Ang retorika ay isang mahalagang kaalaman sa pagpapahayag na tumutukoy sa kaakit-akit and magandang pagsasalita at pagsulat.

Pinag-aaralan ditto ang ukol sa mga tuntunin ng malinaw, mabisa at kaakit-akit na pagpapahayag. Ito ay sining ng pakikipag-usap at pagsulat. Ano ang ipinapahayag sa pakikipag-usap? y y Kapag nakikipag-usap nang harapan o kaya¶y sa telepono, nagpapahayag tayo ng pasalita. Pagpapahayag upang ihayag ang damdamin at kaisipan.

Sino-sino ang nakikipag-usap? Mahalaga ang pakikipagtalastasan sa buhay ng tao, sa kanyang buhay pulitika an sa kanyang hanap buhay«. y y y y Kailangang mag-usap ng pamilya para sa maayos nitong pagkilos Sa kapitbahay, para kamustahin Sa tindera, upang makatawad kapag namamalengke Sa drayber, upang pumara at magpahatid sa pook na pupuntahan.

Anu-ano at bakit nagiging malabo sa pagtalastasan? y Nagiging malabo ang pakikipagtalastasan kung di maayos ang pagkakabuo sa diwa ng pagpapahayag o kaya¶y ang kakulangan sa kaalaman sa retorika ng pagpapahayag. Kung hindi magkaintindihan ang dalawang nag-uusap.

y

Ang pakikipagtalastasan any bahagi ng lipunan upang maipahayag ang iyong: 1. Naisin 2. Maunawaan 3. Magkaisa Kailan mabisa ang isang pahayag? 1. nauunawaan

Sa pamamagitan nito nagbubuklod ang isang tagapagsalita at tagapakinig sa iisan ideya. tamang pagpili ng mga salita Ayon kay Sebastian. diwang ipinahayag ± mensahe (a) tiyak (b) sinaliksik (c)magdagdag ng kaalaman 2.2. y y y y Retorika: Bilang isang sining Tulad ng awit ang retorika ay may roon ding sining o ibat ibang paraan o estilo na nalinawan sa ating isipan. y Isang pantaong sining .Samakatuwid. 1. Ang kasanayang ito ay natututunan o napagaaralan Ang isang taong may kahusayan sa retorika ay kadalasan nagkakaroon ng isang magandang impresyon sa kaniyang mga audience o tagapakinig. Isang Kooperatibong sining Hindi maaring gawin ng nagiisa. kasanayan sa pagbuo ng pahayag 3. y Ito ay galing sa salitang ³rhetor´ (Salitang Griyego) na nangangahulugang ³guro´ o mahusay na oradr/mananalumpati Susi sa mabisang pagpapahayag na nauukol sa kaakit-akit. kaiga-igaya at epektibong pagsasalita o pagsulat. Maaari rin itong tawagin bilang pagaaral o kahusayan ng isang indibidwal sapagpili ng mga salitang gagamitin sa pagsulat o pagsasalita. ang layunin ng retorika ay maging kaakit akit at epektibo ang isang pahayag. May kasanayan sila na kung saan sila ay ating hinahangaan at maging tinatangkilik ng mga tagapanood. damadamin at mambabasa. malinaw Tatlong bagay/elemento na dapat isaalang-alang upang magkaroon o matamo ang kalinawan sa pahayag. Halimbawa na lamang ay ang paborito mong awtor ng libro tagapagbalita sa telebisyon. Pag-aaral kung paano makabubuo ng isang kaisipan sa pamamagitan ng mga piling salita at wastong ayaw-ayaw ng mga ito upang maiangkop sa target ng awdyens at matamo ng manunulat ang kanyang layunin. ang retorika ay isang mahalagang kaalaman ng pagpapahayag na kung saan ay tinukoy kung maganda o kaakit-akit ang pagsususlat at pagsasalita.

isang mahalagang kaalaman ng pagpapahayag ng ang retorika kung saan tinutukoy kung maganda o kaakit-akit na pagsusulat at . Ang gumagamit nito ay nangungusap sa lenggwhae ngayon at hindi bukas o kahapon. ito ay pagaari ng tao ang retorika ay isa ring siniong at pantao. At patuloy tuloy na napapasa ang kaalaman sa kaniyang kaisipan. Ito ay likas na komplikado dahil sa mga tuntunin na pababago bago. Ayon impormasyon sa ibat-ibang aklat[pananangguni'y kailangan]. upang maipakita ng bawat isa ang kanilang kagalingan sa pakikipagtalastasan. Ginagamit ang retorika ng isang tao upang mapasunod at magkaintindihan ang dalawang magkausap. y Isang nagsusupling na sining Ito ay dumadami. y Isang limitadong sining Marami ang hindi ito kayang gawin. Ang retorika ay mayroong sukdulan o hangganan. iba pang larangan 5. paslita man o pasulat. Sa iba ito ay nagiging frustrating na karanasan. y Isang may kabiguang sining Hindi lahat ay may kagalingan sa paghawak ng wika. wika 4. Dahil dito. Dahil maaring imahinasyon lamang ang gamitin sa sining na ito.Dahil sa ang wika ay midyum ng retorika. Saklaw ng retorika 1. pilosopiya 3. sining Gampanin ng Retorika y Nagbibigay daan sa komunikasyon Ang sayusay[pananangguni'y kailangan] o retorika[1] ay isang uri ng sining ng paggamit ng wika o isang pag-aaral tungkol sa kaalaman sa mga salita o lenguwahe. y Isang Temporal na sining Ito ay nababatay sa panahon. Lipunan 2. Ang isang manunulat ay nagsusulat ng isang ideya sa isipan at nagsusupling ng isang akda.

Ito ang mga sumusunod: 1. Taingang-kawali.pangit kumanta. tagapag-ingat ng salapi o ari-arian ng isang tao o organisasyon 3. Patay-gutom . pagbibigay ngalan.mahirap. Matapobre . Agaw-pansin . at pagbibigay kapangyarihan.sinisimulan ang isang Gawain ngunit hindi tinatapos 9. temporal. Boses-palaka .dalawang magkaibang salitang pinagsama upang makabuo ng bagong kahulugan [baguhin] Mga halimbawa ng tambalang salita at mga kahulugan nito 1. 2.timawa. nangangahulugang guro o mahusay na mananalumpati. Nakaw-tingin . Morpolohiya Mula sa Tagalog na Wikipedia. Ingat-yaman . Akyat-bahay . pulubi 6. limitado at nagsusupling. Pinag-aaralan dito ang sistema ng pagsasalansan ng mga morpema upang makabuo ng salita na may payak o kumplikadong kahulugan. malupit. palaging gutom.salitang-ugat maylapi . mapangmata sa mga mahihirap 4. artikulo.madaling makakuha ng pansin o atensyon. pagpapalawak ng pananaw. o metalinggwistikal na yunit ng kahulugan tulad ng intonasyon at stress o diin. Bilang isang sining.magnanakaw. Ilan sa mga gampanin nito ang pagbibigay daan sa komunikasyon. Ningas-kugon . panlapi.tresyurera o tresyurero. matakaw 5.pag-sulyap sa isang tao na hindi niya nalalaman 10. [baguhin] Kayarian ng salita May apat na kayarian ng mga salita. 4. ang malayang ensiklopedya Tumalon sa: nabigasyon. 3. sintunado o wala sa tono 8. Mula ang salitang "retorika" sa salitang Latin na rhetor.kapag ang salitang-ugat ay inuulit tambalang-salita . mang-uumit sa bahay ng iba 7. Maaaring isa itong kahusayan ng nilalang sa pagpili ng mga salitang nais niyang iparating. isa itong sining na kooperatiba.taong nagbibingi-bingihan 2.salitang-ugat at may panlapi inuulit . pobre.pagsasalita ng isang tao. agaw-eksena . Susi sa mabisang pagpapahayag ng nauukol na kaiga-igaya at epektibong pagsasalita o pagsulat ang retorika at isa ring pag-aaral upang makabuo ng makabuluhang kaisipan sa pamamagitan ng pili at wastong pangungusap na may maangkop na layunin. payak . hanapin Ang morpolohiya ay ang sangay ng linggwistika na nag-aaral ng morpema (morpheme) o ang pinakamaliit na yunit ng tunog na na may kahuluguhan. Hampaslupa .mapagmataas. pag-aabala. takaw-pansin. Ang mga morpema ay maaaring isang buong salita.

Mga uri ng pagbabagong morpoponemiko sa wikang Filipino: . Sa madaling salita. Ito ay ang pinakamaliit nay unit ng tunog sa wika. Tubig-tabang .pagitan ng hatinggabi at bukang-liwayway 15.eksaktong alas dose ng gabi. pagitan ng gabi at madaling-araw 16. Madaling-araw . pagitan ng ng umaga at madaling-araw 14. Balat-sibuyas . at kung paano ito tinutukoy ng tao mula sa iba pang mga tunog na hindi bahagi ng wika. ang pagkukumpara ng mga ito sa mga tunog ng iba pang wika at ang sistema ng paggamit ng mga tunog na ito upang makabuo ng yunit ng tunog na may kahulugan (i.e. Sirang-plaka . lawa at ibang maliit na bahagi ng tubig 21. ang Phonetics ay nakatuon sa pag-aaral ng imbentaryo ng mga tunog ng wika ng tao na nagmula sa mga pinagsama-samang set ng tunog ng lahat ng wika. Likas-yaman .pinagkukunang yaman na nanggagaling sa kalikasan 19. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito Ang Ponolohiya o Phonology (mula sa salitang Griyego: . ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng sistema ng paggamit ng tunog ng isang wika upang makalikha ito ng kahulugan.tubig na nanggagaling sa mga ilog. ph n . [baguhin] Phonetics at Phonology Ang batayang yunit ng tunong na pinag-aaralan sa Phonology at Phonetics ay ang ponema (o phoneme). boses") ay sangay ng lingguwistika (linguistics) na nag-aaral ng mga tunog o ponema (phonemes) ng isang wika.trabahong kailangan ng mga tao. "tunog. Samakatwid. salita). Hanap-buhay . Takip-silim .maramdamin 18.eksaktong alas dose ng umaga. [baguhin] Morphophonemics o Morpoponemiko Ang pagbabagong morpoponemiko ay ang anumang pagbabago sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran nito. morpema o morphemes. Hatinggabi .mag-gagabi.mag-uumaga. ang ito ay ang siyentipikong pag-aaral ng paglikha ng tao ng tunog na kanyang ginagamit sa wika. at ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng set ng tunog ng isang wika o ang pagkukumpara ng mga set ng tunog ng iba¶t ibang-wika.tubig na nanggagaling sa dagat o karagatan 20. Tanghaling-tapat . Samantala. Ang lathalaing ito na tungkol sa Agham ay isang usbong. pagitan ng umaga at hapon 17. pagitan ng hapon at gabi 13. Bukang-liwayway .11. Ang Phonetics ay ang pag-aaral ng mga tunog na posibleng likhain ng tao na matatagpuan sa lahat ng wika. Tubig-alat .paulit-ulit ang sinasabi 12.

housedress tub: boh . g. ito ay nagbabago kapag ito'y nilalapitan.pipe ba: ta? . dalahin = dalhin Paglilipat-diin = kapag ang salitang-ugat ay nilalagyan ng panlapi.  Halimbawa: mang + tahi = manahi. n. diin(stress) at pagpapahaba ng tunog (prolonging/lengthening) Ponema ang tawag sa pinakamaliit na yunit ng tunog. pagtaas-pagbaba ng tinig(pitch). t. ?/ ang bumubuo sa ponemang katinig Halimbawa: ba: tah . dugo + an = duguan Ang ponolohiya o palatunugan ay pag-aaral sa mga ponema (tunog). b) /p. sing + bait = simbait. o Halimbawa: ma + damot = maramot. pang + palo = pamalo. a) Labing-lima ang orihinal na kasama sa palabaybayan ngunit isinama ang impit na tunog o glottal stop (?) sapagkat ito ay itinuturing na isang ponemang katinig dahil napagbabago nito ang kahulugan ng isang salita. yakapin-niyakap Pagkakaltas ng ponema . s. mang + batas = mambabatas o Asimilasyong ganap: pagbabago ng kapwa panlapi at salitang-ugat. paghinto(juncture). k. Ang ponemang segmental ay binubuo ng ponemang katinig at patinig. l. o) o Halimbawa: lipadin-nilipad. ng. r. w. o Halimbawa: takip + an = takpan.pagbabagong nagaganap sa (n) dahil sa impluwensya ng ponemang kasunod nito. May dalawang uri ng ponema: 1 segmental at suprasegmental. ma + dunong = marunong Metatesis =-pagpapalit ng posisiyon ng panlaping "-in" kapag ang kasunod na ponema ay ang mga ponemang (l. pang + takot = panakot Pagpapalit ng ponema = kapag ang (d) ay nasa pagitan ng dalawang patinig kaya ito'y pinapalitan ng ponemang "r".mayroong pagkakaltas o pagtatangal ng ponema. m. h. y.child .pagbabago sa unang morpema  Halimbawa: pang + bansa = pambansa. sara + han= sarhan. b. d. y.y y y y y Asimilasyon . labahan = labhan. o Halimbawa: laro + an = laruan. Ang dating bigkas nito ay malumi o maragsa. o Asimilasyong di ganap .

modern mesa . Ang Filipino ay may 20 ponema. P. . e.profit c) Ang ponemang patinig ay lima : a.alin man patinig na sinusundan ng malapatinig na w at y. 15 ang katinig at 5 ang patinig "katinig means consonant and patinig means vowel" Mga katinig: Panlabi (sounds produced by the lips) .bear misa . Artikulador (Articulator) .Tatlong Salik sa Pagsasalita (Three factors in Speaking) 1. /o/.nuon e) Mayroon din namang mga salitang itinuturing na hiwalay na ponema ang /u/.babai kalapati . M Pangipin (sounds produced by the teeth) .H Mga Patinig: A.D. WPasutsot (sounds produced by exhaling) . Ng. R.y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y tub: bo? . Ang bibig at guwang ng ilong ang itinuturing na resonador (modifies the sound.table oso .nagmomodipika ng tunog. i. o.) Ponolohiya ng Filipino PONEMA (Phoneme) . Halimbawa: uso .B. S Pangngalangala (sounds produced by the throat) . u.isang makabuluhang tunog. Resonador (Resonator) . Enerhiya (Energy) .K. U Diptonggo (Dipthong) .kalapate lalaki .nilikhang presyon ng papalabas na hiningang galing sa baga (pressure created when exhaling) 2. O. /i/.nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig (Vocal) 3. N. T Panggilagid (sounds produced by the gums) . G.L. gayundin ang /i/ at /e/ ngunit hindi nagbabago ang kahulugan ng salita. The mouth and nasal passageway are considered as resonators. at /e/ dahil nagbibigay ito ng magkaibang kahulugan at hindi maaaring pagpalitin. I. E.lalake noon .mass Ponolohiya (Phonology) . d) May mga salitang nagkakapalit ang ponemang /u/ at /o/. Halimbawa: babae .

ey. Halimbawa: in + layo = nilayo in + yakap = niyakap 3.pagbabagong nagaganap sa huling posisyon dahil sa impluwensiya ng kasunod na ponema. bahay. Halimbawa: pang + balabal = pambalabal pang + panitikan = pampanitikan pang + kuha = panguha pang + tabas = pantabas 2. . iw. Kung ang ponemang pang ay ikinakabit sa salitang-ugat na nagsisimula sa b. Pagkakaltas ng ponema . Y pag nilagyan ng panliping (in) ay nagkakapalit ng posisyon. Uri ng Pagbabagong Morpoponemiko (Types of Morphophonemic Change) 1. Asimilasyon (Assimilation) . iy.ang mga salita ay nagbabago ng diin kapag nilalapian. Halimbawa: ma + damot = maramot ma + dungis = marungis 4. Pagpapalit ng ponema .M eta sis .pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng salita. baliw Morpolohiya (Morphology) . p ang n ay nagiging m.kapag ang ponema ay nasa unahan ng salitang (d) ito ay karaniwang napapalitan ng ponemang (r) kapag ang huling ponema ng unlapi ay patinig. oy at uy. Ito ay maaaring salitang ugat o panlapi.nagaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawala kapag nilalagyan ng hulapi. Halimbawang salita (Example word): bahaw.y y y y y y y y y y y y y Halimbawa (Example): aw. Halimbawa: basa + hin = basahin laro + an = laruan 5. ay.ang salitang ugat na nagsisimula sa L. okoy.Pagl ili pat.pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. Morpema . O.dii n .

sarhan .takpan sara + han = sarahan .Halimbawa: takip + an = takipan .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful