.
i

proce-

S'gnalur, quem noslrates superioribussxculis cule IViost appellare consueverant.
f
1
-

vema-

H;cc usque ad

sic et

ipsos

Aliquot mss. el ed., premunt. *- etiam 6 Leges i nunc ab institutore nomen habent, vulgo les Gombettes. Lex Gundebada in Caroli
1

Regm. et Bec, m quibtis, cum frequeniia sunl ejusmodi Scnpturae loca, ut plurimuni omiltuntur k Colb. cum plerisque ediiis, Sie el ipsos 'sanctot
ac dtleclos suos beatos aposlolos. ' Vox omnibus deest in plerisquc mss. sed habelur vctusiioiibus.

,

non habentur

in

Magni Capuulanhus, el apud Agobardum laudatur. Habenlur in codice legum antiquarum, quem publici

m

et

edit.,

27.1

S.

GREGORll episcopi TUROSESSI&
Propheta
in

2S3
,

fit

ad salutem
libi,

(llom.

x,
in

1<). Sic el

ait

:

A rum
aiiui

feritas porlas ingr«?ssa
nihil

per totam, ut scripsil

Confiiebor
iliavi

Dvmine,
te
/>•

Eecktia magna,
\\\\\,
18).

populo
:

nrbem

mettiens oberrabat,

Cumque

ha;c per

laudabo

(Psalm.
pulis,

El

iletuin

ciiculiim

gererentur, advenienliui/s

Pascbalis

Co:;[iltbor tibi in

Domine, psalmum dicam no-

solemnilatis diebns, exspeciabat misciicordiam Dei
plebs lota devole, ul vel hic magnae solemnilatis dies

mmi

luo

inter ijcntes

(Dsalm. lvi, 10). Metuens enim
csl, ul

popuuin, o rex, ignoras quia salius
sequnuir lidem luaui,
pul.ui
I

populus

buic terrori terminum daet. Sed in
noelis vigilia,

ipsa gloriosae

quam

tu

inlirmitali laveas po-

dum Missarum
reg.ilc

celebrarenlur soleinnia,

Tu enim

es capul populi,

non populus caput

subilo palatiuin

iniraruuraucmu divino igne
perterrilis,
et

tuum.

Si

enim ad bellum
illa;

pro(i< iscaris, lu pr.ecedis

succenditiir, pavore omnibtis

eccie-

caiervas lioslium, et
I

quo

abieiis subsequunlur.

ndc melius

est, ul te

praecedente coguoscanl veri-

siam egressis, credentibus ne aui boc incendio urbs tota consumerelur, aul cerie disrupta lellure deliiscerel, sanctus

lalem, quani le pereunle permaneaul in errore.

Sam
diligit

sacerdos

prosiratus

antc allare,

cum
pon-

Deus non

irridetur

(Qal.

VI,

7)

:

nec enim

gemitu
lur.

et lacryinis

Domini misericordiani imprecapoli oratio

illum, qui propter lerrenum
lelur in sa;culo. Ista
ille

regnum cum non

confi-

Quid plura? penetravit excelsa
,

ralione confusus, usque ad
,

tilicis inclyii

restinxilque

domus incendium

fluineu

exiltnn vitae suae iu

hac insania perdnrjvit

nec puMagoac

B

prolluenliuin

lacrymarum. Cumqtie hacc agerentnr,
populis jejuiiium
e

bliee aequalitatem Trinilatis voluit confiieri.

appropinquante Asuensione, ut jam dtximus, majesiatis

enim facumliae erat tunc temporis beatus Avilus namque insnigente bxresi apud urbem ConstanliiiOpolitanam, tam
illa
,

dominicae,

intlixit

,

insliluit

orandi

modnm, edendi seriem

,erogandi

bilarem

qiiam Eutycbes
id esl

b
,

quam

illa

quam

dispensationem. Cessantibus quoque exinde terroribus, per cunctas provincias dispersa facli fama, cunclos sacerdotes
fecit

Sabeliius docuit

nihil

divinitatis

habuisse

Oomiuum noslrum Jesum Christum,
bado rege, ipse conlra eas
haeresim oppresserunt,
(icanl
c
.

rogante Gundo-

imitari

commonuit, quod sacerdos
et contri-

sciipsit.
,

Exstanl exinde
qna? sicut tunc
aedi-

ex

fide

:

quae usque nunc in Chrisli nomine pcr

nuuc apud nos epUtolae admirabiles
ita

omnes

Ecclesias in

compunclione cordis
rex Goltbornm

nunc Ecclesiam Dci

lione spirilus celebratur.

Scripsit

enim Homiliarum librum nnum de
el

XXXV.
legatos ad
lit,

Igilur Alaricus

,

cum

vi-

mumli
novem,

principio,

de diversis
;

aliis

condilionibus

deret Chlodovechum regemgentes assidue debellare,

libros sex, versu
inter

compaginatos

Epistolarum libros
epistolae.

eum

diiigit,

dicens

:

Si frater

f

meus vead

quas supradicia; coutinentur
in

insederat animo ut nos

Deo

propitio parilervi,

Referl enim

quadam

homilia,

quam de
a

Rogatio-

deremus.

91

Quod Chlodovechus non respuens
,

nibus scripsii, has ipsas Rogationes, quasante Ascensionis doniinice
ipsins Vicnuensis

C eum

venit. Conjunclique in insula Ligeris

quac erat

trinmphum celebramus,

Mamerlo
urbs
illa

juxta vicum

Ambaciensem

*

territorii

urbis Turoni-

90 urbis

episcopo d
ftiisse,

,

cui et bic eo

cx, simul
promissa

loculi,

comedentes pariter ac bibentes,
ex Galliis habere
cupiebanl.

tempore
iniiliis

praeeral,

iusiiluLas

dum

sibi amicitia pacifici discesserunt.
l<

terreretur prodigiis.
:

Nam

lerra;

molu

fre-

qiienier quatieba'ur
a

sed et cei vorum atque Jupo-

XXXVI. Mulli jam tunc dominos summo desiderio
e

tancos

Unde

b

faclum

Bellov.. in salutem. Sonnulli, Eutices, aul Eutiois ; plerique Eulhicus. Bell. et Bec, tam illam, qnam Euliclies quamb

Freherus legendum pulat legendi seriem. Hic Gregorius notai tres teligiosi jejunii condiliones, qnibus (ial ulile. Hogationes appellal ipse Aviius
jesliiitatem operosissimam.
f Velus est, sacris Scripluris, el velu>tis au< toribus approbata, qua; etiam nunc perseveral , c nsuetudo, ut reges sese mutuo fraires dicant quod
:

que Sabellms. Legendutn forte Kestorius pro Sabel* lins. Sulla lamen in epistola 2 ad Gumlebadum, quae Sesiorii fit menlio, licel ibi ejus lota esl de bac re errores, qu>s etiain quandoque Eutycueli iribuit, fnse refellai vide et epist. 3 et 28. Cerle perseveravit in Gallicanae Eccle>iae Pairibus illud fidei ortbodoxse studinin , qui in concilio Aurelianensi v, anno 549, canone 1, Eulydietis ei Seslorii prava dogmata ciiiii exsecratioitibus danmaruDl et anatbemaiizave,
.

;

j)

runt.
aliquot S. Avili opuscula Praeter cpi-Kdas 88 ftlidii V. Cl. Jac. Sirinondus, et inter illa homiliam <le Hogatioiiitms bie laudaiam, qiiam eliani in vet. ins. repeiimus. Ejusdeiu vila b.ibelur toin. I Bibliot. nova' Labbei. tlltus vero festum celebratur die 5 Fec
,

jam viri eruditi non semel observaruni. Cujtis rei exempla proferunt viri clariss. Stephanus Baluzius, et Gisb. Cuperus in notis ad cap. 8 Lactantii de Mortibus persec, et Mabillouius lib. n de Re diidomat., cap. 2, num. 15. Ego vero, ut de nostra solummodo Marculfi formulam gente lotjuar, laudabo ex lib. nonam, quae esl lndiculu* ad alium regem cum lega* Domino glorioso^ lio dirigilur ; sic auiem insciibilur
i :

atque pracellentissimo fratri,
ne'ille rex.
6

ilii

regi,

in

Dei nomi-

Chesn., Ambaciacensem. Oppidiim

istud
,

etiam

brnarii, ad
diani.
d

quem diem

plura de eo habent Bollan-

vil, episl.

tesiatur Sidonius lib. v. epist. 14, el lib. 1; Caisarius Arelat., hoinilia 53, et alii passim auclores, qui subset uli sunt. Vide et concil.
i,

blem

nunc celebrc est, vulgo Amboise, dictum ad confluenies Ligeris et Amalissa;, VAmasse, situm. De hoc oppido sic loquitur Severus Sulpic dial. 3 : In
vico Ambatiensi
,

id esl

caslello illo veteri,

quod nunc

can. w 27, elc Quolies autem el quo rilu bisdiebus m ecclesia legeretur, exp 'iiit Mabillonius noster libro n de Liturgia Gallicana, pag. 152, in notis ad num. 55 et seqq. duos Lectionarii Gallicani, qui toti sunt de Hogaltonibus. Mamerii fcsl in colitur die 11 Maii. Vidc infia lib. dc Mirac. saucli Juliaui , cap. 2.

Anrclian.

lierent, vel quid

frcquens Itabilalur a fratribus , elc lla?c ipsa crediluf essc insula, qua-. hodieque prope Ambiciam visitur arboribus consita, vulgo iusula Saiicli Joannis di< ta. 11 Untie el qua; se<|iiuntur ad cwpul sequens desuut
in

Corb. el Uell. Quiulianum nou msi post Chlodovei

oliitum e sua scde
lib. vi

pulsum fuisse conlen<lii Valesiua rerum Francic, quem, si luuet, tonsule.

,

,

2S5
esl,
ut Quintianus

HlSTORiA FRANCORUM. LIBER SECUNDU3
Ruthenorum episcopus per
ei
:

231
in

lioc

Atibi, meis manibus iradere decrcvisti,
basilicae

ingressn

odium ab urbe depelleretur. Dicebant enim
desiderinin

Quia

sancti

Marlini dignare

propitius revelare,

luum

est

,

ul

Fiancorum dominalio posorto

ul

cognoscam, quia propilius dignaberis csse famulo

sideat terram liauc.
inler

Post dies aulem paucos,

luo. Maluranlibus

aulem pueris,
lianc

et

ad locum acceingro-

eum

et cives scandalo,
aliigil,

Gottbos qui

in

bac urbc

dcnlibus juxta imperium regis,

dum sanclam
:

morabantur, suspicio

exprobranlibus civibu-,

dcrenlur basilicam
primiceiius
(|ui

,

antiphonam ex mproviso
Pratcinxisti

quod velitse Francorum diiionibus subjugare; consilioque accepio
,

eiat, imposuit °

mc,

cogitaverunt eiim perfodere gladio.

93
milii

Domine,

virtule

ad bcilum
et

:

supplantusli insur-

cum viro Dei nuntiatum fuissel, de nocte consurgens cum fidelissimis minislris suis ab urbe Bn(Juod
,

(jentes in

me

subius me,
,

inimicorum meorum dedisti
dhperdidisti
'

dorsum

et

odientes

me

(

Psal. xvu,

thena egrediens

,

Arvernos advenit. Ibique
,

a sanclo

40, 41).

Quod psalienlium
,

audicules, el

Domino
ad tlu,

Eufrasio episcopo
nensi snccesserat

qui

quondam Aprunculo Dnioesi
,

gratias agentes
les
,

el vota beato cimfessori
ille

pmmiiieii-

,

benigne susceptus

lar^itis-

laeti

nuntiaverunt rcg>. Porro
8

cum

que

ei

lam domibus quam agris clvineis, secum
:

vium Vmgennam

cum

exercitu advenisset

in
:

quo

retinuit, dicens

Sufficit
:

hujus facultas Ecclesie ut

ulruinque sustiiieat

lantnm rharitas quam beatus

Aposiolus pr.idicat, pennaneat inter saeerdoles Dei.

loco eum transire dcbcret pcnilus ignorabal intummrat enim ab inundaiione pluviarum. Cumque illa R nocte Dominum deprecatus fuisset, ul ei vadum quo
transire
possit

Sed

et

Lugdunensis episropus largitus est

ei alii|ua

dignarelur

osiendere,

mane

iaclo

pos:-essionis ecclesiac suae,
bat. Heliqua vero de

quam

in

Arverno habeopea.
:

cerva mitac inagi.itudinis anle eos nutu Dei llunicu
ingiedilur,

sanclo Quintiano, tam insidiae
illa

illaque

vadante, populus

quo iransira

quas pertulil, quam

qnaa per

eum Dominus
Vitae

possit, agnovit. Venieule

aulcm rege apml Pieiavis.
est ei

rari dignanis esl, scripta sunl in libro

ejus

dum eminus
qusm super
fessoris

in tenloriis

commor;irelur, piiarusignca
,

XXXVII.
Galliarum.

Igitur Chlodovcclnis
hi

@2

rex

ait suis

de basilica saucli Hilarii egrcssa

visa

tan-

^alde moleste fero, quod

Ariani parter.i leneant

se advenire, scilicetut lumine beati conHilarii, libertus

Eamus

l

cum

Dei adjutorio, et superalis

adjuliis

haerelicas

acies,

redigamus terram

in

ditionem nostram. Cumquepla-

conlra quas sacpe idem sacerdos pro fide conflixeral,
debellarel u
ul ncc ibi
.

cuisset omiiibus hic
vis dirigit
:

sermo, commolo exercilu Picla-

Contestatus est auiem omni exercitui,
in via

ibi

enim tunc Alaricus coinmorabatur.
Martini
dedil

quidem aul
iu his

aliquem

'

exspoliarent

Sed quoniam pars hostuim per lerrilorium Turoni-

aut res cujusquam diriperenl.

cum

transibat, pro revereniia beati
ut

Eralautem

diebus vir l.iulahilis sanctitati*
in

cdiclum,

nullus de rogione

barum alimenta
aii

illa aliud quam. heraquamquc praesumcret. Quidam au-

Q

Maxcnlius abbas, reclausus
Dei

monasterio suo ot

limorem

infra

tcrminum Pictavensem. Cujus
non iudidimus, qu a locns

tem de exercilu, invento cujusdim paupcris fcno, Nonne rex herbam lantum praesumi mandavit
:

monaslerii
ille

nomen

leclioni

usque hodie

1'ellula sancti

M

txentii vocilur.

Cu-

et nihil aliud?

Et hoc, inquit, herba e-t. Non cnim
si

jus monachi

cum

hostiiim

cuneum unum ad monastc
exorandum eos
i.

erimus Iransgressores piaecepli ejus,

eam

pracsu-

rium cerncrent propinquare, abbaiem exorani, ul de
cellula sua egrederelur ad

mimus. Cumque vim
tulisset
c
,

faciens

pauperi, fenum virtule

Illoquo

faclum pervenit ad regem.

Quo

dicto ci-

demorante,

hi

limore perculsi,

eum

aperlo ostio pro-

tius g'adio pereiiiplo, ait
si

: Et ubi eril spes victorice beatus Marlinus offeudilur d ? Salisque fuil exer-

ducunl de cellula

94

SUI - At

ille in

occursum hos-

lium.quasi pacem rogatirus, pergit inirepidus. Unus

citui

iiihii

ulterius ab

hac regione praeMimere. Ipsc
;

autem ex

his evaginato gladio, ul caput ejus libraret,
,

vero rex uirexit nuntios ad beaii basilicam, dicer.s
lle,
ct forsiian

aliquod victoriae anspuiuni ab acde

sancta susci/ieiis.

Tunc
aii
:

dalis
Si tu,

munenbus,

qu.r:

h.co
niihi

sancto exhibcreut,

Dominc, adjutor

manus ad aurem erecia diriguit g!adiusque retrorsum ruit. Al ipse ad pedes beati viri veniam deposcens sternitur. Quod videnles reliqui, cum timore maximo ad exercitum r dierunt, limentes ne el ipsi
j)

es, ct genlem hanc incredulam,
* Is est

semperquc aeinulam

pariter inlerireut. Hujus vero

brachium beatus conmili-

caput 4 de Vi:is Patruni. isttid levilms de causis exortum testatur qui nulliim non Tlieodoricus Gstrogotthonjin rcx dalis ad Chlodoveuin nl ipsum movit lapidem aliosque reges liilnis, inisMsque iegationibiis, Impediret. Vide apud Cassiodur. lib. iii, epi-i. 2, 5 el 4. * Sic mss. vetnstiores; alii cum cdais, vi abslub

archidiaconos,

Primicerium scholcc clarissimoe

Bellum

,

twque lectorum. Vide Glossarimn Cangii, et Thomassinuui lib. n, parlis 1 Discipliuae eccles. Laline
edita^, pa,'.

,

,

cr;e
illis

103. Caeterum nios ille per Scripiura) saieciiones res fuiuras explorandi, soleinn s eni
,

lissei.

Corb si bento Martino offendimus, apud Gregorium casuiun miitatione.
,
;

d

familiari

e Sic vetustiures mss. cajieri inceepit. Porro in Ecclesia Romana primicerius ftaput erat inferioris cliori , quod el iu Ecclesia Gdlicana fuissc iu nsu

tili ex aliis Gregorii lotis compluriSic eliain acnim lu<rai in electionc sancti Marlmi apud Siverum Sulpicium, ii; ejus Viia cap. 7. Vide et vitam S. Consorliaj, nian. y Sjkc. Rjucd. ad ann. 578. f Hegm., voces psallentium. Ed., snleUiles audien-

temporibos

lius palel.

i

tes. 8

potest ex epistola suicli Remigii ad Falconrin Tan.^rensem episcopum, ubi cunqueritur vir sanetissimus a F.dcone instilutos fuisse in Mosoinagensi EccJesia levitas, presbyicros,

tempore Ghlodovei

colligi

b
1

De hoc ad cap. 43 libri r. Vide Foriunai. lib. u Vitae S. Hilarii, num. 7 Ed. aliquot et Bec, aliquid spoliarent.

Sic Bec; caeteri inss. el aliquot ed., ad cousolatuium cos ; cael. ed. consutendum eis.
i

Patrol.

LXXI.

8

*&J

s.

cregqrii f.piscopi tijrone.\sis
si-

»6
h

femor cum o'eo bcncJicto couircciaus, hnposilo
giio crucis rcslituit sanuni
:

A

clnis

95

"cro Bliuui suuin Theudericum
ac

pcr

Aliii

ejusquc

olilcnlii inon.is-

gensem

Rutbenam
illas,

civilalem ad Arvernis dirigit.
a
iinibus Goithoriiin
patris sui

leriuin pennans.i ilkcsum. Mu'tasque et alias viitutcs

Qui abiens urhcs

usque.

opcraius

csi,

quas

u

quia diligenler inquiret, librum

RurgunJionum leniiinum,
jogavii. Regnavil

ditionihus ^uh-

Vila; " illius lcgens,

cuncla reperiet

b.

Inlcrea Chlo-

aolem Alaricns

viginti

duos nnnos.

dovechus rci Clim Alarico rcgeCoilhoium in caiupo Vogladensc c dccimo all urhe Piclava milliario con,

Chlodovechus vcro apud Buidegahnsem urhem hyoinem agens, cunclos lhes:iures Alatici
fcrens,
a

TobiSa anlanlani

vcnil

:

ei

coulligenlihus his

cininus,

resislunt d co-

Ecolismam
,

'

venil.
in

Cui

Dominus

minus

illi.

Cumque secundum consucludinem
ipse rex

Cotihi

gratiam irihuil

ul

ejus

contemplaiione

muri

terga voi liss-ni,

Chlodnveclius vicloriam,

sponlc corruerenl. Tnnc exclusis Collhis iirbem sno
doniiuio suhjugavit. Palrala posthxc vicloria, Turonis regrcssus est i,
tiui

Oomiuo

ailjuvmitc, ehtiituit. Ilahchat

aulcm

in

ail-

tutorium siium lilium Sigiberli Ckmdi, nomtne Chloilerieum.
II

multa sancue basilicae beali Mac-

c

S

giberius

c

pngnans contra Alain.inin

muncra olferens.
Igitnr

uos apiul Tulbiaccnsc

oppidum pcrcussus

geniculo

clauJicabat. Porro rcx,

cum

fugatis

Gotlbis Alarijj

XXXVIII.

Chlodovcchos ah Anastasio
k

ito-

cum

rcgeni inteiTecissct, duo cx adverso subilo ad-

pcratore codicillos de consulaiu accepil, et
hcali Martini lunica hlaiea

in basi Lca

vcnientes,
acxilio

cum
est.

conlis utraque

ci

lalcra

fcriunt.

Sed

induttsest clchlamyde,

lam

loricae,

qiiam
ihi
f

velocis equi,

ne perirel

imponens
tam

vertici

diadema.

Tunc asccnso
illo,

equile

'

exemptus

Maximus
Apollinare

tunc Arvcrnorum popuct

auruin argenlumque in iiinere
atrii

quoJ inler por-

!us, qui cuni

vencrat,

primi [Forte

basiljcx heati Martini eleccle-iam civitalis

plurimi] qui cranl ex scnaioribus corruerunt.

Oe hac

est, pracsenlihus populis

inanu propria spargens, vqet

pugna Amalaricus

filius

Alarici in

llispaniam fugit,
e.

iuniaie benignissuna crogavit,

ah ea die tanqinm
Fgrcssus autem

rcgnumquc
a

patris

sagaciter occiipavil

Cblodove-

consul aut m Augusius

est vocilatus.

Viiam sancti Maxenlii e 2 codd. mss. edilam bahcs loin. 1 Actcr. SS. Ordinis HeneJielini, p:tg. 578, quam consule. Exslal ctiam nunc mona>tt-rium
islud
tra S.

cip.

.'8,

el IIis'oria Miscella
regis
fil

:

Antequam de Audefloda

cum oppido cognnmini.
,

Ordini noslro suh nosa

Mauri Congregatione subjcclum,
restauraliimqtie paucis

Calvinimis
:

diriilum

b hinc annis

uhi

episcopus S. Leodcgarius mariyr et ^Eduensis, qui et ibi post inortem diu jacuit. b llic iu Corb. cl Rellov. interst runltir liA'C verha,

ahhas

fuit

o'em habcret, nituartliuc in M<esa, (ilias habuil, unam nomine Theudicodo, et aliam <)strogotho, quas mox ul in I aliam venit, regibus viciuis in conjugio copulavit, id esi unam Alarico Vesegolkarum, et aliam Sgismundo Burgundianum. Ft Procna) so

(Lodon Francorum

rales ex concubina, quas genuisset

/-»

quinto decimo Clilodovfclii, et quidem prima inanu coiislare lamen \ide ur pugnam hai.c anno 20 ChloJovei, id est vul^aiis ajroi 5 »7, commissain luisse. Vidc supra notas aJ cap. 50. c Aliquot mss. et cJiti Vocladense. Vulgo dic.tur Youitle, (piod uppidoni csl ad Cle iiium fluvium, trihus lcucis ah u.Le Pictavieiisi diasiluin. Colb. habct

Anno

;

,

pius, lihro Helli Golhici, TbcoJot ieus Alarco filiam suam virginem despondil Theudichusam. Ano .ynius paulo posi locum laudalum Amalabergam llermeneIVidi Thoringorum regis uxoretn, ejusilem Tlieodorici germanam appellat lamen ex Procopio, llisl.ria Miscella, iuimo cl ip>-o C ssiodoro, lib. iv, epist. I, Amalahcrga fuit ThcoJorici cx Auialafrida soroie
i

:

ncptis.
» Sic scribilur in vclusti<iribu6 Tlieodertcus, scu Tltcodoricits.

codJ

;

alli

I

ahent

Dubiitcense. A Alii n.ss., consistuni. Regin.,
* Sigibertus

Iiii

eminus.

Coionix Agrippinx sedcni hahchat, a qna Tolbiacum, hodie Zultich, scu Zulg, qnatuorc.rcner lcucis distat, ubi cckbre pralium inter Alainaniios ct Cblodoveum, quod Francoinm conversioni occasionem praebuil, conniiissum est. Existunat taineri llenscbeiiius bclluin istud prope Argenioraluin conlecium fuisse, quodcx nde Chlodovcus Hbedeiii. s acccdens, Tullo transierit. Sed (jlilodovcus \iclis Alaiuannis eos esl proscuius, ila ul jam Hheproperanli Tullo trausire deLuciit. V. Vales. Hcr. Fianc. 1 Hic eial sancli Apollinaris Sitlonii filius, anle cpiscopalum cx matriiuoirto legilimo procrcatus, de et hb. i dc Glona quo GiCgorius in libro ni. cap.
nios
Iih. vi

1 Alii scrihunl Eucolismam, Ecolisinam, seu Engolismam. IJrbs esl episcopalis, vulgo An.jouleme, s;ttis

nola.
J

Regm.,

est ingrcssits.

C.Tlernm Chlodovcus cuni

bclloiu islud pararei, a sancto Heinigio adiiioiiitua, a rehus sacris inviolabililcr ahslinendum oiunibus m.nidavil, qua; rcs ei conciliavit a Deo adversus hosics

xictoriam. S. Remigii epislola, et ca
bello ipse

quam

peracio

D

Chlodovtus adcpiscopos de luc re sciipsit, etiam nunc supersunt, quas iu Appendice rerercmiis, siniul cum cbarta de conditioue monasterii Micia* censis, quam idem rex in noniino sanctw wqualis el
consubstantialis Tiiuitalis se concessisse t'Slalur. k Rec. el Mor. s., lunica, ballheo. Relinenda nostis
leciio.

%

Tuoicae enim

hl ilea2

nomine

veslis

purpurea

Mait., cap. 45, etc. e Occiso Alarico Gczalicus ejus (ilius regni palerni partem occupavit, TbeoJoricus veioM. 0>trogolthoruin rcx alieram rexil, post cujus mortem Amalaricus, aliis Amalricus, seu Almaricus, ex TheuJichusa,

iudicaiur, qu;c iiKixime consulem el

Augustum dece-

hat. filata seu blaila purpuram siguilicari patet ex velustisglossariis antiquisque auclorihus,quos videsis apud Savaronem in notis ad lih. ix, epist. 13, Si-

seu Tbeodogoliha eju>dem Theodoiici lilia, Alarici lilius regnare coe, it. Auclor Anonymus Ibsloi iae Ca3bloro aJ TheoJoricum liali* tareae a ConsUuitio Posleaacregern, ba-c habel de ettdein Theodorico cepii nxorem de Erancis, nomine Augoftadam. Nam vxorem hnbuit anie regiium, de qua susceperai filiat :
« :

don i, carm.
1

ct alihi passim, 5,

Hrouverum

in

Fortunati

iih. li,

llugonem McuarJum in sacranieulariuui S. Gregorii, etc. Hinc senalus blallifer dicilur Sidonio.
SicCorh.,
Bell. et alii siripti velustiorcs, qui hic

unam
riLtn

dedit, nomiiteAreviigui, Alarico
(jallia, el
litio

r,g<.

\\

isigolha-

etpios honiinibus 1'erenJis desiinalos equites appel'ant. FJili ei alitpiot scnpii, equo. m FJili , cmisul et Augustus. ConlenJil Cointius aJ anniiin noii Gregorium bis vcrhis voluissc Clilodoct alias lere

^cmper

iit

alium filiam

suam Theodegolham

Si-

veum

in

consortium impcr.itoria? dignitatis ab Ana-

ijismnndo

Gundebadi

regis.

Econtra Jo/nandcs,

stasio liiisse

admissum, cum a Jusfiniaui

t-

iPpoie

237
a

IIISTOIUA
Parisios venit
:

FRANCORUM. UBER SECUNMJS.
A
mei. palrem

233
fereus,

Turonis

ibiquc

cathedram rcgni

suum insequebatur, verbo
Ciimqne
ille

quod

consliiuit. Ibi ct

Theudericus ad eum vcnit.
a

ego

cum

intcrficere velim.

pcr nuconiam

XXXIX. Denique

migranle Lustochio Turonorum

silvam lugeret, immissis super
tradidit el orcidi'.

episcofjo, oclavus post

sancium Marlinum Lirinius

Ipse

eum latiunculis, morti quoque dum thesauros cjus
inlcriil.

Turonicis ephcopus ordinatur. IIujus lemporc bel-

ap^rit, a nescio

quo pccussus

Sed

in his

ego

lum superius

93

scriptum gestnm est. Ei hnjus temin

pore Chlodovechus rex Turonis venil. Hic ferlur

nequaijuam conseius sum. Nec cnim possnm sanguiquod fieri neas neui parentum meorum elfundere
:

Oriente fuisse, ac loca visitasse sanctorum, ipsamque adiisse Hierosolymam, el loca passionis ac resurreclionis dominicac
,

cst.
si

Scd quia haec cvcnerunt, cnnsilium

vi

bis pr.xl

c

>,

videtur acceptum,

cnivenim
illi

ni

ad me, uisuhmca
plaudentcs

quse in

Evangeliis legiinus,

siiis

defensione. Al
c

ista

audicntes,

same vidbsc. XL. Cum aulem Chlodovechus rex apud Paiisins
moraretur, misit clatn ad filium Sigibeni, dicens
:

lam parmis

super se rcgem

quam vocibus, cum clypeo cvcctum consiitmmt. Regnumque Sigiberti
,

accepnim cum thesauris
asoivit.

ipsos

quoque snsc

ditioni

Ecte paier luus senuit,
i'le,

et

pede debili claudicat. Si

Prosiernehat enim qnoiidie Deus hosies ejus

rnquit, morerelur, recte tibi
illius

cum

amicitia nosira

sub nianu ipsius, et augebit regnum ejus, eo quod

regnum
lus,

redderetur.

Qua

ille

cupiditate
ille

seduc-

u

ambulatet rcclo corde coram co, ct faceretquae placita eraut in oculis ejns.

patrem molitur occidere.

Cumque
|

egressus

dc Colouia civitale, transaclo Rheno,
silvam anib lare disponeret, meridie

er nuconiaiu b
in

XLI.

Poslhac ad Ci araricum rcgem

d

dirigil.

tentorio »uo

Qnando
nus
rei

autem c im Siagtio pngnavit, hic Cliaraiietts
neutram adjuvaos pariem
sed

obdormiens, immUsis super eum filius [ercussoribus, eum ibidem interfccit, tanquam regniim illius possessurus. Sed jutlicio Dei in fovcam,
t.liier fodit,

evocatus ad solaiium [M. auxilium] Chlodovcclii emisictii,
,

cventum
illo

nuam

patri hos-

exspectans, ut cui evenirel victoria,

cirni

ct

imidil. Misit igitur nunlios ad Chlodo-

hic amicitiamcolligaret.

ve>

hum regcm,
:

de patiis obitu

nunlianies,
ei

atque

ind guaus Chlotlovcchns abiit,
dolis cep:t

Ob hanc causam conira eiim quem circumvcntum
et

diccnles

Paier meus morluus est,

ego ibcsauros

cum

(ilio,

vinctosque tolondit,

Cbara-

cuni rcgno ejus penes

me
Et

hahco. Dirigc luos ad mc,

ricmn quidem preshytcrum, lilium vcio ejus diaco-

cl ea quac tibi de thesaiiris illius pl.iceiit,

bona vo(uae

ncm

oidinari johet.

Cumque

98

Chararicus de hu-

luutale transmiliam.

ille

:

Graiias,

inquil,

m-ililalc

sua conquereretur et
In viridi, inquit,

fleret, filius ejus dixisse

r voluntati ago, et ro c o ut venientibus

nostris

patefa-

ferlur

:

ligno hae frondes

succis;e

cias,

cuncta ipse deinceps possessurus. Quibus
iste patris

vedi^-t

sunt

,

nec omnino arescunt, sed velociier emergent queant
:

nienlibus

thesauros pandit. Qui
:

dum

ut crcscere

tilinam

lam vclociter qui haee
sonuit
in

versa respicereni, ait

ln

hir.c

arcellu'am

solitus

fecii, inlereat.

Quod vcrbum

aurcs Ch'o-

era' paier meus numismata auri congerere. Immillc,
inquiuiit
illi,

dovechi, quod sti icet minarentur sibi caesariem ad

manum luam

usque ad

fundum,

ut

creicendum laxare, ipsumque
sil

inlerficere.

Al

illc

jus-

cuncla rcperias.

97

declinus, unus elevata
illisii
:

Quod cum fecisset, etessel valde manu bipennem cerebro ejus
pairem
eg' ral iiidignus incurrit.

eos pariter capite plecti. Quibus mortuis, regnum
thesauris et populo acquisivit.

eorum cum

et sic qua? in

XLll. Eral aulem tinc

Ragnachaiius

c

rex apud

Quod audiens Chlodovechus, quod scilcet interfectiis esset S giberiiis et filius ejus, in eumdem locum adveniens, convocat

Audiie

omnem populiim illum, diceus qmd contigcril. Dum ego, inquit, per Scal:

Camar.cum, lam eflienis in luxnria, ut vix vtl propinqnis quidem parcniibus indulgerel. Is habebat Farronem f consiliarium, simili spurcilia lutulenlum
:

de quo fertur, cum aliquid aul

cibi,

aut muneri^,
:

dcm
idcm

lluvium navig rem, CUIudcricus,
luerit esse

fi.ius

parcniis

vel cnju-libet rei rcgi allalum fuisset, dicere solilum

consulem ac impcratorcm, et, lesTheophane in historia Miscell:», cap. 15, Zatus Lazormn rex, imperalorii nominis consorlio a Justino imperatore obtenlo, coruiam poslea ei chlamydem imper.iloriam ge^taveril. Valesius autem librovi Rernm Franc, consulis nomine hic imelligi putat pniriciatus dignilatem, qnse postia atl Carolum Magnuni
tante
delala
tlice
fuit. Favet liuic senienliae liiuliis capits in inetiam veiuvissimorum codicum, qni sic hahet, Deptilriciatu Oi'odovei. Porro ad noslrae sancti Ger-

D

Burconiam. Buconia silva celebris ob monaster.um Ftddense, quod ibi ad Fuldam anviem comlidil S. Bonifacius Germam.c aposlolus, archiepiscopus Mogunlinus et marlyr s:«culo octavo. Er.it etiam Buronia silva haud procul a
et infra,
fuii

b Alii

poslinodum

mani

a Praiis

ba-ilicne

januam majorem

supcrsiint

eliam nunc

regtnn priinsc stirpis statuae, quae sub Chlodovei nepolibus sculptac fueiunt, inter quas cxstat una Chodoveum repnesenlaus vestimonlis consul.iribus redimilum, cum baculo hypaaliquoi
lico,
,l

veteres

Colonia Agrippina, quae propior Scaldi fluvio erat quam Bucouia. c Edili plerique cum Bec, palmis, Gallos armis concrepareconsiievisseciimducissui oratiouem apprnbar »t, ubservat Vale>ius ex lib vn Comment. Julii Cesaris tle bello Gallico. Idem habet Tacims de Gerinanis, et Ammianus Manellinus de R miauis. d In onmibus lerme mss. deesl h.i-c vox, retfm. Ili tamen iu ra regnum hnbiiisse di itur. Malbrnicus lib. 11, cap. 58, Cuaraiicum Morinorum regcm

qnem mami

gestai.
!

laudat.
• Bel!., Ragnarius. Begm., Rinacliarius. Raqenharins. Keg., Rcanacharius.
f

teia

Hoc capul deest iu Bellov. el Coi b. ln Co b. anhabetur ah? manu. quamvis anliqua, in margiuc

Colb.,

(lescriplum. Itegm. sic hiibel, Demque... octavo post S. Martinum loco Tlieodoru$, elc. Hic lamcn aliis in locis dicilur, ul in c.eicris cudd. L cinius.

Alii

cum

C'irb.,

Faronem;

De Faronibus vide
Fredegaiii.

infra notas

nonnulli, Pharronem. in dp. il Chrouiti

.

2.V)

s.
si!)i

grf.gorii

nncoii
iiiiii

tcironensis
snpratlicti rcges,
'

210
propmqvi
liujus
:

M.,c

suo.pic Farroni rafftotm

Praqm

re Franei
csl, ul

A nmt autem

quo-

niux itiia indignalione tuniehant.
daiis aurcis
.-ilii

Unde

lacluin

fraicr, llignoineris

nomine, apntl Ci

UOBMWRU

H

armillis, vcl

ballheis,

Chlodove-

civilalem, ex jtissu Clilodovechi interlcclus est. Qui-

thus,

sctl lo

uin assimilaium anro (eral cniin
ilulo

areum
excrci-

bus mortuis, omne regnWR eortim
duvicbiis aceepii. Interfeciisque el
bus, vcl
prin

et

tbesauros Cbloregi-

dl auiaitr.n snli

laciiim),

h:wc dedit lendibus b
c
.

aliis inuliis

cjus, ul

sttiiei

cuin inviiaieiur
coininovisscl,

Porro
ille

cum
S|

parcnlibus suis

is,

do quibus

zehiin

liim conlra

eum
atl

ct

eculatores

habehal, ncei regnum aufcrrent, regntim sutim

per

plerumque

eognoseemluni iransmilliTel, ivversis
liicc

lolas Gallias dilatavil. T;micn congregatis suis qtia-

nnniiis intcrrogat, (|iiam \alida

manus

forel.

Qui

dam

vice

f

dixisse ferlur de
:

parentibus,

\GQ

(

l" (>s

respoiidernni

:

Tibi

uioquc Farroni inaximiim esl

ipse perdnlcral

Vac mihi

,

qui

lanquani peregrinns

supplcmcnium. Veniens auicm Clilodovechus, bcllum
conira
<

inter exlraneosrcmansi, et

non habcode parentibus,
aliquid

ciini iusliuit.

Al

ille

dcvicium cernoiis cxer:

qui mihi,
vare.

si

veneril adversitas, possil
lioruin

adju-

iium suum, fuga labi parat
ligatis

sed ab exercilu

comsuo

Sed hoc non de morto
si

cnndolens, sed

prebensus, ac

post tcrgum manibus, in con-

dolo diccbat,

forte poluisset adliuc

aliquem rep

spetlu Cliloiloverbi una
pciducittir. Cui
ille
:

cum

Richario

d fralre

rire, ut interficeret.

Ctir,

inquil,

buiniliasti

gonus
tibi

B

XLIII.

Ilis ila

iransaclis,

apud Pari

ios obiil;
H

se-

nosiriim

,

ut le vimiri penuillercs? Mclius

enim

pultusque in basilica sanctorum Apostolorum

quain
t

luerai mori. El clcvaiam sccurim capili ejus dciixit.

eum

Chrotechilde regina ipse construxerat. Migrav

Convorsusi|ue ad
liuin \AI.

93

liairem ojus,

ait

:

Si

tu

sola-

aulcm posl Vocladense bellum anno quinlo. Fuerunlque oinnes dies regni
qnadraginta
ejus, triginta anni. /Ltas h tota,

auxilium]

Iralii tribuisses, alligatus ulii|ue

non

fuissel. Similiter el

bunc securi percussum

in-

quinque anni.

A

iransitu

crgo sanci
qui

leifocit.

Posl qiiorum

moilcm, cognoscunt prodiloille

Martini, usque ad
fuit

transitum Chlodovecbi regis,
Licinii

res

corum, aurum

quoil a rege acccperaul csse adulregi dixisseni,

undecimns annus episcopatus

Turouici

lerum. Quod
tOf
:

cum

rospondisse fer-

saoerdolis.suppuiantur anni ccntumduodecim.Chro
tecbildis
ve.iil
:

Merilo, iuquit, luleaurum accipit, qui

dominum
illis

aulcm regina, post mortem

viri sui

Turonis

suum

ad moriem propria voluniaie deducit. Hoe
sufficcre,

ibique ad basilicam sancti Marlini desorvien%
ptidicilia

quod viverent debere

ne male prodilioncm

cum summa
commorata
sios visilans.

atque benignitate
vila;

in

hoc loco

dominorum siiorum luiluri iuler tormenta deficercnt. Quod illi audientes, optabanl gra'.iam adipisci illud
:

est

omnibus diebus

sw£, raro Pari-

sibi

asseremes sufficere

si

vivere mercreniur. Fue-

C

Esplicil tibcr secundus.

INGIPIUINT CAPITULA LIBPJ TERTIL
I.

De

filiis

Chlodovecln.

II. De episcopilu Dinifii, Apotlinaris, atque Quintiani. III. Quod Dani Gallius appelierunt. I V. De Thoringorum regibus.

V. Quod Sigimundus filium suum inLremil. VI. De inle itu Chlodomrit. VII. De bello conlra Thoringos, et eorum strage. VIII. De inleriiu Hcrmenejndi. IX. Quod Childebertus Arvemis abiil.

X De
.

inlerilu Amalrici.
ubiil

XI. Quod Childeberlus el Chlolhucharius in Tiurgundias, Theuderkus Arvemis XII. De excidio regionis Aivernce. XIII. De Lovolautro el Meroliacensi castro. XIV. De interitu Munderici. XV. De captivitale Atlali.

X VI. De

Sigivaldo.

XVII. De cpiscnpis Turonicis. XVIII. De intcrilu fitiorum Chlodomeris.
Cbesn.; alii ed. el mss., sive armillis. Sic Cbcsn. el mss. omnrs, prrcter Kegm. qui babet legntis. Edili plerique, proditoribus. Reiinenda vox Leudibus. Leudos seti fideles suos aiqiellabanl roges
*>

a Sic Colb. ct

T)

1

6 H;i'c

Regm. addit fidelibus suis. modo sanclx Genovefa2

appellatur, quod

ibi
:

seinilla virgo sacratissima nuiliis miracuiis claruerii

nosiri vassallos stios

,

mavime

noliilioros,

q«i nulli

pra:lerquam principi obnoxii erant; pnsiea barones apjel ali fiieiunt. \iile Bigauninm in lormulas Mar•

cauonicortim Kegulariuin abbalia celcbris ordmis S. Augustiui, quos ex Victorina abbalia de duclo» ibi locavit Sngerius abbas S. Dionysii.
cslque
h llaec verba, wlas tota 4S anni desunl in codd. Corb. el Itegm. Ob.il Cbloloveiis strx vulgaris anni 5M, qoi nec anniis iti post obiium sancli Maniui fuil, si voruin sil liunc anno 597 ad superos alni>se; luc Liciuii episc ipi 1 1, cum Leo diaconus noiniiifl Veri e, iscojii. qui Licinii dccessor fuii, concilio Aga,

culli

cap. 40, qui jam anloa, C*p. 18, cosdem Anilrusiioiies i|tioquelu.sS':ui>minaios bservarat. l>elili.
i,

mnin Vussiaul
Caogii.
«

Vussulli dicti fueroul.

Vide Clossanuui

Ed. omnes, inimicarentur

d Coil.

Regm., Ilachnnario.
Ikll
,

« Alii cuiii

llcgnomeris

,

et
i.

pamo

infra

C0-

IIiliisi

anno 500 subscripseril.

dices aliquol, Cinomannis. Ldili

Cenomannium.

241

IIISTORIA ER\NCO!lUM.

UBER

TERTIUS.

XIX. De sanclo Gregorio Lingonensi, ct situ Divioncnsis XX Qucd Tlteudebertus Wisiqardem desponsavit.
.

castri.

XXI. Quod Theudebertus in Provinciam abiit. XXII. Quod postca Deotheriam accepit. XXIII. De interilu Sigvaldi, ct fuga Givalui. XXIV. Quod Cliilde'.h'rtitsTlieitdeberlum muneravit. XXV. De bonitate Tlteudcberti.

XX VI.

I)e interilu

filitv

Deolltcrio?.
abiit.

Thvuiebertus Wisigardem acccpit. XX VIII. Quod Cliildeberlus tum Tlteudeberto contra Clilotliachttiiiim XXIX. Quod CliHdebcrlus el Chlolhacharius in llispanias ubierunt. XXX. De regibns Ili^panornm. XXXI. De fiia ThcoJorici rcgis Italici. XXXII. Quod Theudebertus in liutiam abiit.

XXVII. Quod

XXXIII. De

XXXIV. De

Asteiiolo el Secndinn. mntieti Theudeberli circa Viridunenscs cives.
el

XXXV.

De

interitu Sirivaldi.
t

XXXVI. De obitu Tlicud<berli XXXVII. De Injcme gravi.

aeinleritu Pi.rtlteuii.

LIBER TERTIlfS.
prMgtt*.
103
Velim,
si

placet,

parumpcr conferre

,

qu.ne

A

stituit

:

hacrelici

vero

,

nec acqiiTiinl
eis.

*
,

sed quod

Clirslianis

benlam confilen'ibus Trinitatem prospera

videnlur habere, auferiur ab
degiseli,

Probavit hoe Coinleritus b.
,

Micresserini, et quae haereticis eamdemscindeniibiis
fuerint
in

Gundobadi, atque Godomari

qui

rtiinam.

Omiitamus auiem

qualiter illam

et patriam simul et

animas perdiderunt

Nos vcro

Abraham veneraiur ad
nediciione
.

ilicem, Jacob proedicat in bein senle,
in

unum

alqtie invisibilem,

immcnsum, incomprehensiperpeiuum DotniSpirilnssancli

,

Moyses cognoscil
poital

populus semon'.c
;

bilem, inclylum, pereaneui alque

quilur in nube, eamdcinijue pavescit
i,ualiter

vel

num

confileinnr, iiiium in Trinitate propier personaid est Patris et Fiii el

eam Aaron

in

logio, aui

David

vali-

rum numerum,

eiualur in

psalmo, orans innovari se per Spiriium
sibi auferri

conQtcmiir el trinum

in unitate, propter ncqiialiialem
1

iccium, ncc
conlirni.il
i

Spiritum sanctnm, atque se
i,

substantise, deiiatis, ommpoientise, v
est

virluiis
in

:

qni

per Spirilum principalein (Psalm.
el

12-

unus summus

al

|iie

omnipotens Deus

senpi-

14).

Magnum

ego hic cerno mys erium, quod

lcrna saccula regnans.

sclicet (jiiem haeretici

minorem asserunl

,

principa,

105
filii

'•

Dcfuncto
id est

igitur

Clodovecho rcge, qualuoi
,

lem vox prnphelica nimliavii. Sed

his, u( diximus
Ari'is

ejus

,

Theudericus, Chlodomeris
c

Chilile-

omissis, nd nostra tempora revertamur.

enim,

bertus,

atque Chlothacharius

rcgniiin cjns acci-

qui hujus iniquae sectaa primus iniquusque invcntor
fuii, interioribus iu

B

piunt, et inter se aequa lance dividunt. Ilabebal jam

secessum deposilis, infernalibus
Il.larius

tunc Theuderieus

filium

,

nomine Theudebi rtum,

ignibus

subditur

:

vero

bealus
'

individuae
'"

eleganlem atque utilem. Ciimque magna virtulepollerent
,

Trinitaiis defensor, propier

104

,anc

exsilium

el eis

de exercilu robur copio^um inesset,
rex Hispani;e, sororem co:

dedilus, et palriae paradiso re.stauralur.

Hanc Chlodovechus rex confi-ssus, ipsos ha?reticos adjutorio
cjus oppressit,

Amalaricus

filius Alarici,

rum

in

matrimonium
,

posiulai
in

qund

illi

clemente»

regnumque

siitim

per totas Gallias
,

indulgent

et

cam
e

ipsi

regionem Hispaniae cum

dilalavit

:

Alaricus hanc dcnegans

a

regno et po-

maguorum
II.

ornanientorurn inolc transinitiuni d .

pulo, atque ab ipsa, quod

majus est,

viia mulctalur
elsi in-

Licinio

aulem urbis Turonicae defuiuto epi-

aUerna. Dominus aulem se vere credenlibu3,

scnpo, Dinifiuscalhedram pontificalemascendit.

Apud

sidiante inimico aliqua perdant, hic centuplicala re•

Arvernis vcro post obiium beali Aprunculi
<t

f
,

sanctus

Corb. Del., et Casin.

habent,

nec

acquirunt

nielius. b Gundobadus, ut

observal Valesius, diu floren 7 tissimum regniim oblinuit, ipsumque, moi le nalurali exeedens, filio suo S'gismundo reliquit. c Sic veieres mss., quamvis aliquando varient
seu Chlotarius, quod iilein cst. Caclcrum lilii Chlodovei non aequales habuere regni paterni pnrtes. Nam Thcodorici porlio longe major eaHeris fuii. ^Equa lameu diei potuil, quod cum in
alii, Illolliaritts,

£

De hac vide inferiiis cap. 10. Deest hoc caput in Regio. Porro ipsc Gregorius lib. x, c. 31, i"ter Licinium et Diuifiiim locat Thcodorum ei Procnlum episeopos e IJurgutidia qui e sede S'ta ejecli, jubente Clilolilde regina, Licinio
e
,

defiincto subrngati fueruut. f Corb., Abroncoli. ftell.
trunculi.
I)e

Uoc

libro

n

,

dilatandis regni paterui limilibus oatris expediiioniiin fuisset comes, jam sibi aliquid acquisivisse censeri potcrat.

aiilem subscripsii concilio mine concilio Agaibensi interliiil Paulinis presbyter. Colilur die 14 Januani. De sancto Quinliaiio sajpius agii Gsegorius. Vide Vitas Pairum, cap. i.
i

Co!b., />a, Abrunculi. cap. 23 el 56. Euliasins Aureliin ; ac ipsitts no-

SA3
Kufrasius

S.

CRECORll EHSCOPI TIRONENSIS
habebalur.
vixit
,

m
omnemque
rapinain lerIres fralres reg:

duodecimus

episcopus

Ilic

A

P

r;i;li<>

supcratos opprimil,

quatuor annos posl Chlodovcchi obilum
siino quiuto episcopatus
sui

viceIV.

anno iransicns. Cmn,

Porro lunc apud Thoringos,
illius reliiiebanl
d
,

que populus sanciiim Qiiiniiinum
ejecius fuerat, elegissel
,

qui de Rutlicno
et

inim gcntis
inenclridus
fridua

iJ est

Uadericus

,

Iler-

Achiina
,

Placidina ",

alque Bei

tliarius.

D, niqiie

llcnnene-

uxor sororque Apollinaris
irenientes
< ,

ad sanclum Qiiiniianum
doininc sancle, scne-

Berluarium

dietini

:

Sufliciat,

inicrfecii. Is

suum vi opprimeas, moriens Radegundem fiiiam orphanani
iratrem

inti

lux

,

quod es cpiscopus ordinatus. Permiitat,
locum Imjus
apicem
vero

dercliquil

:

reliquit

auiem

el alios filios,

de quibus
e

in

inqtiiunt, pietas lua scrvo tuo Apollinari

sequcniibus

scribcmus.

107
,

llermenefridi

vero

bonoris adipisci.
ascendcrit
,

Il!e tibi
,

cum

ad

liunc

uxor iniqua alque crudelis
nteiis

Amalaberga

noiniiie,

sicut

placitum fuerit, obsequetur
et ille tuae parebil in

'" lcr n °s fratres belluiu civile disscininat.

Nam

ve-

tu iiuoque impeiabis

omnibus

quadam

die

ad couvivium

vir ejus,

iiiciisam
sibi

jussioni
leni

:

tantum

ul

bumili suggeslioni

nostrae auille
:

niediam opertam reperii. Cim que uxoicm quid
-

tuae

bcnigniialis

accommodcs.
ut orationi

Quibus
i

10C ve ' il inicrrogarct, respondit

:

Qui, inquit, a meba-

Quid cgo, inquit, praesiabo, cujus polcsia
stibdiluni? Sufficit

nihil est

dio regno spoliatur, dccel

eum mensac medium
ac

enim

vacans quotidia-

B

bcrc nudatum. Talibus
conlra
fralrcm

et bis siinilibus illc

peimolus,

nuin mibi vicluni

procslel

Ecclcsia. lllx auiem

hxc

insurgii,

per occulios nuntios
persequeiidiim inviiat,

•mdienies

,

Apollinarem
,

\QQ

ad regcm dirigmit.
in episcopatu
it

TlieiiJciicum regem ad

eum

Qui abiens
successil
sa'culo.
jussil
:

oblatis muliis

muuerihus,

dicens

:

Si

bunc
Ille

inierficis,

regioncni banc pari sorte
,

quo qualuor abuiens nicnsibus, mi^rav

a

dividcmus.
exercitu ad
sibi

autem gavisus
dirigil.

bccc andiens

.

cum

Cum autcm boec
poieslatem

Tlieudcricoiiuntiata fuissent,
,

cum

Conjuntiique simul fidem

inibi

sanclum Quintianum eonsiiiui
iradi

el
:

omob

invicem dantes, egressi sunl ad bellum. Confli-

ncm

ei

Ecclesiae

,

diccns
est.

Ilic

gcnlesque cuin Badcrico, exercilum ejus aiterunt,

nosiri amoris

zelum ab urbe sua ejeclus

El sta-

ipsumque obtruncant

gladio

:

et

obienta vicioria,

tim directi nuntii, convocalis pontificibus et populo,

eum
qua

in

eathedram Arvcrnx Ecclesix* locaverunl, qui
illi

Tbeudeiicus ad propria est rcvcrsus. Protiuus llermcnefridus oblitus fidei sux quod regi Tbeuderico
,

quailus decimus

Ecclcsix prsepositus
,

est.

Reli-

indulgeie pollicitus est
est inler

,

implere

despexit

,

orlaquc

vero quje gcssil
,

lam

vi tutes

inigraiiouis ejus

scripla sunt in libro

quam lempus qucm de ejus
nominc

cosgrandis inimiciiia.
f
,

V. I^itur morluo Gundobado

regnum

ejus Si-

\ita b composuimus.
III.

gimundus
,

filius

ejus oblinuii, inonastcriumque

Agau-

Ilis ila

geslis
c
,

Dani

cum

rcge suo,

C

nense solerli cura
eavil 8
:

cum domibus

basilicisque aedifiu
,

Cbli cliilaicbo

evectu navali per mare Callias ap-

qui pcrdita priori conjuge

filia

Tbeodorici

pctunt. Egressique ad terras,

pagum unum de regno
rcliquis spoliis,
iu lillus

rcgis Ilalici, de qua filium babebat noniine Sigii icum,

Tbeudeiici devastaut atque caplivant, oneratisque

aliam duxit uxorem
sicut

;

quae valide contra

filium ejus,

navibus tam de captivis

quam de

novercarum mos

est, mallgnari ac scandalizare
,

reverii ad patriam cupiunt.

Sed rex eorum

coepit.

Unde faclum

est

ut uua solcmnitatum die,

rcsidcbat, donec

navcs altum mare comprebcndc-

cum

puer supcr

eam

veslimenia malris agnoscerei,

rent, ipse deinceps scculurus. Qiiod cuin Tbeuderico

commolus

felle dicerel

ad eam
tua
,

:

Non enim cras
conlingerent

di
',

nunlialum fuisset

,

quod
,

scilicet

rcgio cjus fueiit ab
filium suum in magno armorum

gna, ut baec indumenta

terga

exiraneis devaslaia
illas
|

Tbeudeberlum

108

Q UI dominan tuae
-

id

est matris
,

mex-

,

fuisse

artcs

cnm

valido exerciiu ac

noscunlur. Al
dolosis

illa

furore succen^a
,

instigat verbis

apparalu direxil. Qui intcrfecto rcge, hosles navali

virum suum

diccns

:

Hic iniquus regnum

Alihima. Corb. el BeU. , Placidana. De cap. 12. Corb., Apoltonaris. II c sancii ApoHinaris Sidonii filius fuit, qui Arvernorum dtix itierat in praelio Vogladensi, paler Arcjiadii , de quo infra cap. 12, etc. Etenim S. Apolliuaris Sidonius ex Papiauilla Avili imp. filia genuil Alcimam et Apollinarein bic ex Placidina Arcadium, Arcadius vero altcram Placidinam , quae Leontio juniori, pi"
,

Begm.

his

inlra

«|uam paulo inferius Theudaii regis sororem appellaf. f Petro consule, id esl anno M6., ex Mario Aven-

D

ticen-i.

consulibus, id est

Agaunense monasterium Florenlio el Anthemio anno 51-5, a Sigismundo consiructnm fuisse referl Marius Avenlicensis, quod de ejus
k

;

lib.

sica episcopo BurdigaUe, nupsit. i, carin. 14. Vide Valcs. lib.

De qua Fortunalns vu Reruin Franc.,
Sidonii cpist. 13,

pag. 324
lib. iii.
i>

,

et

Sirnioudi

noias

in

reparalione inielligendum e^se suadet Avili bomilia, qua3 dicta fuit iu innovatione monaslerii ipsius. Silum est in dieecesi Sedunensi ad radices monijs S. Bernardi ; primum sub regula privao, ium sub IJenedictina diu floruit , demum ad canonicos Regulore?

Cap. 4 de Vilis Palrum.
;

Colb., Ilrodoloico. Uec. cum. ed. , Chocliilaico. Sic Corb. et Bellov. alii paulo aliter llermme(wdns. Colb. Lrmenfredus. El Berlharius seinel in
a

c

eod. Corb. ilicilur Bcrteearius. e Sic veiusliores codd. alii Amalberga aut Almaberya. Ea erat Amalafridae sororis Theodorici Italiae tegis filia, ex Procopio Ub. t UUtor. Coitliicae,
; ,

devolutum esl. Iie lioc diximus in Admoniiimie ad passionem SS. Manricii etSociorum, in Aciis innrlyriim, f»ag. 288. II vnlgo martyrcs Aguunenses appellantiir; dequibus Gregorius lib. de Gloria Marl., cap. 75 el 70. h Noinine Ostroaotha. TituHis homilix 8 S. Aviti
i

i

cx
dic
1

|ierdilis cst in

ifvuim suror

conversione domini Sigisrici, poslriipsius cx Ariana harcsi est receplu. Bocbel., conlegcrcnt.

i-J

IIISTORIA

FKANCOKUM. LIBER TERTR!S. A
vicloque
cxeicitu

24u
,

iiium possiderc de.sidcral, leque inlerfecto, id usquc

eorum

Godomarus

lcrga vcrtii
f

Ilaliam

dilatare

disponlt

,

scilicet ut

regnun» quod
et
iste possi-

avus-ejus Theodoricus
deat.
Scit
eniiii

Italiaj

lenuil

,

Sigimundus vero dum ad sancios Agaunos nililur, a Chlodomere caplus cum uxore
captivns abdiicilur, at pie infra
nensis urbis
in

hVero
liliis

et

quod

te

vivente
ille

haec

non potesl
Uis el

lenninum AureliaDisccv;ri-

adimplere; et
liujiiscemodi
silio

nisi iu

cadas,

non surget.

custodia

posilus, deUnelur.

ille

incitatus verbis, uxoris iniquaj con-

deniibusque his regibus, Godomarus resumplis

ntens, ini,|uus exsliiit parricida. Nain sopilum
filiuin

bus, Burgundionescolligil, regnumquerecipil. Conlra

vino dormire post meridiem
inienli, orariuui
a

jubet

:

cui

dor-

quem Chlodomeris ilerum
duni inlei iicere desiinavit
:

ire

d:sponens, SigimnnAvtto abbate

sub collo positum, ac sub mento
invicem duobus pueiis,

cui a beato

ligatum

,

irahentibus ad se

MiciacenseS, niagno tunc lemporis «acerdote, dietum
est
:

suggillatus esl b .

Quo

facio pater sero
,

jam

pcenilens,

Si, inquil

,

respicions

Deum

,

emendaveris con-

super cadaver exanime ruens
ine.

flere coepit amarissi-

silium
eril

tuum

,

ul
,

hos liomines

inleifici noti paliaris,
;

Ad quem senex quidam sic dixisse 1'ertur :.To, inquil plange amodo qui per consilium neqiiam
, ,

Deus teciun

et abiens vicloriam obtinebis
,

si

vero eos occideris
tradilus, tiinili
luis
,

lu ipse

in
:

inanus iniinicorum
libi

facius es

narricida Sttvissimus
,

;

nain hunc qui inno-

sone

peiibis

(ietque

uxorique

ccns jugulatus est
hiloininus
ille

necessariuin non est plangi. Ni- B et (ihis
,

quod
Scd
ille

leieris

Sigimuudo el conjugi ac

ad sanclos Agaunenses abiens
c ibi

per

liberis ejus.

auscullare despiciens consilium
ini-

innllos dies in flelu et jejuniis
cab.itur.

durans, veniam prc-

ijus, ail

:

Slulium enim consiliuin esse pu(o, ul
relictis
,

Psallcnlium
est
,

assiduum insiitucns, Lugdivina

micis domi

conlia rciiquos

eam

;

eisque a

d.mo regressus

uilione

de

vesiigio

icrgo, hoc a fronte surgenle, inier duos hostium cu-

enm

prosequente. Hujus fdiam d rex Theudericus

ncos ruam. Saiinsenim ct facilius vicloria paliabitur, si

accepit.
VI. Clirotechildis vero regina

unus ab

alio separetor

:

quo imeifecio,

facile

Chlodomerem,
:

vel

e

el alius

morli polerit destinari. Slatiinque

in erfectu
!l

reliquos

(ilios

suos alloquitur, dicens
,

Non me
:

pce-

Siginiundo

cum uxore

et
,

liliis,

apud Coliiinnam
in solatiuin

niieat, charissimi
inini,

vos dulciter enulrisse
,

indigna-

Auivlianensis uibis vicum

in

puieuin jaclari pr;e'

quaeso, injuriam ineam

et paliis

malrisque
illi

cipiens.Burgundias
dcricuin

peiiii,

vocans

Theu-

niese

morlem
,

sagaci

studio

vindicate.
,

H;ec

au-

110

regtin.
i
,

Ille

aulein injuriam soceri sui
proniisil.

dienles

Burgundias petunt

et

conira

109

Sigi:

vindicare nolens

ire

Cuinque pariler
conjuiicti

inuuduai et IVatrem ejus

Godomarum

dirigunl

de-

apud Vironliam

k

locuin urbis Viennensis

sed rctinenda vox orarium, qunc proprie tamen , pro linteo quodam oblongo, m fascia: mnduiii effornialo, eliain siiinitur. Vide Ci.ngii Giossarium, aut eard. Bona de rebus Liturg. lib. 1, cap. 24. b Lt hic editi , suffocatus est quod vocabulum, ; etsi foile magis aplunuei significandju, rarius tanien occunit in sequioiis aevi aut toribus. Occisos e?t ex Marii Ghronico, Simmacho cl Boetio cuss.. id e->l an2. no 5 U2 V c Rrg. cl Re^m., Psallentium ibi cliorum assiduum, (piod etiain in Colb. s< cunda uiaiiu addiium leg lur. Melior tamen est aliorum niss.; et edii. leciio. tloc aiiiein loi o jugem diu nociuque psalmodiain inAgauneiisi Ecclesia inslitiitam designari pluribus adver.-us Coiiiliiim probal noster Mabillonius in prudal. secunda ad Sac lv Benedb liinim.
Editi, lorum,
licet varias snriiaiur signiiicationes d
Ha.-c fuil

C

Maximino, dicitur Saiit-Mesmin, bucis :ib Aurelianensi urbe dissiia, quamhodieFulieiisesoccupanl.S.Aviti lestuniceleliralur die 17 Junij, quo ejus Vila apud Sinitim liabeliu. h Cas. el Brgm. cum Bad., Colonia. Hic Columcllatn, vulgo Coloumelie , aul certe viciim ei vicinuiu v vulgo Coulmiers dictuin , desigoari pu anl. Uliiquo vico, uli observat Valesius iu Notiiia, viciniis esl loctis iu veteiibus chanis diclus Puleus sancli SigisSutnl-Sigismond , aiit mundi , vernaculo idioinale conlrahendo Saint-Simond. Sigisniundus nemiie nou solum inltT confess res colitur , sed etiam inler inarlyres locum obtinuil, pro illorum teiiipornm more, quibus inuocui, quacumque de causa interfecti, martyres appellabanlur. Diem cjus festiini etiam veail lusliora Marljrologia kalendis Maii cele.branl qoam oiein ejtis Vita a Bol andianis edila est. lo ea
scilicct Aviii.sanclo

duabtis

ciiciter

,

;

Il.sior.
lib. iv. e Sic

Suavcgotta , de qua Frodoardus lib. u Khemensis. Vide infra noias ad caput -6
•pv

(iiii

ipsius

,

siiniil

cum

illo

interfccli

apud UeUa,

Corb. et Bel.; alii ei, quod perinde est. lidem codd. habenl, indignute pro iud gnamini. 1 Sic onines inss.; Chesn., sanctos Aynunenses; ca> tcri ed., snltus Agannos. Belert Marius, Maximoconsule, id esl anno 5i5, Sigismundum per Burgundion*-s Francis tradilum fuisse,ac in h.ibilu monachali iu Franciam perduclum; aiino au em seqoenti G<<iliiinarum frairem ipsi successisse, ac Chlodonierein
luisse iiileifictum. l-onler v.taiu nio 1 M..ii Bollandiaui.
u

Gisclailus el Gundebiudtis appelian ur ; quoruincorpora tiiennio pust eorum necem Vencrandus Agauni abb.is, iumiiente iiieotltberio rege, levali ad monasterium suum iranlerri curavii. Vide hb. i de Gloriaid est

Marl., cap. 75. Sigismundi necein , Maximo consule, anno 523, conligisse sciiuii Marius in Chro»
i

nico.
Edili, suppetias, et sic passim.
,

S. Sigisniuudi to-

Ed. mtudose,- Nutiacense

;

mss. locum non ex-

priniunl, sed babenl, Avito, aliquoi, Adjuto, abbule mutjno. Anony nitts qui gesia regiini Franc. scripsit sub

volcns, sed mendose. NamSicBel.; caeteri Theodoricus Ch odoiueri suppelias pollite.is, nolebat vimiicare soceri sui morlem. big smundi quippe filiatn duxerai uxorein. Fredcganus. tan.eu cpitom. ca,.. 50 legisse videlnr volens, cum aii Clilodoinerem a Tlieodenco (Viisse decep'um, quasi ille o.pias quideui miseril, sed quae inter prailianduin sese Burguu-

Theoderico haic
quierat tunc

halitt, eap.

20: tieatusauiem Avilus,

vir sauclus,

abbas

m

Aurelianensi iivilaie,
,

iicprecnbatur Qilodomirum, ul non occide.rct eos elc. E>i iiulem M.ciacum abbalia celebns ordinis nosln,
vuljjo Mici, qux

eliain

a

suo eonditore,

dcccbs;>re

dionibus arjiinxeriiit. k Sic Corb. et Bell., quem locum Labbeus Voiro» in De:(inaltv iulorpreatur. Bec., Yisoroniiom; c;e.leri auleiniiiss.el edil" habenl Yisoroniiam, quein Vai Icsius iu Notilia eL Co.ntius putant esse Yeieroiicc*

24T
fuissent,

S.

CKFCOKU
et

FJMSCOPI TIRONENSIS

218
,

cum Godomaro confligunt. CuiiH|ue Godocxercitu terga vcrtisset
,

A num

fr.itrem

suum
,

el

Tlicidcberluin

filiuin

m

inarus

cum

Clilodomeiis

iiiscqucreltir, ac

de suis uon modico spatio clongailli

tus cssel, asMinilanies

signum

cjus, dant ad

eum

excrcitu abiit. Tboringi vero vcnieiiiibus Francis dolos prxqiaranl. In campo cnim, in quo ceilainen agi debebal, fnssas cfTodiuut

solaiium

assumens

cum

voces, dieeiiles
iuiis.

:

lluc liue converlerc, lui
,

enim sumediiiin
el

quariim ora, operia tlenso ccspile,
lani

planuin assiniucoe-

Al

ille

credens

abiil

,

irniitijne

in

cainpum.

lu

bas ergo foveas

cmn pugnare

inimicomm suoruni,
id dt-fixum,

cujus

ampululum capnt,

con-

pisseni, inulii Fia.Koruin eqtiiles cnrruertint, ei fuit
cis

elevantin sublime; qttod Franci cernen-

valde

impedimenlum

:

sed post cognituin bunc

les,

aique cognosccnles Cblodoniercm intcrfcctiim,

tlo'uin

obscrvare ccrpcruut. Dcniijue ciimseTbo,

rcparalis viiibus

Godomarum
in

fugant

,

Burgundioncs

ringi eaedi vcbcincnlcr vidcrent
frido rcge

lugulo
,

f

llcrmcne-

suam redigunt polestatem. Noc mora Cbloibacbarius uxorcm germani sui, Cunlbeucam nomine, sibi in malrimonium sociavil
nppiimunl, pairiamque
filios

ipsorum

,

tcrga

vciltinl

el

ad Onestru-

dcm

s

fluvitim

u>que perveniiinl. Ibique lanla cx-dcs
lliimiiiis

cx Tboringis facla esl, ul ahcus

cadaverum

quoque ejus Chrotech
lnctus,

ldis

regina
:

,

exactis die-

congeric replerctur, ei Franci, lanqtiam pcr pontem
aliipicm, super eos in lillus tillerius Iransiretit.
l'.i-

bns

scctim recepil ac lenuit

qtiorum unus

Tbeodoualdus»,

allcr Gnnlbarius, tertius

Chlodoual-

B

faiacrgo vicioria regionem illam capessunl,

H2

in

dus vocabatur. Godomartis ilertim regnum rccepit.
VII.

suam redigunt
rediens
,

polcstateni.

Cblotliacharius

vero

Posl Tbeudericus

non

immemor
,

perjurii

Kadegundem

(iliam Bertharii regis u sccuni

llcrmencfridi regis

Tboringorum

Cblolbacliaritim

caplivam abduxit,
ciavit.

sil>i,|uc

eam

in

inaiiiinonium so-

fralrem

suum

in solalium sutim
,

evocal, ct adversum

Cujus fratrem
Illa

poslea

injusle

per homines

cum

irc disponit
,

promiilens regi Cblotbacbario
cis

iniquos cccidit.
laia

partem prxdx»
Indignamini

si

munns

viclorix

divinilus
:

quoque ad Deum conversa, n.ur vesle monasterium sibi in ra Pictavensem nrconsiruxit,
qnae orationihus, j-juuiis, vigiliis

conferretur. Convocatis igitur Francis, dicil ad cos
,

bem
gna
dicli

qtucso

quam

inleritiim

tam \\\ mcain injuriam, , parcntum vesltoruin b , ac rccolilc
super parenies noslros violcnillis

alqtic eleemosynis prxdita in
in populis inberclur.

lantum cmicuit, ul maautcin adhuc supra-

Cnm

Thoringos quondam

rcges in Thoringia esscni, Tbetidericus Clotba-

ter advenisse, ac multa

intulisse mala, qui datis
inire voluerunt
c
:

charitim fralrem sutiin occidere voluit. El pr.cparalis occulle ctun
arinis
viris,

obsidibus,
illi

pacem cum

bis

setl
,

eum

ad se
,

vocat,quasi
in

obsides

ipsos diversis morlibus

iiercmerunl

et

sccrelius cuin eo aliquid tracialurus

expan>oque

irruentes

supcr parcnles nostros,
,

omnem

subslan-

pailedomus

illius

lentorio, de uno parieic in alle-

liam abslulerunt

pueros per

nervum fcmoris ad
ligalis bracbiis

C

rum, armaios posl cum slare jubel. Cumque tentorium
illud

arbores appendentes, puellas amplius ducenlas ciudeli

esset brevius,

pedcs armatorum appa*

nece inteifeccrunl
,

:

ila ut

BUper

rucre dclccii. Quod cognosccns Chlo:hacharius,cum
suis

cquoriim cervicibus
per divcrsa

ipsique accrrimo moli
,

slimu'o

annalus ingressus e-t domum. Thetidericus vcro
liunc bacc cognovissc
,

petentes

diversas

in

parles
(1

leminas

inlclligens
alia

fabulam

fingit, cl

diviserunl. Aliis vero supcr orbitas
sis,

viarum cxten-

ex

aliis

loquilur. Denique ncsciens qnaliter do-

sudibusqnc

in

lerram confixis, plausira destiper

lum suum
pro
est.

dcliniret,

discum

ei

magnum

argenlenii
ct

oneraia transire fecerunt, confraclisqtie ossibus, cauibtis

pro gralia dedit. Cloibacbarius vero

valcdicens,

avibusque cas

in

cibaria dcderunt.

Nunc

au-

inunere gralias agens

,

ad mclattim regressus

tcm llermenefridus quod
ei

milii pollicitus est

fefcllit,

Tbeudericus vero queriiur ad suos, nulla evcausa sutim perdidisse caliuum
:

omnino

ha-c

adimplcre dissimulat. Ecce verbum

stanli

:

et

ad filium
'

directum habemus': eamus cum Dei adjutorio conira
eos.

suuni Tiieudeberlum ail
el roga

Vade ad palruum
ci

tuum,

Quod
,

illi

audicnles, cl

de lanlo scelere indi-

ut muiius

quod

dedi, libi sua volunlale

guantes

giam petiverunt.

uno animo eademque senlenlia, ThorinTbcudericus auiem Cblothachact

concedat. Qui abiens, quod pctiit impetravit. lu lalibus

enim

doiis

Tbcudericus multum call.dus

crat.

Qui locus ad Rliodanum silus est inler Viennam
Kelicain urbes. • Alii Tlieotbaldu*. Fallitnr ilaquc Agaibias
lib.
i

D

,

qui

Cblodoiuerem absque liberis periisse, et Franros ipso occiso animo ahjecto a Burgundionibiis
,

lcgeni accepisse scribit.
ii

Obiit Clilodomeris Juetino

cl Opilione coss., id esl an.
b

524

,

cx Marii Chio-

nico.

lib. iv, cap. 14. Addtinl ediii, prw ti.nore. e Cod. Colb. , Unstrondem. Fluvius est Eicbsfeldix , vulgo ab incolis Vnstrudl dictus , ul observat Browcrus in notis ad Forlunatiiin. u Is erat Iraler 11« rinenfrcdi. Vide supra cap. 4. Excidium vito Thuringiae describil , ct Kadegundis nominc deplorat Foilunaliis in Supplemeuli carm.
f

Wentreprendre une chose. Vide

Cod. Kegm., meorum. Vide supra cap. 4. Idem cnd. Kegtn., noluerunl. d Orbilas velera jilossaria ipsasmel vias publicis apnellant. Orbit.i quippe c*l sulcus quem ctirruum rolx* seu orbes in viis efformant. Callice dicimus
de$ orniere*.
• llic

i,

Forttiiiatus

ubt etiatn de eju;dcm frairc iiijuste occiso. Idem libruin primum viiae S. Badegundis, ai-

teniin vero Kamlonivia monialis scripsere, qui ba benliir in Aclis Ss. Ord. S. Bcnedicii Sa:c. i, pag. "l!!. Mor.aslerium vero ab ipsa condiium eliam nunc

sub S. Crucis

litulo illuslre perseverat,

Ordini Be-

loquendi modtis passim apud Gre-Orititn oc-

nedictino a Idictum.

De

lus infia

non

scincl, polissi-

curril ad

expiimcndiim aliquid jnre ei cum raUoue suscipi po.se. llydieque Gallice dicinms, avoir droit

miim
'

lib. ix.

Editi, palrein.

24!>

IIISTORIA

FRANCORUM. LIBER TERTIUS.
:

2j0

Jdem vero rcgressus ad propria, Hermenc- A thc-auris sororem assumplam sectim adducere cufridnm ad se data fide securum venire pracepil, piebal qtiye nescio quo casu iu via morlua est, ei quem el honorificis ditavil muneribus. Factum est l>ostea Parisios allata, juxta palrem suum Cblodoveautem dum quadam die per murum civilalis Tulbiacbum sepulia est. Cbildebertus vero inter reliquos
VIII.

censis coiifabtihrentnr,
alliltidine

a

nescio quo impulsus de
,

ibesauros minisleria ecclesiarum preliosissima deiulil.

rnuri ad

terram corruit
ciini

ibiquc S|iiriniin

Nam

sexaginta calices

,

quindccim paienas,
detulil
:

vi-

exhalavit.

Sed quis

exinde dojocerit, ignora-

ginli

Evangeliorum capsas

,

omnia ex auro

mus

:

mulli lamcn asscrunl

H3 Theuderici
u
.

in lioc

puro, ac genunis pretiosis ornata

sed non est passus

dolum manifeslissiine paluisse
IX.
essel,

ca confringi. Cuncla enim ccclesiis et basilicis sinin

Cum

autem adhuc Tiicudericus

Tlioringia

ctorum dispensavit, ac

tradidil in

mini4erium

h

.

Arvcrnis sonuil eiim inlerfecluin fuisse. Ar-

XI. PosiIkcc Cbloibacbarius el Cbildeberlus But-

cadius quo(|iic, unus cx senatoribus Arvernis, Chil(lcberliim
invital, ul

gundias pelere destinanl. Convocatusque TbeuiJericus
,

regionem illam deberet acci-

in solatio

»

eoruin ire noluit. Franci vero qui
:

pere.

Ille

quo(|ue nec moratus Arvernis vadil.
die

Tan-

ad
in
jj

cum

aspiciebaul, dixerunl
ire

Si cuin fralr.bus luis
te relinqtiiinus,
ille

ta(|iie in illa

condensa

fuit

nebula, ut nihil super

Burgundiam
sequi
:

dexpexeris,

ct

duabns jugeri pariibus discerni posset.
erat solilus rex
:

Dicere enim

illos satius

praeopiamue. At
ail,

infideles sihi

Velim, inquil, Arvernani b Lema-

existimans

Ad Arvernos,
in

me

sequimini, et ego
el

ncm, quaj
Cumiiie

laniaj jocundilalis gralia refulgere dicitur,

vos inducam

pairiam, ubi

aurum

argenlum ae-

oculis ceinere.

Sed non

ei

a

Deo concessum
unde

est.

cipiatis, qiiaiiliiin veslra polesl

desiderare cupidilas,

poriaj civilatis obseralae es.ent, et

in-

dc qua pecora, de qua mai.cipia, de qua vesliinenia
in

grederelur perviuui patulum non baberot, incisa Arcaditis

abiindamiain assumaiis
pioinissionibis bi
I!le

;

tanlum
illecli,

lios

ne sequavoluntateiii

sera

unius portac,

eum

civilali

inlroinisii.

niini. Ilis

suam

Dinn

h.nec

agerenlur, nuntialur Theudericuui vivum

facere promiliunt.
prouiiltens
ite

vero

illuc Iransire

di-ponii,

de Tlioringia fuisse regres^um. X. Quod certissime Cuildeberlus cognoscens
Arvcrnis rediit
,

uui

atque ilerum exercitui cunciam
cirn
iiominibiis
in

,

ab

region s pr.cdam
tr.inslerri

suas regionet

in

Ilispaniam

c

vero propier sorovero niulias

permiilere. Chlnthacharius vero et Cbil-

rcm

siiani

Chroleehildeni

d dirigil. Iloec

iusid as ab

Amalurico viro suo propier fidem caiho-

Augustodunumqiie cnnctam fugaio Godoinaro Burgundiam obsidentes,
deberliis iu BiiriMinliani dirignnt,

licam paliebalur.

Nam plerumque procdenlc
et diversos

ilU

ad

occupaveruiit

i

sanciam ecelesiam, stercora

femres suautcin tanla
(j

XII. Tbeudericus vero
nis veniens,

cum

H.5
urbem

exercilu Arvcr-

pcream
eani

prnjici

imperabat.
dicitur

Ad exlrenium
,

totam regionem devaslat ac proterit. U>
illius

crudclila:e

cxcidisse

ul

infeuum de
:

terea Arcadius sceleris

auclor,

cujus ignavia
it.

proprio sangiiine sudarium
il

fralri Iraiismilterel

unde

regio devastata esl, Bituricas

pet

Erat au-

e

maxime commolus

,

llispanias appeliit.

Amalae

tem tunc lemporis urbs
gis. Placidina

illa

in

regno Childeberti rek

ricus vero baec audiens, naves ad

lugiendum parat.
na-

vero maler ejus, et Alchima

soror

Poiro imininenle Cbildeberto,

cum Amalaricus
nicnlem
in

palris

ejus,

comprehensie, apud Cadurcum urbeiu

vem dcbcret ascendere,
reliquisse.

ei

in

venit multi-

rebus ablalis exsilio condemnatie sunt. Bex igilur

ludinem se preliosorum lapiduni

suo
in

ihcsaiwo
civitatcm

Tbcudericus ad urbem Arvernam usque accedens,
in vici
illius

Cumque

ad eosdem petendos
f

suburbano

'

caslra

fixil.

Beatus vero
Intcrea

regredereliir, ab exercitu a p< rlu

exclusiis est. Vi,

Qiiintianus his diebus erat episcopiis.
cilus

excr,

dcns autem se non posse
Cbrist

evadere

ad

ecclesiam

cunctam circumil miscr.un regionem illam
,

anorum

b

\ \fo

confugere ccepit. Sed prius,

cuncla delet

universa debella!. De qnibus nonnulli

quam
lancea

Iimina sancta conlingeret

unus emissa manu

ad basilicam sancli Juiiani perveniunt, confringunt
Ostia
,

eum

morlali ictu sauciavil, ibique decedens

seras removenl

,

resque pauperum

,

quae ibi-

reddidit spiritum.

Tunc Childeberlus ciim

inagnis

dem

fuerant a^grcgaiic, diripiunt, et mulla in lioc

• Rcfert Procopius lib. i Hist. Gotlbicae Francos occiso Hormenefiido Tbuiingiam sibi subjeci>se. b Sic Bec. Bell. vero et Bad., unicam; caHeri unquam. Loquimr Gregorius de ea Arveriiiae parie quas cliam nunc vocatur la Limagne d^Auvergne, ubi Clariismons, provincia? caput. Dj Arvernia; uberlale ct jiicundilale inulia collcgit ex variis auclnribus Savaro in nolis ad epislolam 1\ lib. iv Sidonii :

D

dice
f

Corb. et Bellov., Alaricus, et in capilulorun; iaquamvis alias seniper eum Amalaricum ap,

pellent.
8

cum omuibiis fere editis a porta. Nola calliolicos appellari Chrislianos ad AriaColb.

norum discrimen.
alii non habeut in minislerium, sic; ul nec editi. Begni., sotalium. Editi, auxilium.
' i

h Sic Casiu.

quem
c

si hihc.l

onsule.

HiSpanise noniine bic Seplimaniam intelligi vohint, Anialaricuinqiie non Barcinonaj, aulToleti, ul aliquiluis pbeel, scd Narbone fnisse p( cisum. Qmc enim Wisigouhis parebaui, elinn inira vcteres Gal-

Jusliniano
id

iv ei

Vaulino coss.,
libri.

si

Mario crediin

mus,
«'

e^t

anno ooi.
his cap. 2 hujus

Jam dc

Hic

Beg. pro

liarum lines, luiic lemporis HispanLu nomine frequeuler designahantur ut sexcentis exemplis probari posset. Lege Valesinm lib. vu Ueruin Franc.
,

Arckima, lcgilur Archidima, Caeterum non vidcntur apmi CaduiCiim comprebens;e, ut inmiuui ediii :
sed in Ai vernis compveliens.-e Cadurcum in exsilium missae fuerunl. Arcadius erat saucti Sidon:i nepoS ejus scilicel filii Apollinaris filius. Vidc supracap. J.
1

d

Alii

Chrolildcm aut Crotigeldcm. Bec. cl Kegm.,
V. not. in cap. 23 lib. u.

Chloccliilctcni.

.Mss. aliquot,

suburbana.

:

:'M
luco perpelranl

S.

CULGOIUI LPISCOPi TURONENS1S
sr.ele-

Q-_C>

mala. Veiuinl.imeri an, tores
iminiinilo eorrapli
,

A

prosternerel,

rtnn

a spirilu

inlestis

dcntibus
di-

propriis se niorsilius lacerant, clamantes atque

nunquam ul sc ei subderct movebaiur, ita ut cl quadam vice uxori qux sanclus fecerat, pro ridictilo indicaret. Qux melioris intelligenlix modo
commota,
ait
:

centes

:

Cur nos, mityr sam ie
Lovolaulrum
h

,

sic

crucias? sicul
•'.

Si

ila

es

liodie

pessuindatus,

nuniiuutii

in libro

Viiiulum cjus coiiscripsimus
aiilein

quani crigeris. Die aulem terlia advenientes

XIII.

caslrum hostes expu,

de prxscntia regis, vincium
pariler ab-luxerunl.

cum uxore

ac libcris

gnant

,

Proculumque

prosliylernm

qui

quondam
ob illns
ira-

Qui

abiens

nunqiiam Arveins

nticto Quinliano injuriain
clesix
<

iniuler.it, ail

altarium ec-

regrcssus est.

miserahiliter inlerficiniit.

Et

creilo

117
regium
et
k

XIV, Mundericus

igitur,

qui

se
:

parenlem
Quid mihi

ausain, quod fueril ipsum castrum in manibna
:

asserebat, clalus supcrbia,

ait

dituin iniipiorum
cst.

i]uod usipje in

illa

die defensaiinn

Theuderico regi? Sic euim mihi sulium regni dcilli.

Nam
j

ciiiii

illud liosles

cxpngnare non pi-cseut,

bettir, ul

Lgrediar, el collgam populum mciim
eis,
ille.

el

ad propria jam ledire disponeren', audienies

hxc

atque exigam sacramenlum ab
ricus quia rex
pii

ul sciat

Theude-

obsessi,

im
:

Ixli

alqoe sccuri decipiunlur
ilixcrinl

,

sicut ait

sum

ego, sicul el

Rl egrcssus cce

Apostolus

Cum

pax

el

sccuiitas, tunc repeni,

seducere populum,

diccns

:

Princeps

ego sum

tinus superveniet

inteiitus (/ Tliess.

5, 3).
c
,

Denique B sequiniini
sccuri

ine, et cril vobis bene.

Sequebalur auietn
fragil lali hii*
lidelilatis, ct

per ipsius Prnculi presby.eri servuin
I-

jam

euin ruslica mulikudo,

ut plerumqtic

|'ni

traduntur

in

manus

bostiiim.
,

Cumque
,

116

manx

coiivenil,

dantes

saciamentum

vastato

castello duceienlur captivi

immanis pluvia
descendit.

bonoranles
compcrisset,

qurc

per trigima dies

fueral

abnegata

eum ui regem. Quod cum Tbeudericus mendatum mitlil ad eum, dicens Ac:

Tunc obsessi Mi
cerenlur
,

roli icensis J castri,

ne captivi abdu:

ccde ad me,

et si libi

aliqna

de dominalione rcgni

redcmp ione dala
erat.

libe anlur

sed

hacc

noslri porlio debetur, accipe. Dolosc

cnim hxc Tlicuvenisset, in-

ignavia eortun eflecit, castrutn enim propria nalura

dericus dicebat, scilicd ut
lei licerelur. llle

cum ad eum
:

munilum
cliime
in

Nam centeuorum

aul eo aui|)lius pe-

veio noluit, dicens

lle,

reuuntiale

diim ab exciso vallalur lapide, non
;

murorum

e

stru,

medio autem ingens staguum aqnx
;

Ii-

quore gratissiinuin
rimi
,

ab

alia
f

vero partQ. fontes uberdifOuat

rex stim sicut et ille. Tunc rex commoveri jussit exercitum, quooppre-sus vi puniretur. Quod ille cognoscens, et se non prxvalens
regi vestro, quia

ita nl

per portam

rivus

aqux vivx.

defensare,

Vicloriaci
in

castri

l

muros expetcns, cuui
Igitur

Scd

in

lam grandi spatio munitio

isla distenditiir, ut

rebus omnibus

eo se sluduit commuiiire, his se-

liiani-ntes infra

murorum

^epla lerrain excolanl, fru-

cum quos seduxerat aggregalK

commoto
dicens

gesque

in

abundinia
prxda
,

colligant.

Hujus munitionis

tu-

G

exercitu castrum vallat, ac per seplnn d es obsedit.

lainiue elati, qui obsessi eranl, egressi foras ul ar-

Mundericus

aulem repugnabat cum
et

suis,

:

repla

aliqua

,

iterum se infra

castelli septa

S emus
inus, el

fories,

usq

ie

ad morlem pariter dimicc-

reconderent

ab hostibus compreliensi sunt. Lrant
s viri.

non subdamnr inimieis. Cunique exercilus a
in

aulein quinquaginla
vinclis posl

Tunc anle ora parenlum,

circuiiu

conlra jacula transmilterei, nec aliquid

tergum manibus oblaii, imminente jain

prxvaleret,

nunliaverunt bxc regi.
suis, Aregisiluni

gladio, acquieverunt obsessi, ne intcrficerentur, sin-

quemdam
ma<
ia

de

Al ille misit m nomine, dixilque ei

gulos triantes h dare in redempiionem suam. Tbeudericus

Yides, inquil, quod prxvaleal bic pcrfidus in contusua. Vadc, et redde
ei

autem ab Arverno discedens, Sigivaldum pareulem suum, in ea quasi pro cuslodia dereliquil '.
Erat autem
ibi

sarratnenlum, ut secufuerit, inierfice

rus egrcdialur.

Cum

autem egressus
a
ci

lunc lemporis quidam Litigius ex mo-

cum,
rat

el

dele

niemoiiam e,us

regno nostro. Qui
fueral.
:

nilonbus

j,

qui niagnas sanclo Quinliano parabat in-

abiens, feiiljuxta quod
latneii

prxceptum
,

Dedeego

sidias; et

cum

se

sanctus episcopus pcdibus cjus

prius s

;

gnum populo

dicens

Cum

" Cap. scilicet 13, lib. n , de Mirac, qui esl de sancto Juliano, de ctijus basiLca apud Urivatem urbem loquitur bic Gregorius.

d

Novolaulrum, cujus situs incerlqs cst. Yalesius in Noiitia putal esse locum dicluin Votorre, prope Tigeruum Thiern, nppidum apud Arvernos. Confer cuin boc capiie vilam S. Quinliaiii in libro de Viiis Pairum, cap. A. £ Cnd. Corl»., stuprum; Uell. mendose, struum.
,

b

Cnd. Reg.,

llunc l.cuiii idi Valesius pulal esse Otiergue, caslruin baud procul a Tigerno.

d

m

ciun tliaslei
Heiiedicliiii

tamen probabilius vjdeiur bic designari loMerliuc dicium, qui duobus circiter inilliaiiis a Mauriaco oppido, ob abbatiam ordinis
Aliis

b Edit. 2, quingenli; omnes tamen mss. babent quinqvaginta, prxier Corb. qui liabet. ifUinquaginti, 11 Eiliti bie et passini inferius trientes seinper scribunl.UnileapudGiCioriiiinine/i^mseiiiperliaberi observavit Francisi us PilliaMisintil.xxxvii legisSaliea?. 1 Conler cum cap. i de llirac. S. Julr.nii. S c l.orb. el Uellov. alii minoribus. Krant autem Prxfalionc ad moinlor s, ut observat Vabsms qni regis notnine Francis lom. II Itcrum Francic. eo-que ad b.dluin comexpeditionein deinniliabaMi pellebani. Dicunliir in legibus Wisigolthorum compulsures; quoroin officiuiH nosirates voce Germanica expres-enmi quando(|iie, in hosiem bannire k Sicins-.; al edili liabent reauin. 1 Ilunc locuin de Victoriaco apiid Arvernos intelI J ;

m

,

,

tissimi declivi,

ceiebrem, dissitus est. Exstat in collis ediunde descensus esl per prata in proires; alii
(

gione baud procul

luinl iin vallem.

«Sicinss. vetusii

um edit., sine murorum.

'Corb., per muniiionem tolam rivus; at vocabulum niutiitwnem alia mvm, scd auUquissima, scriptutn esi.

n; al licet verum -it in ea rea Drivale Yictoriacuin casiruui exstitisse, Grognrium lainen de Vicloriaco in Campania, vulgo \iiri, in dioecesi Calalauncnsi , bic lo qui cum V.desio existimamus.
lexit Ainnjiiius in lib.

m Colb., Archiiilum,

ct

sicscmpcr.

:

253

IIISTORIA

FKANCORUM. LIBER TERTICS.

CfKl

hxc et liaec loculus fuero, stalim irrueutes interlicitc eum. Ingressus auiem Aregisilus ait Munderico Quousque hic resides tanquam unus ex insipientibus?
Nunquid poteris
tibicibo,

A

luitque

puerum clam abstrahere, sed non potuil Tunc locans secum bominem queuidain, ait Veni

mecum,
que
vero
libi

et

venumda me

in

domo
:

barbari illius, sit-

llgdiu

regi

resisiere? Ecceablato

lucrum prelium nieiim
id

lautum liberiorein
deerevi. Accepto
et

cum
in

te

fames oppresserit, ullro egredieris,
ct

aditum habeam faciendi
sacraroento,

quod

ct traderis

manus inimicorum,
vivere po.ssis,
tu
:

morieris quasi

Iiomo

ille

abiil,

vendito

e<»

unusex canibus. Audi
sulde
ille

polius consilium
el
fiiii

meum,et
lui.
,

duodecim aureis
a rudi

discessit. Sciscilatus

autem emptoi
respondit
:

le regi, ul

his mollitus

sermonibus,
inierficior

ait

Si egred or

Tunc com-

famulo

quid operis

sciret,
f

lu

omnibus quse manducati debent

in

mensis douii-

prelicnsus a rege

el

ego, et

filii

mei, et

norum

,

valde scitus

sum
mei
si

operari
in

:

nec metuo quod

omnes

amici qui
:

mecum

sunt coiigregati. Cui Aregisi

reperiri possitsimilis

hac scientia.

Yerum

eniui

silus ait

Noli timere,

sed

vis egredi, accipe sa-

dicotibi, quia eliam
re, feren!.i regafia

regi

epulum cupias pramata-

cramenium de

liacculpa, et sta securus

coram

rege.

Ne

limeas, sed eris

cum

eo,
:

sicut prius Msti.

4d

haec

Mundericus respondit
noii

Utinam securus sim
posilis super

componere possum, nec quisqtram me melius. Ei ille Ecce enim dies solis adest, sie enim barbaries vocitare diein dominicum consuelu
:

quod

interficiar.

Tunc Aregisius

B

est, in

hac die

vicini

atque parentes mei invitabunut facias

aliarium sanctum » manibus, juravit
egiederelur. Dato igitur sacramenlo,

ei

ut

securus

tur in

domo mea. Rogo
,

mihi prandium quod

egrediebatur

admirenlur, et dicant

quia
:

in

domo
,

regis melius
,

Mundericus de porta
sili.

caslelli,

lenens
b

manum
:

Aregi-

non aspeximus. Et

ille

Jubeat

inquit

dominus

Populus autem speclabal
ait

a longe

aspiciens

meus congregari pullorum

gallinaceoruin multiludi-

eum. Tunc pro signo
tani inlente, o populi?

Aregisilus

Quid aspicilis
c

nem, et faciam quae praaeipis. Praepara:is ergo
dixeral puer, illuxit dominica dies, fecilque

qme

Nunquid non
irruit

vidislis prius

epulum

Mundericuni? El sialim
inlelligens, ait
ris
:

populus in eum. Alille

magnum,deliciisquerefeituin. Epulantibusautemomnibus, ellaudanlibus prandium, parenles
illius disces-

Evidenlisslme cognosco, quod fece-

per hoc verbum signum populis ad
dico
libi,

me

interficien-

serunl.

Dominus
in

enini dedit graliam puero huic, et

dum. Verumtamcn
cepisli,
le

quia

perjuriis

me

de-

accepil potestaleiii super

omnia quoe habebat domi-

vivuin

ullra

nullus aspiciei, et emis:-a

nus suus
oninibus

promptu. Diligebat<jue
(

eum

valde

,

el

lancea iu scapulas ejus, perfodit eum, ceciditque et

120

U' I

cum

eo erani ipse dispensabat

mortuus
gladio
cii, el

est.

Evaginaloque

deinceps

Mundericus
illo fe-

cibaria et pulmenla. Post anni vero curriculum,

cum

eum

suis,

magnain stragem de populo

jnn securus

essel doininus illius de eo, abiit iu pra-

usquequo spiriium exbalavit,
potuisset,

inierficere ipiein-

^

tum, quod eral domui proximum,
custode equorum
:

cum

Altalo puero

cunque assequi

non

dcsti.il.

Quo

inier-

et

decubans
puero

in

lerra

cum

eo a
lo,

feeio, res cjus fisco collala) sunt.

longe, aversis doisis, ut non cognosceretur

quod

XV.

Theudericus vero

et

Childeberius
ul

foedus

querenliir simul

,

dicil

:

Tempus

est

enim

ut

inierunl, el dato sibi sacrameuto,

neuter conira

jam cogilare de
ut bac nocie

allcrum moverelur, obsides ab inviceni

accepcrunt,
i

quo
lunc

facilius
lilii

finnarentur qu;o fuerant dicta. Mul seiiatorum in hac obsidione d dali sunt

palria debeamus. Ideoque moneo te, cum equos ad claudenduin adduxeris, sopore non depriinaris sed cum primuai le vocita,

:

vero
ille

ad.-is, et

ambulemus. Vocaverat enim Barbarus

sed orlo iterum inter reges scandalo,

ad

servitiuni

multos parentum suorum ad epulum, interquos

publicum sunt

addicti.

El quicunime eos ad cusloex his
in
fecit.

erat et gener ejus, qui acceperat filiam illius.

Media

diendum

accepil, servos sibi

Multi la-

aulem nocte
porrigensque

a convivio surgenlibus, et quicii datis,

inen ex eis per lugam elapsi,

patriam
:

119
inler

re-

prosecutus est Leo generum domini
ei
:

sui

cumpolu,
si

diernnt, iionnulli in servrio sunt relenii

quos

biberc

,

in

metJtum

ejus. Ait ilaquo

Allalus nepos beali Gregorii Lingonici

episcopi, ad

ad

eum homo

Dic lu, o creditor soceri mei,
ut

va-

publicum servilium mancipatus
ruin desiinalus.
terrilotiuin

est,

custosque equo-

leas,

quando voluutalem adbibebis,
|

assumptisequi-

Erat

enim
fl

infra

Treverici lennini '' libus A/. equis] ejus eas in patriam tuatn? IIoc quasi

cuidam barbaro

serviens. Denique beamisit pueros.

joco delecians dixil. Simililer et
ritalem respondens
,

ille

joculariler ve-

tus Gregoiiusad

iuquirendumeum

Quo

ait
:

:

invenlo, obiulerunl homini munera,

sed respuil ea,
libris re-

volunlas fuerit. El

ille

Hac nocle delibero, si Dei Uiinam inquit, custodiant
,

dicens

:

Uic de

lali

generatione decem auri

me
clis

famuli nici

,

ne aliquid de rebus meis assumas.

dimi debet. Quibus redeunlibus, Leo quidam de co-

El ridentes diseesserunt. Dormieniibus auiem cun,

quina domini sui,
lorsilan

ait

:

UtinaiD

uie permitteres, et
capli vitate.
:

vocavil Leo Altalum
8 si

:

stratisque equilibus in:

ego poteram

eum reducere ex

terrogat

haberet gladiuin. Bespondit
ille

Non

est

Gaviso autem domino, direclus venil ad locum

vo-

mibi. nisi lanlum lancea parvula. At
colae dicebanlur

ingressus

Aliquotmss.

et editi,

altare sanctum.

Romani,

ita ca^leri,
:

cum Bec, exspectabat. c I»eg., An nunqvid non vidistis antea. Ed.aliquol cum Bec, An nunquiu vidislis prius.
1 Cliesn.
d ld cst,
e

viuius, Barbari dicebantur

ul jam observaquod passini apud Grc-

gorium occurrit
t

Editi

obsides daii

cum Bec, mandt

debent.

suiil.
e

ld est

Franco. Queuiadmodum enim veleres in-

Ldit., Altaitun cx straiu suo. Inteirotjat, etC.

SU5

S.

GREGORII RITSGOPI TURONENSIS

2Sfi

mansioncm ilomini sui apprclicndil scutinn ejus ac A Malutiins nintum csl, cral enim dics dominica, pul siinicsque januam presbylcri, ingressi Biuit. Expofraineam. Quo iiilcrrngantc quis csscl, aut quid sibi Buiique puer de d uiiino suo. Cui aii presbyier: Vera Ego sum L€'o scrvus tuus et suvdit, respondit cst enim visio mca nam vidcbam duis in liac nocte et deducat equos soilo Atlalum u t surgat velocius
:

,

,

:

ad pasium
ail
:

:

deliueiiir
libel.

cnim soporc quasi ebrius. Qui

coluinbas advidarc, et consedere in

manu mea

,

cx

Fac

ut

Et

vcro cgrcssus foras, muiiivil

bse dicens obdormivil. Ille puerum armis. invcnilquas
in inilio

quibus

1^2

una alba,

alia
:

autem nigra

eral. Dixc-

runtque pueji pre