Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecursu130mign

CURSUS COMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, UEGONOMICA,

OiMNll]MSS.PATRlM,DOCTOIlUMSCRiPTORM0l]EECCLESliSTIGORDM,
SIVE LATINORUM, SIVE GR.CCORUM,

QLJl

AB ^VO APOSTOUCO AD TEMPORA INNOGENTII III {ANNO 12»6) PRO LATINIS ETCONCILII FLORENTINI (ANN. 1439) PRO GRA£CIS FLORUERUNT
:

RECUSIO CHRONOLOGIGA
OMNIUM QTLE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLlGzE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA
ECCLESiJi; sj:cula,
JUXTA KDITI0NE3 A.GCURATISSIMAS INTER SE GUMQUE NONNULLIS CODIGIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PKRQUMA DILIGKNTKR CASTIGATA DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATa; OUNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU^ TRIBUS NOVISSIMIS S.EGULIS DEBENTUR absolutas detegtis, aucta INDICIBUS PARTICULARIBUS analyticis, SINGULOS SIVE tomos sive auctores alicujus MOMKNTI SUBSEQUENTIBUS, D0NAT.\ CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTU.M RITE DISPOSITIS, NECNON KT TITULISSINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS subjectamque materiam significantibus, adornata operibus gum dubiis, tum apocryphis, aliqua vero auctoritate in ordine ad traditionem ecclesiasticam pollentibus, amplifigata;
;

;

;

;

DUGBNTIS

ET AMPLIUS LOGUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABKTIGIS, GHR0N0L0GICU3, STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE ; SED PR>fiSERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, quo gonsulto,
QUIQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIP3ERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ALTERO SCRIPTUR/E sacr^, ex quo lectori comperire sit obvium quinam patres et in quibus operum suorum locis singulos singulorum librorum s. scriptur^ versus, a primo genkseos usque ad novissi.mum apocalypsis, commentati sint.
;

tkdtio accuratissima, c^terisque omnibus facile anteponenda,

si perpendantur characterum nitidita3 CHART^ QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, tum

numerus, for.ma voluminum perquam commoda sibique in toto patrologi^ decursu constantkr similis, pretii exiguitas, pr.esertimque ista gollectio, una, methodiga et chronolooica, skxgentorum fragmentorum opusgulorumque hactenus hig illic sparsorum, primum autem in nostra bibliothecajex operibus et mss. ad omnes ^tates, locos, lingua3 formasque PERTINENTIBUS COADUNATORUM.

IN

SERIES LATINA PRIOR, QUA PRODEUNT PATRES, DOGTORES SGRIPTORESQUE ECGLESIJ; LATIN^ A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III.

AGGURANTE
SlYECURSUUiM COMPLETORUM
IN SliNGULOS

J.-P.

MIGNE,

Bibliothecte. tleri universte,

SCIENTI^ EGCLESIASTICit: RAMOS EDITORE.

^

»

PATROLOGI^ TOMUS CXXX.
APPENDIX AD SiECULUM
IX.

ISIDORUS MERCATOR, MARCUS VALERIUS PROBUS.

TOMUS UNICUS.

»^
PARISIIS APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSEE DU MAINE, 127.
:

1880

CLICHY.

EX TVriS TAULl

l)Ul'ONT, 12,

\

lA

DIOTA KAC-D^AeMERES. (1341.

\"2.

79.)

JHE

INSTITUTE CF
10

Umm'.M
5,

STUDIES

ELMSLEY PLACE
CAiNADA.

\ TORONTO

5/30

mmm w ISIDORI MERCATORIS
mnii
HD

DECRETALIUM COLLECTIO
POST EDITIONEM, PRINCIPEM, JAGOBO MEKLINO PROCURANTE, DATAM, AD PRELUM NUNG PRIMUM REVOGATA, INNUMERIS QUIBUS SCATEBAT MENDIS REPURGATA ET INDICE FIDELISSIMO LOCUPLETATA; ADDITIS ETIAM IN TEXTU, QU^ DEERANT, SCRIPTURzE SACR.4<: LOCORUM NOTATIONIBUS
ACCEDUM

PROLEGOMENA AMPLISSIMA
CURA ET STUDIO

HENRICI DENZINGER
In Universitate Herbipolensi theologise

nunc

professoris.

TOMUM CLAUDUNT

MARCI VALERIl PROBI OPUSGULUM DE NOTIS ANTIQUIS
ET

^VI CAROLINI CARMINA
AGGURANTE
CURSUUM COMPLETORUM
L\

J.-P.

MIGNE,

Btbliothecse Cleri
SIVE

iini%'ers«e,

SINGULOS SCIENTI/E ECCLBSLASTIG.E RAMOS EDITORE

TOMUS UNICUS

— m>Tw

PARISIIS APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUGGESSORES, AVENLE DU MAINE, 189, OLl.M CHAUSSEE DU MAINE, l.N VIA DICTA
:

1-27.

1880

ELENCHUS
AUCTORUM ET OPERUM
QUI
IN

HOC TOMO CXXX CONTINENTUR

ISIDORUS MERCATOR.
Prolegomena.
Colleclio Decretaliuni.

v-xxv
Col.

2

MARCIIS VALERIUS PROBIS.
De
notis antiquis.

1177

^vi

Caroli.m Carmina.

1195

;

ISIOORUS MERCATOR.
PROLEGOMENA.

HENRIGI DENZINGER
IN

UNIVERSITATE HERBIPOLEXSI THEOLOGI.E PROFESSOBIS

ECLOGE ET EPICRISIS
Eorum
quae a recentioribus criticis de Pseudoisidorianis Decretalibus statuta sunt.

vas impeterent, rnerces Pseudoisidorianas pontiticum fraudi tribuebant,

RomanEe sedis praerogatiomnibus felicius atque subtilius genuinum ejusmodi decretalium ortum indigitarent. Verumtamen, ut plurimum co non sunt progressi, ut Romanos pontifices fraudi jam a multis receptfe non favisse, et Romanfe sedis privilegia exinde plus ajquo non profecisse fateantur. Quinimo res satis implexa nequidem catholicis omnibus ita eliquata est, ut aliquam saltem disciplinae ecclesiastica^ mutationem hisce decrelalibus inductam fuisse, non admittant. Hinc nos, ut inveteratis istiusmodi pra?judiciis pro posse tinem imponamus, edendis Decretalibus praeludere statuimus, ea quse a recentioribus criticis prseclare acta sunt, colligentes, ea quae minus nobis probantur, novo examini subjicientes. Tria igitur erunt de quibus nobis inquirendum erit breviter
1.

Mira sorte nostris

liisce

temporibus actum

cst, ut ii ipsi

qui

quondam,

ut

modo

prae

:

I

°

Ubi,


Utmm

quando et quo potissimum fine confectx fuerint Decretales Pseudoisidorianse fraudijam actx Romani illius temporis pontifices faverint;
si

Utrum,

nullatenus in partem fraudis venerint pontifices, saltem

esedem ipsse Decretales

iis

qux de

pontifkis auctoritate docent novi quidpiam induxerint.

§12.

Multiplices recentioruni de Pseudoisidoriana" coUectionis ortu opiniones in tres

potissimum classe^

dividere lubet.

tificise

eorum, qui pauciores numero et quasi ab omnibus derehcti, Decretales Romae augend* ponautumant. His annumerandus estinfausti nominis cathohcus Antonius Theiner (1) el II. E. Eichhorn (2). Qui tamen addunt, Decretales Romse saiculo vni ortas et a Franco quodam clerico saeculo ix mediante, auctas fuisse. Ahi vix non innocuum omnino Pseudoisidorum illum statuunt, inter quos nominandi sunt A. Walter (3)
sit

Prima

potestati confectas

et Rosshirt (4), ilie

ctum Levitam collectorem Pseudocapitularium

Bonnae, Heidelbergae hic professor. Censet Walter auctorem nostrum, quem Benedifuisse suspicatur, nonnisi collectionem canonum integranr Ecclesiai disciplinam complectentem intendisse et in ea maxirae institisse, quae tunc temporis magis ne-

ghgebantur. Idem fere Rosshirt, qui ex codice Bambergensi a se detecto se eruisse putat, Mercatorem nostrum prius confecta ut plurimum apocrypha adhibuisse quae Graecae potissimum originis fuisse censet,

Antonii Theiner, quem a fratre Augustino (1) distinguas vehm, de Pseudoisidoriana canonum collectione. Vratislavia?, 1827. (2) Abhandhmgen der Berliner Academie. Jahrg. 1834 et in Saviguy's Zeitschrift fiirge, schichshche Rechtswissenscliafs, Bd. IX Heft II, p. H9 et seqq.

Walter, Kirchenrecht, 10. Aufl. § 79. Vou deu falscheu Decretalen, Voranzeige Heidelberg 1847. et Zu den Kirchenreclitlichen Quellen des ersten Fahrtauscnds n. Zu Heidelberg, den Pscudoisidorischen Decretalen
(3)

(4)

C. T. Rosshirt;

:

,

1849.

Patrol. CXXX.

^
3 ^O
«

APPEND. AD
requc tunc temporis
id

S.EC. IX.

-

ISIDORIS MERCATOR.
et

documenta, qua. personis pro fraude habitum ejusmodi
fide.

rebus convenirent,

defi-

enim tristissimis iliis temponbus hbortatis ecdesiaslica. peractam. Cum cen setTn bo viventmm contemptu. haberetur, produx.sse auctorem oumis auctor.tas que Inia permiscerentur, atque antiqmtatis personas. illum quasi obloquentes veneraudae

'InfaTcerendus^TrncTlsUle

propugnator Moehler

(5),

qui Decretales ft-audem piam fuisse

mm

humana dmna-

neque Roma processent, neque Romanoveram fraudem admittunt, qua. tamen Plank (7) et Drole-Hulsbolf (8) Decreta es adversus n mtenderit. Vel enim ut Spittler (6), .um Uli Lev,U.m Moguntm um vel ut Knust (9), qui et ipse Bened.ctum po" tS m metropolUicam directas dicunt, -nhcta adversus iaicaUa, tum synodaha judicia em vocat, ad vu.dicanda jura episcoporum tum 'u fontem pr^lucent.bus .an ca-ter.s nobis genuinum Decretaluun

TerlL

classis auctores

^Vasserschleben (10) et Gfrorer (1 1) censent a msTndi!: tasse videntur. A. Germamam jura, pon-o ad vindicanda sedi Mogunth.. prunatiaUa rn I lu"pi copum Moguntinum ad 3o DeTheomsvdlanum conventum priLipes et synodos episcoporum jura, post

e

ent

Ou bus accensendi

sunt

qui pra^

ennn Otganum

s.ve

Autgarmm

-m

U endradversus

non sme laude nommandu. La.oreTal s congen curasse non dissm.ulet. qua est modestia et judicii moderatione difficultates lu! HeiVl. (12), licet pro ea, 1» Decretales neque Rom^, istud «.nigma statuimus Nos hxs duc ibus tria poiissimum ad enodandum confectas; demque 3« vensimd adsLu vni, sed 2». s^culo ,x mediante in Francorum d.tione neaue moralem Decretahum nXmTderi Otgarium Moguntinum archiepiscopum auctorem, uU dicunt
vir Cui opimoni saltem ut probabiliori accedit
:

^''oui'

Pseudoisidorum

Rom^

sa^culo

qual dicuntur Hadnani 1, sive testantibus pluribus codicibus (14) ab Hadriano

vm collectum dicunt, eo potissimum argumento eadem AngUramm Metensis (13) ex Pseudoisidoro excerpta,

"^tuntur capitula
ipsa

aulem

trad.ta ^^^''^I Angilramno Roma^ iUam codicum mscnptmnem P^-^^f^^-^^^j^"^' ^"^ Verumtamen invicte ostendit Wasserschleben ^ omm Nam m f^^ accusaUonis amovenda. causa versarctm. ramno nuntifici oblata testatur, cum 783 Roma. b regno pr.sertim quoad synodos onveniunt disciplin;, qu. in Francorum 1^ LuTn^ juribus pontihcum mmu. imo nonnuUa sunt qu* auam ilU quam tunc temporis pontifices propugnabant capitula, u non sunt ex denique, ex quibus hausta sunt

P-mm -

;

?ave™e V dentu

ut capitufa ., 20, 27, 28. Foutes

^^i^r^us
InvaUdum
fecta fuis.e
;

po^i.x h:.i;set:verbigratia,^odorum
(lo),

desunt Visigothorum, breviarium Alancianum. Imo non ffitatis et ab ipso Mercatore ficta.
est igitur
deficit

^^—^^^^— ^^^^^
qui censeani, u
i

poZ
sisse,

circa principUs Pseudois.dorianis pra.sertim e npu^. Nil il iu us est quod scopo et ^^'^^^l^^' capituiis ex Isidoro mvenmntur duobus ua. conveniat. Nam '^^I^^^^^^^. Imo nonnulla sunt not.Bdeesseseriusque interpolata fuisse testatur Wasserschleben.

argumentum quod ei inmtitur pr.tens. rationi, -P^^" ^^f^^^/^^^^^^^^^;™^^^ '';"= Mercatore excerpta f^^^^^/ ergo locus. Verum falsum est etiam ex ipso ^[°? ^^^
'

.,,.-,

,ni

Rnma^ con-

m

^^^^^^^^^^g
-dorum
ille

"Z^^

21Z.

contradicant, ut

cap.

6,

12,

27,

28.

cum nonnunquam,

ubi hic

Mauifestum est e contrano allegavent, fontes suos accuraUus

"^J

vaiio

^^^^---J^s modo

"Neque

coUectionis melius Theiner et Eichhorn uonnullas Pseudoisidoriana, s.cuU ^^^ Constantini, gesta Sylvestn, a tesUbus V ^^-^^^^^^^^j/^^.tTh o^^^^^^^ clemenUnas, donationem ^^^^^^dunen.^ ct Theo^^^ dicUs qu.busdam -^S^l;^^^ Carolum Magnum directa, capitulari quodam anni 806, jam ante Isidoium ejusmodi documenta Aurelianensls jam advocatas fuisse. Nam satis constat, solum decepit, sed et ipse in mulUs deceptus est. sane non

^^"^^^^^Z^Z.

'

.lui
'

Alii,

facile

psisse

quos jam s.culo vui exstantis Mercatoris documenta probaiitur. Huc pcrUnet Remedii Curiensis colIecUo plane confictus dicitur. cnm lU..Ius, c.u dicta opinio innititur,
Unger, Freit
^^^{^
(»3)

volunt esse,

----;

J—
Huc
^^J-

no....tnlM,m "" .^^

'I"^"\J"""

^,.^^J

s.t (16).

et

^" leponuidum est a.^u
Zeitsch.-ift,

^^ ^ ^^LTa".luclore
Jal.rg.

(5)

Fragmei.te aus und r.bor Pseudoisidor, TiibinQuavtalschrift
1820.

'^i»

.1

gcr
[ii)

Hefl

u.

.Iah.-g.

1832.

^

^J^lf'
.yii'^''f,.fP-,,^^"f

Geschichle des canonischeu Rechts. Gcschicl.to dor chrisUioI.-K.rchUchen Gesellschafls ve.-sassung, Bd. H, p. 800 If. -emeiiien Kircho.u-echls. iH) (;n,„.lsalzc .les gemeiiion K.rchon.H^chls. (8) (U-undsatzc (!t) Knii.4 dc foiiUbus et consilio !>scudoisidorian8e
7
(•..liecUonis. GulUnga^, 1832.
(l(t)

^' ^^^''''
•^'^y''^'''''*'"','
^

dV

,^r..n

.^art
l

S. ^^1 calcem operum s Lcon.s,
24'*.

aiitiquis coIlcctionil)us el ad n., c. 6, S< 2, n. 8, Patrologia. om. LVl, col

auo.o^

rib)

"

W.

Bcilrago zur gescliicl.to dor falschen De-

Deulsch land-s Band
Ballontu.
1-

Kirchengeschichle Knusl, Waltcr, Retthcrg, Anhang et jam anle i.lo.
1,

cretaleii.

Ihcskm

!8i4.
(il,oi-

o

(H)
ol
.|,M:

(.U-orcr,

Fr.-il.urgor Ihcol. Zoilschrift
Altoi-,

liiitc.siicl.ui.g

Urspnmg,

1847 /.^ock

16)

U.^

li^^l^V ";„„,,
;;'•'..,,„
"

,^ ^ . ,.3^ p.,ti.ol. wlissc.-schIol.ou, Richler,
,

'•';;'' ^^.

et

Door.-lalon dos ral.s.hoi. Isidors, F.o.bur 1848, Geschirl.te der oslund Wossfrankisclien Caro-

Wallo.,

"'^^ ,^-„4,^836. Remedius von chui, Tubin^en

'^'"'^^

^iic

Canonci.sammluiig des

PROLEGO.ME.\A.

vii

meutum desumptum ox epistola Gregorii IV ad episcopos Galiise et Germanise anni 8:^5, si nothra sit. ul ipsaex Isidoro, an Ricliter censet. Verumtamcn ponamus et genuinam esse, tunc plane non liquet, utrum
Isidorus ex ipsa hauserit.

Magnum denique quiddam se prsestare sibi visus est Eichhorn, ut idem evinceret, quod Librum PontiQcalem, quo prsprimis usus est Mercator, extra ItaUam incognitum fuisse, uti putabat detexerit. Quod oppido falsum est, cum et Beda Venerabihs s^culo viii illo usus fuerit, neque desint ejusdem temporis ratiunculis, cum pontifices duo, annis codices Gallicani. Sed quid tempus terimus refellendis istorum
adhuc 830
quibus Romana Ecclesia utatur, nonnisi et 863, ipsi canonicas auctorilates enumerantes, decretalium, quse in coUectione Dionysiana auctiore continentur, mentionem laoiunt. Ita Leo IV, epi« De hbellis et commentariis aliorum non convenit aliquem judistola 2 ad episcopos Britanniae (17)
:

care et

sanclorum conciliorum cauones relinquere vel decretalium regulas, id est, qute liabentur apud nos simul cum iilis in canone et quibus in omnibus ecclesiasticis utimur judiciis, id est, Apostolorum, NiLaodicensium, Chalcedonenca^norura, Ancyranorum, Neocsesariensium, Gangrensium, Antiochensium, Africanensium et cum illis regulaj prffsulum Romanorum, sium, Sardicensium Carthaginensium
,

,

Hilarii, Silvestri, Siricii, Innocentii, Zosimi, Coelestini, Leonis, Gelasii,

Symmachi, SimpHcii.

Isti

omnimo

sunt, per

quos judicant episcopi et per quos episcopi simul et clerici judicantur. Nam si tale emerseril finiri, tunc si illorum, quorum memivel contigerit inusitatum negotium, quod minime posset per istos Hieronymi, Augustini, Isidori vel cscterorum simihter sanctorum doctorum simDium rcnistis, dicta
pcrta fuerint,
libus.

magnanimiter sunt retinenda ac promulganda

vel

ad apostolicam sedem referatur de

ta-

Nec minus Nicolaus I episcopus ad Hincmarum Rhemensem a. 863 (18) « Praeterea quidem et sanimpune audeat seu valeat aliena expetere aut exspectare judicia aut alienas coniia cimus ne quilibet ordinationes suscipere vel ad alias provincias irregulariter convolare, sed ita ut NicaMionim et canones caiterorum conciiiorum canonicis definitionibus est promuigatum et beatorum Siricii, Inuocentii, Zd:

simi Ccelestini, Bonifacii, Leonis, Hilarii, Gelasii, Gregorii accseterorum tutionibus est decretum, salvo in omnibus jure apostolicse sedis. »

Romanfe

sedis pontificum consli-

Quid igitur longiori examine opus est, cum ipsi poutifices se ab ejus modi fictione aUenissimos ostendant, saltem, quod modo nobis sufficiat, ad aiinum usquo 863, quo certe jam undequaqueinGalliis sparsse
erant merces Pseudoisidorianse.
3. Amotis quse obstabant, ad positiva argumenta procedamus atque quando et ubi confictus fuerit Pseudoisidorus statuamus. Id prseprimis certum videtur ex iis, quse Ballerini (i9j, Kuust, Wasserschleben congesserunt, ratiouibus, in ditione Francorum fraudis cunabula esse requirenda. Nam codices

omnes

et ipse

Vaticanus n. 630, qui

omnium

antiquissimus

est,

inde originem traxerunt. Decretales a

Francis auctoribus

primum aUegantur,

fontes ex quibus liausit Pseudoisidorus,

nempe

decreta concilio-

rum

Hispanise et GaUise, Breviarium Alaricianum

cum

inlerpretalione Aniani, CollecUo

nelU, epistolse S. Bonifacii Moguntini ad

regnum Carolingoruin
:

spectant. Collectio Hispanica,

canonum Quisquam sufi',

fundamentum
Gallicanse

fecit

Pseudoisidorus
(20)
:

iis

reperiuntur

sed et loquela Francum prodit

mutationibus atfecta apud ipsum apparet, quse in codicibus originis v. g. nimi dicuntur legati, seniores pro
ciistodire

dominis feudalibus, comitrs sensu, qui tunc invaluit, leguntur: vmive, hnhere, modemns, bula ad usum Franco-Germanorum adhibentur.
In statuendo fraudis
ni 8o7, qui

voca-

PseudodecretaUbus certissime usus
ii»

ben,Gfrorer

tempore terminum ad quem indubium habemus in Conventu Carisiacensi anest. Terminum a quo Blondellus et Ballerinii, Wasscrschlesynodum Parisiensem anno 829, Walter in epistolam Gregorii IV a. 832, Knust in syno836, reposuere, eo

dum Aquensem
At isliusmodi

quod impostor ex

ipsis hausisse videatur.

argumentum non solidum

satis videtur.

Quseritur

enim
sit,

in

ejusmodi casibus, quis ex
fuerit, quis pra*ix

duobus, quos

ita

consonare videas, ut ab invicem pendere necesse

alterum secutus

cesserit. Sufficiat igitur prseprimis

nobis aliquanto ante conventum Carisiacensem tempore, saeculo

mediante, Pseudoisidorum in lucem erupisse.
4.

Ut autem penitus in tenebras, quse epocham, auctorem, scopum Pseudodecretalium conteguntinsevi,

trospiciamus, oportet, ut ad aliura falsatorem ejusdem

qui Pseudoisidoro conjunctissimus videtur, qui ut ipse in sui operis proefationo
ail,

animum advertamus.
ex schedulis

Benedictus

is est,

Levita Mogunlinus

(21),

jubente arhiepiscopo suo Otgario,

novam coUectionem Capitularium, quse Ansegisii syllogen suppUirel, quas Riculphus quondam archiepiscopus congesserat, conficiendam sibi proposuit. Ista vero
(21) Ejus opus vide in Baluzii Capitular. regum Franc. et apud Perlz Monum. Germanise historica. Tom. IV, pag. 39. App.

(17)
(18)

Mansi, T. XIV, 884. Mansi, T. XV, 374.

(19) L.

c, §

4, n. 14, Patrol.

t.

LIV, col.

2.o0.

(20) Ballerinii, ibid. et n.

19, coll. 235. D.

viii

APPEND. AD
capitularia, ex Pseudoisidoro

S/FX. IX.

ISIDORUS MERCATOR.

praetensa Capitularia merces sunt ad

modum

Pseudoisidori undique corrasaj. Porro pars circiter vicesima,

nempe

sunt, ita ut negari possit nexum inter utrumque impostorem inleresse, ut vix non dicas unum atque eumdem essc, qui canones et capitularia supposuit, eadenique principia spargenda, eumdemque finem legibus tum ecclesiasticis tum civilibus supponendis attingonduni sibi proposuisse. Utrumque librum jungit, eidemque auctori tribuit Hincmarus Rhemensis
.'JT

desumpla

in

rnm

opusculo contra Hincmarum Laudunensem; c. 24, vocat Pseudoisidorianam syllogen librum coUectaepistolarum ab Isidoro, quem de Hispania allatum Riculfus Moguntinus episcopus in hujusmodi, sicut
obtinuit.

et in capitulis regiis

Hoc supposito inlra arctiores
dictus
ille

reges

jam

fines Pseudoisidoriani operis ortum restringere licebit. Nimirum BeneLevita iterato (22) testatur, se opus suum defuncto Ludovico Pio, regnantibus ejus fdiis, quos vocat, jussu Otgarii archiepiscopi conscripsisse. Atqui Ludovicus 840, Otgarius 847 defunctus est;

tempus proinde interraedium epoch» Benedicti ille utitur, ahquanto tempore prjecedit.
'6.

Levitse

assignandum

erit,

proindeque Pseudoisidorus, quo

\erumtamen id minimum erit emolumenti, quod ex Benedicti cum Pseudoisidoro nexu nostrae quesJam vestigium aliquod auctoris apparet, jamque scopum ipsius ex temporum locorumque circumstantiis eruere, epochamque confecti operis accuratissime determinare licebit.
tioni proliciat.

Duo sunt, qui ad Pseudoisidorianas merces fabricandas concurrere potuerunt Riculfus, qui schedulas, ex quibus Benediclus, proindeque ejus parens vel frater Pseudoisidorus hauserunt, congessit, et Otgarius,
:

quem

Benedictus

sibi

opus

intulisse fatetur.

Riculfum jam Hincmarus senior plerique antiquiores post ipsum auctoi'em Decretalium suspicati sunl. Scripsit ille in opusculo contra Hincmarum Laudunensem c. 24 « Si vero ideo talia, quaj tibi visa sunt, de prsefatis sententiis (Angilrarani) ac ssepe memoratis epistoHs detruncando et praeposterando atque disordinando collegisti, quia forte putasti neminem aUum easdem sententias vel ipsas epistolas prseter se
:

habere, et idcirco talia libere te existimasti posse colligere; res mira est, cum de ipsis sententiis plena sit ista terra, sicut et de libro collectarum epistolarum ab Isidoro, quem de Hispania allatum Riculfus Moguntiuus episcopus in hujusmodi sicut et in capituHs regiis studiosus obtinuit et istas rcgiones ex illo repleri
fecit. »

Atqui certissimum est Hincmarura hic errasse coUectioneraque Pseudoisidorianam

cum

geniiina

Hispana confudisse.
iNara

ex monumentis

(23)

certura

est,

Hachionem Argentoratensem episcopum

Riculfi

suffraganeum

a.

788 Isidorianam^ genuinam
illud

canonum

collectionem conscribi curassc. Verisimillimum est autographuni

Moguntise sedit Riculfus,

quod Hiculfura ex Hispania attulisse Hincraarus contendit. Porro illo tempore, quo nempe ab anno 787 ad annum usque 813 non eae erant teraporum circumslantise, quas supponit Pseudoisidorus, ut sacerdotes opprimerentur, bona ecclesiastica diriperentur, hisque similia, quee Carolo Magno regnante non occurrunt. Riculfum Blondellus novi aliquid intuhsse colligit ex I. vti Capitular. 281, ubi ille in conventu Wormaciensi Gregoru epistolam attulisse traditur, cujus nulla
fuisse,

ipsum

exstitit. Verum haec sincera erat cpistola Gregorii II ad S. Bonifacium. Ait quideni Benedictus in suorum Capitnlarium pra?fatione. « Haic vero capitula, quae in subsequentibus tribus libcliis coadunare studuimus, in diversis locis et in diversis schedulis, sicut in diversis synodis ac placitis genera-

ante nec post meraoria

libus edita erant, sparsim

invenimus et maximc in sanctaj Moguntiacensis metropolis ecclesite scrinio a Riculfo ejusdem sanctae sedis metropohtano recondila et demum ab Autcario sccundo ejus successore at

que consanguineo inventa reperimus, quoe in hoc opusculo tenore suprascripto inserere malnimus. » At quis est tam caicus, ut non videat id ab irapostore fictum fuisse, ut suis tigraentis auctoritatem conciliarot, cum tam longe lateque notura esset, Hiculfum incognitaui hucusquc illis in regionibus cai¥)num syllogon
ex Hispania detulisse. Denique Benedictus ne quidem omnia se ex RicuHi schedulis traxisse contendit, sed ex diversis locis et chartis.
6. Longe aliter res se habet, si ad Otgarii indolem resque ab eo gcstas respiciamus. Duo sunt, qua; impostorcm intendisse manifestum est vindicare episcopos a laicalibus (24) et synodalibus (2o)judiciis 1'alsisque accusationibus eorumque bona a direplione saecularium tueri (20), et primates, quos primus ille
:

iatius

inducendos docet

(27),

quos judices esse

vult,

ad quos a judicio raetropolitani appellare

liceat, effer-

(22) Pcrtz leg. II, b. p. 39, p. 40.
{^'\j
1,

Grandidior, Histoire de rEglise dc Slrashourg,

315, el |)ioces justilicat. n. 78. 1, 2. Pontiani ep. 1. Zephyrini op. 1. (2;ij Daniasi ep. .i. .lulii ep. 1. Zcphyrini ep. 1.
(24) Pii op.
"

Damasi
(2(1)

4. Sixti 2.

Zcphyiini ep. 2 cf. Prffifationem. (27) i:p. Aniceti ad opisc. (iallia^ Nulli archiepiscopi primates voccnlur, nisi illi, qui primas te:

Pii op. 2.

<(

nent civitates, quarum episcopos apostoli et successores apostolorum regulariter patriarchas et primates esse conslituorunt, nisi aliqua gons deincops ad fidem convcrtatur, cui necesse sit proptor nndlitudinom eorum primatum constitui. Rcliqui vero, qiii aliasmetropolilanas sedes adoplisunt,non priinales, sed metro[)olilani nominentiir. » Mansi t. I, C84. Clom. op. 1, Julii cp. 2, c. 12. Folicis II ep. I, o. 12. V. /Egyptiorum cp. ad Felicem II Victoris ep. i.

PROLEGOiMENA.
le

ix

Alii duos tines, qiios prosequi ipsum videas, pontificiam auctoritatem jusque appellationum tueri, metfopolitanorum prserogativas deprimere, secundarii plane sunt atque prioribus illissubordiuati. Ad pontihabituros conlices enim recurrit eo, quod episcopos in ipsis validissimum adversus oppressorem tutamen omnia, si lldat. Hinc et causas episcoporum majores atque pontificibus reservatas tam acriter tuetur. Quse

Otgarii ffivum vitamque conferamus, sicut

impressam ceram

sigillo

respondere videbimus.

cum ex altera uxore Juditha fihum Garolum, qui Calvus postea dictus est, genuisset, imperatrice eo tendebat, ut imperii partem secundarum nuptiarum filio compararet. Hinc filii uua cum [rmengardis, prioris uxoris, quibus lege a. 817 de successione lata imperium diviserat, armis patrem imLudovicus Pius

Ex ipsorum partibus plurimi ex praelalis stabant, ut Wala, Hilduinus, Elizachar, abbates; Ebbo Uhemensis, Agobardus Lugdunensis, Jesse Ambianensis, Otgarius Moguntinus, episcopi. Res eo deductai sunt, ut imperator poenitentiam publicam, suadente potissimum Ebbone Hhemensi, agere compulsus fuerit, Imperatore autem misere oppresso, mutati sunt in meliorem sensum subditorum filiorumque Ludovici et
petierunt.

Pippini animi, ita ut in regnum restitueretur. Tunc in synodo Theonisvillana a. 835 depositus est Ebbo, postquam se indignum episcopatu scripto fassus fuisset, alii diversis modis poenas dederunt. Otgaruis humidiscordia exarliter veniam petens post brevem carcerem dimissus est. Defuncto Ludovico, nova inter filios Ludovico Caroloque partes sit, Lothario eo tendente, ut universum Caroli Magni regnum sibi subjiceret; suas sibi vindicantibus. Qua in rixa Otgarius unitati imperii servand» jugiter studens, a Lotharii partibus et Nikardo teste (28) omnium infensissimus Ludovici Germanici adversarius fuit, ita ut devicto etiam Lothario cum aliis ejusdem vasallibus ad Rhenum tenderet, quo Ludovicuma trajiciendo fiumine impediret. Res autem cum male cederet, a Ludovici ira aufugit. Post pactum Virodunense demum in gratiam Ludovici rediit. Certe anno 845, episcopale munus exercentem et Ludovici favore fruentem videmus.

eoque barbariei tempore habitae fuerint ecclesiae earumque bona et ministri ejusdem epochse synodis auctoribusque probemus. Hinc igitur illae de direptis ecclesiis querelae. Neque mirum est, Otgarium post synodi Theodonisvillanaj contra se et suos decreta, in synodorum judicia invectum fuisse, tantaque dc formis judiciorum in episcopos habendorum congessisse, quae vel ictum ferendum averterent, vel potius latum injustitise arguerent. Aliqua etiam occurrunt in

Quam male

tantis in turbis

vix operae pretium est, ut ex

Uecretalibus, quae ut ostendit Acfele (29), perspicuc satis Ebbonis confessionem atque depositionem indi« Similiter si hujusmodi pei'sonis quaedam Haec enim scribit Pseudoalexander |30) quoquo modo per metum, fraudem aut per vim extortae fuerint, vel ut se liberare possint, quocunque ab eis conscriptae vel roborataj fuerint ingenio, ad nullum eis preejudicium aut momentum perveuire censemus, neque uUam eis infamiam vel calumniam aut a suis sequestrationem bonis, unquam auctore Deo et sauctis apostolis eorumque successoribus sustinere perraitlimus. » Imo qusedam Decretalibus inesse nobis videntur ex iis, quae ad primam sedem respiciunt, quod a nemine judicetur, quae ab illius temporis eventibus pendeant. Gregorius nempe IV, ut pacem inter patrem filiosque conciliaret ex ItaUa accedens,

gitare videantur.

:

scripturae

cum

a Lothario retentus

filiis

favere.videretur, in

eum

insurrexerunt Germaniae prsesules, qui ex Ludovici

excommunicationem molirentur. Jam tunc factum est ut Wala, Corbeiensis abbas, quem supra inter filiorum asseclis nominavimus, pontifici syllogen quamdam auctoritatum a. 833 ofFerret, quibus pontifici omnem B. Petri auctoritatem exceUentem et potestatem vivam inesse, ipsum omnes judicare et a nemine jiidicari ostenderet. Ejusmodi porro serius el Isidorus noster
partibus stabant, et eo progressi sunt, ut pontificis
congessit.
Alter
finis,

quem

Pseudoisidorus

sibi

proposuit,

nec minus Levita Benedictus promovit,
ilUs,

is

erat, ut

dicebamus, ut primatiaUa pura ecclesiae Moguntinae vindicaret, simUia
nieusis in Africa, vicarii pontificii aUis in partibus patriarchatus
iu

quibus metropolitse Carthagipraeclare haec

Romani fruebantur. Quam

Otgarium quadrent videbimus,
in

si

a S. Bonifacio usque ad ipsum, quffinam hujus dignitatis in sede
ille

Mo-

guntina sors fuerit, inquiramus. Sanctissimus

Germaniae apostolus a Zacharia papa Moguntiuam
Ecclesiae Tongrensis, Coloniensis,

sedem
erectae

metropolim evectam accepit, cui subjicerentur

Wormaciensis,
recenter ab eo

Spirensis, Trajectensis et

omnes

illi,

qui ab eo conversi fuerant, Germaniae populi,
Erfurtensis,
Eichstettensis,

nempe

sedes Herbipolensis,

Buraburgensis,

quibus

posterius Augustana,

Constantiensis, Curiensis, Argentoratensis accesserunt. Quae potestas vere primatialis erat,
integrae nationis ecclesiae Moguntinae subjicerentur.

cum omnes
Imo po-

Mox tamen,

sedente LuUo Bonifacii successore, ab

Hadriano

I

dioecesis

Trajectensis a metropoli Moguntia divisa est et Coloniensi ecclesiaj subjecta.

testas illa vicarii apostolici et primatis

nou videtur ad

Bonifacii successores transiisse, ut egregie ostendit

Sixti

II ep. u. can. 309,

1.

m.

Felicis

I

ep.

1.

Benedictus Levita

I.

(28). Histor. II. 7.

Pertz

11.

Qo^.

HI.

I.

83, 89, 156, 171, 314, 321,

-29) L.

c,
1.

p. 627.

439,460.

(30)

Ep.

X
Blascus,
c.

APPEND.
7

Al) S.IX. IX.

ISIDOIUS MERCAIOK,
Moguntia tanien primnm locum

suse de Collectione Isidori Mercatoris dissertationis, (30*)

inter imperii Fi"ancorum sedos longo
facii

tempore

retinuit, ut idera c. 13 ostendit lalius.

Adeoque
servari,

facile Boni-

successori ea ambitio in

mentem

venit, ut Bonifacii prasrogativas in se

tum

tum

restilui

Lulium secutus est, Salisburgum et Coloniam in metropolos erigi iuvitus vidit. Otgario sodonte in eo erat, ul pars major suffraganeoruniMoguntife eripei^etur, proindequeetdioocpsis nietropolitica minueretiir, cum Ludovicus Cermanicus partos imporii cisrhenanas ut sibi proprias vindicaret, provinciae vero ecclesiasticai iines regnorum sequi soleront. Hinc factum est, ut Otgarius tantopei-e unitati imperii studeret, Ludovico Pio adversaretur, cuni Alsatiam, Sueviam et partem Burgundi^e filio Carolo concederet, Lothario faverel, cum integram Caroli Magni hau-editatem appeteret. Quod appfime in Decretaiibus e.Kpressum roperias. Pelagium II papam sic loquontem inducit atque exponentem, quid sit justa provincia ecclesiastica (31) De caetero, fratres, super provinci» causa unde sedem apostolicam dudiini
postularot. Riculfus, qui
: i<

consulere voluistis, videtur nobls suflicionler tractatum a sanctis prsedecessoribus noslris. Sed quia denuo

nostram mediocritatem de eadem re interrogare dignum duxistis, scitote, certam provinciam esse, quae habet decem vel undecim civitates et unum regem et totidem minores potestates sub se, et unum episco-

pum

aliosque sulfi^agatores
et

decem

vel

undecim episcopos

judices, ad

quorum judicium omnes

causae episco-

porum
k'\,

reliquorum sacerdotum ac civitatum causuj referantur, ut ab liis omnibus juste consona voce (liscernautur, nisi ad majorem auctoritatem fuerit ab Iiis, qui judicandi .sunt, appellatum. Unde non oporut

degradetur

vol

(t

episcopos singulos videlicet ju.\ta ordinessuos.

dehonoretur unaquaque provincia, sed apud semetipsam habeat judices, sacerdotes » Atqui quarto post pacem Virodunensem anno, quae ne

lirovinciae

Mogiintia? colebrans,

Moguntina? discerperetur, ex Otgarii votis avertit, Rhabanus Maurus ejus successor synodum undecim habuit sutfraganeos, Salonionem Wormatiensem, Gebhardum Spirensem,

Cozbaldum Herbipolensem, Otgarium Eichstettensem, Baturatum Paderbornensem, Ebonein Hildesiensem, Haymonem Halberstadiensem, Waltgarium Verdensem, Gerbrathum Curiensem, Latonem Augustanum. Salomouem Constantiensem, (32) uno verbo tot episcopos sibi subditos, quos Pseudopelagius provinciam
constituere voluit. Nota etiam a Pseudodecretali rcquiri, ut provincia iu unius regis ditione
sit.

Requirit

insuper ut urbes, in quibus primales sessurisiut, jam ante Christiadventum majores atque primariae urbes
lueriut (33).
tis,

Nou deerant autem,
est.

qui Mogunti^ ortum a Magontio, Herculis

filio,

vel a

Magog,

filio

Japhecivitatis

vel a

Magis Treveris expulsis deducerent. Ceiie a Druso aliquo ante Christum natum tempore
His addas in epistola Aniceti supra citata
sit

nomine donata
apostolis, nisi

populo j^osterius converso quitantus

primatem non admitti prajter conslitutos ab numero, ut tali capite egeat; habebisque Moguntiam

ejusque provinciam quasi depictam.

Neque majori difficultate explicare nobis licobit, cur post pacem Virodunensem Otgarium videamus ab ojusmodi fraudibus abslinero, atquo Ludovico Gormanico reconciliari altumque de Pseudoisidorianis decretaiibus silentium tum a Rhabano successore, tum longo post tcmpore in Gormania esse. Id inde dedu-

ccudum

est,

quod pace Virodunensi ejusmodi

iinperii divisio inductasit, qua? Moguntiacae provincia?.

am-

plitudinem intactam omnino relinqueret. Tunc ipse fraudis inventor proprias merces utpote sibijam inutiles neglexit.
Hffic oinnia si complectamur, verisimillimum videtur Otgarium Moguutinum salteni causam inoralem Decrotalium fuisse. Utrum Renodictus Lovita, iit Walter, Knust et alii probabiliter autumant. ipse Mercator fuerit, necne, id equidem definire uolim, neque puto unqnam iii dubio detegi posse. Id sanefavet suspicioni, qiiod partes Pseudoisidorianas, quihus iititur, quadam liberlate immutando tran.stu-

lcrit, sicut is, qiii

proprias lucubrationes adhibcat, non ad

verbum allegando

ut

is,

qui alieua transcri-

bcret.

.lam vero palet, Docretales et posleriora Bencdicti Caititularia
a.

non antc convenlum Theodonis villanum

835 confecta fuisse neque post pacem Virodunen.sem a 83i esse reponenda. Utrum donique, ut Gfroror suspicutur postmodum a Wenilone Senonensi, qui ct ipse Ecclesia^ sua? primatum in Galliis affectabal

(quod ct Ancegisio ejus siiccessori contigit), el a Rothadio Suessionensi aucta fuerint, vix est, ut quis docernat, ncque ejusmodi suspicio rationibus, quai prudentem moveant, innititur. Neque iis possumus, his statutis, assentiri, qui innocuum tantoperc Mcrcatorem illum depiugunt. Quis cnim in animum inducat,
tioiido vix
qiii ejusmodi mcndacium in muiidum iiivexit, adeo coIumbin;c fuissc simplicitatis, utmennon roclo sc agere putarot. Pias fraiides nos non novimus, neque piorum unquam fuisse credimus. .\luIto minus vero dicendum ost. ojusmodi falsa tunc non pio fraudibus, sed pro modo quodam propria principia exponendi habita fuisse.

homiiiem,

{Wj Carolus Rlascus, do collcctionc canonuni Isidon .Mc.rcatoris, commontarius ap. Gailaudium di' votustis (•iifioniim colloctionibus, di.sserlalionum svlloKc T. II cd. Moguntiii:p. I7i»n
"

i3l) i32)
(:i3)

Ep. alias 8. Haiv.hcim, Conc. Gerni.
cii.

II.

a.

\M.
cp

II.

Stephani

I.

c.

i,

Anaclet.

c.

i.

PROLEGOMKNA.
Locus denique praefationis Pseudoisidori, ex quo cL Rosshirt
(33*)

m
ostendere
nititur, nierces istas ex Crfficis

fontibus haustas fuisse, nihil plane prohat. Nani prajfationis illius auctor de conciliis hiquitur, non de « Ea vero concilia, qua; Grseco sunt edita stylo, amplius quaui tripliciter aul decretalibus. En verba
:

quadrupliciter interprelata aut conscripta reperiraus. Qiiod si veritas quterenda, ex pluribus Grsecorum sequamur stylum eorumque imiteraur dictiones atque exempiaria, etc. » Qua^ vero ex codicibus Bamberin quibus Pseudodecretales ante Mercatorem habeantur, post ipsum conad ordinationes Eormosi referantur. Iliud autem opusculum quod ex Barabergensibus codicibus erutum, omnino incognitum fuisse putat, ac Pseudoisidoro priorem, ex quo hausisse •Mercatorem supponit, non est nisi hber prior Auxilii de ordinationibus Formosi, qui multo post Meica-

gensibus

attulit

monumenta,

scripta fuere, utpote quae

torem tempore scripsit. Proinde licet verum sit, Pseudoisidorum multa jam exstantia adhibuisse, non tamen dicendum est eum plurima non proprio Marte conseruisse.
7.

Audiamus modo, quse a
(34).

Cl. Hefele

per

modum

duhii,

cum

ipsihypothesi nostrae faveat, in contrarium

Tot partes iu Pseudodecretalibus exstare, qua; prrctenso auctoris scopo nullatenus iuserviant; quod melropolitica potestas adeo deprimatur, non quadrare in Otgarium, qui ipse metropolita fuerit, Beuedictum Levitara, quem Isidoro conjuuctum suppouimus, multo minus metropolitis infensum
apposita sunt
ignorari,

Virum videri, si Otgarium decretalium auctorem habeas, ab ejus successore Rhabano eas plane imo nuUum earum longo post terapore usum factum fuisse in Germania, ita ut synodo Gerstungensi 1085 episcopi Germanise una cum legato apostolico nonnisi cum quodam despectu earum
esse.

raenlionem facerent.
At enimvero quis nescit, ejusraodi falsarios
iis,

qute prseprimis in

hominura mentes inducere intenperfracte nimis
est,

dunt, multa admiscere, quse indifferentia sint et innocua videantur, ne prava intentio

nudeque exposita, statim appareat. Isidorura raetropolitas doprimere non
periorem primatis auctoritatem
adversari,
sibi

cur miremur,

cum

su-

arroget.

Verumtamen nolim
;

dicere Decretales directe metropolitis

neque synodos, quarum celebrationem inculcat (35) id tantum modo intendit, ne synodomodo habeantur, neque ullum sit ab iniquis sententiis refugium, neve in aliena provincia judicium exerceatur, quod in Theodonis villa factum fuerat; imo vult causas primo ad metropolitam, deinde ad syuodura, postmodura ad priraatera, denique ad pontificera deferri, nisi statim ad ipsum appellatum fuerit (30). Benedictum itaque Levitam in raetropolitas minus iniquuni fuisse, non recte opponas; adde quod eumdera cura Isidoro fuisse nullatenus certura sit, proindeque diversitatera aliquantulam admittere absonum non sil, diversara denique fuisse Pseudocapitulariura materiara.

rum

judicia arbitrario

Qua de causa ab
licta fuerit

episcopis Germanice eta

Rhabano,

silentio praeterita,

congeries PseudodecretaUum, egregie exposuit Gfrorer, neque
id,

imo ab ipso demura Otgario dorequidquam illis addendum est,

quai supra ex ipso excerpsimus^, praeter

minis postmoduni

filii

stetisse

proindeque non tam ad ipsos

episcopos Germaniee plerosque a parte Ludovici pii et cognoniitti ab ipsisque recipi potuisse collectionem

canonum, quam ad Otgarii sodales iu iVeustria degentes, apud quos late sparsam postraodura invenias, cum ab auctore a Ludovicoin graliam recepto jam derelinqueretur. Falsum etiam est Germaniteepiscopos ncque ad annum 1085 et ultra decrctales vel neglexisse, vel sprevisse. Nam in synodo Coloniensi a. 887. opistola Anacleti, in Moguntina 888 epistola Urbani, iu Triburicnsi demum 805 pluribus decretalibus
Pseudoisidoi'ianis utuntur. Alia, quee facile solvuntur, brevitatis causa omittimus.

neque Roma? neque ut postraodum favisse ipsisque in proprium commodum usos esse contendmit. Wasserschleben censet Sergium II jam a. 844 Drogonem Metcnscm episcopum Galliarum primatem sedisque apostolicse vicarium ad normam juris Pseudoisidoriani creare voluisse. Verum iis in actis nihil occurrit, quod speciali forma Decretalium vestigium prae .se ferat, neque
8.

Licet

modo

critici

quasi

omnes

fateantur,

Dccretales Pseudoisidorianas
iis

Pontilicibus inservirent, inventas fuisse, raulti taraen Pontifices

ca dignitas,
Nicolai
allegat,
laii II
I

quam Drogoni moliebatur

pontifex, novella adeo erat.
I

epistola ad Gallos in causa Thictgaudi Trevirensis (37). quae Alexandri

Pseudodecretalem

quamque Hontheim ad annum

8G1 refert, suspectae auctoritatis est,

esse censet,

cum

ea, quae

de Trevirensi antistite dicantur, non in
est.

eamque Kunstmann (38) NicoThietgaudum, sed in Eberhardum
est,

quadrent, qui a Conrado comite Lutzelburgensi captus

Res confecta

usque ad

annum

863,

quo

Nicolausad Hincmarura Rheraensem
retulimus,

scril)ens,

nonnisi Decretales Hadrianae collectionis enumerat, utsupra

Romanos

pontifices Pseudoisidoriana plane nescisse. Eodera fere

tempore Lupus Ferrariensis

^33*) L. c.

p. 52. 34) L. c. p. 628. (35) Anacleti ep.

(36) Cf. ep. 8 Pelagii

I.

(37)
1
.

lelicis ep.

1

.

Julii cp. 2.

(38)

Ap. Hontheim, Hist. Trevir. T. Neue Sion 1845, N. 54.

I,

p. 197.

XII

AI»PEND.

AD

SifiC. IX.

ISIDORLS MERCATOR.
:

abbas eiimdem pontificem de quadam Pseudoisidoriana Melchiadis decretali consuluit his verbis (39) « Dicilur autoni Melchiades papa decrevisse, ne quis unquam pontifex sine consensu papae Romani deponeretur.

Unde supplicamus

ut statuta illius integra, sicut penes vos habentur, nobis dirigere dignemini. »

autem ad Wenilonem ejusque coepiscopos, quibus conjunctus Lupus scripserat, respondens, hac (lo re plane tacet, sane eo quod decretalem non invenerit, vel si mavis responsum ad Lupum datum intercidisse, idem tamen inde sequitur, quod \icolaus decretali, quae tantopere pontilicise auctoritati favebat, ad Wenilonem respondens uti spreverit.
Pontifex
9.

Hinc plurimi censent,

eumdem Nicolaum tandem

a Hothadio Suessionensi,

cum Romse adversus Hinc-

marum Rhemensem
Quidquid
sit,

appellatus versaretur Decretalium notitiam accepisse. Ita Gfrorer, Spittler (40).

certum est Nicolaum a. 863 ad Gallicanos episcopos hac de Rothadii causa scribentem Hinquod Decretales pontiiicum, qut-e in codice canonum, hoc est Hadriana collectione non liabeantur, hac de causa nulUus esse roboris pratendat. Heec sunt verba (41) « Quod tamen vos, ut servata vobiscum medullitus charitate dicam, postposuisse dolemus et diversorum sedis apostolicae praesuhim decreta in lioc vos contempsisse negotio non immerito reprehendimus. Absit cnim, ut cujuscunquc, us-

cmarum

refellere,

:

que ad ultimum
duntaxat

vitae sua;

diem qui

in fide catholica perseveraverit, vel decretaUa constituta vel de ecclesia-

non amplectamur opuscula, quaj quoque custodienda mandavit et pene se in suis archivis et vetustis rite mouumentis recondila veneratur Quanquam quidam vestrum scripseriut, haud illa decretalia priscorum pontificum in toto codicis canonum corpore contineri descripta, cum ipsi, ubi suse intentioni haec suffragari conspiciunt, illis indifferenter utantur et solum nunc ad immiuutionem potestatis sedis apostolicae et ad suorum argumentum privilegiorum minus accepta esse perhibeant. Nam nounulla eorum scripta penes nos habentur, quco non solum quorumcunque Romanorum pontificum, verum etiam priorum decreta in suis praeferre noscuntur, »
stica disciplina quailibet exposita, debito cultu et

cum summa

discrelione

et antiquitus sancta

Romana

Ecclesia conservans nobis

cere,

Neque opus est, ut cum Kunstmanno dicamus, Nicolaum quod ex ipso verborum tenore refellitur.

hie loci ad Pseudodecretales

minime

respi-

Verumtamen oppido
usumfuisse. Hefele
Julii
(42)

errat, qui inde concludit,

quidem epistolam

Nicolai ad

Nicolaum Decretales ipsas recepisse, vel illis unquam Carolum Calvum ejusdem anni (43) allegat, in qua

Pseudodecretali utatur. Sed pace egregii viri dictuni sit, nullibi in Decretalibus falsis ea invenire potuimus, quae de Julio refert Nicolaus. Neque verLa aliud prae se ferunt, nisi brevem gestorum narrationem, quain ex historia tripartita vel ex genuina Julii ad Orientales epistola desumpsit. En verba « Scd
:

papa Julius Orientalibus scribens, utramque partem Athanasii scilicet et adversariorum ejus accelerare praesentiam, quatenus utraque parte praesente audiretur reus et ab omnibus condemnatus, de caetero cohiberetur a sacerdotio. » In altera ejusdem anni epistola ad Gallos genuinam Julii decretalem attulit. Nuu(juam Nicolaus Decretalibus usus est, nunqnam aliquam speciali mentione advocat, licet toties occasio ocet

currerit.

Quod ad

illam epistolam attiuet, ad

Hincmarum

directam, quae unica

est, in

qua pontifex adPseudode-

cietales respiciat,

duo sunt,

<iua?

dicenda nobis erunt.

titiam prae se ferre,

Praeprimisnotandum est, Nicolaum nonnisi confusan» quamdam generalemque Decretalium illarumuoneque unquam eas prae oculis, nisi iu aliquot ab Hincmaro citatis locis, habuisse videri. Nam nonnisi una vice generalibus quibusdam verbis de ipsis loquitur.

Alterum, quod maximi momenti habcndum, id est, Nicolaum minime de authentia Decretalium agerc, tantummodo ab Hincmaro principium impugnare, decretales illas, licet genuiua? forent, nullius esse auctoritatis eo quod iu Codicem Canonim, colloctionem nempe Iladrianam, non fuerint receptae.
sed statutura

Quaestionem dc authentia Decretalium inductam omnino reliquit Nicolaus, prudentissime agens, ut dubia neque admitteret inconsideratus, neque praeceps rcjicerct. Neque ulla data fuerat, ut ea attingeret, occasio. Nam neque ipse Hincmarus tunc de authentia dubitabat. Cum haec a. 863 acta sint circa annum 868 ad Carolum Calvum scribens (44) pseudodecretales llrbani, Lucii atque Stephani adhuc in pra^sidium vocat. Gfrorer quidcm censet (43) Hincmarum non ausum fuisse Decretalium authentiam publice impelere, postquam a Nicolao defcnsa fuerat, et saltem ut subsidiarium juris fontem admisisse. Quse si ita fuissent, certc tacuisset, non vero usus fuisset, uti revera usus est. Idipsum conJirmatur co Hincmari opere, quod libello ah Hincmaro Lauduneusi nepote cx Pseudoisidorianis confecto in synodo Altiniacensi a. 87(» opposuit. Autheutiam Decrctalium vel Capitulorum Angilramni, qui Decretalibus juncti fuerant, nuUo modo
I

(39)
(41)

(40) Ge.scliichtc

Mansi T. XV. 397. des canonischcn Rcchtcs p. 236. Mansi T. .\V. 694, 693.

143) cp. 40. (44) ep. 29.

Mansi T. XV. 638.
172. 185.

(43)

I.

r. p.

i2) L. c. p. 637.

,

PROLEGOMENA:
:

xm

Scepe

impugnat « Si vero ideo talia, inquit (46), quse libi visa sunt, de praefatis seQtentiis (Angilramni) ac memoratis epistolis deti'uncando et praeposterando atque disordinando collegisti, quia forte putasti, uerainem alium easdem sententias vel ipsas epistolas pra; te habere, et idcirco talia libere te existimasti
posse eolligere, res mira

stolarum ab Isidoro,

est, cum de ipsis sententiis plena sit ista terra, sicut et de libro collectarum epiquem de Hispania allatum Riculfus Moguntinus episcopus in hujusmodi, sicut et in
fecit. »

eapituhs regiis studiosus, obtinuit et istas regiones ex ihis repleri
Vides,

Hincmarum adhuc
ipsis

capitularia pro genuina Isidori coUectione habere, idque

tautummodo repre-

hendere, quod male

junior Hincmarus, sicut etAngilramni capitulis usus fuerit.

Ipse Decretahbus Clementis, Anacleti, Zephyrini, Stephani

ahorumque

utitur (47), ut ab episcopis

tropohtanis debitam obedientiam preestandam esse, evincat. Quis vero fuerit Hincmari sensus, ex

meeodem

opusculo patet. In eo totus
des
et

est,

ut ostendat eos

tanlummodo canones sequendos
» et

«

quos apostohca se-

omnis cathohca Ecclesia canones appeUat, Uca sede majores nostri acceperunt sequendos (48). »
Distinguit

qui

fecit, « in

nostris codicibus, quos ab aposto-

nimirum Hincmarus

(49)

inter canones et decretales epistolas eo nisus,

quod Gelasius

in sy-

uodo Romana de Ubris recipiendis

et

non recipiendis agens

dicat, concilia recipienda etcustodienda, decretales

vero epistolas venerabilitev recipiendas.

Locum

Leonis,

quem

Nicolaus ad episcopos GalUee scribens allega-

verat(oO), ita interpretatur, decreta pontificum in
tis

tantum

valere, in

quantum generaUbus

Ecclesise statu-

consonent, aliud esse leges dare, aliud ad leges
esse juris ecclesiastici regulam,

jam

datas hoc vel illud decernere. Conciliorum placita

supremam

neque Petri sedem quidquam, quod auctoritati conciliorum reexcerptum a nepote ex Pseudoisidorianis libellum « circumpositam omnibus metropolitanis muscipulam, » non autem eo, quod ipsas Decretales pro fraude habuerit, sed quod, ut supra vidimus, ita excerpta et coilecta sint testimonia, ut multa omittantur, quae sutTraganeis debitam erga metropolitas subjectionem inculcent (32), imo in ipsas Decretales invehitur, non vero quod pro authenticis non haberet, sed quod conciliis non consonas putaret, prster quse pontificibus nihil esse dehniendum, autumabat, neque ullam ipsis auctoritatem tribuebat, eo quod in codicem canonum non fuerint receptae, proindeque nullius adversus jura metropohtanorum synodorumque roboris.
pugnet, praicipere posse. Vocat quidem
(51)

Exinde repetenda

est

norma, ad quam exigenda

est interpretatio

illius

epistolae, in

qua Nicolaus de

Pseudoisidorianis decretalibus loquitur.

Cum

status controversise inter pontificem

Hincmarumque nequaplenam

quam

circa

autheniiam versaretur, neque authentiam defendisse censendus
Caroli Calvi ad

est Nicolaus.
II

Anno demum 872 Hincmarus epistolam nomine
el ii^acundia,

Hadrianum

scribens,

invectivis

authentiam Decretalium impetit. Sacras Scripturas, Patrum tradiUonem, conciliorum dehnitiones sequendas « quod secus, ait (53), a quodam fuerit compilatum sive confictum, non solum respuendum
sed et
fuisse

redarguendum
ne
obliviscaris.

esse cognoscimus.

»

Verum

hsec septem integris post Nicolai epistolam annis dicta

Quod ad insequentes Pontifices attiuet, vere dicendi sunt Decretales Isidori neglexisse, neque Romae coUectionem integram notam fuisse atque invaluisse nisi seeculo xi mediante, postquam longo temporis tractu omne dubium obmutuisset et communi omnium usu admissse, atque adeo in collectiones canonum Heginonis, Prumiensis et Burchardi Wormatiensis receptse fuissent(53*).NicoIaus I (53b), Joannes VIII (S3c),
imo
S.

Gregorius VII

(33*^),

restituendos clericos fornicarios et homicidas negant contra ea, quse Pseudoisido-

rus in epistola Callisti secunda et additamento ad epistolam Gregorii

Magni ad Secundinum docet. Joannes

diaconus Romanus, qui vitam

S.

Gregorii scripsit et Joanni VIII dicavit,
(53"^),

cum

de accusationibus et judiciis

cx Gregorii moribus et doctrina tractet

nihil

habet de

iis

quse in Pseudoisidoriana Gregorii epistola

ad Felicem Messanensem de hoc argumento proferuntur. Quse vero ahbi (53f) adfert de gradibus et impedimentis cognationis ilU epistolse simiUa, non ex ea, sed ex Egberto hausit. Solos reperimus Hadrianum II et

Stephanum V ei ponlihcibus, qui ante Leonis IX tempora falsas decretales allegant. Ille in epistola (53?) ad synodum Duziacensem de causa Actardi Turonensis a. 871 scripta epistolam Anteri papse invocat. Verumlamen cum nullibi ca^teroquin, licet ssepissime data fuerit occasio, Pseudoisidorianum quid alleget, dicendum cst, eum integram coUectionem non vidisse et locum istum singularem nonnisi suggerente Actardo cogno-

(46) c. 24.
(47) C.

(oSb) Ep. ad.

Arduicum Vasionensem apud Dacher.
germ. ap. Marten.
vett.
I.

H-I5.
543 ed. Sirmondi.

Spicileg. T. 12 et ad ep.
scriptt. coll. T. (53c) Ed. ad
dist. 50.

(48) T. II. p.

(49) C, 23, 26.
(30)
(51)

Cenomaticum Muticensem
I,

can.

4.

Mansi XV. col. 693. C. 10. Opp. II, p. 813.

(53d)

Ep. ad Lincolniensera episc.
L. 2.
c.

vu. epist. 34.

(52) Cf. C. 11-19.
(53)

(536) L. 4. c. 5-6.
(53f)
dill". c.

(53«) Cf,

Opp. T. II. p. 701-706. Carolum Blascum

10. col. 852.

3. p.

18.

I53g)

Ep. 32. ap. Mansi XV.

XIV
visse.

APPEND. AD
Adde
id

StEC. IX.

ISIDORLS MERCATOR.

integro aniio antequam prima vice ab Hincmaro authentia irapeteretur factum fuisse. Alter

nempe V ad Luitpertum Moguntinum episcopum (oSi^) s^ribens denumero NiccPnorum canonum ait ex testimonio Athanasii septuaginta esse, quod in epistola Isidoriana Athanasii ad Marcum papam habetur. Sed cum non laudet nequc cpistolam Marci ipsius, neque Julii, nequc Felicisll, qute huc
pontifex, Stephanus
est, id in ejusmodi materiis factum ab utroque pontiiice, quu' jura primatus minima attingerent illamque septuaginta canonum Nica^norum fraudem, licet a Mercatore in Occidentem inducta fuerit, in Oriente tamen longe antea ortum ha-

etiam faciebant, valet idem quod de Hadriano dicebamus. Neque omittendum

buisse. Auxihus, qui sajculi x initio pro ordinationibus

Formosi libelhimscripsit, unicam Anteri epistolam,
II

neglectis quae sibi

magnee

utilitatis

potuissent esse, Evaristi secunda, Callisti secunda, Pelagii
II

prima
et

adducit, videturque proinde ex Hadriani

epistola traxisse, qui

eamdem

in

eadem causa

ti-anslationis

episcoporum allegaverat.

Vitoe Pontificum, qua?

Luitprando Cremonensi, saecuU x auctori, tribuuntur

Pseudoisidorianis late utuntur, non sunt Luitprandi, ut

apud omnes

constat, sed ad

ignotum Germanum

quemdiim spectant. Imo adhuc a. 1085 Otto cardinahs Ostiensis et legatus pontiGcius, qui postmodum Frbanus II papa fuit, in synodo Gerstungensi nonnisi contcmptim de Pseudoisidorianis locutus est, his
utens verbis
reverentice
:

«

Quod

illae

scripturarum sententia^ quarum nos teslimonio usi sumus, notfe in Ecclesia
et auctores

semper fuerunt,

nequaquam

vel obscuri vel incerti

nominis

sint. »

vere dicendi sint pontifices collectionem ipsam ignorasse una vel altera vice testimoniis, quahter ab ahis suggererentur usos, imo ipsam in Italia plane receptam non fuisse. Non nescimus adversarios nostros in id magna vi insistere, non quidem verba DecretaUum, principia tamen admisisse pontifices longe lateque jus Isidorianum propagasse. Verum ab ejusmodi criminatione eos vindicabimus, si paucis ostenderimus, auctoritatem pontificiam ex Decretalibus profectum non traxisse, sedlongiori jam tractu temporis eas praerogativas pontifices Romanos exercuisse, quas mediante sseculo nono adversus Hincmarum tuebantur, quse sane ejusmodi sunt, ut ex ip<a

Vides

quomodo per duorum sa^culorum tractum

et

neglexisse, nec nisi

primatus natura necessario tluant.

§ in-

Jam

ex ipsis Protestantibus multi (54)

i-ibus profecisse.

Manifestum

est

non diffitentur, Pseudoisidorianis DecretaUbus nihil novi pontifienim ejusmodi fraudes ab hominibus tam late uon admitti, nisi ea contiSane
si

neant, quae

non jam recepta

sint a pUirimis.

Decretales ea docuissent, quse tunc temporis plane

quomodo non omnium oculisfraus jam certum sit, minus in eo falsatorem Pseudoisidoriim fuisse, quod nova cuderet, quam quod ex antiquis monumcntis nova componeret, et ea quse verc dicta vel scripta fuerant, alienis auctoribus tribueret. Genuinam Isidori syUogen, quam Riculfus Moguntinus ex Hispania advexerat, vcluti fundamentum compilationis suai posuit, catera corrasit ex authenticis Decretalibus Pontificum, geiiiaudita fuissent, quae

nulUs antiquitatis documentis defendi potuissent,

manifesta Uluxisset? Quidquod

Muinis couciiiorum Actis

Patrumque

scriptis, ex Capitularibus
S.

Francorum, Codice Theodosiano, Breviario
epistolis.

Alariciano ejusque commentatoribus, ex regula

Benedicti Libroque Pontificali, genuinis quibusdam pa-

li-iarcharum Constantinopoleos, S. Bonifacii ejusque
falsa qiiidem sunt, sed tunc

amicorum

jam

recepta ab omnibus erant.
?

Quomodo

igitur fieri potuit, ut novi

Acta Sylvestri, quibus usus cst, adco essont
nisi rariora

nonnuUa, quaj in exempla primis Ecclesiae sajculis suppeditarentur. Verumtamen ejusmodi disciplinae ecclesiastica? mutationesjam ante decretales confectaspro temporum varietate inductoe fueranl, vel induci incipiebant, neque aliud ille sibi proposuit, qui collecUonem congessit, nisi ea tueri atque propugnare multis cum aliis, qua; jam in jus ecclesiasensus,

cum ne quidem

verba nova essent

Non negamus

in Pseudoisidoriano jure esse

primseva discipUna nonnisi implicite continerentur, nonnulla

quorum non

sticum admissaetapontificibus,
recepta fuissent, etiamsi

cum certissime dccretalosadhuc ignorarent, sancita fuerant, qua? denique nunquam Pseudoisidorus scripsisset. Quid quod longo temporis tractu nuUius

plane in Italia atque in Germania auctoritatis fucrit Pseudoisidorus.

Quaj adversus Protcstantes Fehronianosque generalius dicta sufficiant. Jam satis in hoc sudarunt anticritici, ut Ballcrinii, Blascus, Zaccaria, ut adversus istiusmodi homincs jura primalus cx Psoudodecrctalibus impcUta defcnderent. Nos heic loci ea recantare quae. totics dicta sunt supersedemus;
quiores

subUIioresque tanlum quasdam difficultates, quaj a catholicis etiam

nonnunquam moventur,

solvendas sus-

cipimus

(55).

Concedunt plurimi ex
iion

nostris, sicuU
id

adnussas fuisse.

Verumtamen

concedere dcbent, appellationes ad Romanum ponUficem nunquam jam Hincmarus contcndcbat, ponUficem ex antiquioris disciplinse norma

(KSh)
dist.

Ap. Ivoneni

p.

'i-

c. 'l.Vl

et (iraUaii. caii. 13.

1<>.

Leo, Liiiver.salgcschichte 11 Bd. p. 100, Gfrorer, 1. c. p. 213. Schonemann ad Bohmer princip. jur.can.
ed. VII § 122. not. b.
(55) Cf.

(54)

10.

Ludcn, Allgem. Gcschichtc Th. II. Bd. II. c. Geschichte des deulschon Volkcs Bd. V. p. 473.

Walter, Kirchenrccht ^ 02.

PROLEGOMENA.
i^idorusante latam sententiam suspectosjudices appellatione facta excludere.

tv

judices in provincia rei delegare debuisse, neque licitum fuisse dicunt, quod toties (bo) declaniat Pseudo-

Verum

prius oppido'falsissi-

negotium in iirbe nequedesintcreberrima antiquitatis exempla. Neque minus alterumcaputrejiciendum est, cum bujus juris, quod ex ipsa cujuscunque judicii natura sequitur, vestigia jam antiquissimis tempoiibus, certa
est,

nuim

cum

Sardicensis cauon 8 expresse dicat

:

« Si

proclamaverit ageiidum

sibi

Roriia, »

exempla jam ante decretales

vel confictas vel

undequaque sparsas occurrant.
:

Leo IV a. 8bO (37) de judiciis episcoporum agens jam haec statuerat « Et si inter eos, quos damnandos homines dixerunt, fuerit episcopus, qui suam causam in prfeseutia Romanse sedis episcopi petierit audiri, nullus super illum finitivam prresumat dare sententiam, sed omnino audiri eum decernimus, » quod statutum jam ante datam senteutiam appellationem, vel causae devolutionem admittit, ipsamque auditionem, hoc est processus informatiouem Romam, si voluerit ille, amandat. Idem Gregorius IV a. 833 in facsse

vorem Aldrici Cenomanensis, qui a multis vexabalur, statuerat (38) « Mandamus, inquit, ut si aUquis, quod nou optamus, suorum ccmulorum Aldricum Cenomanic6e ecclesiae episcopum accusare damnabiliter attentaverit, ut honoretur B. Petri apostolorum principis memoria, Ecclesieeque Romanse, cui praesedit privilegium et nostri nominis auctoritas, liceat illi post auditionem primatum dioeceseos, si necesse fuerit nos appellare et nostra auctoritate autante nos, aut ante legatos nostro ex latere missos, juxta Patrum decreta
:

suas exercere atque finire actiones, nullusque illum ante htec judicet, aut judicare prcesumat. Sed

si

quid,

quod absit, grave intolerandumque ei objectum fuerit, nostra eritexspectanda censura, ut nihil prius de eo, qui ad sinum sancta; Ecclesice Romae confugit, ejusque implorat auxilium, decernatur, quam ab ejusdem Ecclesise auctoritate fuerit prgeceptum, quaj sic vices suas aliis impertivit Ecclesiis, ut in partem sint vocatae sollicitudinis, non in plenitudinem potestatis. » Vides, quomodo A.Idrico concedat ut, si velit, sola auditio penes synodum remaneat, sententia sibi reservetur.
Ea nempe fuerat temporum conditio, ut uecesse esset causas episcoporum magis atque magis ad sedeni apostolicam deferri. Praecesserat tempestas rudis atque barbara, in qua per octoginta annos in Galliis synodi habitae non fuerant, ut testatur S. Bonifacius (59), qui synodorum celebrationem ex oblivione revocavit.

Restituto

autem

pristino ordine, saepissime metropolitani suo jure abutebantur, praesertim

cum

multoerat

lies

a saeculari potestate penderent vei insontes tueri
ita

non

valerent.

Qua de causa consultum jam non

episcopos

quorumcunque

arbitrio tradere, ut nullus esset ex angustiis exitus.

Hoc ipso modo velim tibi solvas, quae aliis difficultatem pariunt, in eo nempe jus novum inductum fuisse, quod Pseudoisidorus causas episcoporum plane omnes, nec solum dubias, ad causas majores pontificibus reservatas amandet, sententiasque in ejusmodi causis a synodis, nonnisi concedente pontifice ferri
posse
(60).

tunc temporis non solus Isidorus requisivit. Synodus Tricassiua sex pi'oviuciaruma. 867 Hincmarus interfuit, a Nicolao petiit, ne episcopum absque sedis Romanae consensu depuui pateretur. Quod sane non deprimendorum metropolitanorum synodorumquo causa, sed ad declinandam regum procerumque vim, ut validius in Romano pontifice praesidium haberent, factum esse manifestum est. Appellant quidem ad Decretales sed ex ipsis Hincmarus qui jam eorum auctoritatem rejecerat, neque ullus ex ejus sodahbus id juris suscepisset, imo postulasset, si ex solis decretalibus id secutum, neque ex tota temporum conditione necessarium visum fuisset. Jam idem Gregorius IV in ea, de qua supra diximus epistoia, praestiterat. Nam concessi Aldrico Cenomanensi privilegii rationem inde longa tractatione deducit, quod majores causae ex Patrum decreto Romanis pontificibussint reservandte « Exspectandi atque corrigendi magis sunt rectores Ecclesiae, quam statim etabsque nostro consulto judicandi, cummajora negotia et difficiliores causarum exitus, sanctorum Patrum canones spiritu Dei conditi et totius mundi reveid
luibita, cui ipse
I
;
:

Verumtamen

sententiae exspectatioue suspendi, nostroque moderamine finiri. Non novum aliquid pra^senti jussione praecipimus, sed illa, quae olim videntur indulta firmamus, cun» nulli dubium sit, quod non solum pontificahs causatio, sed omnis sanctae religionis relatio, ad sedem aposloiicam, quasi ad caput Ecclesiarum debet referri. » Apud Graecos, qui certe Decretalibus illis decipi nou potuerunt, jam eadem disciplina invaluerat, ut causae episcoporum patriarchis reservarentur ut a concilio

reutia consecrati, jubeant sub nostrae

Constantinopolitano IV anni 869 statutum fuerat

(6f).

Anitu ep. c. 3. Victoris ep. 1. c. 3. Sixti II Juhi ep. 2. c. 3. v. 10. Felic. H ep. i, c. 19 (in quibus locis Pseudoisidorus conc. Chalced. c. 9. 17 imitatur). Fabiani ep. 3. c. 2. Felic. I ep. 2 Sixti III ep. 3 (quae ad verbum desumpta suntex Interpret. c. 2. IS.C.Th. de appell (11 30). Eleutherii ej). 1. c. 3. Felic. l ep. 1. c. 8 (ex Interpret. Nov.
(56)

ep.

I.

Ep. 2. Ep. 1. (39) Ep. 49 ad Zachariam.
|37)

(38)

(60)

Eleutherii ep.
1. Sixti
1. c.

1.
III

c.

2. Victoris
1.

ep.

1.

c.

3

Zephyrini ep.
lii

ep.

.

ep.

2.

Juhi ep.
ep. 4.
c. 2.

1.

MarceUi ep. 1. Juprooem. Felicis II ep. c.

17. 18.

Dam.

Martiani

I.

III

T. 7.

1.

(61) C. 26.

XVI

APPEKD. AD
haboantur

S.-V.C.

iX.

ISIDORUS MERCATOR.
particulares nonuisi auctoritate
qxias. «

Novam
jubere

deiiique dicunt regulam, quse statuit, ut
(G2).

omnes synodi etiam
pontificis

pontilicis suranii
ait,

Atqui ha;c ex historia tripartita hausit,

non oporlere

prajter sententiam

Romani

conciUa celebrari

(63). »

regulam ecclesiasticam Qua^ sane Pseudoet

isidorus ita intellexisse videtur, ut oxpi"cssara licentiam pontiticis exquireret.

Verum

hoc tunc temporis
«

jam
qua
in

antc exortas Decretales et requiri et observari coeporat. Sergius Ilepistola ad episcopos transalpinos,
a.

84 i

Drogonem Metensem suum

in CiHllia et

Germania vicarium

constituit, haec ait inter alia

:

Huic

congregandis generalibus synodis in onmibus pra^dictarum regionum partibus nostrara commodamus auctorilatcm,etquidquid provincialisynodofuerit delinitum, ad ejusabsque dilatione staluimus notitiam per-

ducendum.
clarat,

»

tum ox quos in eadem
scopum.

Leo IV ad Ilincmarum scribens (04), concilium Suessionense a se non confirmandum iri dealiis rationibus, tum « eo quod legati sedis apostolicse praesentes ibidem non fuerint, epistola ad sarciendum defectum delegat, Petrum Spoletinum et cognominem Aretinum epi>>

Quod
rexit, ul

et

agnitum videmus ex

vei'bis Nicolai

I

:

« (65)

Regalis excellentia vestra nuper apostolatui nostro di-

» Idem porro religiose observatum fuerat a S. Bonifacio, qui non solum ad synodos habendas, quibus in Galliis praesedit, (66) etiam ad eas quas in Germania jam archiepiscopus celebravit, (67) auctoritatem sedis apostolicse expetiit et impetravit. Quod autem parum hac in re efTecerint, exinde patet quod postmodum id in usum non transierit, ut

pro perficienda synodo missos e latere nostro dirigere dignaremur.

tanto rigore specialis

illa pontificis

jussio et auctoritas requireretur (68).

Ad

inaudita quse a Pseudoisidoro inducta fuerint, addidit Theiner illam propositionem,
in terris judicari.

primam sedem

a

nemine

nonnisi in actis Sylvestri (69) Pseudoisidorus exposuit, quae, licet apocrypha, nullo tamen antiquiora sunt. Pluries id etiam in genuinis documentis ante Isidorum dictum
illara

At doctrinam

reperitur

(70).

Leonem

III

accusatum Patres synodi Romanae paucis ante annis

a.

800 a Carolo Magno

congregatai judicare detroctaverunt. Gregorio IV minis episcoporum Germanise perterrefacto, Wala, Corbeiensis abbas
strabat.

documentorum syllogen a. 803 obtulit, qua Roraanos pontifices a neraine judicari demonHac eadem doctrina ab ipso sancto Bonifacio, Germaniae apostolo imbutus fuorat Otgarius vel quicunque Moguntinus Decretales collegit. Ex illius namque dictis traditum est illud de Romano pontifice pronuntiatum « Cunctos ipse judicaturus a nemine est judicandus (71). »
:

Neque primatum dignitatem oranino
apostolicis ejusmodi
ot noniine

invenit,

quod sane ab omnibus
Moguntinaj

fuisset

explosum,

cum

in vicariis

aliquid jaradudura
erat,

inveniatur, propius etiam in primate Africae, qui et dignitate

idem omnino

quod

Ecclosiae

Pseudodecretales vindicandum

sibi

propo-

suerant.

[)ressisse el

Ex quibus omnibus concludaraus Pseudoisidorum disciplinse mutationem non propugnasse, incipientemquc concomitatum fuisse.

effecisse, sed

factam ex-

(62) Julii ep. 2, c. 29. Epist.

^gypt. ad

Felic.

II.

plina,
Isidor.
(69)

t. II,

1.

ui, c. 57, Blascus,

de CoIIectione can.

Marcelli ep.
(63)

1, 2.

Damasi ep.
col. 886.
t.

4. c. 2.

L. IV. c. 9. 19.

Canon

Sylvestri, c. 3, 20.

(64) (63)

Mansi t. XIV, Ep. 17 ibid.

XV. 278,

cf.

ep.

28,

19,

22.
(66) (67) (68)

IV ad Faustum, ep. 14 ad Dardaii. Synodus Rom. sub Syramacho a. 501. Ennod. libell. apolog. a. 502. Avili Viennen. ep. ad senatum
(70) Gelas. ep.

Ep. 49, 63. Zacbarise ep. 2, 9. Gregorii III ep. 4, 7, Cf. Thoraassini Vetus et nova Ecclosiae

a. 502.
(71)

Apud

card. Deusdedit,

1.

i

De Rebus

eccl.,c.

disci-

231. Nauclerum gen. 26. Gratian.,

c. 6, diss. 40.

D.

GEORG. PHILLIPS
DE

COLLECTIONE

PSEUDO ISIDORI
1851, p. 61, in

DisQuisrno.
{E Germanico idiomate Kirclienrecht, Regensburg

Latinum

translata.)

I.

CoUectio describitur.

Collectioncm Hispanam, propter insignem cx ea susceptam ulililatcm, necesse

fuit

extra lines, intra

PROLEGOMENA.

XVI

[

quos originem duxit, brevi tempore diffundi (72). Primus omnium Argentinensis episcopus Rachio, anno 787, illius exemplar rescribendum curavit. Qucp quidein Rikulfi, archiepiscopi Moguntini Rachionis metropohtse, opera multiplicata per totum Fi'ancorum regnum propagata fuit. Rachionis manuscripti, quod adhuc exstat, prooemium Ordinem de celebrando concilio, a quarto Toletano desumptum (7.3) primo
continet; ideo fortasse quia dicti codicis descriptor Francorura regnum praecipue intendebat, cum concilia ad Hispanorum conciliorum normam instituenda proponeret (74). Qui Rachionis codex, ex Collectione Hispana descriptus, uonultra concilium toletanum xii procedebat 681 ); generatim autem Francorum manuscrip ta decimum tertium (683) uon vero decimum quartum concihum Toletanum (686)complectuntur. Cujusmodi manuscripta, pluribus falsis decretalibus aliisque apocryphis aucta, nono adfinem vergente sseculo, sub nomine Collectionis Isidori (7o) ubique in Francorum regno circumferebantur. Sub judice hs est utrum tale nomen (76) vera Hispana obtinucrit antea, an fuerit sic appellata (77) ex quo in prooemio, operi recentius, assuto, Isidorus ut auctor loquens inducitur (78). Qua ex ratione, novissimis temporibus, Collectioni Hispanse auctfp Pseudo-Isidori nomen inditum (79). Quidam Historici hujus operis honore Isidorum II Setabensem vel Xantivensem (683) episcopum dignantur (80); quse
,

quidem opinio non majorem hdem

sibi vindicat

quam

ea quse ipsi collectionem

canonum

arcribit.

Non

admodum

unprobabile esset ipsum, sicut et ahi, diversis temporibus antiquiorem Hispanam Collectionem complere conatum, hauc ad decimum tertium usque Toletanum concilium (81) prosecutum esse, ita ut noraen Isidori, CoUectioni aggregatum, cum nomine sancti episcopi Hispalensis confunderetur (82). Mera
est suppositio, quae

sane judicanti non ultra fines conjecturae facto oppositse progreditur

:

factum

illud

praecipuum in hoc consistit quod iUius Hispanae GoUectionis auctae compilator, qualem nobis praebet nonum saeculum, sese vel Mercatorem (83) vel Peccatorem cognominaverit. Priorem lectionem tuenturantiquissiina manuscripta (8i), posteriorem mos apud episcopos et monacho« hujus saecuh usitatissimus (8o), sese
Peccatoris

cognomine designandi.
nominuUus cognoscitur anno 516 apparet Hector quidam ep. Carthaginensis
loc. cit.,

(72) Hincmarus Rhemensis nepoti suo Hincmaro Laudunensi scribit (Hincm. Rheu., Opusc. LV, cap. adv. Hincm. Laud., c. 24, Opp., tom. II, p. 476)
:

opp.

VI, p.

607, legit, Hectori. Cujus
Isidori

nis episcopus

tempore

:

<(

Si vero ideo taUa, quae tibi visa sunt,

de praefatis

inconcUioTarraconensi(Vide Harduin., Conc. tom.
col. 1043).
:

II,

s«pe memoralis epistohs detruucando et pia;posterando atquedisordiuando coUegisti, quia forle putasti ueminem alium easdem seuteutias vcl
senteutiis ac

Merun, Conciliorum (79). Unica editio haec est quatiior generalium tomus primus. Quadruyinta quoque septem conciliorum provincialium autkenticorum. Decretorum etiam sexaginta novem pontificum, ah apostolis et eorumclem canonibus usque ad Zacftariam primum, Isidoro authore. Item Bulla Aurea Caroli IV imperatoris, de electione regis Uomanorum. Paris, 1523; Colon. 1530, 2 tom. ful.) Paris, 1535, 2 tora. 8
[ex officina litteraria honesti viri Francisci Regnault).

ipsas epistolas praetcr te habere, et idcirco talia Ute existimasti posse colligere, res mira est, quam de ipsis sententiis plena sit ista terra, sicut et de iibro collectarum epistoiarum ab Isidoro, quem

bere

de Hispania allatum RicuUus Moguntinus episcopus,
in hujusmodi sicut in capitulis regiis studiosus, obtinuit, el istas regiones ex illo repleri fecit. »
(73)

Conc. Tolet.

iv,

an. 633, cap. 4.

(74) Uoleudum est quod Koch, tam parcimoniose ex Rachionis codice citationes conimumcaverit..Multum interesset scire au in prooemio codicis aliquid legeretur non alienum a verbis Pseudo-Isidori in sua praefatione In principio vero voluminis hujus, quaUter coucilium apud nos celebratur, posuimus, ut qui nostrum ordiuera sequi voluerint, sciant qualiter hoc agere debeant. » Quibus verbis auctor videtur innuere se apud exteros scribere. Qui in Hispania reperiuntur Hispauae coUectionis mauuscripti codices ordinem de quo Pseudo-Isidorus nonnisi in actibus Conc. Tolet. iv, exhibent. Conf. Balterini p.
:

Multa fragmenta quffi in antiquioribus manuscriplis desiderantur assumpsit illa editio. Conf. Camus Notice de Manuscrits contcnant des Collections de Canons et de Decritales (Notices et Extraits des Manuscrits de la Biblioth^que nationale, tom. VI,

<i

p. 270, not. 12). Cf. quoque Ballerini, loc. cit. cap. 7, p. 559 sqq. Conf. (80) Vide Blasco, loc. cit., cap. 6, p. 35.

quoque Florez, Espana Sagrada, tom.
sqq.
(81)

VIII,

p. 48

VI,

cap. 4, § 4, n. 16, p. ol9.

Hinc. Hhem. opusc. xlviii, cap. 21 (tom. II, p. 793). Scriptum namque est in quodam sermone sine exceptorisnoraine de gestisS.Sylvestriexcepto, quem Isidorus episcopus Hispalensis collegit cum
(75)

Adfuit concilio Toletano xv, anno 688. (HarConc. tom. III, col. 1771); ratione habita temporis potuit esse unus eorum qui denuo Hispanae Collectioni operam navarunt. Alius estac Isidorus I, cui successit (677-682; conc. Tolet. xa, ann. 681,
duin.
col. 1726).

cpistolis

Homanai
B.

usque ad
decrevisse
iuferre.
(76)

ut

sedis pontiUcum, a S. Clemente Gregorium, eumdcm S. Sylvestruni nullus laicus crimen clerico audeat

Incipit prxfatio (82) Codex Mutinensis ut Vatic. sancti Isidori librihujus. V. Zaccaria, loc. cit., v. 42/. In nomine Domini nostri Jesu Christi incipit prsefatio sancti Isidori librihujus. (83) Codex unus, inter Arevalianos, legit Mercatus
:

Quod adhuc omnino incompertum. Conf.
Isidoriana,
c.

Arevalo,

91

(Opp. S. Isid. tom.

II,

p. 176, n. 18).

(Arevalo, loc. cit., p. 209, n. 52). (8i) Arevalo, loc. cit. (85) Vide Elipaudi epist. ad Migetium, n. 10 (apud « De sacerdotibus Florez, loc. cit., tom. V, p. 531)
:

77) Conf.
(78)

Eichhorn, p. 159.
Merlin
(sic
:
:

Apud

Isidorus servus Christi lectori

conscrvo suo
fideli

legit

etiam usque ad hoc verbum

Gralian in can
cator,
(ideli

Placuit 4, d. 16) et parenti

Domino

salutem. De additione Mercator seu Pecvide supra texlum et sequentes notas. Pro

aUus legitur

fidei,

et

pro

lectori

Arevalo,

vero quod asseris quomodo se pronuntient peccatores, si vere sancti suut? .lut si certe se peccatores esse fatenlur, quare ad ministerium accedere praesumunl.)>Vide etiam Blasco,loc. cit.p. 35sqq.— Devoli Jus canon. univ.,Proleg., cap. 18, § 15, not. 1 {tom.I. « Andreas pecp. 357). Vide conc. TruU. ann. 692 cator, Philippus episcopus et plures aUi (Harduin.,
:

XVIIl

APPEND. AD S.«C.

IX.

ISIDORUS MERCATOR.

Intcr exemplaria Pseudo-Isidoriana antiquissima, habetur cod. Vatic. (630), ex Gallia

Romam

translatus.

Nicolao

I

regnante sumpsisse creditur exordium (8o8-8G2)

[80].

Quo

in manuscripto (87)

modus

compilationis

ita indicatur. Collectio in tres partes dividitur.
licet series

Opus prajcedunt in
I; diversa

modum

praefationis diversa opuscula, sciconciliis,

summorum

pontificum usque ad Nicolaum

de oecumenicis et particularibus

commiscentur, deinde Romani imperii provinciarum descriptio,et epistola Luitardi Venceusis ad Vcnilonem Rothomagensem postea proceniium cui inscribitur nonien Isidori Mercatoris; ibidem declarat auctor se tum mullis (octoginta) episcopis, tum ahis presbyteris compellentibus laborem suum suscepisse (88; eo hne ul omni ecclesiastica disciphna in unum
et quaj pluribus authentica^ Hispanae fragnienlis
;

;

,

,

corpus collecta, episcopis et presbyteris et

laicis (89)

opus doctrinale rehnquat. Cui prooemio adjungitur

Aurehi episcopi Carthaginiensis ad Damasum cum epistola postulatio, ut antiquiores decretaies simul et Romani pontihcjs responsum obtineat. Damasi rescriptum sequitur Ordo de celebrando conciUo et altera quoedam synodorum enumeratio postremo dure leguntur epistola^ spuriap quae Hieronymo et Damaso
;

ascribuntur.

Cohectionis istius in tres partes divisio,

cum Hispana duabus tantum constet,

orta est ex eo,

quod posteriur
supra dicto

a conciho Nicaeno incipiat

;

in

Pseudo-Isidoriana autem praeponatur series decretahum
(92) hic adjunctis,

antiquiorum conciho
efhciunt. Quae

(90-91),

quaecumapostohcisquinquaginta oanonibus
(9o).

primamparlem
I

quidem
(94)

decretales,

numeroquinqujginta novism, trigintasummis pontificibus, aClemente
Decretales subsequitur dissertatio de priraitiva

(93)

ad Melchiadem

usque (314) ascribuntur

Ecclesia

Concil, tom. III, col. 1702). Rachio quoque Argentinensis se cognominavit Peccatorem ; V. Koch, loc. cit., p. 174. V. prsesertim subscriptioues ad Chrodegaugi privil. anno 751 (apud Harduin., col. 2008). (86) i\on mullo recentior, saltem non anno 881

qufedam, non tamen judicibus credenda sunt,

nisi

junior est codex cathedrahs Mutinensis, cujus meminit Zaccaria, loc. cit., p. 284, 291 ; ex Galha continet autem, ut supra nomioriundus etiam natus codex Bamb. (V. Rosshirt, loc. cit., p. 49)
:

tantummodo deci'etales. Manuscriptum Mulinense ab eruditis cura qua par erat non videtur excussum fuisse. Pertzio (Archir. societatis pro Germana historiologin, tom. V. p. 34) in itinere suo bibhothecam cathedrahs Mutinensis invisere non licuit ; in ahis Annalium voluminibus uuUa ejusdem codicis
loc. cit. cap. 6, d'Aguirre, Concil. Hisp., Ratio oper., § o, n. 16 ; n 9. p. 5; Montfaucon, biblioth. manuscr., lom. I, p. 128; Camus, loc. cit., p. 288 [Tableau comparatif Vide des cinq manuscrits avec 1'edition de Merlin) etiam Rosshirt, loc. cit., p. 31. Cui manuscriptum

quae certisindiciisdomonstrantur, nisiquaemanifesto judicio convincuntur, nisi quae judiciarioordinepublicantur. Nullus enim qui suis rebus est spolialus aut a sede propria vi aut terrore pulsus, antequam omnia sibi ablata ei legibus restituantur, et ipse pacifice diu suis fruatur honoribus, sedique f^ropriaj regulariter restitutus ejus multo tempure libere patiatur, juxta canonicam accusari, vocari, judicari, aut damnari inslitulionem non potesL » (Praefatio apud Arevalum, post locum in nota praecedenti citatum, ad sequentia, etiam apud illum contract.i,
transit.) <( Unde et ecclesiastica historia ab Eusebio Caesariensi episcopo confecta de muliere quadam, quae pro castitate a marito accusabatur ait Pra*:

mentio (87) De hoc codice vide Baherinios,

ceptum

vel

ul pnmo diutius or(linare, Ha^c omnes leges

interdictum est ab imperatorelege lata, permittcretur ei rem familiarem libere

tum demde respondei'et objectis. tam ecclesiasticae quam vulgares,

.

non tam antiquum

videtur. Vide

quoque Wasser-

schleben, loc. cit., p. 23, qui codicem Mutinensem minoris judicat momenti quam vuigo audit. « Compellor a multis tam episcopis (88) Praif. quam reUquis servis (^hristi canonum sententias Scire autem cohigere ct de muRis unum facere. vos volo octuaginta episcopos, qui hoc opus me incipere et perlicere coegislis, » etc. Apud Merlin. iirevius proocmium quod exhibet Arevalo, loc. cit., p. 607, innuit esse originale et ex co prolixius manasse proojmium. Arevali sententia Richtero [Jus
:

vero concinantia si deficerent dies, et nimis prolixa lieret epistola. Ex plurimis tameu aliqua ad provocationem aliorum inserere judicavimus Ait namque sanctus Leo Romante Ecclesiie episcopus in Si enim epistola Chalcedonensi conchio missa, etc. de mulieriinis et saecuLiribus hominibus liaec conslituta sunt, multomagis ecclesiasticis viriset sacerdotibus sunt concessa. Ha^c eadem vero ecclesiaslica jura pra^cipiunt. Similiter accusatores et accusationes, quoe seculi leges prohibent canonica funditus

publicaeque ]»ra;cipiunt.

Horum

omnia ponerentur, aute

eccles.,

c.

79, not. 4),

nou adeo probata

videtur.

Adhuc sub

judice

lis est.

repellitaucloritas.Synodorumverocongregandarum auctoritasapostolica^sedi privata commissaest potestate, nec ullam synodum ratam esse legimus, qua? (?jus non fuerit auctoritate congregata vel fulta. Hoec canonica testaturauctoritas, htoc hisloria ecclesiastica roborat, hn^c sancti Patres conlirmaut.
c Doinde quorumdam (90-91) Pra-fatio Morlini epistolarum docrota virurum aposhilicorum interseruimus, id cst Clementis, .\nacloti, Lvaristi el caHororum apostulicorum, (pias puluimusha^^ieiuisroporiro Eadom ot opistulas usqiic ad Sylvostrum paiiam. antiqui apostolici, qui fuerantante syuodum Nica'nam sanxerunt. » (92) Cod. Bamb. illas noii continet, V. Rosshirt,
:

(89) Verbis sequentibus ia prffifatione sua MerUnus hnem quem sibi collector proposuit, indigitat « Quatenus ecclesiastici ordiuis disciplina in unum a nobis coacta at({uo digesta ct sancti prwsules paternis instituanlur regulis et obedientes Kcclesiae mi:

et

popuh spiritualil)us imbuantur cxemplis, non malurum hominum pravitatibus decipiantur. Multi enim pravitate et cupiditate dcpressi accusantes
nistri vel

sacerdoles oppresserunt. Ideo sancti Patres lcges constituerunt, (juas sanctos canones appellaveruut. Multi ergo idcirco alios accusant, ut sc per illos excusent, aut eorum bonis ditentur. Plerique vero boni Christiani i^ropterca tacent et portant aiiorum peccata (juiu novcrunt, quod documentis sa^pe deserunlur quibus ea quae ipsi sciunt judicibus ecclesiaslicis probare non possunt, cum licet vera sint

loc. cit., p. 32.

(93)
cit.,

De

epistolis Clementinis, vide Balierinios loc.

n. 18.

(94) Cod. Bamb. loc. cit., p. 32 (93)

usque ad Damasum. Rosshirt,

HiBC procedendiratio in Dionysii prs^clara col-

lectione, indigitata fuerat.

PROLEGOMENA.
et

xix
(96).

synodo Nicsena

quam

Gratianus, ea re deceptus, inter Melchiadis decretales computavit

Primani

partem claudunt
Altera pars,

spuria^ imperatoris Conslantini (07) donationis litlerfe.
collectio, a

nempe conciliorum

fragmento prooemii Hispana? Collectionis

(98), sicut et

ab

altero CoUeclionis Quesnelianpp (99) fragmento, initium habet. In caBteris nihil ista pars a

prima parte

CoUectionis Hispanse differt. Eadom est utrisque divisio, eadem et conciUorum series (tOO). In tertia parte procemium item ex Hispana assumptum fuit. Sequuntur gesta Sylvestri (335) simul et decretales hujus papaj sequentiumque summorum pontificum, usque ad Gregorium II (731), quo sedem tenente, spuria quinque et triginta rursus fragmenta addebantur. Huc usque recte quidem origiuale manuscriptuui agnoscitur. Postea sequitur vacuum folium; deinde, eadem manu scriptae, quinta et sexta spuria synodi Symmachi et quc-edam de hoc papa scripta apologetica, cum duabus ipsius epistolis? Post folium ahud vacuum leguntur supposititia qusedam Angeh^amni capilula (176); deinde octoginta de actionibus conlra episcopos et clericos sententise, sicut et alia minoris momenti fragmenta (101).
Pseudo-Isidori Collectio multo copiosior est

quam
:

Hispana,

nempe cum

in spuriis decretahhus nuilta^ de

dogmatica

et

moraU occurrant

sohitiones, scihcet

Ordinatio, baptismus, confirmatio,

matrimonium

et

sacrificium, jejunium, paschahs solemnitas, inventio crucis,

aqua benedicta, ecclesiarum consecratio,
In eo

corporum apostolorum translatio, chri.sma, frugum, vasium sacrorum et ornamentorum benedictio.

quod accuratissime qasa ad constitutionem Ecclesise primatu agit sicut et de ejus in sede Romana successoribus, de singuhs hierarchiai gradibus, et, ante omnia, de pi-imatibus, de accusatione et processu adversus episcopos et laicos, de eorum ad papam appellatione, necnon de conciiiorum provincialium cuni eodem
prsestat Isidoriana CoUectio

autem imprimis

spectant evolvat et ordinet.

De

apostoli Petri

relatione.
II.

Pseudo-Isidoriana coUectio circa fontes juris ecclesiastici.
Spurice decretales, qiiibus Hispana Collectio,

tum

initio,

tum

posteris temporibus aucta fuerat, parinn
;

animos commovere, atque,

sepositis

quibusdam haud
adversabanlur

practicis proposilionibus, obtinuere ubique
(102). Pseudo-Isidori sententiai

siquidcm

nuUo modo
Ecclesise,

disciplinae ecclesiastica?

dc divina apostolalus

origine, de episcopatus (103) successione, de divino primatus

Romani

pontiUcis instituto qui, ut est caput

nulh in

terris judici subjicitur, et univcrsali Ecclesiai leges

imponit, eaedem sunt qua; ex Scriplura

sacra, ex sanctis Patribus, ex traditionis testibus, ex authenticis juris ecclesiastici fontibus, suppedilantur
(104). Alise propositiones, quffi

strantur, quales

deinde
ita

alia?,

primo aspectu novitatem sapere videntur, ad examen revocatse tales demonjam in fontibus etiam antiquioribus, vel in actuali tunc usu approbatas ubique reperies (105); tanquam necessaria ex fundamentalibus ecclesiastica" constitutionis principiis corollaria fluunt,
referat an in canonis seu decrelalis forma, necne, expressai fuissent.

ut

parum

bene

elucidatis, in Pseudo-Isidori doctrina fere nihil novi superesse (106), excepta
:

propositione, exempli gratia
transiit (107).

«

Nullo laico

licet

clericum accusare;

»

Ex quo sequitur, omnibus tamen uua alterave quod quidem nusquam in praxini

In
quff>

qua tamen Collectione aliquas de episcoporum cum Romano primatu relatione videbis propositiones ut omnino novse habentur et Pseudo-Isidoro ascribenda?. Sic legitur ista, in praxi tamen nunquain
« Concilia provincialia sine summi pontificis consensu non gestorum in synodo validitatem, approbatione indigent » deinde
: :

adhibita, propositio
ejus saltem, ad

licet
:

congregari

(108),

aut

<(

In accusationibus adver-

Conf. Biener De coUect. canon. Eccl. Grsec*, § 14, p. 72 seqq. (98) Canones generalium ; etc. (99) Epistola vel prsefatio conc. Nic. beatissimo
Sylvestro.

(96) Ballerini loc. cit., n. 19, p. 347. d. 96. (97) V. Can. Constantinus 14,

Conf. Walter loc. cit. p. 201, not. y. Anaclet., epist. 3, c. 2 (104) In duobus locis (Can. In novo 2, d. 21) et c. 3. (Can. Sacrosancfa, Inter, b) occurrunt haec verba (Apostoli) ipsuin
:

:

c<

(IOO)Pseudo-Isidorus,preeterconcihaomniaGraica collectione Hispana conlinentur, sequentia exhibet Conc. Carth. i-vn, et Conc. Milev.; Conc. Arelat. i-iii; Valent. Tauiin. Rejens. Arausic. Vasens. i; Agath. et Aurelian. i; Eliberit. Tarrag. Gerund. Ccesaraug. i; llerd. Valent. Tolet. i-xiii; Bracar. 1 etii; Capitula MartiniBracar. III (675); Hispal.
qua^. in
:
I

(Petrum) principem eorum esse voluerunt; » curn duo capitula divinam primatus iustitutionem sinpulari modo extollant, voluntatis apostolorum cinn divina voluntate concordiam significare conantur non autem videtur fieri menUonem de ElecUone! (Walter loc. cit., p. 199. Not. o.) (105) Vide apud Walter loc. cit., § 98, horum fontium expositionem.

etii.

(lOG) Conf. Hefele loc.cit., v. 640, etc. Clement. epist. 1. (Can. Beatus, 5. c. 3, q. 1.) Conf. Walter loc, cit., p. 209 not.

(107) V. gr.

(lOl)Conf. Moehler
terloc.
cit.,

loc. cit.,

p. 285-304.

Wal-

(108) Jul., epist.
q. 6.)

i,
:

c.

§ 95, p. 187, § 98.

Ep.

2,

proa-m.

«

p 2. (Cau. Dudum. 9, c. 3, Non oportere praeter sen-

(102) Conf. DcclUnger, Liber instrucUonis historicE ecclesiasUcce, tom. II, p. 46; Hefele loc. cit., p. 593. Rosshirt loc. cit., p. 36. (103) Propterea episcopi, juxta Pseudo-Isidorum, nuUo modo ut delegati sedis Romanae habentur.

tenUam Romani
brari. »

pontificis ullo
fol.

modo

(Apud Merlin.

162. A.)

concilia celec. 29. (Can.

Regula

2, d. 17). Vid. etiam supra citatum locum Conf. Walter loc. cit. V. 202, (§ 173, not. 89).

not. einfin.

XX

APPEND. AD

SJEC. IX.

ISIDORUS MERCATOR.

sus episcopos informatio duntaxat (109), et istius informationis ad

summum

pontiflcem relatio (HO),

illis

competit conciliis;

summi

vero pontificis jus est (Hl), ut ipse in omnibus episcoporum judiciis, scilicettanpontiflcem,

quam

in causis majoribus, decidat; accusati

judicium appcUetad

summum

autem episcopi est, ut non solum post, sed jam ante concilii quando judices sibi vel adversarios vel suspectos habet (H2). »
consensu ad principium fere inconcussum ducunt,
esl,

Qua^ quidcm propositiones, ex
scopatus,

omnium

scilicet epi-

cum

sit

ex institutione divina, et vi hujus institutionis, capiti suo, successori Petri, intime connulla,

jungatur, ab hac unionc, quse saluti Ecclesiae necessaria
auctoritate evelli potest.

neque

ecclesiastica,

neque

civili

pro statu imperii Francorum (H3), dignilatem melropolitai'um, mera historica institutione vigentem, episcopos auctoritatis quasi primatialis participes facientem, etiam quod ad regimen politicum unioni papam inter et episcopos non potuisse non obesse.
est

Fatendum quidem

Preeterea ipsius rei veritate ac hujus principii certitudine seposita, et
araplius attendentes, quffiritur

regni Francorum statum non an propositionum supra dictarum prima enuntiatio, quse ex spuriis decretalibus canonice expressa; sunt, ipsi pseudo-Isidoro, necne, ascribenda sit. Quas ipsas propositiom^s summus pontifex Nicolaus I, pseudo-I.sidori cosevus, in allocutione quam habuit in vigilia Nativitatis Domini 864, in basilica sanctse Mai^iae Majoris (H4), ad verbum fere expressit, sicut et per epistolam ad Francorum episcopos missam de rebus Rothadi (115) Suessionensis (tl6) qui post depositionem suam ad sedem apostolicam appellaverat (H7).

Quoad
non
sine

iila

quse propius ad conciliorum convocationem
I

eorumque decisionum confirmationem

spectanl,

expresse Nicolaus

dicit, «

Concilium generale,id

est

concilium episcoporum
»

omnium

regniprovinciarum,

summi

pontificis prsescripto posse

congregari (H8).

Imo, jampridem ante hunc pontiflcem idem

circa

omnia

sine discrimine concilia, in Historia Tripartita (119) principium fuit sancitum. Ca?teroqui,
si

etiamsinon itaresantesehabuisset, istatamen propositio,
continet principium, ut

recte intelligatur,

verumadeo
Tripartita,

et

inexpugnabile
alio anti-

neque summi

pontiflcis allocutione,

neque Historia

neque

quiore documento indigeret.
pontiflcis

Nam

si

ex una parte negari nequit plura concilia absque prsevio

summi

consensu congregata valida sine ejus confirmatione edixisse decreta, qui ad hodiernam usquc diem usus viguit, ex altei'a non minus certum est, nuUam in Ecclesia valere dicisionem, cui summus pontifex, tanquam caput episcopatus, contradical. Si aliquid valet, id valet propterea quod summus
pontifex vel tacite vel expresse illud approbaverit. Si igitur

summus

aliquis pontifex,

exemplum

Nicolai

I

antiquioraque documenta (120) secutus, islam circa synodos propositionem enuntiaret, quia, quemadmodum periculosce olim in Francorum regno dispositiones fuerant, ita et nunc unitati episcopatus periculum
inde immineret,
is

recte utoretur jure saluti Ecclesi» convenientissimo. Collector, etiam qui in

istis cir-

cumstantiis positus, anteriorem sibi hujusmodi propositionem vidit et enuntiavit, decretali
deliquit, novitatis
Cffitera;,

quidem forma

autem sub hoc respectu insimulandus non

esset.

de quibus supra, sententiae ad causas referentur episcoporum, qui coram provincialibus a metropolita rite convocatis conciliis in jus vocantur. Quibus in causis, ideo causanm majorum titulo a PseudoIsidoro insignitis, appellatur ad summum pontiflcem unde patet concihis quidem litis ordinationem, soli
;

vero papae competere judicium (121). Cui doctrinae,
Nicolaus
I

tanquam

juri

ubique jam obtinenti, expressis verbis

adhaesit (122).
Sardicen^^^i (123)

Appellationem post sententiam, jam in

concilio lege (124) sancitam a Carolo

Magno

(109) Falso a

quibusdam dictum

est

Pseudo-Isi-

dorum

episcopales causas

penitus subtrahere 201, nol. c. (110) V. gr. Eleuth. epist. 1, c. 2. (Can. Quamvis 3, 7, c. q. 5. Conf. Walter loc. cit., p. 205;
not.
s.

conciliis provincialibus voluisse. V. Walter loc. cit., p.

cepto nuUi fas est vocandi, vocaverunt hunc (Rothadum) episcopi, quos Hincmari Remorum archiepiscopi suggestione regia fecerat allusio convenire, quatenus rationem de iflo presbytero coram synodo
redderet. » Hist. Tripart., lib. iv, c. 9, n. (1 19) Cassiodor., 19. (Ex Socrate, Histor. ecclesiast. lib. ii, cap. 8, n. 17.) Vide Walter loc. cit., p. 202, not e.
(120) Can. Confidimus 1. c. 25, q. 1. (Gelas-anii. 495.) (121) Walter loc. cit., pag. 205, not. 1, loquens dc concil. Const. IV, ann. 869, cap. 26, adnotat in Oriente, ubi certe nulla Pseudo-Isidoriana? doorelales auctorilate pollebant, graviori disciplinam immu-

(111) Jul. epist. 1, c. 2. (112) V. gr. Victor epist.
c. 2.

1, c.

3. (cap. Si quis 7,

Conf. Walter loc.

cit., p.

204, not. q.
,

(113)

Con.

German.

historiam

tom.

II,

p.

302, etc. (ll4)NicoI. I P., Sermo de Rothadi causa. {[\arduin., Concilia, tom. V, col. 585.) (115) Nicol. 1 P., episl. 42, ad Univ. Gall. episc. (Harduin., loc. cit.,col. 590 sqq.)
(116) Dc causa Rothadi Suessionensis, vide Gess., De vita et scriptis pra^claris Hincmari Remensis, § 10, p. 239, ctc, etc; Hefele in Friburgonsi ecclesiaslico I.cxico; toni. V, p. 205, elc. (117) Conf. Kunstmann in n. Sion. p. 245, ctc, ubi de hoc copiosius et ex professo.

talam esse modo, ibique episcopos immedialo patriarchae judicio subjeclos.
(122)

Kunslmann,

loc. cit.,

pag. 246.

(123) Placnit Justello nonuulla e manuscripfo qud usus est folia resccaro, unde noniiisi mutilaluni Sardicense concilium in medium prodiit. Vid. Kun-

stmann, loc

cit.,

pag. 241.

Cujus rei gratia facto (118) Sermo cit., col. 585 concjlio generali quod sine apostolicse sedis prae:

(124) Concil. Sard. c. 3. cil., § 19, pag. 44. not. a.

Confor Walter,

loc.

PROLEGOMEXA.
abrogalain fuisse
(127)
(12o), ut

^>^i

quidam scnliuut

(126),

minime

concedimus. Episcopis Chalcedonense concilium

ad ad priniatem aut patriarcham ante latam sententiam appellandi potestatemfecerat; quanto magis summum EcclesijE pontifieem. Quemadmodum Gregorius IV(128) et Leo II (129), ita et Nicolaus I, et quidem notat,e ea qua conciliiiramente, ad papam in causis episcopalibus esse appellandum decrevit. Quam,ut ipse gravioribus Leonis Magni ad Anastasium Thessalonicensem (130) epistola doctrinam hausit, ubi de negotiis
et difficilioribuslitibus(I31)

quivis alius posl illum

ad causas majores speciatim spectantibus agilur. Qua in re, sicut Le.o et Et qui pontifex, si res postulasset, ita et Nicolaus pro suo jure statuit. anloa in suo ad Ilincmarum Rhemensem rescripto monuerat, etiamsi nunquam Rothadusappellasset (132), ejusnihilominusaRoma pra^stolandum fuisse judicium,is nuncad Francorum episcopos, inter episcoporum

romanus

responcausas et causas metropolitanorum, quas solas majores affirmabant, distinguentes, his verbis optime
dit
:

«

Sed dicitur,

» etc.

Vidc Xicolai epistolam 75.
necessitate
( 1

Hsec igilur
fuerit ut

cum statueret, da tam sibi a Deo potestatem pro temporum

33) exercuit,

nedum opus

Decretahum ab antecessoribus editarum aut oecumenici cujusdam concilii auctoritate niteretur. Cum itaque eadem, et quidem similibus verbis, qu» laudatus pontifex principia statuat, in nullam,mmime vero in talem incidisse novitatis notam dicendus est, quce eoclesiastica? disciplinae periculo fuisset. Interea tenuere nonnulli Nicolaum I sua a Pseudo-Isidoro dicta mutuatum esse (134); imo ex his ipsius I cum dictis contenderunt spurias decretales Romaj non viguisse modo, sed et editas fuisse. Ast hoc Nicolai Pseudo-Isidoro consortium (13o) nullis fulcitur argumentis (136). Jam demonstravimus papam alio prorsus innixum fundamento atque aliis adhibitis fontibus elocutum. Quos enim ad episcoporum judicia spectantes protulit sententias, has juris pontificalis vi astruit, dum e contra, Pseudo-Isidorus nonnisi episcoporum

commoda respicit. Ad statuendas leges opera Pseudo-Isidori nulla ratione indigebat, sicut nec alii summi pontilices, siquidem non illi sed Francorum episcopi ad spurias decretales recurrebant, imprimis Hincmarus Rhemensis a quo cum proprige ipsius sententiae favent, adducuntur, qui vero secus earum nisi authenticitatem at

certe auctoritatem

impugnat

(137). Prajterea, e prolato a

summi

pontificis legato, in coetu Gerstungensi,

(1083) assentientibus

episcopis, de spuriis decretalibus testimonio elucet, earum collectionem exiadmodum eo tempore auctoritate polluisse. Tandem, cum labente jam sseculo undecimo, decretales gua additamenta non pauca, in diffusas ubique juris canonici illffi, simul ac tum authcntica tum apocrypha

Saxonum

coUectiones irrepsissent, a

summis pontihcibus

citatas habes.

Quod

fecit

inprimis Nicolaus

II,

quem
an-

propterea ab ejusdem nominis antecessore sedulo distinguas.

Ex quo

colligitur Ecclesia" institutum atque disciplinam, nulla Pseudo-Isidori

ope

(138), sed divino

nixa.fundamento in dies coaluisse, ac Pseudo-Isidoricam collectionem ingenuis ecclesiastici juris fontibus indebite annumerari. Accedit quod spuriai decretales nonnisi in occidentali Francorum regni parte circumferebantur,namperrara tantum et haic quidem a Francorum regione manifeste oriunda,apud Germanos et Italos exemplaria manuscripta reperire fuit. Ad Hispanos Pseudo-Isidori nuUos omnino codices prius pervenisse
dicitur

quam cumjam

prelo in lucem prodiissent (139). De caetero, decretalium collectionem sancto Isidoro

Verbi gratia Gfroerer (loc. cit., pag. 5). (125)Cf.Rettberg,Kircheng. Deutschlands,II,596. (127)Conc. Chalc. can. 9. Conf. Walter loc. cit., § 93, pag. 204, not. q. (128) Can. DecretoU, c. 2, q. 3 (Greg. IV ann. 832). (129) Can. Nullam 3, C. 2, q. 4. (Leo IV ann. 850). « Nam cum ma(130) Leo M., epist. 14 ad Athan. jora negotia et liberum tibi esset sub nostrae sententiae exspectatione suspendere, » etc. (131) Conf. de Ccctero Innoc. 1. P. Epist. ad Victricium etpro posteriori tempore can. Concilia 6, D. 17.(Ennod. Libell. apol. pro syn. IV Rom. Vide Richter, Kircheng, § 24, not. ^.j « Dehueratcerte Beatitudo (132) Nicol. I epist. 23 tua, cum Rothadum toties examinaveras, scribens sancti Petri memoriam honorare, ejusque judicium etiamsi nunquam appellasset idem Rhotadus, modis
(125)

Exuno tantum
loco

ejusepistolse ad Galliarum episcopos erui posset eum harum decretalium rudem

non
tur

fuisse; sed

argumentum.

infirmum admodum inde deduceSic cnim legitur (Vid. Kunstmann
:

:

« Nam nonuulla eorum scripta loc. cit., pag. 247) penes nos habentur, qua non solum quorumcunque Romanorum pontilicum, verum etiam priorum clecreta in suis causis pra?fei're noscuntur. »

:

:

omnibus praestolari. » (133) Optime Walter loc. cit. pag. 205, not. u: « Animos tum antecedentibus factis, tuin perpensa insigni episcoporum diguitate, eo adductos esse, ut
judicia episcoporum causan majores haberentur, » etc. (134) Wasserschleben loc. cit., pag. 76 et seqq. Eichhorn loc. cit., pag. 179. (135) Ideo quia erat spuriarum decretalium inscius, anxia dubitatione papa correptus est, cum ab

Kunstmann (137) Conf. Hefele loc. cit.,p. 637. Vide et Gess. loc. Remediiis von Chur., pag, 9. pag. 271 et seqq. cit., cap. 1 1 (138) Conf. Kunstmann. De syn. Gerstungensi. (Freiburger Zeitschrift Bd. IV, pag. 116); fragmeute Dixerat nimirum neber Pseudo-Isidor. pag. 254. prout in edito a Kunstmann manuscripto Sancl. Emerentiano « Sperabant autem illud factum eorum ideo ad praesens non posse deprehendi, quod illa Isidori dictanon de excellentioribus illis auctori-

,

:

tatibussint.acproindeminusagitataetmagisignota.» In tine legitur « Novit prudentia vestra quod illse scripturarum sententiie, quarum nos testimonio usi sumus,notcein Ecclesia reverentia; semper fuerint,et auctorisnequaquamobscurivelincerti nominissint.)' (139j Conf. de la Serna Santander loc. cit., § 6, Quid sentiendum de n" 143, pag. 90 et seqq. codd. Matrill. A. 151.(Pertz Archiv. Bd. 8, pag.

:

illodecretalisquaedamMelchiadispeteretur.— Conf. Walter loc. cit., § 95, pag. 188, not. b. Hefele loc. cit., pag. 649. Kunstmann loc. cit., pag. 243. (136) Vid. Blasco loc. cit., cap. 3, p. 24 et seqq.

Tolet., 15 n. 16 (ibid. 822) ubi, in textu Isidorus episcopus, et in indice Mercator, appellatur, et de codd. Abrincat 109 (pag. 381) et Bonon. 109 (pag. 406) ubi ambo confunduntur? 771), ct

Patroi..

CXXX.

//

wii

APPKXn. AO S

KC. I\.

ISIDORUS MERCATOR.

pei'pluras?eculatribuisoIitam,neminiquecur£pfuisseutmmea,quibiisconstabat,actacertiauctorisesscntiu'c ne, nomo nescit. Huic a?tati utpote artis diplomaticae prorsus cxperti, ignoranlia illa si vitio verti nequoat,

quid refertutrum Anacletus anLeo,EvaristusanGrcgorius,Telespborusan Nicolaussingulapriorelocutussit?
IIL

Summa
Ad
sipciilum usque

censurx.

quintum decimum Pseudo-Isidorianse decretales pro veris babebanlur.Spuriasquidem tamen aliud nisi odium quo leges pontificias omnes prosequebatur ex ejus argumentis rite colligitur. Primo omnium iNicolao de Cusa (141) (f 1464) et, post eum, Joanni de Turrecremata (142) (f 1468) ut verisimile est, de veterrimorum pontificum decretaliura interpolatione suspicio subiit. CoUectionem cum semel typis in lucem prodiisset, censura accuratior
esse suspecfare visus est Joannes Wiclefius (140;; nihil

inter

apprehendit, prirao Erasmi, deinde Centuriatorum Magdeburgensium, necnon aliquorura Gallorum, quos Dumoulin (143) atque Lecomte, quorum studio de Decretalium adulteratione nulli jam dubio locus

est(144).SedpropterHistorigeatqueEcclesia>jurium inscitiam, quanto magis propter exortas, tunc temporis, apud Germanos de lide controversias, simul ac serpentes jam apud Francos Gallicanas opiniones, detectam nuper adulterationem bostili modo interpretati sunt. CoUatorem mendacii reum, atque Ecclesia? institulum,
inprimis pontificis primatum nulli nisi Pseudo-Isidori scriptis, fundamento est ut, ad impugnanda divina Ecclesise fundaraenta, perversis siraul ac dolosis
ministraverit.
niti

voluere.

viris ipse inscius
illius inutili

Quo factum arma sub-

Quod

si

revera Ecclesise astruendae causa laborera subiit, de
(14;)).

opere ad hanc

usque dieni merito dolet Ecclesia

Ineunte steculo decinio septimo interpolatio

jam

negari ncquibat. Valuit quidem Jesuita Franciscus

Torrea Pseudo-Isidorum abhcereseos criminatione liberare(146), minirae vero Decretalium authenticitalem astruere. Irao ansara prsebuit Calvinistai Blondello (147), qui, docta adraodum et acerba confutatione,adulteratas esse Decretales invictis arguraentis demonstravit, et e quibus hauserit Pseudo-Isidor, fontes patefecit.

Multo

igitur

inaniori

conatu

Bonaventura
desudavit,
(141)).

Malvasia

(148),

ordinis

S.

Francisci,

Decretaliura

authenticitate

iterum

quam

doctiores catholici

scriptores

in comprobanda adhuc diligentiori

quam

Blondellus critice labefactabant

Quos

inter, nullo

repugnante, principes exstitere fratres

haud imparem cxhibuit (loO). doctorum invesligationibus praesentem materiara ponitus exploratara, aliasque pcrnuiltas de Pseudo-Isidori fontibus, aetate, patria, raagni moraenti qua?stiones definitas habes. Quandiu vero deeint nova e manuscriptis accurate desurapta editio, nonnuUorum quBesitorum enodatio desiderabitur,
Ballerini, presb\-teri Veronenses, quibus, inter

recentiores, se ^Yalterus

His et similibus

si

taraen enodari ullo

modo

valeant.

documcnta spectant ad fontes, unde hausit Pseudo-Isidorus (lol), quo adulteratio successit. Permultorum spuriorum actuum, qui, ante Pseudo-Isidori tempora, iu omniura oculis versabantur (1.^2), V. G. Constantinianse donationis, eum auctorem haud esse per se patet. Inde probabiliter tenetur spurias decretales non simul sed progressu teraporis in lucem editas (153), aliasque nonnuUas ignoti auctoris Pseudo-Isidorura setate pariter praecessisse. Accedit quod
Priecipiia a recentioribus criticis detecta
et

ad

modum

ejusmodi decretaUum

et Graeca manuscripta circumferebantur (lo4). Attamen, quia ex suppositis Decretalibus non paucff' Pseudo-Isidoro tribui nequeunt, non ideo ab omni interpolationis labe eximitur, tantummodo raagis a culpa distat. Sed adsunt ct alia quaedara non minoris

raerilo a plurilius fuisse illatam.

ponderis argumenta, queis probatur Pseudo-Isidoro odii vel fraudis notam, inde a saiculo sextodecimo, imRem enim alitcr se hahere hice clarius est, si concedatur, quod negari
a vero non abesse (15b). Permultis siquidem, quas posterioris a?tatis antiquiorem diem collector addixit, aliaque prioribussajculis edita et traditione accepta documenta ad Decretalium forraam docte redegit. Non igitur districtiori coUector appetenpontillcis reipsa edidere, nonnisi
« Decretales epistola? sunt apo(140) Diccbat cryphae et seducunt a Christi fide, et clerici sunt Confer Rlasco, loc. cit., stiilti qui student ois. » Ballerini,loccit., p.iv,c. 6, § l,n.2. cap. 5, p. 30. (141) De concord. cathol. lib. iii, caj) 3 ;'lllo for:

nequit, ipsam Decretaliura

sumraam

fuisse Ecclesia; disciplinam.

tasse prior fuit Doniinicaiuis Katteisen. Vid. De epist. Cleraent. jam Blasco, loc. cit., p. 32. Polro Comeslori duliium subierat.

ill.

(142) Suraina Eccl., lib. Just. Fontiniani, Praof.

ii,

cap. 101.

Vid. sup.

Gratiani Decrct. lib. v. con. Bd. 5, p. 742 et seqq. (143) Docret. od. I55'i-, ad c. 2, D. 22. Conf. Walter, loc. cit., i< 96, p. 190, n. g. (144)Ricblor, |to oniond. Graliani fl.ips. 1835),

ad Joan. de Turecrem. Diix in Freiburgcr Lexi-

pag. 33. Haas, in Freiburger Kirchenlexicon Bd. 2, pag. 47 et seqq. Nuntius veritatis David (148) Scriplo titulus orat Eo sensu ot Bloiulcllo missus. Roin. 1635. 8. cardinalis d'Aquirre scripsit (Conc. Ilisp. tom. I). (149) Conf. Zaccaria, loc. cit., pag. 298 quom (150) Hac de re et Knust docte dispulavil; optirne reccnsuit Rosshirt. loc. cit., pag. 9.
(146) Blasco, loc. cit
(147) Vid. sup.
ill.
,
:

Knust.
tor.

(151) Conf. Blondell. loe. cit. proleg. cap. 12. Waller. 1. c, S^ 08, in notis. 1. c. p. 16. apud Wnl(1,52) Vido testim. sccuiidum Ballorini,

p. 26.

don Kritischon JahrbiichcrnfiirdoutschcRcchtowinons.Jahrg. 1846, p. 822.
(154) Conf. Rosshirt loc. cit., p. 8 et 44, 47, 48. (155) Rosshirt loc. cit., p. 56.

I. c.,.^ 95, p. 185,not. o. (153) Coiif. Zaccaria in

— Riclitor l.c, ^69, n.l.

(l45i

tiobant

Pergraves inlcr catholicos scriptoros senuniversam a Pseudo-Isidoro iinrautatam

PROLEGOMENA.
dus

xxiii

et sententia qiiam ii, quorum opera apostolorum canones et constitutiones nobis innotuere. Praecipuam conscribendo libro materiem ministrarunt historica per totam Ecclesiam tunc temporis diifusa Rufini et Cassiodori opera, necnon vitse summorum pontiticura, de quibus disserebat Liber pontificalis (156), cujus non

verba apud Pseudo-Isidorumleguntur (laT). Prseter haec fontes illi fuere Scriptura Patrum, concihoruni dicta, et, quo utebantur Visigothi, Romani juris breviarium. Patet ergo Pseudo-Isidorum multa tum apocrypha quce in promptu erant documenta, tum incertorum auctorum Decretales adhibuisse. Kullam videturex propriis, sed tantum ex aliunde ascitis Decretalem consed, ut de ea seque statuas, ad tempus quo scripsisse (158;. Fraus, si qua latet, non ideo tibi probetur

semel ipsa

et nonnisi ipsa

sacra, opera

;

multa ex apocryphis fontibus, non tam ad decipiendos animos quam ad stabiliendam aliquam veritatem documenta tunc prodiere (lo9) Wisigotho idioinate edita Romani juris interpretatio, quam sequitur Pseudo-Isidorus, totam coUectionem ex Hispania vel Gallia oriundam non obscure iudicat. Quae opinio nullis a Pontificali, quo tum Angli, tum Galli utebantur (160), Libro desumptis argumentis infirmatur (161). Hispani scriptores, qui de divo Isidoro tanquam suo gloriantur, iis vehementer adversantur qui impudentissimum deceptorem, quem non
irrepsit attendas oportet.
!

Quam

puduit sancti viri nomen usurpare, in Hispaniis natales habuisse contendunt 'l^^). Sed ad quid tam operosuslabor? Manuscriptorum Gallicse originis manifesta vestigia (163), idiotismi, allatse nonnisi a Gallicis auctoribus spuriee decretales, nonne palain faciunt Francorum regnuni Pseudo-Isidoro natale solum
ex.stitisse (164) ?

sanctae Sedis a Febronio (166)pi'olatahTpothesis, juxta

adhuc tomporibus fautores habuerit (1 6o) absurda illa in odium quam coUectio septimo jam sa-culo integra viguisset ? (167.) Attamen conciliumParisiense (an. 829) collectori nostro obviamfuisse nemo uon videt. Et nonne ex eo quod prima solemnis Pseudo-Isidori in synodo Chiersensi (168) (an. 857) mentio facta sit, illius modo qiioQui
fit

igitur ut novissimis

dam

coliector ex Aquisgranensi coucilio, aut concilium ex auctore quid Primuui a vero eo minus distat (170) quod studium, quorum de singulis quibusque ad primates spectantibus disputat, vix aliter quam restituta, anno 844, primatiali Metensi sede (171) explicari queat. Cum alias non minus probabile sit Pseudo-Isidorum tractatus de chorepiscopis (172) a Rabano Mauro (173), intra annos 845 et 849, editi non inscium fuisse, laudatusque abbas et archiepisco-

generali aetatem colligis

?

Utnim

desumpserit controvertitur

(169).

pus spurias decretales penitus ignoraverit, collectio nonnisi mediante sseculo nouo absoluta fuisse merito
creditur.

Vokiore nonnulli collectionem Moguntise conflatam (17t-7o). Sed ha>c opinio inde refeUUur quod Kabano Mauro, qui defuncti Otgarii in sede Moguntina successor fuit, Pseudo-Isidorus ignotus fuerit. >ion quidem negalur Moguntinum levitam Benedictum in sua, intra annos 840 et 847, edita Capitularium collectiono Pseudo-Isidoricis non absimiles senteutias protulisse, imo affirmasse sua dicta e conscriptis a Riculplio

tse,

super jus canonicum schedulis desumpta; quse schedulae in Moguntiacensis Ecclesia; scrinio olim recondipostea ab Otgario inventasunt. Sedlevitae Benedicti et Pseudo-lsidori sentenliae non adeo concorJant ut
ab
aliis

cum ambo, licet principiis discrepent, ex eodcm potuerint fonte haiinon defuere nostro tempore qui, renovata oblitterata dudum hypothesi (177), dicerent archiepiscopum Otgarium ipsum esse auctorem, Benedictum vero nonnisi curatorem operis; quibus repugnant non levis ponderis argumenta (178).
alias

dignosci nequeant (176),

rire. Ca>tei'oquin

Si quis vero

ad ea respicere

velit quae

supra diximus et
cit,

e

quibus eruitur Pseudo-Isodoum fuisse Franco
9.

Editusa Bianchini, Rom. 1718, 4voI. in-fol. Rerum Ital. Script. tom. III, p. i, Mediol. 1723. Joann. Vignoli 3 vol. Romse, 1724. Conf. Ciampini Examen lib. Pont. Romse, 1688. Devoti Jus can. univ. Prol., cap. 18, § 23, not. 5. (Tom. I, p.
(156)

Muratori

— —

— Wasserschlebeu pag. §70, not. — Hefele pag. 609.
(166)
le

44etseqq
;

De quo

scripsit Zaccaria, p.

288

,<

jja qm^.

Lesorigines del Eglise romaine, chap. 9, p. 320, chap. 10, p. 338. (157) V. g. Anastas. lep. adepisc. Burg. Vid. Wal370.)
ler loc. cit., § 97, p. 196, not. a. (158) Hefeleloc. cit., p. 592.

nera, piii maligna di tutte lelsidoriane e quella di Febronio, il quale ha rimpiidenza di affermare che quella Raccolla foss.:' uscifa in Roma. » '167) Vide contra Wasserschleben, pag. o.j.
piii

impostura

(159) Rosshirt. loc. cit., p. x, n. 2. (160) Conf.Bunsen.Beschreib.derstadtRom.p.208. (161; Sicut fecit Eichhorn, cui contradicit Walter
loc. cit., § 192,

ll68) Apud Pertz. Mon. Germ. hist., t. III, pao452, et Hardouin Conc. t. V, col 118. (169; Sicut sentit Wasserschleben, et lon"-e anle sensit Daude, Hist. uniiers., reflex. 10 in c. ^''lib. iii,

p. 8.

— Kuntsmann,
De

not.

r.

Coufer. Knust. loc.
n° 140 sqq.
si

cit.,

Remedius von chur.
probaretur,
ediesse.

(162)

la Seriia loc. cit., § 6,

(163) Invicti

argiimenti loco esset

quod insinuat Richter, Pseudo-Isidorum vulgata
ditione,
et

quam

recognovit Alcuinus,

usum

(164) Conf. Ballerini p. ui, cap. 6, n" 14, pag. 541 seqq. Walter §97, p. 191, 192. Richter§ 70, Wasserschleben p. 42 et seqq. Hefelepag. p. 126.

607. (16o|
p.

— Item

— —

Vide Knuts p. 38-40. Kuntsmann Frao-250 Reraedius von chur. p. 11. (171)Cf. Walterl. c. §97, p. 194:§98,p. 198, not.m. 172) Chorepiscopis Pseudo-Isidorus vehementer adversatur. Vide Kuutsmann, Fragmente p. 258. Bonner Kirchenlexikon Bd. 4. p. 691. (173) Vid. sup. ili. Kuiitsniann Rabanus .Mauriis. Hislorische Monographie. Maiuz, 1841. (174-75) Kuntsraann, Fragraente p. 254. (176) Vide pivTefationem Benedicti Levita?.
(170)

mente
(

p.

:

Mohler
;

Vide supra citata

quorum verba contra quos Walter loc. cit., § 97, 192, not. r et s, pag. 194, not. o?. Richter loc.

p. 371 et seqq. Theiiier ct Eichhorn,

(177) Quam jam Blasco defendit cap. 6. p. 44, et inter recentiores, Wasserschleben docte etacute'. Conf. Gfrorer pag. 42. Vide notam sequentem. (178) Collata apud Hefele, p. 628, qiii tamen Ir. -

pothesi aliquo

modo

favet, p, 635.

xxi\

APPEND. AD

S/FA).

IX.

ISIDORUS MERCATOR.

PROLEGOMENA.
occidentali Caroli Calvi(179) regni

ortuni generc, duo occurrunt quae fidem faciunt

memoratum librum in

parle
illic

primum

in luceni prodiisse

;

Pseudo-Isidorus primo citatus

res accipitur concedi nequit,

— — auctorem eo concilio scripsisse ut metropolitanam impugnaretpotestatein,
(180) Pseudo-lsidoro

quod veterrima manuscripta Franco idiomate edita sint, et qnod reperiatur. Imo si concederetur, quod tamenin sensu quo communiter
videlicet

certe

Rothadum Suessionensem
in rc

ope adfuissevix ullus non libenteradmitteret

(181).

Oua

quisque in suo sensu abundet. Id autcmnotatu dignum videtur quod hypotliesis qua^collectio-

nis Pseudo-Isidorian;e

auctorem Otgarium

fingit, nullis nitatur

argumentis, nisi forte quod Moguntinus

ei)i-

scopus hierarchicai faverit potestati (182). In hoc vero nullius quidem
critici,

quodnam nempe

fuerit Pseudo-Isidori in

momenti negotio maxime desudarunt conscribendo opere genuinum propositum. Qui deindustria

deciperevoluisset, iseta qualibuscunque mediisetsi pessimisnon abhorruissetpapaliapromoverejura, conci-

liorum impugnare auctoritatem, favere primatibus. Metropolitas deprimere, oppresso alaicisconsulere clero
(183),
illi

vicissim scopo fuisset. Quidquid a Pseudo-IsidoroquiUbet criticus eruere intenderet, hoc et ernose ipso auctor pra^dicarit, « se episcopis et clero etlaicis perutile, et univer-

bat,

unde patet quam rccte de

sam complectens
poris in

Ecclesiaj disciplinam,

opus scribere

velle. »

Quod

et revera habita

de Ecclesise tunc tcni-

Francorum regno

stalu ratione, pro suo

modo

codicibus deiiciebant, e recentioribus fontibus, quos
esse existimaret. In

quo labore, prout nolatum

est,

legum tamen non penitus perspectos habuit (184), supplenda Libri Pontificalis eloquia ipsi et fundamenlo et regula^
perfecerat,

cum

ea quaj in ecclesiasticarum

fuere (185).

Denique non defuerunt docti qui nauseabile de Joaniia papissa (186)commentum inter et Pscudo-Isidorianam coliectionem, quamdam affinitatem latuisse suspicarentur. Sincerum esse mere figmentum rati, spuriarum decretaUum coUectionem papissae ficta> spurii filii typo allegorice designari opinantur (187). Quisqiir
insuo sensu abundetiiSS).

AUCTORES DE PSEUDO-ISIDORIANA COLLECTIONE CONSULENDI.
Magdeburgensium, tom. l\, cap. 7; tom. 111, cap. 7. Fr. Turuianus, Adversus Magdehurgenses Centuriatores pro canonibus apostolorum et epistolis decretalibus Pontificum apostoUcorum Libr. v. Fi.ore.nt., 1572; Colon., 1573, in-4. Blondellus, Pseudo-Isidorus et Turrianus vapiMantes. Genev., 1028, 1635, in-4. Van Espen, De collectione Isidori vulgo Mercatoris [Comment. in canones et decreta juris veteris: Opp.
Ecclesiastica historia Centuriatorum

lom.

III.
iii,

Ballerini, De antiquis collcctionibus, p.

cap.

6. (Gallandi), Sylloge,

tom.

I,

p.

558 sqq.
I

sqq.) Blasccs, De collectione canonum Isidori Mercatoris. (Gallandi, loco citato, tom. II, p. Zaccaria, Antifebronio, tom. I, dissert. iii, cap. 3-5. (Edit. Pesar. p. 283 sqq.) Spittter, Geschichte dcs kanonischen Ecchtsbis ouf die Zeiten des falschen Isidor. Halle, 1778, S. 243 u. |]'. Marchetti, Saggio critico sopra lastoria diC. Fleury. Roma, 1781. Anton. Theiner, De Pseudo-lsidoriana canonumcoUectione. Vratisl., 1827. Biener, in der Krit. Zeitschr. fur Rechtswissenschaft, Bd. 3, Heft 1. Knust, De fontibus ct comilio Pscudo-Isidor. Collect. Gott., 1832. in-4. MoHLER, Fragm. aus und uber Pseud-Isid. (Tiib. Quartalsc, 1829, 32.— Vermischte Schrif. Bd. 1, S. 283.) EicuHORN, DieSpanische Sammlung. Wasskrschlkuen, Dcpatria decretalium Pseudo-Isidor. Vralisl., 1845. Beitrage zur Geschichte dcs falschen Decretalem, Brcslau, 1844. Pseudo-IsidoriscluKcNSTMANN, Fragmcnte iiber Pseudo-Isidor. (Neiie Sion, Jarhg. 1845 N. 52 u. If.) Sammlung im Bonner Kirchcnlexilvon, Bd. 4, S. 689 u. If. Hefele, Vcher den gegenwartigcn Stand der Pseudo-Isidor. Frage. (Tub. Quartalschr., 1847, S. 583 u. If.) (JFRORER, Vntersuchuug iiber Alter, Ursprung, Zweck der Decrctalen des falschen Isidorus. Freib., 1848. r in der HalL Allg. Zoit., {Qi^schichte der ostund westfrankischen Carolinqcr, Bd. 1, S. 71 u. If; S. 210.) S
,

Jahrg. 1849, N. 277 u. IL RossHiRT, Zu dcn kirchcnrechtlichcn Quellen des ersten Jahrtauscnds, und zu den Pseudo-Isidorischen Decrctalen. Mit besondcrer Rucksicht aufnoch nicht bekannte Ilandschriften. Heidelb., 1849. (Vergl. Gengler, Deutsche Hechtsgcschichte im Grundrisse. Erlang., 1850, S. 422 u. ii. Richter, Kirchenrecht, %^ 24, 69, 70. Walter, Kirchenrccht, § 95-98.

)

(179jCL Kuntsmann p. 254. Hefele p. 631-636. (180) Nonnisi casu evenit, ut de Holhado supersit ducumontum, in quo se peccalorcm dicit. (181) Sed et Gfrorer, elsi spurias Decretales Moguntiii; ortas teniicrit, Pseudo-lsidoricam CoUectioa Rulhado absoiiitam fuisse .sentif. 182 Conl'. Walter 4; 97, p. 195, not. y. (183 Waltor adnotat p. 197, not. /", merilo adjungi posse « Piotatcin aiigcre, pcrfioere Christianosmurt?s, divinum ordinaio cultuin, res Eccicsia'. in tuto ponere. De his eiiim oinnibus multo et gravi sermone agitiir cx spuriis Decretalibus. » Hefele
:

pag. 595, dc variis qua' P.seudo-lsidoro ad conscri-

bendiim opus incitainento

exslifere.

184 Rosshirt, p. 19. 185 Dollingcr, Lchrbuch der Kirchengeschichte Bd. 2, p. 46.
186) Blasco, loc.
cit.,

nem

cap. 16,

\\.

Gfroror Goschichte dcr Karolingor, Bd.

135 ot soqq. I, p 28S.

— —

Do

ijiso

commcntario.

llaas in Freihiirger
soqij.

kirohou-

ioxiUon Bd. 5, p. 705 cf

1H7) Vid. sup. ill. Rt).sshirt, \\. (IHi-lsoqq. (188) Dcvoti § 5, p. 358, liypofliesi iioii pi'iiiliH

adversatur.

ISIDORI MERCATORIS

COLLECTIO DECIiETALIU3I
(Apud Merlinum,
Collect. Concil., Coloniae 1530.)

JACOBI MERLINI DOCTORIS EPISTOLA NUNCUPATORIA.

Reverendissimis in Christo Patribus et dominis meis praestantissimis Stephano et Francisco Poncheriis,

Senonensis et Parisiensis Ecclesiae prsesulibus circumspectissimis, Jacobus Merlinus doctor theologus,
S. P. D.

in

Sacrosanctorum conciUorum ortbodoxorumque pontificum instituta, quae partim dudum beatus Isidorus unum comportaverat, partim tu, reverendissime Pater, plumbo obfirmata publicanda dedisti, in unum

i'eferre

volumen non dissimulavi, conducibilius
catholice singula quse
facile

reipublicae nibil fore existimans, quippe

cum tam

copiose

tamque
let,

aut ad atterendos mortalium errores, aut ad instaurandum

jam prope

collapsum orbem praeseferant, ut

nunc quisque ad
igitur posthac

manum

habeat unde hsereses et haereticos jugu-

elatos deprimat, voluptuosos defatiget, excitet torpentes, exinaniat ambitiosos, vulpes capiat parvulas
Si

vineam ecclesiasticam demolientes.

monsti-a a republica arcere peUereque quispiam

contendat, quid prsestantius lapidibus David, quos hic Jordanis copiosissime subministrat? Si item votis
navis attulit? Si vero semitam et veritatis splendorem concupiscat, ex quibus

esurientium satisfacere tentet, quid copiosius suaviusque opibus quas haec de remotissimis oris veniens optimo jure peUantur

errorum tenebrae, et procul abeant cum suis auctoribus, quid apertius Patrum parentumque sententiis, quas impellente sancto Spiritu in hunc acervum comportarunt ? Hic nempe, velut ex prato fioribus universis pleno, facile colliguntur quaecunque ad rem conferunt ecclesiasticam, quaecunque ad comprimenda
vitia

extinguendosque concupiscentiae ardores conducunt. Hic praestantissima margarita mox,

si

paululum

efi^oderis, occurret.

Hic quoscunque daemon suscitavit haereticos, jugulatos, confossos, prostratosque intue-

rituum atque orthodoxae Ecclesise sacramentorum osores, plagis impositis, semimortuos agnosces. Ecclesise jura tuearis, hic sponsse libertates, et quaecunque reliqua quse ad paciQcum convictum homiuum conspirant, facile depromes. Hic velut ad petram parvuU Novatus Helchesaite, SabeUius,
beris. Hic

Hic

quo Sponsi

Cerinthus, Nepotianus

cum Paulo Samosateno

eliduntur. Hic scintilla Arianse perfidise, ne

maguum tandem

prseberet incendium, Photinus, Eunomius, Hebion, Montanus prisca emoriuntur. Hic velut condensissilva latitant orthodoxi, qui, instar ursorum, Pelagium, ApoUinarem, PriscUIianum, Nestorium et Cataphngas, cumfiUis Hierico laniant lacerantque. Hic Eutyches Manichseus, AcephaU, Dioscorus et Theodorus prosternuntur. Hic Severus AquUegiensis gladio Phinees jugulatur. Hic Monolhehtae mandibula

sima

asini dejiciuntur,

Hic Sergius, Pyrrhus, Macharius, velut vulpes parvulae tenentur. Hic Hussitse perfidi,

Bohemi apostataj atque schismatici, cum sua tota posteritate, ut singularis fetus, perpetuo feriuntur anathemate. Hic regum et imperatorum tyrannis velut chamo et freno reprimitur. Hic praesulum et pontificum luxus coarguitur. Si dissentiant principes, hic sincera pax latitat. Si de primatu
Wiclefistae insani, et

disceptent praesules, hic

magni

Dominicum

labefactare incipiat,

consUii angelus praeficiendum caeteris patefacit. Si pestUens zizania agrum mox pater excitatur evangelicus, qui in fasciculos, incendio dandam, collisi

gere praecipiat,

quorum vim atque conditionem

semel degustaverint auctoritates

iUae

supremae, princi-

pum
ties

scilicet

etpontiflcum, ecclesiasticam

mox

excitabunt potestatem, quaj

dudum

a Basiliensi concUio to-

vires resumere non valuit, excitala tandem brachium vibravit, nec prius ab instituto manus donec olim perditam drachmam (veritatem dico vitse doctriuffi, et justitiffi) invenerit.Cumitaque ex hujusmodi argurnentis tam copiosum utileque reipubUc* antidotum exspectetur, vobis reverendissimis Patribus, qui verissimam cicatricem Christi tenetis, supremisque studiis sanctam Hierusalem, sponsam Christi electissimam, restituere iUustrareque, pulsis omnibus errorum fucis, cootenditis, hunc nostrum tantUhim laborem per vos reipublicce offerendum, dignum duxi non parum mercedis me assecuturum

commonita,

revocabit,

:

existimans,

modo

ex alumno vestro (cujus

animum

vix

humeri

sufferunt) qualibuscunque studiis (velut

mel

Patrol.

CXXX.

1

3

APPEND.

AI) S.EC. IX.

ISIDORI

MERCATORIS

4

de petra, et olcum de saxo diirissimo) ai'!?umcnta proferatis, quibus a Gallorum sedilms pellantur ha^reses reflorcat veritas, inanesque, el nullius momenti contentiones cvanescant. Accipite igitur, optimipatres, has

imo et toti orbi mea sententia profuturas, unde docti pariter et promptu habeant quo delectentur quo se item adversus pestilentes, nescio quorum hominum rabies, juvent, protegant, tueantur; quo item cessent pariter et amputentur singula errorum seminaria, cedant bella paci, unioni schismata, A-eritati error et hiceat veritatis hmien in Sion, et agnoscatur verus zeli caminus in Hierusalem, Christus scihcet, qui ventis procellisque, rursus atcpie iterum utinam
nostras lucubrationes rei ecclesiasticai,
indocti in
;
:

imperet.

ORIGO CONGILIORUM GENERALIUM.
Quo tempore
concilia celebrari cceperunt, et de quatiior conciliis.

Canones generaliumconciUorumatemporibusConstantini cceperunt.

persecutione

namque annis, siseviente, docendarum plebium minime
\i\

pra-cedentibus

A tri et Filio eumdem ParacUtum demonstravit, dans latius symboh formam, quam tota Gracia et Latinitas in Ecclesiis pra?dical. Tertia synodus est Ephe-

dabatur facultas deinde Christianitas in diversas hsereses scissa est, quia uon erat hcentia episcopis in unum convenire nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis hbere congregari. Sub hoc etiam sancti Patres in conci;

ho INicseno de omni orbe terrarum convenientes juxta fidem evangeHcam et apostolicam secundum post apostolos Symbolum tradiderunt. Quatuor autem principaha esse conciha ex quibus plenissimam fidei doctrinam tenent Ecclesiae tam de Patris, et
Spiritus sancti divinitate, quam prsedicti et Salvatoris nostri incarnatione. Prior harum Nicaena synodus est trecentorum decem et octo epiFihi, et
Filii

siua prima ducentorum episcoporum, sub juniore Theodosio Augusto edita, quee Ncstorium diias personas in Christo asserentem justo anathemate condemnavit, ostendens manere in duabus naturis unam Domiui nostri Jesu Christi personam. Quarta synodus est Chalcedonensis sexcentorum triginta sacerdotum, sub Martiano principe habita, in qua Eutychem Conslantinopohtanum abbatem Verbi Domini et carnis unam naturam pronuntiantem, et ejus defensorem Dioscorum quondam Alexandrinum episcopum, et ipsum Nestorium cum reUquis han-c-

conliteamur natui^ae. Haj sunt, ut prccdiximus, quatuor principales, et venerabiles synodi tidem cathoArius asserebat, consubstantialem Deo Patri Dei ^j hcam complectentes. Sed et si qua sint conciUa Fihum eadem sancta synodus per symbolum defi- -D quai sancti Patres Spiritu Dei pleni sanxerunt, post nivit. Secunda synodus est centum quinquaginta istorum quatuor auctoritatem omni manent stabilita Patrum, sub Theodosio seniore Constantinopoh convigore. Quorum etiam gesta in hoc corporc condita gregata, quse Macedonium, Spiritum sanctum Deum continentur. esse negantem, condenmans, consubstantialem Paacta, in

scoporum, sub Constantino Augusto imperante perqua Arianai perfidise blasphemia condemnata, qua ineequaHtatcm sanctoe Trinitatis idem

una Patrum sententia pracdanmavit, pra?dicans sic natum de Virgine, ut in eo substantiam et divina? et humanse
ticis

eadem synodus Christum Dominum

Item de synodis principalibus, quibus

in locis, quibus pro causis, quibus temporibus, quibus auctoribus celebratse sint.
runt. Quarta in Chalcedone sexcentorum triginta

Pi'ima synodus in Nicsea trecentorum decem et Patrum contra Arium, Alexandrinum presbyterum, qui tres gradus in Trinitate asserebat, Paocto

trem scihcet majorem, FiUum minorem, Spiritum sanctum creaturam, temporibus Constantini principis, Sylvestri papa? Romani, Macharii Hierosolymitani, Alexandri Constantinopohtani, qui condemnata
hoeresi statuerunt canones viginti. Quorum auctor maxime praefatus sanctus Alexander episcopus fuit. Secunda in ConstantinopoU centum quinquaginta

Patrum contra Eutychem Constantinopolitanum abbatem qui asserebat Christum post humanam assumptionem non ex duabus naturis exsistere, sed solam in eo divinam naturam permanere, temporibus Martiani principis, Leonis papte Romani, Juvc,

Patrum contra Macedonium ConstantiuopoUtanum
episcopum, qui negabat Spiritum sanclum Deum esse, lemporibns Graliani et Theodosii [)rincipum, Damasi papai Romani, CyriiU Hierosolymitani, NecConstantinopoUtani, qui, condemnata ha^resi, statuerunt canoncs trcs. Quorum maxime auctor Nectarius Constantinopolitanus fuit. Tertia in Epheso ducentorum Patrum contra Neslorium Constantinopohtanum cpiscopum, qui dicebat boatam virginem Mariam non Dci, sed hominis tantummodo genitricem, ut aliam personam carnis, aUam faceret divinitatip, temporibus Thcodosii Magni principis, Coejestini papa* Romani, Juvenafis ConstanlinopoUtani, CyrilU Alexandrini. Qui duodecim capitula contra Nestorii blasphemias, totidem capiUila, auctore eodem sancto CyriUo, auathemalizando conscripsetarii

Q

nahs Hierosolymitani, Anatolii Constantinopolitani. Qui condemnata haeresi statuerunt canones viginti septem, quorum auclor maximc idem sanctus Anatolius Constantinopolitanus episcopus fuit. Quinta Consiantinopoli contra Theodorum Mopsuestenum, et omnes hffreticos. Qui Theodorus diccbat alium Deum esse Verbum, et alium Chrislum, et sacram Virginem Mariam negabat Dei genitricem fuisse, temporibus Justiniani principis, Vigilii papae, Domini Antiocheni, Eutychii Constantinopohtani, qui quatuordecim capilula analhcmatizando scripserunt contra Theodori el sociorum ejus blasphemias. Scxta in Constantinopoli, centum quinquaginta Patrum contra Macharium Antiochcnum cpiscopum el socios ejus, qui unani voluutatcm ct operationem in Christo falsa suspicionc astrucbaut, temporibus Agathoius papa« Romaui, Constantini principis Gcorgii Constautinopolitani. Qui coudemnata ha;,

resi

anatliematizando scripserunl octo capitula.

llem adnotatio synodoruyn quarum gesta in hoc codice continentur.
cscnam fertur mam
Prirna adnotatio Aipulana; synodi, qui ante Nifuisse, sed [)roptcr auctoritatem ma-

jorcm postponitur

:

in

qna Patres oclodecim

sla-

tuerunt canones viginti quatuor.

Quorum

auctor

DECRETALIUM COLLECTIU.
Antiochenus episcopus exslitit. Se- ^na:' provincia\ temporibus Aurelii Carthaginensis episcopi, leguntur esse conscripti. Nona Arelatensis, cunda iXeoca^sariensis, quse post AquitanaDi et Niin qua Patres statuernnt canones, etc, quorum aucaenam legitur fuisse in qua Patres sedecim staquorum aiictor clores maxime Silvester urbis Romaj episcopus, et tuerunt canones quatuordecim sanctus Marinus Arelatensis episcopus exstiterunt, maxime Vitalis Salaminus esstitit. Tertia Gangrentemporibus Constantini Augusti, sicut quidam assesis, qadi post Niccenam legitur fuisse, in qua Patres runt. Decima item Arelatensis, in qua Patres novemsedecim statuerunt canones viginti unum propler decim statuerunt canones, quoium auctor raaxime qiiasdam necessitates ecclesiasticas, maxime contra sanctus Cffisarius Arelatensis episcopus exstitit. UnEustachium, qui dicebat quod nullus in conjugali decima item Arelatensis, in quu Patres sedecim staordine positus, nec ullus tldelis qui non omnibus tuerunt canones. Duodecima item Arelatensis, in renuntiaret quse possideret, spem apud Dominum vico Ortinsico, in qua Patres undecim statuerunt haberet, et multa alia venenosa, quse enumerare canones, quorum maxime auctor sanctus Caesarius longum est. Quarta Sardicensis, in qua Patres quaArelatensis episcopus exstitit. Tertia decima item draginta statuerunt canones viginti unum, quorum Arelatensis, in qua Patres novemdecim statuerunt auctor maxime Osius Cordubensis episcopus, et Vincanones, quorum auctor maxime Sapardus Arelacentius Capuanus episcopus, et sanctee Romanaj Ectensis episcopus exstitit. Quarta decima Arausicenclesise legatus exstiterunt. Quinta Antiochena, in qua sis, in qua Patres sedecim statuerunt canones, quoPatres triginta statuerunt canones viginti quinque, rum auctor maxime Hilarius episcopus exstitit. quorum auctor maxime Eusebius Pakestinensis episcopus exstitit. Sexta Laodicensis, in qua Patres T> Sexta dccima Agathensis,in qiia Patres triginta quaviginti duo statuerunt canones quadraginta novem, " tuor statuerunt canones, quorum auctor maxime Cajsarius episcopus exstitit. Septima decima Aurequorum auctor maxime Theodosius episcopus exstilianensis, in qua Patres septuaginta duos statuerunt lit. Septima Carthaginensis, in qua Patres ducenti canones, quorum auctor maxime Aurelius Areladecem et septem, statuerunt canones triginta tres, quorum auctor maxime Aurelius Carthaginensis tensis episcopus exstitit temporibus Clodovici regis. Octava decima item Aurelianensis, in qua Pati-es episcopus exstitit. Etiam sanctus Augustinus Hippotriginta unum statuerimt canones, quorum auctor nensis episcopus in eadem synodo legitur fuisse maxime Melanius Redensis episcopus exstitit. Nona temporibus Honorii Augusti. Octava Africana sub Theodosio minore Augusto, in qua Patres ducenti decima item Aurelianensis, in qua Patres viginti tres statuerunt canones, quorum auctor maxime sanctus quatuordecim recitaverunt et firmaverunt canones Albinus Andegavensis episcopus exstitit. centum et quinque qui per diversa concilia AfricaVitalis
, ,

maxime

INCIPIT EPISTOLA. AURELII

CARTHAGINENSIS EPISCOPI

AD DAMASUM PAPAM.

Reverendissimo papae Damaso Aurelids Carthaginensis episcopus.

Gloriam apostolicae sedis et vestrae sublimitatis gratiam nostra humilitas exorat ut statuta quoe reperire poteritis post iinem beati principis apostolorum Petri usque ad vestrae sanctitatis principium, juxta apostolicse sedis auctoritatem, quam cognovinms per vestrae sapientiae sanctitatem gubernari.

nobis scripta mittere dignemini. Quatenus per vestrae sanctitatis nobilitatem atque pmdentiam nosse valeamus quae in praefata sancta sede supradictis temporibus sunt decreta, et qui adversus canonum apostolorum instituta gesserunt cognoscantur. Rene valete, sanctissime papa, et orate pro nobis, amantissime pater. Data viii Kalend. Martii, et lecta Ro-

mae NonasMaii.

RESCRIPTUM DAMASI AD AURELIUM CARTHAGINENSEM EPISCOPUM.
Beatissimo fratri et coepiscopo Alrelio Damasus.
Scripta sanctitatis tuae debita veneratione suscepimus, in quibus sitire venerationem ac prudentiara

r

tuamapostoIicainstituta(utdignumerat)cognovimus. Qua de re quaedam ex his qua:; petisti misimus, et quaedam adhuc cum iterum miseins, mittere cupimus. Nullum tamen a beati Petri principis apostolorum fine praedecessorura nostrorura praetermisimus, de quorum statutis aliquid tibi per Ammonium presbyterum et Felicem diaconum sub certis signaculis non mitteremus. Quoe te et custodire optamus, et aliis praedicanda ac publicanda raandamus, ul ab omnibus inviolate debita venerationc custodiantur, et inviolate serventur, atque ab omnibus futuris temporibus diligenter venerentur, quia violatores
voluntarie canonum graviter asanctis Patribus judicantur, et a Spiritu sancto (cujus instinctu ac dono dictati sunt) damnantur, quoniam blasphemare Spiritura sanctum non incongrue videnlur, qui contra eosdem sanctos canones non necessitate compulsi, sed libenter, ut praefixum est, aliquid proterve agunt, aut loqui praesumunt, aut facere volentibus sponte consentiunt. Talis enim praesumptio manifeste unum genus est blasphemantium Spiritum san-

ctum, quoniam, ut jam prselibatum est, contra eum agit cujus impulsu et gratia iidem sancti editi sunt canones, Diabolica vero nequitia plerosque subtiliter fallere solet, et ita quorumdam iraprudentiam per similitudinem pietatis saepissime illudit, ut pro salutaribus nocitura persuadeat. Idcirco norma sanclorum canonum qui sunt Spiritu Dei conditi, et totius
reverentia consecrati, fideliter a nobis est scienda, et diligenter tractanda, ne quovis modo sanctorum Patrum statuta absque inevitabili necessitate (quod absit) transgrediamur, sed fidelissime per ea gradientes, cum eis qui eos instinctu condiderunt divino mei'cedis gloriam, etlaboris cumulum eorum meritis auxiliante Domino habere mereamur. His itaque rite deliberatis, et ad ecclesiarum vestrarum notitiam nostra dehberatione perlatis, parere vos eorumdem sanctorura canonum i'egulis summopere convenit, ne in aliquo eis obviare quorumdam ignavia faciat, sed vestra sapiens et sana doctrina quae cupit vos per omnia placere Dco illis cohaeredes et comparticipes caelestis regni in sedibus fideles cooperatores ostendat. Data xvr Kalend. Junii, Gratiano et Cirilio IV consulibus.

p. ^

APPEND. AD

S.*:C.

IX.

ISIDORl

MERCATORIS

PRJEFATIO ISIDORI IN SEQUENS OPUS.
IsiDORCS servus Christi lectori conservo suo et parenti in

^ sive

quae antea, seu quse

postmodum

facta sunt,

Domino

fideli

salutem.

sub ordine
distincta

numerorum

ac teraporum capituhs suis

Compellor a multis tam episcopis quam reliquis
servis Christi

sub

hujus voluminis
reliqua

aspectu

locamus,

canonum

sententias
et

colligere, et in

subjicientes etiam

decreta praesulum Roet

uno volumine redigere,

de multis

unum

facere.

manorum usque ad sanctum Gregorium,
stolicae

quasdam

Sed hoc oppido conturbat, quod
sensus, diversse
giores, aliae

diversae interpretaet licet

epistolas ipsius in quibus pro culmine sedis apo-

tiones varias sententias faciunt,

unus

sit

non impar conciliorum exstat

auctoritas,

tamen sunt sententiae, et alise lonbreviores. Ea vero concilia quee Graeco

quatenus

ecclesiastici ordinis disciplina in

unum

a

nobis coacta atque digesta et sancti prsesules paternis inslituantur
i'egulis, et

sunt edita stylo, amplius

quam

tripliciter

aut qua-

obedientes Ecclesiae

drupliciter interpretata atque conscripta reperimus.

ministri vel
plis, et

Quod si veritas est quserenda e pluribus, Graecorum sequamur stylum, eorumque imitemur dictiones
atque exemplaria; sin minus,
ipsi dicant

popuh spiritualibus imbuantur exemnon malorum hominum pravitatibus decisacerdotcs

piantur. Multi enim, pravitate et cupiditate depressi,

atque ex-

accusantes

oppresserunt.

Ideo

sancti

ponant quibus

tot

sunt exemplaria quot codices.

Patres leges constituerunt

quas

sanctos

canones
ditentur.

Nobis tamen videtur,

cum

in nostro discrepaverint

B appellaverunt.
ut se per
illos

Multi

ergo

idcirco

alios accusant,

sermone, ut unitas,

et veritas

ab

ipsis

quserenda

sit,

excusent, aut

eorum bonis

quorum
in

liugua edita esse noscuntur.

Quod

et

nos

Plerique vero boni Christiani propterea tacent, et

fecimus, et sicut a veris

eorum reperimus

magistris,
inse-

portant aliorum peccata quse noverunt, quia do-

volumine cui haec prseponitur praifatiuncula

cumentis saepe deseruntur quibus ea quse

ipsi sciunt

rere curavimus.

Canon autem Grajce, Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit,
nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt reguvel

judicibus ecclesiasticis probare non possunt, quoniam
licet

vera sint qusedam, non tamen judicibus cresunt, nisi quae certis indiciis demonstrantur,

denda

lam dictam

quod regat, vel quod normam vivendi prsebeat, sive quod distortum pravuraque quid eorrigat. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coctum. Concilium vero

nisi quse

raanifesto judicio convincuntur, nisi qua^

judiciario ordine publicantur. Nullus

enim qui
vi

suis

rebus est spoliatus, aut a sede propria
rore
pulsus,

aut terei

communi

intentione, eo

quod

in

nomen tractum ex unum omnes diri-

antequam omnia
proprie

sibi

ablata

le-

gibus restituantur, et ipse pacifice diu suis fruatur

gant mentis obtutum. Cilia enim oculommi sunt. Unde et qui sibimet dissentiunt, non agunt concihum, quia non sentiunt unum. Ccetus vero convcntus est,
vel congregatio

honoribus, sedique

regulariter restitutus

p

ejus

multo tempore

libere potiatur honore, juxta

canonicam accusari,
institutionem
storia,

vocari, judicari

aut damnari

a coeundo, id est couveniendo iu

non

potest.

Unde

et ecclesiastica Hi-

unum, unde
nes
ibi

et

conventus est nuncupatus, quod om-

conveniunt, sicut conventus, coetus vel con-

cilium a societate multorum in

unum.

ab Eusebio Csesariensi episcopo confecta, de muliere quadam quse pro castilate a marilo ac« Prseceptum, vel interdictum est cusabatur ait
:

In principio vero voluminis hujus qualiter con-

ab imperatore lege
ei

lata,

ut

primo permitteretur
ordinare,
leges
»

cilium

apud nos celebratur posuimus, ut qui nostrum ordinem sequi voluerint, sciant qualiter hoc agere debeant. Qui autem hoc agere melius elegerint, faciant quod justo canonicoque atque sapientissimo consilio judicaverint. Denique propter

rem familiarem

libere

diutius

deinde responderet objectis.
ecclesiasticae

Hae

omnes

tum tam

quam

et vulgares

publicajque

pra;-

cipiunt.

Horumvero concinnantia siomniaponercnlur,ante
deficcrent dies, et

eorum auctoritatem

caiteris

conciliis

praelicet

nimis

prolixa lierct

epistola.

posuimus canones qui dicuntur apostolorum,
a quibusdam apocryphi dicantur,
recipiunt, et sancti Patres
dali

Ex

pluribus

tamen

aliqua hic

ad provocationen\

quoniam plures eos eorum sententias syno,

aliorum inserere judicavimus. Ait namque sanctus

D Leo
dem,

Romanaj

Ecclesia? antistcs in cpistola Chalceest
:

auctoritate

roboraverunt

et

inter canonicas

donensi concilio missa, cujus initium
dilectissimi, » et caetera. In
:

«

Leo
qui-

posucrunt constitutiones. Deinde quarumdam epistolarum decreta virorum apostolicorum intcrserui-

episcopus synodo Chalcedonensi. Optaveram

mus,

id est Clementis, Anacleti, Evaristi

et capte-

rorum apostolicorum, quaspotuimus haclenus rire cpistolas usquo ad Silvcslrum papam.

repePost-

sic teslatur dicens pravas ocmulationes multarum Ecclcsiarum statuni fuisse turbatum, plurimosquefralres injuste scdibus «

quu inter coetera Quia vcro non ignoramus per

modum vero Nicsenam synod um constituimus propter
aucloritatem ejusdem magni concilii. Deinceps di-

suis pulsos et in exsilia deporlalos atquc in

locum

superstitum alios substitutos; his primitus vulneribus

versorum

conciliorum Greecorum

et

Latinoruni,

adhibeatur medicina

justitiaj.

Ne quisquam

,

DECKETALILM COLLECTK».
ita
ita

10

careat propriis, ut alter utatur alienis.

Quem

^

a XII Kalend.

Aprilis
si

usque in xvm Kalend, Maii
die

errorem omnes relinquaut, ut nemini quidem
honor debeat, sed prioribus episcopis cum
privilegio

solerter inquiri, et

Sabbatorum

inciderit, con-

perire

sequenti die Dominico, id est luna xv, Pascha cele-

omni

suo jus proprium reformetur.

»

brare conscripsit, et

si

die

Dominico luna

xiii

ejus-

Eadem et antiqui aposlolici qui fuerunt ante synodum Nic;«nam sanxeruut. Eadem s}Tiodus quae
habita est in Laxnssa sub Valeriano loquilur.

dem

mensis,

id

est

primi mensis,

evenerit ipsa

hebdomada transmissa inalterum diem Dominicum,
Pascha sine dubio celebrare conscripsit. His
et aliis

Ea-

Romanse synodi papa Symmachus et ceeteri sancti

dem

plurimse

testantur,

eadem

quamplurimisexemplis patet plura essequam
Nicaeni concilii capitula, et
Julii

viginti

Patres sanxerunt.

Quorum

statuta
Si

proxilitatem vitantes hic inserere
quis

veram esse praedictam papae epistolam. Nobis autem quidam e confratrum nostrorum Orientales
testati

distuhmus.

autem

haec

plenius

scire

et

sortio

sunt se

legere vohierit, suis in auctoribus invenire ct legere
pleniter poterit. Nobis vero hac in praefatiuncula
ista

Nicaenum habens potiorem quatuor Evangeliorum magnitudinem, continens in se sesvidisse concilium

sufficiant.

Et sicut mihti ex multis armis

illa

siones episcoporum, et iutroductiones, judiciaque

sufficiunt quae ferre congruenter
sic

super se poterit,

querimoniarum, atque definitiones

et constitutiones,

nobis de multis seutentiis una, aut duse, vel
fuerit,

B

necnon

et subscriptiones

eorum. Ad cujus similitu-

quantum tunc necesse
sicut
sic

sufficiunt,

quoniam

dinem magnum Chalcedonense concilium conscrip-

cum uno telo aut duobus inimicum vincimus, cum una aut duabus sententiis auctoritate plenis
Si

tum

esse confirmavtrunt, et

demum

alia Constanti-

nopoli

condita,

unum

videlicet

sub

Justiniano

semulum superamus.
cularibus

enim de muheribus
,

et see-

imperatore, contra Dei

impugnatores Origenem
Macha-

hominibus haec constituta sunt

multo
jubent

Didymum, etEvagrium, etaliud temporibus Agathonis papae et Constantini imperatoris contra

magis

ecclesiasticis viris et sacerdotibus

sunl con-

cessa. Haec

eadem vero

ecclesiastica jura

rium episcopum,
siis

et

Stephanum

ejus discipulum, ac

et saeculi leges praecipiunt.

Simihter accusatores et

reliquos episcopos,

qxii
,

pro frumento zizania Eccleaquae,
et

accusationes, quas sajcuU leges prohibent, canonica

seminaveinmt

vinum miscuerunt

funditus repehit auctoritas.

Synodorum vero
sedi

con-

gregandarum
commissa

auctoritas

apostohcae

privata

proximo potum dederunt evorsione turbida, ct tanquamlupi agni simulabant mendacium, et veritasut

est potestate,

nec ullam synodum ratam

mendacium

refutabatur.
(licet

csse legimus, quae ejus

non

fuerit auctoiitate con-

Nosse etiam oportet

certa

non infirmentur,
Patris,

gregata vel

fulta. Haec

canonica testatur auctoritas,

p

quatuor esse principalia concilia ex quibus plenissi-

haec historia ecclesiastica roborat, ha?c sancti Patres

mam fidei

doctrinam tenent Ecclesiae, tam de

confirmant.
Scire

et Fihi, et Spiritus saucti divinitate,

quam

de prae-

autem vos

volo, octoginta episcopos, qui

hoc

dicti Fihi et

Salvatoris

nostri incarnatione. Prior
est

opus

me

incipcre, et perficere coegistis, et cunctos

harum Nicsna synodus
in

trecentorum decem

et

rehquos Domini sacerdotes oportet,

quod plura

octo episcoporum sub Constantino Augusto peracta,

quam

illa

viginti capitula qua?

apud nos habentur

Nicaenae synodi reperimus, et in decretis Julii papae

septuaginta capitula ejusdem synodi esse debere le-

qua Arianae perfidife blasphemia condemnata, qua inaequalitatem sanctae Trinitatis idem Arius asserebat, consubstantialem Deo Patri Deum Filium

gimas.

Quam

epistolam in suo ordine inter caetera
,

eadem

sancta synodus per

Symbolum

definivit. Se-

decreta apostolicorum posuimus
et cunctis nosse

hsec scrutantibus

cunda synodus centum quinquaginta Patrum, sub
Theodosio seniore Constantinopoli congregata, quae

volentibus

rimandam.

Nam

quod

plura

quam

viginti capitula sint Nicceni concilii, in
locis.
:

multis invenitur

Legitur enim in Constantino-

Macedonium, sanctum Spiritum Dominum esse negantem, condemnans, consubstantialem Patri et Filio

politano concilio ita

«

Manifestum

est

quod

illa

quae

eumdem Paracletum

demonstravit, dans latius

suntper unamquamque provinciam ipsius provinciae J) SjTnboIi formam, qwam tota Graecia et Latinitas in synodus dispenset, sicut Nicaeno constat decretum Ecclesiis praedicant. Tertia synodus est Ephesina
esse concilio. » Legitur et in epistola Innocentii papac
Victricio

Rothomagensi episcopo

dirccta, ita

:

« Si

quae causae vel contentiones inter clericos et laicos,
vel inter clericos
inferioris

tam majoris
exortae
,

ordinis

quam

etiam

prima ducentorum episcoporum, sub minore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo asserentem justo anathemate condemnavit, ostendens manere in duabus naturis unam Domini
nostri

secundum synodum Nicajnam congregatis omnibus ejusdem
fuerint
placuit ut
provinciae episcopis judicium terminetur,
;>

Jesu Christi personam. Quarta est

synodus Chalcedonensis sexcentorum triginta sacer-

et reli-

qua. Sanctae etiam memoriae Theophilus Alexandri-

dotum, sub Martiano principe habita, in qua Eutychem Constantinopolilanum abbatem Verbi Dei et
carnis

nus episcopus suis in

epistolis

meminit

in concilio

unam nafuram pronuntiantem,

et ejus defen-

Nicaeno statutum esse ut ab vin Idus Martii usque in

idem Nonas

Aprilis, diebus scilicet 28,

quahscunque

sorem Dioscorum quondam Alexandrinum episcopum, et ipsum rursum Nestorium cum reliquis hoercticis

luna nata fuerit in quolibet medio spatio, perhibet

i'acereinitiumprimimensis,quartam decimam vero

unaPatrum sententia praedamnavit, praedicans eadem synodus Christum Dominum sic natum de

;

H
Virgine, ut in

APl'ExM).

AD
et

S.tC. IX.

ISIDOKI

MEUCATURIS

12

una substantia divina

humana

^ vigore.

Primo quidem

ordo, ut praedictum est, de

contineantur naturse. Ha; sunt, ut praidixinms, quatuor principales et venerabiles synodi, fidem catho-

celebrando concilio insertus habetur, etpostmodum

canonum apostolorum,
id est a sancto

ac

primorum apostolicorum,

Hcam

complectentes. Sed

si

qna

sint concilia qua>

Clemente usque ad sanctum Silve-

sancti Patres Spiritu Dei pleni saiixerunt, post ipso-

strum sequens ordinem suum.

rum quatuor auctoritatem omni manent

stabiUta

INCIPIUNT CANONES
10

EST

REGUL^ ECCLESIASTIC^
A
sanctis

Patribus constitutse ,

et

ab Isidoro in

imiiis

codicis

corpus

collectee.

1

ORDO DE CELEBRANDO GONGILIO.
solis

Hora

diei

prima, ante

ortum,

ejiciantur

g ut in sinistrum nosnon
inflectat,

ignorantia trahat, nonfavor

omnes ab

ecclesia,

obseratisque

foribus

cunctis

non

acceptio muneris vel personae corrumtibi efficaciter

ad unam j anuam per quam sacerdotes ingredi oportet,
ostiarii stabunt.
pai'iter

pat, sed

junge nos

soUus tuae gratiai

Et convenientes omnes episcopi
et

introibunt,

secundum
,

ordinationis

suffi

tempus residebunt. Post ingressum episcoporum

unum, et in nuUo deviemus a vero, qualiter in nomine tuo coUecti, sic in cunctis teneamus cum moderamine pietatis justitiam, ut et
dono, ut simus in
te

omnium
sbyteri,

atque consessum

vocentur deinde pre-

hic a te in

nuUo

dissentiat

sententia

noslra, et in

quos causa probavei'it introire, nuUusque

futuro pro bene gestis consequamur preemia sempiterna.

se inter eos ingerat

diaconorum. Post hos ingre-

diantur diacones probabiles, quos ordo poposcerit
interesse. Et corona facta de sedibus episcoporum,

In

qua oratione ?ater noster non dicatur
,

,

nec

henedictio

sed ipsa

solummodo

oratio

conUrmetur.

presbyteri
sessuros
et

a tergo eorum resideant, quos tamen secum metropolitanus elegerit, qui utique eo judicare aUquid, et deflnire possunt.

Fiuita

cum

Diaconi in

conspectu episcoporum stent, deinde
laici,

ingrediantur

qui electione conciUi inleresse

C

autem oratione, et responso ab omnibus Amen, rursus dicat archidiaconus Engite vos. Confestim omnes surgant et cum omni timore Dei et discipUna tam episcopi quam presbyteri sedeant sicque omnibus in suis locis, in silentio conseden:

meruerunt. Ingrediantur quoque notarii, quos ad

tibus,

diaconus alba indutus, codiceni canonum in

recitandum vel excipiendum ordo
tisque januis, et sedentibus in

requirit. Obsera-

medio profcrens, capitula de conciUis agendis pronuntiet, id est, de concUio Toletano tertio,
xviii.

diuturno

silentio

aira
iii.

sacerdotibus, atque cor totum Uabentibus ad Do-

Item, ex concUio Toletano quarto, ajra

minum,

dicturus est arcUidiaconus, Orate, statim-

Item, ex capilulis Orientalium partium, quaj Marti-

que in terram omnes prosterncntur, lam episcopi

nus episcopus de
xviu, de

quam
fletibus

presbyteri,

et orantcs

diulius,

tacite

cum

Graeco in Latinum vertit, aera Synodo facienda. Item, ex concilio Chal-

atque gemitibus, unus ex episcopis seniori-

cedonensi, aira xvin. Item, cx concilio Agathensi,
ajra xxv, vel xxvi,

bus surgens, orationem palam fundat ad
cunctis

Dominum,
hanc ora-

vcl aliud de canonibus,

quod

adhuc
:

in terra jaccntibus, diccns

melropoUtano aptius visum

fuerit, ut legatur. Finitis-

tionem

que
Oratio.

titulis,

metropolitanus episcopus,
:

concUium
fraterni-

alloquatur exhortationc, ita dicens
simi sacerdotes, pra?missis

Ecce, sanctis-

cati

Adsumus, domine sancte Spiritus, adsumus pecquidem immanitatc detcnti, sed in nomine tuo

Deo precibus,

speciaUter aggregati; veni ad nos, et csto nobiscum,

D per

tatem vestram

cum divinum nomcn

pia exhortatione convenio, et

obtcstor ut ca, quas a nobis de
vcl

dignare iUabi cordibus nostris, doce nos quid aga-

Deo, et dc sacris ordinibus,
vobis fuerint dicta,

sanctis

moribus

mus, quo gradiamur,

et ostende quid efficcrc dcbca-

cum omni

pictatc suscipiatis et

mus, ul, te auxUianle, tibi in omnibus placere valeamus. Esto salus, ct suggestor, et efi^ector judiciorum
nostrorum, qui solus

cum summa
si

reverentia perficere intendatis.

Quod

forsitan aliquis vestrum aliter qiiam dicta fuerint sine aliquo scrupulo conlcntionis in noipsa,

cum Deo

Patre, et ejus Filio

senserit,

nomen

possides gloriosurn. Noii nos patiaris pcrtur-

stiorum onmiuin copulationo. ca

de qnibus

batorcs.esse juslitiai, qui

summam diligis tequilatem,

dubilaverit, conferenda rcducat, qualitcr,

Dco auxi-

:

13

iJECHmLILM

COI.LECTIO.
fuerintcunctadeterminata,
ratione
ita ut

I'f

liante, aut doceri possit, aut doceat. Deinde simili

^

qua?cuuquedelibe-

vos obtestatione convenio, et

obsecro,

ut nullus

communi fmiuntur episcoporum singulorum
ita

vestrum

in judicando,

aut personam accipiat, aut

manibus subscribanlur,
tres dies

quolibet favore, aut munei'e pulsatus, a justo judicio scienter avertatur, aut discedat; sed
pietate,

quam

solvant concilium

tamen ut ante duos vel omnes constitutioquo concilium

cum

tota

nes a se editas diligenti consideratione retractent, ne
in aliquo offendissent. Item, in die

quidquid ccetui nostro sc judicandum intu-

lerit reti'actate, ut

nec discordans contentio ad subinter nos

absolvendum
stituti

est,

canones qui in sancta synodo con]
ecclesia in publico relegantur.
in

versionem

justitise

locum inveniat, nec

sunt,

coram

item in perquirenda sequitate vigor nostri ordinis
vel sollicitudo tepescat.

Quibus

explicitis,

respondeatur

choro

:

Amen.

Deinde ad locum redeuntes, ubi in concilio resederunt, canones ipsos subscribant.

Post hanc exhortationem introibunt omnes, quicunque fuerint presbyteri, diacones, vel religiosi
universi ad

Admonendi quoque

a metropolitano sunt de Pascha venturo, quovenial
dic.

audiendum doctrinam. Sicque arcbidiaconcilii

Admonendi etiam sunt quo tempore superveanno ad faciendum concilium veniant.
Eli-

conus lecturus est canonem Toletani

unde-

nienti

cimi, sera prima, ne tumultu conciliura agitetur.

Quo

gendi etiam sunt de episcopis, qui

cum

raetropoli-

canone perlecto, concilium Ephesinum ex ordine
perlegatur. Deinde collatio pariter et instructio de

B tano

dies festos Natalis

Domini

et

sanctum Pascha
:

debeant
Oratc,

celebrai'e. Post hsec, dicente archidiacono

mysterio sanctee Trinitatis habeatur, simulque et

omnes simul

in terra pariter se prosternant,

de officiorum ordinibus,

si

in

omnium

sedibus ejus-

ubi

diutissime

orantes, hanc unus ex majoribus
Oratio.

dem

celebritatis unitas

teneatur. Pro his

quoque

orationem dicat
Nulla

prout spatium diei permiserit, et epistola; papa^.
Leonis

ad

Flavianum

episcopum

de

erroribus
sunt.

est,

Domiue, humana? conscientiae

virtus

Eutychetis, et mysterio Trinitatis, legendai

quae inoflcnse possit tuae voluntatis judicia expedire,
ct ideo quia

Canones quoque de unitate officiorum, nec ad aliud
aUquid antea transeatur, quara
centur, ita
nihil aliud
ista

imperfectum nostrum viderunt

oculi tui,

omnia

expli-

perfectioni deputa, quaesumus, quae perfecto aequitatis fine

tamen ut

in totos tres dies litaniarum
nisi sola collatio

concludere peroptamus. Te in nostris printe

agatur nec tractetur,
Trinilatis,
et

de

cipiis

occursorem poposcimus,

quoque

in

hoc

line

mysterio sancta;

de

ordinibus vel
par-

judiciorum nostroi'um excessibus adesse precamur,
scilicet,

sacris, vel officiorum institutis, ita ut hcec tota

ut ignorantiae parcas, ut errori indulgeas, ut

liantur per totos illos tres dies, ut nihil aliud (sicut

^

perfectis votis perfectam operis efficaciam largiaris.

dictum est), nisi sola quaestio de his quae preedicta sunt,
habeatur, ita ut lectio semper congruens ordini, et
causae quse quserenda est, antecedat. Post haec, in

Et quia conscientia

remordente tabescimus, ne aut

ignorantia nos traxerit in errorem, aut praeceps forsitan voluntas impulerit justitiam declinare,
te

obhoc

quarto die reliquae per ordingm admittendae sunt,

sic-

poscimus,

te

rogamus, ut

si

quid offensionis in
eo quod soluturi
cunctis

que omnes qui de

religiosis in retroactis diebus

pro

hac concilii celebrate attraximus, condonare ac remissibile

spirituali instructione interfuerant in concilio, foris

facere

digneris, ut in

egrediantur, residentibus aliquibus presbyteris in
concilio,

sumus aggregatum concilium, a

primum

quos metropolitanus probaverit honoran-

absolvamur nostrorum nexibus delictorum, qualiter
et transgressores venia, et confitentes tibi subse-

dos. Per singulos

tamen

illos tres dies

rogationum

litaniarum, episcopi vel presbyteri

cum admonitore

quatur remuneratio sempiterna.

prknum
tantum

orationibus se prosternant. Sicque collecta

Huic orationi oratio Fater noster adjungatur,

e!

a metropolitano oratione consurgant et de divinis
(ut

cunctis adhuc jacentibus, haec benedictio explicetur,
Benedictio.
J)

dictum

est)

rebus coUationem habeant,
Christus Dei Filius, qui est initium et
finis, comAmen. Et qui

autem diebus, cunctis astantibus oratio coUigenda est, et sic considentes causarum negotia, juste et religiose colligant, Nullus tamen tumultus,
in reliquis

plcmentum

vobis tribuat charitatis.
fecit

aut inter confidentes, aut inter astantes habeatur.

vos ad expletionem hujus
absolutos vos efficiat ab

pervenire concilii
delicti.

Eodem tamen modo, eodemque

ordine ad conci-

omni contagione

lium omnes per singulos dies ingrediantur, quo superius jampraemissumest. Nam etsiprcsbyterireliqui aut diaconi, clerici sive laici

Amen. Et ab omni reatu
etiam per

liberiores effecti, absoluti

donum

Spiritus sancti, felici reditu vesillaesi. Amen. Quod regnum et imperium saeculorum. Amen.

de his qui

foris ste-

trarum sedium cubilia repetatis
ipse prasstare dignetur, cujus

terunt, concilium pro qualibet re crediderint appel-

landum, Ecclesiae metropolitanse archidiacono cau-

permanet
cono

in saecula

sam

.siiam intiment, et ille

concUio deuuntiet. Tunc

Quibus expletis,
:

cum dictum

fuerit

ab archidia-

iUis et

introeundi singulatim et proponendi licentia

In nominc Domini nostri

Jesii Christi,

eamus

concedatur.

NuUus autem episcoporum acoetu communi secedat, antequam hora generalis secessionis
adveniat.

cum pace, omnes
sibi

Ulico pariter exsurgentes, residente

metropolitano ab ipso

primum

incipiente,

osculum
sibi

invicem omnes pariter dabunt. Sicque data

ConcUium quoquc nuUus

solvere

audeat,

uisi

invicem pace, conventus concUii absolvatur.

15

M»PEND. \h
Oratio diei secundse.

S.EC. IX.


\

ISIDORI

MERCATORIS
Oratio diei
tertise.

Ifi

Nostrorum libi, Dominc, ciirvantes genua cordium, qua?sumus, ut bonum quod nobis a te requiritur

Ad

te,

Domine, interni clamoris vocibus procla-

mantes, unanimiter postulamus, ut respectu gratioe
tuae solidati, praecones virtutis tuae efficiamur intre-

cxsequamur, ut prompta semper soUiciludine

gradientes, discretionis arduae subtile judicium fa-

pidi,

tuumque valeamus verbum cum omni

fiducia

ciamus, ac misericordiam diligentes clareamus studiis tibi placitae actionis.

loqui.

2 INGIPIUNT GANONES APOSTOLORUM,
PER CLEMENTEM PAPAM PROLATI.

Cap.

1.

Episcopus a duobus aul Iribus episcopis

g

suspensus, seu
civitatem,
litteras, et

communicans, ad aliam properet
est,

ordinetur.
II.

et

suspiciatur propter commendatitias

Presbyter ab uno episcopo ordinetur, et diaet reliqui clerici. Si quis

qui susceperunt, et qui susceptus
privenlur.

ronus
III.

communione
quaedam
in sacrificio offerat

episcopus aut presbyter praeter ordialia

teletur ipsa correptio,

Excommunicato vero protanquam qui mentitus sit, et
aliam parochiam, propria

nationem Domini,
super altare, id

Ecclesiam Dei seduxit.
XIV. Episcopo non
i"elicta,

est,

aut mel, aut lac, aut pro vino

licet

siceram, et confecta quaedam, aut volatilia, aut ani-

pervadere,

licet

cogatur a plurimis, nisi foiie

malia quaedam, aut legumina, contra constitutio-

quis

eum

rationabili causa compellat,

tanquam qui

nem Domini
IV. Offerri

faciens,

congruo tempore deponatur.
ad altare praiter noet tby-

possit

ibidem constitutis plus
pertentet, sed

lucri conferre, et in

non

liceat aliquid

causa religionis aliquid profectus prospicere. Et hoc

vas spicas, et uvas et

oleum ad luminarium,

non a semetipso

multorum cpiscopo-

miama,

id est

incensum, tempore quo sacra celeprimitise epi-

rum

judicio et maxirna supplicatione perficiat.

bratur oblatio.
V. Reliqua

XV. Si quis presbyter aut diaconus, aut quilibet
de numero clericorum relinquens propinam paro-

poma omnia ad domum
est

scopo
altari.
teri

et

presbyteris dirigantur, nec offerantur in

C

chiam pergat ad alienam
commoretur, hunc
praecipue
rit,
si

et

Certum

autem quod episcopus
presbji,er

et presby-

ter episcopi sui conscientiam ut in

dividant diaconis et reliquis clericis.

ulterius

omnino demigrat, praeahena parochia ministrare non patimm-,

VI.

Episcopus aut

uxorem propriam
et si perseveraverit,

vocatus ab episcopo redire contempse-

nequaquam sub obtentu
rejecerit,

religionis abjiciat. Si vero

in sua inquietudine perseverans,
laicus ibi

verumtamen
esse

excommunicetur, sed

tanquam

communicet.

dejiciatur.
VII.

XVI. Episcopus vero apud
constiterit,
si

quem moratos

Episcopus, aut presbyter, aut diaconus nesaeculares curas assumat; sin autem, deji-

contra eos decretam cessationem pro

quaquam
ciatur.

nihilo reputans,

tanquam

clericos forte susccperit,

velut magister inquictudinis

communione

privetur.

VIII. Si quis episcopus,

aut presbyter, aul diaco-

XVII. Si quis post baptisma secundis fuerit nuptiis copulatus,

nus sanctum Paschas diem ante vernale aequinoc-

aut concubinam habuerit, non po-

tium

cum

Juda^is celebraverit, abjiciatur.

test esse episcopus,

nec presbyter, aut diaconus, aut
qui ministerio sacro de-

IX. Si quis episcopus, aut presbyter, aut diaconus,
vel quilibet

prorsus ex

numero illorum
quis

ex sacerdotali catalogo facta oblatione,
dicat
si
(si

non communicaverit, aut causam
bilis fuerit,

rationadixerit,

D

serviunt.
XVIII. Si

viduam

ct

cjectam acceperit, aut
vel

veniam consequatur) aut
privetur,

non

mcretricem, aut ancillam,

aliquam dc

his quae

communione
ficavit,

tanquam
obtulerit.

qui populo causa
sacri-

publicis spectaculis mancipanlur,

non potest esse

lacsionis cxstitcrit,

dans suspicionera de eo qui

episcopus, aut presbyter, aut diaconus, aut ex eo

quod

rccte

non

numero
ct

qui ministerio sacro descrviunt.

X.

Omnes

fidclcs

qui

ingrediunlur ccclcsiam

XIX. Qui duas in conjugium sororcs acceperit, vcl
filiam fratris, clericus cssc

Scripturas audiunt,
tione,

non autcm perseverant

in ora-

non

jioterit.

ncc sanctam communionem percipiunt, velut
privari.

XX. Clericus fidejussionibus inserviens, abjicialur.

inquietudines Ecclesiae commoventes, convenit com-

munionc

XXI.

Eunuchus
ita

si

pcr insidias

hominum

faclus
virilia,

XI. Si quis

cum cxcommunicato

saltcm in

domo
clc-

cst, vel si in

persecutione ejus suntamputata

simul oraverit,
XII. Si quis

iste communionc privetur. cum damnato clerico veluti cum

vci

si

natus cst et est dignus, efficiatur cpisco-

pus.
XXII. Si quis abscidit scmctipsuni, id cst,
si

rico simul oraverit, istc
XIII. Si

damnotur.

quis
sui

quis clcricus, aul loicus, a

communionc

amputavit

sibi

virilia,

noii liat

clericus, quia

17

DECRETALIUM COLLECTIO.
homicida
est,

18

ipsius

Dei

conditionis

inimicus.

^put

existiment, et nihil amplius praeter ejus con-

XXIII. Si qtiis,

cum

clericus fuerit, absciderit se-

scientiam gerant,

quam

illa

sola singulique paro-

metipsum, omnino damnetur, quia suus homicida
est.

chiae proprise et villis quse

sub ea sunt, competunt. conscientiam faciat
ali-

Sed nec
ti'ibus

ille

pra^ter

omnium

XXIV. Laicus semetipsum abscindens, annis

quid in corum parochiis,
et glorificabitur
cto.

sic

enini unanimitas erit,

communi(me
stitit.

privetur, quia su»} vitae insidiator ex-

Deus per Christum in Spiritu sanaudere extra terminos
villis

XXV. Episcopus, aut presbyter, aut diaconus, qui
in fornicatione,

XXXVI. Episcopum non

aut perjurio, aut furto captus

est,

proprios ordinatores facere in civitatibus et

deponatur, non tamen

enim Scriptura
ipsum.

:

communione privetur, dicit Non judicabit Dominus bis in idclerici

quse ilh nullo jure subjectae sunt. Si vero convictus
fuerit

hoc
ab

fecisse prseter

eorum conscientiam qui

civitates ipsas et villas

detinent, et ipse deponatur

XXVI. Similiter et reUqui
subjaceant.

huic conditioni

et qui

illo

sunt ordinati.
quis

XXXVlf.

Si

episcopus non
sui

susceperit offihic

XXVII. lu nuptiis autem qui ad clerum provecti
sunt, praecipimus, ut
si

cium

et

curam popuU

commissam,

commu;

voluerint, uxores accipiant,

"

nione privetur, quoadusque consentiat obedientiam

sed l°ctores cantoresque tantummodo.
XXVIII. Episcopum aut presbyterum, aut diaco-

commodans.

Similiter et presbyter et diaconus

si

vero perrexerit, nec receptus fuerit, non pro sua
sententia, sed pro malitia

num
dejici

percutientem fideles deUnquentes,autinfideles

popuU, ipse quidem macivitatis

inique agentes, et per hujusmodi volentem timeri,

neat episcopus
priventur, eo

:

clerici

vero

communione

ab

officio

suo prsecipimus, quia

nusquam nos

quod eruditores inobedientis populi

hoc Deus docuit. E contrario vero, ipse
teretur,
;

cum

percu-

non fuerunt.
XXXVIII. Bis in anno concilia episcoporum celebrentur, ut inter se invicem dogmata pietatis explo-

non repercutiebat cum malediceretur, non maledicebat cum pateretur, non comminabatur.
;

XXIX. Si quis episcopus, aut presbyter, aut dia-

conus depositus juste super
fuerit attrectare ministerium

certis criminibus,

ausus

dudum sibi commissum,

hic ab Ecclesia penitus abscindatur.

amoquidem quarta septimana Pentecostes, secundo vero duodecimo die mensis Iperberetae, id est, justa Romanos, iv Idus Octobris.
rent, et exsurgentes ecclesiasticas contentiones

veant, semel

XXX.

Si quis episcopus, aut presbyter, aut diacor»

XXX IX. Omnium negotiorum
ram episcopus

ecclesiasticorum cu-

nus per pecunias hanc obUnuerit dignitatem, dejiciatur, et ordinator ejus, et a

habeat, et ea, velut Deo contem

omnibus abscindatur,
.X.\XI.

sicut

communione modis Simon Magus a Petro.

plante, dispenset, nec ei Uceat ex his

omnibus

ali-

quid omnino contingere, aut parentibus propriis
quaj Dei sunt condonare. Quod si pauperes sunt, tanquam pauperibus subministretur, nec eorum oc-

Si quis

episcopus ssecularibus potestatibus

usus,

ecclesiam per ipsas obtineat, deponatur, et
illi

segregentur omnes quicunque

communicant.
et altare aliud

casione Ecclesiae negotia depraedentur.

XXXII. Si quis presbyter contemnens episcopum

XL. Presbyteri et diaconi praeter episcopum nihil
agerepertentent.

suum, seorsum populum coUegerit,
crexerit, nihil

Nam Domini

populus ipsi commishic redditurus est

habens quo reprehendat episcopum

sus est, et pi'o animabus

eorum
et

in causa pietatis et justitia?, deponatur, quasi prin-

rationem, sin autem manifeste res proprise episcopi
(si

cipatus amator existens. Est
teri clerici
laici

enim t}Tannus,

et cae-

tamen habet proprias)

manifeste Dominicae ut

quicunque

tali

consentiunt, deponantur:

potestatem habeat de propriis moriens episcopus,
sicut voluerit, et

vero segregentur. Hajc tamen post
et tertiam episcopi

unam

et se-

quibus voiuerit, relinquere, ne sub

cundam
veniant.

obsecrationem

fieri

con-

occasione ecclesiasticarum rerum quae episcopi esse

probantur, intercidant. Fortassis enim aut uxorem presbyter aut diaconus ab epi- t) habet, aut
filios,

XXXIII. Si quis

aut propinquos, aut servos, etju-

scopo suo segregatus, hunc non Ucere ab alio recipi,

stum
cis,

t'st

hoc apud

Deum

et

homines, ut nec Ecclepontifi-

sed ab ipso qui

eum

sequestraverat, nisi forsitan

sia patiatur

detrimentum ignorationc rerum
et

obierit episcopus ipse
scitur.

qui

eum

segregasse cogno-

ncc episcopus, nec ejus propinqui sub obtentu
in

ecclesiae proscribantur,
,

causas incidant qu<'e
fanijje

peregrinorum aut presbyterorum, aut diaconorum sine commenda.XXXIV. Nullus episcopoinim
,

ad

eum
XLI.

pertinent morsque ejus injuriis malae

subjaceat.

litiis

suscipiatur epistolis. Et

cum

scripta detulerint,
si

Praicipimus ut in potestatc sua episcopus
:

discutiantur attentius et ita suscipiantur,

praedi-

res ecclesiac habeat
tiosae
illi

si

enim animae hominum premagis oportet eurn

catores pietatis exstiterint. Sin minus, necquae sunt

sunt creditoe, multo

necessaria subministrent eis, et ad

communionem

nullalenus admittantur

,

quia

per subreptionem

multa proveniunt.

vcnit, quis inler eos

XXXV. Episcopos gentium singularum scirc conprimus habeatur, qucm velut ca-

curam pecuniarum gcrcre, ita utpotestate ejus, indigentibus omnia dispensenUir per presbyteros et diaconos, et cum timore omnique sollicitudine ministrentur. Ex his autem qui indigct (si tamen indigct) ad suas necessitates et ad

pcregrinorum fra-

:

tO

AFPEND. AD

S.EC. IX.


^

ISlDOlll

MEKCATORIS
Eiiiscopus aut presbyter,
si

20

trum usus et ipse percipiat, ut nihil eis possit omnino deesse. Lex enim Dei prcceipit ut qui altari deserviunt, de altari pascantur, quia nec miles stipendiis

XLVII.

eum

qui se-

cundum

veritatem habuerit baptisma, denuo bapti-

zaverit, aut si

propriis contrahostes

arma

sustuht

(I

Cor.

ix).

dcponatur

,

pollutum ab impiis non baptizaverit, tanquam deridens crucem et mortem
falsis

XLII. Episcopus, aut presbyter, autdiaconus aleai

Domini, nec veros sacerdotes a
jure discernens.
XLVIII. Si quis laicus

sacerdotibus

aut ebrietati deserviens, aut desinat, aut certe
netur.

dam-

XLIII. Subdiaconus, aut lector, aut cantor similia

alteram, vel ab alio dimissam duxerit,
privetur.

nxorem propriam pellcns, communione

faciens,

aut

desinat,

aut

communione

privetur

simiUter etiam laicus.

XLIX. Si quis episcopus aut presbyter, juxta prai-

XLIV. Episcopus, aut presbyter, aut diaconus usuras a debitoribus exigens,

ceptum Domini non baptizaverit
et Filii et Spiritus

in

nomine
ti'ibus

Patris

aut desinat,

aut certe

sancti,

sed in tribus sine initio

damnetur.

principus, aut in tribus

Filiis,

aut in

Para-

XLV. Episcopus, presbyter aut diaconus, qui cum cletis, abjiciatur. hiEreticis oraverit, tantummodo commuiiione priveL. Si quis episcopus aut presbyter, non in trina tur. Si vero tanquam clericos hortatus eos fuerit B mersione unius mysterii baptisma celebret, sed seagere vel orare, damnetur. inel mergat in baptismate, quod dari videtur in 3 XLVI. Episcopum aut presbyterum hseretico- Domini morte, deponatur. Non enim dixit nobis Dorixm suscipientem baptisma damnari prfficipimus.
«

minus

:

In morte

mea

baptizate, sed, « Euntes do-

Quae enim conventio Christi ad Belial? aut qua;

cete oranes gentes, baptizantes eos in

nomine

Patris,

pars fideli

cum

infiduli (IlCor. vii, 15) ? »

ct Fihi, et Spiritus sancti (Matth. xxviii). »

INGIPIT

EPISTOLA PRIMA GLEMENTIS AD JAGOBUM
FRATREM DOMIM.

Clemens, Jacobo domino episcopo episcoporum,

misit

me Domino et magistro meo

Jesu Christo, dies

regentiHebraeorum sanctamEcclesiam Hierosolymis,
sed et

morlis meaj instat, Clementem hunc episcopum vobis ordino, cui soli

omnes

Ecclesias, quai ubique Dei providentia

mese proedicationis et doctrinoi
per hoc veritatem totius
so-

fundatai sunt,
ris

cum

Patribus, et diaconibus et csete-

^ cathedram trado,
comes
in

qui mihi ab initio usque ad finem
fuit, et

Notum
(jui vera?

omnibus Patribus, pax tibi sit semper. tibi facio, domine, quia Simon Petrus,
fidei

omnibus

mese praedicationis agnovit. Qui in omnibus meis
cius exstitit tideliter perseverans.
ris

mcrito

ct integra^ praidicationis ob-

Quem

prae ca^tedili-

tentu

fundamentum

esse Ecclesiee deiinitus est,

qua

expertus

sum Dominum

colentem, homines

de causaetiam Dominiorecognominatus estPetrus,
qui fuit primitiee electionis Domini apostolorum pri-

gentem, castum, disccndi

studiis

deditum, sobrium,

mus,

cui et

primo Deus Pater FiUuni

revelavit

benignum, justum, patientem, scientem ferre nonnulloi'um, etiam ex his qui in verbo Domini instituuntur, injurias.

(Matth. XVI, 17), cui et Christus competenter bea-

Propter quod ipsi trado a Domino mihi

titudinem contuUt, quia et vocatus
et conviva

est, et electus,

traditam potestatem ligandi et solvendi, ut de

om-

Domini,

et

comes

effectus,

tanquam bopotentioril-

hibus quibuscumque decreverit in terris hoc decrc-

nus

et probatissimus

discipulus,

qui obscuriorem

tum

numdi plagamoccidentis
luminare pneceptus
est,

velut

omuium

quique et integre potuit

implere praiceptum. Sed quousque sermonem pro- t\

traham refugicns indicarc quod

Iriste est,

quod qui-

dem

necesse

est, licet tarde, proferre.

Hic denique

enim quod oportet liquod expedit solvi, tanquam qui ad liquidum Ecclesiaj regulam noverit. Ipsum ergo audite, scientes, quia quicuuque contristaverit doctorem veritatis peccat in Christum, et patrem omnium cxaccrbabit Deum, proptcr quod et vita carebit. Ipsit et

in ccelis. Ligabit

gari, et solvet

ipse Petrus qui pro iininensa cliaritate,

quam erga

sum autcm

qui prteest caiteris oportet medici vicem
»

omnes homiiies gerebat, palam, cum omni liducia, adversante etiam tyranno, totius mundi boiium prredicarenon destitit, et rcgem oinnium s«culorum per oibem terrai usque ad ipsius Romanajurbishujus notitiani, eliaui iit ipsa salvaretur iiivcxit. Hic, inquam
pro pietate pati volcns, pra^sentem vitani
ipsis autciii
linivil. In

agere, et non for;e bestiaj furore commoveri.

Ha?c

eo dicente, cgo procidens ad pedes ejus, rogabam

excusansme
tcstatem. At

et dcclinans
ille

honorem
:

calhedra* vcl po-

respondens

pro hoc, inquit, nc
slatutum
est mihi, ct

me
qui

rogaveris, hoc

euim

lieri

eo magis quo te excusas, quia hicc cathedra cuin,
ciipit

diebus quibiislincm sibiimminerc pne-

eam

et

audacler cxpetit, non rcquirit, sed

sensit,

in

conventu fralrum positus,
vcrba.
iil

apprehensa

manu mea,

repcntc consurgens in auribus tolius Ec«

oriiatum moribus ct in verbis erudituin. Quod si esset alius melior, si quis mihi ahus adjutor tam sedulus
astitisset,
si

clesiie, ha^c protulit

Auditc nie, fratrcs, et

quis

tam plena;

doctrinffi

meoi

onservi nici,

i[iioiiiaiii

cdoctus suni ab co qui

lalioncin cuipisset, scd ct ecclcsiasticas disposilio-

21

DEGRETALILM COLLECTIO.

nes a

me tam
est

plane

didicisset,

habens alium talem,

^ est)

dispensare sufficias, et veritatis verbo abun-

non

te

cogere opus

bonum

suscipere nolentem. Su-

dantius etstudiosius deservire. Si

enim mundiaUbus
decipies, et eos

perfluum

ergo alium quaerere,

cum

primitias eo-

curis fueris occupatus, et teipsum

rum
ilhid

qui ex gentilibus per
te

me

salvantur, et prseci-

qui te audiunt,

non enim

poteris quae ad salutem

pue hujus urbis
intuere
,

primum obtulerim
,

Deo. Sed et

pertinent plenius singulis quibusque distinguere, et
ex eo
flet

quia

si

periculum peccati timens,

ut et tu

tanquam

qui non docueris quee ad

suscipere refugis Ecclesiee gubernacula, certus esto

salutem

hominum

pertinent deponaris, et discipuli
;

quia amplius peccas, qui
fluctibus

si

populum Dei

velut in

per ignorantiam pereant
doceas
sint,

idcirco tu

quidem ad hoc

positum
in

et

pericUtantem (cum juvare possis)

solum vacato, ut opportune

et sine intermissione

subterfugis,tui
et

tantummodo habens considerationem,

verbum
vero

Dei, per

quod salutem consequi pos-

non quod

Sed certus
periculum,

commune omnibus expedit providens. esto quod necesse est te suscipere omne quia nec ego pro salute omnium obsecitius acquieveris,
citius

illi

cum

tanta reverentia tua verba sussciant

cipiant,

tanquam qui

nem

esse veritatis, et

legatum te et prsecoquodcunque ligaveris super
in coelo, et

crando cessabo. Quanto ergo mihi
tanto

terram, esse ligatum
solveris,

et

me

laboris

et

tristitise

mese mce-

etiam

ibi

esse solvendum.

quodcumque Quoniam qui-

rore relevabis. Novi etiam hoc, o Clemens,
tibi tffidia et molestias,

quod

B dem

et tu (ut dixi) quae

oportet ligabis, et qufc ex-

pericula etiam et opprobria

pedit solves, et ad te qui pj-aees ista sint monita, et
his similia.

ineruditi vulgi

indocUisque conciliem, quare, tu,
constanter ct fortiter feras, retibi

tamen,

scio

quam

Ad

presbyteros vero sint

ista.

Ante omnia ut

spiciens ad aliam
tiai

spem, quse

apud

Deum

patien-

pudiciti8estudentesadoIescentesnuptiisjungant,quo

praeparat coronani. Sed etillud cupio te

mecum

calorem ferventis «tatis conjugali lege praeveniant,
sed ne in provectioribus

juxta i'ationem perspicere, quando
tua indiget Christus nunc,

maxima opera

quidem curam habere huse-

cum

inimicus adversus

jusmodi negligant, quia in multis, etiam cum
fornicationis

sponsam ejus commovet bellum, an in futuro tempore quando jam Christus post victoriam triumphabit,

nuerit corpus concupiscentia viget, ne forte ergo

labes

(occasione

accepta)

tanquam

nec ultra ullius opera indigebit? Quis non etiam

venenum pessimum
venire necessarium

serpat in nobis, cavere et ante-

parvi sensus intelligat

quod istud est tempus in quo operam tuam Christus requirit? Tota igitur mente in praesenti necessitate praebe operam tuam, et auxilium in prseliis cxhibe Regi optimo rcmunerationes magnilicas post victoriam rcddituro. Libenter

est, ne quod in nobis adulterii occultum calescat incendium. Et quid in omnibus

peccatis adulterio gravius?

^

pcenis obtinet locum,

Secundum namque quoniam quidem primum
si

in
illi

habent qui aberrant aDeo, etiam

sobrie vixerint.

ergo suscipe episcopatus officium, eo maxime quo
ecclesiasticas
cisti,

dispositiones a

me

probabiliter didi-

Propter quod vos presbyteri Ecclesiam excolite et adornate sponsam Christi ad pudicitiam, sponsam

eorum qui per nos confugerunt ad Dominimi nequaquam vacillet, verumtamen et breviter te de ipsius dispensationis ordine coram omnibus commonere necessarium duxi. Te quidem oporut salus
tet irreprehensibiliter vivere, et

autem
si

dico, omnem Ecclesiae congregationem, quae pudica fuerit inventa a sponso suo, ingentibus ab eo donis et muneribus honorabitur, et vos velut mi-

nistri sponsaj, et
titia

amici sponsi ingenti gaudio et

lae-

summo
fias,

studio niti,
lide-

perfruemini. Si vero sponsa haec reperta fuerit

ut

omnes

vitae

hujus occupationes abjicias, ne
prorsus inveniaris

jussor existas, ne advocalus litium
aliqua

ne in uUa
mundialis

commaculata peccatis, ipsa quidem tanquam indigna non tradetur regalibus thoris, vos autem poenas dabitis, si forte

occupatione

per vestram negligenUam vel desidiani,

negotii occasione perplexus.

Neque enim judicem,

obrepserit contagio sa^va peccati. Idcirco ante

om-

aut cognitorem saecularium negotiorum, hodie te

nia sobrietatis et pudicitiae soIUcitudinem gerite.

Valde enim apud Deum grave crimen ducitur fornon possis verbo Dei vacare, etJ)nicatio, cujus species sunt quidem plures, sicut vosecundum veritatis regulam secernerc bonos a mabis et ipse Clemensdiligenterexponet verumtamen lis. Ista namque opera, quee tibi minus congruere prima species adulterii est virum propria Uxore soordinare vuit Christus, ne praefocatus praesentibus

hominum

curis,

:

superius exposuimus, exhibeant sibi invicem discentes, id est laici, et
te

lummodo non
prio
quis, potest et

esse contentum, et

mulierem non pro-

nemo

occupet ab his studiis
tibi

tantum servare

se viro. Si ergo castus fuerit

per quae salus omnibus datur, sicut enim
pietatis

im-

humanus

crimen

est, neglectis

verbi Dei studiis, solet

et ipse aeternam a

et misericors fieri, per quod Deo misericordiam consequatui-,

licitudines

suscipere

saeculares, ita

unicuique

sane sicut aduUerii
sius est, ita

venenum

cuuctis malis pernicio-

laicorum peccatum
his quae ad

est, nisi

invicem

sibi,

etiam in

amor

fraternus et charitas totius boni

vitte usum pertinent, operam Te vero securum facere, et his quibus debes vacantem,omnescommuniter Inborent. Quod si forte a semetipsis hoc laici non intelUgunt,

communis

fastigium tenet. Et ideo diligite
stros, et

omnes

fratres ve-

fideliter dederint.

cum

religione ac misericordia respicite ad

omnes, orphanis exhibete vosmetipsos parentes, viduis virorum curam impendite, cum omni castitate quae necessaria sunt praebentes, juniores

per diaconos edocendi sunt, ut
soilicitudines derelinquant,

tibi

solius ccclesiae
'ut

tamen

quod ipsam

dignum

viduas nuptiis copulato. His qui ignorant arUficia.

23

APPEND. AD

S/EC. IX.


^

ISIDOIU

MERCATOIUS

24

oxqiiirile honeslas aliquas occasiones

quibus victum

commoneri ab eo
psurus
est, uti

possit his qui in praecipitium la-

necessarium qu<erant. Artificibus vero operam providete, debilibus

revocetur et non corruat in peccatum.

misericordiam

facite. Scio

autem
charita-

Negligentioresquoqueet cos quirariusadaudiendum

hsec

et ante
tis

omnia facturos vos, si charitatem prai omnia investro corde figalis. Cujus
habendge
si

cseteris,

et recipiendae et

tum,
lium

frequenter inter vosmetipsos

maximum erit fomcncommunem cifaciatis,

verbum Dei accedunt, nec sollicite ad episcopi tractatum conveniunt ipsi commoneant et hortentur. Si enim assidui sunt ad audiendum, non solum
vita? a^terna"

ex salubri commonitione capiunt lucra,
illa;

vestrum, meiisamque

et

quantum

verum

et

quaicunque

sunt tristiti*, vel ma?ro-

unusquisque pra?valct, crebrius panes ac sales suos

res qua* ex praisentis vitae necessitatibus, et cladibus

cum

fratribus suis sumat, per haec

enim prsecipue
autem pax,
et

temporum

veniunt, qusecunquc sermonibus suis in

charitas comparatur, et causa totius boni in hujus-

corde, velut jacula defixa circumferunt, abjiciunlur

modi communione
facite cibos vestros

consistit; ubi

omnia pradicatione

veritatis, et vitae seternae
si

do-

4^ bonitas, ibi est salus;

propter quod
his qui

communes
officia,

ctrina et eruditione purgala. Alioquin,

multo tem-

cum

secundum DomitemporaUa

pore auditum subtrahant a verbo Dei,

et

remaneant
talis

num

fratres sunt, quia per ha^c

in cultu vitiorum, sine dubio spinis erunt ac sentibus

pacis et charitatis fructibus gaudia aterna merebi-

B occupati.
cura
sit.

Et quid aliud nisi ad ignem,

haec

mini. Multo autem sollicitius esurientes reficite, et
sitientibus

terra praeparatur?

De

liis

ergo, ut diximus,diaconis

potum

date, nudis vestimentum, segros

Sed

eos, qui

secundura cariiem aegrotant,
si

visitate, et eos
est, juvate,

qui in carcere sunt, prout possibile
satis

sollicito

perquirant, et plebi,

forte plebs ignorat,

peregrinos

prompte

in

domibus

indicent de his ut et ipsi visitent eos, et quae necessaria sunt praebeant eis
est.

vestris suscipite, ct

ne omnianunc singulatim dicam,
si

cum conscientia ejus qui prai-

omne bonum

ipsa per se,

in vobis fuerit charitas,

Qiiod

tamen

si

etiam clam fecerint, non pccca-

facere vos docebit, sicut et e contrario, eos qui a salutc alieni sunt

bunt.

odium docet. Si qui ex fratribus negotia habent inter se, apud cognitores saiculi non judicentur sed apud presbyteros Ecclesise quidquid illud est, dirimatur, et omni modo obediant statutis eorum. Super omnia autem avaritiam fugitc quai hofacerc
: ,

omne malum

Sed

et

de peregrinis similiter episcopo suggerant
caetera his

refovendis, et

similia

quse ad cultum

Ecclesiae et disciplinam ejus pertinent diaconis curae
sint.

Qui catechizant, id

est,

qui verbo instruunt
ipsi instructi sint,

incipientes,

primo oportet quod

de anima enim agitur hominum, et oportet

eum

mines occasione pra^sentis

lucri ab «ternis separat

p

qui docet et instruit animas

rudes esse talem ut

bonis. Pondera, mensuras, stateras pro locis quibus-

pro ingenio discentium, semetipsum possit aptare,
el verbi

que sequissima custodite ;depositafideliterrestituite. Qua3 omnia, et si qua sunt similia liis, ita demum soUicite et diligenter implebitis, si futurum judicium
Dei sine intermissione in vestro corde volvatis. Quis

ordinem pro audientis capacitate dungere.

Debet ergo ipse praecipue apprime esse eruditus, irrcprehensibilis, maturus, impavidus, et doctus,
sicut ipsi probabitis fore

Clementem hunc

post me.

scmper ante oculos suos Dei judicium ponat? quid in fme mundi certum est agitandum, ut tandem qui bene in hac vita egerunt consequantur bona reposita, peccatores au-

enim peccare

poterit,

si

Multum
illud est,

est

autem

si

ego nunc de singulis, quae

unusquisque habere debeat, persequar, verumtamen

quod

prae caeteris ab

omnibus vobis cupio
:

in

commune

servari, ut
potestis

concordiam teneatis

per

tem, ut consequantur prseparatas poenas, de quibus
ita futurum dubilare omnino non possumus? Si quidem hcec omnia ita esse ventura verus nobis propheta praidixit. Unde et vos, qui estis veri propheta? discipuli, abjicite acordibus vestris ante omnia

quod solum
vitatem
Similis

portum

quietis intrare, ct ci-

discordias ot

animorum
mente

dissensioncs,

cx

summi Regis, quae pax nomiuatur, habitare. namque est omnis status Ecclesiae magnae navi quae per undosum pelagus diversis e locis et regionibus viros portat ad unam Potentis rcgni quibusj) urbem properare cupientes. Sit ergo navis hujus
Dominus
sit

omne malum opus
plicitatem tota

procedit, bcnignitatcm et simservate.

ipse omnipoteus

Deus, gubernator vero
proretae

Quod

si

forte alicu-

Christus.

Tum
;

deinde

officium epidiaconi
catechi-

jus vel

cor, vel

livor, vcl

infidelitas, vel

aliquod

scopus

implcat

presbyteri
;

nautarum,
lii

nialum ex his qua; superius memoravimus latentcr
iri'cpserit,

dispcnsatorum

locum leneant

qui

non crubcscat qui anima;

sua^

curam

gerit

zant iiautologis confcrantur; epibatis autem totius
fratcrnitatis

confiteri iiaic huic qui potest ut

ab ipso per vcrbum

multitudo similis

sit;

ipsum quoque
vcro vacon-

Domini

et

concilium salubre curetur, quo possit

mare
jietas

hic
et

mundus habeatur; ventorum
turbinum
divcrsis

integra fidc, ct operibus bonis poenas aitenii ignis
cffugere, ct ad perpetua^ vita? pra?mia pervenire.

tcntationibus
et

feratur;
lluctibus
vel

persccutiones,

tribulationes

pericula

Diaconi vero
oberrantes
et

Ecclesi.-n

tanquam

oculi sint episcopi,

exscquentur. Terrcni
vel

vero

spiritus, qui

circumlustrantes

cum

verccundia
si

dc torrentibus,
et

dc vallibus

spirant, pseu-

actus totius Ecclesice, et perscrutantes diligcntius

doprophetarum
lu-e

scductorum, seu pravoc doctripromontoria
vero, et loca

quem videantvicinum

iieri prajcipitio,
iiaic

etproximum
,

verba

ducantur;

cssc peccato, ul rcferant

ad

cpiscopum

ct

confragosa, hi qui in potcslalibus sacculi sunt Ju-

2o
dices, et

DECRETALIUM COLLECTR).
pericula minantur
et

26
et

mortes. Bithalassa \

navem ubi mercedes
suscipies,
ris.
si
si

praemia pro

omnium

salute

vero

loca, quae

duplicibus undae fallacis sestibus

hic pro
te

omnium

incolumitate vigilave-

verberantur, dubiis mente et de
veritate

repromissionum
atque
his

Ilaque

muUi

e fratribus propter

rigorem
laederis,

nutantibus

conferantur,

qui

justitiae

odio habuerint, ex hoc

quidem non
tibi

irrationabiU fidem

nostram ratione discutiuntur.

sed ex hujusmodi odiis

amor

conciUabitur Dei.

H^-pocritse vero, et dolosi piratis similes habeantur.

Et ideo satage magis
quis, et

et

refuge ne lauderis ab inidiligaris,

Jam vero
illisa

rapidus vertex,et tartarea Carybdis,et saxis
mortiferse subversiones, quid

ne a pessime agentibus
justitiae

sed potius,

naufragia, ac

propter

dispensationem et aequissimam rea Christo coUaudari

ahud

aestiraanda sunt,

quam peccata?

Restat igitur

gulam

disciplinae,

merearis.

ut hsec navis cursu prospero tuta possit
sideratoe urbis intrare, ita venit, ut navigantes

portum de-

Hac cum

dixisset et lus simiUa

quamplurima, rur:

mereantur

Deo precem fundere conaudiri. Audiri autem
si

sum

respiciens ad

populum,

dixit

Sed

et vos, chai^issimi fratres, et conservi mei, huic

.a Deo ita

demum

merebitur quis,

orationes ipsse,

qui praesidetvobisadveritatemdocendam in omnibus
obedite. Scientes

bonis moribus et bonis operibus adjuventur,

quod

si

quis

hunc

contristaverit,
reci-

Sed ante omnia,
id est, laici in forte suis

cum

quiete et silentio epibatee,
locis,

Christum,quieidocendi credidit cathedram,non
suscepisse judicabitur {Luc.
suscipietur in
agite,

unusquisque resideant
et

ne

B pit, et qui Christum non susceperit, nec Deum patrem
ix, 48). Et ideo nec ipse regno ccelorum. Propter quod satis ad omnem coUectam congregationem semper

per inquietudinem,
si

inconditos inutilesque
officio

discursus,

passim vagari cceperint, vei ab

suo nautas impediant, vel in alterum latus, per in-

quietudinem eorum, navis pressa demergatur. Nautologi

convenite, ut

non

velut negUgentes et desides a

de mercedibus

commoneant

et

nihil

om-

judice

Christo conderanemini.

Convenientes vero

nino quod ad diligentiam, vel ad discipUnam pertinet diaconi negUgant, presbjieri velut nautse aptent
singula ad instructionem navis diligenter
et
in-

saepeadClementem,dateomnes operam proipsosentire, et summo studio favorem verum erga ipsimi
dependere, scientes quia propter singulos vos
ipsi

struant quse in suo tempore requiixnda sunt. Episcopus,

magis

soli infestat

inimicus et in ipso majora susci-

tanquam proreta,vigilanter
suse,

et solUcite

guber-

tat bella.

Oportet ergo vos

summo
Sed

studio

niti^,

ut

natoris verba custodiat Christi. Salvator

Dominus,
et obediat

omni erga illum vinculo amoris
erga
ipsi

innexi, plenissimo
et vos

gubernator Ecclesi^e
ipsius

diUgatur ab omnibus, et

eum

inhaereatis affectu.
in onini

quoque

soUus prseceptis ac jussis credat

unanimes
etiam

concordia perdurate quo fa-

omnis Ecclesia. Deo quoque indesinenter suppUcetur a cunctis de prosperitate ventorum,ut navigantes

cilius

illi

obedire

^

omnes

pariter consensu et
et vos

unanimitate possitis. Propter quod
consequi, et
ille

salutem

omnem

tribulationem et
in

tanquam

omne periculum supex'ent, mare profundum mundi istius et vitee

possit

obtemperantibus

sibi vobis

promptius impositi oneris pondus evehere. Quaedam
ex vobis etiam ipsis intelligere debetis,
quae ipse propter insidias
si

humanae pelagus navigantes, in quo esuriendum sit, et sitiendum, nuditatem quoque ferendam, morbos
etiam corporis, et aegritudines tolerandas. Insuper
et

qua

sint,

hominum malonim non
;

potest evidentius et manifestius proloqui
tia, si

verbi gra-

hominum

insidiis,

ac dolo

saepe

laborandum,
noverint,

inimicus est alicui malorum, pro actibus suis

quippe qui dispergendos se

nonnunquam

vos nolite exspectare ut ipse vobis dicat

cum

illo

:

scd aliquando etiam congregandos, vomitus quoque
et sugillationes ferendas,

Nolite amici esse. Sed prudenter observare debetis
et voluntati ejus
et avertere vos

cum ex confusione peccatofacienda
est,

absque communicatione observare
sentitis

rum,

et rejectione

criminum, velut raale congregatis
jactura
et abji-

ab eo cui ipsum

adversum.

in visceribus feUis,

Sed nec loqui

his

quibus ipse non loquitur, ut unusest,

cienda prorsus e corde omnis intrinsecus qua? latet

quisque qui in culpa

dura cupit

omnium

ve-

amaritudo peccati,

si

qua

forte

ex desideriis

iniuti- rv

strum amicitias
sanitatem

ferre, festinet citius reconciliari ei
et

quis velut ex cibis noxiis congregata est.

Quam

qui omnibus praeest,

per hoc redeat ad salutem et
coepei"it

que cum evomuerit quis
dinis liberabitur

et abjecerit, ingentis oegritusi

cum

obedire

monitis praesidentis.

morbo,
scitote

tamen post vomitum, quse
quod supra omnes

Si vero quis

amicus

fuerit his quibus ipse

amicus

ad sanitatem pertinent, sumat.

non

est, et

locutus fuerit
est et ipse

cum
ex

his quibus ipse
illis

non

Verumtamen
vos laboret

cuncti

loquitur,
voluit

unus

qui exterminare

episcopus
fert, ille

quia unusquiscpie vestrum vero et suum, et singulorum.

Ecclesiam

Dei,

et

cum

coi'pore

vobiscum
est.

siium laborem

esse videaiur,

mente

et

animo contra vos

Et

Propter quod, o Clemens, tanquam qui omnibus
prodesse te noveris singulos, prout potueris, juva, et
singulos releva, qui et singulorum ouus, et solUci-

multo

est

nequior hostis hic

quam

iUi

qui foris sunt,

et evidenter inimici sunt,

Iiic

enim per amicitiarum
Ecclesiam disper-

speciem quae inimica sunt
git ac vastat.

gerit, et

tudinem portas. Unde et ego nunc hanc tibi injungens dispensationem, et scio quia accipio gratiam, magis quam prsesto. Sed esto confidens, et fortiler
ferens, certus quia

Et

cum hoc
milii

dixisset in

medio coram omnibus

manus

imposuit, et in cathedra sua ingenti

laboris

cum ad portum

quietis,

tui meritum recipies, incohimem hanc provexeris

verccundia fatigatum sedere
sedissem, haec ad

me

eompulit.
;

Cumque
Deprecor

me rursum

locutus esl

;

APPEND. AD
te,

S.EC. IX.

ISIDORl

MERCATORIS

28

Clemcns, coram omnibus
,

(lui

praesenlcs sunt, A reniissioueni pecciitornm sacro baptismate renatis
est,

ut posteaquam
praesentis

sicut naturale

del)itum

vitae

fmem

fecero, Jacobo fratri

Domini degesseris,

scribas breviter vel quap.

ad inilium

fidei tuoe spe-

contulerit, et resurrectionem humani generis in eadem carne in vitam ffiternam futuram sic docuerunt. Symbolum enim Graice, Latine collectio dicitur. Et

ctant, vel etiam quos ante iidem

animos

hoc praedicli sancti Apostoli inter se per
est,

sed et qualiter mihi ab inilio usque ad finem comes
itiueris

Spirilum sanctum salubriter, ut dictum
credidei'it indicatur.

condi-

et

actuum

fueris,

quajque per singulas

ci-

derunt. Dicitur et indicium, quod per hoc qui recte

vitates

me

disputante, sollicitus auditor exceperis,

quique in pra;dicationibus meis vel verborum fuerit

Ergo cunctis credentibus quae continentur in
fato

pra;-

ordo vel actuum, sed et qui

me

fmis in hac

urbe repererit

(sicut dixi) omnia qui potes breviter comprehensa ad ipsum te destinare non pigeat. Nec verearis ne forte multum de meo exitu con-

animarum, et vita perpelua bonis actibus pra^paratur. Ergo quod in primordio ejusdem symboli praeponitur Credo in Deum Pasymbolo, salus
:

trem omnipotentem, pra^clarum

fidei

testiraonium, cl

tristandus

sit

cum

id

me
ei

pro pietate sustinere non
si

fundamentum

in

prima fronte monstratur, quia

ambigat. Erit autem
cerit

grande solatium,

5

didi-

salvus esse poterit qui recte crediderit. « Credere

quod

post

me non

imperitus aliquis, aut in-

B enim
lit

oportet accedentem ad
«

Deum
Unde

[Hehr.

xi, G),

doctus, aut ignorans divini verbi mysterium, ecclesiastici

quoniam
«

corde creditur ad justitiam, ore confessio
x, 10). »
ait

ordinis disciplinam, vel doctrinse

nesciens, susceperit

cathedram meam.

Scit

regulam enim

ad sahitem [Rom.

propheta
[Psal.
i,

:

Credidi propter quod

locutus

sum

cxv,
17). »

quia,

si

indoctus istius officium doctoris accipiat,

10). »

Et illud

:

«

Justus ex fide vivit [B.om.

sine dubio discipuh et auditores ignorantiae tenebris
involuti in interitum

Et:«Nisicredideritis,non intelligetis [Luc. xxiv, 25).»

demergentur.
Jacobe,

Ergo in rebus humanis, nulhim opus incipitur

nisi

Unde

et ego,

mi domine
tibi, et

cum

haec ab eo

labor omnis ad effectum venire credatur, unde cre-

praecepta susceperim, necesse habui implere
jusserat indicans
bi'eviter

quod
illis

dendum

est in

Deum

a

quo lam prsesens

vita

quani

de ipsis simul et de

futura tribuatur.

comprehendens, quse per singulas quasque

Deus autem appellatio
sive timoris divini, igitur
fine, simplex,

est substantiae sempiternffi,

urbes digrediens, aut in praedicationis
protulerit,

sermone

Deus sine principio, sine

aut

in

gestorum

virtute

perfecerit,

incorporeus et incompi-ehensibilis

quamvis

tibi

de his plurima

jam

et plenius ante deI

scripta ipso jubente transmiserim sub eo ipso titulo

Patrem autem cum audis, agnosce quod habeat sicut possessor dicitur Filium veraciter genitum
,
'

quem
jam

ipse praecepi affigi, id est, Clementis itinera-

qui aliquid possidet, et Dominus qui habet cui dominetur. Deus ergo Pater secrcti sacramenti
est

rium, non praedicationis Petri. Sed et nunc exponere

vocabulum

Domino opem ierente incipiam. Poenitemini (inquit) et veram agite poenitentiam. Omnes
praecepit,
et

cujus vere Filius est Verbum, et speculum, et

character et imago vivens Patris viventis, in omni-

ergo homines, qui Christiano censentur vocabulo,
Patreni,

bus Patri

similis,

ejusdem naturae,

in divinitate ge-

Filium, et

Spiritum sanctum,

unum

nitus, genitori per

omnia
est.

coa^qualis.

Nec qua?ratur
dictum
est

Deum et Dominum veraciter eumque tota mente et toto
diligere, et
cibiles

credere et confiteri,
corde, et tota virtute

quomodo genuit
«

Filium, quod

et angeli nesciunt, illud
:

prophetis incognitum

Unde

proximos suos tanquam semetipsos, doquae usque ad perfcctam doctrinam ad h<ec

Generationem ejus quis narrabit
secretam originem
qui

(Isa. liii,

8)? »

Quam
est,

cum
in

proprio Filio novit

proficienda sumere oportet.
Fides enim ct dilcctio lotius bonitatis est funda-

ipse solus qui genuit, nec

Deus a nobis discutiendus
nobis ipse nescimus,
sapientia, ingeuiura, aut

sed credendus,

mentum. Sine
rit

fide

autem placere Deo nemo pote-

quod sapimus, quomodo

{Hehr. xi, 6). »

intcUectus, aut consilium aut

mens nostra gene-

Christo itaque resurgenlc et ascendente in coelum, J) rat verbum. Sed sufficit nosse quia lux genuit splenmisso sancto Spiritu, collata apostolis scientia lindorem, sicut ait Propheta «In splendoribus sanclo:

guarum, adhuc in uno positi symbolum quod fidelis nunc tenct Ecclesia unusqiiisque quod sensit, dicendo condiderunt, ut discedentes ab invicem hanc

rum
3). »

ex utero ante luciferum genui
Et illud
:

te

[Vml. cxxni,

« Ilic

Deus noster

et

non reputabitur

alter

ad eum,

» et post, « in

terra visus est, et inter

regulam per omnes gentes praedicarenl.
ergo totius
iidei

Summam

homines conversatus
et ex tota

osl [Bar. iv, 36, 38). »

catholicoe

recensentes, in qua ct

DiIigereergoDcum,unumquemque ex
anima, ut pra:fixum
est, el

toto corde,

inlegrilas credulitalis conditur, ct unius Dci omnipotentis, id cst sanctse Trinitatis aequalitas declaratur, et

ex tota forti-

tudine oporlct, et

proximum tanquam semclipsum
: :

mysterium incarnationis

Filii

Dei, qui pro

salute

humani

gencris, a tempore dc ccclo descenest,

rcspondcnte Domino cuidam Scribarum, ac dicente Primum omnium mandatum est « Audi, Israel,

dcns dc Virginc nasci dignatus

quo ordinc

vel

Dominus Dcus

tuus,

Dous unus

est, et diliges

Do-

quando
in

protnlerit,

quomodo

sepultus surrexerit, et

miuum Deum
anima
tua,

tuura, cx loto corde tuo, ct ex tota

carne ipsa co;los ascenderit,

ad dexteramque
sit,

tua, et ex tota
est

mente

tua, et ex lota virtute

Patris consederit,

judex venturus

aut qualiter

hoc

primum mandatum. Secundum

auteni

29
siraile

DECRETAI.1LM COLLECTIO.
est
illi
:

30

proximum tuum tanquam teipsum. Majus horum aliud mandatum non est
Diliges
XII,

^

vestra, et glorificent

Patrem vestrum qui

in coelis est

[Matth. v, 13 et 14). »

{Marc.

29, 30 et 31). »

Episcopos
ille

Quod magis est omnibus holocaustomatibus et sacrificiis, unde et in Veteri Testamento scriptum habetur « Quod tibi fieri non vis, alteri ne feceris {Tob. IV, 16), » et Dominus ait « Omnia qusecun:
:

autem per singulas civitates quibus non miserat, per doctos et prudentes sicut ser-

pentes, simplices sicut cohimbse (juxta Domini prae-

ceptionem) nobis mittere priscepit. Quod etiam facere inchoavimus et Domino opem ferente facturi

que

vultis ut faciant vobis
illis

homines,
12). »

et vos facite

similiter

(Matth. vii

,

Quibus utrisque

mandatis, per

unum

malitia compescitur, et per

sumus, vos autem per vestras diceceses episcopos et mittite, quia nos ad alias partes (quod isdem jussit agere) curabimus. Aliquos vero ad
facite
Gallias,

malum quis inbonum impendat. Primum, ut caveat \sedere. Secundum, prsestare, « Si enim fratrem quem vides, non diligis; Deum quem non vides quomodo
aliud benignitas propagatur, ut ne
ferat, sed

Hispaniasque mittemus, et quosdam ad Geret Italiara,

maniam

atque ad rehquas gentes

diri-

gere cupimus, ubi autera ferociores et rebelhores

gentes fore cognoverimus, illuc dirigere sapientiores et

potes diligere ? »

(I

Joan. iv, 20.) Sic ergo nos docet

austeriores necesse habemus. Qui quotidie

exercere curam nosti'am, ut non dimittamus curam
vestram, et
sic diligere nos,

B non
tatis

cessant divina

seminare semina,

et

multos

ne negUgatur

dilectio

Christo lucrari, et ad rectam fidem, et viam veri-

proximi. Quia Dei dilectio raorti comparatur, dicente Sapientia
viii),
:

perducere, ut plures manipulos Domino vaillis

«

Valida est dilectio ut

mors

[Cant.

leant praesentare. In

vero civitatibus, in quibus

»

idcirco, quia sicut

mors

violenter separat

animara a corpore,
a raundano
inquit) diligit
23). »

ita dilectio

Dei separat aniraara

eorum atque primi legis doctores erant, episcoporum primates
archiflamines
poni, vel patriarchas qui
judicia et majora
in flde agitarent, et

olim

apud ethnicos

et carnali

amore. « Qui enim (Dominus me, mandata niea servabit [Joan. xiv,

rehquorum episcoporum
negotia,
sicut

(quoties necesse foret)

Nam

qui Dei praecepta contemnit,
est
:

Deum non

secundum Dei voluntatem,
autem

diUgit,

unde scriptum

«

Nohte putare ut ma-

constituerint sancti apostoli, ita ut ne quis injuste

non servaveritis pra?Neque enira regeni diligimus, si odio leges ejus habemus. Neque enim ex toto corde poterit ille Dorainum diUgere qui noscineatis in dilectione

mea,

si

pericUtaretur, definirent, in ilhs
in quibus

civitatibus,

cepta raea {Joan. xv,

10). »

dudum apud

prsdictos erant arcliiflami-

nes (quos tamen minores tenebant)

quam memora-

tos priraates, archiepiscopos institui prsecepit, qui

tur in proximi corruere dilectionem

;

quia per di

lectionera Doraini pervenitur ad charitatem Christi.

^ rentur

non tantum primatura, sed archiepiscoporum fruenomine. Episcoporum quoque judicia, ut superius meraoratura est, et majora Ecclesiarum nego-

Quoniam, ut prselibatum
tota lex pendet,

est, his

duobus praeceptis
ergo qui

et prophetse,

docibiles

tia, si ipsi

reclamaverint, aut aliquem timoi^em, aut

perfecte docti

non sunt ad haec peragenda oportet
prudenter

istos vel alios suspectos habuerint,

ad jam dictos

pri-

omnes

esse, et ut ipsi docti sint, et alios

mates, vel patriarchas, ne aliquis nocenter periret,
transferri perdocuit, in singulis vero
tatibus, singulos et

instruere, et perfecte possint docere, juxta Danie-

quoque

civi-

lem prophetam, qui
Deura suum obtinebit
ut

ait

:

((

Populus autera sciens

non

binos, vel ternos, aut plures

et faciet, et docti in
xi, 32). »

populo

episcopos, constitui praecepit, qui

non primatum,

docebunt plurimos {Dan.

Omnes

docihiles,

jam dictum

est,

qui docti hon sunt, esse oportet,

aut archiepiscoporum , aut metropolitanorum noraine (quia minores civitatum non tenent) sed epi-

sed sacerdotes doctiores cseteris populis necesse fore

scoporura tantura vocabulo potirentur, quoniam nec
inter ipsos apostolos par institutio fuit, sed

docebat Christus, dicens

:

«

quia

si

caecus caeco du-

unus

ora-

foveam cadunt {Matth. xv, 14). » Sacerdotes vero sal terraj, et mundi lumen doctores prsecepit in splendore operum Patrem glo- n rificare Deum, de quibus Dominus ait « Beati estis
praebet,

catum

ambo

in

nibus praefuit. Hoc tantum providendum instituit, ne in vilUs, aut castelUs, vel modicis civitatibus, insti-

:

cum

raaledixeruit vobis, et persecuti vos fuerint, et

tuerentur episcopi, ne vile eorum nomen fieret. Episcopos ergo vicera apostolorura gerere Dorainura docuisse dicebat, et reliquorura discipulorura vicem
tenere presbyteros debere insinuabat. Et
si

dixerint vobis
tes propter

omne malum adversura
:

vos,

mentien-

quis

ali-

me

Gaudete

et exultate,

quoniam mer-

quem ex
inferri

his scandalizaret,

gravissimam

sibi

poenam
dili-

ces vestra copiosa est in ccelis. Sic enira persecuti

debere prsedicabat, Cunctos se invicem
subtrahere instruebat.

sunt prophetas, qui fuerunt ante vos (Lnc. vi, 23). » « Vos estis sal terr». Quod si sal evanuerit, in quo
salietur,
tiir,

gere, et adjuvare debere, et neminera ab adjutorio
fratris se

ad nihilum valet ultra, nisi ut foras

raitta-

Homicidas veros,
libus

et adulteros ac cunctos criminaeis

et conculcetur ab honiinibus.

Non

potest civi-

nexibus alUgatos, et qui

coaequales

non

tas abscondi supra

montera

posita,

neque accen-

erant, ab

eorum

vexatione, et accusatione (dicente
et

dunt lucernam,
et qui

et

ponunt eam sub modio, sed super

Domino) prohibebat,

non

nisi

a coffiqualibus

candelabrura, ut luceat oinnibus qui in

domo
:

sunt,

aliquid sibi infcrre debere,

docebat. « Quia disci-

ingrediuntur luraen

,

videant

sic

luceat

pulura supra raagistrum esse [Matth.

lux vestra

coram hominibus, ut videant bona opera

ullam

ei

x, 24),-» aut injuriam inferre, nuUatenus debere oportet.

,

31

APPEND. AD
ot

SJEC. IX.

ISIDORI MERCATORIS
,

32

Infames namque omnes,
sa?culi,

quos primates legis^ aquilonis

ascendam super altitudinem nubium

non

recipiunt, sed et laicos ab

eorum

accu-

satione, et vexatione

semper

repellere debere roga-

bat, et cunctos sibi subditos esse, prsecipiebat.

Cun-

Verumtamen ad infernum deprofundum laci. Qui te viderint, ad te inclinabuntur, teque prospicient Nunquid iste est
similis ero Altissimo.

traheris, in

:

ctorum sacerdotum vitam superiorem, sanctioremque ac discretam a saecularibus et laicis hominibus
esse, et spirituales,

vir,

qui conturbavit terram, qui concussit regna,

qui posuit

atque sacerdotes super carnales
et fore

vinctis ejus

orbem desertum, et urbes non aperuit carcerem?

ejus destmxit,

ac laicos
»

semper constituere,

debere docebat.
et

Ebrietatem oppido prohibebat,et ebriosos corpore

Quoniam pro minimo, nobis

csse debet, ut a tali-

animo mortuos
aiebat

esse praedicabat, de quibus et in
:

bus arguamur, et judicemur, vel ab alio humano dic (I Cor. IV, 3). » Majores vero a minoribus, nec accusari,

exemplum

Vae qui consurgitis

mane

ad

ebrietatem sectandam, et potandum usque ad ve-

nec judicari, ullatenus posse dicebat. Quodivinas, sed leges sfeculi inhi-

speram, ut vino

aestuetis.

<c

Cithara et IjTa, et tympa-

niam non solum hoc
bere dicebat.
violatores,
el

Omnes ergo legum divinarum

libenter

num, ettibia, et vinum in conviviis vestris, et opus Domini non respicitis, nec opera manuum ejus consideratis [Isa. v, 11 et seq.). » Et

sacrarmn institutionum voluntarie
judicabat. Operatores vero earum-

iterum

:

« Vse qui

perturbatores, ecclesiastica indignos regula, et sancta

B potentes

estis

ad bibendum vinum,

et viri fortes

ad

communione

miscendum ebrietatem. Qui
muneribus,

justificatis

impium pro
et calor
erit, et

dem, eisque obedientes utrarumque ac cseterarum bonarum dignos esse dicebat, unde et prophetas in
testimonium sumebat. Audite,
cipe, terra,
cceh, et auribus per:

et justitiam justi aufertis

ab eo. Propter

hoc sicut devorat stipulam lingua ignis,

flammee exurit,

sic

radix

eorum

quasi favilla

quoniam Dominus locutus est « Fihos enutrivi, et exaltavi, ipsi autem spreverunt me, cognovit bos possessorem suum, et asinus prsesepe domini sui, Israel non cognovit me, populus meus
non
intellexit.

germen eorum ut pulvis aso.endet. Abjecerunt enim legem Domini exercituum, et eloquium sancti Israel
blasphemaverunt. Ideo iratus est furor Domini in

populo suo,
percussit

et extendit

manum suam

super eum,

et

Vge genli

peccatrici,
fihis

populo gravi
Dereh-

eum,

et conturbati sunt

montes, et facta

iniquitate, semini

nequam,

sceleratis.

sunt morticina eorum, quasi stercus in medio pla-

querunt
Israel,

Q

Dominum, blasphemaverunt sanctum

tearum.

abahenati sunt retrorsum. Super quo per-

sed adhuc

cutiam vos ullra addentes praevaricationem. Omne caput languidum, et omne cor moerens, a planta^, parochia, aliquid agere debere, absque ejus permissu
pedis usque ad verticem, non est in eo sanitas, vulnus, et livor, et plaga tumens,

omnibus his, non est aversus furor ejus, manus ejus extenta [Ibid. 22 et seq.) » Nullum enim presbyterum, in alicujus episcopi
« In
.

docebat, cunctos presbyteros, propriis episcopis in

non

est

cuTumhgata,

omnibus, absque mora obedientes, instituente Do-

nec curata medicamine neque fota oleo. Terra vestra deserta, civitates vestra? igne succensoe, regio-

mino, esse debere docebat. Nunum enim aliena concupiscere, aut prsesumere eorum, sed unumquem-

nem vestram coram
labitur,
{Isa.
1,

vobis aheni devorant, et deso-

que
«

suis, sibique

commissis, contentos esse docebat.
alicui aliquid facere, nisi
iv, 16), »

sicut in vastitate hostih, et

derehnquetur
dicitis

Neminem etiam

2 et seq.). Vse (inquit) qui

bonum

sibi vellet fieri [Tob.

instruebat.

quod Sanctam

malum, et malum bonum, ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras ponentes, amarum in dulce, et
dulce in arnarum
[Isa.
vi,

ergo Ecclesiam iramaculatam omnes servare debere,
evangelizabat, cujus claves episcopos esse dicebat.
Ipsi

21).

Propterea, captivus

enim habent potestatem claudere coelum

et

ductus est populus meus, quia non habuit scientiam, et nobiles ejus interierunt fame, et multitudo ejus
siti

aperire portas ejus, quia claves coeh facti sunt.

exaruit.

Propterea dilatavit infernus

animam

oculi

Amovere autem eos neminem debere docebat, quia Domini sunt, et qui eos tangit, tangit pupiilam

oculi ejus {Zach. ii, 8). Et quantse poena^ dignus sit, suam, et aperuit os suum, absque uUo termino, et descendunt fortes ejus, et populus ejus, et subhmes j) qui eos scandalizat, ipsum Dominum docuisse dicebat, ubi ait « Qui scandalizaverit unum de pusillis gloriosique ejus ad eura. Et incurvabitur homo, et
:

humihabitur

ocuh subhmium deprimentur. Et exaltabitur Dominus in judicio, et Deus sanctus
vir, et

istis

qui in

me

credunt, expedit
ejus, et

ei

ut suspendatur

mola asinaria in coUo

demergatur in pro-

sanctiUcal)itur in justitia [Isa. v, 13 c<

secj.). »

Carnales spiritualibus resistere prohibebat, et de
his qui cervices suas contra magistros et seniores

fundum maris. Va". mundo a scandalis, necesse est enim veniant scandala verumtamen va; homini per quem scandalum venit. Si autem manus illi
;

,

suos erigcbant in diaboli

exemplum

dicebat

:

Dc-

tua scandahzat

te,

tracta cst ad inferos superbia tua, cecidit cadaver

Bonum
duas
si

est tibi

abscinde eam, et projice abs to. ad vitam ingredi debilem quam
,

luum, subler

to

sternetur tinea, et

opcrimcntum

manus habentem,
te.

mitti in
te,

gohennam

ignis. Et

luum erunt vernios. Quomodo cecidisti de ccelo, Lucifer, qui mane oriebaris, corruisti in terram, qui
vulnerabas gentes? Qui dicebas in corde tuo, In
coe-

pes tuus scandalizat

abscindo eum, et projice

abs

Bonum
si

est tibi introire

ad vitam claudum,

quam duos
num. Et

lum 'ascondam, supra astra Dei cxaltabo solium meura, sedebo in monte Testamenti, in lateribus

pedes habentem, mitti in ignem aiteroculus luus scandalizat te, erue eum,

et projice abs te.

Bonum

est tibi

unum oculnm

ha-

33

bentem

in

vitam introire,
in

DECRETALIUM COLLECTIO. quamduos oculos haben- ^ autem mea in sempiternum erit,
ne contemnatis
deficiet {Isa. li, 5 et 6). »
«

34
et justitia

mea non mea
in

temmitti

gehennam

ignis. Videte

unum

ex bis

pusillis [Matth. xviii, 6 et seq.). »

Amen

Audite me, qui

scitis

justum, populus lex

dico vobis, qusecunque alligaveritis super terram

erunt alligata et in

ccelo,

et

qusecunque
«

solveritis

super terram erunt soluta et in coelo.
vobis, quia
si

Iterum dico
a

duo ex vobis consenserint super terpetierint, fiet
illis

hominum, et blasphemias eorum ne meluatis. Sicut enim vestimentum, sic comedet eos vermis, et sicut lanam sic devorabit eos tinea. Salus autem mea in sempitercorde eorum. Nohte timere opprobina

ram, de omni re quacunque
Patre meo, qui in
coelis est.

Ubi enim sunt duo
ibi

num num
vita

erit, et justitia

mea

in generatione generatio:

{Ibid. 7 et 8). »

Et iterum

«

Abscondita est

vel tres congregati in

nomine meo,

sum

in

me-

mea

a Domino, et a

dio eorum {Matth. xviii, 18 prophetam loquitur, dicens

et seq.) »
:

Et iterum per

transibit.

Domino meo judicimn meum Numquid nescis aut non audisti? Deus
neque laborabit, nec
est investigatio

Expavit (inquit) coelum

sempiternus, Dominus, qui creavit terminos terrse,

super hoc, et horruit amphus vehementer, dicit Do-

non

deflciet

minus:

intolerabilemmaUgnitatem, o linguamini-

sapientise ejus.

Qui datlasso virtutem, et his qui non
juvenes in infirmitate cain

quitatem loquentem contra

Domiuum,

et

mentem
:

in

sunt fortitudinem, et robur multiplicat. Deficient

altitudinem cornu extoUentem. Et iterum
ne,

«

Impo-

B pueri,

et laborabunt, et

homo,

tuae linguse

ostium et seram, cessa cornu

dent. Qui

autem sperant

Domino mutabunt
aquilae,
et

forti-

in altitudinem extollens, et loquens adversus

DomiSic

num, etproximum tuum, quousque
Christo et fratribus ?
»

insultas patienti
et seq.)

tudinem, assument pennas sicut et non laborabunt, ambulabunt,
Transeant ad

curreut

non

deficient.

{Ecd. xxvui, 28

me
et

insulee, et gentes

mutent

fortitudi-

autem peccantes in fratribus, et percutientes eorum infirmam conscientiam in Christum graviter peccatis, et rei judicio
effecti,

nem, accedant propinquemus
eos
vetant,

tunc loquentur, simul ad judicium
xl, 27 et seq.). »

(Isa.

Hos autem qui

infames efficiemini,

et

justejrepellemini. Etiterum per

Prophetam loquitur,
vobis,

dicens

:

«

Vos autem, sacerdotes Domini, vocabimini
Dei
nostri,

amovere vel damnare nituntur, ipsum Dominum per [prophetam damnare, et usque ad satisfactionem eorum et Ecclesiae damnatos esse
aut

ministri

dicetur

fortiludinem
superbietis,

gentium comedetis,
pro confusione

et in gloria

eorum

vestra duplici

rubore laudabunt

partem eorum, propter hoc in terra sua duplicia possidebunt, et laetitia sempiterma ei"it eis. Quia ego Dominus diligens judicium, et odio habens rapinam
in holocaustum, et dabo opus
foedus

Taha elegerunt in viis suis, et anima eorum delectata est, unde et ego eUgam illusiones eorum, et damnationem adducam eis, quia locutus sum eis, et nonaudierunt,
docebat, ubi ait
:

«

in abominationibus suis

feceruntque

malum

in

oculis meis, et quae

nolui

^

elegerunt.Audite

verbum Domini, qui tremitisadver
et vos

eorum in veritate, et perpetuum feriam eis. Et scietur in gentibus semen eorum et germen eorum in medio populorum.

bum

ejus.

Dixerunt fratres vestri odientes vos,

abjicientes propter

nomen meum
laetitia

:

Glorificetur

Do-

minus, etvidebimus in
fundentur
{Isa.

nostra, ipsi

autemcon-

Omnes

qui viderint eos cognoscent eos, quia
:

isti

sunt semen cui benedixit Dominus
debo, et exsultabit anima
duit

Gaudens gau-

mea

in

me

vestimento

salutis, et

Deo meo, quia inindumento justitiae

nonenim laborabunt semen benedictionum Domini est, antequam clament ego exaudiam, et adhuc illis loquentibus, ego exaudiam
lxxi,
3-5),
»

frustra in conturbatione praesules mei, quia

circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona,

{Isai.

Lxv, 23, 24). »

Ad

glorificandiun se, et divina

sponsam ornatam monilibus suis. Sicut enim terra proferl germen suum,et sicut hortus seet quasi

men suum
justitiam,
{Isa.

germinat,
et

sic

laudem

Dominus Deus germinabit coram universis gentibus

mandata seminanda, et evangelizanda, eos Dominus elegit, et non ut prohibeantur, aut perturbentur, aiebat, quoniam qui eos laedit, eum laedit cujus
legatione funguntur {U Cor. v, 20)
.

Praedicare eos

Lxi, 6 et seq.). »

Eos autem a solo Domino judicandos aut remo- rv
vendos, et non ab
et
aliis

esse dicebat, quia sui sunt

mandata Domini sine intermissione annuntiai-e rogabat. Opera eorum bona coram hominibus monstrare, et conscientiam bonam coram Deo
assidue et

non

alterius.

Et quis est qui alterius judicet ser-

non patiuntur homines, nec Deus deorum et Dominus dominantium haec ullatenus patitur, unde et prophetas sibi testes esse dicebat, per quos Dominus loquitur, dicens « Ecce excoxi te, sed non quasi argentum elegi te in camino
et si ista
:

vum? Nam

habere insinuabat, omnes principes terraj et cunctos homines eis obedire, et capita sua submittere,

eorumque adjutores
trarentur, ne de

existere praecipiebat, ut

pariter fideles et cooperatores legis
eis

omnes Domini mons-

dicatur.

«

Confundantur, et

paupertatis, propter
et

me

faciam, ut non blasphemer,

gloriam

meam

alteri

non dabo. Audi me, Jacob,

et Israel

quem ego voco. Ego ipse, ego primus, et ego novissimus, manus quoque mea fundavit terram, et dextera mea mensa est ccelos. Ego vocabo eos, et
stabunt simul
{Isa. xlviii,

erubescant omnes qui pugnant adversum te, et erunt quasi non sint, et peribunt viri qui contradicunt tibi. Quaeres eos et non invenies viros rebeUes tuos. Erunt quasi non sint, et veluti consumptio hominis bellantis adversum te {Isa. xli, 11 et 12). » Omnis
ergo, qui eis contravenit, ita damnatos et infames

iO

et seq.),

me

insulaj ex-

usque ad satisfactionem monstrabat,

et nisi converte-

spectabunt, et brachium

meum

sustinebunt. Salus

rentur a liminibus Ecclesise alienos esse preecipiebat.

Patrol. CXXX.

3S

APPEND. AD

S.EC. IX.
*

ISIDORI

MERCATORIS

36
facere, sed factam pa-

Homicidiorum vero tria gcnera esse dicebat, et poenam eorum patentem fore docebat. Sicut cnim
homicidas, interfectores fratrum,
ita et

non reddere, nec injuriam

tienter sufferre, inimicos diligere, maledicentes se

detractores

non remaledicere, sed magis benedicere,
tionem pro
justitia sustinere.
«

et persecu-

eorum eosque

odientes homicidas esse manifesta-

Charitatem amare, et

bat, quia et qui occidit fratrem

suum

et qui odit, et

nuUum
zelum

odio habere, quia
est (7 Joan.
iii,

qni odit fratrem suum,
15). »

qui detrahit pariter, homicidae esse raonstrantur.

homicida

Elationem fugere,

Omnes enim a carnahbus adversus animam {II Petr. nam eorum conversationem

desideriis qii£E militant
ir,

malum non

habere. Invidiam non exercere,

H)

abstinere, et bo-

nec contentionem amare.
solis

Cum

discordantibus ante

ac innocentem omnibus

occasum in pacem

redire, et de Dei misericor-

monstrare rogabat. Ex corde enim cunctos attentius
invicem diligere insinuabat, et veram fraternita-

dia

nunquam

desperare. Seniores venerax-i, et ju-

niores diligere. Episcopos, sacerdotes suos ac cunctos
reliquos Ecclesioe ministros atque
sibi

tem

inter sc habere docebat. Quotidiana

enim

ilHus

omnem plebem

prsedicatio, inter csetera divina, hsec erat,

mandata,
ope-

quam
sime,

in ejus

significare

exemplum etiam tibi, curavi. Bonorum

frater charis(inquit)

et

commissam verba divina et mandata instruere amare, hosque omnes eorum episcopos tota

animi virtute diligere ut oculos suos, quia oculi
sunt illorum.

rum

inter ccetera semina ac negotia sunt

quantumB
,

Eorum

prajccptis in

omnibus obedire.

unusquisque
praelibatum

sapit, et potest totis intimi cordis (ut
est
) ,

etiamsi ipsi aUter (quod absit) agant,
licet illius

memores

sci-

viscei"ibus

Deum

diligere

et

Dominici prsecepti

:

«

Quae dicunt

facite,

proximum
ut
nihil ejus

velut seipsum. Abnegare seipsum sibi, Jesum Christum Dominum nostrum sequatur, et

quse autem faciunt facere nolite {Matth.
Ipsi

xxiii, 3). »
istis,

autem episcopi

si

exorbitaverint ab

non

amori praeponere, veritatem corde

et ore

sunt reprehendendi, vel arguendi, sed portandi,
nisi in fide erraverint.
illi

proferre debere, et totam

committere instruebat, actus suaj
custodire, et

suam Domino semper vitse omni hora
se respicere firmiter

Hi ergo super hos sunt, non
a minore nec argui,

super

istos,

quoniam major

omni

loco

Deum

nec judicari potest. Nullus se extollat erga doctores
ac magistros suos, quia « discipulus super

scire. Cogitationes

malas cordi suo advenientes

mox

magistrum

ad Christum
nifestare.

allidere, et sacerdotibus

Domini ma-

non

esse {Matth. x, 24) » debet nec potest. Nullus

velit dici sanctus,

Os suum a malo, vel pravo eloquio custodire, et verba vana aut mendacia non loqui, quia « os quod mentitur

rius dicatur. Prsecepta

antequam sit, sed prius sit, ut veDomini doctorumque ac ma-

gistrorum

factis

quotidic adimplere, et in Chi'isti

occiditanimam [Sap.

i, 1

l);»verbadivinalibenter
'

nomine pro
tur. «

inimicis orare oportet. Obedientia

enim

audire, et sacerdotibus suis libenter obtemperare,

et humiliatio, quaj raagistris agitur,

Doraino cxhibe-

atque

7

obedientes esse docebat. Prajdicationi atque

orationi ac lectioni frequenter incumbere, et eleemo-

Timor Domini delectabit, et dabit Ifetitiam et gaudium in longitudinem dierum. Timenti Domibene
erit

synas veras perficere.
cere {Gal. v,
16),

«

Desideria carnis

non

perfi-

num
suae
tis

in extremis et in die defunctionis
(Eccli.
i,

»

sed

propriam fran^ere vo-

benedicet
corde,

12,

13).

»

Vae dissolu-

luntatem; boni aliquid in se
pHcet,

cum

viderit

Deo ap-

qui non crediderunt Deo, et resistunt
ejus, et inobedientes ac

non

sibi,

et

malum

a se factum cognoscat,

mandatis

contumaces sunt

et sibi reputet.

Multum loqui non amare, sed custodire labia sua ne dolum aut malum loquantur, diem judicii timere, gehennam expavescere, vitam aeternam omni concupiscentia desiderare non occidere, non adulterari, non furtum facere, non rem
,

his qui ejus legatione fimguntur, et ideo

non prote-

guntur ab eo. Vee his qui perdiderunt sustinentiam, qui dereliquerunt vias rectas, et diverterunt ad vias
pravas. Et

quid facient

,

cum

inspicere

cceperit
in-

Dominus. Qui timent Dominum, non erunt
vabunt viam
illius.

proximi concupiscere, non falsum testimonium dicere [Exod. xx, 13
et

credibiles verbo illius, et qui diligunt illum, conser-

seq.),

sed

omnes homines

Qui tinient Dominum, inquirent
illi,

honorare, corpus custodire, vanas et caducas

nonnquae
visi-

beneplacita sunt

et qui diligunt

eum,

re-

amplecti delicias, jcjunium et vigilias sanctas amare,

plebuntur lege ipsius. Qui timent Dominum, pra;-

pauperes recreare, nudos vestire, infirmos

parabunt corda sua,
diunt mandala

et in

conspectu

illius sanctifi-

tare, sitientes potare,

mortuos

sepelire, et diligen-

cabunt animas suas. Qui timent Dominum, custoillius, et
illius,

ter

eorum exsequias peragere, pro eisque

orare, et

patientiam habebunt usque
dicentis
:

eleemosynas dare. Dolentes consolari,

et suis bonis
;

ad inspectionem

Si

poenitentiam

refovere et a malis actibus se alienum facere
esse

non
nec

superbum,

«

non vinolentum

{Tit.

i,

7), »

non egerimus, incidemus in manus Domini, el non in manus hominum, secundum enim magnitudi-

multum edacem, non somnolentum, non

pigruni,

nem

illius, sic
II,

et misericordia ipsius

cum

ipso esl

non murmuratorem, nec detructorem, quia qui detrahit, non solum se, sed multos alios occidit; iram non perficere, nec iracundia; tempus reservare. Dolum in corde non tenere, nec pacem falsani
daro, ohnritalcm non derflinquere, nec jnrare, ne
forte perjurus

{Eccli.

15

et seq.].

« Venite (inquit),

filii,

audite

mc, timorem Domini docebo vos {Psal. xxxiii, 12). » « Currite dum lumen vitaj habetis, nc tenebrse mortis vos comprehendant {Joan. xii, 35). » « Omnis (pii
vull

vitam

et

cupit videre dies bonos, prohiboat
et

fquod ahsil)

liat.

Maluni pro malo

linguam ejus a malo,

iabia

sua ne

ioquantur

37

DECRETALIUM COLLECTIO.
et faciat

38
his manifestat seipsum.

dolum, divertat a raalo,

bonum,

inquirat pa-

^ niam est,

cem

et prosequatur eam, quia oculi Domini super

justos, et aures ejus ad preces

eorum. Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra
{Psal. xxxiii, 13 et seq.]. »

memoriam eorum
terea nolite
fieri

Prop-

sicut

equus

et

mulus, in quibus
et

si quoniam antequam actus suos emendet, de his requirere quae non potest invenire, stulta et ineflicax erit homini inquisitio. Tempus euim breve est, et judicium Dei gestorum causa agitur non questionum. Ideoque ante hoc omnia quseramus, quod nos

Nam

quis velit

non

est

intellectus.
et

Sed laetamini in Domino
gloriamini,

aut qualiter agere

oporteat

,

ut

ffiternam vitam

exsultate, justi,

omnes
et

recti

corde

consequi mereamur.
vitaj

Nam

si

exiguum boc tempus

(Psal. XXXI, et 11). «

Quia multi venient ab oriente
a septentrione
et

per inanes occupemus et inutiles quaestiones,
ubi judicium opeinim nostrorum

et

occidente (Domino dicente)
et

inanes sine dubio et vacui ab operibus bonis perge-

atque meridie,

recumbent cum Abraham,
te,

mus ad Dorainum,
fiet,

Isaac, et Jacob [Matth. viii). »

Propter quod deprecor

frater cbarissime, ut

unaquaique enim res suum tempus habet et locum. Operum liic locus, hoc terapus est; merilo-

doceas attentius hunc praedicationis ordinem et absolutionis dies, ut salventur animse

hominum quae oc-

rum est saeculum futurum. Currat igitur per viam mandatorum Domini, et ab eorum praeceptorum

culta Dei virtute

doceatur, agnoscant.
arbitrio
est

quem debeant diligere priusquam B institutis et Spiritus sancti doctrina non recedatur. Operum vero ratio potestati et Quapropter praeparanda sunt corda nostra ac corpora, et sanctaj

uniuscujusque permittitur, et hoc ipsorum proprium desiderium vero habere erga doctorem
;

veritatis,

hoc a Patre

ccelesti

donatum

est.

Sed salus
et desi-

in co est ut

voluntatem ejus cujus

amorem
dixit
:

mandatorum ejus suorumque episcoporum ac praedictorum obedientiffi militatura, ut suai gratiai jubeat nobis auxiUum ministrare, et fugientibus gehennae pcenam ad vitam valeant omnes
pervenire aeternam.
Haec
itaque,
frater

derium, Deo
ille

lai'giente, conceperis, facias,

ne dicatur
«

sermo ejus ad nos, quein idem
dicitis,

Quid

charissime Jacobe,

ab ore

autem me
que
sit

Domine, Domine,

et

non

facitis

sancti Petri jubentis accepi, tibique ut optabas in-

quae dico? Est ergo proprii muneris,

iit

unusquis-

sinuare studui, ut servare omnia immaculata praecipias, quia

prout Dominus noster dederit perfectus

ecclesiastica

non

oportet negligenter,

in Ecclesia,

metensque semina divina, ut de nobis

sed diligenter expleri negotia. Hsec ergo praecepta

non prsedictus sermo, sed ille dicatur quem alibi Dominus noster dixit. Ideo (inquit). Omnis scriba doctus in regno coelorum, similis est homini patrifamilias qui profert de thesauro. suo nova et
,

nemo

credat absque

suo

periculo

negligere, vel

dissimulare, quia judicio Dei ignis aeterni tormenta
sustinebit qui ecclesiastica deci^eta neglexerit. Qui

^ vero

te

audierit, ut jusserat minister Christi Jesu,
te

NuUus ergo, inquit, impediat ordinem, aut locum occupet irrationabiliter, vel temporum permutet vices, sed primo quse sit
vetera [Matth.
xiii,

52). »

justitia

ejus,

quae voluntas requiramus, uf bonis

imo lodamnationem accipiet. Curandum ergo, et attendendum est nobis omnibus quod in perpetuum expedit, ut Christi
audierit

gloriam accipiet. Qui autem

non

quentem Dominum per

te

ipsi sibi

operibus ac Dei gratia repleamur. Deus enim his
qui recte sentiunt et bona agunt praesto
est,

passionibus per patientiam participemus atque regni
ejus

quo-

mereamur

esse consortes.

Amen.

EPISTOLA CLEMENTIS
De

UVM

AD JACOBUM FRATREM DOMINI

sacratis vestibus et vasis
rv gravi

Clemens Romanae Ecclesiae praesul, J.\cobo Hierosolymorum episcopo. Quoniam sicut a beato Petro apostolo accepimus

anathematedignahumUiationis plaga feriatur.
remanserint, in
et ti"e-

Certe tanta in altario holocausta offerantur, quanla

populo sufficere debeant. Quod
crastino

si

omnium apostolorum
lestis

patre, qui claves regni coe-

non reserventur, sed cum timore

accepit,

quaUter tenere debemus, de sacra-

mentis quae geruntur in sancUs te ex ordine nos decet instmere.
Tribus enim gradibus commissa sunt sacraraenta
divinorura secretorura, id est, presbytero, diacono,
et ministro, qui

more clericorum, et dUigentia consumantur. Qui autem residua corporis Domini quai in sacrario reUcta sunt consumunt, non statim ad communes
accipiendos cibos
portioni

conveniant,

commiscere

ne putent sanctae cibum qui per aqualiculos

cum

timore, et tremore clericorum,

reliquias corporis

Dominici debent custodire fragmentorum, ne qua putredo in sacrario inveniatur,

digestus in secessum funditur. Si ergo mane Dominica portio editnr, usque ad sextam jejunent miconsumpserint. Et si tertia vel nistri qui eam

ut

cum negUgenter

agitur portioni corporis Domini,

quaila hora acceperint, jejunent usque ad vespe-

gravis inferatur injuria.

Communio enim
si

corporis

ram.

Sic, secrela sanctificatione, aeterna

custodienda

Domini
et

nostri Jesu Christi,

negligenter erogetur,
ofUcia,

sunt sacramenta.

presbyter niiuora non curet admonere

De

vasis sane

sacris ita

gerendum

est

:

altaris

39
palla, cathedra,

APPEND. AD
candelabrum
et veluni,

S.t:C.
si

IX.

- - ISIDORI MERCATORIS

40

fuerint

^ fecerit

hoc opus, noverit se supradicti Judae susccp-

quoniam non licet ea qurc in sanctuario fuerint, male tractare, sed incendio univei'sa tradantur. Cineres quoqne
vetustate consumpta, incendio dentur,

turum poenam,
Clericus vero solus

ad feminai tabernaculum non

eorum

in baptisterio inferantur, iibi nnllus transfossis

accedat, nec properet sine majoris natu principis jussione. Nec presbyter solus cum sola adjungatur,

itum habeat, aut in pariete, aut in

pavimento-

rum jactentur, ne introeuntium pedibus inquinentur. Nemo per ignorantiam clericus palla mortuum credat
obvolvendum, aut diaconus scapulas operire
quse fuit in altari, aut certe quae data est in
velit,

sed duobus adducUs testibus, visitet infirmam, nec soUis cum sola femina fabulas misceat, nec archidia-

conus aut diaconus sub pratextu humUitatis officii frequentet domicUia matronarum, aut forte per clericos aut domesticos ejus

mensam

matronae mandent secreti
deponatur,
si

Domini. Qui haec fecerit vel leviter quasi nihil, et negligenter habuerit divina mysteria, diaconus trien-

aliquid. Si

cognilum

fuerit, et iUe

et Ula

a Uminibus arceatur ecclesiai. Sed

forte
si

aUqua
taUs est

nio sexque mensibus a Dominico alienus erit altari,

intercessio fuerit, episcopo suggeratur. Et

gravi percussus anathemate.

sbyter non commonuerit,

Quod decem annis
si

clericum preet

quinque

meusibus excommunicatus
rit

sit

,

propter

quod de

B

debeat ire pio interventu ipse pergat. Sin autem de latere suo dirigat, cum duobus aut tribus qui hoc scire debeant. Sane ad visitandam mulierem

ad

quam

Dominicis sacramentis subjecta
ministeria, et

non commonuepostea cum grandi et gravi humisibi

infirmam nuUus clericus ingrediatur,
bus aut tribus.

nisi

cum duo-

Nemo tamen cum

extranea habilct

litate

matri reconcihetur Ecclesia?. Pallas vero et

vela quce in sanctuarii sordidata fuerint ministerio,

femina, nisi proxima aut soror fuerit. Et hoc cum magna soUicitudine fiat. Non ignoramus maUtias
Satanffi.

diaconi
lavent,

cnm humilibus
non

ministris juxta sacrarium

ejicientes foras a sacrario

velamina Do-

tica

minicse mensae, ne forte pulvis Dominici corporis

Universa hajc cum mansuetudine ecclesiascomplenda sunt ministeria. Negotium enim Dei non decet negUgenter expleri.

male decidat a sindone foris abluto, et erit hoc operanti peccatum, idcirco intra sacrarium ministris
praecipimus heec sancta

poris

cum

diligentia

custodire.

Iterum atque iterum de fragmentis Dominici cordemandamus, caUcem vcro ad proferendum sanguinem Domini pr«paratum, cum tota munditia
ministerii, minister praeparet,

Sane pelvis nova comparetur,
aliud tangat. Sed

et prajter hsec nihil

ne non bene

lotus ca-

non

ipsa pelvis uUis apponatur

Ux diacono peccatum
bonestate cuncta,

fiat

offerenti, ita

cum omni

lavandis

,

nisi

quse

ad

Dominici

altaris

cultum

quam

supra exposuimus, oportet

pertinent, pallse altaris solse in ea laventur, et in
alia vela

impleri. Tales ad ministerium eUgantur clerici, qui

januarum.

^

De veUs autem januarum cura sit ostiarus ex admonitione majorum, ue quis negUgens, aut ignarus ad velum januse
tergat, sed statim

digne possint Qominica sacrata tractare. MeUus est enim sacerdoti paucos babere ministros qui possint digne opus Dei exercere, quam multos inutUes qui

domus Domini manus incondite coercitus discat omnis homo quia
est.

onus grave ordinatori adducant. A principio epistolae usque ad locum hunc de

sa-

velum atrii^domus Domini sanctum
Praecipimus etiam, ne
laico

cramentis delegavi bene intuendis, ubi non murium stercora inter fragmenta Dominicae portionis appareant,

unquam

extero clerico sive

de fragmentis oblationum Domini ponatur ad mensam. Unde scis tu qui passim sacrarii paues
indignis impendis,

8

neque putrida per negUgentiam remaneant clericorum, et convenientes qui accipere sibi medicinam desiderant, putrida cum viderint, magis

cum

unde
sibi

nosti

si

a muUeribus

mundi

sunt? Unde
rogatus
si

et

David ab Abimelech sacerdote interad comedendum posceret,
muliere,

ridiculo et fastidio videautur accipere, ct in peccatum magis decidant per negUgentiam clericorum.

cum panes mundus esset a

cum

se

mundum

ante

clericorum uUra haec dissimulet, quae aut negUgere uUatenus audeat, sed Ubenter

Quapropter

nemo

triduum
cavit.

profiteretur,

panes propositionis mandu-

" jussa

sunt cxpleat, et sacrata divina

nequaquam

nese-

gUgenter contractet. Ideoque tam juvenes
mysteria tales eUgantur qui
noverint.

quam

Ad Dominica autem
ante

nes dc his, et de omni

conversatione sua, et conver-

ordinationem
si

conjuges suas non

Quod

post ordinationem ministro contigerit procubile uxoris, sacrarii

sasione et pocnitentia valde csse soUicitos oportet, reUquo lisque agere, ut hsec condigne agant, et de

prium invadere
Umina, ncc
gat,

non

intret

ornent tam

clcrici

quam

sa^culares

animas suas or-

sacrificii

poUtor Uat, nec aUare coutin-

namentis dignissimis, dograatibus scUicet veritatis,
pietxidecore pudicitia), splendore justUiiB, candore compositam decet esse tis, aUisque omnibus quibus decUnarc a rationabiiem mentem. Tum pra>lerca hainhoncstis ct infideUbus, et societates

nec ab offorentibus holocausli oblationem suscipiat, nec ad Dominici corporis portionem accedat,
sed

aquam
sive

sacerdotibus porrigat ad manus, sed
ur-

ostia forinsecus claudat,

ceum

minora gerat officia, caUcem ad aUare non sufi"cral.
quispiam prosbyter sive diaconus

consortiis

Si forte

sacnirii

sindonem

vel voUuii sublracta vendiderit, Judac simi-

conventus in bcre fideUum, atque Ulos frequentare de jusUtia, de pietate tractatur. quibus de pudicilia, ipso pctcre Orare spe Deum cx toto cordc, et ab
(juaj decet,

Us aistimabitur Iscariothis; qui proplcr cupiditatem

ipsi gratias

agero, voram pa-nitudinem

i\

DECRETALllM COLLECTIO.

gerere prseteritoruni gestorum, aliquantulum etiam,
si

^ personamus, neque se deinceps excusabit non monitum, qui quidquid sequi debeat, tam verbis quam
litteris,

possibile est, per misericordias

pauperum juvare
venia dabitur,
si

poenitentiam. Per hsec

enim

facilior

edocctur.

ct indulgenti citius indulgebitur.
ris eetatis sit is

Quod

provectio-

Qualis autem condemnatio, et qualis imminet
ledictio his qui in patres peccant, divina nos

ma-

qui ad poenitentiam venit, eo magis

docet

gratias agere debet Deo.

Quod postquam

fmis est,

Scriptura. Si

enim Cham

filius

Noe,

cum

vidisset

omnis impetus concupiscentiae carnalis, scientia veritatis accepta, nulla ei imminet pugna certaminis,
per

nudum suum
fratribus, et

patrem, quoniam non cooperuit patris

corporalis nuditatem, sed egressus nuntiavit
illi

eam

quam

insurgentes adversus

animam reprimat
ei

vestimento
et
illi

eum

cooperuerunt, ipse

corporis voluntates. Superest ergo
veritatis, et misericordise

in

agnitione

quidem Cham,

qui ex eo nati sunt sub male-

operibus exerceri, ut affe-

rat
in

fructus

dignos

poenitentise.

Nec putet quia
conversionis

temporis longitudine

documentum

autem cooperuerunt magnam benedictionem meruerunt multo magis isti majore et ampHore condemnatione digni sunt, qui patribus
dicto facti sunt, qui
:

obviai"e, aut contra eos insurgere nituntur, aut injunon in devotionis ac propositi firmiriam vel contumeUam eis inferre moliuntur, quoDeo enim manifeste sunt mentes, quia non temporum rationem colligit, sed animorum, ipseBniamqui eis resistit et Deo resistit, et qui eis injuriam vel contumeliam facit, Deo, cujus legatione enim probat si quis agnita veritatis praedicatione funguntur facit. Expavit coelum super hoc et horruit non distuht, neque tempus negligendo consumpsit, ampHus vehementer, dicitDominus. intolerabilem sed statim et, si dici potest, eodem momento preemaUgnitatem, o Hnguam loquentem iniquitatem conterita perhorrescens futurorum desiderium cepit, et tra Deum, et mentem in altitudinem cornu extoUenin amorem regni coelestis exarsit. Propter quod nemo vestrum ultra dissimulet, nec retro respiciat, tem Et iterum Impone, homo, tuae Unguae ostium

ostenditur, et
tate,

!

:

EvangeHum regni Dei libenter accedat. Non dicat pauper quia, cum divcs factus fuero, tunc convertar. Non requirit a te Deus pecuniam, sed animam misericordem et piam mentem. Neque dives conversionem suam differat, pro sollicitudine saeculari, dum cogitat quomodo dispenset abundantiam
sed ad

et
et

seram. Cessa

in

altitudinem

cornu

extoUens

loquens adversus

Dominum

iniquitatem et proxiet

mum

tuum, quousque insultas patienti Christo

fratribus ?

Haec nos famiUarius docebat, ethaec nobis publicitus praedictus magister, et instructor atque ordinator noster princeps apostolorum Petrus iu Ecclesia

frugum. Neque dicatintra semetipsum, Quid faciam?
ubi

recondam

fructus

meos? Neque
in

dicat animfe

praedicabat,
'

exemplum dans

ut nos simiUter facia-

suse. «

Habes multa bona reposita

annos multos,
hac nocte

mus. HumiUamini

(inquit) in conspectu

Domini,

et

epulare etlajtare.
auferetur abs te

Nam

dicetur

ei.

Stulte,

anima

tua, et quse parasti, cujus

erunt? {Luc.

xii,

19 et 20) » Itaque festinet ad poeni-

tentiam omnis
tio,

aetas,

omnis sexus, omnisque condiin ipso

quoniam qui detrahit fratri, aut qui judicat fratrem suum, detrahit legi, et judicat legem. Qui autem judicat legem non est factor legis, sed judex, unus est enim
exaltabit vos. Nolite detrahere alterutrum

ut vitam consequatur aeternam, juvenes quidem

legis]atoretjudex,quipotestperdere etliberare.«Tu

in eo grati sint,

quod

impetu desideriorum,

cervices suas jugo subjiciunt discipUnaj. Senes etipsi
la udabiles

multi temporis consuetudinem in qua male

autem qui es qui judicas proximum? [Jac. iv, 10 et Non oportet, non prsecepit nos judicare invicera, sed magis auxiUum ferre vse erit (inquit) his
seq.) »
:

amore commutent. Nemo ergo differat, nemo cunctetur. Quse enim causa cunctandi est ad bene agendum ? Animus sibi male conscius dum videtur sibi nullam poenam pati, credit quia non judicet Dominus, cum abuti patientia Deietnon intelligere parcentis benignitatem jam sit magna J) damnatio. Unde scriptum est « Maledictus omnis
praeventi sunt pro Dei
:

qui fratres tribulant, et eis qui eos persequuntur,

vos autem quanto amplius tribulamini, tanto purgatiores atque beatiores efficiemini, si

bulatio patienter fuerit supportata,

tamen ipsa triquod etiam ipse

nos Dominus docuit.

«

Beati qui persecutionem pa-

tiunturpropter justitiam. » Etitem: «Beatieritiscum
vos oderint homines,
ejecerint
» et «

persecuti vos fuerint, et

qui opus Domini negligenter agit

[Jer. xlviii, 10). »

nomen vestrum tanquam malum. Gaudete
quoniam merces vestra multa unde et ipse ait « Di:

Quapropter pastoralis ordinis est infatigabiliter revocare quidquid ad correctionem populorum, imo

in illa die, et exsultate,

est in coelo [Math. v, 10), »
liges

magis filiorum spiritualium (quantum
ligere) cognoverit pertinere, et

est fas intelabsit)

Dominum Deum tuum
sicut

ex toto corde tuo, et ex

non (quod

cum
fa-

tota aniraa tua, et ex totis viribus tuis, et

suo periculo aUenae spei per solam negligentiam
cere detrimentum, sed
ctat

tuum

teipsum (Marc.
diligit

xii,

30,

31).

proximum » Non

quod ad generalis salutis
necesse

spe-

enim, inquit, recte
quitur, nec diligit

Deum
sibi

qui frati'em inse-

compendium,

salubri

est providere

proximum

qui ei detrahit, vel qui
quis
fieri

tractatu.

illum accusat, quia quod
esse

non

vult,

Homini reUgioso parum

debet inimicitias

hoc aUeri nuUatenus facere debet. Discite, inquit,
filii

aliorum non exercere, vel non augere male loquendo, nisi eas etiara exstinguere
duerit. Ecce oris nostri buccina

mei, sapientiam et tenetote fidem rectam, et
;

bene loquendo

stu-

amplectimini charitatem, ut non excidatis
cnira vobis a

data est

ad aures hominum

Domino

potestas, et virtus ab AUis-

43

APPKNl).

AD

S.FC.

IX.- ISIDOKI MEHCATORIS

44
inexstinguibilis, ubi vermis

simo, qui interrogabit opera vestra, et cogitationes
scrutabiturvestras. Qui

^ mittiin gehennam ignis
eorum non moritur,
si

autem

custodierintjustitiam,

et ignis

juste judicabuntur, et qui crediderint justa juste

oculus tuus scandalizat

te, ejice

non exstinguitur. Quod eum. Bonum est

invenicnt quid respondeant.

Semper

cavetote quai

prcecepit,nealiquando peccato consentiamus,et praj-

termittamus praecepta Dei nostri.
Ecclesias per

congrua

et utilia facite loca, qua;

divinis precibus sacrare oportet, et in singulis sa-

cerdotes divinis orationibus Deo dicatos poni. Quos

luscum introire in regnum Dci, quam duos ocuhabentem mitti in gehennam ignis, ubi vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguitur. Omnis enim igne salietur et omnis victima salietur, bonnm est sal, quod si sal insulsum fuerit, in quo illud salietis? habete sal in vobis et pacem habete
tibi

los

ab omnibus venerari oportet, et non a quoquam
gravari.
stris

inter vos (Marc. ix, 39 et seq.), » quia quisquis ve-

Semper

vitate

mala, et pro animabus ve-

strum recte docuerit
sustinebit, ideo

et juste vixerit,

babebit glo-

ne confundamini dicere verum. Mcndacia fuveritatem corde proferte, quoniam multos
dili-

riam. Qui autem secus egerit indubitanter poenam

gite, et

bona agere vos semper

oportet, ut

jam

supplantavit suspicio. Charitatem semper

9

bravium

aeternae vitse percipiatis, his ergo

gite, et fratres adjuvate.

Erunt enim quasi non

sint,

parete sententiis, ne quis haec preecepta

bene minime

et peribunt viri qui contradicunt vobis;

unde

et

Do-

B credat implenda,
menta
glexerit.

et judicio

Domini

seterni ignistor-

minus
qui

aif

:

<>

Qui vos audit,
16). »

me

audit, et qui vos

sustineat, qui ecclesiastici operis sacra ne-

spernit,

me

spernit, et qui spernit
(Ltic. x,

me,
:

spernit
<t

eum

me

misit

Et item

Qui enim

Hfsc igitur, frater Jacobe, de ore sancti Petri jubentis audivi. Si quis pr«cepla heec
custodierit, sit

non est adversum vos pro vobis est. Quisquis enim potum dederit vobis calicem aquse in nomine meo (quia Christi estis), amen dico vobis, non perdet

non integra anathema usque ad adventum Domini
tibi, frater

nostri Jesu Christi. Hsec praecepta a sancto Petro

mercedem suam. Et
pusillis

qui scandalizaverit

unum
magis

ex
si

apostolo accepi, et
cui'avi, ut

charissime, insinuare

credentibus in me,

bonum

est ei

servare

omnia

prsecipias sine macula. Si

circumdaretur mola asinaria collo ejus et in mare
mitteretur. Et
cide illam,
si

quis vero audierit
sti;

te, utilis erit

minister Jesu Chri-

scandalizaverit te
est tibi

manus

tua, abs-

qui autem non audierit

bonum

debilem introire in vitam,

minum
diat,

per

te,

ipse sibi

imo loquentem Dodamnationem accipiet.Omnite,

quam

duas manus habentem ingredi in gehennam

potens Deus, charissime, sua te protectione custo-

ignis,inexstinguibilem, ubi vermis
tur, et ignis

eorum non morisi

atque ad

coelestis

remunerationem

patriaj

mul-

dalizat te,

claudum introire in vitam seternam, quam duos pedes habentem
est tibi

non exstinguitur; aniputa eum. Bonum

et

pes tuus scan-

p

tiplici

animarum fructu perducat. Deus te iterum iterumque incolumem custodiat, reverendissime frater. Amen.

EPISTOLA TERTIA SANGTI CLEMENTIS PAPiE
De
officio

sacerdotii et clericornm.

Clemens urbis Romai episcopus, omnibus coepiscopis, presbyteris, diaconibus, ac reliquis clericis,

omnesque

principes,

tam majoris quam

inferioris

ordinis, atque reliqui populi, tribus et lingufe

non

etcunctis principibus, majoribus, minoribusque

om-

obtemperaverint, non solum infames, sed et extorres a regno

nibus gencraliter fidelibus benediclio, claritas, et
gloria, in gratia Dei qufe data
est nobis in Christo

Domini

et consortio fidelium a liminibus

sanctaj Dei Ecclesioe alieni erunt.

Nam

vestrum
«

est

Jesu

Domino

nostro.
fratres,

eos instruere,

eorum

est vobis obedire, ut

Domino
:

Urget nos,

multus amor vester,

et reli-

cujus legatione fungimini, dicente

Domino

Qui

giosa vestra dcvotio, quia debitores

sumus

ut quaj-

vos

audit,

me

audit,

et

qui

vos

spernit,

dam

vobis

scribamus

;

vobis ergo, qui sacerdotio

spernit, et qui vos recipit,
i-ecipit, recipit

me

recipit, et qui

me mc

Domini fruimini,
possitis, eisque

ct in specula estis posili plus scire

eum

qui

me

misit (Matth. x, 40), »

oportet ut subditos vobis populos pleniter docerc

nihil

enim

injustius vel inhonestius est

quam

filios

ad regna ccelorum ducatum praebere,
valeatis.

patribus rebelles, aut clericos vel laicos doctoxibus

Deo annuente,
ritas ait
:

Unde et ipsa per se Vedatum est nossc mysterium regni Dei, cffiteris autem in parabolis [L^ic. viii, 10), » cl reliqua. Propter quod consilium do unicuiquc ve«

seu discipulos magistris inobedientes vel protervos
e.xistere.

Vobis

D obedientiam

libenter

strum constanter docere verbadivina, etdiscentibus accommodare aurem verbo Dei. Vestrum
enim, quia legatione Domini fungimini, cst docerc
populos,

Novimus enim prinium. hominem per incecidisse, idcirco omnes hoc vilium summopere cavere monenms. Et quia Dominus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam Dominus (Jac. iv, 6), miltens vos vice sua in loco

apostolorum ad prsedicandum, prn'cepit vobis docere,
slere,
nisi

eorum voro
c[)isc()pis

est vobis obcdirc

ut Dco. Si

aiitem vohis

non obedicrint omncs prcsby-

fni, riijKimi, ac subdinconi, cl rcliqui clcrici cuucli

omnesque vobis fidcliter obedientes exiquoniam ncc alitcr tcrra pariet fruclus suos, ciiIIh rcccperit scmcn ol irrigata gcrmina-

verit et pariat quse est paritura. Sic

omnis homo

DEGRETALILM COLLECTIO. ^ bonorum coelestium
illudque in
crediderit

46 ex gestis propriis
fiet.

Accedat
no-

qui libenter non recipit

verbum
sinit,

Dei,

autem qui

vult ad saccrdotem

suum,

et ipsi det

corde suo germinare non
doctoribus
lis

ac

minime

men suum

atque ab eo audiat mysteria regni coelo-

et episcopis suis,

atque inobediens

exstiterit,

non benevolus sed rebelfructum non germinailli

rum, jejuniis frequentibus operam impendat, ac semetipsum in omnibusprobet ut tribusmensibusjam

bit,

nec pariet, sed similis est arbori
:

de qua

consummando in die festo
autem unusquisque
trinse

possit baptizari. Baptizetur

Dominus ait « Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur {Matth. m, 19). » Primus enim pontifex, Aaron, chrismate
compositionis perunctus, princeps populi
fuit,

in aquis perennibus,

nomine

beatitudinis

invocato

super

se,

perunctus

primo oleo per orationem
sanctis. Nulius

sanctificato, ut ita

demum
cum

et

per hoc consecratus possit percipere locum

tanquam rex
pit a populo,

primitias et tributum per capita acceet

enim propter opprobrium senectutis
quid forte enim utilitatis aut salutis,

judicandi populos sorte suscepta
si

aut juventutis vel nobilitatem generis a parvulis et

de mundis immundisque judicabat. Sed
ipso

alius

ex

minus

eruditis, si

unguento perunctus
si

est, virtute

indeconcepta,
fiebat.

inquirere negligat. Qui
scere atque agere

enim

rebelliter vivit, et di-

etiam ipse rex, aut propheta aut pontifex

bona

recusat, magis diaboli

quam

Quod

temporalis gratia ab hominibus composita

B Christi membrum
lis

esse ostenditur, et

potms

infide-

tantum potuit, intelligite jam quantum sit illud unguentum quod a Domino de virgulto vitse prolatum est, cum hoc quod ab hominibus factum est tam eximiasinter homines conferat dignitates. Quid enim
in

quam

fidelis

monstratur.
est

Quomodo

ergo non

omnibus hoc amabile

cunctisque exoptatum,

aut quse ignorat discat, et qu8e didicerit doceat? Certissimum namque estquod neque amicitia, neque
propinquitas generis, neque regnisublimitas, homini

praesenti

sa3culo proplieta gloriosius,

pontifice

clarius,

rege sublimius? Omnis enim pontifex sacro
perunctus,
sacris
et

debet esse pretiosior veritate, quia nihil est pretiosius
tio

chrismate
Scripturis

in

civitate

constitutus,
et

anima. Dominus autem creator

omnium

ex

ini-

conditus,

charus

pretiosus

ad imaginem suam hominem
terrae,

fecit,

eique domi-

hominibus oppido csse debet. Quem quasi Christi locum tenentem honorare omnes debent, eique servire, et obedientes ad salutem suam fideliter existere, scientes,

nationem

marisque
et ipsa

et aeris ipsius dedit, veri-

tatemque inquirere praecepit,
Propheta enarravit

sicut et verus nobis
ratio docet. Solus

rerum

quod

sive honor, sive injuria

enim homo

rationalis est, et consequens est, ut ratio

quse ei defertur, in Christum redimdat, et a Christo
in

irrationabilibus dominetur. Hic
/-,

Dominum;

audire ergo

eum
A

attentius oportet, ct
fidei,

adhuc justus esset cunctis

vitiis,

enim ab et omni

initio

cum

fragilitate

ab ipso suscipere doctrinam
vitae

monita autem

superior erat, ubi autem peccavit et factus est ser-

a Patribus inquirere.
disciplinse,

diaconibus vero ordi-

vus peccati, simul et fragilitati efficitur debitor obnoxius.

nem

propter quod deprecor vos conser-

Quod

idcirco scriptum est ut sciant

homines
ita

vos et adjutores meos, ut discatis attentius anima-

quia sicut ex impietate passibiles facti sunt,

per

rum curam gerere, et pro omnibus stare, maxime tamen pro his qui in cultu divino laborant. Ecclesiarum omnium curam habetote, servisque eorum adjutorium pra;bete, viduarum religiosam curam gerite,

pietatem possunt esse impassibiles, et non solum impassibiles,

verum
:

et

parva in Deum

fide

aliorum pas-

siones curantes, ita
misit, dicens
tis

enim verus

ipse Propheta pro-

«

Amen, amen

dico vobis, sihabueridicetis

pupillos enixius hberate,
facite,

pauperibus miseri-

fldem sicut granum sinapis^

monti huic

:

cordiam
breviter

juvenes pudicitiam docete. Et (ut

Transi hinc et transibit [Matth. xvii, 19), » hujus
vos ipsi docnmenta cepistis, et jam quaedam per magistros nostros, ipsos videlicet apostolos, non ignoratis, quia astantibus nobis eornm meritis dsemones cum passionibus quas hovocis etiam

totum dicam) alterutrum vos, in quibus res

poposcerit, sustentate.

Deum

colite qui creavit coedili-

facta

lum
solo,

et

terram, et Christo credite; invicem vos
in

gite et misericordes estote

omnes. Non verbo
quia

sed opere et rebus replete charitatem. Agite
viribus,

D minibus

invexerant transierunt, et fugati sunt.
alii

pro

conservi

dilectissimi

,

bonum

Quia ergo

quidem
est.

'

omines patiuntur,
alia esse

alii

unusquisque vestrum secundum quod potest prosit accedentibus ad fidem religionis nostrae
est ut

patientes sanant, causa sine dubio vel patiendi vel

curandi noscenda
tientibus

Quse non

quam

pa-

Et ideo non vos pigeat nobis per

secundum sapientiam quse

quidem
;

infidelitatis,

curantibus vero fidei

Dei providentiam collata est instruere

ignaros et docere. Desiderium ergo habere omnes erga doctorem veritatis eumque ut oculos suos amare
oportet, quia et

ipsum populum
amare,

sibi

commissum
decet, hoc

ccu proprios

filios

et docere
est,

eum

enim a Patre

ccelesti

donatum

sed salus in eo

est ut voluntatem ejus cujus amorem et desiderium, Deo largiente, conceperint, faciant. Si quis ergo
fidelis

demonstratur infidelitas enim, dum non credit futurum Domini judicium, peccandi licentiam praebet, peccatumvero hominempassionibus obnoxium facit. Fidesautem futurum Dei judicium esse credens, continet homines a peccato. Non peccantes vero non solum liberi sunt a daemonibus et passionibus, verum et ahorum daemones et passiones fugare possunt. Ex his ergo omnibus colligitur quod origo totius
mali ab ignorantia descendat, et ipsa
sit

voluerit existere et desiderat baptizari, exutus

omnium

prioribus malis de reliquo pro bonis actibus haeres

malorum mater, quae

incuria

quaedam

et ignavia gi-

APPEND.
sensibus

Al) S.EC. IX.

ISIDORI

MERCATORIS
demirans per omnia,
errores, et
et

-W

gnitur. Ncgligentia vcro alitur et augetur atque in

^ praeparatam
super

slupens csete-

hominum

radicatur,

dum amatur quam
:

si

rorum hominum
sitam veritatem

quis forte doccat cffugandam, velut antiquis ethiereditariis scdibus moleste ct indignanler avellitur.

ncmo

videbat. Ipse

quod ante oculos potantum gaudens
delectetur,
et

divitiis sapientifc

quas invenit saliabiliter his

Et ideo pauluhnn

laborandum nobis

est,

ut in-

perfruatur, et exercitio
festinans ad sa>cuhmi

bonorum operum

dignantcs ignorantiai prresumptiones scicntise ratione rcsecemus in bis pra^cipue
qui in aliquibus

futurum mundo corde

pura

conscientia pervenire, et etiam videre

Deum Regem

minus

rcctis opinionibus

priBventi sunt, pcr quas

omnium

possit. His

quasi sub specie aUcnjus scientiae ignorantia in his

fraudari sola facit ignorantia.

autem omnibus carere nos, et Dum enim ignorant
ignoi^an>{csciunt

vchcmcntius radicata

est.

Nihil enira cst gravius

quod ignorat quis, scire se credat et defendat verum esse quod falsum cst, quod tale est,
si

quam
quale

id

homincs quantum boni habcat scientia, tioe mahim de se non patiuntur excludi.

si

quis ebrius sobrium se putet, et agat qui-

dam

cuncta ut ebrius, sobrium se tamen ct ipse pua caitcris veht
:

tel, et dici

ita

sunt ergo

et hi

igno-

enim quanta sit in horum permutatione diversitas, pariter quod consilium do unicuique discenti, hbenter pr.Tebcre aurem vcrbo Dei, et cum amore veritatis Domini audire qua:> dicimus, ut mens, optimo

rantes quod
scientiaj

verum

est,

speciem tamen aUcujus

B semine D
ctus.

suscepto, per bonos actus Itetos alferat frusi

tenent et mala quasi bona gerunt atque

Nam

me

docente ea quae ad sahitem perti-

ad perniciem quasi ad salutem festinant, proptcr quod ante omnia properandum est ad agnitionem
veritatis, ut

nent, recipere quis abnuit, et

animo pravis opi-

nionibus occupato obsistere nititur, non ex vobis,
sed ex semetipso liabebit pereundi causam. Debet

possimus quasi lumine nobis inde ac-

censo e.rrorum tenebras depellere.

enim justo judicio examinare quae dicimus,
his quse sunt ut

et in-

Grande enim

malum

est,

ut diximus, ignorantia,

telhgcre quia verba loquimur veritatis, ut cognitis
sunt, in bonis

sed (juia substantiam non habet facile ab his qui studiosi sunt effugatur.
nisi

actibus

dirigens

Non enim ahud est ignorantia, non cognovisse quod cxpedit, ubi autem cognoagone debet
agnitio,

viam suam regni coelorum possit particeps inveniri,
subjiciens sibi carnis desideria, et
factus, ut ita

dominus eorum
fiat

vcris perit ignorantia, quairi ergo in
veritatis
test nisi

demum

etiam ipsc

dominatoris

quam nemo ahus

assignare po-

omnium jucunda
malo
boni, donec

possessio.

Nam

qui permanet in

verus Propheta. Hsec enim via est vitam
quis sane au-

volentibus ingredi, et summum iter bonorumoperum

pergentibus ad civitatem
diens

sahitis.

Si

p

mah, non potest efflci portio permanet in malo, quia ab intio, ut ante jam diximus, duo regna statuit Deus, et poet servus est

sermonem
et

veri Prophette veUt recipere aut
est

testatem dedit unicuique
fiat

hominum,

ut illius regni

mandata vitae habet in sua potestate, hberi enim sumus arbitrii. Nam si hoc esset ut audientes ea, jam non haberent in ponoUt
amplectionus ejus, id
testate aliud facere

dam

naturse per

quam audierant; vis erat quaequam Uberum non est ad aUam
si

obediendum ipse subjecerit. Et quia definitum est apud Dominum non posse unum hominem utriusque regni esse servum, omni studio dale operam in boni regis aulam ac jura concurportio cui se ad
rcre. Propter
esset
pi'cesens

hoc denique verus

propheta,

cum

migrare sententiam, aut

rursus ex audientibns

nuUo omnino
qucB aUquid

reciperet,

et

hoc natura;
fieri, et alteri

vis

erat,

nobiscum et quosdam ex divitibus negligentes erga Domini cultum videret, hujus rei
ita

unum

cogeret

parti

non

aperuit veritatem. «
et

Nemo
13), «

potest, inquit,

duo-

daret locum, nunc autem quia hberum est animo in quam veUt partem declinare judicium suum, et

bus dominis servire,
et

non

potestis

Domino

servire

mammonse

(Luc.

xvi,

mammona,

patria

quam

probaverit

eUgere viam, constat evidenter
expedit,

eorum

voce, divitias vocans.

inesse homin ibus arbitrii Ubertatem ,igitur priusquam

Hic ergo verus Propheta cst quia in Juda;a nobis
apparuit, ut audistis, qui stans publice sola jus-

audiat quis
et

quod

ei

ccrtum

est

quia ignoret.

propter quod pro hoc non judicatur.
rit

ignorans vult, ct desiderat quod non expedit agerc, J) sione faciebat coecos videre, surdos audire, fugabat Cum vcro audie- dgemones, a^gris sanitatcm rcddebat, ct mortuis
causas erroris sui et rationem vcritatis acceperit,
vitam,

cumque

nihil cssct ei impossibile etiam co-

tunclOs^P^"^*"^^"^"^^**^^''''^"^'^"^^"'^"^^"*^""^ fuerat praiventus, recte jam vocabitur ad judicium
daturus poenas, quia
vitoj

gitationes

hominum
Deo
;

praevidebal,
hic

quod nulh

csl pos-

sibile nisi soli

annuntiabat regnum Dei,
diccbat tancpiam
fidei

hujus spatium quod ad
ludibriis

cui nos de

omnibus qua;

vero

bene vivendum

accipit,

in

consumpserit

Prophctoe

crcdimus, firmitatem

nostrai

non

errorum. Qui vero audiens ha-c libcnter acccpit, et gratulanter bonorum sibi doctrinam fuisse delatam
rcquirat intcntius ct discere

sohim cx verbis
qui dicla legis

cjus, sed ex opcribus

assumcntes,

quam

ante mullas gcncrationcs de

cognoscat,

si

cst vere aliud
sint,

non desinat usquequo sa^culum in quo bonis
certus dc hoc fuerit,

poenilentia ejus exposuerant in ipso designantur, el

pra;mia pra^parata
gratias agal Dco.

etcum
si

Quod

vorihitis
in

dc cajtero dirigat aclus suos
bonis. quiii-uin sibi in
futin'(i

himcn ostcndcrit omnibus operibus
esl

mcrcedeni ccrlus

imaginem gcstorum Moysi, ct ante ipsum patriarcha^ Jacob ipsius pcr omnia Ij-pum fcrcbant. Tempus quoquc advcntus cjus, hoc cst ipsum iu quo vcnerat ])rajdiclum ab his constal. cf supcr omnia quod essct a gcntibus c.xspectandus sacris littcris com-

,

, ;

4<)

DECRETALIUM COLLECTIO.

sn

prehensum est. Quee in eo pariter universa completa a licentia agant. Non utique missas sine ejus jussu quisque presbyterorum in sua parochia agat, non sunt. Quod autem Judaeorum propheta prsedixit eum haptizet, nec quidquam ahsque ejus permissu faa gentibus esspectandum, supra modum in eo fldem ciat. SimiUter et reliqui populi, majores scilicet ac veram firmat. Si enim dixisset a Jiidseis exspcctanminorcs, per ejus Ucentiam quidquid agendum est, dum, non aliquid eximium prophetasse videretur,
quod a contribuU populo
retur
is

et a propria gente spera-

agant, ncc sine ejus permissu a sua parochia abscedanl, vel in ea adventantes morari praesumant. Ani-

cujus adventus ad salutem
,

mxmdi

fuerat reratio

promissus

videtur

enim magis consequens

maj vero eorum
consilio

ei creditse sunt. Ideo

omnia ejus
Quicun-

esse ut hoc fieret

quam

magnificentia prophetaUs.

agere dehent,

et

eo inconsulto
suis,

nihil.

Nunc autem cum prophetae dicant omnem illam spem quse de salute mundi repromittitur, et novitatem regni qua» instruenda per Christum est

que enim obediunt episcopis
aliquid gratia;

videntur quidem
eis

conferre Deo.

Qui autem

non

ohediunt, indubitanter rei et reprobi existunt. Porro
ipsi

atque omnia quaj de eo judicantur ad gentes esse

a Deo

donum summi muneris
episcopi
et

consequuntur,

jam non secundum consequentiamrerum, sed incredibih quodam vaticinationis eventu, magnificentia proplietica confirmatur. Judaei namtransferenda,

qui justitia; et praecepti ejus semitas incedentes,

doctorihus suis (qui recte

intelliguntur)

B lihenter
rum

obediunt.

De quibus

heatus Petrus in-

que ex

initio

affore

aliquando hunc virum, per

structor, et ordinator noster, et princeps apostolo-

quem

cuncta reparantur verissima' traditione sus-

manifeste cunctosaudientes instruebat, dicens:

ceperunt, et quotidie mcditantes, ac perspicientes

Videntur mihi qui loquuntur vei'ba veritatis, et qui
illuminant animas

qnando
fuerat

ejus fieret adventus, ubi adesse

eum

vide-

hominum similes esse
et

radiis solis.
celari ul-

runt, et signa ac prodigia sicut de eo ascriptum

Qui ut processerint
tra, aut occultari

apparuerint

mundo,

adimplentem

,

invidia
in

excsecati

agnoscere

nuUatenus possunt,

dum non tam

nequiverunt prsesentem,
absentes. Intellexcrunt

cujus spe la^tahantur

videntur ah hominibus
stant.

quam

viderc omnibus prae-

Deo electi sunt, et Hoc autem providenlia Domini factum
tio

tantum sancti apostoh qui a nos qui post ab eis electi sumus.
est,

ut agnihi,

bene ipsa per se Veritas ad veritatis « Vos estis lux mundi, et non potest praecones ait civitas abscondi supra montem posita, neque accenet
:

Unde

boni hujus etiam gentihus traderetur, et

qui

dunt lucernam,

et

ponunt eam sub modio, sed supra

nunquam

de eo audierant, nec a pi'ophetis didice-

candelahrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt
(Matth. V, 14), » Si quis ergo his ohedierit, Deo, ut di-

rant, agnoscerent

eum

:

illi

vero qui quotidianis

meditationibus evanuerant ignorarent. Ecce enim

^

ctum cst, magnum munus
terit,

offert.

Qui autem his

resti-

nunc per vos qui praesentes
quomodo,
et qualis
:

estis

,

et

desideratis

aut inobediens exstiterit, non his, sed

Domino

audire doctrinam fidei ejus, et agnoscere quis et
sit

Salvatori nostro, cujus legatione funguntur, resistit,

ejus adventus, proplietica

propter quod

primum

est

omnium

justitiam Dei re-

vcritas adimpletur

hoc enim quod prophetae prse-

gnumquc

ejus inquirere, et suis jussionihus ohtem-

dixerant quia a vobis quserendus esset qui de eo

perare. Justitiam quidem, ut recte agere doceamus

nunquam

audislis. Et ideo videntes in vobis ipsis

Regnum
patientiae

vero, ut quae.

sit

merces posita laboris
est

et

prophetica dicta compleri, huic uni recte creditis,

noverimus, in quo

bonis quidem seter-

hunc recte exspectatis, de hoc recte inquiritis, ut non solum exspectetis eum, sed et heereditatem regni ejus credentes consequamini, secundum quod
ipse dixit, quia ipse
subjecerit.

norum honorum remuneratio,
voluntatem ejus egerunt
:

his

autem qui contra
hoc
est, in prse-

pro uniuscujusque gestis
voluntatem

poenarum digna

restitutio, hic ergo,

unusquisque ilhus

sit

servus cui se

senti vita positos, oportet nos agnoscere

Propterea ergo vigilate et Domivohis conscribite

Dei, ubi et agendi et sacrificandi est locus.

Quoniam

num Deumque nostrum

Dominum,
ipsius vos
sicut ipse

in

alus

locis sacrificarc

et

missas

celehrare non

qui et coeli ac terrse Dominus est. Et ad imaginem ac simiUtudinem reformate

Ucet, nisi in his in quibus episcopus proprius jusJ)
serit,

,

aut ab episcopo regulariter ordinato tenente
civitatem

vcrus Propheta docet dicens

:

« Estote

boni et mise-

videlicet

ubi

consecratus

fuerit.

Aliter

ricordes sicut et Pater vester coelestis misericors est
{Luc.
VI,
36),

qui

oriri

facit

solem suum super
et

bonos

et

malos

et pluit

super justos

injustos

Himc ergo imitamini, et hunc timete,et, sicutmandatumdaturhominibus,Dominum Deum tuum timebis, et illi soU servies. Infidelibus quidem dormit Dominus, et absens hahetur his a quibus esse non creditur, et mandatis ejus non
(Matth. V, 45). »

obediunt, atque ah ilUs videtur quasi dormire Dominus, quia pro peccatis suis non exaudiuntur.

enim non sunt haec agenda, nec rite celehranda docente nos Novo et Veteri Testamento. Haec apostoli a Domino acceperunt, et nobis tradiderunt, haec nos docemus, vobisque et omnibus absque reprehensione tenere et docere quihus agcndum est mandamus, unaquspque etenim res tempus suum hahet et locum. Opcrum hic locus est, tempus vero mcritorum est saeculum futurum. Ne ergo impediamur, ordinem locorum ac temporum permutantes; primo quse sit Dei justitia requiramus et tanquam iter
,

Quapropter cxmctis fideUbus, et summopere omnibus presbyteris, et diaconibus, ac reUquis clericis,

acturi ahundanti viatico honis operibus repleamur,

attendendum

est,

ut nihil

absque episcopi proprii

quo possimus ad regnum Domini tanquam ad urbem maximam pervenire. Deus enim his qui recfe

,

51

APPEND.

Al) S.£C. 1\.

ISIDORI

MEHCATORIS

32

sentiunt per ipsa opera
est,

mundi

quae facit manifestus ^notitiam. Si
potest

cum

ipsms creaturaj suae utens testimonio, et ideo de Deo dubitatio esse non debeat, de sola nunc

enim sciam quia in liis de quibus non dubitari quod bona sint, emendatus est et inhoc estsi sobrius,
si

culpabilis,
si

misericors,

si

justus,

ejus justitia

requiramus

et regno. Ideo

persuadeo

primum
hanc

justitiam ejus esse requirendam, ut per

vernm prophetam invenire possimus, non velocitate pedum, sed bonorum operum velocitate currentes, ut ipso duce usi, nullum viae hujus patiamur errorem. Si enim ipsum sequenles ingredi meruerimus illam quo pervenire cupimus civitatem, omnia jam (de
,

iter agentes, et in via veritatis positi

humanus, quae utique bona esse nullus ambigit, tunc consequens videbitur ut ei qui obtinet bona virtutum etiam quod deest fidei et scienmitis et
ti« conferatur, et in quibus maculari videtur ejus
vita,

quae est in reliquis probabilis, emendetur. Si

vero in his quae palam suntpeccata involutus permanet inquinatus, non

me

oportet aliquid de secretio-

ribus et remotis divinai scientiae proloqui, sed
protestari et convenire

magis

quibus quseritur) oculis videbimus tanquam hseredes

eum,

ut peccare desinat et
si

omnium

facti. Intelligite

itaque viam esse

hunc

vitai

actus suos a
et

vitiis

emendet. Quod

ingesserit se,

nostra? cursum, viatores qui nos instruunt, vel

bona
dici

provocaverit nos dicere quae

opera gerunt, portam vero Prophelam, de quo

mus, urbem regnum esse
tens Pater,

in

quo

residet

omnipo-

B mus

quem

soli

videre possunt hi qui
difficilis

mundo

sunt corde.

Non ergo nobis

videatur hujus
erit.

itineris labor,

quia in fine ejus requies

Nam

et

ipse verus Propheta ab initio

currens, festinat ad requiem. Adest enini nobis

mundi per saeculum omest apparet, et
sibi

agentem non oporteat audire, eludere. iNam nihil omnino respondere, auditorumcausa, utile non videtur, ne forte existiment nos responsionis penuria declinare certamen et fides eorum lajdatur, non intelligentia propositi nostri. Magna contumelia et grave nobis erit peccatum, si ita desipiamus ut videamus eum qui idola colit esse
,

eum minus recte prudenter eum debe-

nibus diebus, et
corrigit nos, ut

si

quando necesse

sobrium, nos qui

Deum

colimus sobrii esse recuse-

obtemperantes

ad vitam per-

mus. Non hoc
studium, ut
si

sit

inter nos, sed

magnum habeamus
ilU adulteriiun

ducat aeternam. De bis autem qui negligunt viam
suae salutis, et

ilH

qui erranthomicidium non faciunt,
si

ceptis

ejus

adhuc non bene fideles, et pra?suorumque pontificum jussionibus in-

nos ne ii'ascamur quidem. Et

non

committunt, nos nec concupiscamus quidem alienara

obedientes vel contumaces eis existunt, Dominus nostcr Jesus Christus mittens discipulos suos
prapcopit nobis,

muUerem.

Si iUi

amant proximos

suos, nos diUga-

mus

etiam inimicos nostros. Si ilU mutuo dant his

dicens,

ut in

quamcunque
,

civi-

qui habent unde reddant, nos etiam his

demus

a

tatem aut

domum
si

introierimus

dicamus

:

«

Pax

p

quibus recipere non speramus. Et per omnia nos
qui aeterni saeculi haereditatem speramus,

huic domui. Et

quidem, inquit, fuerit

tibi filius

debemus

pacis, veniet super
fucrit,

eum

pax vcstra. Si vero non

praecedere eos qui praesens tamen saeculum noverunt,
scientes quia
si

pax vesti'a ad vos revertetur. Exeuntes autom de domo vel de civitate illa, etiam pulverem

opera iUorum nostri* operibus colsimUia inveniantur ac paria, con-

lata, in die judicii

quae adhaeserit pedibus vestris excutiatis super eos.
Tolerabilius erit terrae

fusio nobis erit

rum

in die judicii

,

Sodomorum et Gomorrhaeoquam illi civitati vel domui
Quod
utique
ita

quod sequales invenimur in operibus his, quaepropterignorantiam condemnantur, etnullam spem futuri saecuU habuerunt. Et vere digna con-

IMatth. X, 12 et seq.). »
prspcepit,
si

demum

fieri

prius in civitate vel

domo

veritatis

sermo

fusio est, ubi nihil ampUus gessimus ab his quibus ampUus inteUeximus. Quod si confusio nobis erit,

praedicetur, ex

pacis et

filii

quo recipientes veritatis fidem filii Domini fiant, vel non recipientes aret

aequales his inveniri in operibus bonis, quid erit

nobis

si

inferiores nos ac deteriores examinatio fu-

guant quasi inimici pacis
ditoribus, ut absque ulla
salutis agnosci.
pit,

Domini.

Ita

ergo et nos

tura reperiat? Audite ergo

quomodo de

his nos ipse

magistri instituta sectantes

pacem proponamus aupcrturbatione possit via

verus Propheta docuerit.

Quod

si

quis pacis verba

non

susci-

D

tiae ita ait

neque acquiescit
et

veritati,

scimus adversus

eum
igi-

autem qui negUgunt audire verba sapien« Regina austri surget in judicio cum generatione hac, et condemnabit eam, quia venit a fieos
:

Ad

pugnam
tur

vcrbi moverc, et arguere acrius confutando

nibus terrac audire sapieuliam Salomonis. Et ecce

ignorantiam,

redargucndo peccata. Necessario

plusquam Salomon
42). »

hic et

non audiunt [Matth.
« Viri Ninivitai

xir,

pacem proponimus, ut si quis cst filius pacis, pax nostra veniatsuper eum, ab eo autcm qui se alie-

Ad

eos vero qui dc malis actibus gerere detraait
:

ctabant pcenitentiam, ita
in judicio

snrgenl

num paciseffecerit,regredieturHad nospax nostra.
Et iterum in mandatis hahemus, ut vonicntesad civi-

cum

generatione hac, et condemnabunt
in praedicatione Jo-

eam, quia poenilcntiam cgerunt
na^, et ecce

tatem discamus quis in ca dignus
quis qualis priusve

sit,

ut

apud

eum

plusquam Jonas hic

[Luc. xi, 32). » Vi-

cibum sinnamus, ut quanto magis convenit noscere
sit is cui

detis ergo

immorlalitatis verba cre-

ductis

quomodo eos qui erudiebanUir cx lege, adad exemplum illis qui ex genUli ignorantia
cx ipsatamen compara-

denda sunt. Solliciti enim et valde soUiciti esse debemns, ne « margaritas nostras mittamus ante porcos [Mntth.
vii,
f)).

veniebant, et ostendens eos nec aequales iUis esse qui
iu errorc posiU videbantur,

»

tione condemnatos. Ex quibus
ulilo ost viri

Sod

ot a!ia«

oh oausns

hujus habero

omnibus sermo qtiem proposuimus approbatur, ut tesUmonia quac aliqua-

53

DECRETALiLM COLLECTH).

o4

tenus etiamabhisquiineirore suntpositi custoditur,

^mo

salvus esse poterit, nisi his observationibus pro

multo purius

et attentius

per singulas quisque, sicut

viribus

operam

dederit.

Deus vos

in sua voluntate

supra ostendimus, species a nobis qui veritatem se-

unumquemque

in suo ordine

semper

custodiat, fra-

quimur
tise

teneatur, eo magis

ejus praemia Beterna

quod apud nos observansunt posita. Aliter enimne-

tres, et sibi placere in

oranibus concedat.

Amen.

EPISTOLA QUARTA SANCTI CLEMENTIS PAPiE
Saipta discipuUs
Cleme.vs,

suis,

qui malorum

homimum

persuasionibus aliquatenus deviarant,
lumen

et gentibus inter

quas habitabant.
ritatis
effulsit, ignis justissimae

Romanae

urbis episcopus,

cbarissimis

indignationis

fratribus Julio et Juliano ac reliquis consodalibus
nostris,

accenditur, et iracundiae Deo placitse intra vos consurgit incendium,
eat

gentibusque quae ciixa vos sunt, Oportet,

quo consumatur

et radicitus inter-

fratres,

omnes doctores qui ad salutem animarum
ad lucrandas animas episcopi sunt

omne germen quod
venisset, et

forte in terra

mate connos

instituti sunt, et

B

cupiscentiae pullulavit ?

Unde

et ipse qui misit

consecrati, pro cunctis sollicitudinem gerere, el er-

cum

omnem mundum
ei

vidisset

ad mali-

rantes ad viam veritatis et

ad portum

salutis redu-

tiam declinasse, non conticuo
posito, dedit, ne
rantiae
si

pacem,

in erroribus

cere. Et licet propter gentes quae cii-ca vos sunt in

eum confirmaret

in malis, sed igno-

modico vos errasse contigerit, melius est tamen redire ad veritatis viam quam diutius in ipso errore perseverare.Quoscunque enim de bis qui vos errare
runt, vel de bis qui
fece-

ejus ruinis scientiam veritatis opposuit, ut,

qui forte resipiscerent, et lumen veritatis aspice-

rent, deceptos se, et in praecipitia erroris abstractos

adbuc verbum praedicationis non audierunt, potestis, vobiscum assumite, et ad viam
ne infructuosi Domino invenia-

merito dolerent, et iracundiae salutaris ignem ad-

veritatis reducite,

versum deceptricem suam conciperent ignorantiam. Ob boc itaque dicebat « Ignem veni mittere in ter:

mini. Et quoniam quidem sicut a cultore neglecta
terra spinas et tribulos necessario producit, ita sensus

ram, quem volo ut accendatur {Luc.
Est ergo

xii, 49). «

vester longi temporis incuria multas et noxias opi-

niones rerum et intelligentias falsae scientise germinavit, opus est

pugna quaedam quae gerenda nobis est in hac vita. Sermo enim veritatis et scientise necessario separat homines ab errore et ignorantia, sicut
saepe
'

nunc multa

diligentia

ad excolendum

videmus putrefactas
separari. Tale

et

emortuas carnes corpo-

rus mentis vestrae, ut hoc sernio veritatis (qui est

ris a

counexione viventium

membrorum

ferro se

verus et diligens cordis colonus) assiduis excolat discipUnis.

cantis

ergo aliquid est quod agit

Vestrum ergo

est praebere

obedientiam

et

veritatis agnitio.

Necesse est enim, ut salutis causa
qui

occupationes, ac sollicitudines supertluas amputare,

filius (verbi gratia)

sermonem
filia

receperit veri-

ne bonum verbi semen enecet noxium germen po:

tatis

a parentibus separetm' incredulis, aut rursum,
filio,

test

enim

fieri

ut multi temporis negligentiam, bre-

pater separetur a

aut

a matre. Et hoc

mo-

vis et assidua reparet diligentia.

Incertum namcjue

do inter propinquos atque consanguineos credentes,
atque incredulos, scientiae atque ignorantiae veritatisque et erroris

est uniuscujusque est

tempus
forte

vitae.

Et ideo festinandum

ad salutem, ne

cunctantem mors repentina

pugna
:

consistit.

Et ob hoc iterum

praeveniat; et ob boc acrius innitendum est,
est

ut(dum

temporis spatium) collecta mala? consuetudinis
irascamini

vitia resecentur.

nisi ut

Quod non aliter facere poteritis, quodammodo adversum vosmetip-

Non veni pacem mittere in terram, sed gladium [Matth. x, 34). » Quod si dicit aliquis Et quomodo justum videtur separari filiosa parentibus {Ibid., 3o)? Audi quomodo quia cum ipsis
dicebat qui nos inisit
«
: :

sos pro his quae inutOiter gessistis, ac turpiter. Haec

si

in errore permaneant,

neque

illis

proderunt, et

etnecessaria iracundia, J) ipsi cum illis pariter interibunt, justum igitur et ut unusquisque in quibus erravit et perperam gessit, valde justum est separari eum qui salvari vult ab eo

enim

est utilis vita, et justa,

indignetur et semetipsum accuset. Ex qua indignatione accenditur in nobis ignis quidam, qui velut

qui non vult. Sod et illud adverle, quia non ex
qui rectius intelligunt, venit ista separatio,
illi

illis

enim

agro sterili immissus, consumptis et excoctis radicibus pessiraae voluntatis, bono semini verbo Dei fecundiorem cordis pra^paret glebam. Puto autem

volunt esse pariter et prodesse his et docere meliora.

sc, veritatis

Sed propriumest ignorantiae vitium, ut confiitantem lucem non ferat habere de proximo. Et
illis

quod
tis

satis

dignas

habeatis

causas iracundise, cx

idco ex

ista

noscitur separatio.

Nam

qui scien-

quibus justissimus ignis

iste coalescat, si

considere-

tiam

veritatis

accipiunt, qni bonitatis

plena

est,

in quantos vos errores deduxerit ignorantiae
et

ma-

lum, quantosque lapsus

quanta praecipitia ad pec-

candum
gravius,

dedit, a quantis vos bonis abstraxit, ct in
et,

tanquam a bono Deo datam,cupiunt eara si fieri potest cum omnibus habere communem. Etiam cum his qui oderunt eos, et persequuntur. Sciunt enim quia
peccatum ipsorum causa ignorantiae
denique ipse Magister
est.

quae prajcipitavit mala,

quod

est

super omnia

Propterea

quod vos
fecit.

in futuro sa?cuIo

eeternis poenis

cum ab

his qui ignorabant
in-

nbnoxios

Nonne pro

his omnibiis ubi vobis ve-

eum

ducerctur ad orucem, orabat Patrem pro

oo

APPEND.
:

Al) S.EL. I\.

-

ISIDOKl

MEKCAroUlS

.«i6

terfectoribus suis, ct dicebat

«

Pater, dimitte eis K diximus, pervenitur ad Patrem. Duni
xxiii,

autem perve-

peccatura, quia nesciunt quid faciunt (Luc.
34). » ipsi

neritis,

agnoscite hanc esse voluntatem ejus, ut per

Imitantes quoque discipuli magistrum, etiam
suis

aquas, quai prima? creatse sunt, denuo renascamini.

cum paterentur, similiter pro interfectoribus
Quod
si

Qui enim regeneratus fuerit per aquam, bonis operibus repletus, hajres
ruptione regencratus
inis accedite, quasi
efficitur ejus
est.

orabant.

disciplina nobis est orare etiam
et

a quo in incor-

pro interfectoribus

persecutoribus nostris, quo-

Propter quod, paratis ani-

modo non
credimur
?

etiam parentum et propinquorum perseconversione eorum, orare

filii

ad patrcm, ut peccata vestra

cutiones ferrc, et pro

Tum
sit

deinde etiam diligentius consideremus quae
nostne videntur auctores. Auctores quidem
parentes non sunt, sed ministri.

eorum sola ignorantia fuisse probetur apud Dominum. Nam si post agnitionem horum permanetisinincredulitate, vobis jani perditiodiluantur et causa
nis vestrse causa, et

nobis causa parentes diligendi, pro eo, inquit,
vitee

quia

vitse nostrae,

Non

enim vitam

praebent, sed ingrediendi nobis ad hanc

non ignorantia;, reputabitur nec si omneni pietatem colatis omnemque justitiam, baptismum vero non accipiatis, spem possitis habere apud Dominum, imo majore
;

putetis etiani

quod

vitam exhibent ministerium, auctor autem
ct solus est Deus. Si

vitae unus poena digni eritis qui bona opera non bene operati autem auctorem vitee diligere vo- B estis. Confertur enini meritum homini ex bonis gelumus, ilhim nobis esse dihgendum sciamus, sed ilstis, sed si ita gerantur sicut Deus jubet Deus auhim, inquit, cognoscere non potuimus, istos autem teni jussit omnem colentem se baptismo consignari. et novimus, et in affectu liabemus. Esto, non potuiQuod si vos renueritis, ut vestrae voluntati magis stis cognoscere quis sitDeus, quid tamen non sit Deus quam Dei obtemperetis, contrarii sine dubio et ini:

Nam quomodo latere potuit hominem, quodUgnum autlapisautsesvelhujusmodi materia Deus non sit? Quod si in his quae facile depreperfacile scire potuistis.

mici

estis voluntati ejus.

Sed

dicetis fortasse

:

Quid confert aquae baptismus ad Dei cultum? Pri-

mo

quidem, quia quod Domino placuit impletur.
per

hendere potuistis
intendei'e,

animum ad discutiendum
est

voluistis

Secundo, quia regenerato ex aquis et Deo renalo
fragilitas prioris nativitatis quse vobis

certum

quia et in agnitione Dei imvitio,

hominem
enim no-

pediti estis,

non impossibihtatis sed ignavise

facta est amputatur, et ita
tis

demum

pervenire poteriest. Sic

nam

si

voluissetis ex his ipsis inutilil^us simulacris

ad salutem. Aliter impossibile

Certum est, quia per ferrum facta sunt simulacra, ferrum vero per ignem confectum est. Qui ignis aqua exstinguitnr, aqua autem per spiritum movetur. Spiritus autem a Deo initium habet. Sie enim dixit Moyses proprofecto accepissetis intelligentiee viam.

bis

cum sacramento verus Propheta testatus est, di« Amen, amen dico vobis, nisi quis denuo cens
:

p

renatus fuerit ex aqua viva, non introibit in

regnum

coelorum (Joan.

iii,

3).»

Et ideo accelerate. Est enim

in aquis istis misericordia ejus
tio

qugedam qua? exinisacramenti, et eripit

pheta

:

«

In principio fecit Deus

cahim

et terram.

ferebatur super eas, ct agnoscit eos qui baplitriplicis

Terra auteni erat invisibiUs et incomposita, et tenebrac erant super faciem abyssi, et Spiritus Dei erat

zantur sub appellatione
eos de suppliciis,
ferens

fiituris,

quasi

donum quoddam

of-

super aquas [Gen.
jussu quasi ipsa

x,

l,

2). »

Qui Spiritus Domini

manus Conditorislucem separavita
quidem habitaculum
faceret

tenebris, et post iUud invisibile coelum istud visibile

Deoanimas perbaptismum consecratas. Coiifugite ergo ad aquas istas, solse sunt enim qua; possunt vim futuri ignis exstinguere. Ad quas qui moratur accedere, constat in eo adhuc intidelitatis ido-

produxit, ut superiora

angelis, inferiora vero hominibus. Propter vos jussu

lum permanere,
sive sit injustus,

et

ab ipso

prohiberi

ad aquas

Dei aqua quae erat super faciem terrae secessit, ut
terra vobis produceret fructus. Cui etiain

properare quaj salutem conferunt. Sive enim justus,

humorum

baptismus per omnia necessarius

est,

venas latenter inseruit ut vobis ex ca profluercnt
fontes ct flumina. Propter nos produccre jussa cst

justo

quidem

ut

adimpleatur in eo perfectio et re-

gencretur Deo, injusto vero ut peccatorum quae ges-

animantia

omnia quai nostro usui volunlatique J) sit remissio concedatur. Omnibus ergo festinandum servirent. An non propter vos venti spirant ? ut ex est sine mora renasci Deo, et demum consignari ab ipsis concipiens fructus vobis terra parturiat ? Noncpiscopo, id est, sepliformem gratiam Spiritus sancti iie propter vos imbres prolluunt et tempora vicissipercipere, quia inccrtus est uniuscujusque exitus tudines mutant? Num propter vos sol oritur, et ocvitse. Cuni autcni rcgcncratus fuerit per aquam, et
et
cidit,

et

mutationes luna perpetitur? propter vos

mare oxhibet famulatum suum, ut vobis ingratis cuncla subjaceant? Nonne pro his omnibus justa erit
uItionispaMia,quia
ante omnia
et

horumomnium
Sed

largitorem

quem
idein

poslmodum septiformis Spiritus gratia ab episcopo, utmemoratum est, confirmatus,quia aliterperfectus esse Christianus nequaquam pofcrit, nec sedcm habere intcr perfectos si non neccssitate, scd inouria aul voluntatc remanserit, uf

agnosccre et venerari debuistis, solum
ignoratis ?
et

a

beafo

Petro

12

Pi'*^ cscteris

nunc pcr

apostolo accepimus ct

ca^-teri

sancti apostoli prajci-

vos adhuc in intelligenliam ejus duco. Videtis etenim

piente

Domino docuerunt, ct demum ex operibus

bo-

quod oninia gignuntur ex aquis, aqua vero per Unigenitum cx initio facta csl, IJnigeniti vero omnipolcns Doiis capul
est,

nis oslcndat in se similitudincm cjus, qui
Patris. Post haic vcro

eum

genuit,

agnoscat Doniinum honoraro,
ita

por qucni

tali

ordine,ul supra

honor autcm

ojns osf, ut

vivat siout ipso viilf:

» ,

DFXRETALIUM COLLECT[0.
vult
et

38

enim unumquemque ita vivere, ut homicidium, adulterium nesciat, odium et avaritiam fugiat,

^ 26). Ad quosdam ergo ex ipsis,
bat
:

non ad omnes,

dice-

Va; vobis, Scribie et Pharisa^i hypocritae, quia

iram, superbiam, jactantiam respuat et exsecretur,

mundatis

Invidiam quoque et caetera his similia penitus a se
ducat aliena. Est sana propria
gionis observantia, quee

quadam

nostr«

reli-

non tam imponitur homini-

calicis et paropsidis quod deforis est, intus autem plena sunt sordibus, Pharisaee csece, munda prius quod intus est, et quod deforis est erit mundum. Vere enim si mens mundetur luce scientiae,

bus qiiam proprie ab unoqiioque

Dominum

colente

cum ipsa

fuerit

munda

ac splendida, tunc etiam ejus

causa puritatis expetitur, de castimonise dico cautela
cujus species multae sunt. Sed ut primo observet

qui deforis est hominis ipsa necessario
est carnis suae, ut ipsa purificetur; ubi

curam gerit, id autem ista quae

unusquisque, ne menstruatpe mulieri misceatur, hoc

enim exsecrabile ducit Icx Domini. Quod si lex de his non admonisset, nos ut catuli hbenter volveremur in stercore. Debemus ahquid amplius habere animalibus, utpote rationabiles homines et coelestium sen-

certum est neque de puritate mentis ac munditia cordis curam
deforis est puriflcatio carnis negligitur,
geri. Ita

ergo

lit

ut

is

qui intrinsecus
et extrinsecus;

mundus

est

mundetur sine dubio autem is qui mundatur
videlicet

non semper
hominibus

extrinsecus, etiam intrinsecus

mundus est, suum capaces, quibus summi studii esse debet ab omni inquinamento cordis conscientiam custodire. B placeat, sed

cum

agit haec ut

et illa species castimoniae observanda
et libidinis solius

Bonum

est

autem

et puritati

conveniens etiam cor-

est, uti

ne passim

causa feminis

pus aqua diluere.
cipale illud in
la sit illius

Bonum

vero dico non quasi prin-

coeat quis, sed posteritatis reparandae gratia, quee

quo mens

puriflcatur, sed

quod sequeet Scriba-

observantia cum etiam in nonnullis pecudibusinveniatur, pudoris est
si

bonihoc, in quo caro diluitur, sicut enim

non ab omnibus rationabilibus

et

et Magister noster

quosdam Pharisaeorum
caeteris

Deum

colentibus observetur. Ergo

omnes peccave-

rum, qui videbantur esse

meliores et a vulgo

runt, et egent auxilio Dei. Propter quod, charissimi,

separati, increpabat, dicens eos hypocritas, quia eo

sectamini semper charitatem et aemulamini meliora
et spiritualia, et adjuvate vos invicem, ut

solummodo quae hominibus videbantur,
nata

purifica-

Domino

bant, corda vero, quae solus Deus aspicit, inqui-

semper

in

omnibus placere

valeatis.

Amen.

relinquebant et

sordida

{Matth.

xxiii

,

25

EPISTOLA QUINTA SANCTI CLEMENTIS PAPM
De communi
vita,
reliqids siiis
discipulis scripta

Hierosolymisqiie direcla.

Dilectissimis fratribus, et condiscipulis Hierosoly-

Q domos vel
eorum
sicut

agros possidebant vendebant eos, et pretia

mis cum charissimo fratre Jacobo coepiscopo habitantibus, Clemens episcopus.

et reliquas res

quas habebant, afferebant poiv,

nentes ante pedes apostolorum (Ac<.

32, 34, 3o), »
et vi-

Communis vita, fratres, omnibus necessaria est, et maxime his qui Deo irreprehensibiliter militare cupiunt, et vitam apostolorum
imitari volunt.

nobiscum quidam vestrum cognoverunt
;

derunt

et dividebant singuIis,prout

cuique opus erat

Communis enim

eorumque discipulorum usus oDinium quaj

[Ihid. 3o). »

Ananias autem vir austerus, et Zaphira

uxor ejus, qui mentiti sunt apostolis de pretio agro-

sunt in hoc

sed per iniquitatem alius

mundo omnibus esse hominibus debuit, suum esse dixit, et alius
Denique
ita sciens

rum suorum quos vendiderant, nobis praesentibus in conspectu omnium astantium, a conspectu apostoloi"um propter peccatum eorum, et

istud, et sic inter mortales facta divisio est.

mendacium quod
i

Graecorum quidem sapientissimus, haec
esse, ait

fecerunt, mortuidelatisuntambo(Ac<,v,
tei^a qtiae

e<seg,).CBe-

communia debere

esse

amicorum omnia.

de talibus cognovimus

et vidimus,

nec recor-

omnibus autem sunt sicut non potest, inquit,
In
sohs, ita nec reliqua quae

sine dubio et conjuges. Et
dividi aer neque splendor communiter in hoc mundo

datione, nec demonstratione digna sunt. Quapropter
haec vobis cavenda
plis

mandamus,

et doctrinis et

exem-

apostolorum obedire praecipimus, quia hi qui

omnibus data sunt ad habendum dividi debere, sed D mandata eorum postponunt, non solum rei, sed habenda esse communia. Unde et Dominus per proextorres fiunt. Quae non solum nobis cavenda, sed phetam loquitur, dicens « Ecce quam bonum, et quam omnibus praedicanda sunt. jucundum, habitare fi'atres in unum (Psa^ cxxxii, 1), Relatum est etiam quod quidam in vestris partibus et reliqua. Istius enim consuetudinis more retento, commorantes, adversantur sanis doctrinis, et prout etiam apostoli eorumque discipuli (ut praedictum est) eis videtur, non secundum traditionem Patrum, sed unanobiscum etvobiscumcommunem vitam duxere, juxta sensum suum docere videntur. Multas enim unde (ut bene nostis) « erat multitudinis eorum cor quidam, ut audivimus, vestrarum partiura secundum unum et anima una, nec quisquam eorum aut no- ingenium hominum ex his qua? legunt, verisimihtu:

stmm

de his quae possidebat aliquid

suum

esse dice-

dines capiunt, et ideo diligenter observandum
ut et lex Dei

est,

bat, sed

omnia illis et nobis erant communia, nec quisquam egens erat inter nos. Omnes autem qui

genii

non secundum propriam inintelligentiam legatur vel doceatur. Sunt enim
legit,

cum

59

APPEND. AD

S.I^C.

IX.

ISIDORI

MERCATORIS

60

jmilta vcrba in Scripturis divinis quaj possunt trahi A pus, senibus

ad

eum sensum quem
fieri

sibi

unusquisque sponte
:

prse-

non enim sensum quem extrinsecus adulteratis, alienum et extraneum debetis quaerere, aut quomodo ipsum ex Scripturarum auctoritate coniirmetis sed ex ipsis Scripturis sensum capere veritatis. Et ideo oportet ab eo
sumpsit, sed
,

non oportet

autem jam nec incertum e?t, non enim dubitatur quin quantumcunque est quod putatursuperesse breve sit. Et ideo tam juvenes quam senes
oportet de conversione et
sollicitos, et satis

poenitentia

valde esse

agere ut de reliquo ornent

animam
candore

suam

oi'namentis dignissimis, id est dogmatibus ve-

ritatis,

decore pudiciti», splendore

justitite,

intelligentiam discere Scripturarum qui
joribus

eam

a

ma-

pietatis, aliisque

omnibus, quibus comptam decet

secundum veritatem

sibi

ti'aditam servat,

esse rationabilem

mentem. Unde, consilium
recedatis, sed

dantes,

ut et ipse possit ea quae recte suscepit competenter

vestram pudicam prudentiam hortamur, ut ab apostolicis regulis

Cum enim ex divinis Scripturis integram quis et lirmam regulam veritatis susceperit, absurdum non erit, si aliquid etiam ex eruditione communi ac liberalibus studiis quse forte in pueritia
asserere.
attigit,

non

commimem vitam
,

ducentes et Scripturas sanctas intelligentes

quae
ora-

Domino

vovistis,

adimplere satagatis. Et

cum

tione assidua obtinere merueritis, tunc, sine suspi-

ad assertionem veri dogmatis conferat,

ita

cione mali interitus, vota possint celebrari festiva.

tamen ut ubi vera didicit, falsa et simulata declinet. Incertum est enim etiam juvenibus vitse tem-

B Deus

autem pacis

sit

cum omnibus

vobis.

Amen.

INGIPIUNT DEGRETA ANAGLETI PAPyE
De
oppressione episcoporum, et de accusaiione episcoporum, et de ordinatione a?'chiepiscoporum, et de primatibus et de patriarcliis eorumque ministris.
(Hic fuit anno Ghristi 104, tempore Trajani iniperatoris.)

Anacletus, servus Christi Jesu, in sede apostolica

vidistis,

quoniam misericors

et

miserator Dominus

Domino

serviens, episcopis

omnibus,

et caeteris
sortiti

est [Ihid., 10-12). » Tribulationes vestras
fratres,

audivimus,

cunctis fidelibus qui coaiqualem

nobiscum

tam per nostros quam
et

et

per alioinim apocri-

sunt lidem, gratia vobis et pax, atque consolatio
multiplicetur a

sarios,

super quibus valde dolemus, vobisque com-

Domino
et

in sa>cula.

^ patimur,

auxilium ferre, prout ipse largitus fuerit

Benedictus Deus
sti,

Pater Domini nostri Jesu Chri-

qui pro nobis non solum tribulatus, sed etiam passus est, parati sumus. « Nolite mirari, charissimi,

qui

generavit nos in

secundum magnam misericordiam suam respem vivam, per resurrectionem

qui persecutiones patimini, quasi novi vobis aliquid

Jesu Christi ex mortuis in hsereditatem incorruptibilem, et incontaminatam et immarcessibilem, con-

contingat

;

sed communicantes Christi passionibus

gaudete, ut in revelatione gloriae ejus gaudeatis exsultantes. Si
eritis,

servatam in calis, in vobis qui in virtute Dei custodimini per fidem in salutem paratam revelari in

exprobramini in nomine Christi, beati
est honoris, gloriae, et virtutis

quoniam quod

tempore novissimo, in quo

exsultabitis

,

raodicum
sit

Domini, et qui est ejus spiritus, super vos requiescit.

nunc

si

oportet contristari in variis tribulationibus,

Nemo autem vestrum

patiatur quasi homicida

,

aut

ut probatio vestrfe fidei

multo pretiosior

auro,

fur, aut maleficus, aut

alienorum appetitor.

Si

au-

quando per ignem probatur {I Petr. i, 3 et seq.), si tantum tribulationibus experti probati inveniamini.

13

"

Patientes estote {Jac.v,

7), » dilectissimi,
,

quia

tem ut Christianus, non erubeecat, glorilicet autem Dominum in isto nomine, quoniam tempus est ut incipiat judicium de domo Domiui. Si autem a nobis
iinis

« paticntia

probationem operatur

probatio vero t^ primum, quis gclio? Et
si

eoyum qui non credunt Dei Evan(/

spem, spes autem non confundit [Rom. v; Jac. 1,3).»« Ecce agricola exspectat pretiosum fructum terra;, patienter ferens, donec accipiat temporaneum
et

vix justus salvabitur, impius et peccaPetr. iv, 12-18). » itaque et hi

tor ubi parebunt?

qui patiunlur,

lideli

Creatori

commendent animas

serotinum

[Jac. v, 7). » Si agricolse haec

patien-

suas secundum voluntatem Domini in benefactis.

ler ferunt pro temporalibus fructibus,

quanto magis

Nam

(ut ait

beatus Clemens prsedictus, anlecessor

vos pro ajternis patientes esse debetis ? Estole ergo
patientes, et confirmate corda vestra, ut adveniente

noster) similis est

omnis ecclesi»

status navi

magn;p,

quae per

undosum pelagus

diversis c loeis et regioni-

judice Cinisto,

Ia?ti

ct probati esse valeatis. « Nolite

bus viros portal, ad
perare cupientes.

unam

potentis regni urbein pro-

ingemiscere in alterutrum, ut non judicemini. Eccc

Sit

ergo navisauctor hujus omnisit

judcx ante januam
nomiiitj

assistit.

Exemplum accipite, cliasusti-

potens ipse Deus, gubernator vcro

Christus,

tum

rissimi, laboris et patientiaj prophetas, qui locuti in

deinde proretoe officium episcopus imploal, presbj^ter
nautaruin, diaconi dispensatorum locum teneant, hi
qiii

Domini sunt. En beatilicamus oos qui

nuerunt. SutrertiQtiam Job audislis, et iinem Domini

catechizant

nautologis

conferantur.

Epibatis

,

rtl

DECRETALIUM COLLECTIO.

62
(Joc.
ii,

autemtotiusfraternitatismultitudositsimilis. Ipsum quoque mare hic mundus habeatur. Ventorum vero
varietates et

^

autem misericordia judicium
nus
ait
:

10), »

«

Nolo

mortem

peccatoris,

etDomised ut magis

turbinum

diversis tentationibus confe-

convertatur, et vivat {Ezech. xxxiii, H). » Et multa
talia
lus),

rantur; persecutiones, tribulationes sive pericula
fluctibus exsequentur. Terreni vero spiritus qui vel

horum
vestrum

simiha. «
sibi vivit,

Nemo enim (inquit Apostoet nemo sibi moritur; sive

de torrentibus, vel de convalhbus spirant, pseudo-

prophetarum

et

seductorum seu pravae doctrinse

verba docentnr; promontoriavero etlocaconfragosa
hi qui in potestatibus saeculi sunt judices, et peri-

cula minantur ac mortes

;

dithalassa vero loca quae

duplicibus undse fallacis sestibus verberantur dubiis

mente

repromissionum veritate nutantibus conferantur, atque his qui iri"ationabi]i fidem noet de

ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus. In hoc enim Christus mortuus est et revixit, ut et vivorum et mortuorum dominetur. Tu autem quid judicas fratrem tuum, aut tu quare spernis fratrem tuum? Omnes enim stabunt ante tribunal Domini ; scriptum est enim « Vivo ego, dicit Dominus, quoniam flectetur mihi omne genu, et omnis linguaconfitebi:

tur Doraino. Itaque

unusquisque vestrum per se
ponatis

stram ratione discutiunt. Hypocritae vero
piratis similes

et dolosi

rationem reddet Domino. « Non ergo amplius invi-

habeantur.

Jam vero rapidus

vertex
ac

cem judicemus, sed hoc judicate magis, nec

et tartarea

charybdis et saxis iUisa naufragia

B

oflendicuhimfratrivelscandalum (Eom.

xiv, 11-13).»

moi'tifer3esubmersiones, quid

aUud a?stimanda sunt
lioec

Scimus enim quia

multum derogatio

praevalet

quam
et ita

peccata ? Restat igitur ut

navis cursu

quando derogatorcrediturfide dignus;
variis detractionibus et accusationibus

ideo, fratres,

prosperotutapossit portum desideratseurbis intrare,

Domino pacem fundere,
et

ut navigantes

tur audiri. Audimus, fratres,

mereanquod quidam detra-

labefactari judices et primates Ecclesise, sed

non oportet magis

apostolorum
rari,

hunt

accusant sacerdotes Domini, cupientes eos

et doctorum regulis informari et robounde justum est omnes in universo Romano-

damnari, non intelligentes forsitan quod injuriasa-

rum

orbe doctores

legis, ea quae legis

sunt recta sa-

cerdotum ad Christum pertinet, cujus vice funguntur.

pere et operari, et non regulas nascentis ecclesiae
confundi, aut fidem aut doctrinam apostolorum va-

apostolorum, instructor noster,
igitur

Nec hoc aspiciunt quod beatus Petrus princeps « Deponentes ait
:

rus maculare doctrinis, nec fralres infestare. Si au-

omnem maUtiam, et omnem dolum et simulaomnes
detractiones,

tem omnia

tiones et invidias et

sicutmodo
Do-

geniti infantes, rationabile, sine dolo lac concupiscite,

ut in eo crescatis iu salutem

[1
:

Petr.

ii,

1), » et

^

minus per prophetam inquit

«

Qui vult vitam diU-

steculo vindicata essent, locum non haberent, supervacuis enim ad beneficia laborat impendiis, quisolem certatfacibus adjuvare ideo si aliquis putat Domino in hoc placere quod servos suos accusat, et ut meliores fiant,

in hoc

divina judicia

;

gere et videre dies bonos, coerceat linguam

suam a

dicit se

hoc agere, in vanum laborat

et plus invidiai

malo, et labia ejus ne loquantur dolum
10), » etc.

{I Petr. iii,

stimulis agitatur

quam

charitatis,

quoniam

gratiae

Qui autem

ista

transgrediuntur, profecto

plenitudo adjectione non indiget, nec ulla requirit

transgressores legis Domini et contemptores atque

inobedientes ejus praiceptis existunt.

Unde

et

beatus
sicut

commendationis augmenta. Erigunt crgo doctores conscientias suas, et si quando incertis temporum
flatibus

Jacobus apostolus
vosipsos,

ait

:

« Si diligitis

proximos

opponuntur, sustinent mala quae soeculisma-

bene

facitis.

Si

autem personas

accipitis,

peccatum operamini, redarguti a lege quasi transgressores [Jac. n, 9), » etc. Et beatus praedeces-

ascribenda quam meritis. Datam enim scimus Satanaepotestatem, ut servos Christi cribraret,
gis sunt

ut quod de tritico inveniri posset, horreis ingereretur; et quoddepaleis, ac

sor noster Clemens, vir apostolicus et spiritu Do-

ignium alimentatransiret.
:

mini plenus, una
statuit,

cum

reliquis sanctis collegis suis

Ad

vos specialiter dictum est

« Nolite

timere pusil-

dicens

:

Accusandi vel testificandi licentia

lus grex, placuit Patri vestro
{Luc. xii, 32),
» venit inter

dare vobis

regnum

denegetur omnibus qui Christiante religionis et no-

vos gladius perfidorum,

minis dignitatem, et suae legisvel suipropositi nor- T\ ut marcida Ecclesiae

mam

aut regulariter prohibita neglexerunt. Trans-

membra resecaret, et ad coelestem gloriam perduceret. Quos habeat Christus milites,

gressores

enim sponte

legis suae, ejusque violatores

certamen ostendit, qui triumphum mereantur
cognoscuntur. Scimus autem multos ob id

Omnis enim apostata refutandusest ante reversionem suam, non
et recedentes,

apostatse nominentur.

jier bella

infestare doctores, ut eos perdant et propriae voluntatis placita

in accusatione recte agentium, aut testimonio susci-

piendus, quia vir duplex animo inconstans est in

omin

res
et

nibus

viis suis. «

Quicunque autem

(ut ait apostolus

adimpleant. Non propterea tamen doctoinquantum vires suppelunt a recta aemulatione, bona intentione recedere debent, scientes quia

Jacobus) totam legem servaverit, offendat

autem

« beati

quipersecutionempatiuntur propterjustitiam

uno, factus est reus omnium. Qui autem
raoechaberis, dixit et,

dixit,
si

Non

(Matth. v, 10). » Nihil
rius qui

Non

occides.

Quod

non moelibertatis

autem illo est pastore miseluporum laudibus gloriatur. Quibus si plaab his

chaberis, occidas autem, factus es transgressor legis.
Sic

cere voluerit atque

amari delegerit

,

erit

loquimini et

sic facite, sic

ul per

legem

hinc ovibus

magua

pernicies. Nuilusergo

pastorum

incipientes judicari. Judicium

enim

sine misericor-

placere lupis et gregUjus ovium polest, perdit enim
laboris meiporiaim mensterrenis obligata cai'ceribus,

dia

tiet Uli

qui non

fecit

misericordiam, superexcellit

1

63
Sicut artium in suo

APPE^D. \D
quoque opere

S.EC. IX.

ISIDURl

MERCATORIS

64

invenitiu'

mater

^ oculi dicunlur,
stros

et subdiaconos, atque reliquos minisacris induti vestimentis in

instantia, ita noverca eruditionis est negligentia.

secum babeat, qui

Nullus ergo pra^judicium alteri faciat, neque quod
sLbi fieri

fronte et a tergo, et presbyteri e regione dextra le-

non vult exerceat. Nemo dictum de aliquo quod in ejus actibus non agnoscat. Ego autem labefactatam, non solum quietem meam, sed et
inveniat,

vaque, contrito corde et humiliato spiritu, ac prono
stent vultu, custodienteseum a malivolis bominibus,

salutem inimicorum valetudine
agnosco. Potens est divinitas
incerta
«

rumorum procellis immensa tempestatis
et
si

consensum ejus praebeant sacrificio, peracta autem consecratione, omnes communicent qui nolueSic enim et rint ecclesiasticis carei'e liminibus.
et

bono

serenitatis

amovere, Et quid aliud
vestigia ejus {I Petr.

apostoLi statuerunt, et sancta
sia.

Romana

tenet Ecclc-

Cbristus passus est pro nobis, nobis relinquens
ut

«Servite, »

inquitDominusperpropbetamDavid,

exemplum,
plum,
ejus,

sequamur

ii,

K in timore, etexsultate ei

cum ti^emore

(Psal. n,

1

),»

21), » et apostoli passi sunt,

sequentes ejus exemut sequaraur vestigia

adorate pure, ne quando irascatur, et pereatis de via.
Ule

et reliqui patres,

nisi

enim non

perit de

via qui recte graditur, et

tam docti'inam eorum quam exemplum, etpa-

praeceptacustoditmajorum. Doceri ergoomnes oportet

tiamur adversa pro Cbristo, et cum patribus atque cum fratibus crucem portemus, eorumque tribulationibus compatiamur, ut Cbristi veri discipuli inve-

qui Domini sacerdotio funguntur
et
sibi

,

ut c*tei'os
est

B instruant
«

proficiant, scriptum

autem

:

Qui docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmaEt aUbi «Po:

niamur, qui
semetipsnm,

dixit
et

:

Qui vult post
el reliqua?

me

venire, abneget
et

menti,etquiadjustitiamerudiuntmultos,quasistellae
in perpetuas aeternitates (Dan.
xii, 3).»

tollat
»

crucem suam

sequatur
si

me

[Luc.

ix, 23),

Praesumptio est

pulusautemsciensDominumsuumoblinebitetfaciet,
et docti in

dominorum beneficia famuli non sequantur. Obsequium ergo sestimandum puto, quod pariturus
impendo. Quid
est

populo docebunt plurimos [Dan.
iiifert et dicit
:

xi, 32). »

enim, quod plus creditur
et

filii

enim veritas \ 4; P^^^ ^^ qui non fuerit scandalizatus
Ipsa
ille

«

Beatus
;

in

me

(Luc. vii, 23)

»

vocabulum
judicium

valere

quam obsequium,

non

quajritur

procul dubio scandalizatus est in
et qui ejus scandalizat

Deum

qui recte

quid in amoris lance promoveas, sed quale ad praieestimanti nomen apponas, cum apud
prudentes frustra sobolem diximus,
nisi

non docet,
telligunt

episcopum vel sacer-

dotem. Impie namque agentes sunt impii, neque in-

exbibeat

Ego vero nolo errore meo alienas culpas asserere, ut factum quod doleo admisisse convincar. » Odisti, inquit Dominns per propbetam,

quod

videtur.

omnes operantes iniquitatem,perdesloquentesmendacium. Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus ; ego autem in multitudine misericordiae tuse introibo in domuni tuam, adoraboque in templo
sancto tuo, in timore tuo [Psal. v,
7).

omnes impii, porro docti inteUigent, omnes enim invicem bumilitatem insinuate, « quia Deus superbis resistit, bumilibus autem dat gratiam [I Petr. V, o). » « Nolite, inquit Joannes apostolus, omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sunt.

Quoniam pseudopropbetae exierunt (I Joan. IV, i). » Et idem ipse abbi ait
audistis ab
initio,

in
:

mundmn
Vos quod
si

«

in vobis

permaneat ;

in vobis

»

Domine,

permanserit quod ab
et

initio audistis, et

vos in Filio

deduc

me

in justitia tua propter incantatores meos,

Patre manebitis. Et baec est repromissio

quam quam

'

tuam viam meam,non est enim in ore eorum rectum, interiora eorum insidiae. Sepulcrum patens est guttur eorum, linguam suam ledirige ante faciem
nificant.

ipse poUicitus est vobis vitam seternam. Haec scripsi

vobis de his qui seducunt vos. Et vos unctio
accepistis

ab eo, maneat in vobis. Et non necesse

Condemna

eos, Deus, decidant a consiliis

babetis ut aliquis doceat vos, sed sicut unctio ejus

suis; juxtamultitudinem

scelerum eorum expeUe eos,
te.

docetvos de omuibuset verum

est, et

non estmemeo. Et

quoniam piovocaverunt
sperant in
te,

Et laetentur omnes qui

dacium, et sicut docuit vos, manete in
filioli,

nunc,

in aeternum laudabunt

nomen tuum.
Domine, rv

Et proteges eos,

et Isetabuntur in te qui diligunt no-

men tuum, quoniam
sacrificantes perfecte,

tu benedices justo.

manete in eo, ut cum apparuerit habeamus fiduciam, et non confundamur ab eo in adventu ejus. Si scitis quouiam justus est, scitote quoniam et om
nis qui facit justitiain, ex ipso natus est. Videte qua-

uthastaplacabilitatis coronabiseuin (i6i(^). Deoenini

non debent vexari, sed portari, consolari, atque ab hominibus venerari. Ipsi autem quando Domino sacrificant non soli boc agere debent, sed testes secum adbU)eant, ut Domino perfecte in sacratis

lem cbaritatem dedit nobis

Pater, ut

filii

Dei noini-

nemur et simus,
et noiiduin

propter hoc

mundus non novit nos,
lilii

quia non novit eum. Cbarissimi, nunc

Dei sumus

apparuit quod erimus. Scimus quoniam

Deo

sacrificare locis
:

prol^entur. Ait

ciim apparuerit, similes ei erimus,

quoniam
est.

videbi-

namque

auctorilas legis divinae

Vide ne olferas ho-

mus eum

sicuti est.

Et omnis qui habet spem hanc
ille

omni loco quem videris, sed in loco quem elegit Dominus Deus tuus. Episcopus Domino sacrificaus, testes (ut proefixum est) secum habeat,
locausta tua in
et plures quani aiius saccrdos.

in eo, sanctificatse, sicut et

ssmctus

Omnis

qui facit peccatum, ctiniquitatemfacit, etpeccatum
est iuiquitas.

Et

scitis

quia Ule apparuit ut peccata

Sicut eiiiin majoris

toUeret, et peccatuin in eo

non

est.

Omnis qui

in eo

honoris gradu fruitur,

sic

majoris testimonii incre-

manet, non peccat,
Qui

et oinnis

qui peccat, non vidit

mentatione indiget. In solemnioribus quippe diebus
tml septem,
'«ut

eum, nec coguovit eum.

FUioli,

nemo

vos seducat.

quinque, aut tres diaconos, qui ejus

facit justitiam justus est, sicul et ille justus est.

r,5

DECRETALIUM COLLECTIO.
facit
i

f.6

peccatum ex diabolo est, quoniam ab initio diabolus peccat. In hoc apparuit Filius Doi, ut disQui

sui Conditoris amissa,

ad informem et irrationabilera

brutorum, jumentorumquc similitudinem delabatur?
Quapropter quisque diUgentius attendat primse conditionis suae exceUentiam, et
Trinitatis in seipso

Omnis qui natus est ex Dco, peccatum non facit, quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quoniam ex Deo natus
solvat opera diaboli.
est.

venerandam sanctse imaginem agnoscat, honoremque

In

hoc manifesti sunt

filii

Dei et

filii

diaboli.

simiUtudinis divinse ad

quam

creatus est nobiUtatem

Omnis qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum, quoniam hsec est annuntiatio,

morum, exsecutionem
sit,

virtutura, dignitateni merito-

rura habere contendat, ut quando apparuerit quaUs

quam

audistis ab initio, ut diligamus altererat, et occidit

tunc simiUs

ei

appareat qui se mirabiUter ad

si-

utrum, non sicut Cain qui ex maligno
fratrem suum,
et

propter hoc occidit eum, quoniam

opera ejus maligna erant, fratris autem justa. Nolite
si odit vos mundus. Nos scimus quoniam translati sumus de morte ad vitam, quia diligimus fratres. Qui non diligit manet in morte; omnis qui odit fratrem suum, homicida est. Etscitislg quoniam omnis homicida non habet vitam feternam in semetipso manentem. In hoc cognovimus charitatem Dei, quoniam ille pro nobis animam suam posuit, etnos debemus pro fratribusanimasponere. Qui habuerit substantiam hujus mundi, et viderit

miUtudinem suam in primo Adam condidit, mirabiUusque in secundo reformavit. Omnis ergo homo qui ad imaginem Dei factus est, illum debet imitari,
cujus ad imaginera
vestigia, qui

mirari, fratres,

conditus

est, iUius

debet sequi

eum ad imaginem sui condidit. Consiliarium vero ac protectorem meUorem reperire non poterit, quam iUum qui eum ad imaginem sui condidit, qui eum pretioso sanguine suo redemit, et propter eum homo fleri non est dedignatus quem procul dubio inveniet si in eum totam spera juxta
:

Psalmistse
«

vocem

projecerit;

ait

namque,

projice

super

Dominum curam tuam,

et ipse

te enutriet, [Psal. liv,

fratrem

suum

necessitatem habere, et clausei'it

vi-

nec dabit in seternum fluctuationem justo
23). »

scera sua ab eo,
Fiholi,

quomodo

charitas Dei

manet ineo?

Omnis enim homo

in sua causa deficiens,etin

et veritate. In

non dihgamus verbo, neque Ungua, sed opere hoc cognovimus quoniam ex veritate
et in

suis haesitans consiliis quserit sibi

amicum

fidelem, in
ta-

cujus consiliis confidat, qui in suis diffidebat, et
lera fiduciara

sumus,
stro,

conspectu ejus suadebiraus cordi nosi

habet in iUo, ut orane secretum sui

quoniam
est
si

reprehenderit nos cor nostrum,
et novit

pectoris ei pandat et aperiat.

major

Deus corde nostro,
cor nostrum

omnia. Cha-

rissimi,

non reprehendit nos, fiduciam habemus ad Deum, et quidquidpetierimusaccipiemus ab eo, si mandata ejus custodimus, et ea, ^ quse sunt placita coram eo, facimus. Et hoc est mandatum ejus, ut credamus in nomine fiUi ejus Jesu Christi et dihgamus alterutrum, sicut dedit mandatum nobis. Et qui servat mandata ejus, in iUo manet, et ipse in eo, et in hoc scimus quoniam manet
innobis de Spiritu

Quid dulcius est quam ut habeas iUum cum quo omnia possis loqui ut tecum ? Si ista cum horainibus fiunt, quanto raagis cum Deo hoc est agendum, qui omnes vuU salvos fieri et neminem perire? Nam, si
veraciter

Deum

credimus,

eumque

diligimus ut de-

bemus,

et

proximos sicut nosmetipsos, in

eum

quo-

que totam spem projecerimus nostram, ipse nos eripiet et consolabitur. Et, sicut per angelum suum
Habacuc prophetam cum prandio
ad Danielem vatem
consolationem
rissimi, et

in

lacum leonum

quem

dedit nobis

(i

Joan.

ii,

24).»

misit, et

Philippum,

unum de

Et sicut Deus Creator qui

hominem ad simiUtudinem
vir-

septera diaconibus, ad Eunuchura, ita dabit nobis
et

suam

creavit, est charitas, estbonus, justus, patieus,

Uberationem. Hsec sectamini, chanocete. Fratres estis, invieffici

atque mitis et misericors, et csetera sanctarum

nulU

unquam

tutem insignia,

cfuse

de eo leguntur,

ita

homo

creaet

cem

vos diligiie ut veri Dei discipuli

mex'ea-

tus est, ut charitatem haberet, ut
justus, ut patiens atque mitis,
foret.

bonus esset

mini.

Nam

qui rancida corda virorum

inficit,

mali-

mundus,

et misericors

tiam inter homines spargit,

et qui detrahit

fratrem

habet, tanto propior est

Quas virtutes quanto plus quisque in seipso Deo et major est, ac sui

suum, hic homicida
t\ patri vel

est.

Et qui abstulerit aliquid

matri, dicitque hoc peccatum
est.

non

esse,

Conditoris gerit similitudinem. Si vero (quod absit)

homicidse particeps
est,
quse.

Pater noster sine dubio Deus

aUquis per devia vitiorum et divortia criminum ab

qui nos creavit; mater nostra vero Ecclesia,

hac nobiUssima sui Conditoris similitudine degener aberrat, tunc iiet de eo quod scriptum est Homo
:

nos in baptismo spirituaUter regeneravit. Ergo

<c

qui Christi pecunias et Ecclesise rapit, aufert, vel
fraudat, homicida est, atque homicida ante conspe-

cum

in

honore

esset

non

inteUexit,

comparatus UUs

est

jumentis insipientibus,
XLviii, 21). »

et simUis factus est

[Psal.

Quis major honor potuit homini esse

ctum justi Judicis esse deputabitur; qui rapit pecuniam proximi sui, iniquitatem operatur, qui autem
pecuniam
facit.

ut ad simiUtudem sui facloris conderetur et eisdem virtutum vestimentis ornaretur, quibus et Conditor? de quo legitur Dominus regnavit, de:

quam

vel res Ecclesite abstulerit,
et

sacrilegium

PrivUegia enim Ecclesianim

sacerdotum

<<

sancti apostoli jussu Salvatoris intemerata et invio-

corem indutus

est (Psal. xcii,

1),

» id est,

omnium

virtutum splendore et totius bonitatis decore omatus, vel.quod majus homini potest esse dedecusaut
infelicior miseria,

lataomnibus decreverunt maneretemporibus.Leges Ecclesise apostolica firmamus auctoritate et peregrina judicia submovemus, unde et Dominus raentionera faciens Loth per

quam

ut hac simiUtudinis gloria

Moysen loquitur, dicens

;

Patrol. CXXX.

67
u Ingressus

APPEND. AD S/EC. IX.— ISIDORI MERCATORIS
es (qiiidam inquiunt) ut advena,
xix, 9.) »

68

nun- a carne ambulantes, non secundum carnemmihtamus.

quid ut judices? [Gen.
vincia

Unaquoeque projuxta
soeculi

Arma enim
tia

militiai n«strae,

nou

carnalia, sed poten-

tam juxta

ecclesiasticas

quam

Deo ad destructionem munitionum consiha de-

leges suos debet justos et
et

non iniquos habere judices,
hujus decre-

struentes et

omnem

exaltationem extoUentem se ad-

non externos,

nisi apostolicoe Sedis

versus scientiam Dei, et in caplivitatem redigentes

verit auctoritas,
rit

quatenus quicunque causam liabueapud suos judices judicetur, et non ad alienos

omnem
centes

cogitationem, in obsequium Christo perdu-

{II Cor. x, 3). » «

De

ca^tero, fratres, conforejiis

causa vagandi stimulante propter
ciens patriam tx'anseat.

suam vitam despi-

tamini in Domino
(Ephes. VI,
10),
»

et in

potentia fortitudinis

Sed ad duodecim ejusdem provinciae judices, ad quorum judicium omnes causa»
civitatum referuntur, deferatur negotiuni. Si autem
fuerit ecclesiasticus

ut

pax vobis multa

et gratia a

Deo et Domino nostro Jesu Christo ministretur. Amplectimur et osculamur ac si praesentes charitatem
vestram in unitate
charitatis Christi.
«

primate, siquidem major causa fuerit;

apud episcopos, interveniente si vero minor

spiritus,

in

vinculo

pacis,

et

Propter quod, charissimi, exnostri longanimitatem salutem

metropolitano; sivero fuerit saeculare,apud ejusdem
ordinis viros judicio

spectantes, satagite immaculati et inviolati inveniri
in pace, et

tam episcoporum, cum Apostomagis
Ecclcsiis

Domini
sibi

lus privatorum Christianorum causas
deferri, et
luit.

B arbitramini.
et in

Sicut ct charissimus noster Paulus se-

ibidem sacerdotali judicio terminari volibere sacerdotum,
si

cundum datam
omnibus

sapientiam scripsit vobis sicut

Omnis enim oppressus

epistolis

loquens in

eis

de

his, in qui-

voluei'it,

appellet judicium et a nullo prohibeatur,
difficiles

bus sunt quaedam

difficilia intellectu,

quae indocti et

sed ab his fulciatur et liberctur. Si autem
causse aut

instabiles depravant, sicut et caeteras scripturas, ad

majora negotia orta
si illic

fuerint, ad

majorem
non po-

suam perditionem. Vos

ergo, fratres, praescientes

sedem

referantur, et

facile discerni

custodite ne insipientium errore traducti excidatis a

tuerint aut juste terminari, ubi fuerit

summorum

propria lirmitate. Crescite vero
gnitione Domini nostri Jesu
(II

in

gratia et co-

congregata congregatio, quaeper singulos annosbis
fieri solet et

Christi et Salvatoris

debet, juste et

Deo

placite

triarcha aut primate ecclesiastico et
sfficulari

coram pacoram patricio
si

Petr.

III,

14).» «

Vos autem, charissimi, memores

estote

verborum, quae praedicta sunt ab apostolis

judicentur negotia in

commune. Quod

difficiliores ortaj fuerint quaestiones aut

episcoporum

Domini nostri Jesu Christi, qui dicebant vobis quoniam in novissimo tempore venient illusores secun-

dum desideria sua ambulantes in impietate. Hisunl majorum judicia aut majores causae fuei'int, ad Sedem apostolicam,si appellatum fuerit, referantur, ^ qui segregant semetipsos, animales, spiritum non havel

quoniam

apostoli

hoc statuerunt jussione Salvatoris,

bentes, vos autem, charissimi, superaedificantes vos-

ut majores et difficiles qusestiones

semper ad Sedem
Christus uni-

metipsos sanctissimae vestrae

fidei in Spiritu

sancto
e.\-

deferantur apostolicam, super

quam
:

orantes. Ipsos vos in dilectione Domini servate,

versara construxit Ecclesiam,dicente ipso

adbeatum
es
(inquit)

spectantes misericordiam Domini nostri Jesu Christi
in

principem apostolorum Petrum

«

Tu

vitam aeternam. Et hos quidem arguite judicatos,

Petrus, et super lianc petram aedificabo ecclesiam

iilos

15

vero salvate de igne rapientes,

aliis

autem

meam

[Matth. xvi, 18), »et reliqua. Sitergo, fratres,

miseremini intimore,odientes

eam

quae carnalisest
est vos

constantia nostra adversus contentiones

eorum

qui

maculatam tunicam.

Ei

autem qui potens

adversa sapiunt et non quse Dei sunt sapiunt, et erit
fortior petra constantia nostra, sicut

conservare sine peccato, et constituere ante conspe-

scriptum

est,

neque terreamini afacie eorum qui corpus occidunt, animani autem non possunt occidere. Quod autem in aure auditis, prsedicate in lumine, illumtimentes qui potestanimam et corpus
ne timueritis ab
eis,

ctum gloriae suoe immaculatos in exsultatione, soli Deo Salvatori nostro per Jesum Christum Dominum nostrum gloria, magnificentia, et imperium, et potestas ante omnia sa'cula, nunc et per omnia saecula saeculorum. Amen. (Jud. i, 17). »

occidere, et mittere in

gehennam. Fratres mei,

«

in

ITEM EPISTOLA ANAGLETI PAP^E.
De ordinatione archiepiscoporum
et

reliquorum episcoporum, atque sacerdotum. De

fide,

cxterisque causis.
Anacleti!s
constitutis.

episcopus universis episcopis in

Italia T)

honore et sanctitate minores esse, et propterea oni nino festinamus, ut ad gloriam ejus beatitudinis
pervenire possimus. Igitur consultationibus vestris
plenius respondisscmus
si

Quoniam
erga

apostolicae

Sedi debitam reverentiam

me

charitas vestra distribuit, quia
filii,

plurimum,
Ecclesi» in

licuisset, sed infirmitatis

charissimi

prcebuistis. Naiii licct

ac rcliquarum oppressionum ouere

pressl, breviter,

qua

saiictus apostolus residens docuit
tciicaiiiiis,

quodammodo

pruut Domiiuis

tribuit. et ut a

beato Petro principe

nos ffMlxMiiaciila

tainen prolilcmur iios

.ipostolorum siinuis instructi, a quo et presliyter

ti9

DECRETALIUM COLLECTIO.
ordinatus, scribere vobis, sicut petistis,

TO

sum

denegavimus. Oi'dinationes episcoporum auctoritate
apostolica ab

non ^judicate magis ne ponatis offendiculum fratri vel scandalum {Rom. xiv, 13). » Et Dominus per
prophetam inquit
in
:

omnibus qui

in

eadem

fuerint pro-

«

Qui vos tangit, tangit puii,

vincia episcopis, sunt celebrandse. Qui simul conve-

pillam oculi mei [Zach.

8j.

<>

Nam

si

aliquis

nunc
effi-

nientes scrutinium diligeuter agantjejuniumque

cum
Do-

malum

oculos alicujus principis incipit tractare,

omnibus celebrenl precibus,

et

manus cum

sanctis

manifeste reus majestatis judicatur, et infamis
citur, aut potius

Evangeliis, quse proedicaturi sunt, imponentes,

capitali

senteutiai subjacet. Hsec,

minica die hora tertia orantes, sacraque unctione,

oxemplo prophetarum et regum capita eorum, more apostolorum, etMoysts ungentes, quia omnis sanctiticatio
sibilis

cavenda sunt, et quod homines nolunt Deo deorum non debent inferre, ne forte irascatur Dominus, et faciat vindictam eorum, etiam
fratres, valde
sibi fieri

constat in Spiritu sancto, cujus virtus invi-

in eos qui

non peccaverunt, quia
est
:

perit sKpissime

sancto cbrismati est permista, et hoc ritu

justuspro impio. Imitandus

etiam propheta, per

solemnem celebrent ordinationem. Quod si simul omnes convenire minime potuerint, assensum tamen
suis

precibus prcebeant,

ut ab ipsa

ordinatione

animo non
et

desint. Porro et Hierosolymitarum

primus

B

archiepiscopus beatus Jacobus qui justus dicebatur,

secundum carnem, Domini nuncupatus

est frater,

Perambulabo in simphcitate ait medio domus mese, non preponebam coram oculismeis verbum Belial, detrahentem in abscondito sodalem suum, hunc interfi<;iebam, et hi cavendi sunt, de quibus Salomon ait « Sicut noxius est qui mittit lanceas et sagittas in mortem, sic vir

quem Dominus
cordis mei,

m

:

a Petro, Jacobo et Joanne apostolis est ordinatus,

qui fraudulenter nocet amico suo, et

cum

fuerit

successoribus videlicet dantes

formam eorum,

ut

deprehensus,

dicit

:

Ludens

feci.

Sicut carbones ad

non minus quam a tribus episcopis, reliquisque omnibus assensum proebentibus ullatenus episcopus
ordinetur, et

prunas, et ligna ad ignem,
scitat rixas,

sic

homo

iracundus suet ipsa

verba susurronis quasi simplicia,

communi

voto ordinatio celebretur.

perveniiint ad intima ventris [Prov. xxvi, 18). » Et
si

Reliqui vero sacerdotes a proprio

ordinentur epi-

detractores

scopo, ita ut cives et ahi sacerdotes assensum prsebeant, et jejunantes ordinationem celebrent,similiter

perditionis

quorumque graviter judicantur et in laqueum cadunt, multo magis lacerato-

res et detractores atque accusatores
ejus
in

memoratorum
et
sa-

ctdiaconi ordinentur.Caeterorum
stributioni trium veracium

autem graduumdiquoque non nisi

famulorumat que persecutorum damnantm',
nisi se

testimonium cum episcopi
voluistis,

baratrum,

correxerint et per

eorum

scUicet probatione sufficere potest. Accusatio

tisfactionem

condignam egerint poenitentiam,

in-

eorum super qua non consulere
ab idoneis et probatsisimis
nibus et sceleribus careant,
fieri

dubitanter vadunt et vindicibus flammis exuruntur.

viris,

qui et suspicio-

^

debet, quia

Dominus

sacri sui corporis tractatores a vilibus et reprobis et

Quapropter oportet omnes ab his cavere, et non solum non facere, sed nec facientibus consentii-e, quia non solum qui faciunt damnantur, sed qui
conseiitiunt facientibus
;

non

idoneis personis infamari noluit nec calumniari

de talibus et his similibus

permisit, sed ipse proprio flagello peccantes sacer-

ipsa Veritas ait
coeli

:

«

Vulpes foveas habent, et volucres

dotes a templo ejecit,

unde

liquet

quod summi

sa-

nidos, Filius

autem hominis non habet ubi
viii,

derdotes, id est, episcopi,

aDeo sunt judicandi, non
hominibus lacerandi,
et

caput

suum
in

reclinet [Matth.

20

;

Luc.

ix, 58), »

ab humanis aut pravcE

vitae

id est, in talibus

sed potius ab hominibus fidelibus portandi, ipso

manent
fodit

eo; et

non habitat Dominus, nec ipsi Salomon loquitur dicens « Qui
:

Domino exemplum dante, quando per seipsum
non per alium vendentes
plo, et raensas

et

ementes
et et ejecit

ejecit de

tem-

foveam, incidet in eam, et qui volvit lapidem revertetur ad eum. Lingua fallax non amat veritatem, et os lubricum operatur ruinas (Prov. xxvi, 57). » Grave est saxum et onerosa arena, sed ira
stulti

nummulariorum
:

cathedras venden-

tium proprio evertit flagello
sicut alibi ait

de templo. Et
» deceruit.

in

« Deus stetit medio autem deos {Psal. aUbi « Ego dixi, dii estis
:

in

synagoga deorum.
1)

lxxxi,
et

Et J)anim8e sanguinem,

utroque gravior, hominem qui calumniatur si usque ad lacum fugerit, nemo

filii

excelsi

omnes
a se

sustinet; qui se jactat et dilatat, jurgia concitat;qui

[Psal. Lxxxi, 6); » nullus

enim

(ut reor) alio

invenitur

sperat in

inter nos qui velit
judicari.

suum servum ab

quam

suo stultus

Domino, sanabitur; qui confidit in corde est, qui autem graditur sapienter, ipse

Quod

si

pra^sumptum

fuerit, aut

multa ipse

salvabitur; qui fortiter premit ubera ad eliciendum
lac,

indignatione irascitur, aut potius ultionem quaerit

super eo. Si vero hoc inter homines agitur, quid
et Dominus dominansuorum promisit non differre servorum ? Unde et ipse per Prophetam loquitur, dicens « Deus ultionum Dominus, Deus ultionum

elicit

exprimit butyrum; qui vehementer emungit, sanguinem, et qui provocat iras, producit

putatis faciet

Deus deorum,

discordias.

tium, qui ultionem

Ordo accusationis.
Haec et alia periculosa considerantes apostoli, stacommoverentur aut lacerarentur

:

tuerunt, ne facile
vel accusarentur

libere egit (Psal. xciii,
lus, inquit
:

1), »

et reliqua.

Et Aposto-

columnai sanctaj Dei

Ecclesiae, quae

Tu quis es qui judicas servum ahenum? suo enim Domino stat aut cadit {Rom. xiv,
«

apostoli et successores
tur.

eorum non immerito

dicun-

Sed

si

quis adversus eos vel Ecclesias
fuerit, aut

eorum

4/,

et ipse

:

>

Nolile judicare

invicem, sed

hoc

commotu?

causas habuerit, prius ad eos

APPEND. AD

S.-EC. iX.

ISIDORl
:

MERCATORIS
«

recurrat charitatis studio, ut famiiiari colloquio com- \ Moysen

Accipe

(inquit)

Aaron

et filios

ejus, et

moniti ea sanent quae sananda sunt, et charitative

applicabis ad ostium tabernaculi testimonii.
laveris

Cumque

emendent qufe j uste emendanda agnoverint. Si autem aliqui eos, priusquam egerint hfec, lacerare, accusare, aut infestare praesumpserint,
et

patrem cum
suis, id est,

filiis

aqua, indues Aaron vestiet

mentis

lineam tunicam

superhumerale

excommunicentur
satisfactionem,

et rationale

minime absolvantur antequam per

in

quod constringes balteo, et pones tiaram capite ejus, et laminam sanctam super tiaram, et

ut

jam dictum est, condignara egerint poenitentiam, quoniam injuria eorum ad Christum pertinet, cujus

ritu consecrabitur

oleum unctionis fundes super caput ejus, atque hoc Domino. Filios quoque illius apcingesque balteo
eis,

mirum, quiasi quisque nostrum cuidam servorum legationem injungeret, et a quoquam impediretur aut subditorum suorum
legatione funguntur, nechoc
despiceretur,

plicabis et indues tunicis lineis

Aaron

et liberos ejus et

imponcs mitras

erunt-

mox

indignatus irasceretur, aut

talia,

que sacerdotes mihi religione perpetua (Exod. xxix, 4). » Quo loco contemplari oportet Aaron siiramum
sacerdotem, id est episcopum fuisse, porro
ejus presbyterorum demonstrasse figuram.
fuit inter
filios

prout posset, vindicaret, et ad injuriam ad contu-

meliam suam hoc factum

reputaret, et taUonem,

si

Hoc enim

in praesentinon posset, futuris

temporibus redderet.
flunt,

Aaron

summum

sacerdotem

et filios ejus

Nam,

si

in horainis causa

lisec

quid putatisBqui sacerdotes erant, quod Aaron super tunicam
accipiebat poderem, stolam sanctam, et coronam auream, mitrara et zonam auream, et superhumerale, et reUqua quae praelixa sunt filii autem Aaron
:

Deus faciet de suis qui nec capillum capitis eorum perire dixerit? unde et Dominus per Nahum pro-

Deus seraulator et ulciphetam loquitur dicens scens Dominus, et habensfurorem; ulciscens Domi:

<(

super tunicas lineas cincti tantummodo et
assistebant sacriUcio Domini; in

tiarati

nus in hostes suos, et irascens ipse inimicis suis;
ante faciera indignationis ejus quis
stabit, et

quis

resistet in ira furoris ejus? Indignatio ejus effusaest

sicut ignis et petrae dissolutee sunt ab eo.

Bonus

est

Dominus
autem ex

et

confortans in die tribulationis et sciens
(i\a/iw/n.
i,

sperantes in se

2),

wetreliqua.

Qusedam

his jara aliis

fratribus scripsimus, quae

Novo autem Testamento post Christum Dominum nostrum a Petro sacerdotaUs coepit ordo, quia ipsi primo pontificatus in Ecclesia Chinsti datus est, dicente Domino ad eura « Tu es (inquit) Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, et tibi dabo claves
:

^Q

toties sunt replicanda quotiens fuerint necessaria.

regni ccelorum [Matth. xvi,

18). »

Hic ergo ligandi

Ejectionem quoque (ut supra

memoratum

est)

sum-

atque solvendi potestatera primus accepit a Domino,

morum

sacerdotum

sibi

Dominus

reservavit, hcet

primusque ad fidem popuUim gratia
prsedicationis

Dei, virtute suae

eorumbonis sacerdotibus etspiritualibus populis concessisset. Electionem enim iliorum taliter
electionera
apostolusfieri jubet
:

adduxit. Cseteri vero

apostoli

cum

«

Siquis sine crimine est,unius

honorem et potestatem acceperunt, ipsumque principem eorum esse voluerunt.

eodem

pari consortio

uxoris virum fiHos habentera fideles,
tione luxuriae, aut

non
i,

in accusa-

Qui etiam, jubente Doraino, in toto orbe dispersi
Evangeliura praedicaverunt, ipsis quoque decedentibus in

non subditos

(Tit.

6), » et reli-

qua. Si

enim

sine crimine sacerdos eligi praecipitur,

locum eorum successerunt
fieri

episcopi, quo-

nullatenus ab hominibus criminibus irretitus accusari aut

rum

ordinatio praetaxato
et

debet ordine et modo;

calumniari permittitur, nec ab

aliis

quam

quos qui recipit

verba eorum,

Dominum

rccipit.

ab his qui sine crimine sunt, et justa electione, si necessitas fuerit, aut ipsi volendo Domino servire elegerint, sacerdotesque sine crimine fieri
et

Qui autem eos spernit,

eum

a quo missi sunt, et

cujus funguntur legatione spernit et ipse indubitanter spernetur a Domino.

ordinari possint, et tales per omnia fuerint quales
eligi sacerdotes

Videntes autem ipsi apostoli messera esse
et operarios paucos,

multam
messis

jubentur. Porro et Moysi praecipitur

rogaverunt

Dominum

ut eligat presbyteros,

unde

et in Proverbiis dicitur,

gloria

senum

canities. Haec vero canities sapientiam

J)

designat, de qua scriptum est. Canities

hominum

prudentia

est,

cumque nongentos

et

amplius annos

ab

Adam

usque ad Abraham vixisse homines lege-

rimus, nullus alius prunus appellatus est presbyter,
id est senior, nisi

messem suam. Unde electi sunt ab eis septuaginta discipuli, quorum t}-pum gerunt presbyteri, atque in eorum locum sunt constituti in Ecclesia, de quorum ordinatione, et reliquorum ministrorum, dixisse supra sufficiat. Porro quod episcopus non ab uno, sed a cunctis, consensu
ut mitteret operarios in

Abraham
:

qui multo paucioribus

aut pra?sentia comprovincialium
et nullatenus

est

ordinandus,

vixisse annis convincitur

non ergo propter dccrefuit,

minus quam a
aliquid

tribus caeteris consen-

pitam senectutem,sed propter sapientiam presbyteri

tientibus

cunctis, idcirco, instituente

Domino,

fieri

nominantur. Initium enim sacerdotii Aaron
licet

jubetur, ne

contra fidem Ecclesia'

unius

Melchisedech prior obtulerit sacrificium, et

tyrannica auctorilas moliretur, et regula vel fides

hunc Abraham, Isaac et Jacob. Sed hi spontanea volunlate non sacerdotali auctoritate, ista fccepost
runt. Caeterum
Aaroii primus
in lege

confunderctur credentium. Provinciae autem multo ante Christi adventum tonipore divisa> sunt inaxima
ex parte, et postea ab apostolis, et beato Clenicnlo
|»ra'(li'ccss()ro

sacerdotaie

noinen accopil primus(|uc
viclimas oblulit. jubenle

pontificali stola induliis,

noslro, ipsa divisio est rcnovata,

ol

iii

Domino

ac

loqucnle ad

capito

provinciarum.ubidudnin ]wimatos legiserant

;

75
soeculi

DECRETALIUM COLLECTIO.

7i
et reliquis fratribus

acprima judiciaria potestas, ad quos qui per reliquas civitates commorabantur, quando eis necesse erat quiadaulam imperatorum,ut regumconfugere

^

tenenda temporibus mittimus,
preedicanda,

ac cunctis fidelibus

tradenda

man:

non poterant,
suis,

vel quibus

permissum non
,

erat, coninjustitiis

damus, nc pastorum imperitia qui sequuntur dete« Ipsi riores fiant, dicente Domino per prophetam
pastores ignoraverunt intelligentiam
[Isai. lvi,
:

fugiebant pro oppressionibus suis

vel

H), »

ipsosque appellabant, quoties opus erat, sicut

quos rursus Dominus detestatur, dicens
tes

«

Et tenen-

in lege

eorum prseceptum

erat, ipsis

quoquein

civi-

legem nescierunt

me

{Jer.

ii,

8). »

Nesciri ergo

tatibus vel locis nostris, patriarchas vel primates

veritas se ab eis conqueritur, et nescire se principa-

qui

unam formam

tenent, licet diversa sint nomina,

leges divinse et ecclesiasticae
sunt, ad quos episcopi,
si

poni

et esse jussae

tum nescientium protestatur, quia profecto hi qui ea quai sunt Domini nesciunt, a Domino nesciuntur,
Paulo attestante, qui
rabitur
(J

necesse fuerit, confugerent,

ait

:

« Si quis

ignorat, igno-

eosque appellarent, et
rentur, et

ipsi

primatum nomine

frue-

Cor.

xiv,

38)

:

»

hinc et Psalmista non

non

alii.

Reliquaj vero metropolitanae
licet

optantis animo, sed prophetantis mysterio, denuntiat,

civitates, quaj

minores judices habebant,

ma-

dicens

:

«

Obscurentur oculieorumne videant, et
)>

jores

comitibus essent,

haberent metropolitanos

suos, qui prcedictis juste obedix-ent primatibus, sicut
in legibus sseculi olim

B

ordinatum

erat, qui

non

pri-

dorsum eorum semper incurva (Psal. lxviii, 24); obscuratis ergo oculis, dorsum flectitur, quoniam cum lumen scientiae perdunt qui praeeunt, sine dubio
ad portanda peccatorum onera inclinantur sequentes. Hic ergo inter manus latronum, et dentes
furentium luporum utcunque versamur, Ideo docere
alios et nosipsos,

matum, sed aut metropolitanorum, aut archiepiscoporum nomine fruei-entur; et licet singulse metropoles civitates suas provincias habeant, et suos

metropolitanos judices Iiabere debeant episcopos,
sicut prius raetropolitanos judices
res,

prout Dominus dederit, providere
ille

habebaut saecula-

debemus. Sane pei'cussor

dicitur doctor, qui

primates tamen, ut preefixumest, et tunc et nunc
negotia conveniant, ut ibidem quibus nereleventur, et juste restituantur, et

sermone

inutili

conscientiam percutit infirmorum.

habere jussse sunt, ad quos post sedem apostolicam

Ideo tenere vos et

summa
cesse
hi

omnes fideles oportet eum qui secundum doctrinam est fidelem sermonem, ut potens
tes
sit

fuerit,

consolari doctrina sancta, et contradicen-

qui

injuste

opprimuntur, juste

reformentur

redarguere, etrecte viventes atquerectam fidem
Illis ergo qui dicunt quod Filius minor est quia propheta inquit verbum Dominus breviatum universo orbi, ita respon,
,

atque fulcianlur, episcoporumque causse, et

summoSedis

tenentes consoHdare.
in eo

rum negotiorum

judicia

(salva

apostolicse

auctoritate) justissime terminentur.

Hsec ab anti-

faciet

quis, heec ab apostohs, hsec a sanctis patribus acce-

dendum

est divinis testimoniis.

pimus, vobisque

(ut postulastis)

rimanda

et futuris

DE EPISCOPIS, ET PRIMATIBUS ET PATRIARGHIS EORUMQUE MINISTRIS
Verbum breviatum quod Dominus
terram non minutionem
iicat,

faciet

super

esse doceretur, intulit, dicens

:

«

Paravit

Dominus
{Isai.

deitatis in Filio Dei signi-

brachium sanctum suum in
et
Lii,

oculis

omnium gentium,

sed dispensationem susceptae carnis annuntiat

videbunt omnes fines terrae salutare ejus
10). »

non solum patre horainis filium,sed etiamangelislegimus, minoratum, Paulo attestante apostolo. Eum autem inquit, modice minus ab angelis minoratum vidimus Jesum, propter passionem mortis gloi"ia et honore coronatum. Et infra Propter quam causam non confunditur
in quali dispensatione
, :

Nam

etin novissimo tempore hic sensus

non inaniter poterit coaptari, in quo tempore Dominus ex ccelesti aula ac empireo domicilio pessimi daemonis
creaturas

jam

ferre dedignans tyrannidem in

suas

crudelissime

saevientem

plasmati

condolens, ac suae immensae charitatis thesaurum
reserare volens, in castissimae virginis purissimum

fratres eos vocare,

dicens
in

tuum

fratribus meis,

te {Psal. XXI, 23), » et

Annuntiabo « nomen medio Ecclesiae laudabo propheta inquit « MinorasU
:
:

utcrum omnis
mysterio,
piens

tori

virilis

nescium

inenerrabili

pro redemptione nostra carnem susci,

euni paulo minus ab angelis, gloria et honorecoronasti

advenit

ut

et illum

qui habebat mortis
,

eum

(Hebr.

ii,

7), »

et ut

verbum Dei

Patris

imperium

sua

morte

destrueret

et

eos

quos

breviatum in

non esse doceamus, hanc Isaiae prophetoe volumine approbamus sententiam.Nunquid abbreviatus factus cst sermo meus, aut ita parvus, ut non possim redimere, aut non est in me virtus ad
Filio

D in tenebris etumbra mortis captivos subegerat, virtutis suae potentia, in ipso

parvo

et

exiguo temporis

De hoc etiain exiguo tempore discipulos instruebat, dum eos in lucem (cum adhuc temspatio, liberaret.

liberandum,
Haec dicit

dicit Dominus omnipotens, et iterum Dominus omnipotens Nunquid abbreviata est manus mea, ut salvare non possim? Aut non potest vivificare cor humilium et spiritum con: :

pus haberent) incedere praemonebat.
novissima hora est {IJoan.
ii),

«

Pueri (inquit)
habetis,

» «

dum lucem

ambulate in lucem, ne vos tenebrae comprehendant {Joan. XII, 35). » Et in canonicis Apostolorum legitur epistoUs
:

tritorum?EtutbrachiumPatrisquaemanusestFihum

Filioh, novissima

hora

est,

quia multi

,

To

\i'i>i:m).

vi)

s.r.c.

ix

- ISIDOIU MERCATORIS
K in servos

70
ecce adsum. Et aHus pro-

pseudo-prophetae e.xierunt, in hunc
n, 18; IV,
1).

mundum [IJoan.
:

meos prophetas,
est

»

Et Paulus apostolus
Cor.
vii,

«

Tempus cnim
:

pheta

:

«

Sicut est ab initio usque in saeculum, ne-

breve est

(I

29i.

»

Et iterum
31)
:

Praeterit
»

que adjectum
21),
»

ei,neque minuetur

illi

(Eccli. xlii,

enim figura hujus mundi
runi
in
:

[Ibid.,

Et

ite-

Omnia ad correctionem nostram
fines

facta sunt,

quos

Sceculorum obvenei'unt.

Nam Dominus
scrmo-

quoniam ipse est Dominus creaturae sua?. Ecce quale verbum breviatum fecit Dominus in orbe terrarum, uon quia, ut illi putant, inferiorem Patri
intiinaret

in ipsa

orationc Dominica

breviavit nobis

nem, dum nos amultiloquioprohibens, pauca docuerit
«

ejus annuntiaret
est,

hominibus Filium, sed qui novissimum adventum. Si ergo, ut prfedictum

quse pertinent ad salutem.

Cum

oratis (inquit),

nolite

multum

loqui [Matth.
dicite:

vi, 7). »

Et infra

:

Vos

autemcumoratis,
Ibid., 9), » etc.

»Pater uosterquiesinccelis

capitulo
ipse in

Non cnim propheta Filium Dei in hoc minoratum designavit in verbo, quoniam
retro

Aaron filii presbyterorum figuram gestabant Aaron summi sacerdotis, id est episcopi, Moyses indubitanterCliristi tenebatformam, cjuoniam fuitsimilitudo mediatoris Domini Dei, qui est inter Deum
et

prophetis

tempore loquebatur
(inquit)

,

qui

hominem Jesus Christus, qui est verus dux populorum et verus princeps sacerdotum et Dominus pont ict
,
,

etiam nunc per apostolos et apostolicos viros novis-

ficum, cui est honor et gloria inseecula Sceculorum.

simo tenipore loquitur. Ego

qui

loquebarB Amen.

EJUSDEM ANAGLETI EPISTOLA ALTERA.
De
palriarchis et primatibus ac reliquis episcopis; et

quod Ecclesia Romana cardo
sit.

et

caput

omnium Ecclesiarum
AxACLETUS servus Christi Jesu, in apostolica Sede
a

a beato Petro apostolico, et a reliquis apostolicis,
ac a beato Clemente nostro sancto prcedecessore et

Domino

constitutus, et a sancto Petro apostolo-

rum
«

principe presbyter ordinatus, omnibus episco-

martyre novimus statutum, denegare vobis minime
possumus. Et quis
est qui

pis ac reliquis Christi sacerdotibus salutem.

quserentibus fratribus
,

Benedictus Deus,
,

et

Pater Domini nostri Jesu

denegare possit dubitationes

vel

necessitates eo-

Christi

qui benedixit nos in

omni benedictione
ut essemus san-

rum

?

spirituali in

coelestibus in Christo. Sicut elegit nos

Sacerdotum,

fratres,

ordo bipertitus

est, et sicut

in ipso ante
cti

mundi constitutionem,

et

immaculati in conspectu ejus in charitate,

Dominus illum constituit, a nullo debet perturbari. Scitis autem a Domino apostolos esse electos et
constitutos
,

praidestinans nos in adoptionem fiUorum per

Jesum

et

postea per diversas provincias ad

Christum, in ipsum secundum propositum voluntatis sua?,

praidicandum dispersos.

Cum

vero messis coepisset

inlaudem

glorise, gratiie suaj, in

qua grati-

crescere, videns paucos esse operarios, ad

eorum

ficatus est nobis in dilecto Filio suo, in

quo habemus
v-i

adjumentum

septuagintaeligi, prajcepit discipulos.

redemptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum sccundum divitias gratise ejus, qua3 abundavit in nobis, in omni sapientia, et prudentia, utnotum nobis facerct sacramentum voluntatis suaj secundum beneplacilum ejus, quod proposuit in eo, in dispensatione plenitudinis temporum, instaurare
omnia
in

Episcopi vero Domini apostolorimi, presbyteri quo-

que septuaginta discipulorum locum tenent. Episcopi autcmnon in castellis, autmodicis civitatLbus debent
constitui, sed presbyteri
civitates

atque

villas

per castella, el modicas debent ab episcopis ordinari
singulos titulos suos. Et

et poni, singuli

tamen per

Christo, quse in coelo, et qua? in terra

episcopus non ab uno, sed a pluribus debetepiscopis
ordinari, et, ut dictum est,

sunt in ipso. In quo etiam sorte vocati sumus, prse-

non ad modicam
titulandus et

civi-

secundum propositum ejus qui omniaoperatur secundum consilium voluntalis sua?, ut simus in laudem gloria? ejus qui ante speravimus in Christo {Ephes. I, 3-12). » De primatibus, charissimi, super quibus me quidam vestrum consuluerunt ct apostolica^ auctoritatis (qua licct indigni Domino
destinati

tatem, ne vilescat

nomen

episcopi, aut alicubi, sed

ad honorabilem

17

ufbem

denomi-

nandus

est.

Prcsbyter vero ad quemcunque locum
eo constitutam cst proeficiendus,
vita^,

vel ecclesiam in

atque in ea diebus

suaj duraturus

;

amplius

quam

isli

duo ordines sacerdotum, nec nobis a Doo
nec apostoli docuerunt.

dispensante fungimur) decretum postulaverunt aut si esse deberent, aut non, quantum hactenus de his

collati sunt,

DE ORDINE EPISCOPORUM VEL PRIMATUM.
Episcoporum vero unus
tes
illi,

est ordo, licctsint

prima- j) sanctoClemente, seua nobis
bes, quic prajfatiset priscis

constituti sunt,

non omilljEur-

qui primas civitates tenent, qui et in qui-

nes primates vcl patriarchae esse possunt, sed

busdam locis patriarchic a nonnullis vocantur. llli autem (lui in mclropoli a beato Petro apostolo, ordiiianle

tcmporibus primalumle-

iiuorc,cpiscoporuin,patriarcliarumauti)riinatum no-

Domino,

et a prajdeccssore nostro

praidiclo

mine fruantur, rcliquocvcro mclropolesarchicpisco-

^
77

, ,

DECRETALIUM COLLECTIO.
citudo pertineret.

7S

porum, aut metropolitanorum, et non patriarchai'um, aiit primatum utantur nominiJius, quia hsec
alise

Nam

et

inter beatos apostolos

qusedam
stoli,

fuit discretio.

Et licet omnes essent apoest

eadem et leges saeculi in suis continent principibus, autem primse civitates quas vobis conscriptas in quodam tomo mittimus, a sanctis apostolis et a beato

Petro tamen a

Domino

concessum,

et ipsi

inter se

idipsum voluerunt, ut reliquis omnibus

praeesset apostolis, et Cephas, id est caput, et prin-

Clemente, sive a nobis, primates pra?dicatores acceperunt. Ha?c vero sacrosancta
Ecclesia

cipiimi teneret apostolatus. Qui et
suis successoribus
tradidit. Et
et

eamdem formam

Romana

et apostolica

reliquis episcopis
in

non ab apostolis, sedab ipso Domino Salvatore nostro primatum obtinuit, et eminentiam potestatis super universas Ecclesias, ac totum Christiani populi

non solum hoc
et

tenendam Novo Teslamento est
fuit.

constitutum, sed etiam in Veteri
est
:

Unde scriptum
fuerunt, Et

«
,

Moyses
6)
,

Aaron
est

in sacerdotibus ejus {Psal.

gregem
dixit
:

assecuta est, sicut ipse beato Petro apostolo

xcviii

»

id

primi inter eos

«

Tu

es Petrus, et super

hanc petram

sedifi-

quamvis

ita

oi'dinatum fuerit,

nemo tamen quod

cabo Ecclesiam

meam,

et portfe inferi

non prsevale-

suum
suo in

est, quserat,
:

sed quod alterius, unde ait beatus
«

bunt adversus eam,

et tibi

dabo claves regni coelo-

apostolus Paulus

Unusquisque placeat proximo
2).

rum. Et quaecunque
ligata et

ligaveris super terram, erunt
et

bonum ad
erit

a;dificationem [Rom. xv,
:

»

Et

in coelo

,

queecunque solveris super
18). »

B sicut
est

ipse Salvator suis ait discipuHs

«

Qui major
1 1),
;>

terram, erunt sokita et in coelo (Matth. xvi,
Adhibita est etiam societas in eadem

vestrum,

minister vester [Matth.

xxiii,

Romana urbe
,

et reliqua.

Et

licet

super his aliqua dicta fuerint,
in
et

beatissimi apostoli Pauli vasis electionis, qui uno die, uno quoque tempore, gloriosa morte cum beato Petro, sub principe Nerone agonizans coronatus est,
et

repetentes

omnibus,
tanto

et

tamen ssepius, admonemus ut semper ab omnibus vitentur elationes mentis
major unusquisque videtur

corporis. Et quanto
sit

esse,

aliisque

ambo sanctam Romanam Ecclesiam consecrarunt, omnibus urbibus, in universo mundo. eam

humilior, sicut

Dominus

Salvator noster
si

non

venit ministrari, sed ministrare. Et,

frater

sua prsesentia atque venerando triumpho praitule-

aliquis prseoccupatus fuerit in aliquo delicto, vos qui
spirituales estis, instruite
Si

omnibus assidua apud Dominum fundatur oratio, his tamen verbis Paulus beatissimus apostoius Romanis proprio chirographo pollicetur, dicens « Testis enim mihi
runt. Et, licet pro

eum

in spiritu lenitatis.

omnium sanctorum

quse vero

alise

causse difficihores inter vos orta;

fuerint,

ad hujus sanctee Sedis apicem eas quasi ad
,

:

caput referte
quia
>-,

ut apostolico
velle

termiuentur judicio
ita

est Deus,
lilii

cui servio in spiritu
,

meo

in Evangelio

sic

Dominum

ab eoque

constitutum
Haec vero

ejus

vestri
1,

facio
))

quod sine intermissione memoriam semper in orationibus meis [Rom.
De sede Romana.

esse

antedictis

testimoniis

declaratur.

apostolica Sedes cardo et caput factum est a Do-

9).

mino
est ccelesti

,

et

non ab

alio

constituta

,

et

sicut car-

dine ostium regitur. Sic hujus sanctae Sedis auctobeneficio
est)

Prima ergo sedes
nae
Ecclesia?,

Romabeatis-

ritate

omnes

Ecclesiae

,

Domino disponente

,

re-

quam

(ut

memoratum

guntur.
Accusatores autem et testes esse non possunt,
qui ante hesternum diem aut nudiustertius inimici
fuerint,

simi Petrus, et Paulus, suo martyrio consecrarunt.
Sic

Roma,

quae prius erat cacodaemonis artificio
et altrix
,

omnium errorum mater
bris, et vanis

excussis tene-

ne

irati

nocere cupiant
igitur

,

vel

laesi ulcisci

superstitionum ritibus abjectis, filiorum

vehnt.

Inoffensus

accusatorum

et

testium

Dei, exorto sole justitiae, facta est copiosa propagatrix.

affectus quaerendus est, et

non

suspeetus.

Causam

De sede Akxandrina.
Secimda autem sedes apud Alexandriam beati nomine a Marco ejus discipulo atqiae Evangeconsecrata
est,

Petri
lista

quia ipse et in jEgypto

primum J)
et

enim vestram alieno nolite committere judicio, valdc enim iniquum est ut omissis suis, alii quilibet aliorum se causis immisceant, quoniam nullis in locis spiritualis cura deficit, sed se per omnia, qua nomen Domini praedicatur, cxtendit. Studendum est omnibus, ne (ut sunt) aemulationes malae, sed piae sint
inter vos dilectiones, quia in

verbum

veritatis

directus a

Petro praedicavit

gloriosum suscepit martyrium. Cui venerabiUs successit Abilius,

hoc vos omnes Domini
si

discipulos esse veros noverint,

dilectionem habue-

De sede Antiochena.
Tertia
est beati
illic,

ritis

adinvicem. Ex

omni ergo genere plurimos
,

autem sedes apud Antiochiam ejusdcm,
Petri apostoli habetur honorabilis
,

id

Deus dignatur
state chaiutatis suae
cordiae.

attrahere

quos

exitus
in

de

potefilii

quia

tenebrarum
,

transferat

regnum

priusquam

Romam

veniret, habitavit, et Ignaillic

et

de vasis

irae

faciat vasa miseri-

tium episcopum constituit, et
vero, ut pra^diximus, in

primum nomen
est.

Christianorum novellge gentis exortum

Reliqnas

Unde nobis summopere studendum
ejusque familiari colloquio sociati
sacrati
,

est

,

ut co-

quodam tomo,

prolixitatem

operatores simus gratise Dei, quia ad hoc vocati
,

sumus

vitantes epistola?, vobis conscriptas direximus. Inde

et

sacerdotes

namque
primus

et beati Apostoli inter se statuerunt ut epi-

ut fructuosos

illi

manipulos reportemus
est

scopi singularum scirent gentium, quis inter eos
esset
:

cooperantc gratia ejus. Necesse
a

enim

ut rectores

quatenus ad

cum

potior

eorum

solli-

subditis timeantur, ab ipsisque

corrigantur, ut

,

79

APPKM). AD

S.liC. IX.

-

JSlDUlll

MEKCATORIS
nossint,
illa

8rt

humana formidine
cia
:

peccare metuant, qui divina judi- \

cum

ista extra

vero in aobis. Senlentia

rum
tias

non formidant deteriores quippe sunt qui doctovitam, moresque corrumpunt, his qui substanaliorum, prsediaque diripiunt, ipsi
nos, licet nostra sint, auferunt, nostri

quoque Cham fiUi .\oe damnantur, qui suorum doclorum vel praepositorum culpam produnt, sicut

extx'a

autem ea quae quoque

Cham

qui patris pudenda non operuit, sed magis
monstravit.
si

deridenda
Ecclesiae,

Doctor autem

vel

pastor

detractores et

morum

corruptores nostrorum sivc

a lide exorbitaverit, erit a fidelibus pro reprobis moribus magis est
distringendus, quia rectores Eccle« Deus medio autem deos unde oportet unum:

qui adversus nos armantur, proprie nosipsos decipiunt.

corrigendus, sed

Et ideo juste

infames sunt,

et

merito ab

tolerandus
sia;

quam

Ecclesia extorres fiunt.

a Deo judicandi sunt, sicut ait Propheta

Pro meritis ergo plebis saepe pastores depravantur
Ecclesite, ut proclivius corniant qui sequuntur. Ca-

stetit in

synagoga deorum,
lxxxi,
si

in
»

dijudicat (Psal.

1);

pite videlicet languescente, facilius reliqua

membra
caput

quemque

fidelem,

viderit aut cognoverit plebes

corporis inficiuntur, ut scriptum est

:

»

Omne

suas adversus

pastorem suum tumescere, aut clerum
eis in qui-

languidum,

et

omne

cor mcerens, a planta pedis
,

detractoribus vacare, hoc vitium pro viribus exstir-

usque ad verticem capitis
{Isai.
1,

non

est

in eo sanitas

pare prudenterque corrigere satagat, nec

o).

»

Quapropter manifestum

est

diabolum
possit

B buscunque
ruerint

negotiis misceri,

si

incorrigibiles appadoctori, praesureliqui fideles

(qui sicut leo rugiens circuit, qua-rens

quem

antequam suo reconcilientur
habei'e

devorare) cordibus plebium suadere

,

ut doctores

mat, quoniam tam sacerdotes

quam

atque

pastores
ut

suos

detractoribus

irrogent

vel

omnes debent

summam curam
si

de his qui
corri-

accusent

plebibus

languescentibus, vel
pastoribus frena

mala
eo-

pereunt, quatenus

eorum redargutione, aut

agentibus,

non

tenentibus

gantur a peccalis, aut

incorrigibiles apparuerint,

rum

lasciviant atque in

distant

ima ruant. Multum vero damna morum a damnis rerum temporalium,

ab Ecclesia separentur.

DE SUBJEGTIS QUI AMIGI SUNT
Ait ergo beatus princeps apostolorum Petrus de

INIMIGIS

EPISGOPORUM SUORUM.

Q

sancto prsedecessore nostro Clemente plebibus prae-

etiam omnis fidelis, ne derogando quod in domo cujusquam agitur, alia domns per eum cognoscat,
sed

dicando, quando docebat eas qualiter
berent,

ei

obedire de:

eumque observare

inter csetera, ait
suis,
illo

Siinimi-

amet.

omnium Christianorum domos Nemo enim invito auditoxi

quasi propx-ias
libenter refert,

cus est alicui pro actibus
ut ipse vobis dicat,

vos nolite exspectarc,
nolite amici esse, sed

sitque

uniuscujusque studium, non solum oculos

cum

castos servare, sed ct linguam. Vos autem, charissimi, qui estis sub disciplina

prudenterobservare debetis,

et voluntati ejus absque communicatione obsecundare, et avertere vos ab eo, cui ipsum sentitis adversum, sed nec loqui his quibus

Domini

constituti, sic

vos exhibete, ut vexu ministri et dispensatores

myEcce

steriorum ejus

,

ut

non vituperetur ministerium
vobis sicut scriptum est
:

ipse
est,

non loquitur

:

ut unusquisque qui hic in culpa
amicitias
ferx^e, festi-

vestrum, ne
sicut

fiat in

«

dum

cupit

omnium virum
ei

populus

sic sacex"dos [Isai. xxiv, 2). » Sic

net citius reconciliari

qui omnibus praeest, et per

vos vestx'osque et cunctos coxTigite,
ceatis,

enim ut nemini noacqxxiratis
a^tex-na

hoc redeat ad salutem, cura obedire ccepexut monitis

quatenus et ab hominibus

bonam
si

praisidentis. Si vei"o quis

amicus fuerit his quiquibus
et ipse ex

famam

18

^t a

Deo

ixxercedis

px\Tiuium in

bus ipse amicus non
ipse

est, et locus fuex-it his

beatitudine percipei'e ixxereamini. Et

quid adversi

non

loquitur,

unus

est

:

illis

quij) de

uixitate Ecclesia? acciderit, radicitus ampiitetur,

exterminax'e Dei Ecclesiam volunt, et reliqua. His
aliisque

ut Dei Ecclesia fructusque servorum

maneant inconDomini
nostri

quamplurimis documentis

facile

unusquisque

cussa. « Propter quod, charissimi, exspectantes satagite

advertere potest, qualiter obedirc, et obtcnxperare

immaculati
Christi
iir,

ei

inveniri in pace, et

debet prwposilis suis, ct qualiter
sit,

cii-ca

eos

agendum
hostis est

Jesu

longanimitatem salutcm
14). »
«

arbitx'cixxini

quibus

ipsi

aut amici sunt aut inimici. Si quis

[11 Petr.

Estoto ergo prudentes, atque

cnim ha^c

px-aecepta

non

observavex"it

,

vigilate in orationibus, ante

omnia autem mutuam
liospi,

aniraaj suac, et

non tantum

infamis, sed ct

excommedica-

in vobismetipsis
qixia charitas

charitatcm continuam habcntes

municatusatque alicnus ab Ecclesia efncitur,quoixiam
necesse est ea vitia feiTo abscindere quae
aliis

opcritmultitudinem peccatorum,
sine

tales

invicem

murmuratione. rnusquisque

minibus

noii sanantur.

Parcat unusquisque a lacera-

sicut accepit gratiam, in altcrutrum illam adnxini-

tione, vel detx-actionc linguae suae, caveatque ue aut linguam, aut aures Ixabeat prurientes, id est, ne aut aliis deroget, delrahalque quoscunque, aut alios

strantes, sicut boni dispensatores multiformis gratia-

Dei

;

si

quis loquitur quasi sermones Dei

,

si

qxxis

audiat
(luisipie
aliis

derogantes vel

detrahenles

,

custodiatque

scrmones suos,
sua

cl s(;iat (juia

quicunquc de
Caveat

tanquam ex virtute quam administivit Deus, ut iii omnibus honorificelur Deus, per Jesum Chiistum, cui est gloiia ct imperium in sa?cula sa^ministrat
culoruin. Anien
(i

hxjuitiir,

sciitonlia

judicabitur.

Petr. iv, 7.) »

)

DECRETALILM COLLECTIO.

fi2

INCIPIUNT DECRETA EVARISTI PAPiE.
De ordinatione diaconorum
et

legitimo conjugio, atque de fide et non injuriandis episcopis aut iacerandis.
Domini
110, sub Trajano imperatore.

(Hie successit Anacleto anno

Dilectissimis fratribus

universis Africae

regionis

^ Haec
(si

cuucta recitanda peromnes Ecclesias Africanas
istis

episcopis EvARiSTis.

scripta dirigite, et
litteras

connectite, quas adjunximus

Consulentibus vobis, fratres charissimi, quid super
his,

perfectorum, ut dehisquae inique laudantur
flat,

quae in vestris continebantur scriptis visum esset,

quidtale pi'obari poterit)judicium

etinhibila

vel

quid docilis ratio iiersuaderet, aut quid a beatis

coerceantur, et praeterita mala, et iUicita conjugia,
si

apostohs nobis ti'aditum, aut custoditum remaneret,
optantes (ut retuUstis) nostins institui documentis. Si

doceantur admissa, digna severitate corripiantur.
caetero vero

quidem dilectio vestranormam secuta prudentiumad sedem ApostoUcam referre maluit, quasi ad caput,
quid deberet de rebus dubiis custodire potius
usurpatione praesumere.

De ne

cavcanturtaha per omnes Ecclesias,
per nostram fatigata negligen-

Ecclesiae sanctitas

tiam, perdat privUegia quse est per viros venerabiles consecuta.

quam

De unde

his vero quibus ab insidiatoribus fatigamini,
et

De ordimtione septem diaconorum. Diaconi (qui quasi ocuh videntur esse episcopi) in unaquaque civilate juxta apostolorum constituta se-

nos consulere, et a nobis edoceri inter

ca?-

ptem debent

esse, qui custodiant

episcopum praidi-

quod sint quidam qui arbitrantur de Patre solo dictum esse, quia ipse solus habet immortahtatem et lucem habitat inaccessibilem, ita
tera voluistis, eo

cantem, ne aut ipse ab insidiatoribus quoquo trahendo aut insidiando poUuantur,

modo B

eos apostolicis percutite ferulis, et divinis redarguite
prseceptis
:

infestetur, aut laedatur a suis, aut verba divina devel

Non enim

solus Pater sine Filio
est, ibi

lucem
etiam
si

despician-

inaccessibilem habitat, quia ubi Pater

tur, sed veritas spirituah redoleat fervore,

pax

pra?-

Filium esse indubitabih fide credendum

est;

nam

dicata labiis animi cura voluntate concordet.

solus Pater sine Filio (quod dicere nefas est)

lucem
est,

De conjugio

legitimo.

habitat inaccessibilem, necesse est ut sequestratam

Simihter custoditum et traditum habemus, ut uxor
legitime viro jungatur. Ahter

Pater a Filio habeat

mansionem
Filius

;

quod

si

ita

enim legitimum, ut a Palribus accepimus, et a sanctis apostohs, eorumque successoribus traditum, invenimus, non fit conjugium,
nisi

quonam modo idem
a beato

ad dexteram Patris astans
si

mart)Te Stephano dicitur conspici,

Pater

secundum eos

solus dicitur sedibus lucis contineri.

ab his qui super ipsam
ct a

femmam

domina-

Absit hoc a sensu fldelium Christo in unitate fidei

lioncm videntur habere,
tur, et legibus detur, et

quibus custoditur, uxor

adhserentium, quoniam sicut non obest FiUo
solus dicitur Pater
ita

cum

petatur, et a parentibus aut propinquioribus sponse-

lucem inaccessibilem habitare,

suo temporc sacerdotaliter,

non obest

Patri

cum

sapientia, quaj est Filius,

ut

mos

est,

cum

precibus et oblationibus a sacerdote

p

dicitur
sit

gyrum

coeli sola

circuire; Pater itaque,

cum
visus

benedicatur, et a paranymphis, ut consuetudo docet,
custodita et sociata a proximis lempore congruo petita

invisibUis

et

ingeuitus

in

se,

in
et in

Filio
Filio

Apostoli testimonio

comprobatur,

a se

legibus detur, et solemuiter accipiatur, et biduo

inenarrabiliter genito mansisse ac requievisse
stratur, ipso Filio in

mon-

vel triduo orationibus vacent et caslitatem custodiant,

propheta loquente
tabernaculo
:

;

«

Qui

me

ut bonae soboles generentur, et
suis placeant.
filios

Tahter enim

et

Domino in actibus Domino placebunt, et
charissimi, et merito

genuit, requievit in
12); » et in

meo

[Eccli. xxiv,

Evangelio

«

Pater in

non

spurios, sed legitimos, atque haereditabiles
filii

opera haec [Joan.

xiv, 10), » et, «

me manens Deum nemo
Patris

facit vidit

generabunt. Quapropter,

unquam,
tris

nisi
i,

unigenitus Filius qui est in sinu Pa18)
<•>

illustres fide catholica suflragante, ita

peracta legitima scitote esse conjugia. Aliter vero praesumpta
adulteria, aut contubernia, aut

[Joan.

;

si

enim

in sinu

erat

Filius

ab

initio, el
est,

ex corde Patris verbum

bonum

non conjugia, sed aut

eructatum
sistens

quomodo non

in corde paterno con-

slupra, vel fornicationes potius

quam

legitima con-

jugia esse non dubitate, nisi voluntas propria suffragata fuerit et vota succuri-erint legitima.

lucem cum eodcm inaccessibilem habitasse Nunquid Pater absque uUa Itice in credendus est
"?

Nam

fru-

Filio potuit

commanere, aut

in tabernaculo Filii

Ea quo- D sine eadem potuit requiescere, cum idem Filius canque deserere praisumptionem fieri nulli dubium est. dor sit seterna^Iucis, et speculum sine macula deiCur ergo indignum est unitatem Ecclesiae custodiri? tatis, quam Salomon super salutem suam dilexisse se super idemqueomnespariteretsentiamus,etpronuntiemus. dicit, in cujus spem semper delectari gestivit Si enim aliter praesumpta fuerint, perdunt profecto salutem et spem (inquit) dilexi iUam, et pro luce
ctus divinus est praecepta divina custodire.
:

ipsi

transgressores seipsos quiasemetipsosdecipiunt.

proposui habere eam, quonictm inexstinguibile est

83

APPKMr AD
:

S.IX. IX.


^

ISIDOKI .MEflC.VTOUIS
« Si

84

lunien ejus. Hanc ergo David propheta luceni desiderans anxius proclamat, dicens
«

testimoniuni enini

hominum

accipimus,

testi-

Emitte lucem
3),

moniumDei majusest: quoniamhocesttestimonium
Dei quod majus
suo. Qui
;

tuam

et veritatem
»

tuam [PsaL

xlii,

»

et ite-

est,

quia testificatus est de Filio

rum

:

In

lumine tuo vidcbimus lumen

(Psal. xxxv,

credit in Filium 'Dei, habet testimonium

10). »

In liujus igitur luminis claritate Filius se-

ipsum in moute tribus discipulis pr^ostendit, qui metu raortis perterriti, prostratique in faciem, sibi vitse fmem adesse senserunt hanc, inquam, hicem in se fuisse demonstrans Filius itroclamabat, et ut in
:

Dei in sc qui non credit in Filiuni mendacem facit eum, quia non credit in testimonium quod testiflcatus est Deus de Filio suo. Et hoc testimonium est,

quoniam vitam a?ternam
cst

dedit

nobis, et hsec vita

in

Filio

ejus

:

qui habet Filium, habet vitam

eadem

incoderent, discipulos prBemonobat
(inquit),
:

:

«

Dum
.vii,

kicem habetis
35)j » et

ambulate in kicem [Joan.

iterum

«

lur

me non

ambulat

Ego sum lux mundi. Qui sequiin tenebris, sed liabebit lumen
evangelista
:

vitae seternse (JodH. viii, 12); » et

«Erat
ve-

Dei, non habet vitam. quoniam vitam habetis aeternam, qui creditis in nomine Filii Dei. Et haec est flducia quam habcmus ad eum, qnia quodcunque petierimus secundum voluntatem ejus audit

ffiternam, qui

non habct Filium

Hoec scribo vobis, ut sciatis

lux vera,

ait,

qua^ illuminat

omnom hominem
[Joan.
i,

nos, et scimus quia audit nos quidquid petierimus,
i3

nientiem in hunc
lux,

mundum

9). »

Si

h«c
esse

scimusquoniam habemuspetitionesquaspostulamus
scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur et vita peccanti non ad mortem. Est peccatum ad mortem, non pro illo dico ut roget quis Omnis iniquitas peccatum cst, et est peccatum ad mortem. Scimus quia omnis qui natus est ex Deo non peccat, sed generatio Dei conservat eum, et malignus non tangit eum. Scimus quoniam ex Deo sumus et mundus totus in maligno

quae

credentibus

promittitur, in

Filio

ab eo. Qui

probatur, et

cum

aeterno seterna esse dicitur, quo-

modo

a vobis inaccessibili luce Patris Filius sepa-

ratur. Si

enim FiUus Deus verus
est,

et vita a^terna est,

:

sine dubio in hac lucc simul

credendus

quam

nullus

cum Patre habitare modo nostrum in hoc

mortali' corpore constitutus potest aliquatenus contueri.

Sed
et

dum

apparucrit, tunc vere illuni videbit

sicuti est, qui ejus conspectibus fuerit
tari,

dignus coap-

posilus est. Et scimus

non
et

sicut

Moyses ca^terique prophetaj per

dedit nobis sensum, ut
et

quoniam Filius Dei venit, et cognoscamus verum Deum,
Deus
et vila

aenigmata

figuram, sed ipsam veraciter in Fiko,

simus

in vero Filio ejus. Hic est verus

secundum Apostolum, contuebitur deitatis imaginem. Nam si Iiunc cumdemque, prophetiE sub
testimonio, subsequcnte screno mcntis intuitu, invcstigaro volueris, invcnies Filium

aeterna(r Jo«M, v, 9-20).» Haec vero, fratres, praedicate,

haec

omnibus nuntiate
in

;

vos vero invicem exhorta-

^

mini, perfecti estote, semperque gaudete,

pacem

au-

non posse ab hac

tem seclamini
erit

omnes,

et

Deus pacis

et dilectionis

luce Patris penitus separari,

lium dixerit in terra

quoniam cum solum Ficum hominibus conversatum,

vobiscum; Deo autem

et Patri nostro gloria in

saecula saoculorum.

Amen.

Patrem ab

illo

non

est

credendum

fieri

alienum,

ITEM EPISTOLA EVARISTI PAP.E.
Quod
Christus
sit

cnput

et

sponsus Ecclesise, et qualiter sacerdotes suas ecclesias eorum eos debeant diligere.
obedire

et ecclesise

EvAKisTis

urbis

yEgyptnm
salutem.

conglutinatis

Roma? cpiscopus omnibus per Domino fratrihus in
agere, ut

eumque

diligere et
flt

amare, ut animam suam
;

debet, quia illud
sicut vir

carnaliter, istud spiritualiter

ct,

Unum

nos, fratres, sentire oportct ct

non debct adulterare uxorem suam, ita nec episcopus Ecclesiam suam, id est, ut illam dimittat
ad

fsicut legimu.s) in

nobis

nnum

cor ct una anima esse

quam

sacratus est, absquc incvitabili nccessitale,

probetur. Scimiis nanique, sicul a Patribus accopi-

aut apostolica, vel rcgulari mutationo, et alteri se,

mus, Christum essc caput, cujus
Ipse

ot

mombra sumus.
fllii

ambitus causa, conjungat. Et sicut nxori non
cct
eo)

li-

enim

est sponsus, et Ecclcsia .sponsa, cujus

\Q

dimiltere virum suum, ut altcri se (vivenle
societ, aut

nos sumus. Et ideo

unum Patrem habemusin
vice Chrisli
ei

ccelis

matrimonio

eum

adulteret, licet for-

Dominum. Sacerdotos vcro
funguntur
sponsa,
id in Ecclesia.

logatione

iiicatus sit vir ojus,

scd juxta Apostolum, aut viro
iniiupta
:

Et sicut
sic

sua conjuncta est

suo roconciliari dcbet, aut manorc
Kcclesia*

ita

est

Ecclesia,

episcopis

junguntur

Ecclesia; unicuique

pro portione sua. Et sicut vir
suani, sed diligere

non licct dimittere aut ab ea segrogare opi.scopum suum, ut alterum (vivonte co) accipiat,
scd aul ipsum habeat, aut innupta maneat, id
est,

non debet negligere uxorem
et

caste

custodirc,

sic

cpiscopus et multo magisA^ne

altorum episcopum, suo vivento, accipiat, ne
siii

custodire, et ainare, alquo prudonlcr rcgere dcbot

foruicationis aut adullcrii
si

crimon incurrat. Nam,
sc
altcri
epi.^^copo

Ecclcsiam. Et, vokit iixor quio sub

manu
et

ost viri,

aduUerata

fuerit,

id

ost, si

obcdire debct viro
ita

siio,

oiimquc diligere

amare,

junxcrit, autsupcrse alterum cpiscopum adduxoril.

potius E^.clcsia otiam opiscopo suo in

omnikus

aut essc fcceril

vel

dcsidcravcrit, pcr accniniani

HH

DECRETALIUM COLLECTIO.
Non
est itaque a

8A

poenitentiam, aut suo reconcilietur episcopo, aut \

plebe aut vulgaribus hominibus
licet sit inor-

innupta permaneat. Unde
Evangelio, dicens
:

et

«

Si quis viderit
est

Dominus loquitur in mulierem ad

arguendus, vel accusandus episcopus,

dinatus,quia pro meritis subditorum disponitur a Deo

concupiscendum, jam moechatus
suo (Matth.
V, 28). »

eam

in

corde

Episcopum vero oportet opporet

rectorum, exemplo David peccantis ad comparationem principum qui ex merito plebis praevarivita

tune atque sine intermissione Ecclesiam suam docere,

cantur. Sacerdotes

enim exquirere debent peccata

eamque prudenter regere

amare, ut a

vitiis

populorum,
loquentis

et sagaci sollicitudine

unumquemque
populo

se abstineat et salutem

consequi possit aeternam.

probare, juxta testimonium Domini ad Jeremiam
: <(

Et

illa

cum

tanta reverentia ejus doctrinam debet

Probatorem
scies et

(inquit) dedi te

meo
[Jer.

suscipere,

eumque amare

et diligere, ut

legatum
:

robustum, et
VI, 27). »

probabis viam eorum

Dei et prfeconem veritatis, quia, testante Veritate

Ideo ista dico, quia insidiator bona saepiselectis ponit

«Qusecunqueligaveritsuperterram,eruntligataetin
crelo,

sime solet convertere in malum, et in

et

qufecunque solverit super terram, erunt
»

maculam. Unde

si

qui sunt vituperatores aut accu-

soluta et in ccelo [Matth. xvi, 19).
est,

Nimis tiraenda
est

satores episcoporum, vel reliquorum sacerdotum,

fratres,

ha?c

sententia, et

vobis ne offendatis eos qui tantam a

potestatem. Et ideo potius

summopei'e venerandi sunt,
dicente

non oportet eos a judicibus Ecclesiae audiri, anteDomino habent B quam eorum discutiatur aestimationis suspicio vel opinio, qua intentione, qua flde, qua veritate, qua obediendi, diligendi, et vita, qua conscientia, quove merito, si pro Deo, aut non detrahendi vel lacepraevidendum
pro vana gloria, aut inimicitia, vel odio, aut cupiditate ista sumpserint necne. Ha2c

randi aut ejiciendi, sed portandi et amandi, ipso

Domino

:

«

Qui vos audit,

me

audit, et qui

omnia

fideliter

vos spernit,
et

me

spernit (Lmc. x, 16). » Ideo haec vobis
fratres, ut

sunt perscrutanda et diligenter pertractanda.

Nam

omnibus

fidelibus scribimus,

ab his

sunt nonnulli qui praepositos suos perverse repre-

vos caveatis, et posteris vestris non

bonum exemplum

relinquatis,

malum, sed quoniam injuria epi-

hendunt,

si

vel

parum

ipsis

molesti

exstiterint.

Idcirco recto oculo

primatibus Ecclesiarum provi-

scoporum ad Christum pertinet, cujus vice funguntur. Audivimus enim quosdam a vobis infamatos et
dilaceratos episcopos, ac e civitatibus propriis pulsos,

dendum
cjua ait
istis,
:

est,

ne quisquam eorum innocens vexetur
quis scandalizaverit
illi

aut scandalizetur, intendentibus sententiae Domini
« Si

imum

de

pusillis

quia

alibi

episcopi constitui

non possunt,

nisi in

melius est

ut suspendatur

mola asinaria

civitatibus

non minimis,

et alios in eis ipsis

viven-

coUo ejus,et demergaturin profundum maris{Matth.

tibus constitutos. Ideo hrec vobis scribimus, ut scia- ^, xvni, 6), » et reliqua. Deus autem omnipotens, ut nos a praecipitatae sentenliae probatione competis hoc fieri non licere, sed proprios revocari et

integerrime restitui debere,
feditate sponsas suas

illos

vero qui adulterina

quas

et

uxores eorum prajfixo
ejici

(cum omnia nuda et aperta sint oculis ejus), mala tamen Sodomae noluit audita judicare priussceret

tenore esse intelligimus, tenent,

ut adulteros

quam

manifeste agnosceret quse dicebantur, unde
:

alque infames

fieri,

eosque ab

ecclesiasticis

hono-

ipse ait

«

Descendam

et

videbo utrum clamorem

autem adversus eos aliquam querelam habueritis, his peractis, inquirendum erit ct auctoritate hujus sanctae Sedis terminandum. Et, ne omnia nunc sigillatim dicam, omne bonum (si
ribus arceri jubemus. Si
ipsa per se in vobis fuerit) charitas facere vos docebit, sicut e contrario eos qui a salute alieni sunt,

qui venit ad me, opere compleverint, an non estita
ut sciam {Gen.
nihil
xviii, 21.) »

Deus omnipotens, cui
ei

absconditum

est,

sed

omnia

manifesta sunt,
et alia

etiam antequam

fiant,

non ob aliud hsec

multa

(quae hic prolixitatem vitantes

non inseruimus) per

se inquirere dignatus cst, nisi ut nobis

exemplum

omne malum
ante

facere,

odium

docet.

Unde ut vos qui

daret ne praecipites in discutiendis et judicandis ne-

veri Dei estis discipuli, abjicite a cordibus vestris

gotiisessemus,etnemalaquorumdampriusquisquam omnia discordias et aliorum dissensiones, ex praesumat credere quam probare. Cujus exemplo quibus omne opus malum, procedit, et benignitatem monemur, ne ad proferendam sententiam unquam J) ac simplicitatem tota mente servate. Verumtamen praecipites simus, aut temere, indiligenterque inscitote cuncti quod supra omnes vos laboret episcodiscussa quaeque quoquomodo judicemus, dicente pus, quia unusquisque vestrum suum proprium fert Veritatis voce « Nolite judicarc ut non judicemini,
:

laborem,

ille

vero et

suum

et

singulorum. Et ideo

inquoenimjudiciojudicaveritisjudicabimini(3/a<</(.
VII,

sicut ille pro vobis omnibus, ita et vos omnes summopere laborare pro eo debetis, inlantum ut si etiam necesse fuerit, animas vestras pro eo ponatis, sicut et ipse
fuerit,

1),

»

et

reliqua.

Nam

mala

audita nullum

moveant, nec passim dicta absque certa probatione
inqnirat, ne prajcipitando

animam suam pro

vobis,

si
:

necesse
«

ponere debet, ipso dicente Salvatore

Bonus
\,
eis,

quisquam unquam credat; sed ante audita diligenter quidquam aliquis agat. Si enim Dominus omnium Sodomorum mala, (juopervenerat,

pastor

animam suam

dat pro ovibus suis {Joan.
eis,

rum clamor ad coilum usque
sciens, prius credere

omnia
ipsc

H),

»

vos vero obeditc

et

vigilate

pro

ncc judicare voluit

quam

quia

ipsi

pro vobis vigilant, quasi rationem pro ani-

ea

cum

fidelibus testibus diligenter investigans, quae
:

mabus
ct

vestris reddituri. nt

cum gaudio hoc

faciant

audieratet opere veracitercognosceret
nos,

multo magis

non ffementes.

humani

et

peccatorcshomines, quibus incognita

n
87
A1'I>E.ND.

,

AD

S.EC. IX.

-

-

ISIDURI

MERCATORIS
est,

sunl occulta judicia Dei,

ct hfec praecavere, et nul-

\ dinc plenum

veloces pedes

corum ad
est

effunden-

lum ante veram justamque probationem judicare, aiit damuare debemus, manifeste Apostolo dicente Paulo qui ait « Tu quis es qui judicas servum alienum? suo enim Domino stabit aut cadet {Rom. xiv, 4); » unde et per prophetam David Dominus loqui:

dum
et

sanguinem, contritio etinfelicitasin

viis

eorum

viam pacis non cognoverunt, non
in

timor Do-

mini ante oculos eorum. Scimus autem quoniam
quaecunque lex loquitur his qui
tur, ut

lege sunt loqui-

tur dicens

:

«

Nolite exaltare in

excelsum cornu

omne os obstruatur et subditus fiat omnis mundus Deo, quoniam ex operibus legis non justificabitur

vestrum
teri,

(Psal.

lxxiv, 6) » loquentes in cervice ve-

omnis caro coram

illo

;

per legem enim co-

quia neque ab oriente, neque occidente, neque

gnitio peccati.

Nunc autem

sine lege justitia Dei

asoUtudinemontium,sedDominusjudexhunchumiquia calix iu manu Domini ex vino meraco ad plenum mistus, et propinabit ex eo, verumtamen fteces ejus potabunt bibentes omnes impii terrap. Ego autem annuntiabo in sempiternum, psallam Deo Jacob. Et alibi idem ait Propheta
liabit et exaltabit,
:

mauifestata est et testificata a lege et prophetis.
Justitia

autem Dei per fidem Jesu Christi super omnes qui credunt. Non enim est distinctio. Omnes enim peccaverunt et egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quge in Christo Jesu, quem proposuit Deus propitiatorem
sua; propter remissionem praecedentium delictorum
,

«

Ab

increpatione tua Deus Jacob (Psal. lxxv,

7),

>>

B per fidem in sanguine ipsius, ad ostensionem justitife
in sustentationem Dei, in

consopitus est et currus et equus.
et quis stabit

Tu

terribihs es,

adversum te? Ex tunc

ira tua,

de

cffilo

ad ostensionem

justitiai ejus

autem

facisti

judicium, terra timens, et tacebit

cum

hoc tempore, ut
«

sit

ipse justus et justificans
3). »

eum
Item

surrexerit, ad

judicandum Deus, ut
Et Apostolus
ait

salvos faceret
:

qui ex fide est Jesu Christi (Rom. lu,

omnes mites

terra>.

«

Mihi vin-

idem
sus

:

Quis accusabit adversus electos Dei? Deus

dictam, ego retribuam (Rom.

xii, 19). »

Et alibi in-

qui justificat. Quis est qui qui mortuus
est,

quitidem apostolus
quaj
fit

:

« Sufficit

unicuique objurgatio
et consoleis

condemnet? Christus Jeimo et resurrexit, qui est

a plurimis,

ita ut

magis donelis
trisLitia

ad dexteram

Dei, qui

etiam interpellat pro nobis.

mini, ne forte abundantiori
qui in angustia
confirmetis in
est.

absorbeatur

Quis ergo nos separabit a charitate Christi? Tribulatio,

Propter quod obsecro vos ut
(//

an angustia, an persecutio, an fames, an nuan periculum, an gladius? sicut scriptum est:
te

illo

charitatem
:

Cor. n,

6.) »

Et

ditas,

Dominus in Evangelio ait « Dihges Domimxm Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et cx omnibus viribus tuis, et proximum tuum sicutteipsum (Luc x, 27). » Dilectio enim proximi mahim ^ non operatur. Propter quod juxta Apostolum inexcusabilis es, o

Quia propter

mortificamur tota

die,

aestimati

homo omnis

qui judicas

;

in

quo enim
Dei est

judicas alterum teipsum condemnas,

eadem agens

qu« judicas. Scimus enim quoniam judicium

secundum veritatem in eos qui talia agunt. Existimas autem hoc, o homo omnis qui judicas eos qui
talia

aguntet

facis ea,

quia tu effugies judicium Dei?

An

divitias bonitatis ejus, et patientise, et lougani-

mitatis contemnis? Ignoras

ad pcenitentiam

te

adduxit.

quoniam benignitas Dei Secundum autem duritibi

sumus sicut oves occisionis, sed in his omnibus superamus propter eum qui dilexit nos. Certus sum enim quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque virtutes, neque instantia, neque futura,neque fortitudo, neque altitudo, neque profundum, neque creatura alia, poterit nos separare a charitate Dei quaj est in Christo Jesu Domino nostro (Rom. vui, 33). » Debemus autem nos, ut ait idem apostolus, firmiores, imbecillitatesinfirmorum sustinere, et non nobis placere, unusquisque vestrum proximo suo placeat in bonum ad a?dificationem. Etenim Christus non sibi placuit, sed, sicut « Improperia improperantium tibi scriptum est
:

tiam tuam, et impanitens cor thesaurizas

iram

ceciderunt super

me

(Rom. xv,

1). »

«

Benedictus

in die irai et revelationis justi judicii Dei qui reddet

Deus

et

Pater Domini nostri Jesu Christi, Pater
totius

unicuique secundum opcra ejus. His quidem qui sccundum patientiam boni operis gloriam et hono-

misericordiarum et Deus

consolationis, qui

consolatur nos in omni tribulatione nostra, ut pos-

rem et incorruptioncm, quoerentibus vitam ffiternam.
Hisautem qui ex contcntione, et qui non acquiescunt veritati, credunt autcm iniquitati, ira et indignatio, iribulatio et angustia in omnem animam hominis opcrantis malum, Judaii primum et Gra^ci. Gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, et alibi idem apostolus « Causati cnim sumus omnes sub peccato essc, sicut scriptum est, quia non est justus quisquam, non est intelligens, non est requirens Dcum, onmes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum non est usque ad unum. Sepulcrum patens cst guttur eorum, linguis suis dolose agebant, venenum aspidum sub
:

simus

el ipsi consolari

eos qui in

omni prcssura
ipsi

sunt, pcr exhortalionem

qua exhorlamur

a Deo,

quoniam
ita et

abundant passiones Christi in nobis, per Christum abundat consolatio nostra, sive
sicut

sivc

autem tribulamur pro vcstra exhortatione et salutc, cxhorlamur pro vestra exhortatione qua^ opcralur in vobis tolerantiam earumdcm passionum

20

quas ct nos patimur
vobis, scientes
sic eritis

:

ct spes nostra

firma est pro
eslis,

quoniam

sicut socii

passionum
i,

et consolationis (II Cor.

3). » «

Fidelis

autcm Deus qui non patictur vos tentari super id quod potestis, sed faciet cum tentatioue ctiani proventum ut possitis sustinere (i Cor. x, 13). » Proptcr
quod, charissimi, sectamini charitatem invicem,
ct

labiis coruni.

Quorum

os maledictionc et an)aritu-

:

8V)

DECRETALIUM COLLECTIO.
spiritualia,

90

semulamini meliora et

et adjuvate

vos^Amen.
dua CC.

Data

Kalend.

Novembris, Gallio

et

Bra-

invicem, ut Deo semper in omnibus placere valeatis.

Deus autem pacis

sit

cum omnibus

vobis.

INCIPIUNT DECRETA ALEXANDRI PRIMI VAVM.
De
non vexandis. nec scriptis ab eisper metum aiit aliquam fraudem exicjendis depassione Domini in consecratione corporis ejus miscenda; etde aqua cum sale populis be?iedicenda ; et de fide sanctse Trinitatis.
sacerdotibus,
et

(Anno Domini, 119, sub Bello Adriano imperatore.)

Alexander episcopus omnibus ortbodoxis per
versas provincias Christo

di-

g apostoUcse
ipso

sedis apicem, cui

summarum

dispositio-

Domino famulantibus.
divini judicii
,

nes causarum et

omnium
,

negotia Ecclesiarum ab
quasi ad caput
:

Cogitantibus nobis

metum

frati^es

Domino

tradita sunt

,

ipso-

charissimi, et post vitam hanc

unumquemque prout

dicente principi apostolorum Petro
et

«

Tu

es Petrus,
aedificabo

gesserit recepturum, quid veniat in querelam, ta-

super hanc petram Ecclesiam

meam

cere

non

licuit,

sed nobis vobis loqui necessitas im:

{Matth. XVI, 48). »

Quod quidam

aemuli Christi, cjus-

« Exalta ut tuba vocem peravit, dicente propheta tuam [Isa. lviii, 1), » et cui omnium Ecclesiarum commissa est cura, si dissimulem, audiam, Domino dicente, rejecistis mandatum Dei, ut statuatis traditiones vestras. Quid enim aUud est rejicere mandatum Dei, quam privato consiUo, judicio humano novis rebus constituendis hberius delectari? Unde et aUbi scriptum est « Ne transgrediaris terminos an:

quc sanctae Ecclesiae insidiatores, sacerdotes Dei ad
judices pubUcos accusai^e praesumant,

cum magis

apostolus Chinstianorum causas ad Ecclesias deferri
et

ibidem terminari

praecipiat. Taliter praevarican-

tes prsevaricati sunt in

Dominum suum,
:

et

non obelasci-

diunt prseceptis ejus, de quibus Dominus per pro-

phetam Osee
atferre

loquitur, dicens

«

Quasi vaccae

vientes declinaverunt {Osee iv, 16), » et dUexerunl

tiquos quos posuerunt patres tui [fro\). xxii, 28). » Terminos indubitanter transgreditur qui statuta pa-

C

trum postponit atque confundit.Pervenit namque ad conscientiam apostoUcse Sedis, quod nonnulli sunt tam stoUdi qui Dominica praecepta et apostolorum eorumque successorura statuta minime observant,
et eos

suis. El idem quoniam recesserunt a me, vastabuntur quia praevaricati sunt in me, et ego redemi eos, et ipsi locuti sunt contra me mendacia, et non clama-

ignominiam protectoribus

:

« Vae

eis

verunt ad

me

in corde suo, sed ululabant in cubi-

ILbus suis, super triticum et

de quibus Dominus

ait

:

«

Qui vos tangit, tan-

recesserunt a

vinum ruminabant, et me. Ego erudivi et confortavi brachia

gitpupillam ocuU mei [lach.

ii,

8), »

non solum tan-

eorum,

et in

me

cogitaverunt malitiam. Reversi

gere minime dubitant, sed etiam persequi non for-

sunt ut essent absque jugo, facti sunt quasi arcus
dolosus {Osee vii, 13). » « Abjiciet eos Dominus (ait idem propheta), quia non audierunt eum, et erunt vagi in nationibus {Osee ix, 17). » De his enim clericis vel laicis

midanti Et

licet

nos persequantur, quia nec nos
discipuli qui
eis

sine UUs, nec illos sine nobis persequi possunt, quo-

niam
tiones

iUius

sumus

animas pro

fratri-

bus praecepit ponere, tamen

pericula et perdi-

qui episcopos vel reliquos sacerdotes
ac-

eorum non sumus
absit)

ausi celare,

ne prophetica
:

prius

(quod

damnemur

sententia, quae ait

« Si

an-

tam ad primates eorum quam ad reliquos cusant judices, quam auribus eorum a quibus

se

nuntiaveris iniquo

suam (Esec/i. iii, laesos aestimant, inculcent, ut ab eis aut jus suum D aut justam recipiant apologiam. Item per eumdem i9), » animam tuam liberasti. Si autem non annuntiaveris ei, sanguinem ejus de manu tua requiram. « Audi, domus Israel, et ait Dominus prophetam Est etiam et hoc ad hanc sanctam Sedem pei'latum domus regis, ausculta; et attendite, sacerdotes, quia (quod pudet dicere) et non solum sacerdotaU, sed vobiscum judicium est, quoniam laqueus facti estis etiam omni Christiano nomini est inimicum, id est, speculationi et rete expansum super Thabor, victiquod nonnuUos episcopos vel sacerdotes aut metu masque declinastis in profundum {Osee v, 1). » Et
iniquitatem
:

compelUint, aut

vi

extorquent, autfraude decipiunt,
suae in alteram

ego eruditor
vestros {Osee

omnium
vii,

vestrum. Et

alibi

:

«

Omnes

aUquas confessionis

partem quam debeant,autpro suarumnonrequisitionererum,aut, quod deterius est, pro aUeni erroris secta scripturas
facere et propriis

calefacti estis quasi clibanus, quia devoratis judices
7;. » Ipsi autem declinant vlctiprofundum, qui eos devorant vel injuste lacerant, quia oculi Domini dicuntur. .Nam si modo quisquam principis ssecularis oculos laceraret aut amoveret, esset reus majestatis an noii? Pro-

mas Domini

in

manibus roborare,

et

coram poputerriti insi-

Us recitare atque confiteri. /Aliquos dicunt carceri-

bus et ergastuUs recludi, ut saltem his
diis,

devicnt Domini sacerdotes, et suis faveant vo-

fecto aut morti traderetur aut perpetua notaretur

luntatibus.

Relatum insuper

est

ad hujus sanctse et

infamia, Si pro saeculi potestalibus talia ab homini'

91

APPEND. AD
fiunt,

S/EC. IX.

ISlDOPtl

MERCATOIIIS.

92

bus

quid pro his
:

minus ait « mei [Zach. ii, 8). p Proculdubio hi qui eos persequuntur et amovere nituutur injuste contra apostolicam auctoritatem
si

de quibus Do- \ nem fieri, quia sic odit Deus eos qui adversus patres Qui vos langit, tangit pupillam oculi armantur ut patrum invasoi'es vel destructores. Qui
lieri putatis,

ideo infames efficiuntur, quia patres persequuntur.

Quod

si

nec loqui

eis licet,

quibus doctores

summi
scelera

a morte prohibentur, dicente

(quos episcopos vocamus) propter

eorum

Domino

:

«

Nolo mortem peccatoris, sed ut converH);
»

adversantur, quanto magis

eis

qui eos infestant, nec

tatur et vivat (Ezech. xxxiii,

perpetua tamen
ista tene-

consentiendum
faciunt,

est,

nec loquendum, ne participes
scelei-ibus
;

notantur infamia, et exsilio digni judicantur hnitimo,

eorum inveniantur
Unde
et

quia non solum qui

de quibus atemporibus apostolorum et infra

sed qui consentiunt facientibus rei sunt.

mus

atque decreta habemus quibus eorum accusandi

beatus princeps apostolorum Petrus, in or-

episcopos vel testiticandi in eos vocem obstruimus,

dinatione sancti pra?decessoris nostri Clementis, instruens clerum et

quos non humanis, sed divinis actibus mortuos esse
scimusj de quibus Dominus loquitur per eumdem pro-

populum

ait

:

Si

inimicus fuerit
exspectare

Clemens

alicui

pro actibus
:

suis, vos nolite
illo

phetam
judicio,

Calumniam quoniam coepit
:

«

patiens

Ephraim

fractus est

ut ipse vobis dicat

Cum

nolite amici esse, sed

abire post sordem, et ego

prudenter observare debetis, et voluntati ejus absque

quasi tinea Ephraim, et quasi putredo domui Juda.

B communicatione
cui

obsecundare, et avertere vos ab eo

Ephraim languorem suum et Juda vinculum suum, et abiit Ephraim ad Assur, et misit ad regem ultorem, et ipse non poterit sanai'e vos nec
Et vidit
solvere
poterit a vobis vinculum [Osee v,
11).
»

Qui enim sacrilega persequuntur persuasione et lacerare nituntur episcopos, vel eos qui
sacriiicant, indubitanter

Domino

recte

eum

persequuntur

et dila-

ipsum sentitis adversum, sed nec loqui his quibus ipse non loquitur, ut unusquisque qui in culpa est, dura oranium vestrum cupit amicitias ferre, festinet citius reconciliari ei qui omnibus praeest, ut per hoc redeat ad salutem, cum obedire coeperit monitis pra>sidentis. Si vero quis amicus fuerit his quibus amicus non est, et locutus fuerit his quibus

niant cujus vice funguntur, unde ait
Joel

prophetam
si

mihi? Et

Dominus per Nunquid ultionem reddidistis ulciscimini vos contra me, cito, velociter
:

«

non loquitur, unus est et ipse ex illis qui exterminare Ecclesiam Dei volunt; et cum corpore vobisipse

cum

essc videatur,

mente

et

animo contra vos
hic,

est,

reddam vicissitudiuem
[Joel
III,
:

vobis super caput vestrum

et est

multo nequior hostis

quam

illi

qui foris

4).

»

Et per

Oseam prophetam Dominus
ista, intelligens

sunt, et evidenter inimici sunt. Hic

enim per amiciEcclesiam

inquit

«

Quis sapiens, el intelliget

tiarum speciem quse inimica sunt
dispergit ac vastat. Similiter
si

gorit, et

et sciet

ea? Quia recta;
eis (Osee xiv,
eis.

via; Doraini, et justi
10),
»

ambula

hujusmodi personis
,

bunt in
audit

prtEvaricatores vero
ait
:

^

quaedam

scripturse

quoquomodo per metum

aut

corruent in

Et ipsa per se Veritas

«

Qui vos

fraudem, aut per vim extortai fuerint, vel ut
rare possint,
roborata? fuerintingenio, ad

se libe-

me

audit, et qui vos spernit

me

spernit (Luc.

X, 16). » His et aliis fulti

quamplurimis Dominicis

quocunque modo ab eis conscriptee. vel nullum eis prajjudicium
pervenire censemus, neque ullam
vel

prajceptis, vitantes

bus hujus sanctaj Sedis,
Ecclesiae constituit,

hominum perditiones, cum omniquam Domiuus caput totius
membris,
talia fieri

aut

nocumentum
infamiam

ejus

calumniam, aut a

suis sequestraet sanctis

prohibemus,

tionem bonis unquam, auctore Domino,
apostolis

ne confundatur populus Domini iu seternum.

Nam

eorumque successoribus
fieri

sustinere permit-

et a prsedecessoribus nostris inhibitum legimus, ut

timus. Confessio vero in talibus non compulsa, sed

nemo

contristet doctores,

neque accusationem adprinin-

spontanea

debet, ipso altestante, qui ait

:

«

Ex

versus eos suscipiat. Ipse

namque apostolorum

corde enim procedunt homicidia, adulteria, fornicationes, blasphemiae (Matth. xv, 19) » et ceetera quai

ceps in ordinatione beati Clementis
struens, ail
ritatis
:

populum

Quicunque contristaverit doctorem

ve-

suut ad

Iia!C

perlinentia.

Nec tantum attendenda

peccat in Christum, et

Patrem

omnium

exacerbat Deum, propter quod vita carebit; et doclor r\

gentium inquit

:

« Si

prajoccupatus fuerit

homo

in

aliquo delicto, vos qui spirituales estis, sustentate

quanlum quo animo fiant, quorum exempla, si omnia scribere coeperimus, ante dies quara exempla deficient. Unde et illud est quod I)ominus ad munera Abel respexit et non ad Cain,
sunt quee fiunt
quia magis intendit ad offerentis

illum in spiritu lenitatis, considerans teipsum, ne et
tu tenteris, aller alterius

animum quam ad

onera portate,
1). »

et sic ad-

ea

quffi
:

olferuntur. Inde et
«

Dominus per Prophetam

implebitis

legem

Christi ((}al. vi,

inquit

Dorainus
»

scit

cogitationes
ait
:

hominum

(Psal.
sit

Has considerantes pietates, et pericula vitantes

xciii, 11).

Et per Osee

« In

guttnre tuo

uuimarum, una cum omnibus Domini sacerdotibus qui nobiscum in hanc sacram convenerunt urbem, et cum omnibus liujus capitis membris, sicut a beatis

tuba quasi aquila supcr
1), »

domum Domini
inquil
iii

(Osee, viii,
:

et rcliqua.

Et

Dominus

Evangelio

«

Tu autem cum

oraveris, intra in cubiculum, et

apostolis, et a reliquis sanctis Patribus, et a suc-

clauso ostio ora Patrera

tuum

(Matth.

vi, 0). »

Omnis
est.

cessoribus

eorum accepimus,

slatuentes deceruimus

enim confessio qua?
Et Apostolus ail
:

fit

ex necessitate fides

non

uinnes qui sanclos Patres persequuntur, aut

amo-

«

Corde eniin credilur ad

justi-

vere, vel dilacerare manifesle nituntur, infames esse
et alieuos a liraiiiibus Ecclesiaj

tiam, orc
10.) »

usque ad

satisfaclio-

autem confessio fit ad salutein (Rom, \, Amplius aulem respicit Deus ad cogitatioues

93

DECRETALIUM COLLECTIO.

94
»

etspontaneas voluntates,

quamad actusquipersiin-^(Ma«A.
enim

xxvi, 26j.

Crimina enim atque peccata,

plicitatem aut per necessitatem fmnt.Confessio

oblatis his

non

extorqueri debet in talibus, sed potius sponte

passio ejus in his

enim de suspicione aut exjudicare, cum magis inspector cordis 21 ^^t Dominus quam operis, et potius requirit Dominus cogitationes puras et voluntates bonas, quam labia mendacia. Unde et Dominus per prophetam loquens ait « Populus iste labiis me honorat, cor eorum autem longe est a me [Isai. xxrx, 13.) » Pejus malum fore non aestimo,
proflteri,

pessimum

est

sumus,
renda,

et

Domino sacrificiis, delentur, idcirco et commemoranda est, qua redempti saepius recitanda, atque haec Domino offehostiis

torta confessione

quemquam

talibus
et

delectabitur, et

placabitur

Dominus,

peccata dimittet ingentia. Nihil enim

in sacrificiis

majus esse potest

quam

corpus et sanpotior est, sed

guis Christi.

Nec

ulla

oblatio hac

:

hsec

omnes

prsecellit.

offerenda

est, et

Quae pura conscientia Domino pura mente sumenda, atque ab omcseteris, ita

nibus veneranda. Et sicut potior est
tius

posale

quam

Christianos suis invidere sacerdotibus. Novit

excoli

et

venerari

debet.

Aquam

enira

enim Dominus qui sunt ejus. Non potest autem humano condemnari cxamine, quem Deus suo reservavit judicio. Si omnia namque in lioc saeculo vindicata essentjlocumdivinanonhaberentjudicia.

conspersam

populis

benedicimus,

ut ea

cuncti
et

aspersi sanctificentur ac purificentur,

quod

om-

nibus sacerdotibus faciendum esse mandamus.
si

Nam
sale

QuodB
ita

cinis vitulae

aspersus sanguine
,

populum

sancti-

autem ad
sacei'dotes

alios judices prius

non debeant, quam ad
,

Qcabat atque mundabat

multo magis aqua

vel

auditores Ecclesiae accusari
et infra

a

aspersa divinisque precibus sacrata,
ctificat

popnlum
per
est,

sanEli-

tempore apostolorum

observatum

et diffini-

atque mundat. Et,
sterilitas

si

sale asperso

tum invenimus. Si quis erga episcopum vel actores Ecclesise quamUbet querelam aut actionem juste se
habere crediderit, ipse Redemptoris sui (cujus actio
nostra est institutio) viarum non
ctator egregius, qui
dicebat, sed

saeum prophetam,

aquae sanata

quanto

raagis divinis precibus sacratus, stei-ihtatem

rerum

aufert

humanarum,
et

et coinquinatos sanctificat, at-

immemor,

sed se-

que raundat,
cat,

expurgat, et csetera bona multipliet

cum
ovis

malediceretur non male-

et insidias diaboli avertit,

a phantasmatis
si

coram tondente se obmutuit, ac pro suis persecutoribus in crucem pendens apud Patrem intercessit, non prius primates supe-

tanquam

versutiis horainera defendit!

Nam

tactu fimbriae
esse

vestimenti

Salvatoris

salvatos

infirmos

non

dubitamus,

quanlo raagis virtute sacrorum ejus
animse

riores aut alios judices adeat

quam

ipsos a quibus

verborura divinitus sacrantur elementa, quibus sani-

se laesum sestimat, conveniat famiUariter, et

non

se-

tatem corporis

et

humana

percipit fragilitas

!

mel, sed saepissime, ut ab eis aut
cipiat,

suam justitiam

ac-

His ergo et aliis instructi documentis, vota singulo-

aut juste excusationem. Roni nerape et vere

^ rum Domini
divinitus

sacerdotes respicite, et in virtute Spiri-

Christiani horainis est

rem ipsam omnibus

amicitiae

tus sancti divinis precibus, per ministeriura vobis

ac pacis legibus prius tentare

quam

in judicio (ubi

coUatum, perficere certate.Elementa quo-

frequenter amarissimus animae rancor innascitur)

suum

jus pertinaciter experiri. Si quis

enim cum
ei

tam ea quse praediximus quara csetera divinis apta usibus et humanis necessaria infirmitatibus saque,
crate, infirmos curate, et caetera quae

Deo, qui pacis est auctor, habitare cupiat,

ne-

ad vos pertitri-

cesse est ut pacera inquirat. Si ergo secus egerit,

nent diligenter perficite, ipse enim Salvator

ab

ipsis et

ab

aliis

coramunione privetur tanquara
«

buendo nobis exemplura,
noraine

discipulis suis ait

:

«

In

apostolorum Patrumque aliorum contemptor. De
quibus
ait

meo daemonia

ejicite,

infirmos curate, segros

propheta

:

Erunt quasi non
[Isai.

sint, et per11). »

sanate, leprosos

mundate,

etc.

Super infirmos etiam

ibunt viri qui contradicunt vobis
In

xu,

manus

imponite, et bene habebunt {Marc. xvi, 17).
sanctse Trinitatis sic
,

sacramentorum quoque oblationibus, quse
solerania
est,

inter

Fidem quoque

docendam
ait
:

a

missamm

Domino

offeruntur, passio Do-

PatrLbus accepimus

vobisque tradendam subditis
« Yidi

mini miscenda

ut ejus, cujus corpus et sanguis

destinamus. Isaias

namque propheta

conficitur, passio celebretur, ita ut, repulsis opinio-rv

Dominum Sabaoth sedentem
sum,
et

super thronum excelejus, sex alae

nibus superstitionum panis tantum et vinum aqua

Seraphin stabant in circuitu

permistum in

sacrificio offerantur.

Non debet enim,

uni, et sex alse alteri,

duabus velabant faciem

ejus,

ut a Patribus accepimus et ipsa ratio docet, in calice

duabus volabant,
tes
:

et

clamabant ad alterutrum, dicensanctus Dominus Deus Sa-

Domini, aut vinum solum, aut aqua sola offerri, sed utrumque permistum, quia utrumque ex latere ejus
sua profluxisse legitur; ipsa vero Veritas nos instruit calicem et panem in sacramento offerre,
in passione

Sanctus, sanctus,
{Isai.
vi, 1).

baoth
tio

» Si Trinitas
si

sanctus dixerunt? aut

unitas

non est, quare ternon est, quare sub

trina repetitione

unum Deum
non
est,

ac

Dominum

intima-

quando
cate,

ait

:

«

Accepit Jesus

panem
:

et benedixit, de-

verunt?
dicitur
:

Si Trinitas

cur in Geneseos libro
et benedixit
:

ditque discipuhs suis, dicens

Accipite et

mandu-

Dixit Deus, fecit

Deus

Deus?

hoc

est

tradetur.»

enim corpus meura, quod pro vobis Similiter postquam ccenavit, accepit cafisuis, dicens
:

cem, deditque discipulis
bibite ex eo

<(

Accipite et

non est, quare tertio dixit Deus et deos plurali numero non commendavit? Si Trinitas non Domine Doest, quare in Exodo dictum est tertio
Si unitas
:

omnes, quia hic

est calix sanguinis mei,

mine, miserator et misericors? Si unitas non quare

est,

qui pro

vuljis

fundetur in remissionem peccatorunx

dum

tertio, o Doniine,

diceret, postea singu-

,

9o
lariter miserator dixit, ct

APPEND. AD
non
Si

S.EC. IX.

LSIDORI
Si
:

MERCATORIS

9G

misei'atores, ut plures A vit?

ostenderet,

intiniavit?

Trinitas

non

est,

cur

Abraham ad
salutationis

ilicem

Mambre

sedens tribusque oc-

non ut viderat tribus obsequium reddidit? Si unitas non est, cur cum Moysi Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob, tertio diceret, unitatem ostendens hoc mihi
:

currens, uni, Domine, dixit, et

non est, quare in eodem dicitur libro « Dominus Deus tuus, Deus magnus et potens est? » Si unitas non est, quare magnus et potens pluraliter non nominatur ? Si Trinitas non est, cur
Trinitas

Tobias

cum fiHum suum
:

in

Rages civitatem cuin
ita

Raphael archangelo mitteret, benedicens eos,
dixisse docetur
«

Deus Abraliam,

et

Deus

Isaac, et
in

nomen
dixit
:

esse, dixit, et

non, haec sunt nostra nomina,
est,

Deus Jacob ipse impleat benedictionem suam
vobis ? » Si unitas

designavit? Si Trinitas non
«

quare David

tertio

non

est,

quare ipse impleat

dixit,

Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat
8)? » Si unitas

nos Deus {Psal. lxvi,

non

est,

quare

cum

tertio

Deum
:

nominasset, benedicat dixit, etnon

? Si Trinitas non est, cur Isaias Dominus Deus Sabaoth, Deus Israel qui sedes super Cherubim {Isai. xxxvii, 18)? » Si unitas non est, cur qui sedes dixit et non qui B sedetis astruxit? Si Trinitas non est, cur in libro Regnorum dicitur « Domine, Deus omnipotens,Deus Israel, sermones tui iideles sunt? » Si unitas non est, cur tui dicitur et non vestin potius intimatur ? Si Trinitas non est, cur in psalmo quinquagesimo octavo cantalur, « Domine Deus virtutum Deus Israel, intende ad visitandas omnes gentes? » Si unitas non est, cur intende posuit et non intendite, ut praedicatus est intimavit ? Si Trinitas non est, cur « Sanctus Dominus Deus in Apocalypsi tertio dixit

benedicant, adjunxit

denuo

dixit

«

et non ipsi impleant intimavit? Postremo si Trinitas non est quare Dominus discipulos suos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti universas gentes misit baptizare? Si unitas non est, quare in nomine dixit, et non in nominibus praecipiendo per,

docuit. Si Trinitas
ait
:

non

est

,

quare Paulus apostolus
quare ex ipso posuit
et

«

Ex

ipso, et

per ipsum et in ipso sunt omest,

nia?

» Si unitas

non

:

non ex
tis

ipsis astruxit? Si

enim

certo certius volueri-

unitalem Trinitatis agnoscere, a ssepe dicto docatholicam fidem, et

ctore gentium Apostolo potestis universa condiscere
et sequi

horum respuere

pra-

,

vitatem. Gratia Domini nostri Jesu Cliristi (inquit)
et charitas et

Dei est communicatio sancti Spiritus ipsa
Filii,

Patris et

et

Spiritus sancti

gratia, et sic

fidem sanctae Trinitatis

et intelligere et docere,

Do-

:

mino adjuvante, pleniter

potestis.

omnipotens,

qui

est,

et

qui

erat?

)>

Si

unilas

Idcirco igitur, charissimi, fidei regulas juxta hu-

non qui sunt pluraUter designatur? Si Trinitas non est, quare in Deuteronomio dictuni est « Dominus Deus tuus misericors est et audiet vocem tuam? » Si unitas non est, quare posuit audiet, et non audient intimavit? Si Trinitas non est, quare in Jesu Navc dicitur libro « Dominus Deus deorum est ? » Si unitas non est, quare est dixit, et non sunt, more locutionis, induxit? Si Trinitas non
est,

quare qui est

et

jus epistolse finem posuimus, ut in ejus confessione
fideUter perseveremus, et,

Domino
«

auxiUante, bo-

:

^ nam
esse

fidem habere mereamur.

Quicunque voluerit
ad
invi-

amicus

sseculi hujus, inimicus Dei constituitur.
:

An

putatis quia inaniter Scriptura dixit

:

non

est,

quare Elias loquendo in oratione;

«

Do-

mine, Domine Deus Israel ostende, quia tu es Deus

non est, quare ostende ponon ostendite? Si Trinitas non est, cur Mardochaeus orando « Domine Dominc, Deus omnipotens, omnia in potestate tua sunt dixit? » Si unitas non est, quare in tua posuit, et non in vestra signavit? Si Trinitas non est, cur etiam Judith

meus
suit,

dixit? » Si unitas

diam concupiscit spiritus qui habitat in vobis? Majorem autem datgratiam, propter quod dicitur Deus superbis resistit, humiUbus autem dat gratiam. Subditi igitur estote Deo, resistite autem diabolo et fugiet a vobis. Appropinquate Domino et appropinquabit vobis. Emundate vobis manus, peccatores, et
:

et

purilicate corda,

duplices animo. Miseri estote et

:

lugele et plorate, risus vester in luctum convertetur, et

gaudium

in

moerorem, humiliamini in confratres

spectu Domini, et exaltabit vos. Nolite detrahere
vobis alterutrum,
fratri

mei, quia qui detrahit
et
J

orando

dixit

:

'<

Domine, Domine, Deus omnium

aut qui judicat fratrem suum, detraliit legi
Si

virtutum, respice in orationem

meam

? » Si

unitas

n judicat legem.
legis,

autem judicaslegem, non esfactor

1

non

est,

quare respice

et

non
in

respicite designavit?
:

sed judex, unus enim est legislator et jiidex,

Si Trinitas

non

est,

quare

Jeremia dicitur
» Si

«

Do-

qui potest perdere et Uberare.

Tu autem
iv,

quis es

minus Deus
est,

vester,

Deus verax est?

unitas

non

qui judicas

proximum tuum
vobis.

{Jac.

4-13). Agite

quare verax

timavit?

Si Trinitas

scriptum
oportet

est

:

«

non veraces potius innon est, quare in Apocaiypsi Dominus Deus et spiritus prophetaest dixit, et

nunc,
quffi

divites, piorate ululanles in

miseriis vestris
putrefacta^

adveniont

Divitisp

vestra;

sunt el vestimenta vestra a tineis comesta sunt.

rum, misit angelum suum ostenderc
lieri

servis suis qua^

Aurum
eorum
in

et in

cito?

» Si

unitas

non

est,

cur

cum Palrem

argentum vestrum aruginavit, ct a>rugo tostimonium vobis erit, el manducabit

et l'"iUum et
dixit, et

Spiritum sanctum nominasset, misit non miscrunt sub pra*taxato trium perso-

carnes veslras sicul ignis. Tiiesaurizalis vobis iram
novissimis dicbus. Ecce merces operariorum

narum

et

nominum numero
in
est.
» Si

introduxit. Si Trinilas
dicit
:

qui messuerunt regiones vestras, quaj fraudala est
a vobis, clamat, vindictam poscens retenti laboris, et
clainor

iion cst, quarc Deus vesler hic
tjst

Dcuteronomio
unitas

«

Dominus

dixit,

pI

iion hi

non cst, quare liic sunt phirali numoro designa-

eorum

in

auros Domini Saltaoth introivit.
iii

Epulati eslis super lerram. ol

luxuriis enutristis

97

DECRETALlUiM COLI.ECTIO.

98
:

corpora veslra. In die occisionis adduxislis, occidistis

^

(Ma«/i. v, 10), » et alibi

«

Beati eritis

cum

vos

justum, et non

restitit

vobis [Jac. v,

1-6). Vae,

oderint homines, et persecuti vos fuerint et ejecerint
illa

fratres, his qui tribulant vos, vos vero

quanto am-

nomen vestrum tanquam malum. Gaudete
die et exsultate,

in

plius tribulamini, tanto purgatiores atque beatiores
efficiemini,
si

quoniam merces
Data
ix

vestra multa

tamen ipsa

tribulatio patienter fuerit
:

est in coelo [Matth. v, 11). »

Kalend. Augusti,

supportata.

Unde

ipsa Veritas per se dixit

« Beati

Trajano

et

Heliano cc. consul.

qui

persecutionem

patiuntur

propter

justitiam

22 EPISTOLA PRIMA ALEXANDRI PAP^.
De
Dilectissimis fratribus

causis vel gravationibus sacerdotum.
di-

omnLbus episcopis per
est,

mabitur omnis qui habitat in ea in bestia agri

et in

versas constitutis regiones, Alexander episcopus.

volucre cali, sed et pisces maris congregabuntur;

NuUi, fratres, dubium

quia boni a malis sem-

per persequuntur et tribulantur. Propter quod hu-

verumtamen unusquisque non judicet, et non arguatur vir, populus enim tuus sicut hi qui contradicunt
sacerdoti; et corrues hodie, et corruet etiam pro-

miliemur sub potenti

manu
Nam,

Dei, ut liberet nos in
sicut

tempore

tribulationis.

leo rugiens cir-

pheta tecum. Nocte
ticuit

feci tacere

matrem tuam; con-

cuit quserens

quem

devoret, sic diabolus

non

ceset

sat circuire et quserere

quos ex fidelibus perdat,

popidus meus eo quod non habuit scientiam, quia tu scientiam repulisti, repellam te, ne saceffungaris mihi. Et oblita es legis Dei
tui, obli

maxime

illos

quos ardentiores in

servitio Salvatoris,

" dotio

eique familiares invenerit, familiares dico eos quos
sibi sacrari et in

viscar filiorum

tuorum

et ego.

Secundum

multitudi-

ordine apostolatus constitui voluit.
interpellant, et populi peccata
suis et oblationibus ea de-

Ipsi

enim pro populo

comedunt, quia precibus
tanto

sic peccaverunt mihi, gloriam eorum ad ignominiam commutabo. Peccata populi mei comedent, et ad iniquitatem eorum sublevabunt ani-

nem eorum

lent atque consumunt. Qui quanto digniores fuerint,
facilius «

mas eorum. Et
visitabo

erit sicut

populus

sic

sacerdos, et

pro necessitatibus quibus

clamant

super
ei.

eum

vias ejus, et cogitationes ejus

exaudiuntur.

Multum enim

(ut ait

beatus Jacobus

reddam
cati

Et comedent et non saturabuntur, forni-

apostolus) valet deprecatio justi assidua (Jac. v, 16). »

sunt et non cessaverunt, quoniam

Dominum
iv,
3).

Quienimvos
fuit

persetpiitur

ipsum cujuslegatione funvos ejus vice in Ecclesia
et

dereliquerunt in non custodiendo [Osee.

»

gimini persequitur, quia sicut ipse Filius Dei mediator

Hsec cavete, fratres, et bona semper agere festinate,

Dei et

hominum,

ita et

quia in hoc cognoscent omnes, dicit Dominus, quo-

estis constituti,

ut inter

Dominum

homines lega-

niam mei
adinvicem.

estis

discipuU

si

dilectionem habueritis

tione fungamini. Si quis

autem legationem vestram impedit, non unius sed multorum profectum evertit.
Et, sicut multis nocet, ita a multis

p

nibus

Bonum est namque proculdubio, et omtimentibus Deum desiderabile, cohOjere disnon
invidere, sed adjuvare.

arguendus

est, et

sensiones et altercationes, fratribusque subvenire,
et invicem

bonorum
ejus

societate arcendus.

Et quia Dei causam

Nos ergo qui

impedit et statum conturbat Ecclesiae, ideoque ab

discipuU Domini et dici et esse cupimus, portare

que tahs

Uminibus Ecclesise arceatur. Ab hominibus quoest cavendus et non in communione fide-

lium usque ad satisfactionem recipiendus. Est enim
statutum olim, ut qui statum conturbat Ecclesise, ab
ejus liminibus arceatur, ne
nicet qui

cum

fidelibus
si

commudilectio-

eorum bona

avertit.

Vos ergo,

nem liabueritis adinvicem et unanimes fueritis, facile
tales

crucem Christi et compati fratribus debemus, et non quascunque eis insidias aut foveas praeparare, quia taUonem meretur qui fratribus foveam prseparat. NoUte errare, fratres, quia Deus non irridetur. Hujus rei gratia Dominus vobis commisit Ecclesiam suam, ut pro omnibus laboretis, et cunctis oppressis opem ferre non negUgatis unde Dominus per prophetam
:

superare poteritis. Si vero (quod absit) discor-

loquitur dicens

:

«HsecdixitDominus Judicate mane
:

des fueritis, et canino dente vos derodere coeperitis,

judiciiun et eruite vi oppressos de
tis,

manu

calumnian-

non sohim

eos

non

superabitis, sed et vobis ipsis

ne forle egrediatur quasi ignis indignatio mea, et
sit

nocebitis atque ab eis superabimini, et innocenter
forte peribitis.

succendatur et non

qui exstinguat

[Jer. xxi, 12). »

Qui autem ex vestro coUegio fuerit J) Vos ergo qui in summo speculo a Domino constituti et ab auxilio vestro se subtraxerit, magis schismaestis, attendere eos et opprimere oportet quiin fratres
ticus et

non sacerdos

esse probabitur. « Ecce, in-

seditiones et scandala excitant,
pereatis. Salutate

ne simul cum

eis

quit propheta,
bitare fratres
in

quam bonum et quam jucundum hain unum [Fsal. cxxxii, 1). » IIU vero
habitant, qui a fratrum solatio se
est, fratribus insidias

omnes qui

recte lad^orant in Evan-

unum non

bitantes in ea

subtrahunt, aut, quod deterius

prseparant aut laqueos ponunt. De his

enim

et eolo-

gubernant navem ejus ne cohademergantur aut suffocentur. Salutat vos omnis apostolica Ecclesia in Domino. Amen. Data vu Kalend. Novembris Trajano et HeUano,
gelio Christi et juste
cc. consul.

rum

similibus
:

Dominus
«

per Osee prophetam

quitur dicens

Propter vos lugebit terra

et inlir-

Patrol. CXXX.

99

APPEiND.

AU

S.FX. IX.

ISIDORl

MERCATORIS

100

EPISTOLA ALEXANDRI
Ut vitentur detractiones
Alf.x.\nder episcopus

PAP^ SEGUNDA.
mei commulata
est.

et iiijustse pulsationes.
puli

omnibus divino sacerdotio
et

Quomodo

recedet a

me cum

fungentibus pax
pientia atque

et

misericordia multiplicctur, et sa-

reverlatur, qui regiones vestras devorat? Propler

fructiticetur in

bona voluntas in omnibus augeatur Domino.

A quod
labit

non

erit tibi

mittens funiculum sorlis in ccetu

Domini, o
super

Israel.
istos,
:

Gratia Dei

sumus

,

fratres

charissimi, id

quod

Ne loquamiui loquentes. Non stilnon comprehcndet confusio, dicit

sumus. Idcirco nobis providendum esL et oppido decertandum ne in ea vacui inveniamur, sed, eadem
nobis cooperante gratia, fructum Domino plurimum

Dominus, Jacob
verba

Numquid
sunt,

abbreviatus est spiritus

Domini, aut talcs sunt cogitationes ejus? Nonne

mea bona

cum

eo qui rectc graditur?
in

reportemus. Quod

aliter iieri

non

potest, nisi saet

Et econtra, populus
rexit,

meus

adversarium consursustulistis et eos

pientiam sectando, ejusque praecepta lectionibus

desuper tunicam pallium

qui

hymnis meditando

,

atque

eo adminiculante

im-

transibant simpliciter, convertistis ad bellum. » Et

plendo, orando, vigilando, et voluntalcra ejus (in

econtra

:

De

his qui accusantur vel tribulantur per

quantum

ipse largitus fuerit), periicere studeamus.

Nahum prophetam
nus, dicens
:

confortans cos

sic

loquitur

Domi-

Nec eamdem negligendam gratiam nobis Dominus dedit, sed fideliter exercendam tribuit. Dilectio enim
sine simulatione in nobis esse, et apparere debet,

«

Et confortans in die tribulalionis, et

sciens sperantes in se. Et in diluvio praetereunte con-

summationem faciet loci
quentur tenebr». Quid
*^

ejus, et inimicos cjus perse-

quia omnis qui odit fratrem
vero
diligit

suum homicida
et

est.

Qui

cogitatis contra

Dominum?

eum,
:

in
«

Deo manet,

Deus in

co,

unde
fratibi

Confirmationem ipse
tur, sic

faciet.

Non consurget duplex
invicem complectun-

et Apostolus ait

Nohte judicare,

fratres, invicem,

tribulatio, quia sicut spinaj se

sedhocjudicate magis, ne ponatis offendiculum
trivel

convivium eorum pariter potantium, consustipulaariditate plena.

scandalum;

» et

Dominus inquit

:

«

Quod

mentur quasi
gitans contra

Ex

te exibit co-

non

vis fieri, alteri

ne

facias; » et alibi. « In Iioc coestis discipuli, si dilectio;

Dominum

malitiam, mcnte pertractans

gnoscent omnes quia mei

pi'8evaricationem. Ilaec dixit
fuerint, ita et plures, sic
transibit. Afflixi te et
est, fratres,

nem habueritis

ad invicem et Salomon

ail

:

« Sacri-

Dominus Si perfecti quoque attondentur et per:

ficium salutare est attendere mandatis et discedere

non affligam

te ultra. » Facile

ab omni iniquitale.
tres
«

»

Summa enim

iniquitas estfraest
:

verbo fallere hominem, sed non Deum.

detrahere, et accusare,
detrahit fratrem

unde scriptum

Sapiens non est qui nocet, nec vir linguosus in

ma-

Omnis qui

suum homicida

est. »

lum

se

diriget in

terra, nihil vero

maU

vult, qui

Et omnis homicida non habet partem aut hajreditatem
in regno Dei, et alibi
simi, ne
:

fidelis est.
est, ait

«

Cavete vos, fratres charismalis

Malo enim et pravo ingenio fides aliena enim Apostolus de intidelium ignorantia « Si
:

enim cognovissent nunquam Dominum gloriae crucieorum, » et non solum vos cavete a talibus, sed etp fixissent. » Crucifigunt enim Dominum qui eum in cavere alios ab eis, et avcrtere docete, de his enim sacerdotibus suis persequuntur quia crux a cruciatu Dominus ait per prophetam Michaeam « Vse qui dicitur. Magnum vero sacrum sustinet qui compatitur sed, tamen beati qui persecutionem patiuntur cogitatis inutile, et operamini malum in cubilibus pi'opter justitiam. Ecce ait Judas Apostolus « Veniet vestris. In luce matutina facient illud quoniam conDominus in millibus suis facere judicium, et perdere tra Deum est manus eorum. Et concupierunt agros, omues impios, etarguere omnem carnem, de omniet violcnter tulerunt, ct domos rapucrunt, ct calumniabantur virum, et domum ejus, virum et hsereditabus impietatibus eorum. » Ha?c, fratres, valde timenda suntet perpendenda, ne veniens unusquisque tem ejus. Idcirco dicit Dominus Iisec Ecce ego cogito super familiam istam malum, unde non aufcretis ad judicium panam cum impiis recipiat, sed cum justisgloriam.QuodpiusDominuspra^staredignetur, colla vestra, et non ambulabitis superbi, quoniam qui vivit el regnat per sscula cuncta. Data Kalend. tempus pessimum est. In die illa sumetur siiper vos
participes efficiamini (quod absit)
:

:

:

:

:

parabola, et cantabunt canticum

cum

suavitate, di-

Maii, Heliano et Vetere cc. consulibus.

centium

:

Depopulatione vastali sumus, pars po-

INGIPIUNT DEGRETA SIXTI PAP/E PRIMI.
(Anno Domini
129,

tempore Adriani.)

Omnibus

in

Dco Patre,

et

Domino

nostro JesuT) est.

Christo dilectis fratribus in charitatc Domini noslri

sentientes ab apostolica

Fidem enim rectam vos tenerc oporlet, ut disnon sitis doctrina. Unum
ct

Jesu Christi, Sixtls Romanae Ecclesiaj archiepisco-

enim vcrum Deum Patrein
apostolis

Filium a prophetis ot

pus salutem.
Charissimi, fideliter agite in omnibus, ut fidcles

ostendimus prtedicatum, a quibus etiam

non inndelcs inveniamini. Nolito imitari malum, sed quud bnnum cst agilc, quia qui Deo cst bcne farit. (pii autcm nialc, noii ox Deo, scd cx diabolo
et

Spiritum sanctum crcdimus non esse discretuiu, « Ego sum Dcus et non est Isaia i^ropheta dicentc
:

n

aliiis i»ra>ter

me. VA pcr mcipsnni juro, quin

oxivit

cx orc inco vcritas; ct scinu) incus

non

avertitur.

»

m
quia mihi inclinabitur
confitebitur per

DECRETALIUM COLLECTIO.
omne genu, Dominnm, dicens
et

102

omnis lingua

a

betur

:

<(

Miserere nobis Deus

omnium
te,

et

ostende

:

Justitia et gloria

nobis lumen miserationis, et immitte timorem

tuum

ad

eum veniet.

»

Et ut in hoc testimonio Patreni et

super gentes, qui non exquisiernnt

utcognoscant

Filium simul fuisse cognoscatis Paulum apostolum
audite dicentem
:

quianon
Deus

est alius

Deusnisitu. «Itemalibi: «Domine
est tibi
»

«

Ut in nomine, inquit, Jesu

omne

Israel,

non

similis

in coelo sursum,

genu

flectaturcoelestiura,terresti'ium, etinfernorum,

neque
cimo
«
:

in terra
«

deorsum.
quis

Et in psalmo septimodepra-ter

etomnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus Ghristus in gloria est Dei Patris omnipotentis. »

Quoniam

Deus

Dominum, aut
:

Quod

si

quis Deus, pra^ter

Deum

nostruni. » Et in Genesi

secundum aliquos Filius estminorPatresuo, ergo minorata23 estetgloriaPatrisin Filio.Etubi estquod in Salomone Scripturaloquitur dicens « Sicut enim
:

Et pluit Dominus a
et

Domino ignem
est,

et sulphur super

Sodomam

Gomorrham
Deus

et evertit civitates Ulas. »

Si solus Pater

quis pluit

ignem

et

sulphur

inconspectu eorum, inquit, maguificatus est in nobis,
ita in

supra prsedictas civitates, ut eas everteret? Qufeso,

conspectu nostro magnificaberis in
te sicut et
te,

illis

ut co-

responde. Et in Deuteronomio
cebat eos et non fuit
lus apostolus
:

:

«

Dominus solus dedu» et

gnoscant
est

nos cognovimus, quoniam non

cum

illis

Deus alienus.
justificat

Pau-

Deus praeter

Domine?

»

Diligenter attende et

«

Unus Deus qui
et

circumci» et

agnosce Filium esse qui magnificabitur in judicio,

B sionem

ex

fide,
:

prseputium per lidem;

ad
»

dum
«

venerit vivos et mortuos judicare. Item Isaias

:

Corinthios

«

Deus erat in Christo

mundum
nisi

recon;

Audite

domus

Jacob, et residui

domus

Israel, qui

cilians sibi; » et

iterum
» et

;

«

Non est Deus

unus

egredimini ex utero et erudimini a puei'0 usque ad
senectutem.

et

ad Galatas

:

«
;

Mediator autem unius non

est,

Deus

Ab

initio

ego

sum
»

et

quousque senescatis
«

autem unus

est

unitatem Patris

et Filii, et Spiri-

ego sum. Ego vos

feci et

ego sustineo, egoremittam,
Et iterum
est alius
:

tus sancti demonstrans, Ephesiis scribens, ita confir-

egosuscipiam, dicitDominus.

Ego sum

mat
et

:

«Sufferentesinvicem in charitate,

solliciti ser-

Dominus Deus,

praeter

me non
:

Deus, an-

vate unitatem spii'itus in vinculo pacis.

Unum

corpus

nuntians novissima priusquam

fiant, et

statim con-

unus

spiritus, sicut vocati estis in

una spe vocabaptisma,
sapientes

summata sunt. » Item alibi « Audi me Jacob et Israel, quoniam ego feci. Ego sum Dominus Deus tuus, et non est alius praeter me. » Item ibi « Ego sum Dominus Deus tuus primus et ego novissimus
:

tionis vestrce,

unus Deus, una
iv,

fides,

unum

unus Deus {Ephes.
unitatem
fldei

2).

» Si

non sane

voluerint simplici corde recipere, ex
spiritu poterunt simul

hoc itaque testimonio in uno

et in ea quse

superventura sunt in novissimis ego
)

Patris et Filii unitatem condiscere.

Patrem

igitur, ut

sum. Ego sum Deus qui te creavi, qui te adjuvi, "^ j — o-1 — — -1 — — communivi dextera mea. » Et unitatem Patris
J

et ""

p

superiuscomprehensumestjin rr
J

divinislitteris, ingenio '

et

tum, propriepositum neclegere possuntpenitus nec
probare. Sed quia id ipsum fides exigit christiana

Filii

assignans loquitur dicens

:

«

Ego

testis vester,

dicit

Dominus Deus,

et

puer meus tuquemego elegi,

absque ulla dubitatione ingenitus creditus qui tamen

ut sciatis et credatis, quia ego
fuit alius

sum,

et ante

Deus, et post

me non

erit. »

me non Unum hi qui

secundum seriem Scripturarum
unus De
esse monstratur.
caetero placuit propter

in Filio a se genito

non sane sapiunt, eligant ex duobus aut fateantur Patrem et Filium Deum unum, aut si solum Patrem Deum esse contendunt, ergo illis Dominus noster Jesus Christus Dei Fihus non erit Deus, quia scriptum est « Ante me non fuit alius Deus et post me non erit. » Si secundum tales ita est, cur Apostolus
:

malorum hominum
et conversatio

in-

festationes, ut in accusatione

Domini ministrorum,
blasphe-

primo persona,

fides, vita,

mautium enucleatim
infidelis est,
ritatis

perscrutetur.

Nam

fides

omnes
ve-

actus hominis praecedere debet, quia dubius in fide

nec

eis

omnino

est

credendum qui

talia prsedicat et

eumdem
:

Filium

Deum super omnes

fidemignorant, necrectae conversationis vitam

ducunt. Quoniam tales facile et indiS^erenter lacerant « Quorumpatres,inquit,exquibus Christus secundum carnem qui est super omnia et criminantur recte et pie viventes, idcirco suspiDeus benedictus in saecula. » Item Isaias ait « Domi- t\ cio eorum discutienda primum, et corrigenda, neque

benedictum insinuat

:

nus Deus

Israel qui liberavit et

eum

de JEgypto. Ego

accusatoribussuspectis vel de inimicorum

domo pro-

sum primus
Deus
sicut

ego post haec et praeter

me non

est

deuntibus est credendum. Erant enim quidam qui
prius videbantur esse ex nobis, sed
bis. Si

ego

mihi, ex quo
« In te est

sum qui stet et vocet, et praiparet hominem feci in saeculo. » Item alibi
:

non erant ex no-

vero essent ex nobis, mansissent utique no-

Deus

et

nesciebamus

et

non est

alius

Deus

enim Deus et nesciebamus, Deus Israel Salvator. » Unus Deus non sunt Pater et Filius? Quis est hic Deus, in quo esse dicitur Deus Pater quem alium Deum non esse propheta saepenuprseter te.
es

Tu

biscum, et non conturbassent fratres. « Exacuerunt enim,»utaitPropheta,«Iinguassuassicutserpentes,

venenumaspidumsub labiiseorum
Quapropter
hi

{Psal. cxxxix,4).

respuendi sunt

si

incorrigibiles appa-

ruerint, et vitandi ne

Domino

decipiant famulantes.

mero
ait, et

protestatur? Et Baruch

:

« Hic

Deus noster,

State ergo, dilectissimi,

super vias aspicientes et in:

non applicabitur

alter

omnem
inter

viara scientiae et dedit

eum qui invenit eam Jacob puero suo
ad
Et in Salomone ha-

terrogantes de semitis Domini antiquis
qutP- est via

et videte

et Israel dilecto suo.

Post haec in terris visus est et
est. »

Domini bona et recta, et ambulate inea, etinvenietis requiem animabus vestris. Datadeciraa

homines conversatus

sexta Kalen. Maii sub Adriano et Vero.

,

;

103

APPEND. AD

S/EC. IX.

ISIDORl

MERCATORIS

104

ITEM EPISTOLA SIXTl PAP.E.
SiXTUS universalis apostolicse Ecclesiai episcopus \ bus possit.

Ab hac enim

sancta

Sede, a sanctis

omnibus episcopis

in

Domino salutem.
,

apostoUs tueri, defendi etUberari episcopijussi sunt,
ut sicut

Cognoscat vestra sapientia

charissimi fratres

eorum

dispositione ordinante
sic

Domino

pri-

quia in hac sancta sede apostoUca a nobis et rehquis episcopis cseterisque Domini sacerdotibus statutum est, ut sacra vasa non ab aliis quam a sacratis Dominoque dicatis contrectentur hominibus. Indignum valde est utsacra Domini vasa qu» cunque sint

mitus sunt constituti,
jus dispositioni

hujus sanctse Sedis, cuet judicia servaverunt,

eorum causas

protectione, futuris temporibus sint ab
versitatibus

omnibus per-

semper Uberi, Unde culpantur hi qui

aliter circa fratres egerint,

quam

hujus sedis rectori-

humanis usibus

serviant, aut ab aliis

quam aDomino
viris.

bus placere cognoverint. His taUter consideratis at-

famulantibus eique dicatis tractentur

Ne pro

que

cum

reUquis episcopis decretis tanqnam
sedis proprise

omnium

taUbusprsesumptionibus iratusDominus plagam im-

curam gerentes, propter
cernimus, ut

apicem desuis rebus

ponat populo suo,

et hi

etiam qui non peccaverunt
perit justus sa?pis-

nemo

pontiticum

aUquem

mala patiantur aut pereant, quia

Ecclesiis permittatis deinceps fleri,

sime pro impio. Attendite, fratres, ne taUa viris in ne grex pretioso
sanguine Christi redemptus in praecipitium (quod
absit) ruat
;

exspoUatum episcopum aut a sede pulsum excommunicare, autjudicare prfesumat, quia non est privilegium quo exspoliari possit jam nudatus. Si quis

B autem
turam,

aUter agere prsesumpserit, sciat censuram

propter quod assumite armaturam Dei,

hujus Scdis

cum omnibus membris
ita recipiet.

suis sibi venSi

ut possitis resistere his qui contradicunt veritati, et
induite vos lorica justitiae, calceati pedes in prseparatione EvangeUi pacis. Si quisvero vestrum pulsatus
fuerit in

et sicut egerit,

bene bene,

grave grave. Sipessimepessime, quoniam dignusest
operarius mercede sua. Nos, fratres, nullum perdere

hanc sanctam et apostoIicamappelletSedem, etadeam quasiadcaput suffugium habeat, ne innocens damnetur, aut Ec-

aUqua adversitate

licenter

volumus, sed ipse perdit se qui pie considerata avertit,

et qui

Apostolorum

et

hujus sanctae Sedis de-

creta libenter violat. Sed nunc, fratres,

commenda-

clesia sua

detrimentumpatiatur.
appellare

Si

autem

ei

necesse

mus

vos

omnes Domino,
ipse

et

verbo gratia; ejus, qui

fuerit

eamque

minime ausus

fuerit, et

potest perficere et dare hajreditatem
sanctis
;

cum omnibus

vocatus tamen ab hac sancta Sede fuerit, non re-

autem Deus

pacis et consolationis det

nuat venire, sed confestim, ut ei nuntiatum fuerit, venire festinet, et causaspro quibusvocatus est prudenter disponat, atque
fuerit,
si

vobisidipsum sapere in alterutrum, ut vobis invicem
succuri'atis, et

necesse aliquid corrigere

et

non sitis divisi, ut imanimes, uno ore uno corde honorificemus eum in concordia et conqui potens est confirmare nos
ejus, juxta

cum his quos hic primos invenerit, corrigat; ad Ecclesiam tamen suam non prius revertatur quam
formatis pleniter instructus atsi

solatione fratrum,
'

secundum Evangelium

revelationem

litteris apostolicis vel

mysterii seterni, temporibus scilieet perpetuis, qui-

que purgatus,

fuerit unde.

Et postquam

domum

reversus fuerit, cognoscant vicini sui qualiter hic sua

bus vobis munera futurorum gaudiorum largienda sunt. Data nono Kalen. Aprilis, Adi'iano et Vero cc,
consul.

ahorumque causa discussafuerit, quatenus eam absque aUqua ambiguitate nuntiare et preedicare omni-

INGIPIUNT DEGRETA TELESPHORI PAP^E.
Be jejunio septem hebdomadarum ante Pascha,
sione.
et de missarum celebrati07ie in nocte sancta Natalis Domiyii, et guo tempore alii diebus missee celebrentur, et de episcoporum defen-

(Anno Domini 131, Antonino Pio imperatore.)

ctum Pascha omnes clerici in sortem Domini vocali Charissimis fratribus et dilectissimis episcopis Telesphorus Romanae urbis archiepiscopus salutem *J a carne jejuncnt; quia sicut discreta debct esse
in

Domino. Credimus sanctam lidem vestram

vita

olericorum a laicorum conversatione,
fieri

ita et

in

in

apostolorum

jejunio debet
culares

discretio,

et sicut

laici

et ste-

eruditione fundatam, haiic tcnere ct hanc populis
universis exponere, quse videlicet a constitutis apo-

homines nolunt
et

eos

recipere
suis
,

in

accucle-

sationibus
rici

infamationibus

ila

nec

stolorum, eorumque successorum nuUa ratione dissentit,

debent eos recipere in impulsationibus suis
in

per quos justum est caeteros erudiri. Qua-

quoniam
et

omnibus
vita, et

discreta debet

semper

esse,

propter cognoscitc a nobis et a cunctis cpiscopis in

segregata

conversatio clericorura ac soeEt,

hanc sanctam etapostolicam Sedem congregatis

sta-

cularium laicorum.
)i]ioati

siout hi

aniplius sunt ap-

ttitum fsso, ut septem lu'l)domadas |)lonas unlo saii-

diviuis cultibus, ot faniiliaros DoiniDJ diruii-

,

m
sanctitate

DECRETALIUM COLLECTIO.

iOC,

tur Salvatoris, ita moribus et conversatione atque

^

Ipsi

debent esse

distincti.

Has ergo septem
et deliciisjejunent,

ciunt,

enim qui proprio ore corpus Domini confiab omnibus sunt obediendi atque timendi, et

hebdomadas omnes clerici a carne
et

hymnis,

et vigiliis,

atque orationibus, Domino

inhaerere die noctuque studeant. Nocte vero sancta
nativitatis

Domini

Salvatoris missas celebrent, et

hymnum angehcum in eis solemniter decantent, quoniam
et in

non dilacerandi aut detrahendi, quia a quibus se Domini populus benedici, salvari et instrui cupit, nuUatenus debet eos arguere, nec vulgus in eorum accusatione suscipi. Populus enim ab eis docendus est, et corripiendus non ipsi ab eo, quia non est
discipuhis super magistrum.

eadem nocte ab angelo

pastoribus nuntia:

NuUomodo

igitur Do-

tus est, sicut ipsa Veritas testatur, dicens
res erant in regione
vigilias noctis

« Pasto-

mini pontifices

et

rehqui sacerdotes quibus Domini

eadem vigilantes

et custodientes

commissa
si

est plehs, rite

populum possunt

corrigere,

supra gregem suum. Et ecce angelus
illos et
:

deceptionis se cognoverint laquco infestari.
cst

Unde

Domini

stetit

juxta

timuerunt timore magno,

justum
mini

omnes

in universo orbe doctores legis,

et dixit ilHs

angelus

NoHte timere, ccce enim evan-

ea quce legis sunt sapere et non sacerdotes Dolabiis suis, aut

gelizo vobis

gaudium

magnum

quod

erit

omni po-

quibushbet machinationibus

pulo, quia natus est vobis hodie Salvator, qui est

maculare,

dum

ipsos disponunt aut cupiunt

macuDei

Christus

Dominus
:

,

in civitate David. Et hoc vobis

B

lare

,

potius

seipsos

maculant

et

vulnerant.

signum

Invenietis infautem pannis involutum, et
;

ergo accusat ordinationem qui eos qui ab eo constituuntur, sacerdotes accusat, et

positum in praesepio
hs multitudo mihtiaj
et

et subito facta est cimi

ange-

damnari

cupit, a

ccelestis,

laudantium

Dominum
»

quibus se omnes tideles cavere debent, quia non

dicentium

:

Gloria in altissimis Deo, et in terra

solum qui
Christus

faciunt, sed etiam qui consentiunt facien-

pax hominibus bonae vohintatis (Lmc. n, 8-14).
dat

tibus rei sunt.

Cseterum consideratimpius justum, etquserit ut occi-

enim Dei FiUus Dominus
recipit,

noster,

humano
ait
:

24

eura.

manus

ejus, et

Dominus non derehnquet eum in non condemnabit eum cum judica-

generi salutem condonans plenam, de nobis
«

Qui vos

me

recipit, et qui vos spernit,

me

bitur iUi. Exspecta

Dominum

et custodi

viam

ejus,

spernit (Matth. x, 40; Luc. x, 16). » Si ergo

Domies,

et exaltabit te ut possideas

terram,

cum

interibunt
et fortissi-

nus in

eis recipitur, et rejicitur,

proculdubio ipsius

impii, videbis. Vidi

impium robustum,
eum,
et

sunt qui in cis rejicitur, vel suscipitur. Et tuquis

mum,
non

sicut

indigenam virentem,
et quaesivi

et transivi et ecce

qui judicas servum

aUenum? Proculdubio

trans-

erat,

non

cst inventus.

gressores legis Dei et apostolorum, atque propheta-

Custodi simphcitatem et vide rectum, quia erit in

extremum

viro

pax

;

praevaricatores

autem

inter-

^

ibunt pariter, etnovissimum impiorum peribit. Salus

rum, et non solum harum, sed etiam legum humanarum. Omnes enim leges tam divinae quam humanai alienum servum judicare prohibent. Quid putas erit
de
te,

autem justorum a Domino, fortitudo eorum in tempore tribulationis et auxihabitur eis Dominus, et
,

cum

transgressores ct conculcatores legis Dei
et

damnabuntur? Profecto
postposuisti

tu

damnaberis, quia

salvabit eos et eripiet eos

ab impiis et salvabit eos,
;

mandatum

Dei, et

quia speraverunt in
ris in

eum

et

ahbi

:

«

Quid gloriadie. In-

luntatem, quoniam sicut

tuam adimplesti vodigni sunt vita qui manda-

mahtia potens? Misericordia Dei tota
cogitavit lingua

tum

Dei adimplent atque custodiunt, ita rci et per-

sidias

tua

quasi novacula

acuta

digni sunt morte, qui ea postponunt et in

vanum

facieus

dolum.

Dilexisti

mahtiam magis quam bo-

ducunt. Est enim in apostolicis scriptum
alterius

institutis,

lexisti

num, mendacium magis quam loqui justitiam, Diomnia verba ad devorandum, hngua dolosa,
sed Deus destruet te in sempitcrnum, terrcbit ct
pvellet te de tabeniaculo et eradicabit te

vitam

nemo

laceret, et de

malo alieno os

suum non
movemus,

coinquinet. Accusatores vero et accusa-

de terra

viventium, et videbunt justi et timebunt et super

eum

ridebunt. Ecce vir qui
,

non posuit fortitudinem rv

suam Deum
autem
sicut

sed

speravit in multitudine divitia-

rum suarum,

confortatus est in insidiis suis.

Ego

ohva virens in domo Dei, speravi in

non admittunt, et nos subomnino non credi decernimus, qui absente adversario causam suggerit ante utriusque partis justam discussionem. Nec hi qui non sunt idonei suscipiantur ad accusationem et omnes qui adversus patres armantur, infames esse censemus. Patres enim omnes venerandi sunt, non
tiones, quas legcs s«culi
et accusatori
,

misericordia Dei, in socculum et in «ternum. Con-

respuendi, aut insidiandi. Hi vero qui

cum

ini-

quoniam fecisti et exspectabo nomen tuum, quoniam bonum est in conspectu misericordiarum tuarum. » Rehquis enim temporibus missarum celebrationes ante horam diei tcrtiam minime sunt celebrandaj, quia et eadem hora Dominus crucifixus est, et super apostolos
fitebor tibi in soeculum,

micis morantur, aut qui suspecti habentur,

mi-

nime

recipiantur, quia

eorum

aemulatio lacerat etiam

innocentes.

Hunc murum firmissimum statuerunt

patres nostri, et nos
nostros, ut hoc

cum

eis

contra pcrsecutores

remedio eorum pellantur machina-

raenta, et vos securiores et sanctiores famulari

me-

Spiritus sanctus descendisse legitur.

Ab

episcopis

reamini vestro Salvatori. De talibus enim insidiatoribus et accusatoribus servorum

autem idem angehcus h}Tnnus pro tempore et loco in missarum solemniis celebrandus est atque solemniter recitandus.

suorum loquitur
Os tuum
raisisti

Dominus per prophetam dicens
ad malitiam
,

:

«

et

lingua tua concinnabat dolum

107

APPE.XD. Al) S.iX.

IX.

ISIDORI

MERCATORIS

I08

sedens adversiis fratrem

tuum loquebaris

,

et in
fe-

^ tibus
tis,

filium 'matris tuse fabricabas opprobriuni.
cisti ct tacui,

Exc

non nocentibus, sed supportantibus ait per Pi'ophetam Dominus « Non sedi cum viris vanitaet
:

existimasti similem tui

me futurum ?

et

cum

superbis non ingrediar. Odivi ecclesiam

arguam
sit

te, et

proponam ante
»

oculos tuos. Intelligitc

pessiuiorum et

cum

impiis

non sedebo. Lavabo

in

ha}c qui obliviscimini

Dominum ne fortc rapiat et non
isto

innocentia palmas meas, et circuibo altare tuum,

qui liberet.

conamine notandi sunt, et a talibus repellendi. Tales enim membra sunt diaboli, qui sursum alque deorsum pervolans qucCrit

Languentes autem in

Domine, ut clara voce prsdicem laudem tuam, et enarrem orania mirabilia tua. Domine, dilexi habitaculum domus tuae, etlocum tabernaculi gloriae tuae;
ne ponas
viris

cum

peccatoribus

quod

possit occidere,

quos possit separare, quos

sanguinum vitam meam.
in simplicitate

animam meam, et ciun In quorum manibus
muneribus, ego

possit devorare. Propter
et

quam rem vigilandum

est,

scelus, et dextera eorura repleta est

armis coelestibus sumus muniendi, ne in ejus

autem
serere

mea

gradiar, redime

me, et mibene-

compedes incidamus aut ejus foveis illaqueemur. Decet enim in talibus causis hoc maxime provideri,
ut sine strepitu concertationum et charitas custodiatur et veritas defendatur,

mei

;

pes

meus
»

stelit in via, in Ecclesiis

dicam Domino.

Concordent igitur cum omnibus
judicamus. Deus vos

Dei sacerdotibus hee charitatis sententite, in quibus

atque innocentes et

D vos

fixos et firmos exstitere
filii

Domini ministri

illaesi

liberentur.

De bonis ergo

et

incolumes custodiat,

charissimi. Data xv Ka-

legem Domini custodientibus fratribusque adjuvan-

lend. Martii, Antonio et Marco IV cc. consul.

INGIPIUNT DEGRETA IGINII PAP.E DE FIDE ET RELIQUIS GAUSIS.
De
fide
et

reliquis

causis.
Pii imperatoris.)

(Anno Domini 143, tempore Antonini

Iginil's in

Christi

nomine almse urbis Romfe

epi-

r

nisti

ante tempus perdere nos? venit Filius hominis

scopus, cunctis in apostolica lide et doctrina degentibus, salutem.

salvare et quaorere

quod

perierat. » Item ibi

:

«

Ego
»

veni ut vitam habeant, et abundantius habeant;

Charissimi, Deus Filium

suum

misit in similitudi-

item

ibi

:

«

Nemo

ascendit in coelum, nisi qui de

nem camis peccati, et de peccato damnavit peccatum in carne, ut justitia legis impleretur. FOius
non secundum deitatem solam a Patre missus est, sed secundum carnem, quam clementer et pie pro nobis assumere non dedignatus est. Nam quodsemetipsum, exinanita majestatis suae potentia, idem Filius miserit, Apostolus contestatur et dicit: « Semetipsum exinanivit,

coelo descendit,

Filius

hominis qui

est in coelo. »

Nunquid
terit

in his tantis ac talibus testimoniis quibus

se Filius Dei a semetipso venisse testatus est, po-

non a semetipso venisse ? quod qui carnem nostram dignanter assumpsit, voluntarie et non ab alio misquis dicere ab alio et
est,

dum manifestum
sus advenerit;

nam

qui in Patre manens, ubique

formam

servi accipiens, humiliavit semet,

potentia sua consistit, ubi quo a Patre mitteretur

ipsum, factus obediens usque ad mortem

autem

crucis (Philipp.

ii,

7, 8). »

Et Isaias

mortem « Non
:

omni modo non

Iiabuit,

ac terrae a conspectu Patris excipitur, ubi
:

quoniam nulla pars ccelorum secundum

neque angelus, sed Deus ipse veniet, et salvos a Patre Filius mitteretur? et Paulus « Renova» item ibi « Palam apparui non quaeren- D mini, inquit, spiritu mentis vcstrae, et induite notibus mc. » Et Jeremias « DereUqui domum meam, Yum hominem qui sccundum Deum creatus cst in
legatus,

vabit nos

;

:

:

dimisi haireditatem
in

meam,

veni et factus
:

sum

illis

justitia et sanclitale veritatis. » Et

ad Hebraeos

:

« In

opprobrium.

»

Et in Michaea

«

Ecce Dominus

eo enim in quo passus est ipse et tentatus

cst, iio-

veniet, et

Zacharia

commovebuntur sub eo montes; » et in « Gaude et exsuita filia Sion, quia eccc cgo venio, et commorabor in medio tui, dicit Do:

tens est eis qui tentantur auxiliari, » unde sanctae
vocationis

scmper

ccelestis

participes. Considerate

Apostolum confessionis

noslra*, et pontiliccm Je-

minus;

» et

Apostolus ad TimotheLim

:

«

lluinanus

sum

fidelem exislentem qui vocavit cum.
:

Et ad

sermo
faccre

et onini acceptionc dignus,

quoniam Jesus
in

Colosscnses

«

Nunc autem deponite

et vos universa,

Christus vcnit in
;

hunc

mundum
:

peccatores salvos

iram, indignationem, malitiam, blasphemiam, tur-

»

et Malacliias

«

Ecce subito veniet

piaque verba ex ore vestro non procedant. Nolite
menliri inviccm. Exspoliantcs vos veterem homi-

templo suo Dominus

quem

vos quaeritis, et aiigelus
:

Tcstamcnti quern vos
Item

vultis; » in Evangelio

« Noii

nem cum
qui

actibus suis, induilo

novum eum
is

qui ro-

veni vocare justos, sod pcccatores in pcenilcnliam.»
ibi
:

novatur in agnitioncm secundum iinaginem ejus
crcavil

«

Quid nobis,

et

quid

tibi

Jesu, Filii Dei, ve-

eum.

»

Nunquid

qui

universam

;

, ;

1(1.)

DECRETALIl M COLLECTIO.
visiLilia

110

creaturam,
potestatis

et invisibilia

proprise virtute

^

Criminationes
nisi

majorum natu per alios non
intendunt
,

tiant,

procreavit

ac fecit,

seipsum ante, aut
est)

per ipsos qui crimina

si

tamen

postmodum (quod
Pater

dicere nefas

creavit vel fa«

ipsi digni et irreprehensibiles

apparucrint, et aclis

cerepotuit? Et Dominus in Evangelio ait:

Ego

et
vi-

publicis docuerint

omni

se suspicione carere et ini-

unum sumus
;

;

» et

iterum
:

:

«

Qui

me videt,

micitia25»

iitque irreprehensibilem
:

fidem ac con-

det et Patrem » et iterum

«

Qui

me

odit, et

Patrem

versationem ducere
judicia prohibemus,

necnon

et

peregrina negotiaet

meum
Filium,
«

odit

;

» et

iterum

:

«

Ut omnes honorificent

quiaindignum estutab externis

sicut honorificant

Patrem;
nos
:

»

et

iterum

:

judicentur qui pro\inciales et a se electos debent

Ut

sint in nobis

unum,
eis; »
:

sicut et
et

unum
«

sumus.

habere judices.Nos quidem ex omniparte carpendo
occasiones abscidimus. Nos supernce

Tu

in

me,

et

ego in

iterum

Omnia mea
facit

memores

disci-

tua sunt; » et iterum

«

Ego

in Patre, etPater in

phnse, quibuscumque cadentibus dexteram porrigiraus, et a ruinae prfecipitio quos possuraus releva-

me

;

» et

iterum

:

«

Pater in

me

raanens
ait
:

opera

haec. »

Et Joannes evangehsta
et

« In

principio
et

mus

ct defensionis

adminiculum
si

totis viribiis praesit recli

erat

Verbum,
«

Verbura erat apud Deura,
i,

Deus

bere cupiraus. Certe

vel

mens

conscia

erat Verbura {Joan,

1); »

et

iterum ipse ad Par-

vindicta dignus est qui aliis existit causa periculi

thos

:

Tres sunt, inquit, qui testimoniura perhibent
:

B qui
git,

vero innocentera vel fratrem quocunque inge-

in terra

aqua, sanguis et caro, tres in nobis sunt
:

nio persequitur, ipse in se

jugulum
:

raortis

impin-

et tres sunt qui testiraoniura perhibent in ccelo

ut ait divinus et beatus praeco

Noli detrahere,

Pater,

Verbum,
et

et Spiritus, et hi tres

unura sunt.

»

ne eradiceris, noli accusare, ne accuseris, noli judicare,

Nos itaque in natura
Pater,

divinitatis,

quia

unum

sunt,

ne judiceris, quia in quo judicio judicaveris,
te.

FiHus, et Spiritus sanctus, nec Patrem
preecessisse, ut

judicabitur de

Nemo
se

creditur nos odisse quo,

ahquo tempore credimus
Filio
,

major

sit

rum

relatione

non

Iseditur

dicit

enim Dominus
non

:

nec

Fihum

postea natura esse ut divinitate

Orane regnura in
scientia aut regula

divisum non

stabit, et oranis
stabit.

Patris rainoretur.

adversum

se divisa

omuibus Romanse Ecclesiae privilegio, nuUus metropohtanus absque cseterorum omniura comprovincialium episcoporum
Caeterura, fratres, salvo in
instantia aliquorum audiat causas eorum,quiairrita;

Ideoque necesse
piatis,

est,

ut concorditer salubres susci-

hortans,

nihil

per contentionem agentes,
devotionis unanimes,
pareatis.
divi-

sed ad
nis

omne studium
Octobris.

et apostolicis

constitutionibus

Data

erunt aliter actae

quam

in
si

conspectu eorum omfecerit, coerceatur a fra-

xvH Kalend.
libus.

Magno

et

Camerino consu-

nium

ventilatse, et ipse,

tribus.

EPISTOLA
Papa
Multa mihi fiducia
est

IGINII

PAPiE AD ATHENIENSES.
p
qui de die in diem aniraamjustam iniquis operi-

Igixius Atheniensibus salutem.

apud

vos, fratres, et multa

bus cmciabant. Novit Deus pios de tentatione
pere, iniquos vero in
vare, niagis

eri-

gloriatio pro vobis. Repletus

sum

consolatione, suTri-

diem

judicii cruciandos reserin

perabxmdo gaudio in orani tribulatione nostra.
Consolor vero quoties ea inter vos
fieri

autem eos qui post carnem

concu-

bulor enim quando de vobisaudio quod non opoiiet.

piscentiara immunditise ambulant, damnationeraque

cognovero

contemnunt, audaces,

sibi placentes sectas

quge bonos christianos decet implere. « Nolite, fratres,

tuunt facere, blasphemantes.

non meUnde aheni erroris

jugum ducere cum
:

infidehbus, »

unde doctor

socium a

sui propositi tramite

non recedentem, aut

gentiumloquitur dicens

« Quffi participatio justitia?

apostolicae sedis jussionibus inobedientera suscipere

cum cum
dicit

iniquilate? quis autera consensus templo Dei
idolis? vos

non possumus, quia

inter fideles credentes vel san-

enim

estis

templum

Dei
in

vivi, sicut
illis,

ctoruraPatrura jussionibus obtemperanles permittiraus, quia inter fideles

Dominus. Quoniam inhabitabo
et ero illorum Deus,
VI, 14,

et in-

magna

debet esse discretio

ambulabo,

etipsierunt mihi

etinfideles. SiDeus,fratres,justis

non

pepercit, quid

populus {IlCor.

16). » Si enira

Deus angehs

de nobis peccatoribus

fieri

putatis? Custodite vos ab
sitis

peccantibus non pepercit, sed rudentibusinfernidetractos in tartarum tradidit, in judicio
reservari, et originali

omni inquinamento

carnis et corporis, ut salvi

cmciandos

D in

die adventus Doraini,
:

unumautem hocnonlateat

muudo nonpepercit, sed octavum Noe justitiae prseconem custodivit, diluvium mundo impiorum inducens, et civitates Sodomorum
et

vos, ut ait Apostolus

Charissimi, quia unus dies apud

Dominum
dies.

sicut mille anni, et

Non

tardat

miUe anni, sicut unus Dominus promissis, sed patienter

Gomorrhseorum

in cinerem redigens, eversione

exspectat propter vos, uolens aliquos perire, sed

damnavit, exemplura eorum qui impie acturi sunt
ponens,
(juid putatis iniquis et impiis perseveranti-

oranes ad pcenitentiam reverti. Adveniet autem dies

Domini

ut fur, in

qua

coeli

magno impetu

transient,

bus in nequitia eorum erit? Justum vero Lot oppres-

elementa vero calore solventur.

Cum

haec ergo

om-

sum a nefandorum
ctu

injuria conversatione eruit, aspe-

nia dissolvenda sint, quales oportet vos essc in sanclis

enim

et audilu justus erat,

habitans apud eos

conversatiouibus et pietatibus, exspeclantes et

IH

APPEND.

AI) S.EC.

properanles in advenlum diei Dei, per

quem cceli aret

IX.— ISIDORI MERCATORIS ^ nam suam gloriam, in Christo
ipse
perficiet,

112

Jesu
et

modicum

passos
Ipsi

dentes solventur, et clemenla ignis calore labescent.

confirmahit
in

,

consolidabit.

Kos vero
ipsius

ccelos

novos

et

terram novam
quibus

promissa
inhabitat.

gloria et

imperium

saecula seeculorum, Ajnen.

exspectamus,

in

justitia

Data x Kalend. Martii, Magno et Camerino consulibus.

Deus autem omnis

gratise qui vocavit

vos in aiter-

INGIPIUNT DEGRETA

PII

PAP^E.

Vt die Dominico Pascha celebrelur.
(Anno 147, imperante Ant. Vero.)

Omnibus
episcopus.

Ecclesiis

in

eadem qua sumus

flde et

g consensum

pra^stat

erranti,

Oves enim pastorem

doctrina manentibus, Pius apostolicae sedis archi

suum non reprehendant,
accuset, nec vulgus

plebs vero episcopum non

eum

arguat, quoniam non est

Gratias
fides

agimus, fratres, Deo, quoniam crescit
et

discipulus super magistrum,

neque servus supra
a subditis aut pravae
vel accusandi, aut

vestra

abundat

charitas

uniuscujusque
ipsi

Dominum.
qui eos
vitae

Episcopi autem a Deo sunt judicandi,
oculos elegit
;

omnium vestrum
bis

invicem, ita ut nos

in vovi-

sibi

nam

gloriemur in Ecclesiis Dei. Videte, fratres,

hominibus non sunt arguendi

dete ut

nemo

vos seducat,

volens in humilitate et

lacerandi, ipso

Dominoexemplum

dante,

quandoper
sacerdotes,

religione angelorum, quae
stra, inflatus

non

vidit;

ambulans

fru-

seipsum,
et

et

non per alium vendentes

sensu carnis suae, et non tenens caput,
et conjunctiones

ex quo totum corpus per nexus

ministratum

et

constructum

crescit in

augmentum

Domini; sed induite vos

sicut electi Dei, sancti et

ementes ejecit de templo, et mensas mummulariorum proprio evertit flagello, et ejecit de templo et sicut alibi per prophetam loquitm' dicens Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos
;
:

dilecti, viscera misericordise,

benignitatem, humili-

discernit. Si quis vero a suo proposito

retrorsum
libenter

tatem, modestiam,patientiam, supportantes invicem
et

exorbitaverit, et

jussum apostoHcfe

sedis

donantes vobismetipsis

si

quis habet querelam.
ita et vos.

transgressus fuerit, infamis efficitur. Reprobari ergo

Et sicut Christus donavit vobis,

C
sit

oportet

Caeterum nosse vos volumiis quod Pascha Domini, die Dominica annuis solemnitatibus
celefidei

specti sunt.

eorum redargutiones qui in recta fide suFides autem et convcrsatio primum
est, et

scrutanda

denuo qui irreprehcusibiles appa-

bi'andum.
et

Istis

ergo tejnporibus Hermes doctor
effulsit inter

ruerint sunt recipiendi, et

non

prius, quia «

bonus

Scripturarum

nos. Et licet nos
et

idem

homo,

» testante Veritatis voce, «

ex bono thesauro

Pascha prsedicta die celebremus,

dubitarent, ad corroborandas tamen animas

quidam inde eorum

cordis sui profertbona, malus

homo ex malo thesaucordis

ro cordis sui profert mala.

Ex abundatia enim

eidem Hermae angelus Domini
apparuit et prsecepit
ei,

in habitu pastoris

os loquitur, » ideo persona et opinio ac vita uniuscu-

omnibus celebraretur tempore suo;

Dominico ab unde et vos apostolica auctoritate instruimus omnes eadem servare debere, quia et nos eadem servamus, nec debetis a capite quoquomodo dissidere.
ut Pascha die

jusque in

initio

rimanda

festantur a mahs. Boni

est, quia boni semper inenim cum maUs, hcet misti

Cavetc diligenter omnes, ne quis vos decipiat per

sint in Ecclesia, vix concordare inveniuntur, quoniam dissimiUs est corum cogitatio, voluntas et actus. Nihil enim prodest homini jejuaare et orare, et aha reUgionis bona agere, nisi mens ab iniquitate rcvo-

et inanem rw cetur, et ab obtrectationibus hngua cohibeatur, unde ait propheta « Cohibe linguam tuam a malo, secundum traditionem hominum, secun dum elementa mundi, et non secundum Christum et lahia tua ne loquantur dolum, divcrte a malo et fac bonum. » Nemo enim bonum faciens alteri verbo et traditionem rectam. « In Christo enim habitatomaut facto nocere vult, quanto minus in suspicionem nis plenitudo divinitatis corporaliter ut sitis in illo

aliquam astrologiam vel philosophiam

fallaciam,

:

repleti, qui est

caput omnisprincipatus etpolestatis,»

debet vcnire
pati

fidelis

homo

ut dicat aut faciat ca quae

qui sine dubio qui contra mandata Dei agit peccat,
ct qui

consensum

praestat erranli.

Hancsanctam

se-

dem
«

apostolicam

omnium

Ecclesiarum caput esse

praecepit, ipso dicente principi

apostoiorum Petro
ffidificabo

:

non vult! Quia omnis suspicio potius repellenda est quamapprobanda velrecipienda. « Charitas enim non quo^rit quae sua sunt, » sed quae aliorum, qui« unius causa multorum non est praefereuda. « Scctamini charitatem, acmulamini
spiritualia. Charitas

Tu

es Petrus et super

hanc petram

Ec-

clesiam meam,ct portai inferi non praevalebunt adversus eam, et
tibi

dado claves regni coelorum. Etquodsuper

cunque
in coelo,

ligaveris
et

terram
crit

crit

ligalum

ct

enim patiens est, benigna est. Charitas enim non oemulatur, non agit perperam, non inflatur, non est ambitiosa,non quacritqu.c sua sunl, non irritatur, non

quodcunquc

solutum super terxvi,

ram

erit

solutum et in
illi

coclo [Matth.

18). »

Quid enim prodcst

suo errorc

non

pollui qui

malum, non gaudet super iniquitate ; converitati, omnia suflcrt, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet. Charitas nunquam
cogitat

gaudet autem

3

4

1

1

excidit. »

Semper rogo
perficiatis,

vos,

DECRETALIUM COLLECTIO. utdeteriora rejiciatis, et ^ mus qua? a Deo donata
mundi
est,

1

1

sunt nobis, et ea

sectemini

meliora

quia nos non spiritum

indiffereuter. Data vii Idus Aprilis Claro et Severo

accepimus, sed Spiritum qui ex Deo

ut scia-

consulibus.

EPISTOLA
tribus salutem in
Scitis, fratres,

PII

PAP^

ITALIGIS DIREGTA.
non
in

Pius Romanse urbis archiepiscopus, Italicis fra-

fermento veteri, neque in fermento malitiae
in

Domino.
quia Dei agricultura sumus, ideo

et nequitiee, sed

azymis sinceritatis

et veritatis.

Scripsi vobis in epistola, ait

ejus adjutores

esse

quam

ipse dedit nobis

debemus, secundum gratiam si boc autem esse neglexe;

commisceamini

fornicariis,

idem ipse Apostolus, ne non utique fornicariis

hujus mundi, aut avaris, aut rapacibus, aut idolis
servientibus. Alioquin
exisse.
Si

rimus, nulli

dubium
pi^o

est

quod damnabimur.

Si vero

debueratis de hoc

mundo

in ejus servitio

viribus laboraverimus, verique

ejusadjutoresfuerimus, ejusque voluntatem implere

Nunc autem scripsi vobis non commisceri. quis autem frater nominatus est fornicator, aut
autrapax,

studuerimus, profecto ab

illo

ditabimur, quia uniusApostolus, dies Do-

avarus, aut idolis serviens, aut maledicus, aut ebrio-

cujusque opus quale

sit,

ut

ait

g sus,

cum hujusmodi

nec cibum sumere.
sunt judicare ?

mini declarabit, et ignis probabit.

Ad sedem autem

Quid enim mihi de his qui

foris

apostolicam perlatum est quod sint inter vos contentiones et aemulationes, et praedia divinis usibus tradita,

Nonne de

his qui intus sunt vos judicatis ?

Nam

eos

qni foris sunt Deus judicabit. Auferte

malum

es

quidara humanis appUcant usibus, et

Domino

vobis ipsis. Audet aliquis vestrum, habens negotium

Deo

cui tradita sunt ea subtrahunt ut suis usibus

adversus alterum, judicari

inserviant. Quapropter ab

omnibus

illius

usurpationis
sibi

apud sanctos? An

nescitis
?

apud iniquos et non quoniam sancti Dei de

contumelia depellenda

est,

ne prsedia

secreto-

mundo

judicabunt

Et

si

in vobis judicabitur

mun-

rum

quibusdam irruentibus vexentur. Quod si quisquam prsesumpserit, sacrilegus habeatur, et sicut sacrilegus judicetur. Ipsos autem qui hoc agunt, cleros et Domini sacerdotes persecoelestium dicata a
qui, eosque

dus, indigni estis

quidem

ut de mrnimis judicetis,

nescitis qiioniam angelos

judicabimus

?

quanto mahabueritis,

gis ssecularia! Stecularia igitur judicia

si

contemptibiles qui sunt in Ecclesia

illos constituite

infomare audivimus, ut

malum

super

ad judicandum. Ad verecundiam vestram dico,

sic

malum
quod
crescit

addant, et deteriores fiant; non intelligentes

non
care

est inter vos sapiens

quisquam qui

possit judi-

Ecclesia
in

Domini

in sacerdotibus consistit

et

fratrem suum, sed frater
et

cum

fratre judicio

templum

Dei.

Et sicut qui Ecclesiam

^ contendit,

hoc apud

infideles.

Jam quidem om-

Dei vastat et ejus pra^dia et donaria exspoliat et
invadit
fit

nino delictum

sacrilegus, sic et

ille

qui ejus sacerdotes

insequitur sacrilegii reus existit, et sacrilegus judicatur. ,f]mulamini, fratres,
et nolite talia agere,
tire

quod judicia habetis innon magis injuriam accipitis? Quare non magis fraudem patimini? Sed vos injuriam
est in vobis

tervos. Quare

charismata meliora,

facitis

et

fi-audatis,

et

hoc fratribus.

An

nescitis

nec

eis

commisceri aut consentalia

qui talia agunt,

quoniam non solum qui
rei,

agunt sunt hujus criminis

sed qui facientibus
est

26 consentiunt.
fornicatio

Non ergo gravius peccatum

non possidebunt ? Nohte errare. Neque fornicarii, neque idolis sevientes, neq 16 adulteri, neque moUes, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari,
quia iniqui

regnum

Dei

quam
in
sic

sacrilegium, sed sicut majus est

neque

ebriosi,

neque maledici, neque rapaces
fuistis,

re-

peccatum quod
hominera,

Deum

committitur

gravius est

quam quod in sacrilegium agere, quam
ait

gnum

Dei possidebunt. Et haec quidem
estis

sed

abluti estis et sanctificati

in

nomine Domini
(I

fornicari; de talLbus
inflati estis, et

enim

Apostolus

:

«

Et vos

nostri Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri

Cor. v,

non magis luctum habuistis ut tolla2-13; VI, 1-li). » De csetero salva in omnibus apotur de medio vestrum, qui hoc opus fecit. Ego qui- tv stolica auctoritate qusecumque sunt ad religionis dem absens corpore, prsesens autem spiritu, jara ju- observantiam pertinentia, locis suis et a suae dioecedicavi ut praesens

eum

qui sic operatus est in no-

seos synodis audiantur. Et

si

quis sacerdotum vcl

mine Domini
et

nostri Jesu Christi, congi'egatis vobis

meo

spiritu in virtute

Domini
in

nostri Jesu Christi

reliquorum clericorum suo episcopoinobediens fuerit, aut insidias ei paraverit, aut contumeliam, aut

hujusmodi tradere Satana^
spiritus salvus
sit

interitum carnis, ut
nostri Jesu Christi.

calumniam,
tur.

et convinci potuerit,
facit

mox

curife trada-

in die

Domini

Qui autem

injuriam, recipiat hoc quod

Non

est

bona

gloriatio vestra. Nescitis quia

modino-

inique gessit. « Corrurapuut enira raores bonos colloquia raala. Evigilate justi et nolite peccare [ICor.
XV, 33, 34). » Data Idus Martii, Claro
cc. consul.

cum fermentum totam massam corrumpit ? Expurgate, inquit Apostolus, vetus

fermentum

ut

sitis

et

Severo IV

va conspersio, sicut estis azymi. Etenim Pascha no-

strum immolatus

est

Christus. Itaque

epulemur,

ns

APPEND.

Al) S.'EC. IX.

ISIDORI

MERCATORIS

116

INCIPIUNT DEGRETA
De

AINITII

PAP^.
minorum

ordinatione archiepiscoporum et reliqiiorum episcoporum; et de appellationibus ad majorum sedes, vel ad Romanam Ecclesiam.
(Anno 164, imp. Lucio Anto. Commodo.)

Anitius universis Ecclesiis per Gallisc provincias

^ qua
sit

gens deinceps ad fidem converlalur, cui necesse

Domino salutem. Bonorum operum et spiritualium studiorum Deum auctorem esse non dubium est, qui bonorum homiconstitutis, in

propter multitudinem eorumprimatemconstitui.

Reliqui vero qui alias metropolitanas sedes adepti
sunt,
Si

quod nobis evidenter apparuit, cum inter longinqua spatia re-

num

incitat

mentes

et adjuvat actiones;

non primates, sed metropolitani nominentur. autem aliquis metropolitanorum inflatus fuerit,

et sine

omnium comprovincialium

prsesentia

vel

gionum unum corda

vestra senserunt consilium, et

consilio episcoporum, aut
nisi eas

eorum, aut

alias causas,

quse desiderabatis responsa,

rum

epistolse

intimarunt.

non unius, sed plurimoDe ordinationibus vero

tantum quae ad propriam suam parochiam

pertinent, agere, aut eos gravare voluerit, ab

om-

episcoporum super quibus nos consulere voluistis, olim in sancti prpedecessoris nostri Anacleti ordinationibus

uibus districte corrigatur, ne

talia

deinceps prasu-

mere audeat.

Si

vero incorrigibilis, eisque inobe-

quaedam jam decreta reperimus. Scimus enim beatissimum Jacobum qui dicebatur justus,
est,

diens apparuerit, ad hanc apostolicam sedem, cui

omnia episcoporum judiciaterminare prsecepta
ejus contumacia referatur, ut vindicta de eo
ca?teri

sunt,
et

qui etiam secundum carnem frater Domini nuncu-

fiat,

patus

a Petro, Jacobo et Joanne apostolis, Hie-

rosolymorum episcopum esse ordinatum. Si autem non minus quam a tribus apostolis tantus vir fuit
ordinatus episcopus, patet profecto eos
stituente
tribus

B

formam

ina

Domino

tradidisse,

non

a

minus quam

autem propter nimiam longinquitatem, aut temporis incommoditatem, vel itinei'is asperitatem, grave ad hanc sedem ejus causam deferre fuerit, tunc ad ejus primatem causa deferatur, et penes ipsum hujus sanctse sedis aucto-

timorem habeant.

Si

episcopis

episcopum ordinari debere. Sed
nisi necessitas

ritate judicetur.

Simihter

si

aliquis

episcoporum

crescente

numero episcoporum,
obierit,

insi

metropolitanum suspectum habuerit, apud prima-

tervenerit, debent

etiam plures augeri. Id est
et alter

tem

dioeceseos, aut

archiepiscopus diem

ordinandus

audiatur. Qui major est vestrum,

apud hanc apostolicam sedem secundum Dominite

archiepiscopus electus fuerit,
vincioe episcopi

omnes ejusdem proad sedem metropoleos conveniant,
prajesse

cam jussionem,
es in

sit

vester minister, et quanto major

omnibus, humilia
,

ipsum. Charissimi, nolite

ut ab

omnibus

ipse ordinetur. Oportet

qui

illis

omnibus

aulem ut ipse debet, ab omnibus ilhs eli-

inter vos contendere
sed, juxta

nec quoerat aliquis major esse,
«

Apostolum, Diligite vos invicem,

quia

gatur et ordinetur. Reliqui vero provinciales episcopi,
si

charitas ex

Deo

e.st,

et

omnis qui

diligit,

ex Deo

necesse fuerit, caeteris consentientibus, a

natus

est, et

cognoscit

Dominum. Qui non

diligit,

non

tribus jussu archiepiscopi consecrari possunt epi- ^. novit Deum, quoniam Deus charitas est. » Pascite scopis. Sed melius est si ipse cum omnibus, eum qui inquit princep? apostolorum, « qui in vobis est gre-

dignus

est

elegerit et

cuncti pariter

sacraverint

pontificem. Et licet istud necessitate cogente con-

cessum
ut

sit,

illud

lamen quod de archiepiscopi con-

secratione pr<fidictum est atque pra^ceptum, id est,

gem Dei, providentes non coacte, sed spontanee secundum Deum, neque turpis lucri gratia, sed voluntarie. Neque ut dominantes iu cleris, sed forma facti gregi ex animo. Et cum apparuerit
princeps
glorio'.

omnes

sullraganei

eum

ordinent, nullatenus im-

pastorum,
(I

percipietis
v, 24). »

immarcescibilem
Et juxta aliimi
estote

mutari

licet;

quia

(pii illis praeest,

ab omnibus epi-

coronam
:

Petr.

scopis quibus pneest debet constitui. Sin aliter prai-

apostolum

« Fratres,

memores

verborum

sumptum
quia

fuerit, viribus

carere

non dubium

est,

quoe prasdicta sunt ab apostolis Jesu Christi qui di-

irrita erit ejus

secus acta ordinatio; ipse

autem

archiepiscopus nihil dc

corum

causis, aut de aliis

cebant vobis, quoniam iu novissimo tempore venient illusores secundum dosideria nmbulantes

tomniunibus juxta statuta apostoloriim absque cunctorum illorum agat consilio; nec ilh, uisi quantum

impictalum. Hi sunt qui segregant semetipsos animales, spiritum non habentes. Vos aulem, charis-

ad proprias i^arochias pertinet sine suo, quoniani simi, superaidificantes vosmetipsos sanctissimpc vetali gaudet concordia Altissimus ct gloriatur in ]) straj fldei, in Spiritu sanclo orantes, ipsos vos in mcmbrissuis. NuIIi arcliicpiscopi i)rimalesvoccutur, dilectionc Dei servatc, exspectantes misericordiam nisi ilU qui primas tenent civitalcs, qiiarum cpiscoDomiui nostri Jcsu Chrisli in vitam a>ternam. Et
jios apostoli et

successores apostolorum regulariter
ali-

hos quidem arguitc judicantes,
igiic recipientes. Aliis

illos

vero servate dc
in timore.

[tatriarchas ct priraatcs csse constitnerunt, nisi

autcm inisercmihi

1 i

7

DECRETALIUM COLLECTIO.

118

odientes
{Jud.,

eam

quse carnalis est

maculatam tunicam
per universas

^

tione, ita ct in tonsura et

omni habitu discreti debent
«

17-23). »

Proliibete, fratres,

apparere. Heec vobis, fratres, ut petistis custodienda

regionum vestrarum
vitatis

Ecclesias, ut clerici, qui laicis

mittimus, et custodire praecipimus,
Jesu

ut in nominc

et simplicibus, virtutis, honestatis, pudicitise et gra-

omne genu

flectatur,

coelestium, terrestrium
confiteatur, quia Doest Dei Patris, » cui
soecula.

exemplar esse debent ac seipsos tanquam
vitaj

signum purioris

rudioribus ad imitationem

prudenter exhibere, juxta Apostolum,
nutriant, sed desuper caput in

comam non
spherse ra-

omnis lingua minus Jesus Christus in gloria honor et imperium per ffiterua
et infernorum, et

Data octavo

modum

Kalend. Junii, Galliano et Rufino consulibus.

dant, quia sicut discreti debent esse in conversa-

INGIPIUNT DECRETA SOTHERIS PAP^.
De
fide.

(Anno Domini 168, tempore Antonini Commodi.)
excepto Patris praecepto, doceam fuisse loIsaiae

SoTHER apostoliccc sedis archiepiscopus, Campanis

g Filium,

omnibus salutem

in

Domino.
fratres,

cutum, ex

prophetse volumine proferimus do-

Gaudere vos oportet,

quod divina

lar-

cumentum.

« Haec dicit

Dominus

:

In

illa

die sciet po-

giente gratia famiUares Domini vocamini, ejusque
sacerdotii dignitate fungimini. ut circa plebes vobis
et

Nunc autem rogo vos

pulus meus, quoniam ego ipse qui loquebar in servis meis prophetis, evangelizans auditum pacis, et ecce

commissas laborare dignemini, fructuosos manipulos Domino reportare nitamini.
ita loquitur,

adsum.
tavi, et

»

Item

ibi

:

«

Ego sum dominus qui loquor
:

justitiam, et annuntio veritatera. » Itera ibi

«

Cogi-

Paulus enim apostolus de flde
<(

dicens

:

locutus sum, et adduxi, et creavi et
:

feci. »

Et

Quod ante

pi^omiserat, ait, per prophetas suos in

Apostolus

«

An experimentum
(11
:

quseritis ejus qui in

Scripturis sanctis de Filio suo qui factus est ei ex

me

loquitur Christus

Cor. xui, 3). » Et in
«

psalmo

scmine David
Item ipse

secundum carnem [Rom. i, 2). » ad Galatas « Postquam autem venit ple, :

centesimo decimo octavo
tuis in

Loquebar de testimoniis

nitudo temporis, misit Deus Filium

suum

ex muliere

cxviii, 46). »

conspectu regum, et non confundebar (Psal. Et ipse Dominus in Evangelio caeco a
:

factum sub lege [Galat.
ses
:

iv, 4).

»

Et ad Philippenfactus et habitu

se illurainato dicit

«

Et vidisti eura et quia loquitur
ix, 36). »

« In

similitudinem

hominum

tecura ipse est [Joan.
v^ lieri ait
:

Et Samaritanffi
(Joan.

mu-

inventus ut
tricesimo
:

homo
«

(Philipp. u, 7). » Et in

psalmo

«

Ego sum qui loquortecura
:

iv, 26). »

Infirmata est in paupertate virtus

Et ad discipulos

«

Verba quee locutus sum

vobis,
:

mea, et ossa mea conturbata sunt, et super inimicos meos factns sum opprobriura (Psal. xxx, 11). » Item « Oblivioni datus sum tanquam mortuus a ibi corde. Factus sum tanquam vas perditum ilbid.
:

spiritus et vita sunt (Joan. vi, 64). » Et ad Patrera

Ego ad

te venio, et hsec
:

loquor in inundo. Et iterura

Judseis dixit

Loquor

vobis, et

non

auditis. Si
:

autem

venerit alius, illum audietis. Et iterura

Hcec locu-

13).

»

Et in septuagesimo

:

«

Tanquam prodigium
:

tus est Dorainus in gazophylacio docens in templo.

factus
7).

sum

multis, et tu adjutor fortis {Psal. lxx,
«

»

Et in septuagesimo secundo

Ut

jumentum
(Psal.
:

nemo apprehendit eura, quia nondum venerat hora ejus. Ecce in his omnibus, qucC superius dicta
Et
sunt,

factus Lxxii,

sum apud
22).
:

te,

et

ego semper tecum
«

»

Et in octogesimo sexto
et

Mater

cutus, sed

non docetur Filius prcccepto Patris fuisse lomagis proprium exercuisse in loquendo
:

Sion dicet
fuudavit

Homo,

homo
:

natus est in ea, et ipse
5). »

eam

Altissimus (Psal. lxxxvj,
«

Et in

septuagesimo septimo
sine adjutorio inter

Factus

sum

sicut

homo
oppro(Psal.

mortuos liber
:

(Psal. lxxvii, 3).» p.

Et in centesirao octavo

«

Et factus

sum
:

illis

sermonem. Isaias quoque propheta ait Haec dicit Dominus Ego feci terram sensu meo, et horainera super eam, ego solidavi coelura mcTnu raea, ego omnibus sideribus mandavi ut lucerent in coelo. Item ibi Ego omne consilium meum statui, et omnia
: :

brium, viderunt me, et moverunt capita sua
cvui,
factus
15). »

quaecunque cogitavi ego

feci.

Item

ibi

:

Sic dicit

Et in centesimo primo
sicut

« Vigilavi et

Dominus, qui

constituit coelum et terram, et fecit
:

sum

passer solitarius
;

in

lecto (Psal.

ci, 5). »

Et in Evangelio

«

Verbum
i,

caro factum est,
»

et habitavit in

nobis (Joan.

14).

Filius igitur

ibi Ego primus, et ego manus mea fundavit terram. Dextera mea soUdavit calura. Et in Jereraia Ego feci terrara

eam

et

fundavit eam. Item

in aeternum,

:

secundum carnem
vinitatem a Patre
tus;

dicilur factus.

Nam

sccundura

di-

in fortitudine raea raagna, el
celso.

in brachio

meo

ex-

nusquam

dicitur factus, sed geniFilius loquitur, et

dum enim Pater loquitur,

cum

FiliusloquilurPatrem in illo esse loquentem documentis coelestibus

Dominus fecit terram in virtute sua magna, et erexit orbem terrae in sapicntia, ct prudentia sua extendit ccelura et posuit sonum aquae in
Item
ibi
:

comprobalur, Paulo apostolo attestanMultis partibus multisque

coelo.

Defenditc, charissimi, ego rogo vos, contra

te,

qui

ait

:

modis olim

malivolos homines inconcussum Ecclesiaj statura,

27

Deus locutus

est Patribus in prophetis, novisest

ut vos Christi dextera defendat in aevum. Data
nas Maii, Rustico ct Aquilino IV consulibus.

No

sime autem locutus

nobis in Filio. El ut

eumdem

H9

APPEND. AD

S.EC. IX.

ISIDORl

MERCATORIS

120

EPISTOLA SOTHERIS PAPiE.
Dilectissimis fratribus per Italise provincias san- \ est vigilantia tanti sacramenti sapientise discretionis,
clis constitutis episcopis,

Sother papa.

quai occulta tenebrarum revelat, ad requisitionem

Divinis prtBceptis et apostolicis monitis informa-

hujusmodi

rei et scrutationem,
et absconditur,

quoniam

latet

quo-

mur, ut pro omnium Ecclesiarum
gilemus affectu, at
si

statu

impigro

vi-

dammodo
callide

vixque comprehenditur

quid usquam reprehensioni
cib

dolosa existens maUtia pro eo quod sibi pietatem
blandiatur, ut valeat scrutantium

invenitur obnoxium, celeri soUicitudine
tiae

ignoran-

mentem
:

imperitia et prajsumptionis usurpatione revoce-

latere.
«

Quod utique

sciens beatus Apostolus, ait

mus. Sacratas Deo feminas vel monachas, sacra
vasa vel sacratas pallas penes vos contingere et in-

Nam

hujusmodi pseudoapostoli, operarii subdoU,
Christi
(II Cor.

transfigurant se in apostolos
13). »

xi,

censum circa

altaria deferre

perlatum

est

ad aposto-

Sed non mirum quando ipse Satanas
si

transfi-

licam sedem, quse omnia reprehensione et vituperatione plena esse, nulli recte sapientium
est.

gurat se in angclum hicis,

ministri ejus transQgu-

dubium

rantur velut ministrijustitiae,

Quapropter hujus sanctae sedis auctoritate, haec
citius pote-

opera eorum. Sed et
nos, ait
:

quorum finis secundum Dominus in hoc praemuniens

omnia vobis resecare funditus, quanto
ritis,

« Attendite a falsis prophetis qui veniunt

censemus,

et

ne

pestis heec latius divulgetur

per

ad vos in vestimentis oviuni, intrinsecus autem sunt

omnes provincias, abstergi citissime mandamus, ait enim Apostolus « Despondi enim vos uni viro vii'ginem castam exhibere Christo (11 Cor. xi, 2). » nia est enim virgo Ecclesia, sponsa unius viri Chri:

B lupi

rapaces;

a fructibus

eorum
in

cognoscetis eos

{Mntth.

VII, 15, 16). »

Ergo

idipsum ex loto corde

vestro referentes, ante omnia, super taU qua;stionc

deprecationem, et dicentes
Uicerna pedibus meis

cum

David

:

«

Revela
;

sti,

quse nullo se patitur errore vel inhonesta reprevitiari, ut

oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua

hensione

per totum

mundum una

sit

nobis

verbum tuum,

unius casta; communionis integritas. Unde consurgite, charissimi,

mitis meis iPsal. cxviii, 18, 105). »

lumen seQuoniam, nt ait
et

cum Domino,

etassistite ei induen-

bealus Daniel propheta, « sapienlia et fortitudo ejus
sunt {Da7i.
ii,

tes

arma spiritus adversus malignantes contra fidem
probetur spiritus sapientiae, id
si

20), »

dat sapientiam sapientibus, et
;

ejus, et

est,

verba
Jei'e-

scientiam inteUigentibus et discipUnam
lat

ipse reve-

illorum

ex Deo sunt. Scriptum est enim in

profunda

et

abscondita, et novit in tenebris con-

mia

:

«

Pi'obatorem dedi te in popuhim
scies, et facies, et

meum

ro-

stituta, et lux

cum

eo

est.

Quia sapientiam et

fortite.

bustum, et

probabis viam illorum

tudinemdedistimihi

et ostendisti

mihi quse rogavi

iJerem. vi, 27). »

Multum namque nobis necessaria

Data x Kalend. Junii, Cetico et Clero IV consuUbus.

INCIPIUNT DECRETA ELEUTHERII PAPiE.
(Anno Domini 177, tempore Antonini Cominodi.)

Eleutherius

episcopus,

universis

Ecclesiis
in

perrj velut lintcum
coelo in

magnum, quatuor

initiis

submitti de

Galliae provincias

Domino miUtantibus,

Domino

terram, in quo erant omnia quadrupedia

salutem.

et serpentia terrae, ct volatUia cceli. Et facta est

vox

Magno munere

misericordiae Dei tolius Ecclesia*

ad

eum

:

Surge, Petre, occide et manduca. Ait au:

cathoUcae muUiplicata sunf gaudia,

cum

multos po-

tem Petrus
cavi

pulos ad Domini servitium festinare cognovimus.

Qua de

rc necessarium judicavimus vos instruere,

ut escas quas vitare vos audivimus irralionabiliter

Absit, Domine, quia nunquam manduomne commune et immundum. Et vox ilerum Quae Dominus purificavit, tu pccundo ad eum commune nc dixeris. Hoc autem factum est per ter,
:

non respuatis. Scitis, fratres, legislatorem docuisse, omnia quaj creavit Deus erant valde bona, et ipsa « Xon quod intrat in os coinper se Veritas ait quinat liominem, sed quod cxit dc ore [Matth. xv, H .) » Unde constat non debcrc refutare cscas com:

et stalim vas

receptum est in coelum {Act. x, 9, 16). » De accusationibus ergo clericorum, super quibus consuUi sumus, quia omnes eorum accusationes difticilc est ad scdem apostoUcam dcfcrre, finiUva
episcoporum tantumjudicia hucdefcrantur,cthujus
sanctsB sedis auctoritatc finiantur, sicut ab apostolis

munes quas Deus ad
«

cibos tribuit fidelibus suis. Et in
ila
:

Actibus apostolorum, dc mundis escis logitur

Postcra aulem die iter tribus facicntil)us domesli-

D ponim

ris

cum

Pclro, ct appropinquantibus civilati, asc(Mi-

dit Pctrus in superioia, ut orarct circa

horam

sex-

corumque successoribus multorum consensu episcojam definitum est. Ncc in eorum Ecclesiis iilii aut pr.Tponanfur, aut ordincntur antequam hic eoruui juste termincntur negotia, quoniam quamvis
liccat

lam, et

cum

esurirct, voluit gustare.

Parantibus
:

apud provinciales

et

inclropolitanos

atque

autem
vidit

cis

cecidit super

eum

mentis exccssus

et

primates corum vontilaro accusationes vel criminationcs,

coelum apertum ct dcsccndcns vas quoddam,

non tamen

licet

difUnirc secus

quam

pi\T-

121

DECRETALIUM COLLECTIO.
est.

122

dictum

Reliquorum vero clericorum causas apud
judicantem tamen oportet

^

Oppressis
causis.

provinciales et metropolitanos ac primates et ventilare
et juste difflnire licet
,

namque ab omnibus incunctis subveniatur Haec omnia summopere sunt attendenda.
Domino
:

Nec criminatio mlnorum, quanto magis episcoporum
facile est recipienda, dicente
ris

cuncta rimari, et ordinem rerum plena inquisitione
discutere, interrogandiac proponendi, adjiciendique
prsebita patientia ab eo, ut ubi actio

«

Non

seque2). »

turbas ad faciendum
alibi
:

malum
:

[Exod. xxin,

ambarum

par-

Et

«

Non

suscipias

vocem mendacii
«

{Ibid. i). »

tium limitata

sit

pleniter.

Nec

litigaiitibus
nisi

prius sua velit sententia obviare

judex quando ipsi

Et in Paralipomenon legitur
tatur

Omnia

coi"da scru-

Dominus

(I

Psal. xxvui,

9), » et

omnem

cogi-

jam

peractis

onmibus
et

niliil

babeant in qusestione
Frequenter interrogare

tationem novit;

homo

vero videt in
:

facie,

Deus au-

quod proponant,
usque rei

tandiu actio ventiletur, quo-

tem

in corde. Et alibi scriptum est

Non

potest hu-

veritas iuveniatur.

oportet, ne aliquid prsetermissum forte remaneat quod annecti conveniat; inducise enim non modicte ad inqutrendnm dandae sunt, ne aliquid prccpropere agi a quacunque parte videatur, quia per subreptionem multa proveniunt. Nihii tamen absque legitimo B et idoneo accusatore fiat. Nam et Dominus noster Jesus Christus Judam furem esse sciebat, sed quia non
est accusatus, ideo

mano condemnari examine quem Deus suo reservavit judicio. Igitur omne pondus et circumstantia adversariorum documenta per patientiam, fratres, com-

primere satagite, scientes quia subversi sunt hujus-

modi

et

delinquunt proprio ore damnati, quia qui
accusant vel infestant, non eos
diligunt,
:

fratres

sed magis negligunt et peccant, dicente Apostolo
« Dilectio
10). »

proximi
:

malum non
diligit

operatur [Rom. xni,

non

est ejectus. Et quidquid. in-

Et alibi

«

Qui non

ter apostolos egit,

pro dignitate ministerii ratum
docent enim ter-

videt,
re"? »

Deum quem non

videt

fratrem suum quem quomodo potest dilige-

mansit.

Nam

si

leges saeculi accusatores requirunt,
!

Nos enim humiles corde, ad ea quae recta sunt,
constricti,

quanto magis
restria et
lestia.

ecclesiasticse regulae

adjutore Doraino sapienter vinculo charitatis vobis-

humana

quae sint ecclesiastica atque cceita

cum sumus

religionem catholicam in

De accusationibus vero comprovincialibus
:

legitur esse statutum

Si

quis super quibuslibet

omnibus fortiter defensantes, improbis probe resistere non negUgimus, unde dictum est Negligere
:

criminibus quemlibet clericum pulsandum crediderit

enim,

cum

possis deturbare perversos, nihU aliud est

in provincia in

qua

consistit

ille

qui pulsatur
alibi

quam

fovere, nec caret scrupulo societatis occultae,

suas exerceat actiones, nec eestimet

eum

aut

qui manifesto facinori desinit obviare. Hujus rei
gratia universalis vobis a Christo Jesu comniissa est
-,

longius ad judicium protrahendum. IIU vero qui
pulsatusfuerit,
si

judicem suspectum habuerit,

liceat

Ecclesia, ut pro

omnibus
;

laborelis, et cunctis

opem

appellare. Caveant etiam judicesEcclesise ne absente

ferre

non

negligatis

frater

autem fratrem adjuvans

60 cujus

causa ventilatur

,

sententiam proferaut,
facto dabunt.

exaltabitur, et illudens dissipabitur. Quapropter relevate

quia

irrita erit,

imo etiam causam pro

Proditoris vero nec calumnia

nec vox audiatur.

zizania

semper oppressos, corripite inquietos, ut Domiuicam messem non possit suffocare.
Idus
Julii,

Nemo quam

enini debitorem amplius potest cognoscere
ille

Data

v

Paterno

et

Bardua consulibus.

qui injuriam, ejusque sustinuit nequitiam.

28 INCIPIUNT DECRETA VICTORIS PAPJE.
De Pascha
et causis reliquis.
Helvii Pertinacis.)

(Anno Domini 189, tempore

ViCTOR Romanse ac universalis Ecclesise archiepiscopus TheophUo episcopo et cunctis fratribus in

discrepent, nec contraria gerant.

vero luna primi raensis usque advicesimum
ejusdera mensis diem

A quarta decima primum

Alexandria Domino famulantibus iu Domino salu-

eadem

celebretur festivitas.

tem.

vero tempore baptismus celebrandus est caMulta mihi gratulatio, dilectissimi fratres, quodTv tholicus, sed tamen si necesse fuerit, aut mortis
et

Eodem

manifestato sicut optamus per gratiam Dei lumine
evangelicae claritatis

ab Ecclesia jam
nocte

magna
cre-

periculum ingruerit gentiles ad fidem venientes quocuuque loco, vel momento, ubicunque eveuerit
sive
iu llumine, sive in mari, sive

ex parte perniciosi
ditae

erroris

depulsa,

in fontibus

ta-

nobis

dispensationis fructus crescit, et aug-

men,
sunt

Christianae confessione credulitatis clariQcata,

mentatur in Domino. Celebritatem sancti Paschae die Dominica agi debere praidecessores nostri jam
statuerunt, et nos iUud
uiter

baptizentur. Ipsis quoque quod in baptismo poUiciti

summopere

est

attendendum, ne

infideles, sed

eadem

die celebrari solemut

fideles iuvenianlur. Ipsi vero qui

mandamus, quia non decel

membra

a capite

uota asperguntur, infames efliciuutur, atque inter fidele^

infldelitatis

123

APPEND. AD SMC.

I.\.

ISIDORI MERCATORIS
est

124

miiiime reputantur. Haec vero statuta nulla debent
improbitate convelli,nulla novitate mutari, quia alia
ratio est

^ mihi? stemus simul. Quis
meus. Quis
est qui

adversarius

mcus?

accedat ad me, ecce Dominus Deus mcus, auxiliator

causarum Stecularium, alia est divinarum. Audivimus namque apud vos vestrosque diverfieri,

condemnet me

?

Ecce omnes

quasi vestimentum conterentur, tinea comedet eos.

sa judicia

et incei'ta judicari. Incerta, charis-

Quis ex vobis timens

Dominum, audiens
non

vocein
est lu-

simi, nullatenus judicemus,

quoadusque veniat Do-

servi sui? Quis ambulavit in tenebris, et

minus, quilatentiaproducetin lucem, et illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cor-

men ei? Speret in nomine Domini, et innitatur supcrDeum suum. Ecce vosomnesaccendentesignem,
accincti flammis,

dium, quia quamvis vera
nisi quse

siut,

non tamen credenda,

ambulafe

in luraine ignis vestri, et

manifestis judiciis comprobantur, nisi qua^

in fiammis quas succendistis.

De

manu me factum

est

manifesto judicio convincuntur, nisi quse judiciario
ordine
publicantur.
Similiter ea vos judicare ad

hoc vobis, in doloribus dormietis. Audite me qui sequimini quod justum
te
est, et quseritis

Dominum, attendiad cavernam
laci,

apostolieam delatum esl scdem, quee pra?ter nostram
vobis definire
causas,

ad petram, unde

excisi estis, et

non
ita

licet

auctoritatem episcoporum

de qua

prfecisi estis. Attendite
qiiae

unde

constitutum liquet a tempore apo-

vestrum, et ad Saram

Abraham patrem peperit vos, quia unum
ad
et multiplicavi

stolorum et deinceps placuitut accusatus veljudicatus a comprovincialibus in aliquam causam episcopus
licenterappelletetadeatapostolicsesedispontificem,
qui aut per se, aut per vicarios suos ejus retractari

B vocavi

eum,

et

benedixi

ei,

eum.

Consolabitur ergo Dominus Sion, et consolabitur

omnes ruinas
delicias, et

ejus. Et

ponet desertum ejus quasi

solitudinem ejus quasi horlum Domini;

negotium procuret
causam suam
atit

;

et

dum-

iterato judicio pontifex

gaudium
et

et laetitia invenietur in ea,

gratiarum

actio
et

agat, nullus alius in ejus loco ponatur

vox

laudis. Attendite

ad me, populus meus,
lex a

ordinetur episcopus, quoniam,

quanquam com-

tribus

mea,

me
in

audite.

Quia

me

exiet et judi;

provincialibus episcopis accusati
scrutari liceat,

causam pontificis non tamen diffinire inconsulto Romano pontifice permissum est, cum beato Petro apostolo non ab alio quam ab ipso dictum sit Domino Qusecumque ligaveris super terram, erunt
:

cium
est

meum

justus

meus, egressus

lucem populorum requiescet prope est salvator meus, et

brachium meuin populos judicabit;
spectabunt et brachium

me

insulse ex-

meum

sustinebunt. Levate

in coelum oculos vestros, el videte sub terra deor-

ligataetin coelo, etqusecunque solveris superterram,

sum, quia

cceli sicut

fumus

liquescent, et terra si-

erunt soluta et in ccelo. Et
apostolicis
:

alibi in iustitutis legitur

cut vestimentum atterctur, et habitatores ejus sicut

Si quis putaverit se a

proprio metropolidioe-

tano gravari, apud patriarcbam vel primatem
ceseos, aut penes universalis apostolicse

^

hsec interibunt. Salus
erit, et justitia

autem mea
deficiet.

in

sempiternum

mea non

Audite

me

qui

Ecclesise

scitis

justum, populus meus, lex

judicetur sedem.

Niliil

aliud est, fratres, talis proe-

sumptio, nisi apostolorum suorumque successorum terminos transgredi, eorumque decreta violare.

rum. ^olite timere oppi'obrium sphemias eorum sicut enim vestimentum,
;

mea in corde eohominum et blasic

coeos ju-

Culpantur enim, ut scriptum est, fratres, quia aliter circa episcopos judicare prsesumunt quam apostolicse sedis

medet eos vermis, et sicut lanam, sic devorabit tinea. Salus autem mea in sempiternum erit, et
stitia

mea

in generatione et

generationem

(Isa. l, 7,

papse

fieri

placuerit. Et quis est quiju-

21;
tis

Li, i, 2). »

Multis

mundi hujus

iUecebris,

mul-

dicat eum quem Dominus sibi et huic sanctffi sedi reservari voluit judicandum? Ait namque Dominus per prophetam Isaiam « Domine Deus auxiliator
:

vanitatibus resislendum est, ut verse charitatis et

continentise

obtineatur integritas.

Dominus enim
fieri.

nullum vult perire, sed omnes salvos

Certus

meam

meus, ideo ut petram durissimam,

non sum

confusus, ideo posui faciem
et scio quia

non con-

autem sum vos ad Domino auxiliante

haec

emendanda

vel

defendenda

proficere. Data

xiii

Kal. Augusti,

fundar, juxta est qui justiiicat me. Quis contradicit

Commodo

et

Gratiano IV consulibus.

CUJUS SUPRA EPISTOLA AD APIIROS.
De
Vif.Ton

causis superioribus.

Romanae

Ecclesiaj

urbis archiepiscopus, ])

non discrepare, sed concordes
sitis

essc, quia hcct pauci

universis episcopis per Africam conslitutis in

Domino

malorum comparatione,

si

taraen concordes fue-

salulem.

ritis, facile,

auxihante Domino, vestros insidialores

Scmper mani generis incommutabililer praeordinata reparatio, sed ordo rcrum per Dominuin noslrum Jesum Christum temporalitcr gerendarum dispositione
verbi divini sumpsil exordiuni. Quaproiiter oportet
vos, fratres, unaninios cssc, et

enim in ajtcrno consilio Dei mansit hu-

superabilis. Si vero discordos,

quod

absit, fucritis,

non supeiabilis, sed superabimini.Perlatum est enim ad scdemapostohcam aliquosvestrum nocere fratres vellc, et ut cadant, decertare, simiiitcr in sacramentis

adminiculum vicissim
sacrameiitis
divinis

ferre

;

in recta ergo fidc et in

discrcpare, et ob id contenliones et a?mulationes intor vos fieri; a quibus dissensionibus vos averlore, ct in his omnibus concordare, cl opem ferre vicissim

J

:

i

23
si

DECRETALIUM COLLECTIO.
hoc^agere
cito ncglexeritis,

126
et calamitas
terrse,

mandamus. Nam

et^

est in

urbe solitudo,

opprimet portas.

non studueritis, ab apostolicai sedis et totius Ecclesia^ communione vos pelli non dubitetis, nec attenditis, charissimi, qualiter Dominus per Isaiam prophetam talibus comminatusest, « Dominus eis locutus est verbum hoc, dicens
vicissim reconciliari
:

Quia haec erunt in medio
lorum,

et in

medio popu-

quomodo

si

pauca^ oliva^ quse remanserunt,
,

excutiantur ex olea, et racemi

cum

fuerit finitima

vindemia. Hi levabunt vocem suam atque lauda-

bunt
et in

:

cum

glorificatus fuerit

Dominus, hinnient de

luxit et defluxit terra, et infirmata est, defluxit orbis, et

mari. Propter hoc in doctinnis glorificate
insulis

Dominum,
{Isa.

infirmata est altitudo

popuU

terrfe,

et terra

maris

nomen Domini
ait
:

Dei Israel

interfecta est ab habitatoribus suis, quia transgressi

XXIV, 3, Ib). » Et

Dominus, in oratione
«

quam

disci-

sunt leges,

mutaverunt

jus,

dissipaverunt foedus

pulos suos docuit orare,
in coelis, sanctificetur
justis

Pater noster, qui es
)>

sempiternum. Propter hoc maledictio vorabit terram, et peccabunt habitatores ejus, ideoque insanient cultores ejus, et rehnquentur homines pauci,
luxit

In bonis nomen tuum. hominibus sanclincatur nomen Domini, et
:

et

in

malis blasphematur, et ipsa per se Veritas ait
ofTers

« Si

vindemia, infirmata est
;

vitis

;

omnes qui leetabantur corde cessavit panorum, quievit sonitus Isetantium, conticuit dulcedo citharaj; cum cantico non bibent vinum, amara
erit potio
tatis,

ingemuerunt gaudium tym-

munus tuum ad

altare,

et recordatus fueris
te,

quia frater tuus habet aliquid adversum

relin-

B que

ibi

munus tuum ad

altare, et

vade prius recon-

ciliari

fratri tuo, et postea offeres

munus tuum.

»

bibentibus illam
est

;

attrita est civitas vani-

MuIIi vero liceat doctrinam evangelicam deserere, et

clausa
erit

omnis domus nullo introeunte.
est

sacerdotali

honore gaudere. Data Kal. Septembris,

Clamor

super vino in plateis, deserta est om-

Laterano

et Ruffino IV cc. consulibus.

nis Isetitia; translatum

gaudium

terrae, relicta

INCIPIUNT DECRETA ZEPHERINI PAPJE,
(Anno Domini 208, tempore Severi imperatoris.)

Romanae
salutem.

urbis archiepiscopus Zepherinus omni-rj miter stare voluit,
constitutis episcopis

bus per Siciliam

in

Domino
debemus

Divinae circa nos gratiae

memores

esse

non a quibuslibet agitari. XuIIum autem eorum sententia a non suo judice dicta constringat, quia et leges saeculi id ipsum fieri proBcipiunt. Duodecim enim judices quilibet episcopus accusatus,
si

quae

nos per dignationis suae misericordiam ob

necesse fuerit, eligat, a quibus ejus causa

hoc ad fastigium sacei'dotaIe provexit, ut mandatis
ipsius inhsei'entes, et in

juste judicetur, nec prius audiatur, aut
nicetur, vel judicetur,

excommu-

quadam sacerdotum
illicita

ejus

quam

ipsi

per se eligantur, et

speculatione constituti, prohibeamus

ct se-

regulariter vocatus ad

suorum primo conventum
et

quenda doceamus. Sicut stellas coeh non extinguit nox, sic mentes fidelium firmamento inhsei-entes sanctae Scripturae non obscurat mundana iniquitas.
Idcirco meditari vos oportet et Scripturas, et prae-

episcoporum, per eos ejus causa juste audialur

rationabiUter discernatur. Finis vero ejus causse ad

sedem apostolicam
Nec antea
ribus
finiatur,

deferatur, ut ibidem terminetur.
sicut ab apostolis vel successoest,

cepta divina, quae in Scripturas continentur,

dili-

eorum olim statutum
;

quam

ejus auctori-

genter attendere, ne transgressores legis Dei, sed

tate fulciatur

ad

eam

qiioque ab omnibus (maxime

impletores appareatis. Patriai-chae vero vel primates

tamen ab oppressis) appellandum est et concurrendum
ctorite defendantur,
et a suis

accusatum discutientes episcopum, non ante sen-D quasi ad matrem, ut ejus uberibus nutriantur, autentiam proferant finitivam,
auctoritate, ac

quam

apostolica fulti

oppressionibus re-

reum seipsum

confiteatur, aut per

lcventur, quia
filium suum.

non

potest,

nec debet mater oblivisci

innocentes et regulariter
testes.

examinatos convincatur

Qui minori uon sint numero

quam

illi

disci-

29 Judicia enim episcoporum, majoresque Ecclesise

puli fuerunt, quos

Dominus ad adjumentum apo-

causse a sede apostolica et

stolorum eligere praecepit, id est septuaginta duo.
Detractores

stoli et sancti

successores

non ab alia, sicut apoeorum statuerunt, cumaliis
;

quoque divina auctoritate eradicandi
submovedispe-

episcopis suntterminandse

quia licet in alios transfe-

sunt, et auctores inimicorum ab episcopah

rant episcopos,beato tamen apostoIoPetro dictum est

musaccusationeveltestimonio, nec

summorum quis-

Qusecunque
coeIis,et

ligaveris super

terram erunt ligata

et in

piam minorum accusationibus impetaturaut
reat,

qusecumque

solveris super

terram erunt so-

neque in

re dubia certa judicetur sententia, nec
nisi ordinabiliter

luta ct in coehs. Et reliquaprivilegia quae soli huic sanctsesedi concessasunt, etinconstitutisapostoIorum,eo-

ullum judicium,

habitum teneatur.

Absensveronemojudicetur,quiaetdivinaecthumanae
hoc prohibcnt leges. Accasatorcs autem corum omni
careant suspicione, quia columnas suas

rumque successorum, aliis quamplurimis cum eis concinentibus, habenturinserta. Septuagintaenim apostoli

Domiims

fir-

sententias praefixerunt cura aliis quamplurimia

127

APPEND. AD
De
temere judicare peccatum

SJEC. IX.

ISIDORI

MERCATORIS

128

episcopis, et servandas censuerunt.
alieni cordis

occultis
est, et

enim A

perituri super

me

veniebat, et cor viduse consolatus

eum

sum,justitia indutus sum, etvestivi
et

me

vestimento
pes

cujus non videntur opcra nisi bona, iniquum est

diademate, judicio meo; oculus
pater

fui caeco, et

ex suspicione reprehendere, cum eorum quge hominihus sunt incognila solus Deus judex sit; ipse vero

claudo;

eram pauperum,
et

nesciebam diligentissime

causam quam investigabam. Conterebam
et

enim judicia ab omnibus cavenda sunt, maxime tamen a servis Domini. Servum autem Dei non oportet litigare, nec quemquam damnare. Episcopi namque a plebibus, et clero, et Domini a servis ferendi sunt,
novit abscondita cordis, et
alius; injusta

non

molas iniqui,

de dentibus ilhus auferebam prse13), » et

dam

{Job.

xxix,

rehqua. Vos ergo, qui
positi,

Domino estis repehere eos summopere
iu specula

a

comprimere
qui

et

debetis

fratribus

insidias praeparant, aut in eos seditiones et scan-

ut sub exercitatione tolerantise sustineantur temporaha,
tutis

sperentur aeterna. Auget enim merita vir-

dala excitant. Facile est enim verbo fallere hominem, non tamen Deum. Ideo hos repeUere, et ab
his vos cavere oportet,

quod propositum non
est nobis

violat religionis. Sata-

quatenus exstincta funditus
eis resplendeatetleetitia

gendum
viter

ne aliquis fratrum nostrorum grapereat.

hujus modicaligine, lucifer
oriatur, sanctissimi fratres.

laceretur

vel

Succui-rere

ergo vos
perse-

Data

xii

Kalendas Oc-

oportet oppressis, et hberare eos de

manu
«

B tobris,

Saturnino et GaUicano IV

cc. consul.

quentium, ut

cum

beato Job dicatis

:

Benedictio

ITEM EPISTOLA EJUSDEM ZEPHIRINI PAPiE.
Charissimis fratribus per
tantibus Zepherinls

^g)'ptum Domino miliRomanae urbis archiepiscopus.
sancta? sedis, et apostoet

mini, unde et ipse

ait

:

«

Beati qui persecutionem
v,

patiuntur propter jusUtiam {Matth.
fulti sufTragiis

10); »

his

Tantam a Domino hujus
Hcaj Ecclesise fundatore,

beato

Petro principe

apostolorum, accepinius fiduciam, ut pro universali
Christi sanguine

non multum debemus timere opprobrium hominum, neque eorum exprobrationibus vinci, quoniam hoc nobis Dominus jubetperlsaiam
prophetamdicens Audite
:

redempta

Ecclesia,

impigro labore-

me qui

scitisjudicium,po-

mus
tate

affectu, et

omnibus Domino famulantibus sucapostohcaauctori-

curramus,

et cunctis pie viventibus

quorum cordibus lex mea est. Nohle timere opprobrium hominum, etblasphemias eorum
pulus

meus

in

opcm

feramus.

Omnes

qui in Christo vohintpie

ne timeatis, considerantes quod
est
:

in

psalmo scriptum

vivere, necesse est, ut ab impiis et dissimihbus pa-

«

Nonne Deus

requirit ista, ipse
xliii,

enim novitabset
;

tiantur opprobria, et despiciantur
insani,

tanquam
seterna.

stulti et

condita cordis {Psal.

22),

»

cogitationes

utmehores et purgatioi'es

efficiantur.

Quibona

talium
locuti

hominum quoniam

vanae sunt «

Vana autem
Sed disper-

temporaUa perdunt ut percipiant
vero despectio et
irrisio in ipsos

Eorum
abun-

suntunusquisque ad proximumsuum, labia do-

retorquebitur qui

losa in corde et corde locuti sunt mala.

eos afUigunt et contumeUis afflciunt,

cum

et

C

det Deus universa labia dolosa et linguam magnilo-

dantia

eorum

in egestatem, et superbia transierit in

confusionem. Nuntiatum estenim sedi apostoUcae per
apocrisiarios nostros

quosdam fratrum nostrorum
Ecclesiis et sedibus pro,

episcoporum videUcet ab
prns peUi, suaque

eis auferri supellectiUa

et sic

quam. Qui dixerunt labia nostra a nobis sunt, qius noster Dominus est {Psal. xi, 3-5) ? » Nam si haec in memoria retinerent, minime ad tantam prosUirent iniquitatem. Non enim probabili et paterna doctrina hoc faciuut, sed ut suam exerceant in servos
Dei vindictam. Scriptum

nudos

et

exspoUatos ad judicia vocari, quod omni

namque

est
:

:

Viastulti re-

ratione caret,

cum

constituta apostolorum

eorumque

cta in oculis ejus {Prov. xii, 15). » Et

«

Sunt vi» quoe

successorura, et proecepta imperatorum, ac constitutiones

vidcntur homini justaj, novissima autem earum de-

legum idipsum prohibeant,

et apostolicae sedis

ducunt ad mortem {Prov.
hffic

xiv,

12). »

Nos enira qui

auctoritas idipsum Ueri vetet. Prajceptum est ergo,

patimur, judicio Dei haec reservare debemus,

in antiquis statutis, episcopos ejectos atquesuisre-

qui reddetunicuique

secundum operaejus. Qui etiam
:

bus exspoUatos,
sua omnia

in Ecclcsiis propriis recipi, et
et

primo

per ministros suos intonuit dicens

«

Mihi vindictam,
in recta

eis reddi,

dcmum

quos eos juste ac-

ego retribuam {Rom.

xii,

19).

»

Vos enim
subtrahat

cusare voluerit a^quo periculo facere. Judices esse
decernentes, episcopos recta sapientes, et in Ecclesia

D nec aliquisa
quoniam
quia mei
in

fide et

opere ac bona voluutate succurrite vicissim,

supplemento

fratris
:

manum,

convenientcs ubi testes essent singulorum qui

hoc

ait

Dominus
si

«

Cognoscent onancs
habueritis
et ipse

oppressi vidcbantur. Nec prius eos respondere de-

estis discipuli,
xiii,

dilectionem

berc

quam

orania sua eis et Ecclesiis

eorum

legibus

ad invicem {Joan.

35); »
:

unde

pcr Pro-

integerrirac restituantur. Nec

mirum, fratrcs, si vos persequuntur cum caput verum Christum Dominum nostrum usque ad mortem sunt persecuti. Ipsaj
cjus discipuli csse cognoscamini, pro

phelam loquitur, dicens quam jucundum habitare
cxxxii,
1). »

«

Ecce quain
in

fratres

bonum et unum {Psal.

Spiritah dico habitaculo et concordia
fidei,

taraen j^ersecutiones patienter portandaj sunt, ut

quai in Deo est et unitate

hujus delectabilis
qu;c
videlicet iu

quo

ct

pati-

sccumluin veritatem

halntaouli

129

DECRETALIUM COLLECTIO.
:

130

Aaron magis decorabatur, atque sacerdotLbus in- ^cipere, aut ore proferre unde, et Dominus per produentes dignitatem sicut unguentum super caput

phetamloquitur, dicens «Dixi:Custodiamvias meas,
ut non delinquam in lingua

principalem intellectum irrigans,

et

usque ad ipsam

mea

[Psal. xxxviii, 2). »

extremam scientiam deducens.

In

hoc enim habita-

Dominus omnipotens

et ejus

unigenitus Fihus, et

culo benedictionem etaeternamvitam promisitDomi-

Salvator noster Jesus Christus hoc vobis tribuat in-

nus. Hujus igiturpropheticcevaticinationis

meritum

amplectentes, praesentem fraternam syllabam expo-

suimus, nostra propter charitatem minime quseren-

Non enim detrahentibus bonum secundum vulgarem fabulam excutere palum. Absit; non enim sunt ista nostra. Haic enim avertat Divinitas. Justo judicio Dei datur plerumque peccatoribus potestas, qua sanctos
tes,

aut qusesituri.

citamentum,ut omnibus fratribus, quibuscunque tribulationum molestiis laborantibus, viribus quibus potestis, succurratis, et eorum, ut dignum est, injurias vestras aBstimetis, maximum adminiculum eis
verbis et factis prgebeatis, ut ejus discipuli invenia-

est detrahere, aut palo

mini veri qui
cepit.

fratres ut se

omnibus

diligere praeet
levi-

Ordinationes

vero

presbyterorum

tarum tempore congruo
solemniter agite, et

ipsius persequantur, ut qui spiritu

Dei juvantur et

coram astantibus probabiles ac doctos viros ad
et multis

aguntur, fiant per laborum exercitia clariores, ipsis

hoc opus provehite, ut de eorum societate

et adju-

tamen qui eos persequuntur
detrahunt, erit proculdubio

et

exprobrant atque
qui de-

B mento

plurimum

gaudeatis.

Ponite

indesinenter

vse. Vae, vse ilHs

corda vestra in virtute Dei et enarrate hsec et csetera divina verba in progenies alteras, quoniam hic est Deus
noster in seternum, et ipse reget nos in ssecula. Data
VII

trahunt servis Dei, quia detractio eorum ad
pertinet, cujus ministerium agunt, et vice
tur.

eum

fungun-

Oramus autem, ostium
et

circumstantise (qui ne-

Idus Novembris, Saturnino et Gallicano consu-

minem

perire aut labiis suis poUui volumus)

moribus imponi,

eorum verbum minime nocivum con-

libus.

INGIPIUNT DEGRETA GALIXTI PA?M.
De jejunio quatuor temporum,
et reliqids causis.

(Anno Domini 217, tempore Severi imperatoris.)

Calixtcs archiepiscopus Ecclesise catholicse urbis

r

et

jejunium septimi,

et

jejunium decimi

erit

domui

Romse Benedicto, Domino.
Fraternitatis

fratri et

coepiscopo, salutem in

Judse in
prseclaras

gaudium
;

et laetitiam, et in solemnitates

amore constringimur,

et apostolico

moderamine cogimur, ut consultis fratrum prout Dominus dederit, respondeamus, eosque apostolicse sedis auctoritate instruamus. Jejunium quod ter in anno apud nos celebrare didicistis, convenientius nunc per quatuor tempora fieri decernimus, ut sicut
annus per quatuor volvitur tempora,
tempora,
et sicut i-eplemur
sic
sic et

veritatem tantum et pacem diligite, dixit Dominus exercituum. » In hoc ergo omnes nos unanimes oportet esse, ut secundum apostolicam doctrinam idipsum dicamus omnes, et non sint in nobis schismata. Simus autem perfecti in eodem sensu,
et in

eadem

scientia, in cujus operis devotione gra-

tulamur dilectionem tuam esse consortem. Non decet

nos quaet oleo

enim a

capite

membra

dissidere, sed juxta sacrse

ternum solerane agamus jejunium, per anni quatuor
frumento, vino
ad alenda corpora,

Scripturse testimonium

quantur. NuIIi
clesia

omnia membra caput severo dubium est, quod apostolica Ec-

repleamur jejunio ad alendas
ait
:

mater

sit

omnium

Ecclesiarum a cujus vos re-

animas, juxta prophetse Zacharise vocem, qui
«

gulis nullatenus

convenit deviai-e. Et sicut FiHus

Factum

est

verbum Domini ad me dicens

:

Hsec

venit facere voluntatem Patris, sic et vos voluntatem

dicitDominusexercituum. Sicutcogitaviutaffligerem
vos
stri,

D vestrse impleatis matris,qu3e est Ecclesia, cujus caput,
ut prsedictum
est,

cum ad iracundiam pi'ovocassent me patres veet non sum misertus, sic conversus cogitavi
benefaciam Jerusalem et domui Juda.
facietis.

Romana

existit Ecclesia.

Quidquid

ergo sine discretione justitise contra huj us disciplinam

in diebus istis ut

actum
piat,

fuerit,

ratum haberi

ratio nulla permiltit.

Nolite timere, ha?c sunt verba quaj

Loqui-

Criminationes vero contra doctorem

nemo

susci-

mini veritatem unusquisque

cum proximo suo, veri-

quia non oportet

filios

reprehendere patres,

tatem et judicium pacis judicate in portis vestris, et unusquisque malum contra amicum suum ne cogitetis

rum omnes quos
Non enim bene

nec servos dominos lacerare. Fihi ergo sunt doctoinstruunt. Et sicut filii patres car-

in cordibus vestris, et

juramentum mendax ne
est

nales, sic et hi patres
vivit,

debent diligere

spirituales.

diligatis.

Omnia enim

hsec sunt quae odivi, dixit Do-

qui non recte credit, aut pa;

minus exercituum. Et factum
exercituum ad
exercituum
:

me

dicens

:

Hsec
et

verbum Domini dicit Dominus

tres reprehendit, vel detrahit suos

doctores ergo

qui et patres vocantur magis portandi

quam

repreNullug

Jejunium quarti,

jejunium quinti,

hendendi sunt,

nisi in recta fide erraverint.

Patrol. CXXX.

131

APPEND. AD

S.4^C.

IX.

ISIDORI

MERCATORIS

132

Uca defendit Ecclesia. iNuUi imperatori vel cuiquam j^ legitimo qui etiam irrcpreliensibilem vitam ac conpietatem custodienti, Ucet aUquid contra mandata versationem ducat accusatori, respondeat, quia indivina prtesumere. Injustum ergo judicium, et diffinisi fideli et

ergo doctorem per scripla accuset, nec

dignum
dicente

est ut doctor stulto et indocto atque repre-

nitio injusta regio

metu aut jussu, aut cujuscunque

hensibiliter viventi respondeat juxta stultitiam suam,

episcopi aut potentis a judicibus ordinata vel acta

Scriptura

:

«

stultitiam

suam

(Prov. xxvi, 4)

Non respondeas stulto ju.\ta » non bene vivit qui
;

uon

valeat,

micitias aliorum

homini reUgioso parum esse debet ininon exercere, vel non augere male
est in

non

recte

credit. ISihil

mali vult qui

fidelis est. Si

loquendo, nisi etiam eas exstinguere bene loquendo
studuerit.
sio

quis fidelis est, videat ne falsa loquatur, aut
insidias ponat. Fidclis

cuiquam

MeUor

malis factis liumiUs confes-

homo semper

fideliter agit,

quamin

bonis superba gloriatio.

Omnes

vero qui

30 ^^ infidelis caUide insidiatur, atque fideles et pie
ac juste viventes perdere nititur, quia simifis simi-

amant vitam beatam, mahint eam
et justitia? statu currere

tranquiUitatis suai

lem

sibi quaerit. InfideUs

homo mortuus
fidelis

est in cor-

rum

pcenis uUricibus interpolari.
illius

quam nostrorum peccatoMemor enim siim

pore vivente. Et contra sermones

hominis

vi-

me

sub

nomine

Ecclesiai preesidere, cujus a

tam

custodiunt auditorum. Doctorem enini cathoUet praecipue

Domino

Jesii

Christo est glorificata confessio, et cu-

cum,

domini sacerdotem,

errore impUcari, ita

sicut nuUo nuUa oportet machinalioue, aut
:

B jiis fides
go
aliter
ei

omnes seniper destruit errores. Et intellimihi non Ucere quam ut omnes conatus
causae in quauniversalis EcclesiJEsaius infe-

cupiditate violari, dicente quippe Scriptura sancta
« Post concupiscentias tuas

meos

non
30)
;

eas, et a voluntate
»

tua

avertere

(Eccli.

xviii,

multis

hujus

impendam. Spero autem adfuturam misericordiam Dei quod cooperante ejus clementia omnis
statur,

mundi
prima

iUecebris,

niuUis vanitatibus resistendum

pestifer niorbus ipso

peUente auferatur. Et quidquid
pcragatur,

est ut verai continentice obtineatur integritas.

Cujus

ipso inspirante atque auxiliante poterit salubriter
fieri,

est labes superbia, initium transgressionis, et

cum

tuse fidei et devotionis laude

quoniam mens sponte avida nec abstinere novit nec pietati adhibere consensus. NuUus bonorum inimicum habet nisi maUim. Qiii ideo essc permittitur, ut aut corrigatur, aut per ipsum bonus
origo peccati,
exerceatur. Quidquid ergo irreprehensibUe est catho-

quoniam

res

omnes

aliter tutae esse

non possunt, nisi
Kalen. Decem-

qute ad divini muneris faniulatum pertinent, sacer-

dotaUs defendat auctoritas. Data
bris,

xi

Antonio

et

Alexandro consulibus.

EPISTOLA PAPtE GALIXTI AD OMNES GALLLE EPISGOPOS
De
conspirationibus et reliquis causis
illicitis

ne

fiant.

DUectissirais fratribus per GalUas constitutis, universis episcopis Calixtcs.

r

existunt jussionibus, severioribus corrigantur vindictis,

quatenus

ca?tcri

timorera habeant talia com-

PUirimorum

relatu

comperimus, dilectionem veita Ecclesia?

mittere, et Deus gaudeat fraternitate ac concordia, et

stram fervore Spiritus sancti

gubernacula

firmiter contra impetus tenere et regere, ut naufragia

aut naufragiorum detrimenta Deo auctore non sentiat.

Talibus igitur gloriantes indiciis, rogamus ne
partibus contra statuta apostoUca

sumant severitatis atque bonitatis exempUiin. quod absit, ecclesiasticara sollicitudincm vigoremque negUgimus, perdit desidia disciplinani, et animabus fidelium profecto nocebitur. Hi vero
cuncti

Nam,

si,

in

illis

quidquam
cri-

in nullius accusationeni sunt rccipiendi, nec eoruni

lieri sinatis;

sed nostra

fulti auctoritate

nociva com-

vel

anathematizatorum vox

ulli

nocere vel accusare

pescite, illicita prohibete.

Conspirationum vero

potest.

mina

vestris

in partibus vigere audivimus, et ple-

Excommunicatos quoque a sacerdotibus nullus
cipiat anle utriusque partis

rc-

bes contra episcopos suos conspirare nobis manda-

justam examinalioncm,
Quia qui-

tum

est.

Cujus criininis astutia
est,

non solum

intcr
etlini-

nec ciim

eis

in

oratione, aut ciho, aul potu, aut
eis

ChristianosabominabUis
cos, et

sed etiam inter

osculo communicet, nec ave

dicat.

ab extcris legibus prohibita. Et idcirco hujus

cunque

iu his vel in aliis prohibitis scienter

excominsti-

criminis reos
culi

non solum ecclesiasticaj, sed etiam sa;damnant leges, et non solum conspirantes, scd
consentientes
eis.

D nuinicatis
tutionem

communicaverit, juxta apostolorum
et ipse simili

exconimunicationi subjacelaici

eliam

Antccessores vero nostri

bit. .Vb liis

crgo

clcrici ct

se abstincant qui

cum plurima turbaepiscoporum, quicunque eorum
in sacerdolali

eadein pati nolucrint. Infidelibus quoque nolite conjungi, nec cumeis ullam parUcipationem habere. Talia

honore suntpositi, aut existunt clerici, honore quo uluntur cadere prujceperunt. Caeleros
vero conununione privari, et ab Ecclesia extorres
jusserunt,

vero agentes non tidelcs, sed infidoles judicanlur,
ait

unde

Apostolus

:

«

Qua^ pars Udoli

cum

inndoli,

lieri

omnesquc

simiil utriusque

ordinis

[II Cor. VI, lo), »

aut qua^ partiiipuUo justitia'
altorius

cum

non solum facientes, sed et cis conscnUcntes. Juslum osl cuim, ul qui divina coiilemnunt mandata, et inohedientes patrum

viros infames essc censuerunl, et

iniquilatc.

Nemo quoque

terminos usurpet,

nec alterius parochiaTuim judicarc, aut cxcomiminicare piwsumpserit, quia lalisjudicatio, autexcom-

:

133

DECRETALIUM COLLECTIO.
itcc

134
alteri nupserit,

municatio, vel damnatio,
ullas habe])il,

rata erit,

nec vires j^rcgularitev. Si eninieo vivente,
tera judicabitur. Similiter et

adul-

quoniam nuUus
dicens

alterius judicis nisi

ille, si

alteram sponte
privafu-

sui sentcntia tenebitur,

aut damnabitur,
:

unde

et

duxerit, adulter aisliuiabitur et
bitur.
Si

communione

Dominus
ris

loquitur,

«

Xe

transgredia-

autem persecutus

fuerit in

Ecclesia,

terminos antiquos
XXII, 28). »

quos posuerunt patres tui
vel metro-

{Prov.

NuUus autem primas

pohtanus di«cesani Ecclesiam vel parochiam aut

aliqucmde ejus parochia prccsumat excommunicare,
vel judicare, vel

giendum illi est ad alteram eique associandus, diSi persecuti vos fuerint in una cicente Domino vitate, fugite in aliam. Si autem utilitatis causa fueril mutandus non per se hoc agat, sed fratribus
:

ahquid agerc absque ejus consilio

iuvitantibus et auctoritate bujus sanctai sedis faciat,

vel judicio

;

sed hoc observet, quod ab apostolis ac

patribus et prsedecessoribus nostris est statutum et
a nobis confirmatum, id est
episcopus, nisi
si

uon ambitus causa, sed utilitatis. Conjunctiones autem consanguineorum
bibete,
ges.
eis,

lieri

prole-

quis metropolitanus

quando bas

et divinae et sseculi
bffic

prohibent

quod ad suam solummodo propriam pertinet parochiam sine consilio ac voluntate omnium comprovincialium episcoporum extra aliquid
agere tentaverit, gradus sui periculo subjacebit,

Leges ergo divinai

agentes, et eos qui cx
et

prodeunt, non solumejiciunt, sed

maledictos

appellant. Leges ergo seeculi infames tales vocant,
haereditate repellunt.

etBetab

Nos vere sequentes painfamia

quod

vacuum. Sed quidquid de provincialium coepiscoporum causis eorumegerit, irritum habeatur et
(jiie

tres nostros, et

eorum

vestigiis inhserentes,

eos notamus, et infames esse censemus, quia infa-

ecclesiarum et clericorum, atque saeculai'ium

mia? maculis sunt aspersi. Nec eos viros vel accusatores quos leges saeculi rejiciunt suscipcre

necessitatibus agere, aut disponere, necesse fuerit,

debemus.

hoc cum

omnium

consensu provincialium agatur

Quis enim dubitat Icges humanas rationi et honestati

pontiticum,nec ahquo dominationisfaslu, sedhumillima et concordi administratione, sicut Domiuus
ait

non repugnantes

esse

amplectendas? prsesertim

ul)i vel

pubhcaj consulunt utihtati, vel ecclesiasticae

\on veni majorem
siUo (nisi

ministrari, sed ministrare

;

et alibi

:

Qui
con-

dignitatis auctoritatem defendunt, ac pro adminiculo

virtutem, erit ministcr vester, et reliqua.

Similiter ipsi comprovinciales episcopi

cum

eis

tuentur? Eos autem consanguineos diximus, quoset divinK imperatorum, acRomanorum, atque Grteco-

quantum ad proprias
sanctorum

pertinet parocbia;^)

rum

leges consanguineos appellant, et iu haereditate

agant

juxta

constituta

patrum,

qui

suscipiunt, nec repehere possunt.

Talium enim con-

quamvis aliquo tcmporum intervallo nos
rint,

aiitecesse-

junctiones, nec legitimte sunt, nec

manere possunt,

ab uno tamen eodemque puritatis fonto veritatis

sed sunt rcpellendie, ctsi quse ausu temerario tentatae
sint,

et fidei

lumen hauserunt, eteodem

illustratore et di-

auctoritate

apostolica rescindendoe veniunt

rectore spiritu, Ecclesioe Dei stabilimentum et

omutili-

Quisquis ergo qui non est legitime conjunctus, vel

nium Christianorum communem
tatem, et uno anirao,

qusesierunt

absque dotati

titulo, ac

benedictione sacerdotis con-

uuo

ore concorditer saucta

stat copulatus, sacerdotes vel legitime

conjunctos

cri-

glorificetur Trinitas in saecula.

minari, vel in eos

testificari

minine potest, quoniam

Nullus primas, nullus metropolitanus, nullusque

omnis

incesti

rehquorum episcoporum

alterius adeat civitatem,

sare supradictos

macula poUutus infamis est, et accunon permittitur non solum ergo
;

aut ad possessionem accedat quae ad

eum non

perti-

hi rejiciendi sunt, et

infames efficiuntur, sed etiam

net, etalteriusepiscopiestparochia? super

cujusquam

omnes eis
eis

consentientes. SimiUter de raptoribus, vel
fieri

dispositione, nisi vocatus ab eo cujus juris esse diguoscitur,
si

qui seniores impetunt

censemus. Hos ergo

quidquid

ibi

dispouat, vel ordinet, autjudicet,
Si aliter pra»ille,

sgecuUlegesiuterficiuut.sednosmisericordiapreeeunte

sui gradus

honore potiri voluerit.

sub infamise nota ad poenitentiam recipimus, ipsam

sumpserit, damnabitur. Et non solum

sed coope-

ratores atque consentientcs, quia sicut ordinatio, ita
eis et judicatio, et

aliarum rerum dispositio prohibe- J)

quoque infamiamquasuntaspersi, delere non possumus, sedanimaseorum pcr pffinitentiam publicam, et Ecclesiaj satisfactionem sanare cupimus, quia manifesta peccata

tur.iNamquiordinarenon poterit, quahter judicabit?
Nuliatenusproculdubiojudicabit autjudicarepoterit,

non sunt

occulta correctione pur-

ganda.

Omnes ergo qui

in recta flde suspecti sunt,
et

quoniam

sicut aUerius uxor,

nec aduUerariab aliquo,

in accusatione
fide

sacerdotum

eorum super quorum

vel judicari, aut disponi, nisi a proprio viro eo vi-

vente permittitur,

sic

ncc uxor episcopi quae ejus

non haisitatur, minime recipiantur, et in testimonio humanodubii habeantur. Infirmari ergo oportet eorum vocera de qiiorum fide dubitatur, nec eis omnino esse credendum qui rectam fidem ignorant.

Ecclesia vel parochia indubitanter inteUigitur, eovi-

vente absque ejus judicio et voluntate alteri judicari
vel disponi, aut ejus concubitu frui, id est ordinatione,

Quffircndum

est
is

ergo in judicio, cujus
qui accusat, et
is

sit

conversa-

nuUatenus conceditur, unde ait Apostolus AUigata est uxor legi quandiu vir ejus vivit, eo
:

tionis et fidei

qui accusatur,

vero defuncto, soluta est a lege

viri.

Similiter

et

quoniam lii qui non sunt rcctffi conversationis ac fidei, et quorum vita est accusabiUs non permittuntur majores natu accusare, nec
tas nescitur,

sponsa episcopi (quia sponsa uxor ejus dicitur Ecclesia) illo

quorum

fides, vita et lUier-

vivente

ei est alligata.

Eo verodefuncto, so-

ueque

viles personae in

eorum

recipiun-

luta est, cui voluerit nubat

tantuminDomino,idest

tur accusationem.

Rimandse vero suat enucleatim

:

133

APPEND. M)

S.EC. IX.


^

ISIDORI

MERCATORIS
:

136
«

personoe accusatorum, quae sine scripto difQcile, per

credimus, testante Domino per pvophetam

NunNolo,

scriptum autem

nunquam

recipiantur. quia per scri-

quid qui cadit non adjiciet ut resurgat, et qui aversus est,

pturam nuUus

accusai'e vel accusari potest, sedpi"o-

non revertetur?

{Jer. viii, 4.) »

EtaUbi

:

priavoceet praesente eo quemaccusare voluerit, suam

inquit Dominus,

mortem

peccatoris, sed ut conver-

quisque agat accusationem, nec absente eo
accusare voluerit,
Similiter testesper

quem

tatur et vivat. Et propheta David poenitentiam agens,
dixit
:

quicunque accusator

credatur.

«

Redde mihi

isetitiam saUitaris tui, et spil,

quamcunque

scripturani teslimo-

ritu principali

confirma rae {Psal.

14).

»

Ipse

nium non
Nec de
nisi

proferant, sed preesentes de his quoi vi-

namque
ciura

post pojnitentiara et alios docuit, et sacrifiobtulit,
si

derunt et noverunt, veraciter testimonium dicant.
aliis

Deo

dans exemplum doctoribus sanctn?

causis vel negotiis dicant testimonium,

Ecclesiaj,

de his quce suh praisentia eorum acta esse no-

scuntur. Accusatores vero consanguinei adversus ex-

traneos testimonium non dicant, nec familiares vel

sed si voluerint, et invide domo prodeuntes cem consenserint, inter se parentes tantummodo
,

condignam poenitentiam Deo gesserint, utrumque facere posse. Docuit enim quando dixit « Doceboiniquos vias tuas, et impu ad te convertentur (J6td., 15). » Et sacrificium Deo pro Sacrificium Deo spiritus se obtulit dum dicebat
lapsi fuerint et
: :

<>

contribulatus {Ibid., 19). » Videns eniraprophetasce-

testificentur, et
testes suspecti

non in
ac

alios.

Nec accusatores

31

"^el

B lera sua mundata per poenitentiam, non dubitavitpreedicando, et

recipiantur, quia propinquitatis et

Domino Ubando curare

aliena.

Lacryma-

famiUaritatis,

dominationis affectio veritatem
carnalis et timor atque avaet per-

ruin ergo effusio movet anirai passionem. Satisfactione

impedire
ritia

solet,

amor

plerumque sensus hebetant humanos,

autem impleta avertitur animus ab iia qui enim non ignoscitalteri, quomodo sibit putat subve;

vertunt opiuiones, ut qusestum pietatem putent, et

niri?Superabundant ergo peccata, superabundet
misericordia.

et

pecuniam quasi mercedem prudentise. Nemo enim in dolo loquatur ad proximun suum, fovea alta est
os malevoli, innocens

dum

credit facile, cito labitur.

Sed

iste

lapsus surgit, et tergiversator suis artibus

prsecipitatur,

unde nunquam exsiUat atque

evadat.
,

QuoniamapudDominum misericordia, et copiosa apud eum redemptio; penes enim Dominum omnium abundantia est, quia Dominus virtuait enim Apostolus tum ipse est rex gloriae « Omnes peccaverunt et egent gloria Dei, justificati
;

Ponderet

et gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quse est ergo unusquisque sermones suos in Christo Jesu, quem proposuit Deus propitiatoquod sibi ioqui non vuU, aUeri non loquatur, « Quod tibi rera, per fidem in sanguine ipsius ad ostensionem unde bene sacra ait Scriptura non vis fieri, alteri ne feceris. » Nos enim tempore p justitioe suffi propter remissionem praecedentium delictorum,in sustentationem Dei, ad ostensionem jusindigemus, ut aliquid maturius agamus, nec preecititise ejus in hoc tempore, ut sit ipse justuset justifipitemus consUia et opera nostra, neque ordinem cans eum qui ex fide est Jesu Christi {Rom. ui, 21 corrumpamus. Sed si aUquis lapsus quocunque modo « Beati quorum remissse et scq.) » David enim dicit fuerit non perdamus eum, sed fraterno corripiamus
:
:

affectu,

sicut ait beatus Apostolus

:

«

Si preeoccu-

patus fuerit

homo

in

aUquo deUcto,

vos, qui spiri-

tuales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis,

considerans teipsum ne et tu tenteris, aUer aUerius

onera portate,
[Gal. VI, i, 2.) »

et

sic

adimplebitis

legem
in

Christi

Porro sanctus David de criminibus

quorum tecta sunt peccata. » homo a peccato, et resurgit gratia Mundatur ergo Dei lapsus, et in pristino manet officio juxta praedictas auctoritates, videat ne ampUus peccet ut sententia EvangeUi maneat in eo, vade et ampUus noli « Non ergo regnet peccare; unde ait Apostolus
sunt iniquitates, et
:

mortiferis egit pcenitentiam, et

tamen

honore

permansit. Beatus quoque Petrus amarissimas lacry-

peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis concupiscentiis ejus sed neque exhibeatis membra
;

quando Dominum negasse poenituit, sed mas tamen apostolus permansit. Et Dominus pcr prophetam peccantibus poUicetur dicens Peccator in quacunque die conversus ingemuerit, omnium iniquitatum Ulius non recordabor ampUus.
fudit
:

vestra

arma

iniquitatis peccato, sed exhibete vos tan-

quam

ex mortuis viventes et

membra

vestra

arma

Deo. J) justitise

Peccatum enim vobis non damnabUur; non enim sub Icge estis, sed sub gratia. Quid ergo peccabimus, quoniam non sumus sub lege, sed sub
gratia?Absit.NesciUsquoniara cui exhibctis vosservos

Errant cnim qui putant saccrdotcs post lapsum,
si

condignam egcrint poenitentiam,

Domino minifrui,
si

ad obedienduin, servi

estis ejus cui

obeditis,

sive

strare

non possc

et suis

honoribus

honam

pcccati ad mortein, sive oheditionis ad justitiam?

deincepsvitam duxerint, et suum sacerdotium condigne custodierint. Et ipsi qui hoc putant non sohim
errant,

Gratias

sed etiam contra traditas Ecdesiai claves
:

disputare ct agere videntur, de quibus dictum esl
«

Quaicunque
{Matth.

solveritis in terra,
xviii,
est,

erunt soluta et in

autem Deo quod fuistis servi peccaU, obeautem ex corde in eam formam doctrinoe in distis qua traditi estis. LiberaU autcm a peccato, servi autera facU eslis justiti», iuunanum dico {Rom. vi, 12 et seq.) » Majus enim pcccatum est judicanUs

coelo

18),

»

aUoquin heec sententia

quam
lus,
i3t

ejus qui judicatur. « Existimas, inquitAposto-

aut Domini non

aut vera. Nos vero induhitanter

homo, omnis qui judicas eos qui

talia

agunt
divi-

tam Doinini saccrdotus quani reliquos fideles post diguam satisfactionem posse redire ad honores

facisca, quia tu olUigios judiciuin Dei?

An

tias bonitatis

ejus et patienUw et longanimitatis con-

;

137

DECRETALIUM COLLECTIO.

138

teninis?Ignoras quoniambenignitasDeiadpoeniten-^operantis malum, Judfei primum et Grseci. Gloria autem et honor, et pax omni operanti bonum {Rom. tiam te adduxit ? Secundum duritiam autem tuam et
impoenitens cor, thesaurizas
tibi

iram in die

irse

11,

3 ct seq.) »
vetat,

Sententiam,

fratres, quae misericor-

et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique

diam
gite,

secundum opera
corruptionem

ejus.

His

quidem qui secundum
vitam seternara;
his

non solum tenere, sed et audire refuquia potior est misericordia omnibus holocaussacrificiis.

patientiam boni operis gloriam et honorem, et inqueerentibus

tomatibus ct

Consultis vestris breviter
et

respondimus, quia oppressos nimis
patos
viu
aliis judiciis Utterse

prseoccu-

autem qui ex contentione, et qui non acquiescunt veritati, credunt autem iniquitati, ira et indignatio
tribulatio et ansfustia in

nos invenere
et

vestrae.

Data

Idus

Octobris, Antonio

Alexandro consu-

omnem animam

hominis

libus.

INCIPIUNT DEGRETA URBANI PAPiE.
De communi vita
et oblatione fidelium.

(Anno 222, tempore Aurelii Antonini imperatoris.)

Urbanus episcopus omnibus Christianis in sanctificationem
spiritus
,

g ex pretio eorum, coeperunt praidia et agros quos vendere solebant, matricibus ecclesiis tradere, et ex

in

obedientiam

et

asper-

sionem sanguinis Domini
tem.

nostri Jesu Christi sahi-

sumptibus eorum vivere.

Ipsee

vero res in ditione

singularum parochiarum, episcoporum qui locum

Decet omnes Christianos, charissimi, ut
tentur cujus
fratres mei,

eum

imi-

tenent apostolorum erant, et sunt usque adhuc, et
futuris

nomen

sortiti

sunt

:

«

Quid prodest,
si

semper debent
vitam

esse temporibus. Et quibus

apostolus Jacobus

ait,

fidem quis
[Jac.
ii,

episcopi et fideles

dispensatores

eorum omnibus

dicat se habere, opera
14.) » Nolite

autem non habeat?

communera
ut

degere

volentibus ministrare

phires magistrifieri, fratresmei, scien;

cuncta necessaria debent, prout melius potuerint,

tes

quoniam majus judicium sumitis in multis enim offendimus omnes. Qui sapiens et disciplinatus inter vos, ostendat ex bona conversatione operam suam in mansuetudine sapientia;. Scimus vos non ignorare, quia hactenus vita communis inter bonos
Christianos viguit,
et

nemo

in eis egens inveniatur. Ipsae

enim

res fide-

lium oblationes appellantur,quiaDomino offeruntur.

Non ergo debent
et praedictorum

in aliis usibus

quam

ecclesiasticis

Christianorum fratrum vel indigen-

tium converti, quia vota sunt fidelium, etpretia peccatorum, ac patrimonia pauperum, atque ad praedi-

adhuc gratia Dei

viget, et
electi,
:

maxime

inter eos qui in soi^te

Domini sunt

C

ctum opus explendum Domino
autem, quod

traditae.

Si

quis

id est clericos sicut in

Actibus lcgitur apostolorum

absit, secus egerit, videat

ne damna-

« Multitudinis autem credentium eral cor unum et anima una; nec quisquam eorum quse possidebat

tionem Ananiae

et Saphira? percipiat, et reus sacriilli

legii efflciatur sicut

effecti

sunt qui pretia prse-

aliquid

suum

esse

dicebat, sed erant

illis

omnia
apostoli

communia. Et

virtute

magna reddebant
illis.

dictarum rerum fraudaverunt, de quibus legitur in prsedictis apostolorum Actibus « Vir erat quidam
:

testimonium rcsurrectionis Jesu Cbristi;

et gratia

magna

erat in

omnibus
illos,

Neque enim quisquam

egens erat inter

quotquot enim possessores

pretia

agrorum aut domorum erant vendentes afferebant eorum quae vendebant et ponebant ante pedes apostolorum. Dividcbantur autem singulis prout cuique opus erat. Joseph autem qui cognominatus est Barnabas ab apostohs, quod est interpretatum
fllius

consolationis, levites ct cyprius geiicre,
attulit 32),

cum
re-

haberet agrum, vendidit illum et
ante
liqua.

pretium
»

D verba,

nomine Ananias, cum Saphira uxore sua, vendidit agrum, et fraudavit de pretio agri, conscia uxore sua; et afferens partem quamdam, adpedes apostolorum posuit. Dixit autem Petrus Ananiae Cur tentavit Satanas cor tuum mentiri te Spiritui sancto, et fraudare de pretio agri? Nonne manens tibi manebat et venundatuni eratin tua potestate? Quare posuisti in corde tuo hanc rem? Non es hominibus mentitus, sed Domino. Audiens autem Ananias haec
:

cecidit

et

expiravit.

Et

factus est timor

pedes apostolorum

[Act.

iv,

et

magnus
Factum

in

omnes qui audierant. Surgentes autem
autem quasi horarum trium spatium,
ei

juvenes amoverunt eum, et efferentes sepelierunt.

Videntes ergo sacerdotes
vitae, et reliqui
si

summi

et alii atque le-

est

et

fideles plus utihtatis posse afferre,

uxor ipsius nesciens quod factum fuerat
tanti

introivit.

hsereditates et agros quos ante vendebant, eccle-

siis

quibus praesidebant episcopi traderent, eo quod

Respondens autem Petrus agrum vendidistis ? At

dixit

:

illa dixit.

Dic mihi si Etiam tanti.

ex sumptibus

eorum tam

prsesentibus

quam

futuris

Petrus autem ad

eam

:

Quid utique convenit vobis

temporibus plurima
strare fidelibus

et elegantiora

possent mini-

tcntare Spiritum Domini? Ecce pedes

eorum qui

communem

vitam ducentibus

quam

sepelierunt virum

tuum ad ostium,

et efferentte,

130

APPEXn. Xb

S.KC. IX.


a

ISIDORI
faciatis,

MERCATORIS

iiO

Confestim cecidil ad pedes ejus, et expiravit. Intrantes autem juvenes invenerunt illam mortuam, et
extuleruntet sepelierunt ad virum suum. Et factus est timor magnus in universam Ecclcsiam ct in

scd sponsioncm

quam Domino

in

baptismo

fecistis, firmiter teneatis,

ne reprobi, sed condigni
nihil proirri-

coram eo inveniamini. Et quicuuque vestram com-

nmnem
prium

vitam suseeptam habet, et vovit se
sed hoc quod

omnes qui audierant
fratres, valde
ecclesiaj

ha^c

{Act. v,

i

et seq). » Ha;c,

liabere, videat ne pollicitationcm

suam

cavenda sunt et timenda, quia rcs
propri?e, sed ut communes ct cum summo limore non in alios

tam

faciat,

Domino

est pollicitus, fide-

non quasi
oblata>,

Domino

quam
ne
hunt

in pra^fatos usus sunt fidciiter.dispensand»,

sacrilegii

ul)i tradita; sunt,

reatum incurrant qui eas inde abslrane po^nam et mortcm Ana(quod pejus
est)

ne damnationem, sed prajmium sibi quoniam satius est non voverequam votum prout mclius potest, non perficere. Gravius enim puniuntur qui votum fecerunt, et votum non perlitcr custodiat

acquiiat,

fecerunt, aut fidem perceperunt, et in
finierunt,

mahs vitam

niae et Saphirse incurrant, et

ana-

quam

illi

qui vitam sine voto finierunt,

thema maranatha
qu;Ti potior est

fiant.

Et

si

nias et Saphira, mortui ceciderunt,

non corpore, ut Anaanima tamen,

aut sinc fide mortui sunt, et tamen bona egerunt

corpore, mortua et alienata a con-

sortio fidclium cadat, et in

batur.

Unde attendcndum
et illius

est

profundum barathri la- B omnibus et fidelitcr

custodiendum,

usurpationis conlumelia de-

pellenda, ne prcedia usibus decretorum coelestium

dedicata a quibusdam irruentibus vexentur.
quis fecerit
,

Quod

si

Ad hoc enim sensum rationabilem naturre muncre ct sccundai nativitatis rcparationem suscepimus, ut secundum Apostolum < magis qua^ sursum sunt sapiamus, non quae superterram, quia sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum. » Quid autem suadet, charissimi, sapientia hujus sajculi, nisi nocitura quferere, et amare perilura, negligere
opera.
salutaria, pro nihilo reputare perpetua ? Cupiditatcm

post debita; ultiouis acrimoniam quaj
est,

erga sacrilegos jure promenda

perpetua damne-

commendat, de qua
rura est cupiditas.
»

dicit

:

«

Radix

tur infamia, etcarceri tradatur autexsiho perpetua>.

Qua; in primis hoc

omnium malomalum habet

deportationis utatur,

quoniam juxta Apostolum tra-

quod dum

ingerit transitoria, abscondit aeterna; ct

dere oportet hujusmodi
salvus
sit

hominem Sataiia",
intantum

ut spiritus

dum

a foris posita conspicit intra se latentia non
et

in dic Domini.

Memoratis ergo augmentaecclesia;

introspicit,

dum

aliena quffirit, seclatori suo scfacit.

tionibus

ac

cultibus

quibus
creverebus,
,

metipsum alienum

Ecce quod suadet
:

saiculi

episcopi praesident,
runt, et tantis

Domino adminiculante, maxima parsearum abundant

sapientia, vivere in deliciis,

quee in deliciis est vivens,

« Anima unde dicitur mortua est. » Suadet ergo

ut nullus

sit

in eis

communem
si

eligens vitam indi-

mollissimis suavitatibus, peccatis et vitiis et flainmis
nutrirc carnem, cibi ct vini intemperantia

gens,

sed omnia necessaria ab

episcopo suisque^

'

animam

ministris percipit. Ideo

aliquis exstiterit

moder-

premcre, ac vitam spiritus intercludere,
se

et contra

nis aut futuris temporibus qui tatur,

hoc avcllcrc

32

'""

hosti

suo de se gladium ministrare. Ecce quod
facti sunt,

jam dicta damnatione feriatur. Quod autem sedes in episcoporum

suadet saeculi sapieutia, ut qui boni
ccclcsiis ex-

mali

esse malint, et per errorem mentis fieri etiam stu-

celsa? constiluta? etpra-paratseinveniuntur ut thronus,

deaut peccatores,
Dei vocem,

et

non cogitent

illam teiTibilem
sicut
fc-

speculationem el potestatem judicandi

et solvendi

cum exurenlur

peccatores

atque ligandi a Domino sibi datam materiam docet, unde ipse Salvator in Evangelio ait « Quaicunque
:

num.

ligaveritis

super terram erunt ligata et in coilo; et
solveritis

Omncs enim fideles per manus impositioncm episcopornm Spiritumsanctumpostbaptismumaccipere
debent, ut plenc Christiani inveniantur; quia,
Spiritiis

quKCunque
in
coelo

super terram erunt soluta ct
18). »

cum

{Matth. xviii,

Et alibi

:

«

Accipite

sanctus infunditur, corfidele ad prudcntiam
Spiritii

Spiritum sanctum; quorum remiseritis peccata rcmittuntur
{Joan.
eis,

ct

constantiam dilatatur. De

sancto accipi-

et
»

quorum
Idco

retinueritis retenta sunt
j)

mus,utefficiamurspirituaIes,quiaanimalishomonon
pcrcipit ea quse sunt Spiritus Dei. De Spiritu sancto

XX, 23).

ista pra^tulimus, charissimi,

utintelligatis potestatem

episcoporum vcstrorum, in

accipimus, ut sapiamus intor

bonum malumque

dis-

Dominumvcncremini, eteosulanimasveslras diligalis, et quibus illi non communicant non communicetis, et quod ejecerint non recipiatis. Valdc cnim
cisque

cerncre, justa diligere, injusta 1'espuere, ut malitia>
ac supcrbifc repugncmus, ut luxuriai ac divcrsi?
il-

lecebris et fedis indiguisque cupiditatibus resista-

limenda

est scntentia cpiscopi, licet injuste ligetali-

mus. Dc Spiritu sancto accipimus
glorijo

ut

amorc

vita> et

quem, quod tamcn summoperc prajvidern debct. Vos autem hortantes monemus omnesqui Christianitatem suscepistis, et a Christo vocahulum Chrisliani .sumpsistis,

ardorc succcnsi, erigerc a tcrrcnis

mentem ad

sui)crna ctdivina valcanms.
id csl

DataNonas Seplembris,

quinta die cjusdcm mcnsis, Antonio et Alcxaiicc. consul.

nc

in aliquo Christianitatem

vcsiram irrilam

dro IV

141

DECRETALIUM COLLECTIO.

142

INGIPIUNT DEGRETA PONTIANI PAPiE.
(Anno Domini 230, tempore Alexandri imperatoris.)

PoxTiANLS episcopus Felici succriboni salutem.

^ contristain

audivimus, non modico compulsi sumus

Oppido cor nostrum

charitati vestra; congaudet,

mcerore. Unde omnipotentem

Deum rogamus,
vosque
et

ut

quod studium
fide
et

sanctJE religionis

summopcre adimUnde
Redemptoris

sufe vos gratise aspiratione consoletur,

a

plere studetis, et fratres moerentes, ac destitutos in

malignis spiritibus et a perversis hominibus
protectione custodiat.

ccelesti

religione

confortatis.

Nam

et

si

quos post ilUus

obi-

nostri misericordiam

exoramus, ut sua nobis in omhoc itaque bono, tanto comquanto
et

tum tumultus quorumdam adversantium
nolite mirari
si

sustinetis,

nibus gratia suffragetur, et effectu implere tribuat

vos qui frui bonis in terra vestra, id

qnod

velle concessit. In

est in torra viventiura, quaeritis,

mala hominum

in

moda
liai

j'etributionis accrescunt,

studium

terra aliena portatis. Peregrinatio quippe est vita
poenitens, et qui suspirat ad patriam ei
est peregrinationis locus,

laboris augetur. Et quia in his

omnibus

divinse gra-

tormentum

adjutorio opus est, omnipotentis Dei assiduispre-

etiam

si

blandus esse vi-

cibus clementiam exoramus, quatenus hsec vobis

deatur, vobis

autem qui patriam

quseritis inter sus-

semper operanda bona

et velle tribuat et posse con-

piria quee habetis, etiam gemitus audio

cedat, alque in ea vos via,

cum

fructu boni operis,
est dirigat,

pressionis exsurgere.

humana! opQuod mira omnipotentis Dei

quam

so Pastor

pastorum esse testatus

dispositione agitur, ut
cat,

dum

veritas per

ut sine quo nihil agi potest, per
quffi coepistis valeatis.

ipsumimplerebonaB

mundus

poenitens a se ipso

amorem voanimam vestram
Tantoque
coepistis,

De sacerdotibus autem Domini

per triijulationes quas ingerit,
cilius

rejiciat.

faet

quos vos audivimus contra pravorum hominura insidias

ab araore hujus SKCuIi mens exeat, quanto

vos in

eorumque causas portare, scitote eo valde Deo placere, qui sibi eos ad servienadjuvare,

impellitur
spitalitatis

dum

vocatur. Itaque

quod

ho-

curam impendite,

in oratione et lacrymis

dum

ascivit, et familiares

intantum

sibi esse voluit,

instantissime laborate. Eleemosynis

quas semper

ut etiam aliorum hostias per eos acceptaret, atque

amastis jara nunc largius atque uberius date operara,
ut tanto post crescat vobis in retributione fructus
rauneris, quanto hic

eorum peccata donaret
quoque
pulis tradunt.

sibique reconciliaret, ipsi

pi'oprio ore corpus

Domini conficiunt
est
:

et

po-

excreverit

studium

laboris.

De

illis

enim dictum
»

«

Qui vos
Qui

Prffiterea salutantes

paterna dulcedine bonitatem

conlristabit

me

contristabit, et qui vobis facit inju:

vestram, petimus ut in bonis quae coepistis ne deficiatis.

riam, recipiet id quod inique gcssit
vos audit

Et ahbi

:

«

Neque

ullus vos

ab

eis avertere

possit, sed

Qui

me audit, et qni vos spernit me spernit. autem me spernit, spernit eum qui me misit
enim non sunt infestandi, sed hoquoque Dominus honoratur, cujus
si

in cunctis affectum vestra? charitatis, clerici et servi

Dei ac cuncti Christiani qui in

illis

partibus

comin-

(Luc. X, 16). » Hi

p

morantur, amore Christi et sancti Petri pleniter
veniant, et favoris vestri solatiis

norandi. In eis

quocunque modo

legatione funguntur. Hi ergo,
fidelibus,

forte ceciderint a

necesse fuerit poliantur, quatenus vestra cuncli ope
defensi atque adjuti, et nos vobis gratiarum possi-

sunt sublevandi et portandi. Accusandi
sceleratis, vel

autem non sunt ab infamibus, aut
iuiraicis,
si

raus existere debitores, et Christus Dominus noster

aut alterius sectaj honiinibus vel religionis;

atque beatus Petrus apostolorum princeps in quo-

peccaverint, a reliquis arguantur sacerdotibus, sed

rum

vos causis impenditis, Jesus Christus seternam
et beatus apostolus

et a

summis

pontificibus constringantur, et

non a

gloriam compenset,
glorise

Petrus ipsius

sajcuiaribus aut raalaj vitai

hominibus arguanturvel
fratris vestri transilu vos

januam

aperiat. Data x Kalendas Februarii,
cc. consul.

arceantur.

Quod ergo dc

Severo et Quintiano IV

EPISTOLA PONTIANI PAP^E.
De
pis

fralerna

dilectione

et

vitandis

malis.
;

PoNTiANUS sanclse et universalis Ecclesisc episcooranibus recte

n phetam

loqmtur dicens

Dominum

colentibus ct divinum

his qui recto sunt corde,

« Quam bonus Israel Deus mei autera pene moti sunt

cultum araantibus, salutera.
Gloria in excelsis Deo, et in terra pax

pcdes, pene effusi sunt gressus niei quia a;mulatus

hominibus

bonaj voluntatis. Ha^c verba, charissimi,-non homi-

num
tiata,
test,

sunt, sed

angelorum,

et

non humano sensu
annun-

excogitata, sed ab angelis in ortu Salvatoris

quibus indubitanter ab omnibus intclligi poquod non malfe voluntatis, sed hominibus bona^, pax sit a Domino dala, unde et Dominus per pro-

pacem impiorura videns [TsaL De bonis vero ipsa per se Veritas « Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videait bunt [Matth. v, 8). » Mundi enim non suntcorde qui mala cogitant, aut nociva adversus fratres suos,

sum
:

contra iniquos

Lxxii et seqq.). »

quia nihil mali vult qui

fidelis est. Fidelis

ergo

homo

magis dihgit audire

qua^.

oportct

quam

dicere quee

,

143

APPEND. AD
oportet. Et
si

S.EC.

l.\.

ISIDORl

MERCATORIS
Quoniam
alii

144 qui fodit foveam, incidet

non

quis fidelis est, videat ne

mala
Dei

^ dividet vulnera.
eo, et qui

loquatur, aut cuiquam insidias ponat. In hoc ergo dis-

inillam, et qui staluit lapidem proximo, offendet in

cernuntur

filii

Dei et
et

filii

diaboli. Filii

namque

laqueum

ponit, peribit in

illo.

Facienti

scmper cogitant
lunt. Filii

agere contendunt quaj Dei sunt,
nocere vo-

et fratres indesinenter adjuvant, et nulli

nequissimum consihum, super eum devolvetur, ct non cognoscct unde adveniet ilH. Illusio et improperium superborum et vindicta sicut leo insidiabitur illi. Laqueo peribunt qui oblectantur casujustorum,doIorautemconsumetillosantequammoriantur,
ira et furor

autem diaboli econtra mala et nociva semper meditantur, quia opera eorum mala sunt. De quibus loquilur Dominus per Jeremiara prophetam, « Loquar judicia mea cum eis super omni dicens
:

utraque exsecrabiha,

et vir

peccator con-

malitia

eorum

{Jer. i,

16).

Propterea judicio con-

tinens erit illorum. Qui vindicari vult, a

Deo inveniet

tendam adhuc vobiscum,
vestris

ait
ii,

Dominus,
9).

et

cum

filiis

vindictam, et peccata

illius

servans servabit. Rete, et

disceptabo

[Jer.

Ecce ego fingam
cogitationem

hnque proximo tuo nocenti
tibi

tunc deprecanti
servat iram,
sibi

contra vos

malum

et cogito contra vos

peccata solventur.

Homo homini
In

{Jer. XVIII, 11). » Hsec, fratres,

valde sunt timenda

et a

Deo

qua^rit

medelam ?

hominem similem

omnibus cavenda, quoniam super quem judi cium Dei ceciderit, non exiet impunitus. Et ideo unusquisque prsevideat ne hoc machinetur aut agat
et ab

B

non habet misericordiam, et de peccatis suis deprecatur Altissimum? Ipse dum caro sit, servat iram et
propitiationem petit a Deo? Quis exorabit pro
ctis illius?

deli-

quod ipse pati noluerit. Et nec in suspicionem veniathomo fidelis, ut dicat aut faciat eaquaj pati nou vult, unde suspectos et inimicos, aut facilc litigantes, et eos qui non sunt bonee conversationis, aut quorum vita est accusabilis, qui rectam non tcin fratrem

Memento novissimorum et desine inimicari, tabitudo enim et mors immineut mandatis. Memorare timorem Dei altissimi, et non irascaris proximo tuo. Memorare testamenti Altissimi, et despice ignorantiam proximi. Abstine te a lite, et mi-

nent aut docent

fidem, accusatores antecessores

nues peccata.
et vir

Homo enim

iracundus incendit litem,

nostri apostolica repulerunt auctoritate, et nos sub-

movemus atque
bemus, ne, quod

futuris

temporibus excludimus ne
praidictum Dei judicium su-

libenter labipossint quos nos tenere et salvare deabsit,

per utrosque veniat, et nos eorum vitio, quod Deus « Rectorem avertat, pereamus. Scriptum est enim
:

pacem Secundum enim ligna silvse, sic ignis exardescit, et secundum virtutem hominis iracundia illius erit, et secundum substantiam suam exaltabit ii-am suam. Certamen festinatum incendet ignem, et lis festinans cffundet sanhabentium immittel
inimicitias.

peccator tm'babit amicos, et in medio

teposuerunt? curam illorum habe, ut
illos, et

laeteris

propter
et

^

guinem,

et

lingua testificans adducet mortem,

si

suf

ornamentum

gratiai accipias, et

coronam

llaveris quasiignisardebit, etsiexspuerissuperillam,

dignationem consequaris
1 et

cum rogatione {Eccli. xxxii, Verhum enim nequam immutavit cor ex quo quatuor partes oriuntur. Bonum et malum, vita et mors, et dominatrix est eorum assidua lingua. Pro
seqq.) »

exstinguelur, et utraque ex ore proficiscuntur. Su-

surro et bilinguis, maledictus, multos enim turbavit

pacem habentes, lingua
munitas destruxit,
tutes
et

tertia

multos commovit,

et

dispersit illos de genle in

gentem. Civitatesdivitura
effodit; vir-

talibus

praedictivitandiadmodum sunt,

et

priusquam
et

domos magnatum

praedictae enucleatim
ihis alieni

examinentur opiniones,

ab

populorum

concidit, et gentes fortes dissolvit.

inveniantur non sunt suscipiendi, quo-

Lingua

tertia mulieres viratas ejecit, etprivavitillas
suis.

niam

sacrificium salutare est attendere mandatis et

de laboribus

Qui respicit illam, non habebit

discedere ab

omni

iniquitate.

Beneplacitum

cst

Do-

requiem, nec habitabit

cum

requie

;

flagelli

plaga

livorem facit, plaga autem lingua? comminuit ossa. mino recedcre ab iniquitate, et laudatio recedereab Multi ceciderunt in ore gladh, sed nec sic quod qui « Dilige proxiinjustitia. Quoniam scriptum est intericruntperlinguam suam. Beatus qui tectus esta tuum et conjungere fide cum illo quoniam si mum lingua nequam, et qui in iracundium iUius non denudaveris absconsa illius, non persequeris post eum. Sicut cnim homo qui perdit amicuni suum, sic J) transivit et qui non attraxit jugum cjus et vinculis illius non est ligatus. Jugum enim illius jugum ferqui perdit amicitiam proximi sui. Et sicut qui direum est, et vinculum illius vinculum a;reum est. mittit avem de manu sua, sic qui dcreliquisti proximum tuum, et non eum capies. Non illum sequaris Mors illius mors noquissima est, et utilis potius infernus quam iUa. Perseverantia ilhus non permancbit quoniam longe abest effugit enim quasi caprea de sed obtinebit vias injuslorum ct flamma sua non laqueo, quia vulnerata est anima ejus; uitra cum
:

;

:

non

potcris colligare, et maledicti cst concordatio
est

:

comburet

justos.

Qui dcrclinquunt
illis

Deum

incidant in
et

denudare cnim amici mysleria, despcratio
infidclis.

animre

illam, cl exardescct in

ct

non cxstinguetur,
pardus

Annuens oculo fabricat iniqua,
In

et

ncmo cum

immittctur in eos quasi leo

ct quasi

lajdet

33 abjiciet.
culcabit os
tur.

conspectu oculorum luorum conct

eos. Sepi aures tuas spinis et noli audire

hnguam

suum,

supcr sermoncs tuos admirabiet in vor-

ncquam,
tuis.

cl ori

tuo facito ostia, ct seras auribus
et

Novissimc autcm pervertet os suum,
Multa odivi

Aurum tuum

argenlum

confla, cl verbis tuis

bis tuis dabit scandalum.

ct

non co-

facito stateram, et frenos ori tuo rcctos, et attende

aequavi

ei, ct

Dominus

odict illum. Qui in altum lapi-

nc

forte hibaris in lingua tua,

ctcadas

iu

conspcctu

dem

mittit,

super cjus caput cadet, ct plaga dolosi

inimicorum insidianlium

libi, ct sit

casus iuus insa-

143
nabilis
1

DECRETALIUM COLLECTIO.
ad mortem
{EccU. xxvii, 18 ct scq.; xxviii,

146

^ter. Noli

fieri

pro amico inimicus proximo. Improet

et seq.) » «

differas de die in diem. Subito
et in

Ne tardes converti ad Dominum, et ne enim veniet ira illius,
vindictse disperdet tc. Noli anxius esse

perium enim

contumeliam malus heereditabit
et bilinguis.

,

et

omnis peccator invidus

Non

te extollas

tempore

in cogitatione animse tuae velut taurus,

ne

forte eli-

in divitiis injustis, nihil

enim proderunt

tibi in die

datur virtus tua super stultitiam, et foha tua comedat
et

obductionis et vindictae.

ventum,

et

non

eas in

Non ventiles te in omnem omni via. Sic enim peccator
prosequatur

fructus

tuos
in

perdat,

et

relinquaris velut

lignum aridum

eremo. Anima enim

nequam

probatur duplici lingua. Esto firmus in via Domini,
et in veritate sensus tui et scientia, et
te

disperdit qui se habet, et in

illum, et deducet in

gaudium inimicis dat sortem impiorum [Eccli. v, vi). »

verbum pacis et justitise. Esto mansuetus ad audiendum verbum ut intelligas, et cum sapienlia fer
responsum verum.
Si

Charissimi, oppressos erigere studete, et necesse ha-

est tibi intellectus

responde

bentes semper adjuvate, quoniam qui fratrem afflictum relevat apprehensum eripit, mcerentcm consoktur, ab
illo sibi
:

proximo ;

sin

autem,

sit

manus tua super
sensati, lingua

os

tuum ne

retribui cui

totum impendit non du-

capiaris in verbo indisciplinato et confundaris, ho-

bitet qui ait

«

nor et gloria in sermone
subversio ipsius.

imprudentis

mihi

fecistis. »

Quod uni ex minimis meis fecistis, TaUter enim bona indesinenter agere

Non

appelleris susurro, et in lingua

B studete,
Kalen.
libus.

ut fructum boni operis et hic consequamini,

tua ne capiaris et confundaris. Super furem
est confusio et pcenitentia, denotatio

enim

pessima super
est, inimicitia

etinfuturo gratiaDei perfruamini,quatenus coelestis regni aulam introire postea mereamini. Data quinto
Maii,
Sevei'o
et

bilinguem. Susurratori autem odium
et

Quintanio IV cc.

consu-

contumelia. Justifica

pusillum

et

magnum

simili-

INCIPIUNT DECRETA ANTERI PAPiE.
(Anno Domini 239, tempore Maximini imperatoris.)

Charissimis fratribus per Baeticse atque Toletanaj
provincias episcopis constitutis, Anterus episcopus
in

propter doctrinam et

bonam vitam quam
et

habebat,

communi episcoporum

reliquorum sacerdotum ac

Domino sahitem.
Optavi, fratres charissimi,

n
semper
dilectionis et

pacis vestrae sinceritatis gaudia audire, ita ut vicis-

populorum consilio translatus est Ephesum. Non enim transit dc civitate ad civitatem qui non suo libitu aut ambitu hoc facit, sed utilitate quadam
aut necessitate aliorum, hortatu et consilio potiorum
transfertur.

sim discurrentibus
tur,
si

litteris sospitatis

indicia juvaren-

quietos nos ab incursione sua vacare hostis

antiquus sineret. Qui ab initio mendax, iniinicus veritatis,

Non transfertur de minori civitate ad majorem qui non ambitu, nec propria voluntate
facit,

aemulus hominis,

quem

ut deciperet se ante

sed aut

vi

a propria sede pulsus, aut necesloci,

decepit, pudicitise adversarius,luxurice magister, crudelitatibus pascitur, abstinentia punitur. Odit jejunia

sitate coactus,

aut utilitate

aut populi, non sualiis

perbe

,

sed

cum

humilitate ab

translatus et
,

ministris suis praedicantibus,
flua,

dum

dicit esse

super-

intronizatus est,

quia

homo

videt in facie

Deus

spem non habens de
:

futuris, apostoli sentenlia

autem

in corde. Et
:

Dominus per prophetam loquitur

repercussus dicentis
cras

«

Manducemus

et

bibamus,
infelix au-

enim moriemur

(f

Cor. xv, 32). »

dacia, o desperatee mentis astutia. Ipse

enim hortatur

odia et fugat concordiam

;

et

quia facile ad deterio-

dicens « Dominus scit cogitationes hominum quoniam vanse sunt (Psal. xaii, 11). » Non ergo mutat sedem qui non mutat mentem nec mutat civitatem qui non sua sponte, sed consiho et electione alio;

rcm partem mens humana transducitur, voleusD rum mutatur. Non ergo migrat de civitate ad magis per spatiosam viam ambulare, quam ai-ctae civitatem, qui non avaritiae causa, nec sponte dimitvitifi

iter

cum

labore transire, qua de re, fratres di-

tit

suam, sed ut jam dictum
et

est,

aut pulsus a sua,

lcctissimi, sectamini meliora, et

semper

relinquite

aut necessitate coactus aut electione et exhortatione

deteriora.

Bona

agite,

mala

vitate, ut vere discipuli

sacerdotum
civitatem.

populorum
sicut

translatus est ad alteram

Domini esse inveniamini. De rnutatione ergo episcoporum unde sanclam sedem apostolicam consulere
voluistis, scitole

Nam

episcopi habent potestatem

ordinare regulariter episcopos et reliquos sacerdotes,
sic

eam communi utilitate

atque ncces-

quoties utilitas aut necessitas expoposcerit

sitate fieri licerc,

sed non libitu cujusquam aut do-

supradicto

modo

et

mutare

et intronizare

polestatem

minatione. Petrus, sanctus magisler noster, et princeps apostolorum, de Antiochia
latus est
utilitatis

habent
liora

:

haec, ut petistis, licet vobis ignota

non

sint

causa trans-

tenenda mandamus, ne ignorantia quorumdam mect
utiliora vitentur, et inutiliora
:

Romam,

ut

ibidem potius proficere posset.

sumantur,
cumi-

Eusebius quoque de
lica auctoritate

quadam parva
est

civitate aposto-

sicut in sancto legilur Evangelio
critai,

«

Vai vobis, hypoet

mutatus

Alexandriam. Similiter

quia deciniatis

mentham

et

anethum

Felix de civitate

qua ordinatus erat electione civium

num,

et reliquistis qua^

graviora sunt lcgis, judi-

147
ciuiii et

APPEND.
misericordiam et fidem,
liijcc

AI) S.EC. IX.

ISIDORI MERCATORIS
fictum
siue
et

148
se

oportuit faijeie

^ effugiet
quaj
tus

auferet

a

cogitationibus

et ilia

uon

omittei'e; duccsctfci, excolantes culicem,
»

sunt

intellectu,

et

corripietur
est

a

su-

cameluni autem glutientos.
et

Quod

licet

non

licet,

porveniontc iniquitate. Bonignus
sapientiai
,

enim

Spii'i-

quod non licet licet. Quemadmodum Jannes ct Mambres restiterunt veritati, sic et illimente reprobi, amantes voluptatem magis quam Deum. Quod licet docent non licere, id est episcopos migrare de civitate ad civitatem proelaxato modo. Et quod nonlicet docent licere, id est misericordiam non agere circa
patientes necessitatem, hoc est eis qui episcopumnou

et

non

libcrabit

raaledictum a

labiis suis,

(juoniam

renum

illius testis est Deiis,

et cordis ejus scrutator est verus, ot lingua? iUius

auditor,

quoniam
et

Spiritus

Domini

replevit

orbem

34: terrarum,
non
erit

hoc quod continet omnia, scien-

liam liabet vocis. Proptcr hoc qui loquitur iniqua
potest latere, ncc praiteriet illum corripiens

habentet sacro episcopahindigentministerio, episco-

judicium. In cogitationibus enim impii intcrrogatio
:

pum de

alia civitate

causa

utilitalis vel neccssitatis tri-

serinonum autem

illius

auditio

ad Domimini
quo-

bui, etepiscopis

persecutionem aut uccossilatem pa-

veniet, et ad correptionem iniquitatum illius,

tientibus,a]iam cathedram darinegant.Gontradicunt

enim

sacrse Scripturte, quse testatur malle

Deum

mi-

niam auris zeh audit omnia, et tumultus murmurationum non abscondetur. Custodite ergo vos a mur-

sericordiam

quam judicium.Qua?
impendi quam
si

precor major chari-

B muratione quse
cite

nihil prodest; et a detractione par-

tas aut efflcacius pietatis patrocinium potest a quo-

quam

alicui

ignorantiaj teiieliras et

imperitia? caliginem ab eo repellat,

demum vera? fldei

quoniam sermo obscurus in vacuum non ibit; os quod mentilur, occidit animam. Nohte zelare mortem in errore vitae vestrse, neque acquiralinguse,
tis

doctrinse pabulo,

non ad quaestum, non ad ambitio-

perditionem in operibus manuum vestrarum, quofecit,

nem, sederuditionemet aidiflcationem reflciat?Tanquam enim mutilo flt manus, claudo pes, oculus ca^co
qui ignorantice tenel)ris obvoluto sapientiaj et scientise

niam Deus mortem non
tione

nec laetatur in perdi-

vivorum.

Creavit enim ut essent omnia et

thesaurum reserat et candorcra lucis viasquc Domini benigniter aperit. Utrisque autem, id est
et

famem

verbi Dei patientibus et episcopis necessi-

tatem, quando
utilitatem in

intronizantur propter
civitatibus

communem

non modica exhibetur misericordia. Negantes autem hajc ut speciem hsdjeant pietatis, virtutem tamen ejus abnegant. Nam in taU negotio prosapiam non agnosco, si quis tamen sapientium quos insipientibus tempestatis
aliis
,

p

hujus procella

aliis sociavit

auctoribus, facinorum
si

participatione maculatur, splendor sapieutis, et

communionem criminum incurrit, nescit tamen ducem se praebere peccantibus. Alia quoque est causa
utilitatis

Nou medicamentum exterminii, nec inferorum regnum in terra viventium. .lustitia perpetua est et immortalis, injustitia autem mortis est acquisitio impii autom manibus et verbis accersierunt illam, et a?stimantcs eam amicam, defluxerunt et sponsiones posuerunt ad illam, quoniam morte digni sunt ex parte illius. Dixerunt enim apud se cogitantes non recte Exiguum est, et cum tajdio tempus vita? nostra^, et non est refrigerium in flne hominis, et non cst qui agnitus sit reversus ab inferis,quoniani ex nihilo facti sumus, et post hoc erimus tanquam si non fuerimus, quoniam fumus afflatus est in narisanabiles esse voluit nationes orbis terrarum.
illis

est in

;

:

bus

nostris,

et

sermo

scintilla

ad

commovendum

et

necessitatis,

et alia

avaritia^

ct pra>-

cor nostrum, qua exstincta, cinis erit corpus uo-

sumptionis aut propria? vohmtatis. Avaritia; quoquc
causa vel prajsumptionis aut pi'opria' voluntatis non
sunt episcopi mutandi de civitate ad-civitatem, sed
utilitatis et necessitatis.

strum, et spiritus diftundetur tanquam mollis aer.
Et transibil vita nostra tancpiam vestigium nubis,
et sicut
solis et

nebula dissolvetur qufe fugata est a radiis
a calore
illius

Quod nemo negat

nisi hi

de

aggravata. Et
et

quibus dictum
nani

est

:

«

Erraverunt in ebrietute, nes[Isa.

oblivionem accipict per tempus,
habebit
cst

nomen nostrum nemo memoriam
enim
transitus

cierunt vidcntem, ignoraverunt judiciuui
7); »
si

xxvui,

operum nostrorum;
et

unibra?

enarrando cogercr apcrire transacta,

tempus nostrum,
consignata
»

non

est reversio tinis nostri,

ostenderem vobis nullum evenire solatium de comparationefactorum.

D quoniam
u).

est, et

nemo

revcrtetur (Sa/i.
est,

i.

Propterea

unicuique

providendum

ut

Caiterum
et

state, charissimi,

supervias, aspicientes
,

interrogantes do

scmitis
et

videte quai est via
ct invenietis

boua

Domini antiquis recla, et ambulate in
vestris,
«

ct

ea,

requiem animabus
;

Et ut juxta

summoperc se custodiat, et utiliter so provideat, ut cum dies extrcma flnisque vita; advenerit non transeat ad perpetuam mortem, scd ad vitam aHernam.
Facta enini subditorum judicantur a nohis, nostra

Sapientisc

vocem dicamus

Diligitc justitiam qui

judicatis terram. Scntitc de

Domino
;

in honitatc, ct

vcro

judicat

Deus. Ex

merito

vero

plebis

in simplicitate cordis quairite illum

(pioniam inveapparol autom

noununquam

c[)iscopi depravantur, (juatenus pro-

nitur ab his
eis,

(jui

non tenlant illum

;

clivius (-adant qui soquuntur.

Capito languescentc

enim cogitationes scparant a Domino, probata autem virtus corri|)it insi[)ientes, (juoniam in malevolam aniniiim
qui tidem liabent in illum. Perversa:

caitera corporis

membra

inflciuntur. Deterioressunt

qui vitam

moresquc bonorum corrumpunt,
diripiunt.

his qui

substantias aliorum pra>.diaquc

Caveat

uon

introibit

sapicntia,

ucc habitabit

iu

corporc

unusquisquc ne aut huguam, aut aurcs habcat
pruricntes, id cst ne aul
ipse aliis dctraliat,

subdito peccatis. Spirilus enim sanctus disciplinai

aut

149
alios audiat detrahentes.

DECRETALIUM COLLECTIO.
Sedens, inquit, adversus^ regno Christi et Dei.
et

ioO

Nemo

vos seducat inanibus
filios

fratrem

tuum loquebaris detrahendo,
tufe

advcrsus
:

verbis propter enira venit ira Dei in
tise,

diffiden-

fihum raatris

ponebas scandalum,

etc

Parcant

nolite ergo effici participes

eorum. Eratis enim
lucis est in

singuU detractioni hngua;, custodiant quse atque

aliquando tenebrse, nunc autem iux in Domino, ut
fihi lucis

sermones suos,

et sciant, quia cimcta quse

de ahis
invito
dile-

arabulatc. Fructus

enim

omni
sit

loquuntur sua sententia judicabuntur.

Nemo
sit,

bonitale,

et justitia et veritate,

probantes quid

auditori libenter refert. Officii singulorum
ctissimi,

beneplacitum Deo. Et nohte comraunicare operLbus
infructuosis tenebrarura,

non solum oculos
vos

castos servare, sed et

magis autera redarguite.

linguam. Nec quid in cujusquam domo agatur, aha

Quae enim in occulto fiuntab ipsis turpe est dicere.

domus per

unquam

noverit.

Habeant omnes
niachinentur

simplicitatem columbaj ne cuiquam

tur;

Omnia autem quaj arguuntur a lumine raanifestanonine enim quod manifestatur lumen est;
:

dolos et serpentis astutiam, ne aliorum supplanten-

propter quod dicit

Surge qui dorrais,

et

exsurge

tur insidiis.

Non est humihtatis mete neque

mensini-

a raortuis, et illuminabit te Christus. Videte itaque,
fratrcs,

sura; judicare de caeteris et de ministris ecclesiarum

quomodo

caute arabuletis,

non

quasi insi-

sinistrum quippiam dicere. Absit ut

quicquam

pientes, scihcet ut sapientes,

redimentes tempus,
voluntas Dci,

strumdehisloquar, quiapostolico graduisuccedentes,
Christi corpus saci'o

B quoniam
et

dies mali sunt. Propterea nolite fieri im-

ore

conficiunt, per quos nos

prudentes,

sed intelhgentes quaj

sit

ctiam Chrisliani sumus, qui claves regni ccelorum
habeules ante judicii diem judicant. Veteri quidem
lege habetur, quicunque sacerdotibusnonobtemperasset,

nohte inebriari vino, in quo est luxuria, sed imin.

plemini Spiritu sancto, loquentes vobismetipsis
psalmis,

hymnis

et canticis spiritualibus,

cantantes

aut extra castra positus lapidabatur a populo,

et psallentes in

cordibus vestris, Domino;
.

aut gladio cervico subjecta contemptum expiabat
cruore.

gratias agentes seraper pro oranibus

in

Domino nomine

Nunc vero inobediens

spirituah animadver-

Doraini nostri Jesu Christi Deo et Patri subjecti in-

sione truncatur, et ejectus ab Ecclesia, rabido dte-

vicem

in tiraore Christi (Ep/ies. iv, 29-32; v, 1-21).»

monum
sa^culi

ore decerpitur. Oportet enim, ut qui
possident,

Deum

State itaque fratres, et tenete traditiones aposto-

htereditate

absque

uUo

Deo

serviant, ut
;

dicere possint

impedimento Dominus
:

lorura et apostolicse sedis, ut

Dominus noster

Jesus

Christus, et Pater noster, qui dilexit nos, et dedit

pars han-editatis raeK
spiritus

o

quam bonus

et suavis est

consolationem a?ternam,
exhortetur
et in

et

spem bonam
et

iu gratia,

luus,

Domine,

in

oranibus. Parcis

autem

corda

vestra,

confirmet in

orani

omnibus quoniam tua
et

suut,

Domine, qui animas ~ opere

serraone bono. De csetero, fratres, orate
et clarificetur

amas. Ideoque hos qui exerrant partibus corripis,
de quibus peccaul admones et alloqueris, ut recredant in
te,

pro nobis ut sermo Domini currat
sicut et
raalis

apud

vos,

et ut

liberemur ab importunis ct

licla raalilia

Doraine.

Tuautem, Dcus
tui

hominibus.

Non
est

enim omnium
qui

est

fides.

noster, suavis et verus es patiens et in misericordia

Fidelis

autem Deus

confirmabit vos,

et

disponens omnia.

Etcnim,

si

peccaverimus,

custodiet a malo. Quapropter ponite indesinenter

sumus
tali.

scienles

caverimus, scimus quoniam
Spiritus

magnitudinem tuam. Et si non pecapud te sumus compu-

corda vestra in virtule Dei,

mahs

et

enarrate
,

ha-c juxta

et resistite semper vocem prophetee in

timentium

Dominum

qua^ritur ab co,

progenies alteras

quoniam

hic

cst

Deus Deus
estis consti-

ct in rcspectu illius

beuedicentur. Quapropter, fra-

noster in ajteruum, et ipse reget nos in sa?cula.

tres charissimi, « omnis sermo malus ex ore vestro non procedat, sed si quis bonus est ad icdiflcatio-

Unde
tuti,

vos, qui in specula a

Domino

compriraere et repellere eos summopere deaut in eos

nera opportunitatis ut det gratiam audientibus; et
nolite

betis, qui fratribus insidias pra?parant,

contrislare

signati estis in

quo diem redemptionis. Omnisamaritudo,
Spiritura

sanctuui

Dei

in

seditiones,

et

scandala excitant; facile est cnim
fahere, sed

homtnem verbo

non Dominura. Ideo hos
lu-

ct ira, ot iudignatio, et

clamor, et blasphemia

tol- T)

reprehendere, et ab his vos avertere oportet, quatenus exstincta funditus hujusmodi caligine,
cifer eis resplendeat,
ot lajtitia oriatur in cordibus

latur a vobis

cum

orani malitia. Estote

autem

invi-

cem
et

benigni, misericordes, donantes invicem sicut
in Christo donavit vobis. Estote

Deus

ergo imitain

eorum. Contidimusautem de vobis,fratres, iuDoraino,

tores

Dei

sicut

fllii

charissimi,

et

arabulate

dilectione sicut et Christus dilexit

nos

et tradidit

in

semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo odorem suavitatis ; fornicatio autem et omnis immundilia aut avaritia non nominetur in vobis, sicut decet sanctos, aut turpitudo, aut stultiloquium,

quoniam quffiprsecepimusetfacitis, etfacietis.Quanto enim beneficia vestra his amplius exhibetis, tanto majoi^em vicissitudinem ab omnipotenti Deo cui serviunt exspectalis. Omnipotens Deus sua vos protectione cuslodiat honoremque et praiceptuni servare concedat, et gloria honorque Deo Patri
orauipotenti,

aut scurrilitas quee ad

rem non

pcrlinent, sed raagis

ejusque

unigenito
sit

Filio

Salvatori

gratiarura actio. Hoc enira scitote iutelhgentes

quod oranis fornicalor aut immundus aut avarus, quod cst idolorum senitus, non habct haireditatem in

nostro

cum

Spiritu sancto

in saecula sa^culorum,

Araen.

151

APPEND. AD

S.EC. IX.

ISmORI MERCATORIS

152

INCIPIUNT DECRETA FABIANI PAPiE.
(Anno Domini 242, Decio imperante.)

Dilectissimis
nistris

ubique catholicoe

Ecclesioe.

commiut pro

^ ct convertit
res

in

Fabianus, salutem in Domino. Divinis pra?et

fratres, avertite et cavete

pravam doctrinam. A quibus vos, ab omnibus qui alteram

ceptis

apostolicis

monemur

institutis

fidem et doctriuam tenent

quam

apostoli et successo-

cnnctarum Ecclesiarum statu impigro vigilemns affectu, unde consecpiens est debere vos scire, qnoe apud Romanam in sacro aguntur ritu Ecclesiam,
ut ejus sequentes exempla, ejus veri
filii

eorum lenuerunt

et

docuerunt, ne, quod absit,

post

eum abeuntes, in laqueum satanae cadatis et compedibus ejus teneamini. Unde fraternitatis vestrse

invenia-

charitatem intimis
parvitatis

obsecramus precibus, ut
vestris

mini,

quse vestra est mater vocata.

Septem ergo
civita-

nostrae

in

sacris
et

orationibus

diaconos in urbe
tis,

Roma
et

per septem regiones

memores

esse dignemini,
cceli,

orantes

deprecantes

sicut a patribus accepimus,

habemus, qui per
festi-

Dominum

ut

tam nos quam sancta mater

singulas

hebdomadas

Dominicos dies atque
subdiaconibus
,

Ecclesia Christi pretioso sanguine redempta, a la-

vitatum solemnia
ac

cum

et acolj-tis,
sibi
di-

queis venantis

satanae et ab importunis et malis
et et

sequentium ordinum ministris
et

injuncta

hominibus liberemur,
cetur, et prava

semo
atque

Dei currat et

clarifi-

observant ministeria et parati omni hora sunt ad

eorum
doctrina

omnium

perversa docen-

vinum officium dum. SimiUter
per singulas

quidquid

eis

injungitur peragen-

tium corruat
etiam
deatis
stus
,

deflciat.

Precamur

et vobis, prout

opportunum
,

fuerit, 1>

ut pietatis vestrse precibus ut

impetrare stu-

civitates est faciendum ut divinum absque uUa moraetnegligentia studiose acsolemniter agatur officium. Denique septem similiter subdia-

Deus
*I^ii

et

35

^ult

Dominus noster Jesus Chriomnes homines salvos fleri et

neminem
ti

perire sua ingenti omnipotentia rever-

conos ordinavimus qui septem notariis imminerent
et gesta

faciat

corda eorum ad sanam docfrinam et ca-

martyrum

veraciter in integro colligerent
,

tholicam fidem,

quatenus

resipiscant

a

diaboli
filiis

nobisque rimanda manifestarent

quod etiam vos

laqneis quihus capti tenentur, et aggregentur

omnes agere monemus, ne
omnia quae
scripta

in

posterum aliqua ex

matris Ecclesise;

reminiscentes

quoque
et

fratrum
precibus

his dubitatio fiat, qufestioque oriatur, «

quoniam

vestrorum, miseremini illorum quibus potestis bonis studiis vestris

sunt ad nostram doctrinam

ne perdantur, sed
studiis

scripta sunt. » Et qna^. nostris

temporibus veraciter

et aliis bonitatis vestrae
Ita

Domiuo
filii

salventur.
et fideles

scribuntm' ad futurorum doctrinam diriguntur. Et
ideofidelissimis hsec negotia committi prajcipimus,

ergo in his agite
Dei

,

ut obedientes
et

sanctffi

Ecclesiae appareatis,

ut mercedis

ne aliqua in

eis

illusio

inveniatur ex qua fideh-

praemia percipiatis.

bus scandalum, quod

absit, oriatur,

unde

et

chari-

p

Hi et
vel

omnes qui rectam non docent doctrinam
,

latem vestram paterna dulcedine petimus ut in cnnctis

rectam non tenent fidem
recte

accusatores nemi-

affectum vestrae charitatis sancta

modo

Ecclesia

nem

credentinm accusare possunt, quia inet a sinu sanctae

inveniat et favoris vestri solatiis
fuerit, potiatur.

quocunque necesse
nullo
diffidere
filiis

famia sunt notati,
apostolico

matris Ecclesiac

Et sicut bonitas studii vestri de se
pra^bet,

nobis certitudinem

nt in

debeamus de
ita

ea,

sed
ha^c

magis ut sapientibus
fiducialiter

mucrone usque ad rectam conversationem et reversionem eorum abscisi unde apostolica aurtoritate ciim omnibus ejudem apostolicfe atquc
;

Ecclesiae nostra>,

commendemus,
vestra

imiversalis Ecclesiae

liliis

statucntes sancimus, ut

post positas

opportunitatis

occasiones

omncs
ciones

qui in catholica lide suspecti sunt in accusa-

efficacia elaborare enixius

dehet,

atque in modis

tione recte credentium

quibus possibile fuerit omni studio abigere contumelias.

non suscipiantur, quia suspisemper sunt amovendae. Merito ergo corum

Hortamur etiam

vos, juxta

dictum

Apostoli,

reprobatur acrusatio, qui in rccta fide suspecti sunt,

stabiles esse et immohiles,

abundanles in opere Doest
ot
«

ncc

ois

omnino tam

est

mini semper, scientes quod labor vester non
inanis in Domino, et alihi
:

ignorant
slaiuta

Simililer

credendum qui Trinitatis fidem onmes quos sanctorum Palrum

Vigilate et oralc

praeteritis

quam

futnris temporihus ana-

state in fide, viriliter agite et confortamini,

omnia

J) thematizant

submovemus,

et

ab omni accusatione

vestra in charitate fiant

(i

Cor. xvi, 13, 14). »

fidclium alienamus. Discreti ergo

semper dehent

Insupcr cl illud vos scire desidcramus, quia nostris

esse lidoles ah inlidclihus, etjusti ab injuslis, quo-

temporibus pra^pedientibus

quidem

nostris

peccatis, suadente antiquo hoste qui sompcr, « ut leo

niam infideles et malivoli modis quihus possunt scmper infestant fidcles et perdcre nituntur, et ideo

rugiens, circuit qua»rcns

quem

devoret. » Supervenit

non sunt
ciendi,

suscipiendi, sed rcpellendi cl procul abjifideles

Novatns ex Africa, ct separavit dc Ecclcsia Christi

ne perdere

aut infamarc

possint.

Novatianum

et

quosdam

alios Christi confessores,

Ouapropler, charissimi,

cavctc

talium foveam in

i

53
cecidisse

DECRETALIUM COLLECTIO.
cognovimus; cavete talium
^i^

i

54

quam multos

nare Dei Ecclesiamvolunt,
esse videatur

et

cum
illi

corpore vobiscum
est, et est

jacula et antiqui hostis tentamenta, per quae etiam

mente

et

animo contra vos

proprios pi'opinquos

coram nobis vulneratos cadere

multo nequior hostis hic quam

qui foris sunt, et

vidimus. Attendite laqueos iusidiantium quibus notos et commilitones strangulare solent; nolite tales

evidenter inimici sunt; hic enim per amicitiarum
specieni quae sunt inimica gerit,
et

ecclesiam dis-

sequi, sed procul x"epellite eos. Estote, juxta Veritatis

pergit ac vastat.

columbse. Videte ne in

Tocem, prudentes ut serpentes, et simplices ut vacuum quoque curratis aut
si

Ideoque
vos

,

charissimi

,

his

apostolicis

institutis

monentes instruimus, ut

effecta certior charitas

laboretis, sed alterutrumfulti precibus et orationibus

vestra sollicitiusdeinceps agere studeat et cautius, ne

voluntatem Dei facere contendite, eta memoratis,
incorrigibiles appanierint, vos in

perversi et infideles

homines leedendi

fideles ac be-

omnibus

separate.

nevolos habeant facultatem, quoniam spes talium et

Similiter et ab

dicens,

cum

eis

omnibus quos Apostolus commemorat nec cibum sumere, quia et illi sicut

omnium impiorum tanquam lanugo
tollitur, et

est quse a vento

et isti sunt repellendi et ante satisfactionem Ecclesiae

non sunt suscipiendi, quoniam illi cum quibus cibum sumere non licet, manifeste apparent sequestrati

B

tanquam spuma gracilis quse a procellu dispergitur, et tanquam fumus qui a vento diffusus est, et tanquam memoria hospitis unius diei preetereuntis. Summopore, charissimi, tales cavendi
sunt et avertendi atque rejiciendi
ruerint, quia
si

usque ad satisfactionem a reliquis fratribus
fidelium suscipi, sed etiam ab

;

nocentes appa-

quamobrem non debent nec possunt

in accusatio-

uem

eorum

consortio

usque ad jam dictam salisfactionem
miles eis efticiantur, aut

repelli,

ne

si-

eorum excommunicationi
est

non solum ecclesiasticse, sed etiam saeculi leges, si nocentes, non suscipiunt, sed repellunt. Unde scriptum est, os impiorum devorat iniquitatem, et Dominus per prophetam loquitur dicens
«

:

subjaceant, quoniamsicapostoli statueruntdicentes:

Cum

sancto sanctus

eris, et

cum

perverso per-

Cum
quis

excommunicatis non

communicandum,

et

si

verteris, et

cum electo
:

electus eris, et

cum
»

viro noet

cum excommunicatis avertendo
domo, aut simul locutus

regulas scienter

centi nocens eris {Psal. xvii, 26 et seq.);

Apo-

psaliat in
rit, ille

fuerit, aut orave-

stolus inquil

«

Perverterunt bonos mores colloquia
ut prselibatum
est,

communione

privetur. Tales ergo in

omnibus

mala

(J

Coi\ xv, 33). » Idcirco,

sunt cavendi et non suscipiendi, quia juxta Aposto-

jam mali sunt semper
volis est

cavendi, etbonis atque bene-

lum non solum qui

faciunt damnantur, sed qui con-

inhcerendum, et periculum desidise quanpestis heec latius

sentiunt facientibus.

Unde
ait
:

et

beatus apostolorum

tum possumus declinemus. Et ne

princeps Petrus, in ordinatione Clementis alloquens

populum, inter caetera

Si inimicus est iste Cle-

^ ^

divulgetur, severitate qua possumus abscindamus,

mens

alicui

pro aclibus

suis, vos nolite exspectare,
illo

ut ipse vobis dicat,

cum

nolite amici esse, sed

quoniamnontemeritas intervenit praesumptionis ubi est diligenlia pietatis. Agat semper unusquisque vestrum hac informatione apostoUca fultus juxta
vires suas, etfraterna dilectione et sancta religione

prudenter observare debetis, etvoluntatiejusabsque

communicatione obsecundare et avertere vos ab eo cui ipsum sentitis adversum, sednec loqui his quibus ipse non loquitur, ut unusquisque qui in culpa est,

mores proprios conservare et in comraune alterutrum adjuvare et in charitate permanere, et in Dei
voluntate indesinenter studeat inhserere, ut simul

dum

cupit

omnium vestrum
cum

amicitias ferre, festinet

laudantes

citius reconciliari ei

qui omnibus praeest, et pef hoc
obedire coeperit monitis praefuerit his quibus ipse

Dominum indefessas semper illi gratias agamus. Valete in Domino, charissimi, et praedicta,
ut melius potestis,
studete.

redeat ad salutem

Domino opem
Juiii,

ferente, adimplere
et

sidentis. Si vero quis

amicus

Data Kalen.

Maximio

Aphrico IV

non

loquitur,

unus

est et ipse

ex

illis

qui extermi-

consulibus.

EPISTOLA GUJUS SUPRA AD OMNES EPISGOPOS.
Fabiams episcopus urbis Romse omnibus Orientalibus episcopis, et cunctis fidelibus in

T) turbare. Sed sicut hoc

Domino

sa-

htas oportuit definire, ita

quod rationis exigebat titiquod definitum est non
vestraj episco-

lutem.
Exigit
dilectio

debet violari. Litteris vestris vero inter caetera investra sedis apostolicse consulta,

sertum invenimus quosdam regionis

quai vobis denegare

non possumus, nec debemus, hoc autem et praedecessores nostros multarum regionum episcopis egisse liquet, et nos qui in eadem sede Domino largiente collocati sumus, agere debere
fraterna charitas et obedientiae debitum compellit.

pos a vestro nostroque ordine discrepare, et non per singulos annos in ccena Domini chrisma conficere,

sed duos aut

ti*es

annos confectionem sancti

chrismatis semel actam conservare. Dicunt enim, ut in memoratis apicibus reperimus, nec balsamum per
singulos annos posse reperire, nec necesse fore per

Curaestergo
et instigante

vestraj soliicitudini

adhibendauteaquae

sunt ab apostolis

eommque

successoribus ordinata,

singulos annos chrisma conficere, sed
fectio chrismatis abundat,

dum una connecesse nort

sancto Spiritu instituta, nec dissimu-

aliam

fieri

Jatio

negligere, nec aliqua pra^-sumptio valeat per-

habere. Errant enim qui talia excogitant, el ment(i

135

VPPEND. AD S.EC.

IX.

ISIDORI
sit.

MERCATORIS
apostoli talem consuetudinem

I

nt»

vesana potius
illa

quam

recta sentientes,

liaec

dicunt. In A

Nam

non liabue-

cnim

die

discipulis suis, et lavit

Dominus Jesus, postquam ccenavit cum eonim pedcs, sicut a sanctis
nostri

rnnt, nec liabendam docuerunt; similiter et successores eorum,

quanquam multa de

talibus, praividen-

apostolis

praedecessores

acceperunt nobis;

tes Spiritu Dei futura, statuerunt. Porro, ut legitis

que reliquerunt, chrisma conficere docnit

ipsa

in Actibus
los

apostolorum, erat eo tempore inter fideet

enim lavatio pedum nostrox'um significatbaplisraum,

quando
singulos

sancti chrismatis unctionc pcrficitur atque

aliquid

conlirmatur.

Nam

sicut ipsius diei solemnitas

per

anima una, neque aHquis eorum dicebat, sed erant ilUs omnia comniunia. rsuUa enim intor eos accusatio nisi
cor

unum

suum proprium

annos

est

cclebranda

,

ita

ipsius

sancti

familiaris erat, nec

unquam
ne

inter imitatores

chrismatis confectio per singulos annos est agenda,
et

aut fideles

fieri

debet, dicente
facias. »

Domvno

:

«

eorum Quod til)i

de anno in

annum renovanda
innovandum,

et

fidelibus tra-

non

vis lieri, alteri

Etidem: «DiUgespru-

dcnda, quia
et

novum sacratum estper

singulos annos,
in

jam

dicto die

et vetus

sanctis

cremandum. Ista a sanctis apostolis et sucvobisque tenenda eorum accepimus mandamus. Haec sancta Romana Ecclesia et AntioEcclesiis

mahmi non operatur. » Ipsi ergo aposloli et succcssores corum olim statueruul eos ad accusationem non rcsieut teipsum, etdilectio proximi
cipi

ximum tuum

cessoribus

,

qui sunt suspecti vel qui heri aut nudiustertius

B vel

dudum

fuerunt inimici, quoniam suspecti

facti

chena a tempore apostolorum custodit; ha^c Hioroso-

sunt, et qui

non sunt

bonffi conversationis, vel

quotide.

lymorum
cendi, et

et

Ephesianorum

tenet, in quihus apostoli

rum

vita est

accusabiUs,

aut dubii in recta

prsesidentes hoec docuerunt, el vetus chrisma in-

Sirailiter

quorura

lides, vita et libertas nescitur, vel

runt, atque deinceps novo frui, et

non ampUus quara uno anno uti permisenon veteri, juSi quis

qui infamiaj
irretiti
;

macuUs sunt

aspersi,

aut sceleribus
vel

neque eos sacerdotes debere

posse aut

bentes docuerunt.

ergo his obviare tcntave-

clericos accusare qui rite sacerdotes fieri

non pos-

rit,omnemsibipervosetpcromnesrecteintclUgentes,
indulgentice aditum intoUigat obseralum, quia pra-

sunt, nec sui sunt ordinis.

Quoniam

sicut sacerdotes

vel i'eUqui clerici a saicularium laicorum cxcludun-

vissiraarum

mentium perversa

doclriua,

dum

indul-

tur accusatione, itaiUiab istorurasunt excludendiet

gentius frenis utilur, in prsevaricationem proesumplionis delabitur. Et

alienandi criminatione; et sicut
iUi

isti

ab

ilUs, ita et

nuUatenus eruitur, nisiprudenet

ab

istis

non recipiuntur, quoniara
quia scrvum Dei

sicut Doraini

tiumsustentatione etcorrectione Uberotur. lUaautem
quae circa divina mysteria

sacerdotura segregata del)et esse conversatio ab eo-

erga liaptizandos in

rum,

ita et litigatio,

non oportet

universo

mundo

sancta Ecclesia uniformiter agit,
intuitu,

litigare.

non

otioso

contemplanda sunt

ne locum

Tales, charissirai fratres, accusationes et injustas

supervacuis intentionibus el supcrstitionibus facia-

aut nocivas amiulationes pro viribus prohibete, quia
contentio suramopore est vitanda
dit
:

mus. Rudes crgo fideUum mentes ad talia non debemus inducere, quia docendi potius sunt quara
iUudendi.

septies

cnim

ca-

justus in die et rcsurgit, impii

autem corruenf
ait
^J^^^

Ad

nostrara

enim

lo^titiam

bene facla
fuerint

in

malum

:

«

Cum

ceciderit
et

inimicus tuus, ruina

perveniunt, et moeroris aculeis nos quai

Salomon,

ne

gaudeas,

in

36

male facta compungunt. Hic vero inter manus latronum et dentes hiporum furentium utcunque versamur, et conlumaces sunt subditi atque ovcs. Nara
latratu

non exultet cor tuum, ne forte videat Dominus ctdispliceat ei, et auferat ab eo irara suam. Ne contendas cum pcssirais, nec {pmuleris impios,

canura baculoque pasloris luporura rabies
;

quoniam non habent futurorum
raalos,

spcm

raali,

et

deterrenda est

iUa vero quse fomentis

non sananNec
silere

lucerna impiorum exstinguetur, nec eerauleris viros

tur vulnera fcrro abscindi necesse est.

nec desidcres esse cura
et

eis,"

quia rapinara
labia

possuraus ut cura hic ab
oificii

iUicitis

revoccraus aUquos,
in

meditatur mens eorum
loquuntur,
»

fraudes

oorum

nostri

provocemur

instinctu,

spccuUs a

lia^c

cavele, chariseirai.

comprobantes, et

IKtc meditamini ct frotribus in oranibus solatiuni Doraini constiluti, ut vigilantia; nostrse diligentiam j) pra^state, quia in hoc cognoscent omnes, ut ipsa pcr qu.T! coercenda sunt i^esecemus, et
se Veritas ait,
litleris

qUcB observanda sunt ccnsearaus.

quouiam mei

estis discipuU, si

dile-

Consulere etiara nos, ut in prfcdictis
stris

ve-

ctionem habuoritis ad invicem.
sjccularibus suura

Si et

enim

iu rebus

inveninius, super accusatione sacerdotum vo-

cujusquc jus

proprius ordo

luislis,

quK oppido apud

vos, ut in

cisdem apicibus

sorvandus
tationibus

est,

quanto inagis in
observabitur

ecclesiasticis dispu-

rcperimus, crebrescit. Significastis insuper plerosque altendere, niultos in ipsis honoribus ecclcsiasticis

nuUa debet induci
si

confusiol
nihil

Quod

ista

oliscrvatione

potestati,

scd

non congrucnter vivere scrmonibus

ct

sacra-

Lotuni a'quitati retribuiiur.

miseros qum per eos pnpulis ministranlur. homines, qui hos intucndo Christum obliviscuntur,

mcntis

Ilndc constal ej^iscopos locorum singulorum

om-

nium qui

sul)

eorura deginit moderaniinc curam
et

qui et multo ante praidixit, ut legi Dei poUus ob-

habere sollicitam,
ut

causas

utiUlatesque eoi'um

lcmperclur quam imilandi videanturilli qui ea
dicunt non
faciuut
ol

qua^,

ouin Dci timore disponere. Valde ergo inicpjura est,
alii

traditorora suura

tolerans
rai-

quilibot, omissis suis, so illorura causis adraiilli

usquo

in

linom ad evangelizandum cuni cujleris

sccant, sed

eoruni vitara

ot

judiciura coinpotenti

i;

DECRETALIUM COLLECTIO.
disponere, qui A sunt, ne repetas [Luc.
vi, 30). »

158

regularique debeant moderamiue

Sunt autem quoidam

eos in sacerdotium ordinant, et a quibus
nati
sunt,

jam

ordi-

quse levissima putarentur nisi in Scripturis

demondicenti

quoniam, ut
transfert
:

lex

loquitur,

maledictus

strarentur opinione graviora. Quis
fratri

unquam

omnis
dixit

est qui

terminos proximi sui; et

suo fatue
?

reum gehenua)
illa

pularet nisi ipsa Ye-

omuis populus

hoc prceordinavit

vos, ut

Amen. Deus ergo, fratres, ad omnes qiii summo sacer-

ritas diceret
IUi

vero qui
ait,

peccata perpetrant de quibus
talia

dotio funguntur, ut injustitias removeatis, et prae-

Apostolus

quoniam qui

agunt,

regnum

Dei

sumptiones abscindatis, et in sacerdotio laborantibus
succurratis, et

non consequentur, valde cavendi sunt

et

ad emen-

opprobriis et calamitatibus
ei

eorum
et

dationem,sivoluntarie nohierint, compellendi, quia
infamia; maculis sunt aspersi, et in barathrum dela-

locum non

prsebeatis, sed

qui calumniam

opprobrium patitur adjutorium
qui calumniam vel oppi"obrium

feratis; illum vero
facit,

buntur
fuerit
;

nisi eis

sacerdotah auctoritate subventum
et
illi

abscindatis et

similiter,

de quibus ipse

ait,

cum

Domino
ficent

in suis sacerdotibus

opem

feratis.

hujusmodi hominibus nec cibum sumere, quia infaut sacri;

Sacerdotes quoque
ei

Dominus

sibi elegit

mia sunt

et

offerant

oblationes

Domino

levitas

quoque sub eis esse jussit in ministeriis eorum, unde ad Moysen loquitur dicens « Princeps autem principum levitarum Eleazar filius Aaron sacerdotis
:

B

antequam sacerdotali auctoritate gremio sanctae matris Ecclesiae redintegrentur quia qui extra nos sunt, nobiscum
notati, et

sanentur*

iu
;

erit

super excubitores ecclesiaj sanctuarii
est

:

» de his

enim locutus

Dominus ad Moysen.
Israel, et

«

Tolle levitas

communicare non possunt. Manifestum est enim quod J\i extra nos sunt et a nobis discreti esse debent, cum quibus nos nec edere, nec cibum sumere licct; similiter et omnes personae quibusHbet lurpitudinibus ac scurrilitatibus subjectae infames sunt
effectae, et

pro primogenitis fihorum

pecora levitarum
levitse

pro pecoribus eorum, eruntque

mei, ego

omnes qui adversus

patres armantur, in-

Dominus (iYum. ni,34, 44, 45). » Si levitas suos esse Dominus voluit, quanto magis sacerdotes sibi ascivit? De quibus ait, si quis externorum accesserit morietur. Omnia vero quae Domini sunt caute tractanda sunt et non leviter praecipitanda, quoniam et interhominespro fidelibus habentur qui dominorum suorum causas bene custodiunt, et fideliter tractant atque praecepta dominorum suorum bene custodiunt et non transgrediuntur. Pro infidelibus vero repiitantur hi qui dominorum suorum causas incaute
et negligenter tractant et praecepta

fames efficiuntur.

Arenam
portare

vero et salem et massam ferri facilius est quam hominem imprudentem et fatuum, at-

que impium; quoniam qui minoiatur corde cogitat
inania, etvir imprudens eterrans cogitatstulta; multo

enim supplantavit
novissimo, et qui
cor

suspicio illorum, et in vanitate

detinuit sensus illorum.

Cor durum male habebit in amat pericuhim in ipso peribit, ingrediens duas vias nou habebit requiem, et
;

pravi cordis in ilhs scandalizabitur

cor

nequam

eorum

despi-

gravabitur in

doloribus,

et

peccator adjiciet ad

ciunt, et non, ut debent, custodiunt. Ideo haec prse-

peccandum.

misimus ut cognoscatur ab
est

his quibus

incognitum

Taha

cogitantes
Spiritu

sancti

apostoli

,

quod

et sacerdotes (quos sibi et

bus

ascivit,

suos esse

Dominus et omnivoluit) non sunt leviter

successores

Dei

repleti,

malos

eorumque homines

praevidentes et simplices considerantes, difficilem aut

tractandi nec lacerandi nec temere accusandi, aut

nunquam voluerunt
hoc
facile

esse accusationem sacerdotum,
si

reprehendendi

nisi

a magistris suis, quoniam

eorum
et

ne a malis potuissent everti aut submoveri, quia
concederetur saecularibus
et

causas sibi Dominus reservare voluit, et suo judicio
vindicari.
fideles

malis homini-

^'am in his

et iu aliis praeceptis

Domini
;

bus,aut nullus autvixperpauci remanerent, quoniam

cognoscuntur

et infideles i-eprobantur

tole-

semper

fuit et est, et,

quod pejus

est,

nimis viget,

randi enim hi sunt potius a fidelibus
brandi, veluti palea

quam

expro-

ut mali bonos persequantur, et carnales spirituales
infestent
;

cum

tritico

usque ad ultimum
hoc

idcirco, ut prajdictum est, statuei'unt

ne

ventilabrum, sicut pisces mali

cum

bonis usque ad t\ accusarentur,
est in
diflicilis

aut

si

aliter

fieri

non

possit,

per-

segregationem quae futura
fine saeculi. Nullatenus

est in

littore,

ergo potesl coudemnari hu-

mano examine queni Deus suo judicio reservavit, ut propositum Dei quo decrevit salvare quod perierat
fiat

immobile. Et ideo, quia voluntas ejus non imsibi

mutatur, nullus pra^sumat ea qua?
dicens

non sunt
est,

eorum fieret accusatio, et a quibus, supranon praesumeretur, neque a propriis sedibus aut Ecclesiis episcopi ejicerentur; quod si quomodo praesumptum fuerit, antequam et proprius locus et sua omnia eis legibus redintegrarentur, nullatenus a quoquam accusarentur, aut criminadictum
est,

concessa; unde est illud quod Apostolus loquitur
:

rentur, et nisi sponte elegerint,

cuiquam pro

talibus

«

Jam quidem omnino delictum

quia

judicia habetis vobiscum, quare

non magis

iniqui-

tatem
(I

patimini? quare non

potius fraudamini?

non reprehenderent,sed postquam, ut prasfixum est, restitutifuerint, etsuaomnia eislegibus redintegrata, dispositis ordinatisque suis magnura spatium tractandi causa eis conccderetur. Et postea,
fuerit,,
si

Cor. VI, 7.) »
:

Ad

illud

redeatur qiiod Dominus
tollerc, ct in
ei

nccesse

ait

« Si quis voluerit

tunicam tuam

regulariter vocati vcnircntad causain, et sijus-

judicio

tecum conlendere, dimitte
:

et palliura

tumvisumfuerit,accusantiumpropositionibussustentationem fralrum reprehenderent. Nulla enim per-

{Matth. V, 40). » Et alio loco

«

Qui aufert quce tua

159
mittit ratio,
clesise,

APPEND. AD S^C.

dum

ad tempiis eorum bona, vel Ec-

detinentur, ut aliquid
potest eis

atque res ab gemulis aut a illis obj ici debeat, nec quisquam

ISIDORI MERCATORIS. pubhcum produnt, aut eos ^ quibuscunque prsesumunt, veluti Cham qui
IX.

160

accusare vel detrahere
patris sui

Noe pudenda

non
illi

operuit, sed deridenda monstravit. Simihter et

quoquo modo quidlibet majorum

vel

mino-

exemplo Sem

et Japhet justificantur, qui reve-

rum

objicere

dum

Ecclesiis, rebus aut potestatibus

renter operiunl, et non produnt ea quse patres suos
excessisse

carent suis.
Similiter statutum est, et nos eadera statuta
fir-

cognoscunt.

Si

enim a
quod

fide

deviaverit

episcopus, erit corrigendus prius secrete a subditis
suis
;

mantes, statuimus ut
episcopis
infestus

si

aliquis

clericorum
fuerit,

suis

quod

si

incorrigibiUs,

absit,

appamerit,

aut

insidiator

eosque

tunc erit accusandus ad primates suos aut ad sedem
apostolicam.

criminari voluerit, aut conspirator fuerit, ut

mox
infa-

ante examinatum judicium submotus a clero curise
tradatur, cui

Pro

aliis

vero actibus suis magis est tolerandus ab

diebus

vitai

suaj deserviat, et

ovibus et subditis suis
blice

mis absque uUa restitutionis spe permaneat. Nec uUus unquam prsesumat accusalor simul esse et judex vel testis, quoniam in omni judicio quatuor
personas necesse est semper adesse, id est judices electos et accusatores, ac defensores, atque testes.
Similiter statuentes apostolica auctoritate

derogandus, quia

quam cum in

accusandus, aut pueis a siibditis

deUnqui

quitur, ejus ordinationi obviat qui eos ei prsetulit

dicente Apostolo

:

«

Dei ordinationi
2). »

resistit

B potestati
tentem
ctorura

resistit

{Rom. xni,

Qui vero omnipo-

Deum

metuit, nec contra

Evangehum, nec
san-

jubemus,

contra apostolos, nec contra

prophetas, vel

ne pastorem suum oves quae ei commissse fuerant, nisi in fide erraverit, reprehendere audeant, quia
facta prsepositorum oris gladio ferienda

patrum

instituta

ahquid uUo modo agere

consentit; sacerdotes ergo honorandi sunt,

non

la;

non

sunt,

cerandi vel exprobrandi sunt; legitur in Ecclesiaste
« In

neque

potest

esse

discipulus
:

super magistrum,

tota

anima tua

tirae

Deum,

et sacerdotes iUius

dicente Verilatis voce

«

Non

est discipulus super

sanctifica; in
fecit,

omni

virtute

tua dUige

eum

qui te

magistrum nec servus super dominum suum. » Odibilis autem coram Deo et hominibus est superbia, et exsecrabilis omnis iniquitas; perdit Deus memoriam superborum, et relinquit memoriam humilium sensu. Semen hominum honorabitur hoc quod timet Deum. Semen autera hoc exhonorabitur homi-

et

ministros ejus non derelinquas. Honora

Deum
et

ex tota anima tua, et honorifica sacerdotes,
te

propurga

cum
te

brachiis, da iUis partem, sicut

mandatura
tuorum

est tibi, primitiarura et purgationis, et

de

negUgentia purga

cum
;

paucis.

Datum brachiorura
Do-

et sacrificium

sanctificationis off"erens

num, quod prseterit raandata Domini. In medio fra- _ mino, et initia sanctorura et pauperi porrige manum tuam, ut perficiatm' propitiatio et benedictio tua trum rector illorum in honore, et qui timent Domi{Eccli. vii, 31 et seq.). » Hsec non tantummodo erunt in oculis ejus. « Fili, ait Salomon, in num vobis, sed oranihus fratribus per vos nota fieri volumansuetudine serva animam tuam, et da illihonorem
cui honor competit.

Priusquam interroges ne
et

vitu-

mus, ut unanimes, unum

sentientes,

permanearaus

peres quemquam,
juste.

cum

interrogaveris, corripe

in Christo, nihil per contentionera nobis, neque per

Priusquam audias ne respondeas verbum, et in medio seniorum ne adjicias loqui. » Exemplo Cham suorum culpas in filii Noe damnantur, qui patrum

inanem gloriam vindicantes, non hominibus, sed Deo Salvatori nostro placentes, cui est honor et gloria in saecula sajculorum. Amen.

EPISTOLA FABIANI PAPiE.
Dileclissimo fratri Hilario episcopo Fabianus.
Divinae circa nos gratise
involvat
pariter

sauciatos

et

medentes.

Ob

id

memores

esse

debemus,

ergo

statuentes

decernimus, ut hi qui non sunt

ipsius

bonse conversationis, aut quorum vita est qul nos pcr dignationis sua2 misericordiam ob hoc j) accusabUis, aut quorum fides, vita et libeiias nescifastigium sacerdotale provexit, ut mandatis ad tur, non possint Domini sacerdotes accusare, ne inhserentes, et in quadam sacerdotum ejus

37

specula constituti pi'ohibeamus Ulicita, et sequenda doceamus. Intantum enim in occiduis parlibus qui-

viles personse

ad accusationem eorum admittantur.

Sirailiter qui in aliquibus criminibus irretiti sunt,

bus moraris audivimus astutiam diaboli ssevire in populum Christianum, atque in muUipUci deceptione prorumpere, ut non solum laicos sa^cularcs,
sed ipsos quoque Domini sacerdoles premat atque vexet. Unde in grandi moerore positi dissimulare

vel qui sunt

suspiciosi,

vocem adversum majores

natu non habeant accusandi, quia suspiciosa vox et inimica veritatem solet opprimere. Peregrina
vcro judicia salva in omnibus apostolica auctoritate
gencrali sanctioneprohibenuis, quia

indignum estab

non possumus quod corrigere alrociter debemus, quapropter competens adhibenda est talibus medela vulneribus, ue immatura curandi tacilitas
mortifero capitis
tracta

externis ut judicetur, qui proviuciales et a se eleclos

debct habere judices,
oporlet,
si

uisi fuerit

appellatum. Undc

peste

nihU

possit,

sed seguius
curationis

aUquisepiscoi^orum suporccrtisaccusetur crimiuibus, ut ab omnibus audiatur, qui sunt in
proviucia episcopis, quia

pernicies

rcatu

uon

legilimyc

non

oportet accusatum

ali'

:

i61

DECRETALIUM COLI.ECTIO.
in foro suo audiri. Si quis vero

162

judicem ^jungere fidecum illo. Quod si denudaveris absconsa cubi quam illius non persequeris post eum. Sicut enim homo adversum sibi senserit, vocem appellationis exhiqui perdit amicum suum, sic, qui pei'dit amicitiam beat, appellantem aut non debet afflictio uUa aut
detentionis injuriari custodia. Sed liceat appellatori

proximi

sui.

Et sicut qui dimittit avem de

manu

vitiatam causam appellationis remedio sublevare.
Liceat etiam in causis crimiualibus appellare, nec

sua, sic dereliquisti
capies. effugit

proximum tuum

et

non eum

vox appcllandi denegetur
tia destinarit.

ei

quem

supplicio senten-

dicat, et

Pulsatus ante suuni judicem causam non ante suum judicem pulsatus si voluerit

Non illum sequeris, quoniam longe abest, enim quasi caprsea de laqueo, quoniam vulnerata est anima ejus. Ultra eum non poteris
Denudare autem amici mysteria desperatio est animse infidelis. Annuens oculo fabricat iniqua, et nemo eum abjiciet; inconspectu oculorum tuorum conculcabit os suum, et super sermones tuos admirabitur Novissime autem pervertet os suum, et in verbis tuis dabit scandalum. Multa audivi et non coaequavi ei, et Dominus odiet illum. Qui in altum mittit lapidem, super caput ejus cadit, et plaga dolosa dolosi dividet vulnera qui fodit foveam decidet in illam, et qui statuit lapidem proximo offendet in eo, et qui laqueum alii ponit peribit in illo. Facienti consilium nequissimum super ipsum devoivetm", et non agnoscet unde adveniet illi. Illusio et improperium superborum et vindicta sicut leo insidiabitui
coUigare, el maledicti est concordatio.
:
;

taceat, et ut pulsatis quoties appellaverint inducise

dentur. Si quis ergo iratus
libet

crimen aliquod
est

cui-

temere objecerit, convicium non

pro accu-

satione habendum, sed permisso tractandi spatio, id quod iratus dixit per Scripturam se probaturum esse
fateatur, ut
si

fortasse resipiscens quse pro iracun-

criminis teneatur.

non ut reus B Omnis ergo qui crimen objicit scribat se probaturum. Revera semper ibi causa agatur, ubi crimen admittitur. Et qui non probaverit quod objecit, pcenam quam intulerit ipse
dia dixit iterare aut scribere noluerit,
patiatur. Placuit etiam ut
si

episcopus accusatus

ad apostolicam sedem, id statuendum quod ejusdem sedis pontifex censuerit; heec tamen
appellaverit

omnino
stringat.

in

sacerdotum causa forma servetur, ne
sententia

iflis.Laqueoperibunt quioblectanturcasujustorum;

quemquam

non

a

suo judice dicta con-

dolorautem consumetillos antequam moriantur.
et furor

Ira

utraque exsecrabilia,

et vir

peccator conti-

Occurrere quoque quisque fidelium ruinis debet oppressorum et miserorum subsidio, quo valeant
ex revelatione alienae vindictae a se Dei removere
vindictam. Libat
ctis pellit

nens

erit illorum.

Qui vindicari vult a Deo inveniet
illius

vindictam, et peccata

servans servabit. Relintibi, et

que proximo tuo nocenti
tibi

tunc deprecanti

enim Domino prospera qui ab
:

affli

adversa, unde scriptum est
»

«

Frater

Homo homini servat iram et fra- ^ a Deo quserit medelam. In hominem sibi similem non
peccata solventur.

trem adjuvans exaltabitur.

Ecclesia

macula

ruga debet existere, et eam a quibusdam conculcari aut maculari, quia scriptum est, « Una est columba mea perfecta mea
et

enim Dei sine ideo non oportet

habet misericordiam, et de peccatis suis deprecatur
Altissimum. Ipse
tiationem petit a
suis ?

dum

caro

sit

servat iram et propi-

Deo? Quis

exorabit pro delictis

[Cant.

VI, 8). »

Hinc iterum Dominus ad Moysen

ait

inimicari. Tabitudo
datis.

« Est locus

penes me, et stabis super petra {Exod.
Quis est locus qui non
sit

Memento novissimorum tuorum et desine enim et mors imminent in manMemorare timorem Domini et non irascaris
te a lite

XXXII, 21). »

Domini

dum

proximo. Memorare testamenti Altissimi, et despice
ignorantiam proximi. Abstine
peccata
:

cuncta inipso per

quem

creata sunt continentur. Est

et

minues

tamen locus apud eum, videlicet sanctae Ecclesiae unitas, in qua supra petram stalur, dum confessionis
soliditas

homo enim

iracundus incendit litem, et

ut peccator turbabit amicos, et in medio

pacem

humiliter tenetur, Te, frater, et

omnes fratres nostros Ecclesiam Christi sanguine redemptam regentes monemus, ut omnes a praecipitio in quo fratres et Domini pastoribus detrahendo
persequendo verbis et factis labuntur, laqueis quibus potestis retentetis, et lacerari eos in hamo irae non
et

n

habentium immittet inimicitiam. Secimdum enim ligna silvae, sic ignis exardescet, et secundum virtutem hominis iracuudia illius erit, et secundum substantiam suam, sic exaltabit iram suam. Certamen festinatum inccndet ignem, et lis festinans eflundet sanguinem et lingua testificans adducet mortem.
:

permittatis, quia scriptum est

:

« Ira
i,

enim

viri justi-

Si sufflaveris, in et si exspueris

scintillam quasi ignis

exardebit,

liam Dei non opeiatur (Jac,
dicitur
:

20). »

Hinc rursum
tari,

super illam, exstinguetur et utraque

« Sit

omnis homo velox ad audiendum,

ex oreproIiciscuntur.Susurroetbilinguismaledictus,
multos enim turbavit pacem habentes. Lingua tertia multos commovit, et dispersit Ulos a gente in gentem. Civitates muratas divitum destruxit, et domoa

dus autem ad loquendum, et tardus ad iram (Jac,
19). »

Haec

autem vos auctore Deo omnia servare non

ambigo, sed occasione admonitionis exorta bonis
vestris desideriis, et operibus

me
soli

furtive subjungo,

magnatorum
et gentes

effodit

:

virtutes

populorum
tertia

concidit

ut quod non admoniti

facitis,

quando vobis etiam
faciatis.

fortes dissolvit.

Lingua

mulieres

admonens, additur; jam non
pter fratres oportet vos et

Quapro-

veridicas ejecit et privavit illas de laboribus suis.

omnes

fideles diligere in-

Qui respicit illam non habebit requiem, nec habitabit in

vicem, et non detrahere aut accusare alterutrum.

requie. Flagelli plaga livorem facit, plaga

Scriptum est enim

:

«

Dilige

proximum

et

con-

autem

linguae

comminuit

ossa. Multi ceciderunt in

Patrol. CXXX.

6

163

AFPEND. AD
sic

S.tlC.

IX.

— ISIDOR[
possitis

MEKCATORIS

164

ore gladii, sed non

quomodo qui

interierunt A iu potentia virlutis ejus, induite vos

per linguam suam. Beatus est qui tectus est a lingua nequam, et qui in iracundiam illius non transivit,

nou

est

arma Dei, ut stare adversus insidias diaboli, quoniam nobis coUuctatio adversus carnem et sanet

et qui

non

attraxit

jugum

ejus, et

vinculis

guinem, sed adversus principes
versus

potestates, ad-

ejus

non

est ligatus.
illius

mundi

rectores tenebrarum

harum, contra

Juguni enim

jugum ferreum
est;

est, et
illius

vincu-

spiritualia nequitiae in coelestibus, propterea accipite

lum

illius

vinculum eereum
utilis

mors

mors
illa.

nequissima, et
Perseverantia
vias
stos.

potius

infernus

quam

in

illius

non permanebit, sed obtinebit

armaturam Dei ut possitis resistere in die malo et omnibus perfecti stare. Slate ergo succincti lumbos vestros in veritate et induti lorica justitiae et
calceati

injustorum, et flamma sua non comburet ju-

pedes in prseparatione evangelii pacis, in

Qui derelinquunt
illis

Deum

incidunt in illam, et
et

exardescet in

et

non exstinguetur

immiltetur

in illos quasi leo, et quasi pardus leedet illos. Sepi

aures tuas spinis et noli audire linguam nequam,
et ori tuo facito ostia et seras auribus tuis.

Aurum

tuum

et

argentum

contla, et verbis tuis facito sta-

B

teram, et frenos ori tuo rectos. Attende ne forte
labaris in lingua tua et cadas in conspectu inimico-

rum insidiantium tibi, et sit casus in mortem (Eccli. xxvii, xxviii).

tuus insanabilis
»

Ista

caveant

omnes et cohibeant linguas suas a malo, et labia eorum ne loquantur dolum. De ceetero, charissimi, confortamini in Domino et

sumentes scutum fidei in quo possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere. Et galeam salutis assumite, et gladium Spiritus sancti quod est verbum Dei. Hsec frater quaj tibi scripsimus generaliter omnibus nota fieri volumus, ut quai cseteros tangunt, omnibus nota fiant. Omnipotens Deus te, frater, et reliquos fratres nostros ubique consistentes, protegat usque in finem, qui cunctum mundum dignatus est redimere Jesus Chi-istus Dominus noster qui est benedictus in saecula, Amen. Data XVII Kalend. Novemb. Africano et Decio IV
cc. consul.

omnibus

INCIPIUNT DECRETA CORNELII PAPiE.
De
translatione

corporum apostolorum ,

et

quihusdam

hxreticis.

(Anno Domini 255, Decio imperatore regnante.)

Charissimis atque dilectissimis fratribus sanctse

Q

Dei Ecclesise

filiis

et

omnibus Domino recta

fide

praedium praedictae matronae, via Ostiensi, ad latus ubi decollatus est. Postea vero beati apostolorum
principis Petri accepimus corpus,
et

famulantibus, Cornelius episcopus.

condecenter

Videns charitatis vestrse benevolentiam quia apostolorum amatores
estis,

posuimus
in

illud juxta

locum ubi

crucifixus est inter

nam

tenetis, decrevivobis scribere

eorumque fidem et doctriDomino auctore

corpora sanctorum episcoporum, in templo ApoIIinis,

qusedam ex his quae nunc temporis necessariasunt sciri, et quse apud nos in Ecclesia auxiliante Domino Romanameritisapostolorumnuperacta suntsivc geruntur, quoniam patrocinante charitate credo vos pa-

monte Aureo in Vaticano palatii Neronis tertio Kalendarum Juliaruni die, orantes Deum et Dominum nostrum Jesum Christum, ut intercedentibus
suis

sanctis

apostolis

maculas vestrorum purget

peccatorum, et in sua vos conservet voluntate die-

tema

gratia scripta sedis apostolicae libenter susci-

bus

vitae vestrae, et

in fructu boni operis vos per-

pere et mandata ejus peragere, atque de ejus profectibus gratulari, quia quisque se in radice charitatis inserit,

severabiles reddat.
et
ipsi

Vos vero
de

his

congaudete quia
congratulantur

sancti

apostoli

vestro

nec a viriditate

deficit,

nec a fructibus

gaudio. Vos semper

Deum

laudate et ipse glorifice-

inanescit,

nec amore

fecunditatis

opus

efficax

tur in vobis; scriptum est

enim

:

«

Quid retribuam

amittit. Ipsa

enim

charitas exercet corda fidelium,

D Domino

sensus corroborat, ut nihil

grave, nihil

difficile,

pro omnibus quae retribuit mihi ? Calicem salutaris accipiam et nomen Domini invocabo (Psa/.

sed

fiat

totum dulce quod agitur,
nutrire

dum

ejus pro-

cxv, 12,13).»

Tantum enim

a nobis exigitur

prium
atque

sit

concordiam, servare mandata,
conjungore,
prava
dirigere,
et

possumus famulatus

nostri obsequio
cst

quantum commodare;

dissociata

unde quidem tanto nos necesse
tiationis creditur duplicata

importunis prae-

caeteras virtutes perfectionis suae

munimine solidare.

dicationibus insistere, quanto nobis perfectae nego-

Quaproptcr rogo vos nobis congratulari, quia rogatu cujusdam devotae feminae atque nobiIissim!f. niatronae Lucinac levata sunt corpora aposlolorum Pctri
et Pauli

talentorum assignatio,

atquc Dominicae vocis ad suscipiendam ejus requiem
suadct assertio.
Haec
invideiis

de

Catacumbis
levatum

;

et

primo quidera beati
ac

antiquus

hostis
fidei

suscitavit
et

nobis
do-

Pauli

corpus

silentio

positum

est in

adversariuni

iNuvatum,

recta>.

sancta;

,

^
160

163
ctrinse

DECRETALIUM COLLECTIO.
aemulum, qui extra Ecclesiam ordinavit Noliae-

^

veniet et

vatianum, et in Africa Nicostratum, utrosque
reticos
sicut
ille

non tardabit [Ibid., 37). » Ecce enim judex ante januam assislit, coronas hilariter promittens
qui pro

erat.

Hi vero conatibus, quibus
et catbolica

his
si

eo passionibus
,

submittuntur.

Quod

potuerunt,

multos a recta

fide sua-

dentes recedere fecerunt, et post se in perversam
et

Deo odibilem doctrinam corruere persuaserunt.
sicut

Sed

istorum tergiversationibus nimis sumus

et de eorum perditione contrili, sic de aliorum conversatione Domino ausiliante sumus Ise-

contristati

non placebit animae mese, sed cadet de promissione propter negationem. Nos autem non sumus subtractionis filii in perditionem, sed fidei in acquisitionem auimaB. Propter quod assumite arma Dei, ut possitis resistere in die malo
subtraxerit se quis

adversus omnes inimicos sanctte Ecclesise et vestros,
et induite vos lorica justitise, et calceati

tiiicati.

Deus autem omnipotens qui
Isetificavit,

tristibus miscet

pedes in

Iseta,

oppido nos

quo quidam coufessores

prajparatione Evangeliipacis, in

omnibus assumentes

qui

dudum

fuerant fideles, a nobis et a recta fide

scutum

diabolo instigante se separantes,

cum Maximo

pres-

ignita exstinguere.

bytero ad

Ecclesiam Catholicam et fidem rectam

quo possitisomnia jaculanerpussimi Et galeam salutis assumite, et gladium Spiritus, quod estverbum Dei, per omnem
fidei,in

sunt reversi, et denuo sicut prius facti sunt confessores
fideles.

orationem

et

obsecrationem radicati

et fundati in

Quapropter

,

cbarissimi

,

borta-

B solatio
Sed
et

fratrum pro Christo nunc, fratres,

Jesu Domino nostro.
vos

vos et deprecamur per Dominum nostrum Jesum Christum , ut et prsedictos hsereticos et omnes quos a recta fide et doctiuna aposta-

mur

commendamus

Domino

et

omues verbo
Ipse

gratiee ejus, qui

potcst perficere et

dare hsereditatem

nobis
et

cum

omnibus

sanctis.

tare cognoveritis, exhortationibus et bonis studiis
vestris

autem Deus pacis
non

consolationis det vobis

ad catholicam fidem
contendite,

et
et

rectam doctrinam
in

idipsum sapere
succurratis et
et

in alterutrum,
sitis divisi,

ut vobis invicem

38

convertere

Dei voluntate

ut unanimes,
in

uno ore
et

persistere suadete. Et

non solum hos, sedomnes qui

une corde honorificetis

eum

concordiam

nondum
vita,

fidem rectam perceperunt, ad catholicam

fidem perducere festinate,

« quia nequemors, neque neque angeli, neque principatus, neque in-

consolationem fratrum, qui potest confirmare vos secundum Evangelium ejus, juxta revelationem
teterni

mystern, temporibus

scilicet perpetuis,

qui-

neque futura, neque fortitudo, neque altitudo, neque profundum, neque creatura afia (magistro geutium docente) poterit nos separare a chastantia,
ritate

bus vobis futurorum

gaudiorum largienda

sunt

munera. Summopere considerare etiam debetis quod damnare atque ilfi qui fratribus invident eosque
perdere cupiunt, per se sua dogmata destruunt. Dicit

Domini

nostri Jesu Christi, et quae in ipso est
viii,

« recla fide

{Rom.

38, 39). »

NoUte itaque

arait-

cnim Dominus
stabit

:

«

Omne regnum
23),
» et

in se divisum

non

tere

confideutiam

vestram quee
x,
33).

magnam
»

habet

[Matth.

xii,

oranis scientia et lex

remunerationem

[Hebr.

Patientia

enim

adversum

se divisa

non

stabit.

Ideoque necesse est

nobis necessaria estad coUuctationesadversariorum,

ut concorditer salubres suscipiatis hortatus, et nihil

quatenus fidem intemeratam usque in finem conservantes repromissionem percipiamus

per contentionem agentes, sed ad
lionibus pareatis. Data

omne studium

quam

repro-

devotionis unanimes divinis et apostolicis constituvji

misit his qui legitime certare properant. «

Adhuc
est,

Idus Septembris, Decio et

enim modicum aliquantulum,

qui

venturus

Maximo

iin cc.

ITEM EPISTOLA CORNELII
Ne
salutem.

PAV^ ORIENTALI
n tenus
pro

EPISGOPO DIRECTA.

sacerdotes

Domini jurare prmsumant

vel compellantur.

CoRNELius episcopus RuFO coepiscopo in Domino
Exigit dilectio tua, frater charissime, ut ex aucto]-itate

a summis sacerdotibus vel reliquis exigi, nisi

fide recta

minime cognovimus, nec spontaneos
:

jurasse reperimus.Summopere ergo sanctus Jacobus

sedis apostolicee tuis

deberemus consultibus

non proUxe, sed succincte agere festinaremus propter quasdam importimitates
licet

respondere.

Quod

quae nostris praepedientibus peccatis in nos supervenere, tuis tamen per reliqua sanctorum patrum
instituta
studiis

sacramentum loquitur dicens nolite jurare, neque per coelum, nequeperterrara, neque aliud quodcunque juramentum. Sit autem sermo vester, est est, non
apostolus prohibens
«

Ante omnia, fratres mei,

uon, ut non sub judicio decidatis

[Jac. v, 12). »

Et

perquii"ere latius,

et

investigare

Dominus

in Evangelio ait

:

«

Audistis quia dictum

permittiraus.

Non enim

potest

mens

attrita et oneri-

est antiquis,

nou

perjurabis, reddes

bus atque importunitatibus
peragere,
soluta.

gravata tantum boni

juramenta

tua.

Ego autem

dico vobis,

autem Domino non jurare

quantum delectata et oppressionibus Non ergo ista ob id praetuUmus, ut haec et

aUa quae necessaria fore cognoverimus tuse Sanetitati velimus denegare, sed quod hic minus invenitur, latius perquiratur.

Sacramentum autem hac-

omnino; neque per coeluni, quia thronus Dei est, neque per terram quia scabeUum est pedum ejus, neque per Hierosolymam, quia civitas magui regis est, neque per caput tuum juraveris, quia non potes ununi capUium aibum lacere aut nigrum. Sil autem

<67

APPEND. AD SEC.
vester,
est
est,
est,

IX.


A

TSTDORI MERCATORTS

m.
solventur,
iii,

sermo
est

abundantius
ipse
ha;c

non non. Quod autem his a malo cst (Matth. v, 33-37), » id

oportet vos esse in sanctis conversationibus et pietatilius,

exspectantesetproperantesin adventum diei
cceli

ab exigente

et a jurante. Hsec, frater charissime,

per

quem

ardentes

et

elementa
»

Dominus prohibet, id est non debere jurare, apostoU maxime omnes, hsec sancti viri pra:;praefuerunt ante nos, hsec prophetse et

ignis ardore

tabescent
dixit

[U Petr.

8-12).

Vos

autem, charissimi,

Judas apostolus, memores

decessores nostri qui huic sanctfe universali apostolicae Ecclesise

rehqui sancti doctores

dispersi ad prsedicandum,

Quorum nos exemplo

si

universum mundum juramenta fieri velant. cojperimusenumerare autin
per
liora diei

estote verborum quae pr«dicta sunl ab apostolis Domini nostri Jesu Christi, qui dicebant vobis, quoniam in novissimo tempore venient illusores secundum sua desideria ambulantes impietatum. Hi

sunt qui segregant semetipsos, animales, spiritum

schedula hac inserere, ante deficeret

quam

non habentes. Vos autem, charissimi,
cantes vosmetipsos
sanctissimae

supersedififidei

eorum exempla de hac causa
cessorum
fieri

prohihita.

Quse nos

vestrse

in

sanctorum sequentes apostolorum eorumque sucjui'a

Spiritu sancto orantes ipsos vos in dilectione Dei
servate,
stri

firmamus,

et

sacramenta incauta

exspectantes

misericordiam Domini no-

prohibemus. Unde

et ipse

Dominus

in tabulis
scripsit,

Jesu Christi in vitam a^ternam. Et hos
illos

quidem
odientes

lapideis quas Moysi dedit, propria
dicens. « Vide

manu

B arguite judicatos,
tes.

vero salvate de igne rapienin

ne assumas nomen Dei
»

tui in

vanum

Aliis

autem miseremini

timore,

Nos autem (ut paulo superius prselibavimus) sacramentum episcopis ne[Exod. XX,
7),

et reliqua.

eam

qute carnalis est maculatam tunicam. Nullus

scimus oblatum, nec
(ut

supra

unquam fieri debet, quoniam memoratum est) prseceptum est nobis a
ccelum, quia
est,

judicio, nisi ad

enim sacerdotum causam suam alieno committat sedem apostolicam fuerit appeUa-

tum, sed unusquisque comprovinciales judices et
notos habeat, nisi aliquam vim temerarise multitudinis
illic

Domino non jurandum, neque per
thronus Dei

neque per terram, quia scabellum est pedum ejus, neque per caput suum, quia nullus potest unum capillum creare. Unusquisque enim sicut ante altare stans Dei timorem habet prse oculis
et

timuerit, aut infestos, aut suspectos inibi

judices habuerit,

pro
et

quibus causis ad

majoris

auctoritatis judices,
lare
et

ad

alias
est.

provincias appel-

venire

concessum

Omnia ergo

quai

propriam
in

conscientiam
os
«

mundam

servat

Deo,

adversus absentes in omni negotio aut loco agun-

quod

memoriam
quoniam
ait
:

retinet, nullatenus

habet inter-

mittere,

quod mentitur
suo,

occidit

animam.

turautjudicanturomninovacuentur, quoniamabsentem nuUus addicit, nec uUa lex damnat, facile ergo
cujus oculis
fallere potest, non tamen Deum, omnia nuda sunt et aperta. Unde ait Dominus novit cogitationes hominum

Et Apostolus

Loquimini veritatem unusquis- „ homo hominem

que cum proximo

quoniam sumus invicem
Et alibi
:

membra
invicem
toris,

[Ephes.
[Col.

iv, 25). »

« Nolite

mentiri

propheta

:

«

iii,

9).

»

Hsec sunt prsecepta Salva,

hsec

prophetarum
si

hsec sanctorum

Patrum

instituta.

Quse

quis in

vanum

duxerit, hostis est

animse

suse,

quia

contra apostolum,
aliquid absque

nemo nemo

contra prophetas,

nemo
facit

quoniam vanse sunt (I Cor. iii, 20). » Sapiens ergo non est qui nocet nec quidquam mali vult qui fidelis est, aut cuiquam insidias machinatur. Hortamur, frater, et monemus tuam dilectionem,
,

contra Evangelium

periculo. Et

summopore
ei

praividen-

ut omnes semper, prout melius potueris, adjuves, confortes et consoleris, et sacramenta super quibus

dum

est,

ne pastorem suum oves quse
reprehendere
(nisi

commissse

hanc sanctam

Romanam
fieri

ac universalem Ecclesiam

fuerant

a fide

exorbitaverit)

neque accusare prsesumant, quoniam tales accusationes vim non habent, neque eis nocere possimt.
«

neminem unquam infestes, aut noceas. Hsec, frater ad reliquorum fratrum notitiam tua faciat sanctitas pervenire,
consulere voluisti,

prohibeas et

Unum vero,
non

charissimi, » utait beatusapostolus Pe-

trus,

lateat vos, quia

unus

dies

apud Dominum,
unus
dies.

ut omnes hscc mala caveant, et sicut tam ab ipso Domino quam a sanctis

generaliter
et reliquis

sicut mille anni, et millc anni sicut

Non

T) apostolicis viris, et ca?teris patribus sunt prohibita,
ita generaliter ab omnibus custodiantur. Benevalere beatitudinem tuam semper optamus, et sacris virtutibus proficcre te desideramus, frater charissime

tardat Dcminuspromissis, sedpatienter agit propter
vos,

nolens aliquos perire,

sed omnes ad poeni-

tentiam reverli. Adveniet autem dies Domini ut
fur, in

qua

coeli

magno impetu

transient, elementa

atque amantissime. Data

xi

Kalendas Junii, Maximo

vero calore solventur.
solvenda
sunt,

Cum

hsec igitur

omnia

dis-

etDecio IV consulibus.

ex his potestis considerare quales

INCIPIUNT DECRETA
Dilectissimis fratribus

LUCII

PAPiE.
vestrse
vestri

(Anno Domini 258, Gallo Hosuliano imperalore regnante.)

omnibus episcopis

in parti-

I-ilteras

dilectionis

quas ad beati Pelri

bus occidentalibus tam

fiallis

quam

et Hispanis

con-

aposloli

sedom pro

causa negotii misistis,

sislentihus, Llxils episcopus in

Domino salutem.

libenter suscepimus,

sed de veslris afllictionibus

»

,

160

DECRETALIUM COLLECTIO.
enim

170
pertinet parochias, agant

non modice contristati sumus. Significastis vos tam a quibusdam non rectam fidem tenentibus,
sed erroribus implicitis,

^

nisi

quantum ad proprias

juxta sanctorum constituta patrum, ut uno animo,

quam

et

ab

aliis

eos imi-

uno ore concorditer sancta

gloriflcetur Trinitas in

tantibus vos persequi et infamari, atque vestras
ecclesias suis dotibus, et fidelium obiationibus exspoliari,

saecula. Similiter auctoritate fulti apostolica, prae-

cipimus, ut nullus metropohtanus episcopus absque

vestrosque ministi^os nimis vexari, et ideo

caeterorum
instantia

omnium comprovincialium episcoporum
ir-

multos a vobis et a recta fide discedere, quoniam eis non potestis defensionem impendere nec ea quae
necessaria sunt ministrare. Nolite mirari, fratres,
si

aliquorum audiat causas eorum, quia

rita erunt, et ipse

causam pro facto

dabit. Episcopi

vero per singulas provincias observent ne posteriores se prioribus suis praeferant, nec eis inconsultis,
nisi

vos malevoli et

impii persequuntur,
sint

cum ipsum
unde
et
:

Christum caput nostrum
« Si

persecuti,

consolatricem ipsam habetis Veritatem, quae
x, 23)! » Ipsa
:

ait

patremfamilias Belzebuth vocavex'unt, quanto

magis domesticos ejus [Matth.
consolans nos, loquitur dicens
fuissetis,

iterum

quantum ad propriam pertinet parochiam, omnes de communibus eorum causis consonam sententiam proferant et determinent, quoniam aliter acta nullas vires habebunt, nec
aliquid agant, sed
ecclesiastica reputabuntur.

« Si

de hoc

mundo

mundus quod suum erat diligeret, sed quia t» Bonum esset, fratres, et valde Deum limentibus, et pie vivere volentibus necessarium, si intra cathonon estis de hoc mundo, sed ego elegi vos de mundo, licam Ecclesiam nullius mali aut infestationis alicupropterea odit vos mundus [Joan. xv, 19). » Propter
tales, fratres,

hortamur vos
et

sicut et in

Ecclesia constitutum liabemus, ut

hac sancta semper testes volicet

jus erga Domini sacerdotes aut juste et pie volentes

biscum sacerdotes

diaconos habeatis, et
,

con-

vidia,

scientiam sufficere possit propria

tamen propter

germen exsurgeret. Sed quia praevalente inquod deterius est, surgit et crescit atque nimis se in omnes partes extendit, idcirco necesse
vivere
est

malevolos, juxta apostolum etiam testimonium vos
oportet habere
in

illud

ecclesiastico

et

apostolico abscindi

mu-

bonum ab

his quiforis sunt.

Quoniam

crone, ne servos Dei ac Domini sacerdotibus valeat

hac sancta sede constitutum habemus, ut duo

nocere aut perdere.

«

Exhonoravit enim Domiin finem. Se-

presbyteri, vel tres diaconi in

omni

loco

episcopum

nus, « ut in Ecclesiastico legitur libro, » conventus

non deserant propter testimonium ecclesiasticum. Episcopi ergo non sunt leviter accusandi vel detrahendi, quia injuria eorum ad Christum pertinet, cujus vice et legatione fung\intur in Ecclesia.
bis

raalorum,
des
fecit

et destruxit

Deus eos usque

ducum superborum
mites pro
eis.

destruxit Deus, et sedere

Radices gentium superbarum

Unde vosolatio,

p

arefecit Deus,

et plantavit

humiles ex

ipsis

genti-

omnibus

et qui

vobiscum smit in nostro
alios

bus. Terras

gentium

evertit Dorainus, et perdidit
ipsis

sicut et olim

factum invenimus, constitui placuit, ut

eas usque ad

fundaraentum. Arefecit ex

et

criminationes

per ipsos
ct

non fiant, qui crimina intendunt, si tamen

majorum natu per

nisi ipsi

digni et irreprehensibiles apparuerint, et actis

memoriam eorum de terra. Perdidit Deus memoriam superborum, et reliquit memoriam humilium sensu. Non est creata
disperdidit eos, et cessare fecit

docuerint publicis, omni se carere suspicione atque
inimicitia, et iiTeprehensibilem fidem ac conversa-

tionem

39

ducere.

Unde

placuit ut a quibuscun-

que judicibus

ecclesiasticis

ad

alios judices
(si

eccle-

hominibus superbia neque iracundia nationi raulierum. Semen hominum honorabitur hoc quod timet Deum, semen autem hoc exhonorabitur hominum quod praeterit mandata Domini. In raedio fratrum
rector illorum in honore, et qui timent

siasticos, ubi est

major auctoritas

fuerit

provo-

Dominum,

catum), audientia non negetur. Item constituimus
sicut et a sanctis apostolis,

erunt in oculis ejus. Gloria divitum honoratorum
et

eorumque successoribus

pauperum timor Dei

est

:

noli despicere

hominem

decretum reperimus
scopus
nisi

:

si

quis metropolitanus epi-

justum pauperem,

et noli

magnificare vii-um pec,

quod solummodo ad propriam pertinet catorem divitera. Magnus est Judex et potens et voluntate oranium com- J) est honore , et non est major illo qui timet provincialium episcoporum extra aliquid agere Deum. Servo sensato liberi serviunt, et vir prutentaverit, gradus sui periculo subjacebit, et quod dens et disciplinatus non murmurabit correptus egerit irritum habeatur et vacuum. Sed quidquid et inscius non honorabitur. Noli te extollere in de comprovincialium coepiscoporum causis eormnfaciendo opera tua, et noU cunctari in tempore que ecclesiarum et clericorum atque ssecularium angustiae. Melior est qui operatur et abundat in
parochiam sine consilio
necessitatibus,

aut de quibuscunque

communibus

omnibus quam qui gloriatur

et eget pane. Fili, in
et

causis agere aut disponcre necesse fuerit, hoc

cum

mansuetudine serva animara tuam

da

illi

hono-

omnium consensu comprovincialium
cum, non aliquo dominationis
et

agatur pontifi-

fastu, sed concordi
ait
:

humillima administratione, sicut Dominus

«

Non

veni ministrari, sed ministrare [Marc.
:

x, 4o).

rem secundum meritum suum. Peccantem in animam suam quis justificabit? et quis honorificabit exhonorantem animam suam ? Pauper gloriatur per disciplinam et timorem suum, et est homo qui
honorificatur propter substantiam suam. Qui gloria-

Et

alibi

«

Qui major est vestrum,

erit

minister

vester [Matth. xxviii, 11),» et reliqua. Similiter et ipsi

tur in paupertate, quanto magis in substantia? et

comprovinciales episcopi cuncta

cum

ejus consilio,

qui gloriatur in substantia, paupertatem vereatur.

,

\li

APPKND. AD
considere illum
faciet.

S.+X.

IX.—

ISFDOKI iMERC.VTORIS
alieuigenam,

172

Sapientia humiliati exaltabit caput ejus, et in medio

^

et subvertet te in turbine, et abaliena>^

magnatorum
virum

Non

laudes
in

bit te a tuis propriis [Eccli. x, xi).
«

in specie sua,

neque spernas hominem
illius.

Tales, charissimi, valde sunt cavendi usque

dum
in

Tisu suo. Brevis in volatilibus est apis, et initium

aut convertantur, aut abscindantur verbo
«

divino.

dulcoris habet fruclus

In vestitu ne glorieris
tui extollaris,

Beatus autem

est

ille

qui

non

e.st

lapsus

uncpiam, nec in die honoris
mirabilia

quouiam
et

verbo ex ore suo, et non est stimulatus in
delicti. Felix

tristitia

opera

Altissimi

solius

,

et

gloriosa

qui non habet animi sui tristitiam,
spe
:

absconsa

et invisa

opera ilhus. Multi tyranni sede-

et

non

abscedit ab

sua (Eccli.
Melior
est

xiv,

i-3).

»

runt in throno, et insuspicabilis portavit diadema.
Multi potentes oppressi sunt vaUde, et gloriosi traditi

Scriptum est enim

«

unus

timens

ges,

Deum quam mille impii [Eccli. xvi, 3). » Sapiens manus allerorum. Priusquam interro-f; verononest omnisquinocet.ResquoqueeccIesiarum ne vituperes quemquam, et cum interrogaveris, ~ vestrarum et oblationes fidelium quas signiDcastis a
sunt in
et in

corripe juste.

verbum,

ea re qua? te

Priusquam audias ne respondeas medio seniorum ne adjicias loqui. De non molestat ne certaris, et in judicio
,

quibusdam irruentibus
vestris

vexari, vobisque et ecclesiis

auferri, indubitanter

maximum
ait
:

est pecca-

tum, testante ipsa Scriptura, quoe

Qui abstu-

peccantium ne consistas. FiH mi, ne
actus tui, et
licto.
si

in multis sint

B lerit

aliquid patri vel matri, et dicit hoc
est.

non

esse

dives fueris

Si

enim secutus
si

non ei"is immunis a defueris non apprehendes, et

peccatum, homicidai particeps
stcr sine

Pater ergo no-

dubio Deus

est,

qui nos creavit, et mater

non

effugies

prsecucurreris. Est

homo

laborans

nostra Ecclesia qusp nos in baptismo spiritualiter
generavit. Et ideo qui Christi pecunias et Ecclesia?
aufert, fraudat et rapit,

et festinans et dolens impius, et tanto

magis non
et

abundat. Est

homo

marcidus, egens recuperatione,
:

homicida in conspectu

justi
:

plus deficiens virtute, et abundans paupertate

judicis esse deputabitur,

unde scriptum

est

Qui

oculus Dei respexit illum in bono, et erexit illum

ab humilitate
mirati sunt in

ipsius
illo

et

exaltabit caput

ejus

,

et

multi et honoraverunt Deum.

pecuniam proximi sui iniquitatem facit, qui autem pecunias vel res Ecclesise abstulerit sacrilegium facit. Unde et Judas qui pecuniam fraurapit
,

Bona et mala, vita et mors, paupertas et honestas a Deo sunt. Datio Dei permanet justis, et profectus illius successus habebunt in ajternum. Est qui locupletatur parce agendo, et haec pars mercedis
:

davit, quaj usibus Ecclesise, id est

pauperibus quos
fur, sed

Ecclesia pascere debet, distribuebatur jussu Salvatoris,

cujus vicem episcopi tenent,
et sacrilegus factus
est.

non solum

illius

fur
/^ est,

De

talibus enim, id

« Inveni requiem mihi, el non in eo quod dicit manducabo de bonis meis solus [Luc. xir, 19); » et nescit quod tempus praetereat illum, et relinquet

qui facultates Ecclesise rapiunt,

fraudant, vel

auferunt,

Dominus comminans omnibus, per pro:

phetam
sileas et

loquitur, dicens

«

Deus, ne taceas

tibi,

ne
tui

omnia

aliis et

morietur. Sta in testamento tuo, et

non quiescas, Deus, quia ecce inimici

mandatorum tuorum Ne manseris in operibus peccatorum. Confide autem in Deo, et mane in loco tuo facile est enim in oculis Dei subito honestare pauperem. Bencdictio Dei in mercedem justi festinat, et in honore veloci processus illius justificat. Ne dicas
in illo coUoquere et in opera

tumultuati sunt, et qui oderunt te levaverunt caput.

veterasce.

Contra populum

tuum nequiter

tractaverunt

,

et

;

arcanum tuum, dixerunt, venite et conteramus eos de gente, et non sit memoria nominis Israel ultra. Quoniam tacuerunt
inierunt consilium adversus
corde, pariter contra foedus pepigerunt tabernacula

:

Quid

est

mihi opus
:

et quse

erunt mihi ex hoc bona?

Idumajee et Ismaelitarum, Moab, et Agareni, Gebal,
et

sum et quid ex hoc pessimabor ? In die bonorum ne immemor sis malorum, et in die maIoi'um ne immemor sis bonorum, quoniam facilc est coram Deo in die obitus retribuere
Ne
dicas
Sufficiens

mihi

Ammon,
Sed
et

el

Amalech, Paleslina

cum

habitatoribus

Tyri.

Assur junxit se

cum
illis

eis, facti

sunt bra-

chium filiorum Loth. Fac

sicut Madian, sicut

Sisare, sicut Jabin in torrente Cison. Contriti sunt

unicuique sccundum vias suas. Malitia hora? oblivio- £) in Endor, fuerunt quasi sterquilinium terrse. Pone duces eoruni sicut Oreb et Zeb, sicut Zobee, et ncin facil luxuriaj magnfp, ct in fine hominis denudalio operum illius.Anle morlcm nc laudes hominem quemquam, quoniam in liliis suis agnoscitur vir. Non omnem hominem inducas in domum tuam
niult.Te

Salmana. Omnes principos eorum qui dixcrunt,
possideamus nobis pulchriludinem Dei. Deus meus,

pone
venti.

illos

ut rolam

,

quasi stipulam ante faciem

enim

insidia^ sunt dolosi.

Sicut

enim

eru-

Quomodoigniscomburitsilvametsicutflamma
sic

ctant pruBcordia fa'tentium et sicut perdix inducitur in caveain, et ut caprca in laqueum, sic ct cor

devorat montes,

persequeris eos in tempestate

tua ct in turbine turbabis eos. Imple facies

eorum

su])erborum

,

et

sicut

prospector

vidcns

casum

ignominia,

et

qua^rent nonien luum, Domine. Con-

proximi

sui.

Bona

in

malum

convertit insidiator,

fiindantur et conturbentur usque in a^ternum, ot

et in electis

imponit maculam.

A

scintilla

una augea

crubcscant, el pcreant, et sciant quia

nomen tuum
terrani.

tur ignis, et ab uiio doloso aiigetur sanguis. Ilomo

Dominus, solus
IIicc fieri

tu excelsus

super

omncm

vero peccator .sanguini insidiatur. Attende
pestifero, fabrical eiiin»
te

tibi

prophetio, htcc aposloli, ha^c successores

mala nc

forte indiical

supor
lo

ooriim et
rrota
,

omnium
lalcs

catliolicoriini

Patrum vctant desacrilegium
esse

subsannatiimojri

iii

iioiim-Iiiuiii.

Admilte ad

cl

pra-sumiiliuncs

173
dijudicant.
tales

DECRETALIUM COLLECTIO.
Quorum nos
et

\li
semulis Christi

sequentes exempla
Ecclesiae

omnes
atque
li-

^ et in fide
nare,

recta, atque haereticis et

praesuraptores

raptores,

repugnare, et

nunquam

a veritatis tramite dechet Salvator

suarum facultalum
minibus
sanctse
tos apostolica

alienatores, una

nobiscum a

quoniam Dominus

omnium

cujus

matris

Ecclesiae

anathemetiza-

fides est, qui pro nobis

mori non

dubitavit, et pro-

auctoritate pellimus et

damnamus,

prio nos suo redemit sanguine, qui fidem beati Petri

atque sacrilegos esse judicamus, et non solum eos,
sed

omnes consentientes

eis,

quia non solum qui

fratres suos

non defecturam promisit, et confirmare eum admonuit, quod apostohcos pontifices
fecisse

faciunt rei judicantur, sed etiam qui consentiunt
facientibus,
tientes

meee exiguitatis praedecessores confidenler

par enim pcena

et

agentes et consenfratres, vigilate et

comprehendit. Vos ergo,

semper cunctis est cognitum. Quorum et pusihitas mea, hcet impar et minima, pro suscepto tamen
divina dignatione ministerio pedissequa cupit existere. Vae

orate, virihter agite et confortamini in

Domino,

et

omnia vestra juxta Apostolum, in

charitate fiant.

enim

erit nobis
si

qui hujus ministerii onus

A

recta ergo fide et apostoHco tramite propter ul-

susceptum habemus,
Jesu Christi

veritatem Salvatoris nostri
pr3edicaverunt,prsedicare
si

lam perturbationem nohte recedere,
tionem patiuntur propter justitiam
ritas quse

scientes quia

quam apostoU
erit

juxta Salvatoris sententiam, beati sunt qui persecu(Moffft. v, iO).

neglexerimus, vse

nobis

silentio

veritatem

B oppresserimus,quamerogarenummulariisjubemur,
id est, christianos populos
in ipsius Christi futuro

Hsec est apostolorum viva traditio, haec vera cha-

imbuere

et docere.

Quid
si

praedicanda

est, et

praecipue dihgenda ac

dictiii"i

Z^Q sumus examine

fovenda atque fiduciaUter ab omnibus tenenda. Haec
sancta et apostohca mater

omnium

Ecclesiarum

Christi Ecclesia quae per Dei omnipotentis

gratiam
errasse

confundimur praedicare? Quid erit de nobis cum de commissis nobis animabus, et de officio suscepto rationem justus judex
ejus veritatem

sermonum

a tramite apostohcae traditionis

nunquam

Christus

Dominus

noster

districtam

exegerit?

probatur,

nec

haereticis

novitatibus

depravanda
fidei aposto-

Ideo, fratres, hortor dilectionem vestram, obtestor
et

succubuit, sed ut in exordio

normam

moneo, ut qua debetis

et

potestis soHicitudine
et

Ucae percepit ab auctoribus suis, apostolorum Christi

vigiletis

ad investigandos haereticos

inimicos

principibus ihibata finetenus

manet secundum

sanctae Dei Ecclesiae, et a sanis

mentibus ne pestis

ipsius

Domini
«

Salvatoins

divinam pohicitationem,
principi in suis fatus est

haec latius divulgetur, severitate,

qua

potestis pro

qui discipulorum

suorum

EvangeUis

:

Petre, inquiens, ecce Satan expetivit.

Quoniam ut habebit a Deo dignac remunerationis praemium qui diligentius quod ad
viribus extirpetis.

ut cribraret vos sicut qui cribrat triticum, ego au-

p

salutem commissae

sibi plebis proficiat, fuerit

exse

tem pro

te rogavi, ut

non

deficiat fides tua, et tu
xxii,

cutus, ita ante tribunal
tiae se

aliquando conversus confirma fratres tuos (Luc.
38, 32). »

non

poterit

Domini de reatu neghgenexcusare quicunque plebem suam

contra sacrilegai persuasionis auctores noluerit cu-

Consideret itaque vestra excellens prudentia

quam

stodire. Data Kalen. Aprilis Gallio et Volusiano IV
cc. consul.

bonum

sit

persistere in dispensatione vobis credita,

INCIPIUNT DECRETA STEPHANI PAPiE.
(Anno Domini 261. Hic destruxit templum Martis, Valeriano
et

Galeno imperantibus, ut

dicit

Rauderus.

Dilectissimo fratri atque familiari amico Hilario Stephanus episcopus intimae charitatis salutem.

scinde eam, et projice abs

te.

Simihter et de pede

agendum

est,

quia melius est tibi luscum aut clau-

Quanquam sperem dilectionem tuam ad omne opus bonum esse devotam, tamen pro famiharitate qua

dum

intrare in

regnum coelorum quam duos

ocidos,

aut duas manus, aut duos pedes habentem mitti in

nobis conjunctus esse cognosceris, ut tua efficacior •Q gehennam ignis (Matth. v, 29). Et in Ecclesiastico fiat industria, congruum nobis visum est, has frainvenietur libro « Fn bonis viri inimici illius, in ternitatis htteras tuae dilectioni debere dirigere. Motristitia vero et in malitia ilhus, amicus agnitus est. nemus te, charissime, semper in bonis manere, et a In labiis suis indulcat inimicus, et in corde suo
:

in-

malis cavere.

Cum

bonis et rectae fidei ac sanctse

sidiatur, ut subvcrtat to in

foveam. Et qui

tetigerit

conversationis hominibus assidue esse, et a perversis

ac fratrum insidiatoribus nisi ut eos convertas,

picem,inquinabitur ab ea. Et qui communicaverit superbo induetur superbia, pondus super se tollit qui
honestiori se communicat, ditiori te ne fueris socius.

et
ait

ad concordiam reducas, scparari.
Apostolus, corrumpunt
(I

« Quoniam, ut mores bonos colloquia
:

Quid communicabit cacabus ad oham

?

Quando

se

mala
jice

Cor. xv, 33). » Et ipsa per se Veritas dicit

colliserint, confringetur. Dives injuste aget

et fre-

Si oculus tuus scandalizaverit te,

erue

eum

et prote,

abs

te.

Et

si

manus' tua scandalizaverit

ab-

met, pauper autem Ia?sus tacebit. Si largitus ei fueris. assumet te, ct si non habueris, derelinquet te.

175

APPEND. AD
dolebit super
te, et
:

S.-EC.

IX.

ISIDURI

MERCATOKIS
Et qui indigna
sibi

176

Si habes, convivet tecum, et evacuabit te, et ipse

^ fugientes.

petunt loca tenere,
et qui

non

te. Si

necessarius

illi

fueris, sup-

aut facultates Ecclesiae abstrabunt injuste,
fratres calumniantur, aut accusant, et

plantabit

subridens

spem

dabit, narrans tibi

bona, et dicet

Quid opus

est tibi ? Et

confundet

te

in cibis suis, donec te exinaniat bis et ter, et in

non probant, vel qiii contra innocentes principum animos ad iracundiam provocant, et omnes anathematizatos, vel
pro suis scelcribus ab Ecclesia pulsos, et omnes

novissimo dcridebitte. Postea videns derelinquette,
et

caput

exspecta

suum movebit ad te. Humiliare Deo, et manus ejus. Attende ne seductus in stultitia
N'oli

quos
tiant.

ecclesiasticse vcl seculi leges

infames pronunHos vero nonad sacros ordinet licet promovere,

bumilieris.

esse humilis in

sapientia tua, ne

nec servos ante ligitimam libertatem, nec pcenitentes,

humiliatus in stultitiam seducaris. Advocatus a potentiore discede, ex hoc

nec bigamos, nec eos qui curia» deserviunt,

enim magis

te advocabit.
sis

vol qui

Ne improbus
eo, et eas in

sis,

ne impingaris, et ne longe

ab

bent

non sunt integri corpore, autsanam non hamentem, vel intellectum, aut inobedientes
furiosi manifestan-

obhvionem. Ne retineas ex aiquo loqui
ne credas multis verbis
tentcibit,
tuis.
illius
:

sanctorum decretis existunt, aut
tur. Hi

cum

illo,

et

ex multa

omnes nec ad
vel

sacros gradus debent pro-

enim loquela
bit

et subridens interrogabit te
illius

vehi, nec isti,nec liberti,

de absconditis

Immitis animus

conserva-

B fidem
ter

neque suspecti, necrectam dignam conversationem non habentes,
sit

verba tua, et non parcet de malitia, et de via-

summos

sacerdotes possunt accusare. Sed et qualiprapositis exhi;

culis.

Cave

tibi,

et attende

dihgenter auditui tuo,

obedientia vel reverentia

quoniam
illa

in subversione tua ambulas.

Audiens vero

benda, ex tuis quoque subjectis ipse non ambigis
in

quasi in

somnis, vide et vigilabis.
et invoca

tua dilige

Deum,

eum

in salute

Omni vita tua. Omne

qua

re valde est utile,

si

id

quod

disciplinaj vigor

imponit, nuUo cogente humilitas laudanda servave-

animal

diligit simile sibi, sic et

omnis homo, proxisibi

mum
et

sibi.

Omnis caro ad similem

conjungitur,

omnis homo simili sibi sociatur. Si communicabit lupus aguo aliquando, sic peccator justo. Qute communicalio sancto homini ad canem ? aut quai pax bona diviti ad pauperem? venatio leonis onager in
eremo,
sic

Omnipotens Deus in cujus manu sunt omnia, de « Non est sapientia, non est est prudentia, non est consilium contra Dominum [Prov.
rit.

quo scriptum

:

XXI, 30); » ipse te,

tuosque et divina, et apostolicae

sedis instituta illibata servare, et

ad potiora semper

conscendere, et de die in diem deteriora cavere, et

pascua divitum sunt pauperes. Et sicut
ost

meliora ac Deo placita sectari atque perficere conccdat.

abominatio
viti

superbo humilitas,

sic

exsecratio diamicis,

pauper. Dives

commotus confirmatur ab

p

Vestimenta vero ecclesiastica quibus Domino ministratur, cultusque divinus
tia et
sia^

humilis autem
tis.

cum

ceciderit, expelletur et a no-

omni cum

honorificen-

Diviti

dccepto multi recuperatores, locutus est
est,

honestate a

sacerdotibus reliquisque Eccle,

superba, et justilicaverit illum, huniihs deceptus
et insuper arguitur, locutus est sensate, et

ministris celebratur
aliis

sacrata debent

esse,

el

non

est

honesla. Quibus
servitio
frui

in usibus,

datus ei locus. Dives locutusest, etomnes tacuerunt,
et

consecrata et dedicata

cum Deo cjusque sunt, nemo debet
Quae nec
a sacratis

vei'bum

illius

usque ad nubes perducent. Pauper
:

quam

ecclesiasticis et dignis officiis,
ferri, nisi

locutusest et dicunt

Quis est hic? Et

si

offenderit,

ab

aliis

debent contingi, aut
ultio quae

subvertuut illum. Bona est substantia, cui non est

hominibus, ne
veniat
ultionis

Baltbasar
et talia

percussit su-

peccatum

in conscientia, et

nequissima paupertas

per ha?c transgredientibus
divina,
et

priesumentibus
faciat
illis

in ore impii. Cor hominis immutat faciem illius,sive
in bona, sive in mala.

corniere

eos

divinae
parti-

Vestigium boni cordis,

et

justum flagellum ad ima. Haec
et in
,

faciem

bonam

difficilc
»

invenies

etcum

labore (EccU.

bus quibus moraris
ris

omnibus quibus potueet

%u, 9-15; xui, l-32i.

cunctis

nota

facito

observare apostoUca

Ha!c, fi'ater, cave tibi, et posl coucupiscentias tuas

mandato

auctoritate,

quia

et nostri

nobisque com-

non vadas. Quid vero consuluisti sedeni apostoli- D missi in sancta apostolica et universali Ecclesiaomnes haec observare, nunc et futuris temporibus procam ? qui sunt infames, aut qui ad gradus Ecclefessisunt. Hisbreviter tuis frater magniticerespondi siasticos non sunt admittendi, et nosse te credimus, litteris. Quibus tua dilectio ita societur, ut niet pio auctoritate sedis apostolica; te informare non hil in his qua? ad universalis Ecclesia; statum pertidenegamus. Infames aulem essc cas personas dici-

mus qua; pro aliqua culpa notantur infamia, id est omnes qui Christianse legis normam abjiciunt, et
staluta Ecclesiastica contemnunt, similiter fures, sacrilegos, et

ncnt, aut dubie agalur, aut segniter. Et

cum

tali

moderatione agantur cuncta, ut nec bcuevolentijB partes, ncc justitiae negligantur, sed absqueperso-

omnes

capilalibus criminibus irretitos.
et

Sejiulcrorum quoque violatores,

aj)Oslolorum,

narum acceptione divinum in omnibus judicium cogitotur. Quod ut recta observantia valoat custodiri
cathoIicK primilus scrvotur fidei integritas. Et quia

atque successorum eoruin, reliquorunujue Patrum
statuta libenter violantes, ct

omnes qui adversus
homicidas
[)orjuros,

peromnia augustaetarctavia estqua^ducitadvitam,
neque
in siuistram,

Patres armantur,quiin omni
tur.

muudo infamianotan,

neque

iu

dextram ab ejus tramite

Simililor

iucestuosos

,

dovietur. l)at;iquiuto Nonas Maii Valeriano etGalli-

raplorcs,

uialcfifos, voneliros,

adultcros, do bollis

rano IV consulibus.

177

DECRETALIUM COLLECTIO.

m
satisfactionem.
vei'0 et

ITEM EPISTOLA STEPHANI PAPJE DE ACCUSATIONIBUS SACERDOTUM.
Stephands sanctae apostolicse
et

universalis Ro-

^ ceatur ecclesiae usque ad condignam
Accusatores

manse

Ecclesiae

episcopus

,

omnibus per diversas

accusationes quas saeculi leges

provincias constitutis episcopis, in

Domino salutem. Plurimum gaudemus in Domino, et in dono gratise ipsius gloriamur, quod fides vestra perbona opeja
crescit magnifice, et dilatatur

non
et

recipiunt, et antecessores nostri prohibuerunt,

nos submovemus. Nullus enim alienigena aut ac-

cusator

eorum
:

fiat

aut judex.

Unde

et

de Lot

scri-

amplissime. Sed nimis

ptum
nullus

est

«

Ingressus es ut advena, nunquid ut ju-

affligimur et tribulamur de vestra oppressione super

dices {Genes. xix, 9)? » Accusator
sit

aulem vestrorum

qua crebrior commeantium usque ad nos fratrum sermo perlatus est. Non oportuerat quidem ab illis
a quibus sustentari, et portari, et honorari debueratis, tantis

servus aut libertus

,

nullaque suspecta

persona aut infamis. Repellantur etiam cohabitantes
inimicis et

omnes

laici,

quia infestationem blaspheilli

vos oppressionibus concuti. Quapropter
est, ut

miae affectio amicitiae incitare solet. Nec

in vesti^a

necessarium

remotis talium tergiversationi-

sunt suscipiendi accusatione, qui vos in sua volunt
recipere infamatione. Nullus
piatur, nec a

bus, quibus venenosa malitia revelari, atque obscurari bonitas et veritas solet,

enim anathema

susci-

adminiculum non mo-

quoquam credantur

quae ab eis vel di-

dicura vobis a fidelibus impendatur, atque ab hac
apostolica sede suffragetur, quos per divinam gra-

cuntur vel conscribuntur. Eos quoque dico anathe-

" matizatos

esse

,

quos episcopi suis
aut

scriptis anathe-

tiam Christi auxilio dignum
tius Ecclesiae

est adjuvari,

ne in to-

matizaverunt,

eorum

statuta anathematizant.

perturbationem imprudens procedat
sanctis Patribus

Per scripta enim nuUius accusatio suscipiatur, sed
propria voce,
si

intentio, et ea quae a sanctis praedecessoribus nostris, et reliquis

legitima et condigna accusatoris pervidelicet eo

hibita,

denuo reviviscant. Loci siderationecompelUmurea quae ad notitiam nostram emendanda pervenerunt, propter Dominum non derelinquere, sed digna emendatione corrigere. Et si
saecularibus officiis ordo suus et tradita a majoribus
disciplina servanda est, quis ferat ecclesiasticos or-

dudum fuerant pronamque nostri con-

sona

fuerit, praesente

quem

accusare

nuUus absens aut accusari potest aut accusare. NuUus tamen praefati ordinis vir accudesiderat, quia
sari potest,

aut respondere suis accusatoribus debet,
sit, lo-

priusquam regulariter a suo primate vocatus
crimina.
NuIIi

cumque defendendi et inquirendi accipiat ad abluenda
enim metropolitani aut alii episcopi appellanantiqui

dines temeraria praesumptione confundi, audita ne-

emendanda non opem ferendo postponere? Audivimus enim vos a quibusdam accusari non tam pro vestra culpa, quam pro eorum libitu
gligere, et
;

tur primates, nisi qui primas sedes tenent, et quo-

rum

civitates

primates

esse

censuerunt.

p

Reliqui vero qui caeteras metropolitanas civitates

ut vestra rapere possint, et ideo vos ninais

affligi et

concuti intantum, ut etiam a sedibus propriis pella-

mini, et

tali

occasione Ecclesiai facultatesque vestroe

vastentm' ac
oportet
fieri,

depraedentur.

Ista,

chai-issimi,

non

non primates, sed aut archiepiscopi, enim et loca quibus primates praesidere debent, non modernis, sed etiam multis ante adventum Christi sunt statutae
adepti sunt, aut metropolitani vocentur. Urbes

nec denuo replicari.

Tamen

necesse est

temporibus,

quarum primates etiam

gentiles pro
ipsis

quae toties usurpantur, saepius replicentur et pro-

majoribus etiam negotiis appellabant. In

vero

hibeantur,

Nam

quidquid in sacratis Deo rebus et

urbibus post Christi adventum apostoU et successores

episcopis injuste agitur pro sacrilegio reputabitur,

eorum patriarchas

vel primates posuerunt.

Ad

quia sacra sunt, et violari a

quoquam non

debent.

quos episcoporum negotia, salva in omnibus apostolica auctoritate, et

Nullus enim episcoporum,

dum

suis fuerit rebus

majores causse post apostolicam

exspoliatus, aut a sede propria qualibet occasione

pulsus, debet accusari, aut a

quoquam

ei

potest cri-

men

priusquam integerrime restauretur, et omnia quae illi ablata quocunque ingeuio fuerant,
objici,

legibus redintegrentur, et ipse propria^ sedi et pri- J) stino statui regulariter reddatur, ita ut omnes possessiones, et cuncta sibi injuste ablata, atque fru-

sedem sunt referendae. Et licet, Apostolo pi'ohibente, inter Christianos non debeant accusationes exerceri, sed si prohiberi non potuerunt, accusationes episcoporum ad memoratos primates debent ab accusatoribus deferri. Studendum est tamen episcopis, ut dissidentes fratres magis ad pacem quani ad judicium coerceantur.Episcopus autem aliter non debet audiri
aut judicari, nisi in praesentia

ctus

omnes ante cceptam accusationem primates

et

omnium comprovin-

synodus episcopo de quo agitur funditus restituant,
quia hoc non solum ecclesiasticae, scd etiam saeculi
leges fieri prohibent.

ciaUum,

et

ab omnibus comprovincialibus episcopis,

quia ipsis absentibus, nec debet, nec potest. Quae

Neque aliquis eorum aut Ecclesiarum actorum vel defensorum ad aliquos prius
accusari debet
eis

vero personae ad accusationem eorum
admittendae, et superius ex
latius

non sunt
et

parte dictum est,

quam

ipsi charitative bis, et ter

ab

tam

hi

quam

et

infames personae, in epistola

qui se laesos aestimant, vel eos pro aliquibus er-

quam duduni

Hilario misimus, sunt adnumeratae. Ul-

ratibus corripere cupiunt, conveniantur, ut ab eis aut

tra provinciae vero terminos accusandi licentiam

non

familiarem41emendationem,autjustampercipiant cicusationem.Quod quiprsesumpserit, liminibusar-

progrediatur, sed omnis accusatio intra provinciam
audialur, et a comproviiicialibup terminelur, nisi

i79

APPEND. AD

S.*:C.

IX.


^

ISIDORI iMERCATORlS
dolo [Jcrem.
v, 23-27). »

180
Et per David ait
:

ad apostolicam sedem fuerit tantum appellatum. Et neganda est accusatis licentia criminandi priusquam se crimine quo premuntnr exuerint, quia non
est

«

Qui co-

gitavcrunt malitias in corde tota die versati sunt
in prseliis.
tes,

Exacuerunt linguas suas sicut serpenlabiis
:

credendum contra

alios

eorum
est,

confessioni qui

venenum aspidum sub
,

eorum

(Psal.

criminibus implicati sunt, nisi se prius probaverint innocentes quoniam periculosa
et admitti

cxxxix

3,

4).

»

Et paulo post

«

Cadent super

non

cos carbones in igne, dejicies eos in foveas, ut non

debetur rei adversus quemcunque professio. Familiares vero et sponte confessi atque sceleribus irretiti

consurgant. Vir linguosus non dirigetur in terra,

non debent

admitti, nec hi qui hesterna die, aut

virum injustum mala capient in interitu. Scio quia faciet Dominus causam inopis, judicia pauperum
(Psal. V, 12,
13).

pridie, aut ante fuerunt inimici. Clericus ergo qui

» Itera

idem

:

«

Muta

fiant labia

i'piscopum
terit,

suum

accusaverit, aut ei insidiator exsti-

dolosa (Psal. xxx, 19). » Et iterum per Jeremiam
inquit
:

non

est recipiendus, quia infamis eflfectus est,

«

Omnes

in sanguine judicantur tribulat
:

;

unusquisin
»

et a

rus.

gradu debet recedere, aut curiae tradi servituLaicis quoque quamvis religiosi sint, nuUi
,

que proximum suum
raanus

omnes
vii,

malum
Hos Do-

suas praeparant (Mich.

2).

tamen de

ecclesiasticis facultatibus aliquid dispo-

minus praevidens

apostolis praecepit,

ne

facile servi

nendi legilur unquam attributa
dilectissimi, quia

facultas.

Scimus,

B sui lacerarentur,
sent.

ne forte perderentur, aut in talem

semper carnales

spirituales solent

tentationem inciderent,

quam

ferre

persequi, et malevoli benevolos infamare et lacerare.

Idcirco sancti apostoli et successores

minime poseorum

Ideoque apostoli et successores eorum ac reliqui sancti Patres noluerunt fieri facilem episcoporum
accusationem, quoniam
aut vix aliquis
vocantur, ideo
pertubari.
si facilis

decretorum normas statuerunt, ne talium vox (quae magis perdere nititur innocentes et siraplices quam
salvare)
lis

esset, aut

nuUus,

facile

reciperetur,

sed

ipsi

his

jacuJ

modo
ipsis

inveniretur. Throni

enim Dei
vel
«

non dehent moveri, aut
ergo
ait

affligi,
:

De

propheta

Cceli

Domini discipulos juxta voluntates et versutias eorum minime perdere pos« Excutite pulvesent. Unde et ipse Dominus ait
pellerentur procul, et
:

\

enarrant gloriam Dei, et opera
tiat

manuum

ejus

annun-

rem de pedibus
5).

vestris in testimoniura ilhs (Luc. ix,
:

firmamentum

{Psal. xviii, 3). » Hi vero qui et

non

»

Et alibi ipsa per se Veritas de talibus dicit
illi,

suntbonae conversationis,
bihs, aut

quorum

vita est accusa-

«

Melius est
et

ut suspendatur raola asinaria in collo
in

quorum

fides, vita et libertas nescitur,

non

ejus,

demergatur

profundum maris, quam
istis
:

possunt eos accusare. Primo semper accusatorum
personse, fides, vita, et conversatio est enucleatim

scandalizet unura de pusillis

(Matth. xvni,

6). »

p

Et Jacobus apostolus inquit
cordia
11,

judicium sine miseri-

inquirenda, et postea quaj objiciunt fidehter sunt
pertractanda, quia nihil prius
fieri

fiet illi,

qui non fecerit misericordiam (Jac.

debet,

quam

im-

13). »

Qua

enira fi'onte quis peccatorum
a

suorum
offi-

petitorum personse fidesque vita
citia vel

et conversatio dili-

veniam sperat

Deo

se impetraturuin, qui delin-

genter discutiantur, ne alicujus invidia, aut inimiintentione mala quisquam vexetur.

quenti fratri nihil per pietatis et clementice

cium

vult

condonare? Profecto necesse

est ut aesti-

Criminationes adversus doctorem

quia magis sunt doctores portandi
aut infamandi. Unde ait Apostoius
:

nemo suscipiat, quam laedendi
<<

raet se talem in judicio

Deum experturum, cum ante
qualem
se
«

JHsti judicis tribunal fuerit constitutus,
fratri

Alter alterius

suo exhibuerit

:

Nara qua mensura mensi
iv, 24). »

onera portate

,

et

sic

adimplebitis legem Christi

fuerimus, eadem remetietur nobis (Marc.
Et Joannes apostolus et evangelista ait
:

(Galat. VI, 2). » Charitas

autem non est ambitiosa, non semulatur, non inflatur, non quaerit quae sua sunt, sed quse Jesu Christi. Qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo. Et qui in Deo manet,
nulli vult nocere, sod

«

Qui odit

fratrem

suum homicida
iii,

est.

Et

scitis

quia omnis

homicida non habet vitam aeternam in se manentem
(I

Joan.

15), »

.

sustentare, sicut ipse
et

omnes desiderat adjuvare et Dominus omnes venit salvare,

Vos tamen,
J)
ter
bis

fiHi

charissimi,

hortamur ut patienprocul pellite

mala vobis

iliata

Doraini adminiculo portetis, et
tales
,

animam suam dare in redemptionem pro nobis. Eorum autem accusandi sacerdotes vel testificandi in eos vocem obstruimus, quos humanis et divinis
vocibus damnatos vel
Preevidere ergo

apostolicis praeceptis

ne

more canino vos
Menientote etiara

mordere valeant. quia juxta psalmographi vocem
lacerare, aut
flos agri ita foait

morluos esse agnoscirnus.

liomo sicul foenum dies ejus, et ut
rct.

summopere debent omnes qui sacerdotes Domini persequuntur tam occulte quam
damnentur prajceptis. Per Jeremiam autem prophetam talibus comminando Dominus loqnitur dicens « Iniquitatcs nostraj declinaverunt oninia, et peccata nostra amovcrunt bona a nobis, quia inventi snnt in populo
manifeste, ne subjectis Domini
:

Et Apostolus
(/

:

«

Totus raundus in inaligno
19).
»

positus est
lales

Joan. v,

Unde precaumr ne

multum timeatis, quia infanies sunt et non multum vobis nocerc possunt, quia eorum vox exstincta est,

quoniam

patres armantur, ut

sic odit Deus eos, qiii adversus patrum invasores, qui in omni

mundo

infamia sunt notati.

Arraainini ergo

his

meo

impii, ct loquentes vana.Statucrunt ad disperviros, et

apostolicis adminiculis contra eos, et spiritu principali roborate

dendos

comprehenderunt, ut laqucus vesic

corda veslra, ut Deus qui vos pasto-

nantis plenus volatilibus,

domus eoiiim

plena

res in populo suo vocari voluit,

non negligentes

auf

181

DECRETALIUM COLLECTIO.

182
idcirco tales

tepidos, lupis supervenientibus fugientes inveniat,

^

semper invidet Satanas. Et

sed exemplo boni pastoris agnos pariter

cum

matri-

bus

et

liliis

ac filiabus viriliter defensantes, atque
fideliter reportantes

adversum nos suscitat, qui nos premant, et suffocent, utDomiui oves absque nobis rapiat, et in ima, non existentibus pastoribus qui nos custodiant,
ruere faciat. Vos igitur pro
orate atque vigilate,
et defendant,

ad sanclam matrem Ecclesiam

semper

inveniat. Et

quanquam

dies mali sint, vos

viribus
fiant,

laborate
scientes

et

tamen
sit

nolite esse imprudentes, sedintelligentes quae

ne hsec

nos

voluntas Dei.

Quamobrem

confortamini, et state

in fide, viriliter agentes, ac

omnia vestra in charitate fiant, et secundum sanctum Evangelium In patientia vestra possidebitis animas vestras {Lnc. XXI, 19). » Recordamini quoque sanctorum apostolorum et prophetarum, et quia multum laboraverunt
:

semper paratos esse in omnibus quibuscunque Dominus posse dederit modis, vobis opem ferre, licet
nos ab
ipsis aemulis sanctae Dei Ecclesise et nostris,

<(

non simus excepti,

et tribulationes

cordis nostri,

pro nostra et vestra tribulatione sive ovium nobis

commissarum admodum

sint dilatatae.

Vos quoque

in

Domino,ideoadepti sunt praemia sempiterna.

Sci-

obsecramus, ut injunctum vobis a Domino famula-

tote etiam

quoniam juxta

Psalmistse

vocem

:

«

Multae

tum non

negligatis, et

omnes

oppressos, et cunctos

tribulationes justorum et de

omnibus

his liberabit
filii

Dei servos atque

generaliter

omnes

Christianos,

eos

Dominus

[Psal. vii, 20). »

Quapropler,

cha-

B

prout Dominus posse dederit, adjuvare studeatis, ut
antetribunal Christi Et scitote
assidue.

rissimi,

hortamur vos

et

deprecamur, ut crebris

mercedem

habeatis perpetuam.

orationum vestrarum precibus
portunis et

Deum

exoretis ut

quod memoria

vestri

coram Deo

est

liberemur nos et vos juxta dictum Apostoli ab im-

Nam quemadmodum

dolentes

cognosci-

maUs hominibus

quia,

fides. Flagitate

etiam, ut Deus et
et

qui

est

refugium pauperum,

non omnium est Dominus noster spes humilium, san-

mus, vos ab

iniquis, et scelestis

hominibus obtur-

bari, ita continuo vobis

compatimur,

Deum

orantes

pro liberatione ac sublevatione vestrae

afflictionis,

ctam suam Ecclesiam pretioso videlicet sanguine suo redemptam, et nos qui eamdem sanctam Ecclesiam docere, regere, portare,
praedictis oppressionibus
saeculi
,

quae vobis (unde graviter angimur) ab iniquis in
dies

irrogatur,

et

ante corpora apostolorum pro

et tueri

debemus, de
hujus

vobis preces fiunt quotidie, ut et vos liberemini ab

et

tentationibus

importunis et malis hominibus Domini auxilio, et
oves vobis commissse ad pascua aeternse
.

nequam, atque de omnibus necessitatibus nosti'is misericorditer eruat, ut sermo Dei currat, et glorificetur gloriosum Evangelium Domini nostri Jesu Christi, et gratia ejus in nobis vacua non fiat, ne sine fructu Evangelii, quod absit, steriles in
conspectu Dei appareamus, et vacui filiorum
filia-

vitse

una

vobiscum perveniant sempiterna Uni tatem et conj unctionem dileetionis vestraj valentem atque proficien-

p tem

in salutem omnium populorum creator omnium Dominus omnipotens memorem nostri ajternaliter custodiat, amen. Data Nonas Aprilis Valeriano et

rumque numero revertamur, nec de abscondito talento Domine veniente rei essejudicemur; istaenim

Gallicano IV cc, consul.

42 INCIPIUNT DECRETA SIXTI PAPiE SECUNDI.
(Anno Domini 264, Deciano
et Valeriano imperatoribus.)

Episcopus SiXTLS Grato coepiscopo salutem.
Lsetari et

biliter

generatum, ipso Deo Patre per prophetam
:

gaudere

me plurimum

in Christo Jesu

dicente

« In

splendoribus sanctorum ex utero ante
te {Psal. cix, 3). »

Domino nostro
fidem, et
roreni,

dilectionis tuae scripta fecerunt, qui-rv luciferum
diligis

genui

Quam

sententiam

bus evidenter ostenditur quantum catholicam

et Isaias

propheta dubiis atque incredulis evidenter

quantum pravorum hominum detestaris eromnis enim hseresis nimisest impia, et Evannonportionem aliquam
conatur funda-

expressit,

dum non ahunde Filium quam
:

de Patre na-

tum

inelfabiliter ostendit

<(

In humilitate, inquit,

gelicae veritatis inimica, quse

judiciumejussublatumest,nativitatemejusquisenarrabit?»
ait,

laedere, sed ipsa Christianae religionis

(Jsat. lui,

8.)EtinIibroJob: «SapientiamDei,
oculis

menta convellere. Memor enim sum me sub illius nomine Ecclesiae praesidere, cujus a Domino Jesu Christo est glorificata confessio, et cujusfides nullum unquam fallit, sed omnes quidem haereses destruit. Intelligo autem mihi aliter non licere quam ut omnes conatus meos ei causse in qua universalisEccIesiae salus infestatur impendam. Agnosce, fili charissime, non ex tempore neque post tempora Filium Dei natura, sed ante omnia tempora de paternoutero inenarra-

unde invenies? Latet enim ab
absconsa
si

hominum,

et

a volucribus cceli

est {Job. xxviii, 12). »

Ex-

pergiscere paululum, et

lumcn

scientiae in teip-

sum aliquantum

habes, invenies, cujus nativitas a
vel ut as-

propheta non potuit enarrari ex tempore
truere ipse conaris, non potuit generari.
pio, inquit

« In

princiet

Joannes Evangelista, erat Verbum,

Verbum
crat in

apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc principio apud Deum. Omnia per ipsum facta
erat

183
siint,

APPEND. AD S^C.
«

IX.

ISIDORI

MEHCATORIS

m

etsineipsofactumestnihiI(Joan.i,i-3).»Etite- * siasticas causas et episcoporum judicia antiqua apo-

rum:
quod

Eratluxveraqua? illuminatomnemhominem

stolorum eorumque successorum atque canonum auctorilas reservavit,
aliter

venientem in hunc
dicitur erat,

mundum [Ibid., 9). »

In isto igitur

si

tempusquserere volueris, nonin-

venies,

quoniam ex quo Pater, ex illo et Filius, et quod Pater est, id est etiam FiUus, Salomone dicente «Ego ex ore Altissimi prodii,primogenita ante omnem creaturam. Ego feci ut in coelo oriretur lumen indeficiens et sicut nebula texi omnem terram. Ego in allissimishabito, et thronusmeus in columna nubis. Gy:

quoniam culpantur episcopi, qui quam ejusdem sedis papae fieri placuerit. Unde placuit ut accusatus vel judicatus a comprovincialibus in aUqua causa episcopus
erga fratres egerint
hcenter appellet et adeal apostoHcai sedis pontifi-

cem, qui aut per se aut per

vicai'ios

suos ejus tra-

ctarinegotiumprocuret; etdum iteratojudicioponti-

fexcausamsuamagit,nullusaUusinejuslocoponatur,
aut ordinetur episcopus,

rum cceli circuivi sola, et profundum abyssi penetravi.
In

quoniam quanquama com-

omnem

terram

steti,

et

populo primatum habui
:

provincialibus episcopus accusati causam pontiQcis

(Eccli. xxiv, 7-10). »

Item

ibi

«

Cum

pararet coelum

scrutariUceat,nontamendiffiniri,inconsultoRomano

cum sedem suam secerneret. Quando pontifice, permissum est, cum beato Petro apostolo non ab alio quam ab ipso dictum sita Doraino « Quaesuperventosfortesfaciebat in summo nubes, et cum certos ponebat fontes sub coelo, cum fortia faciebatB cunque ligaverissuperterram,eruntligataetincoelo. Et quaecunque solveris super terrara, erunt soluta et fundamenta teiTaj, ego eram cum illo componens, et
aderam
ilh
:

et

:

egoeram
(Prouer6.
«

cui
VIII,

adgaudebatcumlcetareturorbeperfecto
27-30). »

in coelo (Matth. xvui, 10). » Et si quis putaverit se a

Etinpsalraocentesimoprimo

:

proprio metropolitano gravari, apud primatem dioeceseos aut penes universalis apostolica? Ecclesise pa-

Tu, Domine, in principio terram fundasti, et opera
suntcoili. Ipsi peribunt, tu

autem permanes,et sicut opertorium mutabis eos et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient [Ps. ci, 26, 29).»Nonenim erat setas, autaliquod tempus antequamdePatreFilius nasceretur, quoniamquitempora universa propria potestate constituit, ex tempore
vel

manuum tuarum

para judicetur. Ait enim Jacobus apostolus
sine misericordia iUi fiet qui

:

«

Judiciura

non

fecit

misericordiam.
[Jac.
ir,

Superextollit
i3). » In

autem misericordiara judicio omnibus ergo, fili dilectissime, cor
:

custodi,

sicut scriptura est

«

Orani custodia custodi cor tuura,
iv,

quia ex ipso vita procedit [Prov.

23).

»

Hsec

posttempora nasci non potuit. His paucis sentencaetero

breviter pro coraraeraoratione rescripsi, sed peto ut

tusbreviter consultistuisrespondi,fratercharissime.

pro

me

orare debeas, quatenus omnipotens Deus et

De

tuam moneo

dilectionem, ut cunctos

a raalignis rae spiritibus et a perversis horainibus

quos errare cognoveris, ad catholicam fidem et ad
unitatem recte credentium convertere studeas, et tu

^

custodire dignetur, quia in hac vitse raese peregi'inatione mala

me

simul et multa circumdant,
:

ita ut

cum

nunquam ab
te

apostolico

tramite recedas. Si autem

Psalmista jure dicam

«

In

me transierunt irae

tuse, et

non audierint

et errantes,

quod

absit,

permanse-

terrorestui conturbaverunt me.
sicut aquae tota die,

Circumdederuntme

rint, nobis eos manifestare

quam

citius poteins

non

circumdederunt

me siraul

[Psal.

tardes, ut apostolica auctoritate aut cito ad Eccle-

Lxxxvii, 17, 18). «Ccelestis gratiaet nos inurbibus, et

siam convertantur, aut ab Ecclesia separentur, Audivirausetiamquodquidamerronei etconsentientes eis
teet reliquos infestent episcopos, et episcoposaliquos

vos ubique protegat, quia antiquus hostis terrai'um
locis a tentatione

non

excluditur, quia

si

in paradiso

hominem

stravit,

quis locus extra paradisum esse

comprovinciales ad vestram

infamationem atque
constitutum erat, et

potestinquoraenleshorainurapenetrare nonvaleat?
Antiqui enim hostis cujus invidia mors introivitin or-

damnationem secum trahant; quapropferin hacsancta sede

dudum a multis episcopis

bem terrarura) sunt semper oculi vigiles ad animashoininumiUaqueandum,multosquesuapravitatesecum
in perditionem

modo

advcstrumetcfieterorum fratrumauxiliumest

denuo roboratum, ut omnes episcopi qui in quibusdam gravioribus pulsantur, vel criminantur causis
quoties necesse fuerit, libere apostolicam appellent J) sedem, atque ad eam quasi ad raatrem confugiant, ut

trahere cupit qui suapte raalitia a
.

gloria lapsus est in miseriam In sola ergo Creatoris nostri

protectione fidendum
:

est, cui

ex intimo corde

ab ea, sicut seraper

fuit, pie

fulciantur, defendantur

etlibercntur.Cujusdispositionionmesmajoreseccle-

clamemus Esto mihi in Deum protectorem, et ia locura munitum, ut salvum me facias. Data Kalcnd. Septembris Valeriano et Decimo IV cc. consul.

ITEM EPISTOLA SIXTI PAP.E.
Dilectissimis fratribus per

Hispaniarum provincias

tamur

vos,

inonemus

et flagitamus,

ut a tramite
i

constitutis Sixtls episcopus in

Domino salutem.

apostoUca? insUtutionis

nequaquam

recedatis, nec

Magno munere
status

miscricordiae Dei totius Ecclesiae

capitedissidcatis.sedfidem et ordinem

quem apostoli

catholicae multipUcata sunt gaudia, cura Ecclesiarum

etapostolici viristatueruntabsquehaisitationetenea-

60 viget

ordine

quo Apostoli
Et

corumque
antiqui ho-

tis.Namsicolumniealicujusraagna^domuscorruerint,
ipsa postea doraus rainimc stabit. Sic et vos qui colabefactari coepcritis, sancta

successores illum statuerunt.
stis astutia

cum

eum

turbari coguoscimus,

non modico
fralres, hor-

lunnue.Ecclesiae estis,

si

contristamur mo-rorc.

Quam obcausam,

Ecclesia (quae per vos regilur) tabescet et labetur ; hsec,

183
fratres, quae dico valde

DECRETALILM COLLECTIO.
timenda sunt,
et

186
judicio Dei datur

summo rao-

^

rari. Justo

enim

plerumque pecca-

deramine pensanda, atque ne fiant cavenda; ipsa enim Veritas per se dixit « Vos estis sal terrse. Quod si
:

toi'ibus potestas

qua sanctos ipsius persequantur,
clariores.
IUi

ut qui Spiritu Dei juvantur et aguntur fiant per

sal evanueritjin quosalietur? {Matth. v, d3) etc. Ideo

laborum exercitia

tamen

qui
ait

hoc

vos, charissimi,

moneo, quia vobis debitor sum,

et

agunt nullatenus evadant pcenam, quia, ut

Do-

valde vos diligo. Et

quandobona audio de

vobis, con-

minus
xvni,

:

« Vae

iili

per quera scandalum venit [Matth.
Salvatoris sententiam

gratulor
turbor.

satis, et

econtra quando adversa, nimis con-

7). »

Et

quanquam juxta

Ego vero quamvis a vobis per longa terrarum intervalla disjunctus sim, sum tamen omnino
vobiscum corde conjunctus. Ideoque de vestra beatitudine erga

necesse
niunt.

sit

venire scandala, voe tamen

perquem

ve-

me modis omnibus

confido, quia
eslis,

cum

De occultis enim cordis alieni temere judicare peccatum est, et eum cujus non videntur opera nisi bona, iniquum est ex suspicione reprehendere

unde magis gratias referimus illi grano sinapis quod exmodici despicabilisque seminis specie, itaramisexeadem
vicissim diligitis a

me

me

longe non

cum eorum
Deus judex

quae
sit

homini
qui
Incerta

sunt

incognita,
est

solus

justus,
est
:

inspector

verus.

Unde scriptum

non judicemus quoad

radice surgentibus atque se distendentibus usque-

quaque difFusum
nidificent.

est,

ut in eis volatilia coeli cuncta
sit

B

Gi'atiaque

fermento

illi

quod tribus
in unitate

4t3 usque veniat Dominus qui illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium (I Coi\ IV, 5.) Et quamvis vera sint, non tamen credenda
sunt, nisi certis indiciis

farinae satis totius

humani generis massam

comprobentur,

nisi

conspersit, atque parvo lapidi qui abscissus de
te sine
terrae
:

mon-

quae manifesto judicio convincuntur, nisi quae judiciario ordine

manibus, occupavit universam faciem orbis
qui ad hoc naturam nostroe carnis, et status

publicantur.

Nullus ergo potest

ex

humano condemnari examine quem Deus suojudicio
reservavit. Haec

servilis

formara assumens, humiliter usquequaque

omnia suramopere sunt praecavenda
dicente

distendit, ut

dacto, totius

omni humano genere in unitatem corpus unitum perficeret Ecclesise,
compaginis pertineret
partialis ista distinctio.

reat-

ne praesumptores esse videamur. Et accusatio episco-

que

ita

ad

totius

commodum
qui ubique

porum non est facile recipienda, « Non suscipias vocem mendacii

Domino

:

{Exod. xxiii,

1). »

membrorum
est
tis

Unde nos quoillo

Et Apostolus inquit adversus presbyterum inscriptio-

que a vobis longe nonsuraus, quia in

nem non recipiendam

absque duobus vel tribus ido-

unum

sumus. Agamus ergo
carne sua
,

ei

gratias qui solu-

neis testibus. Si haec de presbyteris vel caeteris fidelibus sunt prsecavenda,

inimicitiis in

fecit

ut in

terrarum unus esset grex, et
pastore,

unum

ovile

omni orbe sub uno

quanto magis de episcopis
velle

?

p

Quibus
est

cognitis,

magis vos damnari
fratribus,

manifestum

sempermemoi^esquod vos
:

veritatisPrsedica-

quam

consulere

aut sustentare eos,

tor admoneat, dicens

« Sollicite

servate unitaterft spi-

quia honor inUat superbiam, et quod provisumestad

ritus in vinculo pacis (Ephes. iv, 3); » vinculura

enim

concordiam tendit adnoxam.Decueratnamquejuxta
praefatas regulas, ut
si

pacis

nemo

servat

dum

alium

infestat, aut verbis,

aliquid egissent contra
et exspectare

suum
etiam

aut

factis

persequitur.

ordinem mandare nobis,

quid ad vesi

Ideo, fratres, ista praitulimus, quia audivimus inter vos accusationes exerceri, et pulsos a sedibus

stra consulta rescriberemus,

intantura ut

quidquid grave intolerandumque committerent, nostra praestolaretur censura, ut nihil prius aut aliquid

episcopos, aut suis rebus exspoliatos judicari.

Qua-

propter statutum
vel

est,

ut
se

si

quis contra episcopum

aliud decerneretis
ritis et

quam quodnobisplacere cognove-

actores Ecclesiae

proprium crediderit ha-

a regulis praestitutis nulla aut negligentia aut

bere negotium, non prius adeat judices

quam ad eos
com-

praesumptione recederetis. Cesset hujusmodi pressa
nostra auctoritate
praesuraptio, vitentur

recurrat charitatis studio ut familiari colloquio

hujusmodi

moniti, ea sanare debeant, quse in querimoniam dedu-

nocumenta, quianequaquam taliapatienterferrepos-

cuntur.

Quod

si

aliter egerit

communione

privetur.

sumus machinamenta, quoniam convenitnobispater-

Nemo

pontificum deinceps aliquem episcopum suis JQ exspoliatum rebus, autasede pulsumexcommunicare

narum sanctionum diligentes esse custodes. namque causa nos respicit si silentio faveamus

Merito
errori,

autjudicare praesumat, quianon est privilegium quo
exspoliari possit

Estinsuperasanctispraedecessoribus nostris plerum-

jam nudatus. Nullus episcopus

alte-

rius parochianum proesumat retinere aut ordinare abs-

scipiatur accusatione, nec

que jam statutum, ut nerao anathema in nostra suilli qui nos in sua nolunt

que ejus voluntate

vel judicare, quia sicutirrita ejus

recipere querela vel accusatione,
illos

cum nos
illos

super

erit ordinatio, ita et dijudicatio,

quoniam censemus

sciamus a Domino constitutos, non
quia

super

nullumalteriusjudicis, nisisui,sententiateneri.Nam
qui

nos. Et sicut major
ita

eum ordinare non

potuit, nec judicare ullatenus
et fratres

nec

colligari,

non potest a minore judicari, rarumestomnequodmagnum,

poterit. Ista

enim vobis deinceps tenenda,

est.

Portemus onera omnium qui gravantur, quinimo

vicissimadjuvaremandamus. Fratres vero quostimoreterreno injuste damnastis, scitote a nobis juste essc
restitutos.

haec portat in nobis beatus apostolus Petrus, cujus
vice

fungimur legatione,
fulti

et cujus regula

informamur
et ia

Quibus ex auctoritate sancti Petri et aposto-

quatenus ejus

auxilio

ab omnibus nunc

lica auctoritate

omnia quae
si

eis ablata

sunt integerrime
et principes

perpetuum tueamur

adversis. Data. xxii Kalen.

Au-

reddi praccipimus,

non
et

vultis vos,

gusti, Valeriano et Decio IV cc. consul.

vestri a collegio nostro

membris

Ecclesiai sepa-

187

APPEND. AD

S.€C. IX.

ISIDORI .MERCATORIS

188

INCIPIUNT DECRETA DIONYSII PAP.E,
(Anno Domini 266, tempcre Claudii, ut
dicit Platina.

DiONYSius episcopus rRBANO prsefecto salutem.

Summum bonum estamare amantes se. Et econtra,
pejus

^ris sapientiae significatio disciplina^, exsecratio autem peccatori cultura Dei. Fili, concupiscens sapientiam, conserva justitiam,
tibi.

malumnonest quamut

cives civibusinvideant.

et

Deus prsebebit illam
timor Domini. Et

quod tideles sancti Petri bene suscipis et adjuvas, unde scias te et a nobis nostrisque diligi, et tui tuorumque non modicum curamhabere. Quapropter tuam hortamur
Gratias siquidem agimus tuse charitati

Sapientia

enim

et disciplina

quod beneplacitum
credibilis timori

est ilU, fides et

mansuetudo, et
sis et in-

adimplebit thesauros ejus. Contumax non

Domini,

et

ne accesseris ad

eum

dilectionem, ut

bonum quod
te

coepisti

semper implere
finis.

non

diflferas,

quia non laudatur initium, sed

Sapientiam etiam
quae

hortamur diUgere,

et scrutari,

Ne fueris hypocrita in conspectu hominum, et non scandalizeris labiis tuis. Attende in illis ne forte cadas, ct ponas scandalum animse tuse,
duplici corde.
et

ut rationabiliter et sapienter disponas et judices ea
tibi

adducas inhonorationem

tibi

,

et

revelet Deus

commissa

sunt, dicente

Domino per prophe{Psal.
ii,

absconsa tua. Pro
viriliter age, ut

fide frater et justitia ac

pro salute

tam.

«

Erudimini qui judicatis terram
et

10). »

animse tuse certa semper, et pro adjutorio fratrum
a Domino recipiasi'emunerationem. enim « Fili, conserva tempus, et devita a malo, pro anima tua non confundaris dicereverum (Eccli. iv, 23, 24). » Est enim confusio adducens

Time ergo Deum

mandata
et

ejus serva,

et dilige

eum

totis

visceribus,

proximum tuum

sicut te-

Scriptum

est

:

ipsum. Deus altissimus creavit sapientiam in Spiritu sancto. Et vidit et dinumeravit et mensus est, et
effudit illam super omnia operasua, etsuperomnem carnem. Secundum datum suum prsebuit illam dili-

B

peccatum,
tiam.

et est confusio

adducens gloriam

et

gra-

Ne

accipias faciem adversus faciem tuam, nec

gentibus
Isetitia, et

se.

Timor Domini

gloria et gloriatio, et

corona exsultationis. Timor Domini de-

animam tuam mendacium. Non reverearis proximumtuum in casu suo, nec retineas verbum ia
adversus

lectabit cor, et dabit Ise.titiam et

gaudium

in longi-

tempore

salutis.

Non abscondas sapientiam tuam

in

tudine dierum. Timenti

Deum bene erit in

extremis,

decore ejus. In lingua enim agnoscitur sapientia, et
sensus, et scientia, et doctrina in verbis veritatis, et

et in die defunctionis suae benedicetur, dilectio Dei

honorabilis sapientia. Quibus autem apparuerit in
visu diligunt

eum

in visione,

el in

agnitione

ma-

firmamentum in operibus justitiae. Non contradicas veritati ullo modo, et de mendacio ineruditionis tuse
confundere.
et

gnaliuni suorum. Initium sapientiae timor Domini.

Non confundaris

confiteri peccata tua,

Et

cum

fidelibus

in vulva

concreatus

est,

et

cum

electis feminis graditur, et

cum justis fidelibus aguojucundidatematque
erit.

ne subjiciaste homini pro peccato. Noli resistere contra faciem potentis, nec coneris contra ictum
Pro
justitia

scitur.

Timor Domini
dabit.

scientiae religiositas, religio

fluvii.

agonizare pro anima tua, et usque
justitia,

sitas custodietetjustificabitcor,

^

ad mortem certa pro
pro
tus esse in

et

Deus expugnabit
remissusin operi-

gaudium
tiae est

Timenti
illius

Deum bene

Et in diebus

te inimicostuos, et eos evertetviriIiter,noIi cita-^

consummationis

benedicetur. Plenitudo sapienet

hngua tua

et inutilis et

timere Deum,

plenitudo a fructibus

illius.

Omnem domum
et receptacula a

illius

implevit a generationibus,
iUius.

bus tuis. Noli esse sicut leo in domo tua,evertens domesticos tuos et opprimens subjectos tibi. Non sitpori'ecta

thesauris

Corona sapientise

manus

tua ad accipiendum et ad

dandum collecta,
ne avertaris,

timor Domini, replens pacem et salutis fructum, et vidit et dinumeravit eam. Utraque autem sunt dona
Dei,
scientia et intellectus. Sapientia compartietur

{Ibid., 25etseqq.)tiis fultus

Scripturarum auctoritati-

bus semper,

sta rectus et a via veritatis

ut gratiam Dei semper acquiras, et

bonorum homituafacilius ab
et impellitur

prudentiae et gloriam tenentium se exaltat. Radix
sapientise est timere

num amicitia semper fruaris, tantoque
dum
vocatur.

Dcum, rami enim

illius longsevi,

amorehujussaeculimens exeat, quanto

in thesaurissapienti8e,intellectusetscientioe,religiositas, exsecratio autem peccatoribussapientia. Timor

Nam voset praisentes viderecupimuset

absentibus colloqui saltem per epistolam desidera-

mus. Unde optamus ut vos beatus Petrus apostoloDomini repellet peccatum, nam qui sine timore est Iracundia enim animositatis J) rum princeps ad sua limina feliciter perducat, quanon poterit justificari. tenus in omnipotentis gratiaperfrui vestra poenitenillius subversio illius est. Usque in tempus sustinetia mereamur. Data iv Nonas Februarii Aureliano et bit patiens, et postea redditio jucunditatis. Bonus
sensus usque ad tempus abscondet verba
Jabia
illius, et

Basso IV cc. consul.

multorum enarrabunt sensum

illius. In

thesau-

EPISTOLA DIONYSII PAPJE AD SEVERUM EPISCOPUM.
DiONYsius episcopus Severo episcopo salutem.

apostolorum principe fiduciam, uthabeamus auctoritatem universali Ecclesise auxiliante

Olim

et

ab

initio

tantam percepimus a beato Petro

Domino sub^

189

DECRETALIUM COLLECTIO.
noxium
est auctoritate apostolica

190

venire et quidqiiid

^

tamen
actis

ipsi

digni et irreprehensibiles apparuerint, et

corrigore et emendare.

Ad hoc enim

divinaR dispen-

docuerint publicis omni se carere suspicione et
ducere. Nemini enim de se confesso credi

sationis provisio gradus et diversos constituit ordi-

inimicitia, et irreprehensibilem fldem conversatio-

nes esse distinctos, ut

dum

reverentiam minores
ex diversitate

nemque
que

potioribus exhiberent, et potiores minoribus dilectio-

potest super crimen alienum,
rei confessio

quoniam omnis
,

ejus-

nem impenderent,una concordiae fieret
tio

periculosa est

et

admitti

non

contextio,et recte officiorum generareturadministra-

debet. Similiter alieni erroris socium vel a sni voluntarie propositi tramite

singnlorum. Neque enim universitas

alia poterat
diffe-

recedentem, aut

sacris pa-

ratione subsistere, nisi hujusmodi
rentiae

magnus eam

trum

regi:lis et constitutionibus

inobedientem, susci-

ordo servaret. Quia vero creatura in una eademque sequalitate gubernari vel vivere non potest,
coelestium militiarum exemplar nos instruit, quia

pere non possumus, nec debemus, nec impetere
recte credentes vel sanctorum

obtemperantes permittimus
esse censemus, qui

,

quia infames

Patrum sanctionibus omnes
praevari-

dum

sint angeli, sint

archangeli Hquet quia non

suam aut Christianam

aequales sunt, sed in potestate et ordine sicut nosti
differt alter

cantur legem, aut apostoUcam vel regularem libenter

ab altero. Si ergo inter eos qui sine pec-

cato sunt ista constat esse distinctio, quis

hominum B

postponunt auctoritatem. Haec itaque, frater charissime, quse pro affectu sacerdotaUs nominis ethonoris

abnuat huic se Ubenter dispositioni submittere? Hinc etenim pax et charitas mutua se vice complectuntur,
et

impendimus,

tibi

tuisque subditis et omnibus te-

manet firma concordiae

in

aUerna

et

Deo

placita

nenda damus

et aliis
,

nuntianda atque praedicanda manquibus et pietas ad utilitatem et sit ad
,

dilectione sinceritas. Quia igitur
salubriter completur officium,

unumquodque tunc cum fuerit unus ad

fructum

dilectio.

Unde objurgando, hortando, sua-

dendo,bIandiendo, consolando, prodesse quibus pos-

quem

De ecclesiis ergo parochianis unde apostoiicam sedem consulere voluisti, quaUter sint custodiendae per Cordubensem
possit recurrere praepositus.

sumus festinemus. Lingua nostra bonis foraentum sit, pravis aculeus. Tumidos retundat, iratos mitiget,
pigros exacuet, desides hortando succendat, refugientibus suadeat
,

provinciam ac dividendae sacerdotibus, nihil tuae
charitati

asperis blandiatur

,

despei'atos
salutis

sequaris

meUus nobis videtur intimare, quam ut quod nos in Romana Ecclesia nuper egisse
et coemeteria eis divisimus,

consoletur, ut quia doctores dicimur,

viam

gradientibus ostendamus. Simus in custodia vigilantes,

cognoscitur. Ecclesias vero singulas singulis presbyteris

aditum contra hostis insidias

soUiciti

muniamus.

dedimus, parochias

sed unicuique jus proprium habere statuimus, ita

videUcet ut nuUus alterius parochiae terminos aut
jus invadat, sed imusquisque suis terminis
tentus, et taliter ecclesiam et
sit

'

con-

plebem

sibi

commis-

quando perditam ovem de commissis gregibus eiTor abduxerit, toto iUam annisu ad caulas dominicas revocare contendamus, ut de pastoris nomine quod habemus, non suppliciura sed praemium 44c consequaraur. Quia ergo in his omnibus divinae gratiae
Et
si

sam

custodiat, ut ante tribunal aeterni judicis ex
sibi

adjutorium opus

est,

omnipotentis Dei assiduis preatque in

omnibus

commissis rationem reddat et non ju-

cibus clementiam exoremus, quatenus ad haec nobis

dicium, sed gloriam pro suis actibus accipiat. Hanc

operanda

et velle tribuat et posse concedat,

quoque normam, charissime,
sequi convenit, et

te et

omnes episcopos
omnibus quiut

ea nos via

cum

fructu boni operis

quam

se pastor

quod

tibi scribitur,

pastorum esse testatus

est dirigat, ut sine

quo

nihil

buscunque potueris notum
sed generalis

facias,

non
non

speciaUs,

agere possumus, per ipsum implere orania valeamus.

fiat ista praeceptio.

Crimina vero quae
sinas ullo

Data V Idus Septembris, Claudio

et

Paterno IV

cc.

episcopis impingere dicis, per alios

consuL

modo

fieri nisi

per ipsos qui crimina intendunt. Si

INGIPIUNT DECRETA FELIGIS PAP.E.
(Anno Domini 269-274.)

Charissimo atque dilectissimo Paterno coepiscopo T\ Quoscunque enim rapit ad

se,

non

solura in hoc vifacit
,

Feux episcopus in Doraino salutera. Gaudere rae plurimum et exsultare
lectionis

tiura

,

sed in multa alia vitia ruere

et ipso

in Doraino di-

tuse

scripta

fecerunt,

quibus evidenter
diligis

ostenditur

quantum catholicam
detestaris

fidem

,

et

non solum persecutores Ecclesiae, sed etiam sacerdotura ejus fiunt. Una igitur raente corrigere curemus et insequamur tales,
suadente antiquo hoste
et

quantum haereticum
quippe
est nirais

errorera.

Haeresis

ab hoste suo Ecclesiam, ejusque fideles

et sacer-

impia

et Evangelicae veritatis ini-

dotes Domini

nilamur

liberare.

Praestabit

vires

mica, quaj non porlionem aliquam laedere, sed ipsa
Christianae religiunis conaturfundamentaconvellere.

omnipotens redemptor noster
stitiae.

charitati atque ju-

Praestabit nobis longe a se positis unitatein

191

APPEND. AD

S.IX. IX.

-

LSIDORI

MERCATORIS

192
ejus.

spiritus sui ipse cujus arlificio quasi in arcae

mo-

^ dite

verbum Domini qui tremitis ad verbum

quatuor mundi constructa lateribus atque imputriLilium lignorum compage, et bitumine chari-

dum

Dixerunt fratres
propter

vestri odientes vos et abjicienles

nomen meum.
civitate,

Glorificetur

tatis astricta, ut nullius adversitate spiritus, nuliius

debimus

in laetitia vestra, ipsi

venientis
Ecclesia.

extrinsecus tumore

fluctus

perturbetur

Vox populi de

Dominus et viautem confuudentur. vox de templo, vox Domini

Sed quemadmodum illius

gubernante gratia

petendum est, ut nulla nos superveniens exterius unda conturbet, ita ex totis orandum est visceribus, frater charissime, ut suse providentise dextera cumu-

reddentis retributionem inimicis suis. Antequam parturiret, peperit, antequam veniret partus ejus,
peperit

quis vidit huic similiter?

masculum. Quis audivit unquam tale, Nunquid parturiet terra

et

in

lum

sentiuse nobis interioris exhauriat. Adversarius

parturivit die una, aut parturietur gens simul quia

quippe diabolus qui contra humiles steviens sicut leo
rugiens circuit
quoerens quem devoret, non jam ut
circuivit, sed ita valide in

peperit Sion filios suos ? Nunquid ego qui aUos parere facio, ipse non pariam, dicit Dominus? Si
et

cernimus caulas

quibusfigit,

dam

ecclesise necessariis

membris dentem

ut

nulli sit

dubium, quia

nisi

unanimiter favente Do-

ego qui generationem caetei-is tribuo, sterilis ero, Jerusalem ait Dominus Deus tuus? Laetamini cum gaudete et exsultate in ea omnes qui diligitis eam,

universi, qui lugetis super eara, ut mino cunctorum provida pastorum turba concurrat, B cura ea gaudio surgatis et repleamini ab ubere consolationis ejus, omne (quod absit) citius ovile dilaniet. Quapropler ut mulgeatis, et delicUs affluatis ab omnimoda gloria eradicandi sunt,

detractores qui divina auctoritate
et fautores

inimicorum ab episcopali submovemus accusatione. SimiUter ne summorum quispiam mi-

ejus.

Quia

Iifec dicit

Dominus

:

Ecce^ego declinabo

norum
que

accusationibus impetatur, aut dispereat, ne-

quasi fluvium pacis, et quasi torrentem inundantem gloriam gentium quara sugeUs. Ad

super

eam

in re dubia certa judicetur sententia, nec
nisi ordinabililer

ullum
Si

ubera portabimini,
bis.

et

judicium,

habitum, teneatur.

Quomodo

si

cui

super genua blandientur vomater blandiatm', ita ego con;

quis super quibuslibet criminibus clericum pulsandum crediderit, in provincia in qua consistit ille qui

solabor vos, et in Israel consolabimini videbitis et gaudebit cor vestrum, et ossa vestra sicut herba

pulsalur suas exerceat actiones, nec aestimet

eum

germinabunt

:

et

cognoscetur manus Domini servis

accusator ahbi aut longius pertrahendum ad judi-

et indignabitur uiimicis suis, quia ecce

Dominus
:

in

cium.

Illi

vero qui pulsatus fuerit,

si

judices suspe-

Primates ctos habuerit, liceat appellare primates.

igne veniet et quasi turbo quadriga ejus reddere in indignatione furorem suum et increpationem

quoque accusatum
freti auctoritate

discutientes

episcopum non ante

suam

in

flamma

ignis.

Quia

in igne

Dominus

dijudi-

sententiam proferant damnationis
aut

quam

apostolica

cat, et

in gladio suo ad
interfecti a

omnem

carnem,

et multi-

reum

se ipse confiteatur, aut per

pUcabuntur
tur et

Domino. Qui sanctificaban-

innocentes et canonice examinatos regulariter testes
convincatur; aliter irritam esse censemus et injustam episcoporum damnationem, et idcirco a synodo retra-

ctandam,

ita ut

oppressis ab omnibus in cunctis sub-

veniatur causis. Caveant judices Ecclesiae ne absente quia eo cujus causa ventilatur, sententiam proferant,

januam incarnem suUIam, et abotrinsecus, qui comedebant minationem et murem, simul consumentur, dicit Dominus. Ego autem opera eorum et cogitationes eorum, venio ut congregem cum omnibus gentibus

mundos

se putabant in ortis post

et linguis, et venient et

fratrum in irrita erit qui etiam rationem pro actione

ponam

in eis

signum. Et mittara ex

videbunt gloriam meam, et eis qui salvati

nec praesentia dabunt.Proditorum vero nec calumnia, audiatur. Nemo enim debitorem amplius potest

fuerint ad

vox

gentes, in mari, in Africa et Lydia, teneutes sagittam in Italiam et Graeciam, ad insulas

cognoscere,

nequitiam.

quam ille qui Omnes ergo

injuriam ejusque sustinuit
qui in Christo volunt pie

longe, ad eos qui

non audierunt de me
et

et

non vide-

runt gloriam
gentibus, el

meam,

annuntiabunt gloriam
fratres

meam
de

vivere, necesse est ut ab impiis et dissimilibus pa-

adducent omnes

vestros

cunctis gentibus donum Domino, in equis etin quatiantur opprobria, et despiciantur tanquam stulti et j) carrucis, ad drigis, et in lecUcis, et in mulis, ct in invisibiha insani, qui prsesentia bona perdunt, ut montem sanctum meum Jerusalem, dicit Dominus, tairrisio et futura acquirant. Despectio tamen et fiUi Israel munus in vase mundo Hum in ipsos retorquebitur qui ipsos infestant, quia quomodo si inferant
et

abundantia eorum in egestatem Iransibit in confusionem. Et quidquid
,

et

superbia

in

domum

justis adver-

et in levitas, dicit

Domini, et assumam ex eis in sacerdotes Dominus Quia sicut coeli novi, et
:

sitatum vel

malorum

irrogatur,

non

est

poena cri-

terra nova

qu« ego

facio stare

coram me,

dicit

Do-

quanto minis, sed virtutis examen. Et sicut aurum,
justus, plus excoquitur, tanto melius efflcitur, sic quanto phis tribulatur (si ipsam tribulationem pa-

vestruni. rainus, sic stabit seraen vestrura et noraen Sabbato, Et erit mensis ex mense, et Sabbatum ex

tienter portaverit) multo purior et clarior
dilur.

Deo redBeati qui

Unde
est

ipsa per se Veritas dicil

:

«

etveniet oranis caro ut adoret corara facie mea, videbunt cadavera dicit Dominus. Et egredientur et eorum viroruin qui prajvaricati sunt in nie, vermis

persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam

ipsorum

regnum coelorum

[Matth.

v, 10). »
:

lalibus Dorainus per Isaiam loquitur, dicens

«

De Au-

non morietur, et ignis coruni non cxsUnguetur, et carni. » erunt usque ad satietatem visionis orani
{Isa.

Lxvi,

5-24.)

Quid aliud detrahentes faciunt,

^
Wi
nisi in

DECRETALIUM COLLECTK).
pulverem
Ei
flant,

194

atque in oculos suos terram

^ moneinus

prudentiam, ul pro statu Ecclesise et saelaboi'are studeas, et or-

excitant"?

magis

niliii

unde plus detractionis perflant inde veritatis vident ? Tales tamen, frater,

cerdotum ejus pro viribus

charissime, portandi sunt et corrigendi, quia ceeci

sunt et duces csecorum. His cliarissime respondi
breviter consultis tuis

dinem sanctse Romanaj et apostolicffi Ecclesice per omnia teneas et violari sanctorum decreta non permittas, sed omnes quoscunque potueris instruas, ut
fructuosos

regulariler tenere

quse te et omnes episcopos mandamus. Tuam tamen, frater

manipulos Domino repreesentes. Vale.

Data

IX.

Junii, Claudio et Aureliano IV, cc. cons.

EPISTOLA FELIGIS PAP/E.
Felix

episcopus

universis

episcopis

per Galliai

pria ejectus, aut in detentione aliqua a suis ovibus
fuerit sequestratus, tunc canonice

provincias constitutis in

Domino salutem.
studiorum

antequam

in pri-

Bonorum operum

et spirilualium

Deum

stino restituatur

cum omni

privilegio suo

honore

et sua omnia quae insidiis inimicorum suorum ei auctorem esse non dubium est, qui eorum incitat mentes et adjuvat actiones. Unde laetari me fecerunt D ablata fuerunt legibus redintegrentur, nec convo-

scripta vestra ex

bouo studio
sed ex

et ex integintate fidei
et

cari,

nec judicari poterit,
NuIIateuus ergo

nisi ipse

pro sua necessisponte

devotionis vestra

vitai,

afflictione

contrilione

tatc

(mininie tamen judicandus) advenire
a

magna ex parte tristavere.

Tristis

enim

tristes

elegerit.

quoquam respondere

legi litteras vestras, et scripta moesta

moerore de-

rogetur antequam integerrime omnia quae per sug-

bito percucurri, quia sicut nos ecclesiarum

pax

sa-

gestionesinimicorum suorum amiserat potestati ejus
ab honorabili concilio legali ordine redintegrentur;
pra?sul vero

cerdotumque ejus concordia audirc facit gaudium coeleste,
cit

et tranquillitas plebis
ita

nos

affligit et deji-

cum omni honore
suis

statui pristino red-

fraterna

afflictio.

Vos tamen

nolite

multum
ait
:

tri-

datur, et ipse dispositis ordinatisque libere atque

stari,

quia sicut ipsa per se Veritas
fuissetis,

« Si

de

secure
vel

diu

tunc

regulariter,

infra

quatuor

mundo

mundus quod suum

erat diligeret,

sed quia de hoc

mundo non

estis,

sed ego elegi vos
{JoaJi.

de mundo, propterea odit vos mundus
19), » id est

xv,

quinque aut septem menses, juxta quod possibilitas ei fuerit, et non ante convocatus ad tempus concilio in legitimo et canonico veniat ad eam, et
si

mundi amatores. Quidquid tamen hi loquantur aut adversum vos agant, vos tamen semper integram servate fidem, etpuram habetote conscicntiam, ut integer spiritus et anima servetur in die Domini. Nos vero ad supplementum vestrum,
fratres,
et coepiscopos nostros

ita juste videtur

accusantium propositionibus reest,

spondeat.

Nam

hoc summopere providendum
est.

ne antequam haec omnia fiant coactus respondeat,
quia contentio semper vitanda

Adimi namque
talis

episcopo episcopatum antequam causte ejus exitus

vocavimus amplius

apparcat nulli Christiani videri jure potest, quia

quam

septuaginta

cum

quibus haec quse subter ha-

45
eum

prajsumptio sacrilegium

est, et

auctor talium sa-

bentur inserta, regulariter tractando decrevimus.
Vestris

crilegus.

Quod si aegrotans fuerit episcopus, aut aliqua
legatum ad
mittat, nec a

enim

epistolis in

omnium

audientia perlectis,

gravis necessitas detinuerit, pro se

qua; multas (ut nostis) querimonias et oppressiones
in se continebant vestras, decretisque quae sunt de

synodum

criracn intenditur,

communione suspendatur cui nisi ad causam suam dicendani
litteris

accusationibus

episcoporum sancta synodus

dixit.

electorum judicium die statuta

evocatus mi-

Heec sunt quEe deinceps propter

malorumhominum
volumus

nime

occurrerit, hoc est, nisi alia pra^occupatione

insidias (pii in Ecclesiam et in ecclesiasticos sa;viunt

necessitatis infra

spatium prsedictorum mensiura

et

viros

indifferenter conservare firmissime
illis

eo amplius, prout causam dictaverit.

Quod

si

ex

in sajcula. Si quis episcopus ab

accusatoribus

utraque parte ad causam diceudam venerint, quia

qui recipiendi sunt fuerit accusatus, postquam ipse t» unus absque altero audu-i

non

debet,

quaerendum

est

ab

eis charitative

conventus

fuerit, ut

ipsam causam

in judicio cujus sint conversatiouis et fidei atque

emendarc debeat,
oliin,

sed tunc ad

et eam cori'igere noluerit, non summos primates causa ejus ca-

suspicionis accusatores, aut
ciant; quia

qua intentione hoc
nisi
viri, hi

fa-

ad hoc admitti non debent,

bonan

nonice deferatur, qui in congruo loco infra ipsam provinciam tempore congruo, id est autumnali vel
aestivo conciliuni
ila,

conversationis et rectae fidei

videUcet qui

regulariter convocare debebunt,
provinciae

omni suspicione careant, et bona vita clareant, ncque infames existant. Quod si accusatorum personre in judicio episcoporum culpabiles apparuerint,

ul

ab

omnibus ejusdem

episcopis
si

inilii

audiatur.

Quo

et ipse regulariter convocatus

ad arguendum non admittantur,
sas assererc,

nisi

proprias cau-

eum

aut inhrmitas, aut alia gravis necessitas

non
au-

detinueril adesse debebit, quia ultra provinciae ter-

voluerint.
test esse

non tamen criminales vel ecclesiasticas Infamis enim persona nec procurator poalia,

minos accusancli ante
dientia rogelur.

licentia

non

est,

quam

nec cognitor. Absente vero adversario non

Nam

si

suis fuerit aut Ecclesiae sibi

audiatur accusator; nec sententia, absente parte
a judice dicta

commissfc robus exspoliatus, aut (quod absit) quod alienum ab omnibus esse debet fidelibus asede pro-

uUam

obtinebit firmitatem

;

neque

abscns per alium accusari aut nccusare polest, nec
7

Patrol. CXXX.

'^^
,

APPFND. AD S.EC.

IX.

-

ISIDOIU MEllCATORlS.

1"<^'

nvhihpri k

provinciam vel ad com.tatum opor de pi-ovincia ad judicis ad quem fuerit ap tet nisi ad relationem forum sequaest,ut auctor semper rei pellatum, id adversum sibi sensent judicem
tur
Si quis

miltens fel suuni nhpta aui potum dat amico suo sapientissimus SalomuJi lo). » Kt ilerum {Habac. 11, necpraiiniqua, non potcst latere, ait « Qui ioquilur
:

judicium. hi cogitationibus teriet illum corripieus autem ilinterrogatio erit Sermonum impii

autem

enim
hus

:

vocem

appellationis exhibeal,

quoniam

nulli oportet

audilio ad

Dominum

veniet, et

ad correptionem

ne-ari.Peregrinaverojudiciageneralisanctionepro-

ah externisjudicetur, hibemus, quia indignum est ut juse electos debethabere qui comprovinciales et a
dices.

zeh auditomma, ct iniquitatum ilhus,quoniamamis murmurationum non abscondetur (.S«j>. lumultus amplecti voluissent propriu et 8-10) » Hsec enim si
1
.

opem

vestrametomniumcoepiscoporum H«c, fratres,ad synodo unanimiter sunt deet defensionem in
si

creta, ut

forte

(qm ahqui slultorum vos accusare

decepti sunt) vohierint diabolicai deceptionis errore audierint resipiscant, et ad vel ^'

sensum sano seusu, ad reprobum praDci timorem sermonum suorum rentur, sed per Patrum dithmsanctorum caventes custodiam, piam pra^sumptione ulique tionem sine quadam nocumenti conservassent,quoniamdicitsacrumeloqumm,consi-

minime

labe-

dum

ist. ista legerint

unitatis

concordiam revertantur,

in ultionem transibit in

^^ et quo pn.^ e^;^B ^- > ,^^, ,„es accusatales a^ternai ^,, procedunt acquisitionem ^^^^^^ vita^ Nam,procul dubio gloriam. competenter nos
«prurientes
fa-

hum bonum

~~;:^ ^^
sobrietatem (Rom.
xii,

conservabit te, et

mens bona

custodict

^^ris

spirituahter ad

muUi sunt quisecimdumApostohvocem,

ideo tiones et detractiones, alque

auditum avertunt, ad auribus a veritate quidem » et ad autem convertentur [11 Tim. iv, 3, 4), bulas

proemuniens ait « Non debeatus Paulus apostolus oportet sapere, sed sapere ad bere plus sapere quam
:

nocumenta bonorum transeunt.
stolus de

Ait
:

autem idem Apo-

3),

.>

in definitione pietat.s

inhdelium ignorantia
glorife

« Si cognovissent,

nunquam Dominum
n
et

crucifixissent (I Cor.

prsetereunt, non tamen perdurantes. Qui enim hanc corroboratione sua, sed insiIffsi sunt decidentes a

8).» Similiter

amassent,

Dominum perfecte agnovissent nunquam servos ejus perturbassent,
si

hi

nec verbis aut idem Apostolus
IRom.
V, 10),
..

factis
dicit
:

persecuti essent. Quod vero esse« Si enim cum luimiei

memoriam, ut in pientiaisu» dereliquerunt domibus lalere potuissent. minime his in quibus peccaverunt loqucla loquela et Gloria enim el contumelia in conveniens hominis casus illius est. Ideoque hnguce

m

per mortem Filu ejus mus, reconcihati sumus Deo
cur perturcur insequimur, fratres, qui ei servire eos bamus statum Ecclesi* Dei, et enim passi sunt, nun tadebent afthgimus? Martyres corporis passione, men animae eorum occisae sunt iu occi« Nolite timere eos qm ore Veritatis attestante. non possunt occidere dunt corpus, animam autem oportet qmppe si ani28). » Ubi agnosci
[Matth. X,

reprehensionum iUohanc quidem ostensionem ne ullerius jam talia parum nostris actibus inseri,
est

zizania et scandala, sed tiamini seminantibus eis
tari in officiis et

loe-

^

^

tur erubescant, ac

Igidogmatibus vestris mereamim. hujusmodi blasphemiam talia et
si

subtrahere festinent,

nohierint a sacerdotah no-

supphciis exstingm mae martyrum corpore peremplo pra^dicatorum ct doctorum non possunt, nec animae

popuh et a totius Christiam stro collegio segregari, de his plura el peisocietate divelli. Licet namque sedis apostohcai et ab
pr^decessoribus statuta
scribere potuissemus,

perturbari et a persequi debuissent aut aucum corporibus non deficmnt. Tales averti, quia

Deifanmlatu
pra^d.cta

necessaria qua^ in decretis nostris videl.cet apostohs coru.nque successoribus inveniuntur dicere et con-

tamen melius nobis visum

cst

non solum tem perturbatores Ecclesia>. memorias martyrum exsecrantur. a-unt mala, sed et
que et omnibus Ecclcsiis many,ura martyrum ma„da,nus, „t super ,no,noiias mandamus, ut supci- memorias

claudamus. Deus ommpulens ut epistolam oratione noster Chr.stas unigenitus llhus, et salvator
incita.nentum, ut om.nbus Jesus hoc vobis tribuat tnbucoepiscopis nostris quibuscunque fratribus et vir.bus, et succurrat.s lationibus laborantibus lutis „,.„,,„, ei„sdc„, Do,„i.i
CUlll
<il^

ct

hujus

synodo, vobisQ^uapropter in prajfata constituimus

tenendum

et

agendum
m.ssa>.

""»";"""',,
vv^..n,"~

.e.eb,.e„,„,^„crae„,o,.i;„co..uraa.a,b,,se.stra

hte
in

Vos vero, fratres, no aut veneratio possit prohiberi. vexari, sed confortannm turbari, nolite

ipsius discipuli vatoris portetis ut veri

coram ommvid.t,

mullum

qui vobiscum sunt h.c Vms ai.paieatis, ut et vos et
et

Domino,
ista

ejus. Ilabelote et in potenlia charitalis

m fuluro mehora possideatis quse oculus non qua^ ascc.d.l
hbmi..is auris audivit, nec in cor
ct
..o-

interim
ctoritate

apostohca auad suilragium vestrum

nec

paratos habere, decrcta,ct scitote nos scn.per

se. Per Do.n...um pnrpai-avit Dcus diligenl.bus

ctiam

mortcm ad quanecesse fuerit) usquc ad opc.n fenecessaria fuerint (Dommo cunquc vobis Deo,penbunt, pcrficicnda. Illi tamcn, auclore
(si

strun.

potenti

Valcre

Jesum Chrislu.n. per quem, sa^culorum. Anion. Deo gloria in sa^cula v Idus cbarissimi fratrcs. Data
vos opto,

cum quo omm-

rentc)

et vos slabitis, si

tan.en iabor vester
«

non fuenl

.na-

IV cc. consuhbus. Augusti Claudio et Paterno

nis

sed plenus fide et cha.-ilale.

Va^, inqu.t pro-

BENIGNUM. ITEM EPISTOLA EJUSDEM AD
.,ectiss.mo
scoiiii^ in

fratr.

n....o ep.scopo,

F...X cp.-

^

--:-:;—

Domino

snlutem.

i

:

197

quam
minus
tia

rccte fidei contineant sacramenta, prout
dedit, pro fraleraitatis

DECRETALIUM GOLLECTIO. Uo- ^ omnium sanctorum minimo
et illuminare

19«

data est gratia haec ia

resultavimus.

amore respondere non Semper enim dubia et majora negoa tempore aposto-

gentibus evangelizare investigabiles divitias Christi,

omncs quae
:

sit

dispensatio sacramenti

terminum ab hac sancta sede loram qui eam suis documentis

absconditi a sseculis in quibus
III,

instruxerunt, accifecisti

8, 9). »

Item ipse
i,

« »

Qui

pere consueverunt, et ideo tu recte

quodhujus

sibilis

[Coloss.

io).

omnia creavit [Ephes. imago Dei iavi« Ego Et ad Colossenses
est, ait,
:

sancta? sedis consultis te ca?terosque firmari et in-

Paulus minister qui nunc gaudeo in passionibus meis

struivoluisti.Continebantenim Utterse tuse fratrum-

pro vobis et suppleo quse
Christi in carne

desunt

tribulationum

que tuorum quod quidam dicunt Filium non posse
proprie videre Patrem, quia scriptum est
:

mea

pro corpore ejus, quod est Ecminister

«

Deum
alii

clesia, cujus factus

sum ego

enim nemo
illi

vidit

unquam

(I

Joan. iv, 12), » et

pensationem Dei in ministerium

Christi,

secundum disquod abs-

fmgunt. Ideo minor

est Patre Filius

perhibet testimonium.

quoniam Pater Quidam autem garriunt
quia invisibilis ipse

conditum
los.
I,

fuit

a sseculis et a generationibus (Co-

23-26). » Item ibi ut consolentur corda

eorum
quo

quod ideo Patre minor

est,

in charitate, in

omnes

divitias adimpletionis intelle-

dicitur, Filius vei'o visibilis

comprobatur.

ctus in agnitionem mysterii

quod

est Christus, in

Hi enim ignorantes divinarum Scripturarum

etg

sunt omnesthesauri sapientiseet scientiee absconditi.
et in

apostolorumjura,exproprio aut adulterinosensutalia
fabricaut, et seducere corda fidelium quterunt.

psalmo septuagesimo sexto

:

« In

mari est via
Et in Salo-

Nos

tua, et semitae tuae in aquis multis, et vestigia tua

vero ad ipsius fontis originem redeamus, ex quo Fi-

non cognoscentur

{Psal. lxxvi, 20).

»

lium Patrem semper videre potuisse vel posse evidentioribus testimoniis
litteris

mone

:

c

Sapientiam Dei prsecedentem omnia quis
i,

de veteris et novi instrumenti
:

investigabit? {Eccli.

3.) »

Item

ibi

:

«

Radix sa-

doceamus, Salomoae dicente
et sciebat
ix,

«

Est tecum sa-

pientise cui revelata est, et astutias illius quis

agno-

pienlia quse novit operatua, et affuit tunc

cum orbem

vif? »

(Ibid.,

6.)

Item

ibi

:

«

Disciplina sapientia?

terrarum faceres,

quod
9).

esset placitum

cui manifeslata
illius

est, et

multiplicationem ingressus
:

coram

oculis
:

tuis [Sap.

»

Et Dominus in

quis intellexit? {Ibid., 7.) Item ibi

«

Quo-

Evangelio

«

Nemo

novit Filium nisi Pater,

neque

niam

mirabilia sunt opera Altissimi solius, et glo-

Patrem quis novit msi
revelare {Matth.
vidit

Filius et cui voluerit Filius

riosa et absconsa, et invisa opera illius [Ibid., xi, 4). »

xi, 27). »

Et iterum

:

«

Nemo Deam

Ecce sicut Pater
iavenitur.

invisibilis est, ita et

jam

et Filius

unquam,
:

nisi

unigenitus Filius qui est in sinu
i,

Quomodo ergo

ab

illis

qui hoc dicuntquod

Patris, ipse narravit {Joan.
dajis dixit
«
si

i8). »

Et iterum Ju
'-'

jnandastis in eo

quod nobis

carualiter se videri di?

Vos non nostis eum, ego autem novi
dixei'o

gnatus est Patre inferior judicatur
credei'e vos et alios ab

Talibus nolite
:

eum. Quod
vobis

quia non novi eum, ero similis

mendax

{Joan. viii, 55). »

Item

ibi

:

«

Qui ex

Vos ergo

servite

eorum sensu avertere docete Domino ia timore, et exsultate ei

Deo

est,

hic aovit

eum.

»

Et iterum. « Ego scio

eum

cum

tremore. Apprehendite disciplinam ne pereatis

quia ab ipso

sum

{Joan. vii, 29). »

de via justa.
Hsec vero opostolorum est viva traditio, haec vera
charitas quse prffidicanda est, et veraciter diligenda,

Ecce docuimus, quia videt semper Filius Patrem.

Quomodo
in

astruunt

eum Patrem non

posse videre,

cujus sinu noscitur permanere. Si sereno sensu

ac fovenda, atque fiducialiter ab

omnibus teneada.

divinas recenseas Scripturas, invenies

non solum Pasi-

Hsec saacta et apostolica aiater oainium Ecclesia-

trem

Filio

testimonium perhibentem, sed totam

rum

Christi Ecclesia quse per Dei omnipotentis gra-

mul inseparabilem Triaitalem ipso Domino protestante, qui ait « Ego sum qui testimonium perhibeo de meipso, et testimonium perhibet de me, qui misit me, Pater (Joan. vja, 18). » Et iterum « Si Ego testimoniumperhibeodemeipsOjtestimoniummeum verum est, quia scio unde venio et quo vado (Joan.
:

liam a tramite apostolica? traditionis

nuuquam

er-

rasse probatur, nec ab ha^reticis novitatibus depra-

vanda succubuit

:

sed, ut in exordio

normam

tidei

:

Christiana; percepit ab auctoribus suis apostolorum
T^ Christi principibus illibata, fine tenus

manet, secun-

dumipsiusDominiSalvatorisdivinampoUicitationem
qui suorum^gdiscipalorumpriacipi in suis fatus est
evaageliis: « Petre, inquicns, ecce satanas expetivit
ut cribraret vos sicut qui cribrat triticum.

viiJ, 14).

»

Et de Spiritu sancto
ille

:

«

Dum

venerit

paracletus Spiritus veritatis
bebit de

lestimonium perhiintende, queeso, in-

me

(Joan. xv, 26); »

Ego autem
aliquando

tende quoniam in quibus una testificationis virtus
ostcnditur, nullus ab alio neque potior
judicatur.
S.'p])ius ista

rogavi pro te ut

non deficiat

lides tua, et tu

neque

inferior

conversus confirma fratres tuos

(Liic. xxii, 31, 32). »

homiais formam Fihus
attestante apostolo

jam diximus, quia secundum visibilis dicitur, secundum
altitudo, inquit, diviliarum

Considerct itaque vestra excelleas prudcatia

quam

bonum

sit

persistere in dispensatioae nobis credita

vero Deitatis substantiam invisibilis prjedicatur Paulo
:

et in fide recta,

atque hsereticis et semulis Christi

«

repugnare, etnunquam a veritatis tramite declinare

sapientia; et scientia; Dei,

quam

incomprehensibilia
viai

quoniam DoMiinus

ct Salvator

omnium

cujus fides est

sunt judicia ejus et iuvestigabiles
XI, 33). »

ejus (Rom.

qui pro nobis mori non dubitavit, et proprio nos suo

Et in

Isaia

:

Cui similem a?stiraatis
Apostolus
:

eum
Mihi

redemit sanguine, qui fidem beati Petri non defe-

cum

sit

ipse iavisibilis, Et item

«

cluram promisit,

et

confirmare euia frativs suos ad-

^99

APPEND. AD

S.CC. IX.

ISIDORl MERCATORIS

200

moiiuit qiiod apostolicos pontifices mcse exiguitatis prtEdeecssores coniidenter fecisse semper cunctis est

^ suscepto

rationem justusjudex ChristusDeus noster

cognitum.

Quorum et pusillitas mea, licet impar et minima, pro suscepto tamen divina dignatione ministerio
erit,
si

districtam exegerit? Ideo, fratres, hortor dilectionem vestram, obtestor et moneo, ut qua potestis et debetis sollicitudine vigiletis

ad investigandos haereti-

pedissequa cupit existere

:

Vge

enim nobis

qui hujus ministerii onus susceptum habemus,
Salvatoris
nostri Jesu Christi,

cos et inimicos sanctse Dei Ecclesiae, et a sanis mentibus, ne pestis haec latius divulgetur, severitate

vei-ilatem

quam

quam

potestis pro viribus extirpetis;

apostoli prsedicaverunt prsedicare neglexerimus. Va; erit nobis, si silentio veritatem oppresserimus, quam

bebit a Deo digne remunerationis
ligentius

quoniam ut hapra?mium qui disibi

quod adsalutem commissse

plebisper-

erogare nummulariis jubemur, id est, Christianos populos juvare et docere. Quid in ipsius futuro
Christi dicturi

liciat fuerit

sumus examine si sermonuni

ejus ve-

ritatem confundimur praedicare ? Quid erit de nobis cum de commissis nobis animabus et de ofiicio

Domini de reatu negligentise senon poterit excusare quicunque plebem suam contra sacrilega; persuasionis auctores noluerit custodire. Data Nonas Februarii, Claudio et
exsecutus, ita ante tribunal

Paterno IV

cc. consul.

INCIPIUNT DECRETA EUTICIANI PAPiE.
(Anno Domini 276, Aureliano
et Tacito imperantibus.)

Charissimis fratribus Joanni et omnibus per BeT^ ticam provinciam constitutis episcopis, Ecticiancs

g profertur.
x...

Ad

cujus

voccm archangeli atque

angeli

episcopus in

Domino salutem. Hortatur nos sequitas postulationis desiderio fra-

re t „^l,-,rv> et terra et omnia hujus mundl rCtremunt, coelum o+ iai-ra r.t nninin hniuS mundi vagitus infantise auditur. Qui insolvunt elementa,
visUnlis et

incomprehensibiUs

est,

non

visu, sensu,

ternitatis tuaj gratanter annuere, et consultis tuis breviter respondere. Et quamvis dilectionem tuam

haec si tactuque modcrandus, cunis est obvolutus ; tanto se majoris beneficii quis indigna Deo recoUt,

I

sciam ad omne opus omne bonum esse devotam ut tamen eflicacior fiat ad illos qui sane non sapiunt
quahter eos de Incarnatione Salvatoris nostri in-

obnoxium

confitetur,

nerunt majestati. liomo factus

Non iUe eguit homo
,

quanto minus ha;c Dei conveeffici per quem

est,

sed nos eguimus ut Dcus caro

formare debeas, mandamus. Unum igitur hoc immobile fundamentum, una
hsec felix fidei petra Petri ore confessa.
quit, Christus Filius Dei vivi, tanta in se

assumptione carnis fieret, et habitaret in nobis id est, humilitas unus interna universai carnis incoleret
:

Tu

es, in-

ejus nostra nobiUtas est,

contumeUa

ejus

honor

argumenta
cajteris

noster

est.

Quod
nescit

iUe Deus in carne consistens, hoc

suslinens veritatis quantai perversitatis quffistiones et
intideUtatis calumnise

nos vicissim in

Deum

movebuntur. Jam in
inferni, salus

tam suam

ex carne renovati. Plane viqui Christum Jesum ut verum

dispensatiovoluntatispaternaesit.Ergopectusetcor-C Deum,
pus,
est.

postquam crux, mors

nostra

periculi res est

Virgine

Ilumani eniui generis causa Dei FUius natus ex est, et Spiritu sancto ipso sibi in hac opesua (Dei videUcet) inumbrante

verum ignorat hominem, et ejusdem Jesum Christum vel Spiritum sanctum Deum non credere, vel carnem nostri corporis decoram negare. « Omnis ergo qui conUtebitur me
ita et

hominibus, confitcbor et ego
qui in caUs
est.

eum coram

Patre

meo
qui

ratione famulanle, et

Qui autem negaverit
et

me coram
meo

virtute, corporis sibi iiiitia consevit et exordia carnis
instituit, ut

hominibus, negabo
factum loquebalur

ego

eum coram

Patre

homo

factus ex Virginc

naturam

in sc

Hsec in coelis est {Matth. x, 32, 33). »
ct

carnis acciperet, per

quam
in

hujus admistionis so-

verbum caro homo Jesus Christus Dominus

cietatem sanctiUcatum

neris corpus existeret. Et,
ipso per id

humani gcquemadmodum omnes in
eo univcrsi

salutem majestatis docebat, mediator ipse in se ad consUtutus, et ipso iUo inter Deum et hoEcclcsiai

quod corporeum se esse voluit conderentur, ita rursum in omnes ipse, per id quod ejus est, invisibUf refcrrelur. Dci igitur imago invisil)iUs pudorecusavii, ci pcrconccpuohumamexordii rem humani exordii non recusavit, et pcr conccptio-

unus mines mediatoris sacramento utrumque
stcns

exi-

dum
in lu

tur» utriusque
caieici careret

naipse ex uniUs in idipsum naturis, eadem est, ita tamen ut neulro res
utroque, »..«.1«^,

ne ..^

forlc

Deus -

cssc

homo

ho.no rursum Deusmancndo nem patrum vagitum et cunas, omncsque nostra>,D „ascendodesineret, cl beatitudinis lidos non esset. Hac itaque humana^ nalurai contumelias transcurrit. Quid tandem diethominem pra^dicaro,verbumetcargnum anobis tanla- dignationis aUcclu repcndetur? veraest,Deum sit, nem confiteri, ncque Deum noscire quod homo IncnarrabiUs ergo a Dco originis unus unigonitus

humani formam sancliP Virginis utero inscrtus accrescit, qui omnia continet, intra qiicnift pcrquem runctasiint huinani profcctus,lego
Deus
in

corporis

Natus igineque carnem ignorare (piod Vcrbum sit. Dous ox Virgino homo, et socundum tur unigonitus

pleniludincm temporuni

iii

somolipso profuturus lu

DECRETALILM COLLECTIO. 20^ 201 Deumhominemhunc peromniaevangelicisermonis ^ disperdet te. Noli anxius esse in divitiis injustis, modum tenuit, ul se Dei Filium credi doceret, et nihil proderunt tibi in dic obductionis et vindictte. Non ventiles te in omnem ventum, et non eas in hominis filium prfedicaret, et admoneret loquens et omni via. Sic enim omnispeccator probatur dupUci gerens, homo universa qucC Dei sunt loquens et gerens, deinde Deus universa quae hominis sunt, ita

lingua. Esto firmus in via Dei, et in veritate sensus
tui, et scientia, et justitia?.

tamen ut in ipso

illo

utriusque generis sermone nun-

prosequatur

quam
sit.

nisi

cum

significatione hominislocutus, et Dei

Esto mansuetus ad

te verbum pacis et audiendum verbum, ut

Heec itaque fallendi simplices atque ignorantes

intelligas, et

cum

sfipientia

fer

responsum.
;

Si
sit

est

hsereticis occasio est, ut qua;

ab eo secundum hodivinse na-

tibi intellectus,

responde proximo

sin

autem

ma-

minem

dicta sunt, dicta esse

secundum

nus tua super os tuum ne capiaris in verbo
plinato, et confundaris.

indisci-

tura; infirmitatem mentiantur.

Et qaia unus atquc

Honor

et gloria in

sermone

omnia quse loquitur de semetipso, omnia eum dc divinitate locutum esse contendant. Necsane negamus totum ilUim qui ei manet naturse suae esse sermonem. Sed si Jesus Christus et homo et Deus,etnequamcumhomosit,tum primumDeus, neque tum cum et homo sit et Deus, tum non etiam et Deus, neque post hominem in Deo non totus homo, totus Deus, unum atque idem necesse est, dicatur ejus esse sacramentum quod generis. Et cum in eosecundumtempus discernishominem aDeo, Dei
idera est, loquens

sensati,

lingua vero imprudentis subversio ilUus.

Non

appeUeris susurro, et Ungua tua ne capiaris, et

confundaris. Super furem
nitentia, et denotatio

enim

est confusio, et pce:

pessima super bilinguem suet inimicitia, et

B

surratoriautemodium,
justifica

contumeUa,
Noli
fleri

pusillum et

magnum similiter.
et

pro

amico inimicus proximo. Impi'operium enimetcon-

tumeliam raalus haereditabit,
vidus et bilinguis.

omnis peccator
virtus

in-

Non

te extoUas in cogitatione ani-

mae tuaeveluttaurus, ne forte elidatur
dat, et relinquaris

tuaper

tuncatquehominisdiscernesernionem.
atque

EtcumDeum
Dei tunc at-

stuUitiam, et foUa tua comedat, et fructus tuospervelut lignum

hominem

in

tempore

confiteris,

aridum in eremo.

que hominis in tempore dicta dijudica.

Cum

vero ex

homine et Deo nirsum totius hominis, totius jam Dei tempus intelUgis, si quidem iUud ad demonstrationem temporis dictum
quae dicta sunt, ut
Deus,
est,

Anima enim nequara disperdit quae se habet, et in gaudium inimici dat illum, etdeducit insortemimpiorum
{Eccli. v,
,

8-18;
fratres
,

vi,

1-4).

»

Talibus vos
,

tempori coaptatio
sit

exhortationibus

vicissim

monetote

et

cum aUud
:

ante
sit

hominem
post homiI

aUud sit homo
totus

et

Deus, aliud

nem et Deum,
tum,

homo

ettotus Deus,

non confun-

bona semper sectamini, malaque vitate. Magis enim studiis secundum beatum Apostolum pra»cavendum est, ne fides et discipUna Domini blasphementur. Et
quae
(si

das temporibus et generibu s d ispensationis sacramen-

'

si

illa

nonnunquam

sinenda sunt,

cum pro

quaUtate generum acnaturarum aliud
est

caeterorum constet integiitas) sola nocere
illa

cumsacramentohominisnecesse

sermonemfuisse
eeterno.

non
ac

valeant,

tamen sunt magnopere praecavenda

non nato, aUud adhuc morituro, aUud eliam
corporis nostrihomo

quae recipi sine manifesta decoloratione non possunt,
si

Nostri igiturcausahsecomniaJesusChristusgerens et

ea ipsa quae nullo detrimento aliquoties in-

natussecundumconsuetudinem natui'8e nostrae locutus est, non tamen omittens naturae suse esse quod Deus est. Nam tametsi in partu, etpassione, et morte naturoe nostrse x-em peregerit, res tamen ipsas omnes virtute naturae suse
gessit.

telligenda credentur, vel rerura teraporumque cogit
intuilus, vel acceleratae provisionis respectura accusat,

quanto magis

illa

sunt nullatenus mutilanda

quae nec uUa necessitas, nec ccclesiastica prorsus

extorquet utilitas? Idcirco, fratres,
ut Uae species quas

ista

prsetulimus

Vides nc

ita

Deum

et

hominem

praedicari ut

non

licet

ofTerri

super altare

mors homini, Deo vero carnis excitatio deputetur, non tamen alius sit qui mortuus est, et alius sit per quem mortuus resurgit. Spoliata enim carne Christus est mortuus, et rursum Christum a mortuis excitans, idem Christus est carne se exspolians. Naturam Dei in virtutc resurrectionis intellige, dispensationem hominis in morte agnosce. Et cura
utraque suis gesta naturis,
sint

juxta constitutionera apostolorum,

eorumque sucet a

cessorum ad

domum

sacerdotum deferanlur,

sacerdotibus benedicantur^ et per simplicem beneJ) dictionem benedicta demum a popuUs sumantur. fabae tantum et uvae, et caetera quae apostoli consti-

tuerunt super altare ofFerantur.

unum tamen Christum

Jesum,
igitur

eum memenlo esse qui utrumque est. Haec demonstrandaame paucis fuerunt, ut utriustractari in

Optamus igitur, fratroscharissimi, et totis omnipotcntem Dominura precibus exoramus ut dilectionem vestram in amoris sui constantiam faciat magis magisque fervescere, atque in pace Ecclesiae in una
vos concedat

que naturae forraara
su Christo

Doraino nostro Je-

manerc concordia. Admonemus
invigiletis,

ctiara

merainissemus,

quia qui

manens

in

fratcrnitatem vestram, utin commissis vobis anima-

forma Dei, formam servi suscepit, ipse divinitatem

bus solerter

animarumque magis

lucri''

nequaquam
converti ad

amisit.

quam commodis
:

vitse praesentis intendatis. In

con-

Caeterum, fratres, hortamur vos, ut moneatis cos
des converti ad

tinendis vcro ac disponendis rebus ecclesiasticis diligentes custodes existatis, ut ex

Deum. Unde scriptum est Deum, ne difTeras de

«

FUi, ne tar-

omni

parte susce-

die in diem.

ptum

vos condignc gessissepastorisofficium, vcntu-

Subito enim veniet ira iUius, et in temporc vindictaj

rus judex,

cumad judicandum

vencrit, debeat appro-

203
bare. Oranipotens

VPPEiND.

AD

S.EC. IX.

ISIDORl

MERCATORIS

20i

autem Deus sua vos protectione ^ sibique condigne repraesentare adjuvct, vosque inter sanctos et electos suos collocarc dignetur. Data cuslodiat honoremqiie a Deo vobis collatum moribus servare concedat, atque

cum

multiplici fructu

u Idus Aprilis Aureliano,

et Marcello IV cc. consul.

animas vobis commissas ad pascua aeterna adducere

ITEM EPISTOLA EUTICIANI ?k?M UNIYERSIS EPISCOPIS PER SICILIAM CONSTITUTIS DIRECTA.

47

Dilectissimis fratribus universis episcopis per

cogitationum, et eramus natura
cseteri.

fiUi
irae

ira sicut et

Siciliam constitutis Euticiancs.

Modo,

fratres, quia

ex DUis

sua gratia ct

Benedictus Deus et
Christi qui benedixit
rituali iu coelestibus

Pater
in

Domini

nostri Jesu
spi-

gratuita miseratione fecit nos Deus fdios suos, et
nos, qui digni servi

nos

omni benedictione

in Christo, sicut elogit nos in

dentibus, sed sua, ut diximus, gratia facti
ejus, in

non eramus nuUis mcritis p]'a3cesumus lUii
:

ipso ante

mundi

constitutionem, ut essemus sancti

quo clamamus
flUi

abba pater, sequontes ejus

et iramaculati in

conspectu ejus in charitate, prae-

exempla, simus

misericordiae et justitice, atque

destinans nos in adoptionem filiorum per Jesum
Chi^istum in ipsum,
tatis suse in

dnoclionis, utveri fiUi Dei et dici et esse ipso auxiliante valeamus.dDeponentesigitur.juxtaapostolum,

secundum propositum volungloriai gratijE suas, in

laudem

qua gra-

omnem
ir,

malitiam, et

omnem

dolum,

et simulalio-

titicatus est

nobis in dilecto Filio suo in quo habeejus remissionem
gratise

nes, et invidias, et
I).

musredemptionemper sanguinem
peccatorum, secundum
ut
divitias

»

ejus
et

quai

tius

filii

omnes detractiones, etc. [I Petr. Hi vero qui taUa aguntnon fiUi Deised ponequam esse coraprobantur, sicut idem ait
:

abundavit in nobis, in omni sapientia
tia,

pruden-

Apostolus

«

Manifcsta sunt opcra carnis qute sunt

notum faceret nobis sacramentum voluntatissuae secundum beneplacitum ejus, quod proposuit in eo iu dispensatione plenitudinis temporum instaurare omnia in Christo, quse in coelis et quai
in terra sunt in ipso

d fornicatio,
veneficia,
ira5, rixsp,

immunditia, luxuria, idolorum scrvitus.
inimicitice,

contentiones, semulationcs,

dissensiones, sectse, invidise, homicidia,

cbrietates, comessationes, et his similia, quae pra;-

mus

pra?destinati

quo etiam sorte secundum propositum
:

in

vocati suejus, qui

dico vobis sicut pra^dixi,

quoniam qui

talia

agunt

regnum
,

Dci
,

non consequenlur

(Gal. v,

19-21). »
,

omniaoperatursecimdum consilium voluntatis sua^ -, ^ ut simiis in laudem et gloriam cjus qui ante speravimus in Christo, in quo et vos cum audissetis verbum veritatisEvangeUum salutis vestroe in quo et
credentes signati
cstis

Spiritu promissionis sancto,

vcrbum et horrendum nimis, quod _ ^--.. quoniamqui taUa aguntregnum Dei non conse- I quentur. Et ipsa per se Veritas dicit « Quid prodest Uomini univcrsum mundum lucrari, aniniai vero su;c detrimentum patiatur? » [Marc. viii, 36). Gravia
Grave, fratres,
ait,
:

qui est pignus Ua?reditatis nostrjB in rederaptionem
acquisitionis in

sunt nimis quoe proetulimus et pervalde cavcnda.

laudem

gloriae ipsius.

Propterea

et

Quibus enim regnum Dei excluditur procul dubio
Ecclesia denegatur, de quibus

et

ego audiens fidem vcstram in Doraino Jesu Christo
ot

dilectionem in

omnes

sanctos,

non cesso

gratias

p

lio

Dominus in Evangepotestatem apostolorum eorumque successorum
ait
:

agens pro vobis,

mcmoriam

vestri faciens in oratio-

annunlians,
tuutur
est,

Quorum

dinuseritis peccata diinil-

nibus meis, ut Deus Domini nostri Jesu Christi Pater glorise det vobis spiritum sapientiae et revelationis
in

eis, et

quoriim

alligaveritis alligata erunt, id
nisi reconciliati

quibus ecclesiam interdixeritis
ipsis
et

agnitionem ejus illuminatos oculos cordis

vestri,

per satisfactionem fucrint
lestis

janua regni

co"-

ut scialis
vitiae

qu»

sit

spes vocationis ejus, et qua; disit

clausa
ista

erit.

glori» ha-rcditatis ejus in sanctis, et qua*

Unde
sanctac

pra^cavcntes et stultorum animos pra'-

supercrainens magnitudo virtutis ejus in nos, qui

videntes, cura pastorali,

cum omnibus

episcopis ct

credidimus secundum operationem potentiae
ejus

virtutis

Romauce atquc
fidelibus,

universalis Ecclesiffi utrius-

quam

operatus cst in Christo suscitans illum a

que ordinis
siasticis

statuimus non

ita in eccle-

mortuis, et constituens ad dexteram
lestibus super
et virtutcm, et

suam

in

co>

agcndum

essc negotiis sicutin sa>cularibus.

omncm

principatum,
et

et

potcstatem,

Nam
antc

iii

saicularibus logibus

postquam vocatus quis
licct oi

dominationcm,

omne nomen quod

vcnerit, ct in foro

decertarc ctopcrit, non

nominatur non solum in hoc saeculo sed in futuro. Et omnia subjecit sub pcdibus ejus, et ipsum dcdit
caput supcr
qua" cst corpus cjus ct plcnitudo J) ejus qui omnia in omnibus adimpletur. Et vos cum

peraclam causam recedere. In
licct
si

ccclesiastiois
fiierit,

vero dicta causa reccdere
si

nccosse

aut

omncm

pergravari viderit.

Accusationcs vero ordinom talcm et didiciinus ct
scrvari dcliemus, id est,
si

essctis

mortui

delictis et peccatis vcstris, in quibiis

quis clcrioorum in cria^stimetur, quia

aliquando
Iiujus,

arabulastis

secundum saeculum mundi
potestatis acris hujus,
in
filiis

mine impetitur non statim rcus
Scd quisqucille
voniat,
arripiat, cst
rci

secundum principem spiritus qui nunc opcralur

accusaripotuit ne subjectam innoccntiam faciamus.

diflidontia', in
iii

quicrimcn
indicol,

intondit,

injudicium

quibns ct nos aliquando convcrsali siimus

dcsi-

nomcn

vinciiUim iiiscriptionis

deriis carnis nostr.T, facicnles voluntalein carnis el

ciistodiat,

similitudinem, habita tanicn di-

205
gnitatis spstimatione, patiatur.

DECRETALIUM COLLECTIO.
Nec fore
sibi noverit

20C

^ dilexi

eos sicut

me

dilexisti.

Pater,
illi

quos dedisti

licentiam mentiendi

cum

calumniantes ad vindictam

mihi, volo, ut ubi ego

sum

et

sint

mecum,

ut

poscat similitudo

su^iplicii. Han-etici

enim omnes

et

videant claritatem

meam quam

dedisti

mihi, quia

suspecti, etexcommunicati, homicidre

quoque,atque
testimonium

dilexistimc ante constitutionem mundi. Pater juste,

malefici, fures, sacrilegi, raptores, venefici, adulteri,
et

mundus
eis

te

non cognovit, ego autem

te cognovi, et

qui raptum fecerint, vel falsum

hi cognoverunt, quia tu

me

misisti; et

notum

feci

dixerint, seu qui
rint, nullatenus

ad sortilegos magosque concurre-

nomen tuum,

et

notum

faciam, ut dilectio qua

ad accusationem sunt admittendi.
sacrilego de

dilexisti

me

in ipsis sit et

ego

in ipsis {Joan. xvir,

Nulli infami

unquam atque
adversus

quocunque

6-26). »

Et idem Joannes apostolus et evangelista in
:

negotio

liceat

religiosum

Christianum,

prima epistola sua loquitur, dicens
nis qui diligit, ex

«

Charissimi,
est.

quamvis humilis servilisque persona sit testimonium
dicere, nec de qualibet re actione vel inscriptione

diligamus invicem, quia charitas ex Deo

Et

om-

Christianum irapetere. Omnibus quoquc similiter
accusandi vel testificandi licentia

Qui non
est. In

diligit,

Deo natus est, et cognoscit Deum. non novit Deum, quia Deus charitas

denegetur qui
-D

hoc apparuit charitas Dei in nobis, quoniani

Christianse religionis et nominis dignitatem et suje
legis vel sui prsepositi

Filium

suum

unigenitura misit Deus in
est charitas,

mundum,

ut

hibita

normara aut regulariter proneglexerint. Similiter prohibemus ut nullaj
qua:; prohibitse esse

vivamus per eum. In hoc
misit Filium
tris.

non quasi nos

dilexerimus Deum, sed quoniam ipse dUexit nos, et

causae a judicibus Ecclesiasticis audianlur, qufe le-

suum

propitiationem pro peccatis nosic

gibus non continentur, vel
scuntur. Haec

no-

Charissimi,

si

Deus

dilexit

nos,

et

nos

non solum

Ecclesiasticae, sed et seecuU

leges observare praecipiunt.

Non enim passim vagefieri. Nam, si facile admilteretur, perpauci nirais invenirentur, quia omque sacerdotum accusatio debet

debemus alterutrum diligere. Deum nemo vidit unquam. Si diligamus invicem, Deus in nobis manet,
et charitas ejus in

nobis perfecta

est.

In hoc cogno-

scimus, quoniam in eo

manemus,

et ipse in nobis,

ncs qui pie volunt vivere iu Christo, persecutiouem

quoniam de

Spiritu suo dedit nobis. Et nos vidimus

tamen qui persecutionem patiuntur propter justitiam. Unde et ipsa per se Veritas ait
patiuntur. Beati
:

et testificamur,

quoniam Pater

misit Filium

suum
et ipsu

salvatorem mundi. Quisquis confessus fuerit, quo-

« Pater,

manifestavi

dedisti
sti,

mihi de

nomen tuum hominibus quos mundo Tui erant et mihi eos dedi:

niam Jesus

est Filius Dei,

Deus in eo manet,
et

in Deo. Et nos

cognovimus,
in

credidimus charitati

et

runt quia omnia quae dedisti mihi abs

sermonem tuum servavenmt. Nunc cognovequam habet Deus in te sunt, quia^ manet in charitate,
eis, et ipsi

nobis. Deus charitas est et qui

Deo manet,

et

Deus in

eo.

verba quai dedisti
verunt vere quia a

acceperunt

et

cognoquia tu
rogo,

In boc perfecta est charitas nobiscum, ut fiduciam

te exivi, et crediderunt, eis

me

misisti.

Ego pro

rogo, non pro

mundo

sed pro eis quos dedisti mihi, quia tui sunt. Et

omnia tua
in eis.

mea sunt, et Et jam non sum in mundo,
sunt, et tna

clarificatus
et hi in

mea sum mundo

sunl, et ego

ad

te venio. Pater sancte, serva eos in

nomine tuo quos dedisti mihi, ut unum sint sicut et nos. Cum essem cum eis ego servabam eos in nomine tuo. Quos dedisti mihi, custodivi, et nemo
ex his periit, nisi
filius

perditionis, ut Scriptura

Nunc autem ad te venio, et hsec loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in Jesus est Christus ex Deo natus, et omnis qui diligit semetipsis. Ego dedi eis serraonem tuum et mundtis eum qui genuit, diligit eum qui natus est ex eo. In odio habuit eos, quia non sunt de mundo, sicut etD lioccognoscimus, quoniam difigimus natos Dei, cum ego non sum de mundo. Non rogo ut tollas eos de Deum diligamus, et mandata ejusfaciamus, heec est mundo, sed ut serves cos a malo. De mundo non cnim charitas Dei, ul niandata ejus custodiamus, et sunt, sicut ego non sum de mundo. Sanclifica eos mandala ejus gravia non sunt {I Joan. iv, 7-21; in veritate. Sermo tuus veritas est. Sicut me misisti v, 1-4). »
impleatur.
in

habeamus in die judicii, quia sicut ille est, et nos sumus in hoc muudo. Timor non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem, quoniam timor pojnam habet. Qui autem timet, non est perfectus iri charitate. Nos ergo diligamus Deum, et quoniam Deus prior dilexit nos. Si quis dixerit quoniam diligo Deum ct fratrem suum oderit, mendax est. Qui autem non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest dihgere? et hoc mandatum haberaus a Deo, ut qui diligit Deum, et diligat fratrem suum. Omnis qui credit quoniani

mundum,
;

et

ego misi eos in

mundum.

Et pro

eis

Et per prophetam Dominus
discipuli
sui,

monendo ne

laedantur
:

ego sanctifico meipsum, ut
veritate

sint et ipsi sanctificati in

eorumque

successores, inquit
in gyro timentes

Ciret

autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in
eis
te,

non pro

cumdat angelus Doraiui

eum,
est

eruet cos. Gustate et videte

quoniam bonus

Do-

minus. Beatus vir qui speral in eo. Timete

Dominum

ut et ipsi in nobis

quia tu

me

misisti.
eis,

mundus credat Et ego claritatem quam dedisti
sint, ut

unum

mihi, dedi

ut sint

unum

sicut et nos
sint

unum

suin

mus. Ego in

eis et tu in

me, ut

consummati

omnes sancti ejus, quoniam non est inopia timentibus eum. Leonesindiguerunt etesurierunt, quairentibus autem Dominum non deerit omne bonum. Ambulate, filii, audite me, timorem Domini docebo
vos. Quis est vir qui vclit vitam, diligit dies videre

unum,

ut cognoscat

mundus, quia

tu

me

misisti et

,

|)07

APPEND. AD

S.EC. IX.

^

ISIDOKI .MEKCATOUIS

208

bonos? Custodi linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Rocede a malo et fac bonum,
perscquere eam.Oculi Domini super justos, et aures ejus ad clamorem eorum. Vultus autem Domini in facientes malum, utperdat de terra
quajre

vorum suorum,
super

et liberabit cos.

Vos ergo,

fratres,

Dominum ponite

corda vestra, et ipse enutriet
justis.

pacem

et

vos, quia non dabit in

aternum fluctuationem

Deus autem Dominus noster deducet
nostros juxta propbeta;
itus,

48

inimicos

justi et Dominus omnibus tribulationibus eorum liberavit eos Dominus. Juxla est Dominus contritis corde, et confractos spiritu salvabit. Multa mala

memoriam eorum. Clamaverunt
exaudivit eos, et ex

quoniam

viri

vocem sanguinum ct
et

:

«

dolosi

bunt dies suos {Psal
sperate in

Liv, 24). »

putcum internon dimidiaVos autcm semper
In
sseculo

Domino

fiduciam babetote in eo, quia

ipse liberabit nos, ipse cst

enim benedictus a

juslo,

et

ex omnibus

illis

liberavit

eum

Dominus.

usque in sscculum,
consul.

et

regni cjas non

erit finis.

Data

Cuslodit Dominus omnia ossa ejus, unum ex bis non confringetur. Interficiet impium malilia, etodientes justum culpabuntur. Redimet Dominus animas ser-

xui Kalend. Octobris, Caro Vero et Carino IV cc.

INCIPIUNT DECRETA GAII PAPJE.
(Anno Domini 283-295.)

Dileclissimo fratri Felici episcopo Gaius.
Directas ad nos tuaj cbaritatis epistolas plcnas catholicai inquisitionis sollicitudine gratanter accepi-

g accusati,

quicunquc

fuerit, sive ille

subUmis

vir ho-

noris, sive

mus,benedicentesDomininostriclementiam,quiatales

uUius alterius dignitatis qui hoc genus iUaudabiUs intentionis arripuerit, noveritprobatiouis documenta se debore inferrc. Si quis ergo circa budctulerit, auctori-

extremis

mundi

partibus dignatur suis ovibusproet pascuis valeant saiutari-

jusmodi personas non probanda
tatc bujus sanctionis intelUgafsc

videre pastores per quos

jacturam infamife

bus

abundare, ct ab iniqui lupi rapacitate servari,
subreptionis incurrere.

sustinere, ut

damno
non

pudoris sestimationis dispendio,

ut insidias nequeant ejus

discat sibi alienfc vcrecundite

impune

insidiari sal-

Unde certum
fectio
ritur,

est

quia promissaj vos beatitudiuis

tcm de

cfctero

Ucere.

Nam

qualiter ad concilium

gratia subsequatur,

quando a vobis cffilestium perdoctrinarum lam votiva sciscitatione perquiscriptum est enim « Beati qui scrutantur te: ,

veniatur, aut qualitcr de suis rebus exspoUatis, vcl ejectis a sedibus propriis, aut qui accusatores sunt
recipiendi, quive
spoliatis sint

stimonia ejus

et

in

toto

corde

exquirunt

eum

[Isai. cxviir, 2). »

Hoc ergo,

fratcr cliarissime, pro-

ablata sunt,

non sint, aut quaUter ejectis et exomnia legibus rcdintegranda quaj eis quia priusquam hoc factum fuerit nul
eis objicere potei-it, et qualiter iUis in

positum
te

mente tractantes, de quoque provenire confidimus, qui regulam catbotu8e consultatiouis tota
fidei iisdem studes tenere vestigiis, quibus

lum crimen

C

duciae post integram
vel sex

restauratiouem anniversariae
sint, et qualiter

licse

eam

mensium indulgendai
et

sua

in

apostolica

sede

cognoscis

esse

fundatam. Et

omnia

liccnter et pacifice absque ullius gravi

impe

quamvis sonus eorum toto orbe

diffusus, ct

usquc

dimeuto disponerc,

suorum amicorum

et eccle-

ad fines orbis terr* verba eorum distensa dilectionis tamcn tucB corda Christo probaverunt esse fidelia, gubernationi, Dosi quid ex his in Ecclesia quffi tuae

siasticorum Patrum conciliis uU dcbeanl sufficienter ab apostolis suorumque decessoribus ac nostris prajdecessoribus statutum esse putamus
;

supcr his au'
nisi

mino auxiUantc, commissa est, nec dum plena lucc daruerit, ad eumdem fontem de quo illa salutaris raanarat lympha rccurritis, id est, quod debita cliariapud tate sumus amplexi, quia fiducialiter de his unde oljscrvantiam esse dixistis ambiguam nostram Gos
voluistis responsioue firmari.Quapropter dilcctioncm

tem non

reor

ampUus nunc

fore

disputandum,

si surrcxerint talia quaj

adhuc non sunt manifesta. fidcSi corum aiitem statuta non hal)ucritis,mittitc lissimos scriptorcs qui hajc coram fidclibus tcstibus
excipere, vobisquc reporlare sub stipulationc vaIcant.

luam

in

Domino

salutanlcs, de siugulis

quod juxta

Cajterum ut

salis

faciam consultis

tuis,

dc verbo
ita

(;athoUcam disciplinam tcneat aposloUca; sedis aucaj)!ctoritas, subjectis aliquibus ctiam sanctarum
tulis

D ca-cati

incarnationis
ct a

ct vcritatis,

quicunque

Uli

sunt

ob-

regularum te crcdimus instruendum. Primo quidem scias paganos ct baireticos non posse Cbrideindc

luminc vcritatis alieni, ut verbi Dei a tcmpore incarnaUouisdenegcntvcritatem, ostendant usurpent, ct cum in quo sibi Christianum nomcn
Evangelio vcritatis aiqua vatione concordcnt. Si per
Dcitas est Virginis pai'tum aut caro sinc Deitalc, aut sicut cnim ncgari non potest cvanorta sinc carnc,
gclista diccnte

stianos accusarc

ncmo

aut vocem infamalioiiis inferrc unquam episcopum apud judiccs siccu,

lares aut alios clcricos

accusarc prfcsumat. Kt

si

quis episcopus, presbyter aut diaconus, vcl quUibct clcrici apud cpiscopos (quia alibi non oportct a qualibol
[)crsoria,

quod

«

Vcrbum caro factum
i,

cst,

ct

liabitavit in nobis {Joan.

I), » ita

ncgari non potost

et (piu)

ritc

rccipieuda

cr.t)

fuerinl

(heato apostolo Paulo pivTdicanle)«

quoniam quidcin

209

DECRETALIIM COLLECTIO.

210

Deus erat in Cliristo miindum reconcilians sibi^ quo mihi complacui, ipsum audite {Matth. xvii, b); » et sine veritate carnis non protestaretur Joannes {IlCor. V, 19); » quae autem reconciliatio posset esse « Ecce Agnus Dei, ecce qui foUit peccata mundi qua humano generi repropitiaretur Deus, si hominis » sine Verbi potcntia non fieret reinte{Joan. i, 29) causam mediator Dei hominumque non susciperet? gratio debilium et vivificatio mortuorum, et sine veQua vero ratioue veritatem mediatoris impleret, nisi ritate carnis, nec cibus jejunio, nec somnus esset qui in forma Dei sequaUs est Patri, in forma servi
:
:

particeps esset et nostri ut mortis vinculum unius
pra;varicatione contractum, unius morte qui solus

necessarius fatigato, postremo sine Verbi potentia

non

se

Dominus
carnis

Patri profiteretur eequalem, et sine

morti nihil debuit solveretur? EfFusio enim justi sanguinis Christi
versitas

veritate

non idem diceret Patrem

se esse

tam

fuit dives

ad pretium, ut

si

uni-

captivorum in Redemptorem suum crederet,

majorem, cum catholica fides utrumque suscipiat, utrumque defendat, quae secundum confessionem
beati Petri apostoli

nullum diaboU vincula retmercnt, quoniam sicut « Ubi autem abundavit dehctum Apostolus ait
:

unum

Christum Dei Filium
caro factum

et

hominem credit
quo
rit,

et

verbum. Quamvis itaque

in illo ex
est, nihil

superabundavit gratia (Rom.

v,

20).

»

Et

cum

sub

in utero Virgiuis
in

Verbum

peccatiprsejudicio natipotestatem acceperintad justi-

unquam
et

utraque forma aliquid divisionis exstite-

tiam renascendi, validius factum est
tis

donum

Uberta- t>

per omnia incrementa corporea unius personae

quam debitum

servitutis.

Quam

itaque in hujus

fuerint totius temporis actiones.
ifa

Ea ipsanamque, ut

sacramenti pra-sidio spem relinquunt qui in Salvatore nostro negant
est,

dicam, quee inseparabiliter facta sunt nuUa com-

humani

corporis veritatem? Quis

mistione confundimus, sed quod cujusque formae

ut

ait

Apostolus, qui « tradidit

semetipsum
sacrifi-

pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavilatis? {Ephes. v, 2.) »

hypocritae qui caecis mentibus

Aut quod unquam
suffi

operum quaUtate sentimus. Dicant ergo isli lumen nolunt recipere veritatis in qua forma crucis ligno Dominus majesit

ex

cium

saci'atius fuit

rpiam quod verus seternus Poncarnis im-

statis Chrisfus affixus sit,

quod jacuerit

in sepulcro,

tifex altari crucis

per immolationem

et revoluto

lapide

monumenti

qute ferUa die caro

posuit. Licet in conspectu

Domini pretiosa justorum mors fuit, nuUius tamen insontis occisio redemplio fuit mundi. Acceperunt justi, non dederunt coronas. De fortitudine fidehum exempla nata sunt patientiee non dona justitiae, singulares quippe in singulis moi'tcs fucrunt, nec alterius quisquam debitum suo fine persolvit, cum FiUus hominis unus solus Dominus noster Jesus Christus qui vere erat agnus immaculatus exsliterit, in quo omnes crucifixi, omnes mortui omnes sepuUi omnes sunt etiam susci« Si exaUatus fuero a tati. De quibus ipse dicebat terra, omnia traham ad meipsum [Joan. xii, 32). » Fides etenim justificans impios, et creans justos ad
,

resurrexit? Et quia post resurrectionem

suam non
:

credentes quosdam discipulos arguebat, et haesita-

tionem cunctantium confutabat cum diceret
bet, sicut

«

Pal-

pate et videte quia spiritus carnem et ossa non ha-

me

videbitis habere {Luc. xxiv, 39), »
:

ct

p

apostolo

Thomae
et

« Infer

manum
et

tuam

in

latus
noli

meum,

vide

manus meas

pedes, et
xx, 27), »

esse incredulus, sed fidelis {Joan.

quia

ufique manifestaUone corporis sui

jam hsereficorum

,

:

mendacia destruebat, ut universa Ecclesia Christi innovanda docforis hoc non sibi dubitaret creden-

dum, quod
in

apostoli susceperant praedicandum, ac
veritatis tenebras

si

tantam lucem

suas haeretica
sibi

humanitatis retracta perticipium in iUo acquirit salutem, in quo solus

obturatio

non
et

relinquit, oslendant

unde

spem

homo

se invenit

innocentem,

vitae polliceantur aeternse,

liberum habens per gratiam Dei de ejus potentia
gloriari, qui

torem Dei

quam nisi per mediahominum hominem Jesum Christum
ad

contra hostem humani generis in carnis
his victoriam

nostrae

humihtate congressus,

suam

fribuit, in
iii

quorum corpore triumphavit;
Ctiristo vero

Ucet ergo

non potest pervenUi. Sicut enim ait beatus Petrus apostolus « Nec est aliud nomen dafumhominibus, .sub coelo in quo oporteat nos salvos fieri {Act. iv,
:

uno Domino nostro Jesu
fiiio

Dei atque
sit,

12), »

nec

est

redemptio

capfivifatis

humanaj,

nisi in

hominis

Verbi et carnis una persona

inseparabUilcr

atque

indivisae

communes

qu«e J) sanguine ejus qui dedit semetipsum redemptionem pro omnibus, et qui, sicut praedicat aposfolus Pauhabeat
lus
:

actiones, intelligendBe

tamen sunt ipsoi'um operum
et

«

Cum in forma Dei

esset

non rapinam ai bitratus

qualitates. El sie veraj fidei contemplatione cernen-

cst se esse

aequalem Dco, sed semctipsum exiuanivit

dum

est

ad quac provehatur humiUtas caruis,

ad

formam

scrvi accipiens, in similitudinem

hominum

quae inclinefur altitudo Deitatis,

quod sit quod caro sinc Verbo non agit, et quod sit quod Verbum sine carne non efficit. Sine Verbi enim potentia nec con-

cipcret Virgo, nec pareret, et sine vcritatc carnis ob-

volula pannis infantia
potcntia

non jaceret. Sine Verbi euim non adorarcnt Magi puerum stella indice declaratum; sineveritate carnis non juberetur fransfcrri in /Egyptum puer et ab Herodis persecutione
subduci
:

homo. Humiliavif semetipsum factus obediens Patri usque ad mortem, mortem aufem crucis; propler quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est super omue nomen, ut in nomine Jesu omne genu fiectatur coelestium, terrestrium et infernorum. Et omnis lingua coufiteatur quia Dominus Jesus Chrisfus in
factus et habitu inventus uf

gloria

est

Dei
sit

Patris

(Philip.

ii,

6-11).

»

Cum
verai

sine Verbi potcntia
:

non

diceret vox Patris

ergo

unus

Dominus

Jesus

Chrisfus
in

et

missa de ccelo

« Hic

esl Filius

meus

dilecfus in

DeitaUs

veraeque

humauitalis

ipso

una pror-

5M
5US

APPEND. AD
eademque
et

S.EC.

I.\.


^

ISIDORI

MERCATORlS
percnrrentem mundus
sit

21-)

persona

sit,

exaltalionem

tanieu

omuia
fieri,

saccula

Deo reconcai-o

quam
Deus

illum, sicut doctor gentilium dixit, exaltavit

ciliatus in Christo, ut, nisi

Verbum

dignaretur

donavit

illi

nomen quod

est

raen, ad

cam

intelligimus pertinere

omne noformam quaedisuper

nulla posset caro salvari.
Christianffi

Omne enim

sacrameu-

tum

fideimaguo(ut haBretici volunt)decosi

tanda erat tantae glorilicationis augmento. In forma

loratur obscuro,

lux veritatis sub

mendacio putatur

quippe Dei «qualis erat Filius Patri, et inter geni-

laluisse phantasmatis.

Nonergo quisquamsibi erube-

torem atque unigenitum nuUa erat in esseutia discretio,

nulla in majestate diversitas, nec per incarna-

corporis veritate, quia

scendum existimet Christianus de nostri in Christo omnes apostoli apostolorumque discipuh,
et

lionis

Patris

myslerium aliquid decesserat verbo, quod ei munere redderetur. Forma aulem servi, per
impassibilis Deitas

prseclari

Ecclesiarum quique dovel

clores qui ad martyrii

coronam

ad confessionis

quam

sacramenlum magna;

pie-

meruerunt gloriam pervenire,
quod
sit

in hujus fidei

lumine

tatis implevit,

humana

humilitas est, in gloria divinee

splenduerunt consonis utique sententiis intonantes,
in

pieiatis evecta est, in lanta unitate

ab ipso conceptu

Domino Jesu

Christo deitatis et carnis una
similitu-

Virginis deitate et luimanitatc conserla, ut nec sine

contitenda persona.

liomine divina, nec sine Dco agerentur

humana
dicitur

dine,

Qua autem rationis qua divinorum voluminum portione

haeretica

Propter quod sicut Dominus majestatis
dicitur exaltatus, quia inseparabiliter
tate personae
filius

B impietas

se sestimat adjuvari, quai veritatem

uegat

crucifixus, ita qui ex sempiternitate «qualis est

Deo

corporis Christi,

cum hanc non
"?

lex testificari,

uon
ipse

manente unihominis
in tem-

proplieta preecinere,

non Evangelia docere, non
Qua^i-ant per

unus atquc idem

est et totus

destiterit Christus ostendere

omnem

propter carnem, et totus Dei Filius propter
Patre deitatem. Quidquid

seriem

Scripturarum quo tenebras fugiant, non
et

unam cum
cui quffi

enim

quo verum lumen obscurent;
ita

per omnia saecula

pore accepit Christus secundum hominem accepit,

veritatem inveniunt coruscantem ut

magnum

hoc

non habuit conferrentur; nam secundum potentiam divinitatis indiflorenter omnia qua?habet
Pater, etiam Filius, et qua? in

mirabile sacramentum ah initio videant crcditum,

quod

est in fine

completum. De quo cum sanctai'um
sileat, sufflcit

forma

servi a Patre

lilterarumnullapars
veritatis

qua?dam consona
et sincera in-

eadem forma Dei etiam ipse donavit, secundum Dei enim formam ipse et Pater unum sunt. Secundum formam servi non venit facere voluntatem suam, sed voluntatem ejus quimisit eum, secundum formam servi tristis est anima ejus usque ad mortem. Etidem ipse, sicut Apostolus praedicat, est dives
accepit
el

signa posuisse quibus diligentia fidei in

splendidissimam latitudinem dirigatur
telligentia luce prospiciat,

quod

in Filio Dei, qui se in-

cessabiliter fiiium
sit
'

hominis

hominem

profitetur,

non
Ma-

Christianis erubesi;endum,sed constantissime glo(sicut ait

riandum, quoniam

beatus Apostolus)

:

«

pauper; dives quia Evangelista dicente

:

« In

gnum
lis,

est pietatis

sacramentura quod raanifestatum
est in

principio erat
ot Detis

erat

Verbum Verbum

et

Verbum
i,

ei'at

apud Deum
hoc erat
in

est in carnejustificatum cst, in spiritu apparuit ange-

{Joan.

i),

»

prcedicatum est gentibus, creditum

hoc

apud Deum, omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Paupcr vero quia propter nos verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Qua^ autem est exinanitio ejus quaive pauprincipio
pertas, nisi forma? servllis acceptio per

mundo, assumplum est in gloria [1 Tim. \u, l(>). » Dc episcoporum vero, et presbyterorum, diaconorumque et sequentium clericorum ordinationibus
sanctos apostolos ct successores eorum, ac praecipue

quam

verbi

Anacletum, etprajtereaalios suflicienter

statuisse co-

majestate revelata dispensatio humanse redemptionis impleta est ?

gnoscimus
cari, nisi

;

et idcirco
illi

uon

est

nccesse nunc repliIllud

Nam

quia captivitatis nostra? re-

quod

non stalucrunt.
sic
:

tamen nos
ut

solvi originalia vincula

non poterant,
naturoe,

nisi existeret

statuentes, vobis et

omnibus servare mandamus,
si

homo

nostri generis

quem

quem

peccati

ad ordines ecclesiasticos

accedant, in ecclesia
quis episcopus esse

prajudicia non tenerent, et qui

immaculato san-

qui ordinari merentur, id est

guine suo chirographum

dilueret, sicut ab J) mereretur sit primo ostiarius, deindc lector, postea cxorcista, iude sacrctur accolitus, demum vero subinitio erat divinitus prteordinatum, ita est inplcnitula^tale

dine temporis perfectum, ut multis raodis significala

diaconus, deinde diaconus, et postea presbyter, ct
exinde,
sicul in
si

49

pi'omissio in diu exspectatum veniret efi"cctum,

meretur, episcopus ordinetur. Et regiones,

nec jiossct esse

ambiguum quod

continuis testifica-

hac urbe fecimus, per singulas urbes qua5
qua^stiones
jter

tionibus sempcr fuerat niintiatum. In

magno autem

populos.T fuerint diaconibus dividentur. Et qua^cuQ-

sacrilegio se versari luTrcticornm manifestat impic-

que

difficiles

singulas

provincias

tas,cumspeciedivinitatishonorandaj humanaecarnis
in

Christo denegant vcritatem, ct rcligiosc existicrcdi,
si

cxort» fuerint, semper ad sedem apostolicam rcferantur. Rene vale, frater, ct ora pro nobis. Data
Kalend. Martii, Diocletiano
cc,
et

mant
osse

dicalurin Salvatore nostro

quod

saivat, cinn ita

verum non secundum promissionem

Constanlio Vero

IV

cons

;

»

213

DECRETALIUM COLLECTIO.

21 i

INCIPIUNT DECRETA MARCELLINI PAPiE.
(Anno Domini 29b, imperatore Maximiano.)

Marcellims, episcopus sanctfe Ecclesioe catholicsc
urbis

^ est rex Jud^eorum
intrantes

(Matth.

ii,

1

et 2). »

Et infra

:

«

Et

Romance, Salomoxi coepiscopo

in

Domino
mo-

domum inveneruntpuerum cum Maria maadoraverunt eum,
ei

salutem.

tre ejus, et procidentes
fidei veritate

et apertis

Quam laudabiliter pro catliolieee
vearis et qui
officii

thesauris suis obtulerunt

mimera, aurum, thus,

sollicite

Dominico gregi devotionem
demonstrant, qiiibus

myrram

{Ibid.,

H). « Sacrificium itaque quod a Chrialtaribus

pastoris

impendas, traditanobis pcrdiaconum

stianis saci'is

admovetur non sohim Deo
devotione offertur,

tuum

fraternitatis tuae scripta

Patri sed etiam Filio

communi

notitise nostrfe insinuare curasti qui

errorum morbi

quoniam nec Pater

sine Filio potest olferri,

neque
et

in regionibus vestris
stoloe

modo

exorti sunt.

Nam

epi-

a Fiho sine Patre sentiri.

sermo, et commonitorii series

etlibelli tui tex-

Quod autemcommunemoperani habeant Pater
Filius,

quod quidam, errore dccepti, dicunt ideo Patrem majorem Filio esse, quia iilisoli sacriflcium immolatur et quod Filius nullam cuni Patre communionisoperambabeat,etquodilludpropbeticumde
tus eloquitur

hoc

modo

docetur

dum primi hominis

plasma

Deus ad imaginem Dei communi operationis virtute
fecissefertur, Scripturadicente:«

Faciamushominem
i,

ad imaginem
Item
ibi
:

et

similitudinem nostram (Gen.

26). »

soloPatre dictum
tibi

sit

:

«

Sciant gentes,quoniam nomen

Deus, lu solus Altissimus super
sive

omncm

terram

B

[Psal. Lxxxii, 19),

quia ipse in

quod ideo minor est Filius, cruce pendens dixit « Deus,Deusmeus,
:

«Descendamus etconfundamus ibWinguam eorum(Gen.ii,7).)' «EtpluitDominusaDominoignem etsulphursuper Sodoinam(Gert.xix, 24).» EtinEvangelio

:«Patermeus iisque

modo operaturet ego operor
non

quare

me

dereliquisti {Matth. xxvii, 46; Marc. xv,

{Joati. V,

17).» Similiter et « opera quse ego facio

34).))Quibus competens et

ponsum, quia

sicut

congruum rcddatur resPatre,ita etiam Filio non sohira
verumctiam a
priscis

sunt mea, sed ejus qui misit
qu;e omnia

me

Patris {Ibid., 36), »

non discretam

Patris et Filii

potentiam

Christianis temporibus,

tem-

monstrant, sed
tiant.

unam

divinitatis

operationemannun-

poribus sacerdotibus, variis multisque modis pro-

Et

is

qui

paternumopus exsequitur,a paternis
Altissimum nuncupa-

bamus
dicente

sacriflcium fuisse oblatum, Daniele, propheta
:

operibus alienus esse non creditur. Si autem exevangelio Filium Dei cognoscei^es

«

Non

est locus (inquiunt tres pueri)

ad

sa-

crificandum nomini tuo et invenire misericordiam,
sed in anima contrita et in spiritu humilitatis sus-

tum, nunquam

Filio

derogans boc de solo Deo Patre
sit:

dictum ponerestestimonium,cumscriptum
puer, propheta Altissimi vocaberis {Luc.
ut
Filius
i,

«Tu,
Et
ha-

cipiamur. Et sicut holocaustomata arietum et tau-

76). »

rorum agnorumque pinguium,
nostrum
ni,

ita fiat

sacrificium

cum

Patre

indiscrete

in

altissimis

in conspectu tuo hodie ut placeat tibi (Ban.

p

bitasse

credatur,
«

Salomonis

testimonio compro-

38 etscq.), » et ut Filiuni fuisse agnoscas,cui hi

batur

:

Ego (Sapientia

inquit) habitavi in altissi{Eccli., xxiv,
:

tres pueri sacrificium se confessi sunt obtuhssse,

ex

mis
7). »

et

thronus meus in columna nubis

ipsius regis ac tyranni qui eosin

fornacem ignismitti

Et in psalmo nonagesimo secundo

«

Tu autem

preeceperat confessione addisce qui se

cum

tribus,

Altissimusesin aeternum, Domine, quoniam ecceinimici tui peribunt.»

quartum

in ipso eestuantis camini incendiosociatum

Nam cum diabolus thronum suum
thronum
in altissimis
collo-

prodidit conspexisse. « Nonne, infpiit, tresvirosmi-

contra Creatoris sui

simusin fornacem vinctos? Etdixerunt
et dixit
:

ei

:

Vere rex
et

caret, elatus superbia, ha>c ausus cst

nefando ore

Ecce ego video quatuor viros solutos,

depromere
(inquit)
;

deambulantesinmedioignis,etaspectusquartisimilis
Filio Dei est {Ibid., 91 et 92).
)>

« Ponam sedem meam ad Aquiloncm ascendam super sidera ca-Ii, sedebo super
:

Idem Dei

Filius

per

montes
13
nt

excelsos, et

ero similis Altissimo
:

{Isa. xiv,

prophetam loquitur dicens
nera [Psal. lxvii,
30).
:

:

«

Tibi ofi"erent

regesmu-

et 14). »

Item in Salomone
triste
,

«

Ne

dixeris, peccavi,

»
«

Et ut h(Ec de Filio Dei sc

quid accidit mihi

Altissimus enim pa-

dixisse doceret, dixit

Reges Tharsis
et

et insuK-e

mu-

ticns est redditorum {Eccli. v, 4). » Si
dis tui Scripturis

auditum cor-

nera ofterent, reges

accommodare divinis, quae etadorabuntcumomnesreges,omnesgentcsservientD Filium doceant Altissimum nuncupatum, veldiabolo ci {Psal. Lxxi, 10 eM 1). » Et ut htPC omnia supcrius crede qui contra Opificis sui thronum sedom sibi dcsignata Christo Filio Dei doccamus fuisse oblata, voluit collocare. Ut eum agnoscatis Filium a Patre in nativitate ejusdem Dei quai secundum carnem (ut vos suspicamini) non fuisse penitus derelictum, facta est probamus fuisse completa Evangelio comhoc de se in Evangelio posuit testimonium « Pater
non
vis
:
:

Arabum

Saba dona adducent,

probante

«

Cum natusesset JesusinBethlchem Judte
magi ab Oriente
:

in diebus regis Herodis, ecce

ve-

nerunt Hierosolvmam, dicentcs

Fbi

est qui

natus

solum, quiaqua;placitasunleifaciosemper(Jortn. vin, 29). Undc pro surrcplionc mandamus, ut omnis cura atreliquit

qui

me

misit,

mecum

est et

non

me

:

2I.S

aiw.no.
invigilet,

.vd s.kc.

1.\.


/l^

ISIDOl?!

.MKRCATORIS
est
:

216

que soUicitudo
letur,

nec

iides

lemeretur aut

vio-

scriptum

«

Narremuseafiliis nostris, ul

Jam

nullus est ignorantise locus, nullus utatur

ditentur in cordibus suis, sedentes in

eamcdomo, ambu-

simplicitatis excusatione pra?,terita. Scienti peccare

lantes in itinere, dormientes afque surgentes {Deut.
VI, 7),
))

necessaria est confusio, et quod errore contraxit
scientia reformetur. Ista, frater, tene, et ha?c doce.

quia «bealus inDomino, quiin lege ejusme-

ftinam ad plenioris
tuae nobis

atfatus satietatem prBesentia?

i, 2). » Hoc et Magister geutium secutus discipulumsuum instruensadmonet

ditabitur dic ac nocte [Psal.

gaudia contigissent, ut gratularemur nos

«

Haec meditare, inhis est(I Tim.

iv, 15,) »

subjicies

et colloquio et prjsesentia tui frui

quam sumus ante

pIeiiiludinem,attendedoctrinaitibi,quoniamsirideIi-

scripta complexi. Vcrumtamenprobasti,dilectissinic

bussine intermissioneincumbimusinstitutis, separa-

quo christianam fidem veneraris affectu, dum ea qua? ad regulas Palrum pertinent, et ad mandata
frater,

mur

a

vitiis,

dum impensa cura divino
errori.

operi,

humano

locum non relinquit

Quod

si

ea qua» pra^dicta

catholica sine
et,

aliqua culpse transgressione servare

sunt validis teneantur fixa radicibus, nec a paterna
traditione receditur, et constanter quaestionibus ob-

spreta ha;retica et nociva doctrina, catholica et

apostolica tenere proecepta, et recta? fidei regulas

viatur ac

pravorum

inlentio cassatur,

bonorumque
consulibus.

docere atquaj servare.
qua?

Ila?c,

frater charissime, etalia

lides et conslantia roboratur.

Data viu Idus Sepcc.

Patrum

regulis continenturin labiis etcordibus

temb., Diocletiano et Constantino C.

nostris indivisa

retractatione

meditemur,

et

sicut

ITEM EPISTOLA MARCELLINI PAP^.
Dilectissimis fratribus universis episcopis,per oi'ientales prgvincias constitutis,

g ferre

ullum possunt. Quod

Maecellinls episcopus.

gnoscitur, viribus carere
inter ecclesiastica ullo

si praesumptum fuisse conon dubium est, nec posse

Quid tam dulce
conveniens

sollicito

quam quod mihi
ut

de vo-

modo

statuta censeri; clericus

bis innotescunt illa quae
institutis

cupio? Quid tam religiosis
inter se sacerdotes
officio

vero cujuslibet ordinis absque pontificis sui permissu

quam
est aliis

gQnuIlumproosumatadstecularejudiciumattrahere,
nec laico quemlibet clericum liceat accusare, detractiones tanien et accusationes atque persecutioucs
iuter Christianos oppido vitandae sunt; quia
licet

pacem (quam necesse

pro

annuntiare)

conservent? Plenafateor, gratulatione suscepi quod
votiva mihi de charitate qua? inter vos est Ecclesia-

rum pacem
<(

in litteris indicastis, sponte

mihi quidest,

pauci simus in

comparatione aliorum,

si

tamen

quid hortari poteram, quidquid moncre delatum
Lxvn,

unanimes fucrimus

facilius adversariis resistemus.

confirmet hoc Deus, quod est operatus in nobis
29), » et quse praecepit

Sanctus enim protomartj-r Stcphanus lapidabatur.
sed Jesus suscipiebat plagas, ideo unicuique provi-

{Psal.

pro animarum

salute facienda, ha?c ipse, qui praecepit, pro ea

qua

dendum

est,

ne aliquem injuste judicet aut puniat,

nos redemit pietate,

faciat.

Et his

tam bonis

nuntiis

nos quoque religiosam sanctoi'um vicem rcddimus

ne Jesum judicet aut puniat. Et Dominus iu Evangelio ait Nolite judicare, ut non judicemiiii, in quo
:

<(

nuntiorum. Quidquid ciim Orientalibus quod ad EcclesicC

C enim judicio judicaveritis, judicabimini
1

{Matth. vu,
:

corpus uuitatemque revocatos

dudum

Dei

et 2). »

Unde

et

Doctor gentium loquitur dicens

nostri ope litteris significavimus destinatis,

denuo

«

Hoc

igitur dico et testificor in

Domino, ut jam non
alieilhs

cum apertum
indiciis.

fuerit repetitis

vobiscum participamus

ambuletis, sicut gentes ambulant, in vanitate sensus
sui tencbris

Mox pro
qiiae

nostro edicto ab Orientalibus missa

obscuralum habentes intellectum,

logatio est,

certa speravit, certa consuluit, sed fa-

nati

a vita Dei per ignorantiam quae est in

cimus de his

fuerunt dicenda compendia. Ipsius

propter caecitatem cordis ipsorum. Qui desperantes
semctipsos tradiderunt impudicitiae in operationem

potius ad instruendam notitiam vestram quoe a nobis

sunt responsa dirigentes, ne quod

sibi

sub spatio

immundilioe
ita didicistis

omnisque
Christuin,

avaritiae.
si

Vos autem non

prohxiore terrarum aut opinio vindicet, aut error
assumat,

taraen illuin audistis, et

cum ad rerum

lidem ipsam teneri sufliciat

in ipso edocti estis, sicut est veritas in Jesu

deponere

veritatem. Quid autem, ad continentiam nostrarum

vos

secundum pristinam conversationem vetercm
qui corrumpitur secundumdesideriaerrosjtiritu

pertinetlittcrarum, oportuit

quidem

desideria ple-

hominem
ris.

nius expedirc. Quapropterscitote vos a persecutione

Reuovamini autcm

mentis vestrae et incrcatus

fratrum et ab omni
Scriptura:
II,

litigio

abstinere dehere, dicente
litigare {II Tim.

«

Servum Dei non oporlel
scrvorumque ejus
iv, 2).

D ost,

duite

novum lioininemqui secundum Deum
veritatis.

in juslitia ct sanctilatc

Propter t^uod

24), »

nec quidquaiu nocere, sed omnes persecuvestris redargutio:

tores Ecclesiae

deponentes mcndacium loquimini veritalem unusquisque cum proximo suo, quoniain sumus invicem

nibus corrigere, testante Apostolo
rra, incrcfta (/] Tivi.
»

«

arguc, obse-

membra.

Irascimini et nolite peccare. Sol
;

non

occi-

Qua^cunque crgo conEcclesiam

dat su[)er iracundiam vestram

nolite locuni dare

lciitiones inter Cihristianos ortaj fuerintad

(liabolo, qui furabatur jam noii fiirotur,

magis autem
est,

(lcferanlur et abEccIesiasticis viris terminentur.

Ma-

laboret operando manibus suis quod

bonum

ut

jor

autem non potest aminorc

judicari, nec episcopi

habcat unde Iribual necessitatem patienti. Omnis

pontificiaquo consecrari probantur, pra^judicium in-

sermo malus cx orc vcstro non proccdat. Scd,

si

quis

217

bonus

est

ad tEdificationem

DECRETALIUM COLLECTIO. opportunitatis, ut det^ mini Spiritu
hymnis
tes

218
loquentes vobismetipsis in psalmis et

gratiam audienlibus. Et nolite contristare Spiritum sanctum Dei, in quo signati estis in diem redemptioois.

et canticis spirituahbus, cantantes et psallen-

in

cordibus vestris
pi'©

,

Domino

gratias

agentes

Omnis amaritudo,

et ira, et indignatio, et cla-

scmper
Christi,

mor, et blasphemia tollatur a vobis
lia.

cum omni

mali-

omnibus in nomine Domini Deo et Patri subjecti invicem

nostri Jesu
in timore

Estote autem invicem benigni, et misericordes

Christi {Eph. iv, 17-32, v, 1-21). »

Omne enim quod
Ecclesia.

donantes invicem, sicut et Deus in Cbristo donavit vobis. Estote ergo imitatores Dei sicut filii charissimi, et

irreprehensibile est,

catholica defendit

ambulate

in dilectione sicut et Christus di-

lexit nos, et tradidit

semetipsum pro nobis oblatiosuavitatis. Fornicatio

nem
tur

et

hosliam Deo in odorem
et

autem

omnis immunditia, aut
sicut

avaritia nec note-

in vobis,

decet sanctos, aut tm^pitudo,

cuiquam pietatem custodienti aliquid contra mandata divina prsesumere, nec quidquam quod evangehcis propheticisque etapostohcis reguiis obviat agere. Injustum enim judicinm et definitio injusta regis metu vel jussu a judicibus ordinata non valeat, nec quidquid quod contra evange-

Non

hcet ergo imperalori vel

aut stultiloquium, aut scurrilitas quae ad
;

rem non

Yicse,

vel propheticae, aut apostolicae doctrinte con-

eorum, sive sanctorum immundus, B Patrum actum fuerit, stabit. Et quod ab infldehbus aut hsereticis factum fuerit omnino cassabitur. Vos aut avarus, quod est idolorum servitus, non habet autem state in fide, virihter agite, et omnia vestra in regno Christi et Dei nemo vos seduha?reditatem cum charitate fiant, hujus rei gratia (ut ait Apostocat inanibus verbis, propter haac enim venit ira Dei lus) flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Jesu in tilios diffidentiae, nohte ergo effici participes eoChristi, ex quo omnis patertutas in coehs et in terra aUquando tenebrse, nunc autem rum. Eratis enim nominatur, ut det vobis secundum divitias gloriae hix in Domino, ut fdii lucis ambulate. Fructus enim
pertinet, sed magis gratiarum actio hoc enim scitote

stitutionem, successorumve

inteUigentes,

quod omnis

fornicator, aut

;

lucis est in

omni
sit

bonitate et justitia et veritate, pro-

suae virtutem corroborari
riore

per Spiritum

ejus, in inte-

bantes quid

beneplacitum Deo. Et nohte

commu-

homine habitare Christum per fidem

in cordi-

nicare operibus infructuosis tenebrarum, magis au-

bus
sitis

vestris in cliaritate radicati et fundati, ut pos-

tem redarguite. Quse enim in occulto fiunt ab ipsis turpe est dicere. Omnia autem quae arguuntur a lumine manifestantur. Omne enim quod manifestatur hmien est, propter quod dicit Surge qui dormis, et
:

latitudo, longitudo et

comprehendere cum omnibus sanctis quae sit profundum et altitudo, scire etiam superemiuentem scientiae charitatem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. Ei autem
qui potens est omnia facere superabundanter

exsurge a mortuis et iUuminabit
itaque, fratres,

te Christus. Videte

p

quam

quomodo

caute ambuletis,

non quasi
impru-

petimus aut intelligimus secundum virtutem quse
operatur in nobis, ipsi gloria in Ecclesia et in Chri-

insipientes, sed

ut sapientes redimentes tempus,

quoniam

dies

mah

sunt.Propterea nolite
sit

fieri

dentes, sed intelligentes quaj

voluntas Dei. Et

nohte inebriari vino in quo

est luxuria,

sed imple-

omnibus generationibus saeculi sseculorum. Amen. Data v Idus Decemb. Diocletiano VI, et Maximo VIII, IV cc. consul.
sto Jesu in

INGIPIUNT

DEGRETA MARGELLI
et Galero.)

PAP^E.

(Anno Domini 304, sub Constantio

Dilectissimis

fratribus

,

universis
constitutis,

episcopis

per T\ et alteros sequi, ipse enim caput est totius Ecclesife,
cui ait

Antiochaenam provinciam

Marcellus.

Sollicitudinem omniumEcclesiarum, juxta Aposto-

petram
et

lum circumferentes divinaecircanosgratiae memores
esse debemus, qui nos pcr dignationis suae miseri-

super hanc raeam {Matth. xvi, 18),» rehqua. Ejus enim sedes primitus apud vos fuit
:

Dominus

«

Tu

es Petrus, et

aedificabo Ecclesiam

quse postea jubcnte

Domino Romam

translata est,

cordiam ob hoc ad fastigium sacerdotale provexit,
ut mandatis ipsius inha;rentes, in

cui adminiculante gratia divina hodierna pi"seside-

quadam

sacerdo-

mus
tet,

die.

Noc ab ejus dispositione nos deviare oporecclesiastica negotia

tum

ejus specula constituti

prohibeamus
directis

iflicita, et

ad quam cuncta majora

sequcnda doceamus. Unde,

per Bonifacium
quae male

divina disponente gratia jussa sunt referenda, ut ab

diaconum nostrum

lilteris,

admonemus ut

ea regulariter disponantur a qua sumpsere principia,
si

puHuIant abscindantur,

et

malefacta oorrigantur.

vestra vero Antiocha?na, qusc olim

prima

erat,

atque bona sectenlur, et Patrum nostrorum exempla
et statuta imitentur.

RomaniR

cessit sedi, nulla est quse ejus

non sub-

Rogamus ergo
neque
illo

vos, fratres, ut

jecta sit ditioni, ad

non aliud

doceatis,

sentiatis

quam quod

a

juxta apostolorum

quam omnes quasi ad caput, eorumque successorum sanctioappellare debent, ut inde acci-

beato Petro apostolo, et a reliquis apostolis et Patribns acrepistis.
ijleo

nes, episcopi qui vohierint vel quibus necesse fuerit

enim primo instructi estis, non oportet vos proprium derelinquere Patrem,

Ab

sufhigere,

eamque
et

pianl tuitionem

liberationem unde acceperunt

210

APPEM). AD SIX.

IX.

ISIDORI MEHCAToRlS

2-20

informationem atqueconsecralionem. Quodomnibus

^ quid putest, fratres mei, licus
fifus"? Sic

olivas facere, aut vilis

minime conveuit denegare
ulla custodiaaut

episcopis, sed absque

neque

salsa

dulcem potest facere aquam,

excommuuicatione, vel damnatione,

Quis sapiens et disciplinatus inter nos, ostendat ex

vel exspoliatione libere ire concedatur.

Simulque
.syno-

ideminspiraute Domiuo constituerunt ut nulla
ullus episcopus, nisi in legitima

bona conversatione opera sua iu mansuetudine sapicntiae? Quod si zelum animarum habetis ct contentiones sunt in cordibus vestris, nolitc gloriari et

dus fieret pra;ter ejusdem sedis auctoritatem, nec

synodo suo tempore

niendaces esse adversus veritatem
ista

apostolica auctoi-itate convocata, super quibuslibet

criminibus pulsatus, audialur vel judicetur, quia (ut
paulo superius prailibatum
et
est)

non enim est desursum descendens, sed terrena, aniraalis, et diabolica. Ubi enim zehxs et contentio, ibi incon;

cpiscoporum judicia

stantia et

summarum causarum

negotia, sive cuncta du])ia

est sapientia,

omne opus pravura. QucO ante desursum primum quidem pudica esl, deinde
suadibilis,

apostolicae sedis auctoritate sunt
et

agenda

et finienda,

pacifica,

modesta,

bonis

consentiens,

omnia comprovincialia negotia hujus
,

sanctae, uni-

plena misericordia, et fructibus bonis, indicans siue
dissimulatione.c Fructusaulemjustitiaeinpacesemi-

versalis

et apostolicae
si

Ecclesise

sunt retractanda

judicio,

liujus Ecclesiai pontifex praiceperit.

Nec

natur facientibuspacem {Juc.iu,

i

et seq.)» «

Propter
per-

cui hceat sine prasjudicio

Romanaj

Ecclesia?, (cui iu

B quod
fccti

succincti

lumbos mentis

vestrae, sobrii,

omnibus
clis liis

causis debetur reverentia) custodire, reh-

sperate in eani quae oflertur vobis gratiam, in
filii

sacerdotibus qui in

eadem provincia Dei

Ec-

revelatione Jesu Christi, quasi

obedicntiae

non

clesias

nutu divino gubernant, ad ahas convolare
sed omnibus ejusdem pro-

configurati prioribus iguorantiae vestrae desideriis,

provincias, vel aliaruni provinciarum episcoporum

sed secundum

eum
:

qui vocavit vos sanctum, ut et

judicium experiri vel

pati,

ipsi facti sancti in

vinciae episcopis congregatis

judicium auctoritate
(ut

scriptum est

omni conversatione sitis, quoniam Sancti eritis, quoniam ego sanctus

hujus sedis terminetur; quod tamen
est)

praefatum

sum. Et

si

Patrem, invocatis

eum

qui sine acce-

per ejus vicarios,

si

libuerit,

erit

tractaudum,

plione personarum judicat,

secundum uniuscujustempore conauro vel
cori^uptibili

et

quidquid injuste actum est reformandum. Pasloofficii

que opus

in timore incolatus vestri

rahs ergo cura

nos admouet

et destitutis suc-

versamini. Scientes quod

non

currere, el cuncta neglecta vel male acta i-eformare,

argento redempti

estis

de vana vestra conversatione

ut ignis

ille,

quem Dominus veniens misit

in terram,

paternae traditionis, sed pretioso

sanguine Agni,

motu

crebro emendatiouis, vel crebrae meditationis
I

quasi incontamiuati et immaculati Jesu Christi,pra?-

agitatus sic calescat ut ferveat, et sic inflammetur ut luceat.
'

Saepe

enim diceudum
et

et

agendum

est

quia mala

quidem ante constitutionem inundi, raanifeautem novissimis temporibus propter vos qui, per ipsum fidelcs eslis in Deo, qui suscitavit eum a
cogniti
stati

puUulantia fraterna charitate oporlet resecari, ut

mortuis, et dedit
esset in Deo.

ei

gloriam ut fides nostra

et sj.cs

boua crescendi
inveniant.
iieri

augmeutandi amphssimumlocum
(ut

Q^

Animas

vestras castificantes in

«

Nohte ergo
» In

Apostolus

ait)

plures

obedientia charitatis, iu fraternitatis amore, simplici

magistri mei, fralres, scientes, quoniam majus
multis enim offcndimus omnes.
offendit, hic perfectus est vir,

ex corde invicem diHgite altenlius, reuati non ex

se-

judicium sumitis.
Si

mine

corruplibili, sed incorruptibiU per ver])um Dei

quis iu verbo

uon

vivi et

permanentis, quia oninis caro ut fenum,
flos feui
;

et

potest etiam freno circumducere totum corpus. Si

omnis gloria ejus tanquam
et flosejus decidit,

exaruit

fenum
in

autem equorum frenos in ora mittimus, ad conscutiendum nobis ct omne corpus iliorum circumferimus. Ecce et uaves, cum magnae siut et a ventis validis

verbum autem Domini nianet

ieternum. Hoc est autem verbum quod evangeliza-

tum
tiam
et

est iu vobis.
et

Deponentes quidem

omnem

mali-

minentur, circumferuntur autem a modico
ita et

omnem dolum

et simulationes, et invidias

gubernaculo ubi impetus dirigentis vohierit,
1

omnes

detractiones, sicut

modo

genili infantes ra-

iugua modicum quidem
Et lingua ignis

membnim

ost et

magna

rv tionabiles siue dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis

cxaltat.
ditl

Ecce quantusiguisqui maguainsilvamiucenest, universitas

in salulcm, si gustatis

quoniam

dulcis cst

Domiel

iuiquitaUs. Liu-

nus. At

quem

attendenles iapidem vivum ab honiiiu

gua constituilur
totuni corpus et

in membris nostris, quaj maculat inUammut rotam uativilatis nostrae

bus quidem reprobalum, a Deo autem clectum
houorificatum, el ipsi

tanquam

lapides vivi super-

intlammata a gehenna. Onuies enim natura? bcstia-

;cdificamini,domoss|)irituaIes,sacerdotiumsanchini
oircrro spirituales hostiasaccept;ibilos

rum

et

vulucrum

et

scrpcutum, ctiani c;eterurum

Deo por Jesuiii
:

domantur, et domita sunt a natura humana. Liu-

Christum, propter quod continct Scriptura
l)uno in Sion

Ecic

guam aulem nullus hominum domare potest; iuquioluin malum, pleua veneno morlifero. In ipsa liencdicimus Doum et Patrem, ct iu ipsa nialedicinuis
liomines qui ad simililudinem Dei
facti suiit.

lapidem

ctuin,protiosum, ct

summum, angularem et o!.'qui crediderit in oum nou conqiiom roiiroliavorunt
a?dilioaii-

fundetur, vobis igitur lionor orodontibiis, non oic-

Ex

ipso

donUbus aulcm
tes,

lapis,

ore benedictio proccdit et maledictio.

Non

oportct,

hic factus est in caput anguli. El lapis offcnsionis

fratres mei, Ii.tc ita fieri. ISuuquid fons de

eodem

et petra scaudali his qui oircudunt verbo,

nec crecJectuni,

toramine emanat dulcem el

amaram aquam? Nun-

duut

in

quo

elpositi suut.Vos

autcm genus

:

221

DECRETALIUM COLLECTIO.

222

regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis, ut virtutes annuutietis ejus qui de tenebris vos
revocavit in admirabile
23; i-9).

^

pit gratiam inalterutrum illam administrantes sicut

boni dispensatores multiformis gratiae Dei.

Si quis

lumen suum

(I

Petr.

i,

13-

loquitur quasi sermones Dei. Si quis ministrat tan-

Estote ergo, cbarissimi, prudentes et vi-

quam

ex virtute

quam

administrat Deus ut in

om-

omnia autem mutuam in vobismetipsis charitatem continuam habentes, cpiia
gilate in orationibus; ante

nibus houorificetur Deus per .Jesum Christum, cui
est gloina et
(I

imperium
r\'

in sjEcula sseculorum.

Amen.

charitas operit mu]titudinempeccatorum,hospitales

Petr. IV, 7 et xeq.) » Data

Kalend. Aprilis, Maxen-

invicem sine murmuratione unusquisque sicut acce-

tio et

Maximo

cc. consul.

EPISTOLA MARCELLI
Mabcellus episcopus sanctse
tholicse urbis

PAP^ AD MAXENTIUM TYRANNUM.
dotes, qui

et apostolicre et ca-

e^s

videlicet sunt veri sacerdotes elegi-

Romae, Maxentio.
charitas

mus qua
nihil ra-

propter justitiam, et veram fidem persequi, et
Cliristi

Magistra
pit

bonorum omnium
nihil agit

pro

nominepati,quam multis

divitiis ditari,
,

extraneum,
propriffi

asperum, nihil confusum.

nihil factiosum, nihil

animaj
get,

quod honori divino repugnet, B noceat, aut proximi coramodo dero-

honoribusque copiosissimis abundare et coelesti regno cai ere. Ista enim temporalia sunt, illa aeterna. ad horam transeuntia, illa vero perpetua et sine fine mansura. Tu ergo, qui nos suades
ista caduca, et

non quce sunt, sed quse Dei vel proximi queerens, nemini invidens omnibus consulens, non saeviens, sed compatiens, non rapiens, sed
oblita sui,

cultum dimittere divinum,
diisque immolare,

et a recta fide recedere,

largiens,
tolerans,

non murmurans, sed omnia cequanimiter
si

tabilem te

mehus tibi foret, ut tu prius mupraeberes, omnesque exhortareris fidei
et divini

in te perfecte habitaret,

temperares ani-

documenta

cultus

ministeria ita tenere,

mum a mahs, ssevire

desineres, id est, Dei Ecclesiam

sicut Patres nostri, sancti apostoli, sibi tradita prae-

ac sanctos ejus persequi cessares, tyrannidi

modum

dicaverunt et docuerunt. Boni cnim

principis ac

imponeres, furoi^em cohiberes, humanitati invigila-

rcgis est ecclesias contritas atque scissas restaurare,

modestiam amplectereris, et bonis potioribus enim exercet corda, sensus corroborat, ut nihil grave, nihil diflicile, sed totum
res,

novas
tueri.

aedificare, et Dei sacerdotes

honorare alque

frui satageres. Charitas

Unde
fieri

sub divina

eorumque successores contestatione constituisse legimus, non
sanctos apostolos

fiat

dulce qnod agitur,

dum

ejus

sit

proprium nu-

debere

persecutiones, nec inferri fluctuationes,

trire pacifica, servare

composita, dissociata conjun

gere, prava dirigere, et virtutes reliquas perfectionis
suae

^

nec invidere laborantibus in agro Dominico, neque expellere aeterni Regis dispensatores, sed si qui expulsi fuerint aut suis rebus exspoliati

munimine

solidare.

Deipsa ergo omnes monens
:

primo omnia

Apostolus, ita loquilur, dicens

« Si linguis

homi-

legaliter reddi, qua? eis ab inimicis aut a persecutoin-

num

loquar et angelorum, charitatem autem non
factus suni velut aes sonans aut
si

bus ablata sunt,

et sedes proprias

cum omnibus ad
temde se

habeam,

cymbalum

se pertinentibus regulariter restitui, et postea

tinniens; et

habuero
fidem,

verim mysteria

omnem prophetiam, et noomnia et omnem scientiam, et haita

pore congruo vocari ad synodum regulariter con-

gregatam, nec liceret
impetitionibus,

ei,

priusquam

fiant haec,

buero

montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum; et si
ut
distribuero in

omnem

juxta statuta prffidictorum respondere, aut de suis
si

se viderit pra?gravai-i, reddcrc rarite

cibos

meas, et

si

tradidero

pauperum omnes facultates corpus raeum ita ut ardeam,
benigna
est.

tionem. Sed, his
bere dispositis,
si

peractis, suisque oranibus

li-

tum juste

videtur, suis respondeat
si ei

charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest.
Charitas
patiens
est,

accusatoriI)us, et inducias,

necesse fuerit, acciobji-

Charitas

non agit perperam, non inflatur, ambitiosa, non quaerit quae sua sunt, non irritatur, t\ non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudel autem vcritati. Omnia suffert, omniacredit, omnia sperat, omnia sustinet. Charitas nunaemulatur,

non non est

piat

non modicas ut explorare valeat ea quae
ei,

ciuntur
ruat,

ne aliquando delusus fraude innocenter
vel

quoniam non oportet quemquara judicare damnare priusquam legitimos habeat praeseutes

ac-

cusatoreSjIocumque defendendi accipiat ad abluenda
crimina.

Unde

ait

propheta

:

«

Priusquara agnoscas,

quam

excidit(I Cor.

xiii,

1

et seq.). »

Quisquis ei"go in

non judices quemquam

{Eccli. xi, 7). » In

hoc crgo

ejus se radice inserit nec a viriditate deficit, nec a

qui episcopi et reliqui servi Dei pcrsequuntur,

non

fructibus
efficax

inanescit, quia
admittit. Licet

amore

fecunditatis opus

tantum

ipsi

persequuntur quantum
est, «
ii,

ille

cujus vice

non

modo

charitas in pereesit,

funguntur, sicut scriptum

Qui vos tangit, tanQui vos
:

cutoribus Ecclesioe servorum quae Dei arefacta
viget

gitpupillam oculi mei {Zach.
contristavit,

8).» Etalibi: «
iii,

tamen

in

amatoribus ejus,

et in eos qui

pa-

me

contristavit {Col.

25); » et

«

Qui

tiuntur propter justitiam, de quibus, ipsa per se
Veritas testatur dicens
:

facit injuriam, recipiet id
11, 5),

quodinique

gessit {llCor.

«

Beati qui persecutionem
v, 10). »

» Tos ergo, licet « corpora nostra possitis occi-

patiuntur propter juslitiam [Matth.
i<

Et alibi

dere, animas
28), n

tamen non

potestis occidere {Matth. x,

Si

me
))

persecuti sunt, et vos persequentur (Joan.

nec gradus nobis divinitus coUatos potestis

XV, 20),

potius

enim nos

et

omnes Domini

sacer-

auferre.

Synodum ergo absque hujus

sauctae sedis

223
auctoritale

APPEND. AD S^C.

IX.

ISIDORl

MERCATORIS
tollet

22-i

episcoporiim,quaiiquamquosdam episco- \ neque enim moriens
fa-

omnia, ncc descendef

pos possitis congregare, non potestis regulariter
cere,

post

eum

gloria ejus. Quia animae suae in vita sua

neque

uUum episcopum

qui lianc appellaverit

benedicet. Laudabunt te
bit

cum bene

fuerittibi. Intra-

apostolicam sedem damnare, antequam hinc sententia finitiva

usque ad generationem patrum suorum, usque in
vidobit bimen,

proccdat.

Nam

si

saiculares in publicis

rmem non
set,

homo cum
et

in

honore
Et

cs-

judiciis liiiellis

utuntur appellatoriis, quanto magis

non commovebitur,

assimilatus jumentis
seq.). »

ex:

sacerdotibus haec

eadem agere
:

licet,

qui super
dixi
:

illos

aequatus est [Psal. xlviii, 13
«

alibi

sunt? de quibus dictum est
et
filii

«

Ego

Dii

estis

Quid gloriaris in mahtia, potens misericordia Dei,

excelsi

omnes

(Psal. lxxxi, 6). » Et ideo nul-

his episcopus nisi in

legitima synodo suo tempore,

apostohca aut regulari auctoritate convocata, super
quibuslibet pulsatus criminibus audiatur vel judice-

hngua tua, quasi novacula mahtiam magis quam bonura, mendacium magis quam loqui justitiam. Dilexisti omnia verba ad devorandum, hngua dolosa.
tota die insidias cogitavit

acuta faciens dolum. Dilexisti

tur,ne innocens damneturautperdat

communionem.

Sed Deus destruet
evellet te

te

in

sempiternum,
et eradicabit

terrebit cl
te

Quod

laici,

aut suspecti episcopos non debeantaccu-

de tabernaculo,

de terra

sare,neque accusatoribus de inimicidomoprodeunti-

viventium. Et videbunt jnsti et timebunt, et super

bus credendum

sit,

et a

beato Clemente ipsis

eum

B eumridebunt.EccevirquinonposuitDeum fortitudinem suam, sed speravit in multitudine divitiarum suarum confortatus est in insidiis suis. Ego autem sicut oliva virens, in domo Dei speravi in misericordia
Dei in saeculum, et in

instruentibus apostohs legimus definitum, et nosea-

dem firmamus, quoniam iidem
censi recte viventes, atque

odio muUoties in-

credentes

perturbare

nituntur. Propterea persona, fides, vita, et conversatio

a?ternum contitebor

tibi

iu

atque suspicio accusantium enucliatim primo
est,

inquirenda

deinde quse objiciuntur fideliter perfieri

quam fecisti, et exspectabo nomen tuum quam bonum in conspectu sanctorum tuorum {Psal.
saecuhim
et seq.) » Ista vobis omnia ad interitum, nobis autem ad confortationem, ne pereamus, dicta sunt.

tractanda, quia nihil ante

debet

quam

impeti-

u, 3

torum
si

vita, et suspicio

atque odium inquiratur. Et
laici,

bonae conversationis non fuerint aut
inimici
in

vel

Vobis ergo ideo haec scribimus, quia debitores vobis

manifesti

aut odio

respersi

fuerint,

ne-

sumus, dicente Domino

:

« Diligite

inimicos vestros,
xii, 20). »

quaquam
scienda
cessetis

episcoporum recipiantur accusatione.
minis infeste
ut

benefacite eis qui vos oderunt (Rom.
alibi Scriptura loquitur dicens
:

Et

Ha3C vobis a quibus

persequimur
,

« Si esurierit
illi.

inimicus

mandamus

,

ab

his

vos caveatis
ministrant,

et

tuus, ciba

iUum

;

si

sitit,

potum da

Hoc enim

persequi eos qui Deo
et

quo et

faciens carbones ignis congregas super capul ejus

rum

orationibus

terrena

bella

sedantur,

^

(3IflM/i. 5, 44). »

His fulti auctoritatibus bellum quod

Deus peccatoribus conciliatur; et si amplius nos elegeritis persequi quam Deo placere, et nos magis
ehgimussustinere persecutionem
fundi ecclesiasticam
,

adversum nos

escitatis

adeo

feliciter

dextcra Domini

protegente nos atque pro nobis pugnante pacihce
portare cupimus ut triumphante Christo

quam regulam connos ipsa Veritatis
timere eos qui occi-

omnium

hortante
:

verorum
lumine

fiat

una

victoria

sacerdotum

et coruscante

voce, atque ita testante

« Nolite

veritatis,

solem erroris tenebrai

cum

suis

dunt corpus, animam autem non possunt occidere
(Matth. X, 28).
)>

auctoribus pellantur, quia non est in hominis potestate consilium Dei. « Justus est

Et iterum

:

« Si

quis vult venire

post me, abneget semetipsum et tollat crucem

suam et sequatur me. Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam. Qui autem perdiderit animam suam propter me inveniet eam. Quid enim prodest homini si mundura universura lucretur,
animae vero suae detriraentum patiatur? Aut quara
dabit

omnia judicia

ejus justa sunt, atque

enim Dominus et omues viae ojus
iii,

raisericordia et veritas ct judicium (Tob.

2).

In

ma-

nu Domini

potestas terra^, cui ex-^ocrabilis est

omnis
super

iniquitas, in

manu

Dei potestas hominis,

et

faciera sci-iboe iraponcnt

honorcm

suura. Perdidit
'^^

Deus raemoriam superborum,

52

inique agen-

homo commutationera

pro anima sua? Fihus t\ tium,ctnonderehquit memoriamhumihum,etbono-

enim hominis venturus
opus (Matth.
XVI,

cst in gloria Patris sui

cum
ejus
ti-

rum hominum
certo habet

(EccU. x, 4, 7, 5, 21).

Hoc autem pro
si

angelis suis, et tunc reddet unicuique

secundum

omnis qui recte coht Deum, quia
si

vila
tri-

24

et

seq.). » Ista

vobis valde

ejus in probatione fuerit corroborabitur, et

in

menda

et

cavenda sunt,

a

quibus Ecclcsia Dei ejus-

bujatione liberabitur. Si vero in correptione fueril.

que ministri vexantur et persequuntur, quibus Dominus per Prophetam minando loquitur dicens « Homo in honore non commorabitur, assimilatus jumentis exa?quatus est. Ha3C est via eorum, insi:

ad miseriam pervenict.Tu ergo nc delecleris

in por-

dilionibus nostris, quia post tempcstatem faoit Doiis
li-anquillitatem,
et

post lacrymationem et fieluni

exsultationeminfundit. BcnedictusDominusDeus Patriim

pientia corum, et post eos juxta os

eorum

curret,
eos,

nostrorum, qui,

cum

iratus fuerit, miscricor-

quasi oves in inferno positi sunt,
el subjicient cos recti in

mors pascet

diamfaciet^etintemporotribulationispccoatadimiUil
(Tob.
III,

matutino, et iigura eoruin

21, 23).

Magnus

cst

Doniinus in ieleniuin,

contcretur in inferno post habitaculum suum, ve-

et ipse

reget nos in sa^cula (Ps. XLvn), »
ejus

rumtamcn Deus redimct animam meam de manu inferi cum assumpserit me. Noli timere, cum ditatus lueril vir, cuiu multiplicala fuerit gloriu domus ejus,

rognum
cousul.

permauet

in sa^cula

saeculorum,

quoniam Amen.
IV cc,

Dala xvi Kal. Februarii Maxentio et

Maximo

2 20

DECRETALIUM COLLECTIO.

226

LNCIPIUNT DECRETA EUSEBII PAPJE.
(Anno Domini 309, tempore Constantini imperatoris.)

Charissimis fratribus Domino et Deo dilectis epim^iic nm»-»W-»nc per scopis omnibus t^qi» ^'»111««^^^;- T^n^<ri.-«.ninn constitiilis Gallicanas provincias n^-^^ilt^,^*^^
Elsebius.
Scripta sanclitatis vestrae

^ sponte
l..r,,.^

prolafa
diversis
j:-,««.;_

in

illis
!_i^*T

vox habere
_

non potest;

lanc

cruciatibus c latobris

i_i

i

».

.

suis

religio-

sus tortor exigere

debet, ut

dum

poenis corpora

cum magna gratiarum

solvuntur, quce gesta sunt fldehter et veraciter ex-

actionc
tate,

suscepi

,

gavisus scilicet de vestra sospi-

sed contristatus nimis de vestra oppressione.
significastis

Unde, quaiso, primum ad leges publicas, deinde ad judices ora convertite, qui possunt et
quirantiir.

Quod
fieri

cuim quid de conversis

ha;reticis

volunt in defensione

debuisset, scitole nos eos qui in sanct.-e Trini-

omnium juste loqui. Nos enim quos Dei servitium post istarum rerum abjectionem
ingenuos, qui tahum insultationes, aut con-

nitatis fide baptizati sunt

per impositionem

manus

fecit

suscipere.

De accusationibus vero clericorum super quibus mandastis, scitote, a tempore apostolorum

tumelias, aut despicimus, aut deridemus, quibus

hac sancta urbc servatum esse accusatores et accusationes, quas exterarum consuetudinum leges non
iu

scriptum est de famulis et vulgi hominibus per Apostolum Mementote quia vester et illorum
:

asciscunt, a clericorum accusatione submotas. Similiter laicos

vatum
quippe

et

constitutum

non accusasse episcopos hactenus obserest, quia ejusdem non suntB jussionis etmanusahenfeincestaretaspectum,nostro
eisquidem
infesti existunt,

Dominus in ccelis est, ad h?nc sa^culi mala revocabimur? Faciendum a nobis est,quod facientem alterum profanum esse contendimus? Quod per ministerium

conversationis. Et oppido

peragetur imperio, nolite hanc per universas Ecclesias

cum

vita et secreta

eorum

a laicorum acti-

mentem rapacium luporum more

et

natura ser-

bus debeant esse remota, necabhisimpeti debeant,

vare, quia
riis

quorum castitatem et gravitatem nohmt imitari, maxime cum nec hi eos in suis volunt recipere accusationibus.

postquam nos maculat, forte pro desideeorum cruenta discussio effectum in his quo
:

De

ipsis vero, suis videlicet agriculto-

tendunt non habebunt, dicente nobis propheta « Ponamus circulum in naribuseorum, eLfrenum in labiis, ct

ribus atque. ministris,

dominus

laicis et cunctis eos

reducamus eos

in

viam rectam

{Isa. xxxvii,

persequentibus
et in prophetis
22).
git,
))

ait

:

« Nolite

tangere christos meos,
(I

29), » quia

eodem propheta asserente, impugnantur

meis

nolite malignari
:

Par. xvi,

qui dicunt, erunt quasi

Et ipsa sacra Scriptura dicit

«

Qui vos tanii,

non sint, et peribunt viri qui contradicunt nobis. Infames enim sunt proculdubio impugnatores episcoporum omnesque qui adversus Patres armantur, et conculcatores Ecclesia-

tangit pupillam oculi

mei

{Zach.

8).» Talia

enim
cula,

et his similia sancti Patres proevidentcs peri-

laicos

sa?culo militantes ab
,

accusatione

sa-

rum sacerdotumque
praeliis, et

ejus; et qui depublicis fugiunt

cerdotum prohibuere

similiter

servos el hberos

atqiie censibus publicis vel privatis subjugatos,

om-

nesque infames ab eadem accusatione vel tergiversatione submoverunt. Non enim oportet ut permittantur carnales spirituales persequi, nec sceleribus
irretiti, vel

mandata Dei contemnunt, et qui aliqua oulpa infamiee asperguntur maculis omnibus impugnandi episcopos, Patrum sequentesinstituta, et nos licentiam submovemus, quia odit Deus eos, qui Papersoquuntur, ut Patrum invasores, qui in omni mundo infamia notantur, et ideo juste et regulariter respuuntur. Nunc longa non opus est admonitione; jam perditis odium debemus operire, de quibus jam non suporest quod damneturauctoribus, de quibus Domiuusper prophetam loquitur, dicens
tres
:

sajculo militantes episcopos infamare,

vel lacerare aut
stoli

crimen opponere.

Nam

si

hoc apo-

aut successores

eorum permitterent, perpauci
in sacerdotali ordine mili-

remansissentquiDomino

tassent. Idcirco et nos, sequentes Patruni vestigia,

per Salvatorcm servorum Doi, quascunque ad accusationem personas leges pubhceenon admittunt.his

«

Reprobantes verbum, sperastisincalumniametin
et innixi estis in eo.

tumultum

Propterea

erit vobis

impugnandiallcrum, etnos licentiam submovemus,
et nuiise
siasticis
illi,

iniquitas ha>c sicut interriiptio {Isa. xxx, 12 et 13), »

accusationes a judicibus audiantur eccle-

rursus etiam de talibus propheta clamat dicens

:

« Ac-

quae legibus s«culi prohibentur. Quapropter
J)

quibus indita non est ad unguera polita perfectio,

taha silore debent, ita ut uec mutilentur, nec prseponantur, nec illi qui aut in fide catholica, aut inimicitia suspecti sunt ad

Superquem lusistis, super quem diiatastis os et ejecistis hnguam Nunquid non vos filii scelesti estis, semen mendax? »
{Isa.

ceditehuc, semen adulterii etfornicarii.

Lvu, 3,

4.)

Cessent impii commentitia adver-

pulsalionem prfedictorum
et

sus simpliccs
proplieta,

admittantur, quia veritalis professores infidelitas
inimicilia impedire solet.

jam fraude mentiri. « Custodi, inquit linguam tuam a malo, et labia tua ne loa

Nec

illi

credendi sunt, aut

quantur doluni. Rocede
quaere

malo, et fac

bonum

admiltendi, qui aliorum sponte crimina confitentur, et ideo rcplieanda e=it soUicite veritas quam
,

pacem

justos, et

persequere eam. Oculi Domini ad aures ejus ad clamorem eonim. Vultu^
et

Patrol. CXXX.

8

221

APPEND. AD
{Pml.
xxxiii,

S.EC. IX.

ISIDORI MERC.\TORIS
sn.s

228 solum, scd in aqua ct

aulomDominisiiperfacientesmala,utperdat deterra \

Christus,

non

in aqua

mcmoriam corum
paulo
post
:

ii

et

scq.)

»
,

et
et

sanguine. Et Spiritus est qui testificatur, quoniain
Christus est veritas,

«

Interficiet

impium
{Ibid.,

malitia
22).
«

quoniam

tres sunt qui tesli-

odientes

justum

culpabuntur

»

Nos

monium

dant, spiritus, .sanguis, et aqua, et hi trcs
Si

quanquam multa patiamur
est. »

a talibus,

Diligamus

iinum sunt.

testimonium hominum accipimus,
ost,

te-

nos, charissimi, invicem, quoiiiam charitas ex

Deo
et

stimonium Dei majus

quia testificatus est de

Et omnis qui

diligit

,

ex Deo natus

est,

Fiho suo. Qui credit in Filium Dei, habet testimo-

cognoscit

Deum. Qui non
est.

diligit,

non uovitDeum,

nium Dci
facit

in se.

Qui non crcdit
ci'edit in

Filio,

mcndacem
testili-

quia Deus charitas

hoc apparuit charitas Dei in nobis, quoniam Filium suum unigenitum misit Deus in mundmn ut vivamus per eum. In hoc est
In
charitas,

eum, qui non

testimonio,

quod

catus est de Filio suo Deus. Et hoc teslimonium est,

quoniam vitam geternam dedit nobis Deus. Et h«c
vita in ejus
Filio.

non quasi nos dilexerimus Dcum, sed quo-

Qni habet Fihum

iiabet vitam,

niam
dilexit

ipse dilexit nos, et misit Filium

suum

propi-

tiationem pro peccatis uostris. Charissimi,
nos, et nos
vidit

si

Deus

qui nou habet Filium Dei non habet vitam. Ha^c scribo voljis, ut sciatis, quoniam vitam habebitis

Deum nemo
Deus
fecta est. In

debemus alterutrum dihgere. unquam. Si diligamus invicem,
et charitas ejus in nobis per-

aeternam, qui creditis in nomine

Filii

Dei. Et haec est

B fiducia,

quam habemus ad eum,
secundum voluntatem

quia quodcunque
ejus audiet nos. Et

in nobis

manet,

petierimus

hoc intelUginius, fjuoniam in eo mane-

mus

et ipse in nobis,

quoniam de

Spiritu suo dedit

scimus quia audit nos quidquid pctierimus. Scimus quoniam habemus petitiones quas postulamus ab eo.

nobis, et nos vidimus, et testificamur,
ter misit

quoniam Pa-

Qui

scit

fratrem

suum peccare peccatum

FiUum suum salvatorem mundi. Quisquis confessus fuerit quoniam Jesus est Fihus Dei, Deus
in eo

non

manet

et ipse in

Deo. Et nos agnovimus et crein

dimus
et

vei'itati,

quam habet Deus
manet
hoc perfecta
est

nobis.

Deus

charitas est, et qui

in charitate in

Deus

in eo. In

Deo manet, charitas nobiscum,

mortem, petat et dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Est peccatum ad mortem, non pro illo dico ut roget quis. Omnis iniquitas peccatum est, et est peccatum ad mortem. Scimus, quia omnis qui natus est ex Deo non peca'd

ut fiduciam
est, et

habeamus in die judicii, quia sicut ille nos sumus in hoc mnndo. Timor non est in
timorem.

sed generatio Dei conservat eum, et malignus non tangit eum. Scimus enim quoniam ex Deo sumus,
cat,

et

mundus

totus in

mahgno

positus est. Et scimus

charitate, sed perfecta charitas foras mittit

quoniam Fihus Dei

vcnit, et dcdit nobis
et

sensum, ut
vero Filio
(I

quia timor poenam habet. Qui autem timet, non est
perfectus iu charitate. Nos ergo diligamus

p

Deum,

eognoscamus Deum verura -'-'" »+ - t^""hic ejus, ' est verus Deus, et
7-21, v,
i

simus

in

vita aeterna

Joan.

iv,

quoniam Deus prior quoniam dihgo Deum, et fratrem suum oderit, mendax est. Qui autem non dUigit fratrem suum
dilexit nos. Si quis dixerit,

et seq.).

Propter mala sua multi potentes

oppressi sunt valde, et gloriosi traditi sunt in

manus

quem videt, Deum quomodo potest diUgere ? Et hoc mandatum a Deo habemus, ut qui diUgit Deum,
dUigat et fratrem suum. Omnis qui credit quoniam
Jesusest Christus, ex Deo natus, etomnisqui dUigit

alterorum. Benedictio autem Dei in mercedem justi festinat et in honore boni processus iUius fructificat. Beatus vir qui non est lapsus verbo ex ore suo, et
est stimulatus in tristitia delicti. Scitote, clia-

non

rissimi,

pro ea pietate quoe vobis Dei famuUs impenest,

eum

qui genuit, diUgit

eum

qui natus est ex eo. In hoc

denda
licee

omnes suggestiones

vestras fidei catho-

cognovimus quoniam diiigimus natos Dei, cum Deum diUgamus, et mandata ejus faciamus. Hsec est enim
charitas Dei ut mandata ejus custodiamus. Et

profuturas,

me

dignanter suscepisse, ut ipsa-

rum

quoquf- opera, et

pax Christiana
si

reparari, et
talibus

data ejus gravia non sunt,
est

manquia omne quod natum
Et hajc est victoria quai
est

error ipsius possit aboleri. Et

ampUus de

ex Deo, vincit

mundum.

aut his similibus aUquid fucrit deUberandum, celequaUtate riter ad nos relatio dirig ;lur, ut pertractata

vincit

mundum lides nostra. Quis mundum nisi qui credit, quoniam
Dei? Hic est qui veuit per

qui vincitD

horum nostra quid obseivuridebeal
stituat.

soUicitudo con-

Jesus est FiUus

Data viKal. August. Constante cons.

aquam

et

sanguinem Je-

EPISTOLA EUSEBII PAP/E AD ^GYPTIOS.
EusEBius Romana^ et apostoiica^ Ecclesiai episcopressura sunt
ipsi a
[)er

pus dilectissimis in charilate Chrisli unanimis charilatis glutino connexis, fratribus per Aicxandriam
et

Deo

:

quoniam

exhortationem qua exhorlamur sicut aliundant passiones Chnsti

in nohis, ita et
stra.

^gyptum Domino
«

miUtantibus, et rectam Udoin

tenentibus iu Doniino sahilcin.

et salute,
Jcsii

per Clirislum al)uiidat consolatio noexhorlalione Sive autem tribulamur pro vcslra exhortamur pro vcstra exhortatione sive
qua^

Benedictus Deus ct Patcr Domini nostri

et

salutc,

opcraUir
ct

lolcrantiam

carumdera
firma

ChrisU, Pater misericordiaium, et Deus tolius consolationis qui consniatur nos in

passionum quas

nos paliiruv,
(iiioiiiain

et spes nostra

omni

Irihulationc

est pro vobis scicnlcs,

sicui

socu passio{11

nostra, ut pnssimus ct ipsi consolari eos qui in

omni

num

estis.

sic

critis

et

consolationis

Cor.

i,

3,

:

220
et seq.). »
<'

nECRKTALlUM COLF.ECTIO.
Velera,
dilectissimi, transierunt et ecce A

230
i)

deos discernit {Psalin. lxxxi,

Dei ergo ordinaliovel

facta sunt nova.
vit

Omnia autem
et

ex Deo qui reconcilia-

nos

sibi

per Christum,

dedit nobis ministerium

nem accusat, qui episcopos accusat dum minus spirituaha quam terrena
enim
sistit,

sectatur.

condemnat Causa
compelUt,

reconciliationis,quoniamqxudemDeuseratinChristo

fidei etdilectionis

quibus sahis Christiana conlaboiare

mundum
cta

reconcilians sibi,
et

53 ipsorum,

posuit

non reputans illis deliin nobis verbum recon-

multa

me

solUcitudine

metuentem ne
tior.

pravitas quse in suis fuerat

amputanda

ciUationis,

pro Christo ergo legatione fungimur

principiis,processu temporis, et pertinacior fiat et al-

tanquam Deo exhortante per nos. Obsecraraus, pro Christo reconcihamini Deo. Eumquinonnoveratpeccatum, pro nobis peccatum
justitia Dei in ipso.
fecit,

Nam inimicnm nimis est atque
vexant
,

incongruum eos
sine

qui episcopos vel reUquos veros sacerdotes sua persccutione

ut nos efficeremur

cathoUcorum nominihus

Adjuvantes autem exhortamur,
:

discretione misceri,

cum jam natam impietatem non

ne in vacuura gratiam Dei recipiatis Ait enim
pore accepto exaudivi
te, et in

Tem-

deserentes, ipsi sua pravitate conderanantur, quos

die salutis adjuvi te.

convenit perceUi pro perfidia, aut liberari pro venia,
quia sicut plenum pietatis est oppressis charitatem
Dorainicara reddi, itajustura est omniaperturbantis

Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis.

Nemini dantes uUam oifensionem, ut non

vitu-

perelur ministerium nostrum, sed in oranibus exhi-

B a