ΙΣΤΟΡΙΑ

ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
ΑπÞ τουσ προϊστορικοàσ πολιτισµοàσ τησ ΑνατολÜσ
Ûωσ την εποχÜ του Ιουστινιανοà

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
ΠΑΙ∆ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

ΑΝΤΩΝΗ Ν. ΜΑΣΤΡΑΠΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ

ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
ΑπÞ τουσ προϊστορικοàσ πολιτισµοàσ τησ ΑνατολÜσ
Ûωσ την εποχÜ του Ιουστινιανοà

Α‹ ΤΑΞΗ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
(ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ)

ªÂ ·fiÊ·ÛË Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ΢‚ÂÚÓ‹Ûˆ˜ Ù· ‰È‰·ÎÙÈο ‚È‚Ï›· ÙÔ˘
¢ËÌÔÙÈÎÔ‡, ÙÔ˘ °˘ÌÓ·Û›Ô˘ Î·È ÙÔ˘ §˘Î›Ԣ Ù˘ÒÓÔÓÙ·È ·fi ÙÔÓ
OÚÁ·ÓÈÛÌfi ∂ΉfiÛˆ˜ ¢È‰·ÎÙÈÎÒÓ µÈ‚Ï›ˆÓ Î·È ‰È·Ó¤ÌÔÓÙ·È ‰ˆÚ¿Ó.

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚ∆ΟΣΕΩΣ ∆Ι∆ΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ
ΑΘΗΝΑ

ΣυγγραφÛασ:
ΑΝΤΩΝΗΣ ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ, δ.φ., εκπαιδευτικÞσ ∆.Ε.

Π Ε Ρ Ι Ε ΧΟ Μ Ε ΝΑ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7

ΕπιτροπÜ αξιολÞγησησ:
ΜΙΚΡΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝ., καθηγητÜσ του ΠανεπιστηµÝου Αθηνñν
ΜΑΝ∆ΑΛΑΚΗ ΑΙΚΑΤ., δ.φ., εκπαιδευτικÞσ ∆.Ε.
ΠΕΡΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝ., µ.δ., εκπαιδευτικÞσ ∆.Ε.
Υπεàθυνοσ για το ΠαιδαγωγικÞ Ινστιτοàτο:
ΙΩΣΗΦ ΠΕΡΑΚΗΣ, δ.φ., ΠÀρεδροσ του Π.Ι.
ΦιλολογικÜ επιµÛλεια:
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΑΚΚΑ, µ. ιστορÝασ, εκπαιδευτικÞσ ∆.Ε.

ΗλεκτρονικÜ σελιδοποÝηση - Φιλµ - ΜοντÀζ: Π. ΚΑΡ∆ΑΜΙΤΣΗΣ

ΕικÞνα εξωφàλλου:
Íγαλµα του ΡαµσÜ Β‹ και ανδριÀντασ του Αυγοàστου (αριστερÀ).
ΑναθηµατικÞ ανÀγλυφο αυτοστεφανοàµενου εφÜβου
απÞ το ιερÞ τησ ΑθηνÀσ στο Σοàνιο (κÛντρο).

Ι. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΕΓΓΥΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ
1. Οι λαοÝ τησ ΜεσοποταµÝασ
1.1 Η χñρα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10
1.2 ΟικονοµικÜ, κοινωνικÜ και πολιτικÜ
οργÀνωση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11
1.3 Η ιστορÝα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13
1.4 Ο πολιτισµÞσ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17
ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . . .19
2. Η ΑÝγυπτοσ
2.1 Η χñρα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .20
2.2 ΟικονοµικÜ, κοινωνικÜ και πολιτικÜ
οργÀνωση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21
2.3 Η ιστορÝα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .23
2.4 Ο πολιτισµÞσ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .27
ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . . .30
3. Οι ΦοÝνικεσ
3.1 Η χñρα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .31
3.2 ΟικονοµικÜ, κοινωνικÜ και πολιτικÜ
οργÀνωση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .31
3.3 Η ιστορÝα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .33
3.4 Ο πολιτισµÞσ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .35
ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . . .36
4. Οι ΕβραÝοι
4.1 Η χñρα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .37
4.2 ΟικονοµικÜ, κοινωνικÜ και πολιτικÜ
οργÀνωση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .37
4.3 Η ιστορÝα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .38
4.4 Ο πολιτισµÞσ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .40
ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . . .41
5. Οι ΧετταÝοι Ü ΧεττÝτεσ
5.1 Η χñρα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .42
5.2 ΟικονοµικÜ, κοινωνικÜ και πολιτικÜ
οργÀνωση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .43
5.3 Η ιστορÝα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .44
5.4 Ο πολιτισµÞσ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .45
ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . . .46
6. Οι ΜÜδοι και οι ΠÛρσεσ
6.1 Η χñρα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47
6.2 ΟικονοµικÜ, κοινωνικÜ και πολιτικÜ
οργÀνωση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .48
6.3 Η ιστορÝα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .50
6.4 Ο πολιτισµÞσ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .51

ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . . .52
7. Οι ΑνατολικοÝ λαοÝ και οι Îλληνεσ
ΙΙ. ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ
ΑπÞ τουσ προϊστορικοàσ χρÞνουσ Ûωσ και το
Μ. ΑλÛξανδρο
1. ΕλληνικÜ προϊστορÝα
1.1 Οι ΑιγαιακοÝ πολιτισµοÝ . . . . . . . . . . . . .56
1.2 Ο ΜυκηναϊκÞσ πολιτισµÞσ . . . . . . . . . . .65
ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . . .75
2. Η αρχαÝα ΕλλÀδα (ΑπÞ το 1100 ωσ το 323
π.Χ.)
2.1 ΟµηρικÜ εποχÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .76
2.2 ΑρχαϊκÜ εποχÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .84
2.3 ΚλασικÜ εποχÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .98
ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . .120
ΙΙΙ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ
1. Ο ελληνιστικÞσ κÞσµοσ
1.1 Η διÀσπαση του κρÀτουσ
του Μ. ΑλεξÀνδρου . . . . . . . . . . . . . . . .124
1.2 Τα χαρακτηριστικÀ του ελληνιστικοà
κÞσµου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .127
ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . .139
2. Ο ελληνιστικÞσ πολιτισµÞσ
2.1 Τα ελληνιστικÀ κÛντρα . . . . . . . . . . . . .140
2.2 Η γλñσσα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .142
2.3 Η θρησκεÝα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .143
2.4 Τα γρÀµµατα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .144
2.5 Οι επιστܵεσ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .146
2.6 Οι τÛχνεσ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .148
ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . .151
IV. Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ∆ΥΣΗΣ. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ∆. ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΚΑΙ ΡΩΜΗ
1. Ο ΕλληνισµÞσ τησ ∆àσησ
1.1 ΟικονοµικÜ, κοινωνικÜ και πολιτικÜ
οργÀνωση των αποÝκων . . . . . . . . . . . .154
1.2 Οι Συρακοàσεσ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156
1.3 Οι Îλληνεσ και οι λαοÝ τησ ∆υτικÜσ
ΜεσογεÝου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158
1.4 Ο πολιτισµÞσ των ΕλλÜνων
τησ ∆àσησ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .161
ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . .164
5

.184 1. .Χ. . . .284 ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ . Ο τÝτλοσ ΙστορÝα του αρχαÝου κÞσµου. .4 ΒαρβαρικÛσ επιδροµÛσ . . . . . . . . .3 Ο ΕλληνισµÞσ και η Ρñµη . .Χ. . . . . . . . .220 ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . . . . . . Οι συνÛπειεσ των κατακτÜσεων 2. . .168 3. . . . .268 VIII. . . . . .2 Οι διÀδοχοι του Αυγοàστου (14-193 µ. . . .170 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Η οικονοµÝα και η κοινωνÝα . .187 1. . . . .217 1. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΠΩ ΑΝΑΤΟΛΗΣ 1. . . . . . . Αιγàπτου. . . . . . . . . . . . . Το τÛλοσ του ∆υτικοà Ρωµαϊκοà κρÀτουσ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Η χñρα και οι κÀτοικοι . . . . . . . . . .3 Οι θρησκευτικÛσ εξελÝξεισ . .-193 µ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . αφοροàν το συγγραφÛα. . . . . . . . .Χ. . . . . . . . . . . .258 3. .1 Η πνευµατικÜ ανÀπτυξη . . Η ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (4οσ–6οσ αι. . µ. . .189 2. . . . . . . . . .261 ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . .194 2. . . . .252 2. . .182 V. . . ΕβραÝων. . . .225 2. . . η προβολÜ και ο συσχετισµÞσ ιστορικñν φαινοµÛνων. . . .5 Η παρακµÜ του αρχαÝου κÞσµου . .Χ.203 VI. . . .228 2. . . . .2 Οι Ετροàσκοι . . . . . . Η περÝοδοσ τησ ακµÜσ (27 π. . . . . . . . .281 ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . .169 3. . . . . . .2 Η ελληνοχριστιανικÜ οικουµÛνη . . . . . . . . . . . . .227 6 2. . . . . .) 1. .Χ. . . . . . . .230 ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ .175 3. . . . . . . . . . .256 ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . .2 ΟικονοµικÜ κρÝση . . . .285 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ . Οι λαοÝ τησ ιταλικÜσ χερσονÜσου και ο σχηµατισµÞσ του ρωµαϊκοà κρÀτουσ 3. . . .) 1.259 3. . . . . . . . . . . . . . .Χ. . .Χ. . .1 ΟικονοµικÜ. . . . . . . . . . IΙΙ. . . κοινωνικÜσ. ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ 1.196 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η ΚαρχηδÞνα 2. . . . 2. . . . . . . . .2 ΜεταρρυθµιστικÛσ προσπÀθειεσ . . . . . . . .270 1.4 Εµφàλιοι πÞλεµοι .271 1. των χαρτñν και των παραθεµÀτων που υποστηρÝζουν το γνωστικÞ αντικεݵενο του βιβλÝου. . . . . . . . . . . . . . . . . .291 Π Ρ Ο ΛΟ Γ Ο Σ Το βιβλÝο αυτÞ εÝναι αποτÛλεσµα τησ προσπÀθειασ να δηµιουργηθεÝ Ûνα εàχρη- στο και παιδαγωγικÀ κατÀλληλο βοÜθηµα που θα καλàπτει τισ σàγχρονεσ ανÀγκεσ διδασκαλÝασ του µαθܵατοσ τησ ΙστορÝασ στην Α‹ τÀξη του ΕνιαÝου ΛυκεÝου. .3 ΕνοποÝηση τησ ΙταλÝασ . . .1 ΚρÝση του αυτοκρατορικοà θεσµοà . ΩστÞσο. . . . . . κοινωνικÀ. . . . . . . . . . Η ολοκλÜρωση τησ ρωµαϊκÜσ επÛκτασησ (200–31 π. Οι γνñσεισ και ο τρÞποσ παρουσÝασÜσ τουσ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .166 ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . Ωσ προσ τη διÀρθρωση του περιεχοµÛνου ο συγγραφÛασ δεν εÝχε το περιθñριο πολλñν επιλογñν¯ ακολοàθησε το πρÞγραµµα σπουδñν που εÝχε συντÀξει η αρµÞδια οµÀδα του Παιδαγωγικοà Ινστιτοàτου. . .229 2. . . . .167 3. . Να κατανοÜσουν δηλαδÜ το βαθµÞ σàνδεσησ του Ελληνισµοà µε τουσ λαοàσ τησ ΑνατολÜσ και τησ ΜεσογεÝου και κατ’ επÛκταση τισ εξελÝξεισ που Ûλαβαν χñρα σε παγκÞσµιο επÝπεδο απÞ τουσ προϊστορικοàσ χρÞνουσ µÛχρι και την εποχÜ του Ιουστινιανοà. .1 Ανασàσταση τησ ρωµαϊκÜσ οικουµÛνησ . . . . . . ΑλεξÀνδρου (323 π. Η ΙνδÝα 1. .2 Η καλλιτεχνικÜ ανÀπτυξη .-14 µ. . . .1 Ο ∆ιοκλητιανÞσ και η αναδιοργÀνωση τησ αυτοκρατορÝασ . . .211 1. .289 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΡΩΝ . . .1 Η χñρα . Η µετεξÛλιξη του Ρωµαϊκοà κρÀτουσ (4οσ–5οσ αι. . . . . . ΦοινÝκων. . . . . . . . . . . . . . . . .) . . . . . . . Τα γρÀµµατα και οι τÛχνεσ 3. . . .) 1. . . Η ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ (1οσ αι. . . . . . .4 ΡωµαϊκÜ τÛχνη . .3 Η Ýδρυση τησ Ρñµησ και η οργÀνωσÜ τησ . . . . . . . ακÞµα η επιλογÜ των εικÞνων. . .5 Η µεγÀλη µετανÀστευση των λαñν. .178 ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . . . . . . .206 1. . . . . . . .1 Η επÛκταση στην ΑνατολÜ .3 ΚοινωνικÜ κρÝση . . . . . . π. . . . . . . . . . . . . . . . ΜÜδων και Περσñν) και εξÛταση τησ οικονοµικÜσ.278 2. . . .Χ.Χ. η επιλογÜ του υλικοà και η παρουσÝασÜ του εÝναι Ûργο για το οποÝο εξ ολοκλÜρου ευθàνεται ο Ýδιοσ. . .) 1. . . . . . Κàρια επιδÝωξÜ µασ εÝναι µÛσα απÞ τισ σελÝδεσ του οι µαθητÛσ να γνωρÝσουν την ελληνικÜ ιστορÝα τησ αρχαιÞτητασ παρÀλληλα µε την ιστορÝα των Àλλων λαñν. .6 Ο ρωµαϊκÞσ πολιτισµÞσ .253 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Μ. . µ. . . .3 Η διοÝκηση των κατακτηµÛνων περιοχñν . . . ΚωνσταντÝνοσ: ΕκχριστιανισµÞσ και ισχυροποÝηση τησ ρωµαϊκÜσ ΑνατολÜσ . . . . . Η ΚÝνα 2. . . . . . . . . . . πολιτικÀ) του ελληνιστικοà κÞσµου. .190 2. .5 Η ρωµαϊκÜ εξÀπλωση . . . . . . . . . . . . .236 1. .2 Η ιστορÝα και ο πολιτισµÞσ . . . . . . .). . . . .279 2. . . . . . . . µ. . . . .1 Η χñρα . . . . . . . . . . . . . .1 Η εποχÜ του Αυγοàστου (30 π. . ΕπισκÞπηση τησ ιστορÝασ των λαñν τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ (ΜεσοποταµÝασ. . . .Χ. . . . . IΙ. .239 1. . . . . . . . . . . .2 Η εξÀπλωση των ΚαρχηδονÝων . . . .Χ. . . . . . . . πολιτικÜσ και πολιτισµικÜσ τουσ οργÀνωσησ. . . . . . δηλαδÜ η ανÀδειξη Ü η αποσιñπηση γεγονÞτων. . .188 ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . Η εποχÜ του Ιουστινιανοà 2. . . . . . . . . ΧετταÝων. . Τα χαρακτηριστικÀ γνωρÝσµατα (οικονοµικÀ.247 ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . . Η κρÝση τησ αυτοκρατορÝασ τον 3ο αι. . . . . . . . .1 ΟικονοµικÛσ. . .4 Η συγκρÞτηση τησ ρωµαϊκÜσ πολιτεÝασ – Res publica . . . . . . . . . . ΣυνοπτικÜ ιστορÝα των αρχαÝων ΕλλÜνων απÞ τουσ προϊστορικοàσ χρÞνουσ µÛχρι και το θÀνατο του Μ. . . . .226 2. . . κοινωνικÛσ και πολιτιστικÛσ αλλαγÛσ . . . .) . . µ. . . . . . .4 Ο εξελληνισµÞσ του Ανατολικοà Ρωµαϊκοà κρÀτουσ . ΑπÞ τουσ προϊστορικοàσ πολιτισµοàσ τησ ΑνατολÜσ Ûωσ την εποχÜ του Ιουστινιανοà προσδιορÝζει χρονικÀ το περιεχÞµενο του βιβλÝου. .3 Η ιστορÝα και ο πολιτισµÞσ . . . . . . . .–3οσ αι. . .197 ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . . .245 1. . . . . . . . . . . .165 2. .Χ. . .273 ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ . . .234 1. . . . . . το οποÝο διαρθρñνεται σε οκτñ κεφÀλαια: I.) 1. . . 7 . . . . . . . . . . . . . . .2 Οι κατακτÜσεισ στη ∆àση . . .2. . . κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση .231 VII.172 3. . . . .

καθñσ και ενδεικτικÜ βιβλιογραφÝα προσ χρÜση των µαθητñν. – 3οσ αι. ΕπιπλÛον. Την οργÀνωση του Ελληνισµοà τησ ∆àσησ και των Àλλων λαñν τησ ∆υτικÜσ ΜεσογεÝου. παρατÝθεται χρονολογικÞσ πÝνακασ των κυριÞτερων ιστοροàµενων γεγονÞτων. τα οποÝα αποτελοàν αναπÞσπαστο µÛροσ τησ àλησ του βιβλÝου. γενικÞτερα. οι χÀρτεσ και τα παραθÛµατα. VII. ΕπισκÞπηση τησ ιστορÝασ τησ ΙνδÝασ και τησ ΚÝνασ κατÀ την αρχαιÞτητα. Στο κÀτω µÛροσ κÀθε παραθÛµατοσ υπÀρχει βιβλιογραφικÜ παραποµπÜ. Ι.Χ. µÛχρι την εποχÜ του Ιουστινιανοà. µε Ûµφαση στισ σχÛσεισ που δηµιοàργησαν µε τον ελληνορωµαϊκÞ κÞσµο. να επεξεργαστοàν περαιτÛρω ορισµÛνα σηµεÝα και. V.Χ. Με τισ ερωτÜσεισ και τισ δραστηριÞτητεσ που υπÀρχουν στο τÛλοσ κÀθε ενÞτητασ. µ. ΧαρακτηριστικÞσ φρουρÞσ τησ πàλησ των ανακτÞρων τησ ΜεσοποταµÝασ.Χ. ΦτερωτÞσ ταàροσ µε ανθρñπινο κεφÀλι. ιδιαÝτερα τησ Ρñµησ απÞ την ÝδρυσÜ τησ µÛχρι τα τÛλη του 2ου αι. Στον πÝνακα αυτÞ Ûχουν καταχωριστεÝ Þροι Ü λÛξεισ του βιβλÝου που φÛρουν αστερÝσκο(*). ∆εÝκτεσ αριθµηµÛνοι κατÀ ενÞτητα µÛσα στο κεݵενο παραπÛµπουν στα παραθÛµατα. δηµιουργÜθηκε Ûνασ ερµηνευτικÞσ πÝνακασ Þρων στο τÛλοσ κÀθε κεφαλαÝου. Τα κàρια γνωρÝσµατα τησ ΡωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ απÞ τη δηµιουργÝα τησ µÛχρι την εποχÜ τησ παρακµÜσ τησ (1οσ αι. Για Þσουσ Þρουσ Ü λÛξεισ κρÝθηκε σκÞπιµο να ερνηνευτοàν για διευκÞλυνση των µαθητñν. π. Τα κεݵενα των παραθεµÀτων Ûχουν σε µερικÛσ περιπτñσεισ προσαρµοστεÝ στουσ ορθογραφικοàσ κανÞνεσ τησ νÛασ ελληνικÜσ γλñσσασ. οι πÝνακεσ. π. (ΠαρÝσι. που σκοπÞ Ûχουν να εµπλουτÝσουν το περιεχÞµενο και να φωτÝσουν πολλαπλÀ πτυχÛσ τησ διδακτικÜσ ενÞτητασ. συµβÀλλουν στην πληρÛστερη κατανÞηση του γνωστικοà αντικειµÛνου. στο τÛλοσ του βιβλÝου υπÀρχει συγκεντρωτικÞ ευρετÜριο µε την καταγραφÜ των Þρων και των σελÝδων στισ οποÝεσ αυτοÝ απαντοàν. ασσυριακÜσ τÛχνησ. να αναπτàξουν τισ δεξιÞτητÛσ τουσ και να εµβαθàνουν στη µελÛτη τησ ιστορÝασ. δεν αναφÛρεται το Þνοµα του µεταφραστÜ. VIII. Την εξÛλιξη τησ ΡωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ απÞ τα τÛλη του 3ου αι. VI. µ. παρÛχονται αρκετÛσ ευκαιρÝεσ στουσ µαθητÛσ να προσεγγÝσουν κριτικÀ το περιεχÞµενο τησ ενÞτητασ. ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΕΓΓΥΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ Οι εικÞνεσ. ΤÛλοσ. Στην περÝπτωση που το κεݵενο του παραθÛµατοσ µεταφρÀζεται απÞ το συγγραφÛα του βιβλÝου. ΜουσεÝο Λοàβρου) 8 9 .).IV. Την επÛκταση τησ Ρñµησ σ’ ολÞκληρη τη ΜεσÞγειο.Χ.

ΧωρÝσ αµφιβολÝα οι λαοÝ αυτοÝ συνÛβαλαν µε την πολιτιστικÜ τουσ εξÛλιξη στην πρÞοδο τησ ανθρωπÞτητασ. οι αρχαιÞτεροι κÀτοικοι τησ περιοχÜσ. ΠαρÀλληλα η εκτροφÜ µεγÀλου αριθµοà κοπαδιñν εξασφÀλιζε ποσÞτητεσ γÀλακτοσ. Η περιοχÜ τησ ΜεσοποταµÝασ Στην ΑσσυρÝα βρÛχει λÝγο κι αυτÞ το νερÞ τρÛφει τη ρÝζα του σιταριοà. Η τυφλÜ υποταγÜ στον ηγεµÞνα και ο φÞβοσ που χαρακτÜριζε τη σχÛση τουσ µε τουσ θεοàσ καθÞρισε την ιστορικÜ πορεÝα αυτñν των λαñν. Þχι Þπωσ στην ΑÝγυπτο. Ûργων µικροτεχνÝασ και επÝπλων απÞ το ξàλο των φοινικÞδενδρων. ΑπÞ την 4η χιλιετÝα π. βουτàρου και µαλλιοà. ΒλÀχου. αλλÀ µε νερÞ που βγÀζουν µε το χÛρι Ü µε γερÀνια1. 1. ΑκκαδÝων. η Àρδευση τη γησ απÞ τα νερÀ των ποταµñν µετÛβαλε τισ Àγονεσ εκτÀσεισ σε εàφορεσ για την παραγωγÜ σιτηρñν1. ΒαβυλωνÝων. υπÞ την επÝβλεψη του κρÀτουσ εÝχαν ωσ κàρια ασχολÝα την Àρδευση και την καλλιÛργεια των χωραφιñν. ñστε δÝνει το Ûνα διακÞσια και αν η σοδειÀ εÝναι εξαιρετικÜ. το κεντρικÞ και νÞτιο Βα- Η αρχαÝα ΜεσοποταµÝα βυλωνÝα.τι αφορÀ την ιστορÝα τµÜµα τησ χñρασ αυτÜσ βρÝσκεται στο σηµερινÞ κρÀτοσ του ΙρÀκ. σκοπÞ εÝχαν να προβÀλουν το µεγαλεÝο των βασιλÛων και των ποικÝλων θεοτÜτων. ΑπÞ τισ χñρεσ που ξÛρω εÝναι η ευφορÞτερη. τουλÀχιστον για τα δηµητριακÀ. που Üταν αποτÛλεσµα σκληρÜσ εργασÝασ. ενñνονται Þµωσ πριν απÞ την ÛξοδÞ τουσ στον ΠερσικÞ κÞλπο και σχηµατÝζουν µια ελñδη περιοχÜ µεγÀλησ Ûκτασησ. Αγγ. Με το Þνοµα αυτÞ οριοθετεÝται µια µεγÀλη περιοχÜ που περιλαµβÀνει τισ κοιλÀδεσ των δàο ποταµñν και των παραποτÀµων τουσ. – που οργανñθηκαν στην αρχÜ σε πÞλεισ και στη συνÛχεια σε µεγÀλα γεωργικÀ κρÀτη. Η αυτοφυÜσ βλÀστηση περιοριζÞταν. Ο ΤÝγρησ και ο ΕυφρÀτησ στην πορεÝα τουσ διακλαδÝζονται σε παραποτÀµουσ. καθñσ η καλλιÛργεια των Àγονων εκτÀσεων δεν Üταν εφικτÜ στο πλαÝσιο τησ οικογενειακÜσ γεωργικÜσ οικονοµÝασ. καθñσ και η ΑÝγυπτοσ. ΑρκετοÝ απÞ τουσ κατοÝκουσ των πÞλεων ασχολÜθηκαν µε τη βιοτεχνÝα. συκιÀ. ΠοτÝζεται Þµωσ µε το νερÞ του ποταµοà που δυναµñνει τα σπαρτÀ κι Ûτσι ωριµÀζει το σιτÀρι. στισ Þχθεσ του οποÝου Üταν χτισµÛνη η ΝινευÝ.À. ΩστÞσο. 1. Η οργÀνωση τησ παραγωγÜσ του πρωτογενοàσ και δευτερογενοàσ τοµÛα τησ οικονοµÝασ απÞ την κεντρικÜ εξουσÝα οδÜγησε σε υπερπαραγωγÜ και α11 . Η ΜεσοποταµÝα Üταν χñρα γεωργικÜ. Η συστηµατικÜ ανÀπτυξη τησ γεωργÝασ στη ΜεσοποταµÝα επιτεàχθηκε µÞνο µÛσα απÞ την οµαδικÜ εργασÝα. Χρησιµοποιοàσαν επÝσησ το Þνοµα ΧαλδαÝα για να διακρÝνουν το νÞτιο µÛροσ τησ χñρασ.2 ΟικονοµικÜ.1. το Ûδαφοσ. ∆. γερÀνι Ü γερανÞσ: ανυψωτικÞ µηχÀνηµα. Η βÞρεια περιοχÜ τησ ΜεσοποταµÝασ εÝναι ορεινÜ. 1. κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση Η οικονοµÝα. Παπαδܵα. οàτε δοκιµÀζουν να τα καλλιεργÜσουν. µε κατεàθυνση το σηµεÝο Þπου ανατÛλλει ο Üλιοσ τον χειµñνα¯ πηγαÝνει απÞ τον ΕυφρÀτη στον ΤÝγρη. γιατÝ τα Àλλα δÛντρα. Îτσι εξασφαλÝστηκε η πλοàσια συγκοµιδÜ κυρÝωσ σιταριοà και κριθαριοà. σε φοινικÞδενδρα και καλαµοειδÜ που φàονται στισ ελñδεισ περιοχÛσ. 10 1. Η µεταλλοτεχνÝα Üταν Ûνασ κλÀδοσ που γνñρισε ιδιαÝτερη Àνθηση. η οποÝα εÝχε το χαρακτÜρα οικοτεχνικÜσ παραγωγÜσ κυρÝωσ υφασµÀτων. Στη µÛση και νÞτια ΜεσοποταµÝα.Χ. εκδ. Τα µεγÀλα τουσ επιτεàγµατα. Η µεγαλàτερη εÝναι πλωτÜ. Α.1 Η χñρα ΜεσοποταµÝα ονοµÀστηκε για πρñτη φορÀ απÞ τουσ αρχαÝουσ Îλληνεσ η χñρα την οποÝα διαρρÛουν δàο µεγÀλοι ποταµοÝ ο ΤÝγρησ – ανατολικÀ – και ο ΕυφρÀτησ – δυτικÀ. ΟλÞκληρη η ΒαβυλωνÝα. Οι λαοÝ τησ ΜεσοποταµÝασ Στισ ακτÛσ τησ ανατολικÜσ λεκÀνησ τησ ΜεσογεÝου και στον ευρàτερο χñρο τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ εµφανÝστηκαν και εξελÝχθηκαν οι πρñτοι µεγÀλοι πολιτισµοÝ. εÝναι γεµÀτη διñρυγεσ. οι ΣουµÛριοι. αµπÛλι Ü ελιÀ. εÝναι αργιλñδεσ και Àγονο. απÞ το οποÝο λεÝπει παντελñσ η πÛτρα. Το µεγαλàτερο και σπουδαιÞτερο σε Þ. Η ανακÀλυψη τησ γραφÜσ και η ανÀπτυξη των επιστηµñν βασÝστηκαν σε πρακτικÛσ γνñσεισ που κατακτÜθηκαν µÛσα απÞ την καθηµερινÜ τουσ εργασÝα. Το βÞρειο τµÜµα τησ ΜεσοποταµÝασ οι Îλληνεσ το ονÞµαζαν ΑσσυρÝα. Þπωσ και σܵερα. το Ûνα τριακÞσια. Þπου ο ΝεÝλοσ ανεβαÝνει και ποτÝζει τα χωρÀφια. ΑσσυρÝων κ. 193 µετ. Η περιοχÜ των ποταµñν ΤÝγρη και ΕυφρÀτη αποτÛλεσε την κοιτÝδα λαñν – ΣουµερÝων. ΗρÞδοτοσ. ΑλλÀ για τα δηµητριακÀ εÝναι τÞσο πολà καλÜ η γη. Η οικονοµÝα τησ στηριζÞταν στην καλλιÛργεια τησ γησ.

Ο ανñτατοσ Àρχοντασ. Η κοινωνÝα. θεωροàνταν θεÞσ Ü προσωποποÝηση του θεοà και η θρησκεÝα ασκοàσε τερÀστια επÝδραση στισ εκδηλñσεισ τησ ζωÜσ. ΑνÀλογη πολιτικÜ εξουσÝα στισ ιστορικÛσ περιÞδουσ που ακολοàθησαν εÝχε ο βασιλιÀσ. που διÀλεξε ο θεÞσ απ’ Þλεσ. οι Ασσàριοι και οι ΧαλδαÝοι.Χ. οι ΑκκÀδιοι. ενÞσ ζιγκουρÀτ Στη µÛση του ιεροà Üταν χτισµÛνοσ γερÞσ πàργοσ µε πλÀτοσ και µÜκοσ Ûνα στÀδιο. Την περÝοδο που κυριÀρχησαν οι ΣουµÛριοι.νταλλαγÛσ. οι ιερεÝσ αυτοà του θεοà. Αγγ. ΜουσεÝο Λοàβρου) 12 Το «λÀβαρο» τησ σουµερικÜσ πÞλησ Ουρ. Την 7η χιλιετÝα π. κι επÀνω του Àλλοσ. που Üταν οργανωµÛνοι σε πατριαρχικÛσ* οικογÛνειεσ και σε κοινÞτητεσ. αποτελοàσαν ιδιαÝτερη τÀξη. Îτσι αναπτàχθηκε το εµπÞριο που βασιζÞταν στην εξαγωγÜ του πλεονÀσµατοσ. απÞ τισ λÝγεσ και συγκεχυµÛνεσ πληροφορÝεσ των ελληνικñν. Την εξουσÝα σε κÀθε πÞλη κατεÝχε Ûνασ ηγεµÞνασ που θεωροàνταν εκπρÞσωποσ του θεοà και Üταν παρÀλληλα αρχιερÛασ. ΚÀπου στη µÛση περÝπου τησ διαδροµÜσ υπÀρχει Ûνα πλατàσκαλο και καθÝσµατα για να ξεκουρÀζονται Þσοι ανεβαÝνουν. υπÀρχει εξωτερικÜ κυκλικÜ ανÀβαση. Κυβερνοàσε µε τη βοÜθεια των µελñν τησ οικογÛνειÀσ του και του ιερατεÝου. ΕπÀνω σ’ αυτÞν τον πàργο Üταν χτισµÛνοσ Àλλοσ. 1. Þπωσ Ûχουν αποδεÝξει νεÞτερεσ Ûρευνεσ. (ΛονδÝνο. Η περιγραφÜ ενÞσ βαθµιδωτοà οικοδοµÜµατοσ. Íγαλµα κανÛνα δεν υπÀρχει. ΒλÀχου. που δεν εÝχαν δικÜ τουσ ιδιοκτησÝα¯ ωστÞσο. Στον τελευταÝο πàργο υπÀρχει µεγÀλοσ ναÞσ και µÛσα στο ναÞ Ûνα κρεβÀτι µεγÀλο και κοντÀ του στρωµÛνο Ûνα χρυσÞ τραπÛζι. δικαστÜσ και αρχηγÞσ του στρατοà. ΚαραβÀνια διÛσχιζαν τη χñρα και εµπορικοÝ δρÞµοι την Ûνωναν µε τισ ακτÛσ τησ ΜεσογεÝου και τισ ΙνδÝεσ. ΚÀθε πÞλη αποτελοàσε ανεξÀρτητο κρÀτοσ µαζÝ µε τισ κοινÞτητεσ που την περιÛβαλλαν.3 Η ιστορÝα ΠηγÛσ. ηγεµÞνα σουµερικÜσ πÞλησ. ΑναµφÝβολα το µεγαλàτερο µÛροσ τησ γησ ανÜκε στουσ ευγενεÝσ και τουσ ιερεÝσ. ιδιαÝτερα των γεωργικñν και κτηνοτροφικñν αγαθñν και στην εισαγωγÜ πρñτων υλñν. Οι ευγενεÝσ. Η γη αυτÜ περιερχÞταν κληρονοµικÀ στην κατοχÜ των πολιτñν και µποροàσε να πουληθεÝ απÞ τον αρχηγÞ τησ οικογÛνειασ. Η προϊστορÝα. που συνδÛει Þλουσ τουσ πàργουσ. και κανÛνασ Àνθρωποσ δεν επιτρÛπεται να περÀσει εκεÝ τη νàχτα. Τισ µεγÀλεσ εκτÀσεισ καλλιεργοàσαν ελεàθεροι καλλιεργητÛσ. Οι πρñτεσ Þµωσ συστηµατικÛσ ανασκαφÛσ και η αποκρυπτογρÀφηση τησ σφηνοειδοàσ γραφÜσ Àνοιξαν νÛουσ ορÝζοντεσ για την Ûρευνα και την ιστορÝα. Α. των εβραϊκñν και αιγυπτιακñν κειµÛνων. Þπωσ το ΒαβυλωνιακÞ Ü το ΑσσυριακÞ. ιδιαÝτερα µετÀλλων. ωσ τουσ οκτñ. γεωργοÝ. 182 µετ. Οι δοàλοι Üταν κυρÝωσ αιχµÀλωτοι πολÛµου αλλÀ και ελεàθεροι πολÝτεσ που εÝχαν χÀσει την ελευθερÝα τουσ λÞγω χρεñν. ΠαρουσιÀζει σκηνÛσ απÞ τα ανÀκτορα και τισ καθηµερινÛσ ασχολÝεσ των κατοÝκων. ενñ οι ΣουµÛριοι. Την κορυφÜ τησ κοινωνικÜσ πυραµÝδασ στισ σουµερικÛσ πÞλεισ κατεÝχε ο ηγεµÞνασ κÀθε πÞλησ που θεωροàνταν και ωσ ο εκπρÞσωποσ του θεοà στη γη.À. Για ν’ ανεβεÝ κανεÝσ. ΠιθανÞτατα εµπορικοÝ σταθµοÝ των λαñν τησ ΜεσοποταµÝασ λειτοàργησαν σε πÞλεισ Àλλων λαñν. Þταν στη ΜεσοποταµÝα συγκροτÜθηκαν ενιαÝα και ισχυρÀ κρÀτη. διαµορφñνοντασ Ûναν ιδιαÝτερο επιστηµονικÞ κλÀδο την ΑσσυριολογÝα. υπÜρχε καθεστñσ ατοµικÜσ ιδιοκτησÝασ. εκτÞσ µÞνο απÞ µια γυναÝκα ντÞπια. Þπωσ λÛνε οι ΧαλδαÝοι. 2. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) σαν στην περιοχÜ µετÀ απÞ τουσ ΣουµÛριουσ Üταν αποτÛλεσµα τησ οργÀνωσησ ενÞσ κρÀτουσ µε θεοκρατικÞ* χαρακτÜρα. οι ΕλαµÝτεσ. στισ βÞρει- ΣχεδιαστικÜ αναπαρÀσταση ενÞσ ζιγκουρÀτ 13 . ο βασιλιÀσ. Η πολιτικÜ οργÀνωση. δηλαδÜ η ανñτερη αυλικÜ υπαλληλÝα και οι ιερεÝσ. Στισ αρχÛσ του 19ου αιñνα απÞ τουσ λαοàσ που κατοÝκησαν τη ΜεσοποταµÝα δεν Üταν γνωστοÝ παρÀ µÞνο οι Βαβυλñνιοι. µÛροσ τησ γησ ανÜκε και σε πολÝτεσ. οι ΚασσÝτεσ και Àλλοι λαοÝ τησ περιοχÜσ Üταν Àγνωστοι. Η πολιτικÜ εξουσÝα κατÀ την περÝοδο των ΣουµερÝων Üταν οργανωµÛνη στο πλαÝσιο των πÞλεων. ΗρÞδοτοσ. (ΠαρÝσι. Στη βÀση τησ κοινωνικÜσ ιεραρχÝασ βρÝσκονταν οι ελεàθεροι πολÝτεσ. τεχνÝτεσ κ. Η δοµÜ τησ κοινωνÝασ των λαñν που κατοÝκηÍγαλµα του ΓουδÛα.

Þπου Ýδρυσαν δικÛσ τουσ πÞλεισ. ∆εν Àργησαν Þµωσ να συγκρουστοàν µε τουσ ΣουµÛριουσ. Þπωσ ονοµÀστηκαν απÞ τουσ ιστορικοàσ τα πρñτα σηµιτικÀ φàλα. οι σηµιτικοÝ λαοÝ τησ ΜεσοποταµÝασ εισÜλθαν σε περÝοδο µεγÀλησ ακµÜσ. Στο χñρο αυτÞ ο Àνθρωποσ πÛρασε στο παραγωγικÞ στÀδιο και στην οργÀνωση Σφραγιδοκàλινδροσ* απÞ λÀπισ λÀζουλι* τησ παραγωγÜσ του. Η πολιτικÜ τουσ οργÀνωση σε ανεξÀρτητεσ πÞλεισ παρουσιÀζει αναλογÝεσ µε την πολιτικÜ συγκρÞτηση που δηµιουργÜθηκε αργÞτερα στην αρχαÝα ΕλλÀδα. γÝνονται οι Àµεσοι διÀδοχοι και συνεχιστÛσ του πολιτισµοà των ΣουµερÝων. η οποÝα περιλαµβÀνει σηµαντικÞ αριθµÞ οικισµñν.λειοποÝηση του αρÞτρου. Το 18ο αι. 14 αυτοÝ κατÞρθωσαν να επιτàχουν την αποβουτàρωση του γÀλακτοσ. χρησιµοποÝησαν τον Àργιλο που διÛθετε σε αφθονÝα η χñρα. στην πεση αγñνα ενÞσ Üρωα µε ζñα. (ΠαρÝσι. τησ ΑκκαδικÜσ περιÞδου. παρÀ τισ αντÝξοεσ συνθÜκεσ. Οι µεταλλικÛσ ρÀβδοι και τα δαχτυλÝδια σφραγÝζονταν. Στην κορυφÜ τησ στÜλησ παρÀσταση του βασιλιÀ ΧαµµουραµπÝ που στÛκεται Þρθιοσ µπροστÀ απÞ το θεÞ ΣαµÀσ. ριοχÜ τησ ΧαλδαÝασ η ζωÜ οργανñνεται συστη(ΛονδÝνο. στισ νÞτιεσ περιοχÛσ η γεωργικÜ παραγωγÜ Üταν ευκολÞτερη. ΑπÞ το Ýδιο αυτÞ υλικÞ κατασκεàασαν πÜλινεσ πινακÝδεσ που τισ χρησιµοποιοàσαν ωσ γραφικÜ àλη. εξαιτÝασ τησ Ûλλειψησ ξυλεÝασ και πÛτρασ. Προχñρησαν στον υπολογισµÞ των καλλιεργÜσιµων εκτÀσεων. ΠαρÀλληλα.Χ. ΒελτÝωσαν τον τρÞπο καλλιÛργειασ µε τη χρÜση µεταλλικñν εργαλεÝων και την τεΑνÀγλυφη παρÀσταση Üρωα-θεοà που ταυτÝζεται µε τον ΓκιλγκαµÛσ. και οχυρñνονται µε ισχυρÀ τεÝχη. ρÀβδουσ χρυσοà και ασηµιοà Ü δαχτυλÝδια. Η Ûλλειψη πρñτων υλñν και ιδιαÝτερα µετÀλλων οδÜγησε τουσ ΣουµÛριουσ Ûξω απÞ τα Þρια τησ χñρασ τουσ. Τουσ επÞµενουσ αιñνεσ Üρθαν στην περιοχÜ και Àλλα σηµιτικÀ φàλα. π. ΑνακÀλυψαν τον τροχÞ και τον χρησιµοποÝησαν για την Àρδευση τησ γησ. Την 4η χιλιετÝα π. ΦÛρει παρÀσταΟι ΣουµÛριοι. ΑσÝα. ΣχετικÀ µε την προÛλευσÜ τουσ η επιστηµονικÜ Ûρευνα δεν Ûχει δñσει ακÞµα πειστικÜ απÀντηση. κατÞρθωσαν να κυριαρχÜσουν και να ιδρàσουν το πρñτο µεγÀλο βασÝλειο στη ΜεσοποταµÝα µε πρωτεàουσα την πÞλη ΑκκÀδ (περÝπου το 2350 π. Οι ανασκαφÛσ στισ σουµερικÛσ πÞλεισ Ûχουν φÛρει στο φωσ χιλιÀδεσ πινακÝδεσ. Οι ΑκκÀδιοι.Χ. Την 3η χιλιετÝα π. πρÀγµα που αποτελοàσε εγγàηση για την ποιÞτητα και την ποσÞτητα του µετÀλλου τουσ. αφοà η συλλογικÜ ζωÜ και η φàση τησ χñρασ δηµιουργοàσαν τισ κατÀλληλεσ προϋποθÛσεισ.Χ. ΕγκαταστÀθηκαν στισ βÞρειεσ περιοχÛσ τησ ΧαλδαÝασ. ΑνÛπτυξαν εµπορικÛσ σχÛσεισ µε Àλλουσ λαοàσ – στον Καàκασο. Îτσι στη ΜεσοποταµÝα συντελÛστηκε για πρñτη φορÀ το µεγÀλο επÝτευγµα τησ κοινωνικÜσ και οικονοµικÜσ εξÛλιξησ του ανθρñπου. Το γεγονÞσ αυτÞ οφεÝλεται στον ΧαµµουραµπÝ. Την 5η χιλιετÝα π. ΑπÞ το ανÀ. Στα µÛσα περÝπου τησ χιλιετÝασ οι ΣουµÛριοι οργανñνονται σε πÞλεισ οι οποÝεσ διακοσµοàνται µε µεγÀλα ανÀκτορα. γραµµÛνεσ µε σφηνοειδεÝσ χαρακτÜρεσ. Οι εισβολεÝσ. Στην κατασκευÜ των κτηρÝων. τη µÞνιµη κατοÝκηση και την καλλιÛργεια τησ γησ – παραγωγικÞ στÀδιο. των ΣουµερÝων. επιδÞθηκαν και στον τοµÛα τησ κτηνοτροφÝασ¯ πρñτοι κτορο του ΣαργκÞν Β‹ .Χ. κατÞρθωσαν να βελτιñσουν τουσ Þρουσ ζωÜσ τουσ και να συµβÀλουν στην εξÛλιξη του πολιτισµοà. τα ζιγκουρÀτ2.εσ περιοχÛσ τησ ΜεσοποταµÝασ φαÝνεται Þτι δηµιουργοàνται οι προϋποθÛσεισ µετασχηµατισµοà στον τρÞπο ζωÜσ του ανθρñπου: απÞ το κυνÜγι και τη συλλογÜ των καρπñν – θηρευτικÞ* Ü συλλεκτικÞ στÀδιο οικονοµÝασ – ο Àνθρωποσ περνÀ στη συλλογικÜ ζωÜ. την κατασκευÜ του Àρµατοσ και σε Àλλεσ δραστηριÞτητεσ τησ καθηµερινÜσ ζωÜσ. µε αρχηγÞ τον ΣαργκÞν Α‹. Η καθεµιÀ λειτουργεÝ ωσ κÛντρο τησ γàρω περιοχÜσ. Ûνα σπουδαÝο ηγεµÞνα που κατÞρθωσε να ενñσει Þλουσ τουσ λαοàσ τησ περιοχÜσ σε ενιαÝο κρÀτοσ µε πρωτεàου- ΣτÜλη απÞ βασÀλτη* µε τη νοµοθεσÝα του ΧαµµουραµπÝ. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) µατικÀ µε την Àφιξη ενÞσ δηµιουργικοà λαοà. τη Μ.Χ. Îτσι οι ΑκκÀδιοι. ΜουσεÝο Λοàβρου) 15 . Το ΑρχαÝο ΒαβυλωνιακÞ κρÀτοσ. Οι ΣουµÛριοι. µε πρωτÞτυπουσ ναοàσ. τα πρñτα φàλα σηµιτικÜσ* καταγωγÜσ Üρθαν στη ΜεσοποταµÝα πιθανÞτατα απÞ τισ ερܵουσ τησ ΑραβÝασ. τισ ΙνδÝεσ – και για να διευκολàνουν τισ συναλλαγÛσ τουσ επινÞησαν ορισµÛνα µÛτρα και τα πρñτα νοµÝσµατα. Îτσι επινÞησαν τη χρÜση τησ ψηµÛνησ στον Üλιο πλÝνθου ωσ οικοδοµικÞ υλικÞ.).

τÞτε προσπαθοàσε να επιβÀλει και τη λατρεÝα του δικοà τησ ΠÜλινη πινακÝδα που φÛρει διοικητικÞ θεοà. Την ακµÜ του αρχαÝου Βαβυλωνιακοà κρÀτουσ ακολοàθησε περÝοδοσ συνεχñν ταραχñν απÞ το 16ο αι. Þπωσ και η ιδÛα τησ τιµωρÝασ των αµαρτωλñν ανθρñπων απÞ τουσ θεοàσ. Α. σ’ ολÞκληρη τη ΜεσοποταµÝα. ΠρÞκειται για λαÞ σκληροτρÀχηλο και πολεµικÞ. Η γραφÜ αυτÜ αποκρυπτογραφÜθηκε στισ αρχÛσ του 19ου αιñνα απÞ το ΓερµανÞ Grotefend και τον Íγγλο Rawlinson. π. Σε µεγÀλη ακµÜ Ûφτασε το ΒαβυλωνιακÞ κρÀτοσ. Þσεσ και τα δροµÀκια. γεωµετρÝασ και αριθµητικÜσ. Οι Βαβυλñνιοι µε συµµÀχουσ τουσ ΜÜδουσ – κατοÝκουσ του Β. κÀνοντασ µια γωνιÀ. Η σφηνοειδÜσ γραφÜ εÝ. π. 180 µετ. το βασιλιÀ των Περσñν. ΑπÞ εκεÝ ξεκινÀει Àλλο τεÝχοσ. και εÀν οι αρχÛσ τησ πÞλησ Ûχουν γνωστοποιÜσει σε αυτÞν Þτι ο ταàροσ του εÝναι φονιÀσ. Οι ΣουµÛριοι την 4η χιλιετÝα π. το «Ûποσ του ΓκιλγκαµÛσ». ο θεÞσ-προστÀτησ τησ Βαβυλñνασ και την εποχÜ των ΑσσυρÝων Üταν ο Ασσοàρ.Χ. οι Ασσàριοι. Το ΝÛο ΒαβυλωνιακÞ κρÀτοσ. Η γραφÜ.Χ. ο πολεµικÞσ θεÞσ-προστÀτησ τησ ΝινευÝ. ×ταν µÀλιστα χÀλκινεσ και Ûβγαζαν στο ποτÀµι. επεκτεÝνοντασ τισ κατακτÜσεισ τουσ ανατολικÀ στην περιοχÜ του ΕλÀµ και δυτικÀ στη ΣυρÝα µÛχρι και την ΑÝγυπτο. Οι αντιλÜψεισ αυτÛσ υιοθετÜθηκαν και απÞ κεݵενο γραµµÛνο µε στοιχεÝα µιασ πρñιτα σηµιτικÀ φàλα που κατÛκλυσαν τη Μεσοπο. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) Üταν ο Μαρντοàκ. Þπωσ οι ΑκκÀδιοι. Þπωσ διοικητÜριο. στην ξερολιθιÀ κοντÀ στον ποταµÞ. Πρωτεàουσα του νÛου Βαβυλωνιακοà κρÀτουσ Ûγινε πÀλι η Βαβυλñνα που διακοσµÜθηκε µε µεγÀλα και εντυπωσιακÀ κτÜρια. Τα λÞγια µου εÝναι διαταγÛσ¯ οι πρÀξεισ µου δεν Ûχουν τισ ÞµοιÛσ τουσ¯ χωρÝσ σηµασÝα εÝναι µÞνο για τουσ ανÞητουσ.µησ σφηνοειδοàσ γραφÜσ. ακÞµα και οι ηγεµÞνεσ. θησαυροφυλÀκιο. Ùλοι οι Àνθρωποι. π.Χ. εÀν αυτÞ το ζñο σκοτñσει Ûνα µÛλοσ τησ αριστοκρατÝασ. οι υποτελεÝσ λαοÝ ξεσηκñθηκαν. Οι 17 . Îτσι διατηρÜθηκε Ûντονοσ ο µàθοσ του Κατακλυσµοà στη µνܵη των λαñν τησ ΜεσοποταµÝασ. βαθàσ. ΕÝναι φανερÞ ταµÝα µετÀ τουσ ΣουµÛριουσ.Χ. Το 612 π. πρñτοι χρησιµοποÝησαν γραφÜ µε χαρακτÜρεσ που µοιÀζουν µε σφÜνεσ. Ûνα απÞ τα επτÀ θαàµατα του αρχαÝου κÞσµου4. να του βγÀλουν το µÀτι. Η ανÀγκη Àρδευσησ και καλλιÛργειασ των χωραφιñν οδÜγησε σε εµπειρικÛσ γνñσεισ χωροµετρÝασ. κυριÀρχησε τελικÀ Ûνασ λαÞσ που κατοικοàσε τισ ορεινÛσ βÞρειεσ περιοχÛσ τησ ΜεσοποταµÝασ. Το ιερÞ αυτÞ δεν Üταν µÞνο τÞποσ λατρεÝασ και κατοικÝασ του θεοà αλλÀ παρÀλληλα κÛντρο πολλñν Àλλων δραστηριοτÜτων. γιατÝ στη µÛση τησ περνÀει ποταµÞσ. ΕÀν Ûνασ ευγενÜσ σπÀσει το κÞκαλο ενÞσ Àλλου ευγενοàσ. Îρχεται απÞ την ΑρµενÝα.Þτι πολλÀ στοιχεÝα δηλñνουν τη διαµÞρται απÞ το γεγονÞσ Þτι στην περÝοδο του αρχαÝου φωση τησ σφηνοειδοàσ απÞ την εξÛλιξη ιΒαβυλωνιακοà κρÀτουσ ο σηµαντικÞτεροσ θεÞσ δεογραµµÀτων. Στο απÞγειο τησ δàναµÜσ τουσ Ûφθασαν τον 7ο αι. (ΛονδÝνο. Þταν βασιλιÀσ Üταν ο ΑσσουρµπανιπÀλ και πρωτεàουσα του κρÀτουσ η ΝινευÝ. Þταν βασιλιÀσ του Üταν ο ΝαβουχοδονÞσορ. Þπωσ «οι κρεµαστοÝ κÜποι». Το οργÀνωσε διοικητικÀ και παραχñρησε στουσ υπηκÞουσ του νοµοθεσÝα3. εÝναι µεγÀλοσ. Îκτοτε ολÞκληρη η ΜεσοποταµÝα αποτÛλεσε τµÜµα τησ περσικÜσ αυτοκρατορÝασ µÛχρι και την κατÀκτησÜ τησ απÞ το Μ. Η πολιτεÝα Ûχει σπÝτια µε τρÝα και τÛσσερα πατñµατα και τη διασχÝζουν Ýσιοι δρÞµοι. φτÀνει ωσ την Þχθη του ποταµοà. υπÜρχαν µικρÛσ πàλεσ. στον οποÝο ο ΣαµÀσ εµπιστεàθηκε το νÞµο. οι ΠÛρσεσ κ. (αποσπÀσµατα) 4. Ο θεÞσπροστÀτησ τησ πÞλησ κατοικοàσε στο µικρÞ ναÞ στην κορυφÜ ενÞσ µεγÀλου οικοδοµÜµατοσ που Ûµοιαζε µε βαθµιδωτÜ πυραµÝδα. ΑυτÞ αποδεικνàε.) και Ûσυρε τουσ ΕβραÝουσ στη «βαβυλñνια αιχµαλωσÝα». π.Χ.ΛεπτοµÛρεια απÞ ανÀγλυφη διακÞσµηση του ανακτÞρου τησ ΝινευÝ ναι Ûνα επÝτευγµÀ τουσ. Ùταν κÀποια απÞ τισ πÞλεισ αποκτοàσε δàναµη µεγαλàτερη απÞ τισ Àλλεσ. των Κασσιτñν κ. ζητοàσαν µε τη µεσολÀβηση των ιερÛων την εàνοια των θεñν. που οφεÝλονται στισ εισβολÛσ Àλλων λαñν. κυρÝευσε την Ιερουσαλܵ (587 π.À. τειχÝστηκε η Βαβυλñνα που εÝναι δàο τµÜµατα. ΕÀν ο ταàροσ ενÞσ ευγενοàσ εÝναι φονιÀσ. Οι Ασσàριοι. αποθÜκη εµπορευµÀτων κ. ΕÀν Ûνασ ευγενÜσ βγÀλει το µÀτι ενÞσ µÛλουσ τησ αριστοκρατÝασ. την πρñτη µεγαλοàπολη τησ ιστορÝασ. το νÛο ΒαβυλωνιακÞ κρÀτοσ καταλàθηκε απÞ τον Κàρο Β‹. Η ξÛνη κατÀκτηση. οι Ασσàριοι.Χ.). π.. να του σπÀσουν το κÞκαλο. απÞ οπτÛσ πλÝνθουσ... εݵαι ο βασιλιÀσ τησ δικαιοσàνησ. ΑυτÜ την εποχÜ γρÀφτηκε και το πρñτο λογοτεχνικÞ Ûργο. ΕκεÝ που κατÛληγε καθÛνασ απÞ τουσ δρÞµουσ αυτοàσ. οι ΕλαµÝτεσ.4 Ο πολιτισµÞσ Η θρησκεÝα. Ο ΧαµµουραµπÝ κυβÛρνησε το µεγÀλο κρÀτοσ του ωσ απÞλυτοσ µονÀρχησ. που εÝναι παρÀλληλοι µε τον ποταµÞ Ü εγκÀρσιοι. ΑπÞ τισ θρησκευτικÛσ δοξασÝεσ των λαñν τησ ΜεσοποταµÝασ σηµαντικÜ Üταν η αντÝληψη Þτι η µοÝρα των ανθρñπων καθορÝζεται απÞ τη θÛση των αστÛρων στον ουρανÞ κατÀ την ñρα τησ γÛννησÜσ τουσ. 1. ΑλÛξανδρο (330 π. Οι επιστܵεσ.Χ. που ακολουθεÝ την Þχθη του ποταµοà.Χ.À. Το 538 π. ΑυτÞσ επÛκτεινε την εξουσÝα του µÛχρι τισ ακτÛσ τησ ΜεσογεÝου. ΒλÀχου.3. Ûχει ορµητικÞ ρεàµα και εκβÀλλει στην ΕρυθρÀ θÀλασσα. λοιπÞν. Οι νÞµοι του ΧαµµουραµπÝ «Εγñ ο ΧαµµουραµπÝ. Σàµφωνα µε τισ αντιλÜψεισ των ΣουµερÝων κÀθε πÞλη ανÜκε σ’ Ûνα θεÞ.. Þπωσ των ΧετταÝων. που ονοµÀζεται ΕυφρÀτησ. Στα µÛσα του 12ου αι. ΕπικρÀτησαν µÛχρι τα τÛλη του 7ου αι.Χ. ΗρÞδοτοσ.Χ. αλλÀ αυτÞσ δεν κÀλυψε τα κÛρατα του ζñου οàτε το Ûδεσε. ΙρÀν – κατÛλαβαν τη ΝινευÝ και την κατÛστρεψαν. Η πÞλη τησ Βαβυλñνασ Îτσι.À. το ζιγκουρÀτ. Αγγ. 16 σα τη Βαβυλñνα. οι ΧετταÝοι. τÞτε ο ευγενÜσ θα πληρñσει µισÜ µνα* ασηµιοà. µÛχρι το 12ο αι. ΑπÞ την κÀθε µεριÀ τησ πολιτεÝασ το τεÝχοσ. το οποÝο υιοθÛτησαν στη συνÛχεια και Àλλοι λαοÝ τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ.

Íντρα του ΣουρουππÀκ. 15) Τα γρÀµµατα. ΑντÝθετα. τεÝχη. αφοροàσαν τισ οικογενειακÛσ σχÛσεισ. ιδιαÝτερη θÛση κατÛχουν τα δηµιουργܵατα τησ µικροτεχνÝασ και κυρÝωσ τησ σφραγιδογλυφÝασ*. Οι αδàναµοι Þ.. εκδ.. ΑπÞ τα ασσυριακÀ ανÀκτορα. 2. σ. Ùτ’ ασܵι εÝχα πÀνω το φÞρτωσα. Σαν Ûφτασε η Ûβδοµη ηµÛρα Η θàελλα και η πληµµàρα. Στισ ανασκαφÛσ Ûχει βρεθεÝ µεγÀλοσ αριθµÞσ εξαιρετικÜσ ποιÞτητασ σφραγιδοκυλÝνδρων*. που διατηρÜθηκαν καλàτερα. σεÝστρων. Ùταν πια Ûφτασε η Ûβδοµη ηµÛρα. γιε του Οàµπαρ-Τοàτου. Αν και Ûλειπε η πÛτρα απÞ τη ΜεσοποταµÝα. Ùλη την οικογÛνεια. ενñ αυθεντικÛσ Àρπεσ βρÛθηκαν σε βασιλικοàσ τÀφουσ. ∆ιαÝρεσαν τον ηµερÜσιο χρÞνο σε ñρεσ µε τη χρÜση του ηλιακοà ρολογιοà και προσδιÞρισαν πολλÛσ εκλεÝψεισ του Üλιου και τησ σελÜνησ. σκÀρωσ’ Ûνα καρÀβι. ναοàσ.. µα πÀλι πÝσω γàρισε. σ.... ανÀκτορα.. ΙστÞσ.. ειρηνικÜσ ζωÜσ του πρñτου ιστορικοà λαοà τησ ΜεσοποταµÝασ. ΦαÝνεται Þτι σχεδÝαζαν µε ακρÝβεια τα κτÜρια πριν απÞ την εκτÛλεση των εργασιñν.. Το σηµαντικÞτερο λογοτεχνικÞ Ûργο Üταν το επικÞ ποÝηµα «ΓκιλγκαµÛσ». ΓκρÛµισε το σπÝτι σου. τισ γεωργικÛσ εργασÝεσ.. ΑνÀγλυφο απÞ τη ΝινευÝ. Ποιεσ πληροφορÝεσ σχετικÀ µε τισ αρχιτεκτονικÛσ γνñσεισ των λαñν τησ ΜεσοποταµÝασ µπορεÝτε να αντλÜσετε απÞ τα παραθÛµατα 2 και 4. οι λαοÝ που την κατοÝκησαν κατασκεàασαν απÞ πλÝνθουσ µεγÀλα οικοδοµÜµατα. 19 . Ποιοι λÞγοι συνÛβαλαν στην ανÀπτυξη των επιστηµñν στη ΜεσοποταµÝα... ΕξαÝρεση αποτελοàν οι ασσυριακÛσ κατασκευÛσ που Üταν απÞ πÛτρα. εικ. 133-138. ... τη στρατιωτικÜ οργÀνωση και το εµπÞριο. . Îξι µÛρεσ και εφτÀ νàχτεσ ΦυσÀ ο αÛρασ τησ πληµµàρασ κι η θàελλα τη γη σαρñνει. οι οποÝοι επιπλÛον εÝναι σηµαντικοÝ διÞτι αποτελοàν πηγÜ πληροφοριñν για τουσ λαοàσ τησ περιοχÜσ. Ùτ’ εÝχα απÀνω φÞρτωσα... ΑλÛξανδρο. ΑπÞ τη µεσοποταµιακÜ λογοτεχνÝα διατηρÜθηκαν σε ποιητικÜ µορφÜ µàθοι που αναφÛρονται στη ∆ηµιουργÝα και τον ΚατακλυσµÞ 5. εκφρÀζει τουσ φÞβουσ και τισ φιλοδοξÝεσ του ανθρñπου και προβÀλλει τη δàναµη τησ νÞησησ και του πολιτισµοà. Ùσα εÝχα ζωντανÀ πÀνω τα φÞρτωσα.. Ο κÞσµοσ γàρω µου µαζεàτηκε... Σñθηκαν µÛχρι τισ ηµÛρεσ µασ χαραγµÛνοι σε µια στÜλη που σܵερα βρÝσκεται στο µουσεÝο του Λοàβρου.τι Àλλα χρειαζÞταν. Οι τÛχνεσ. Η νοµοθεσÝα. ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ .. Σαν χÀραζε η αυγÜ. φαÝνεται Þτι οι επιφÀνειÛσ τουσ Üταν διακοσµηµÛνεσ µε ζωγραφιστÛσ και ανÀγλυφεσ παραστÀσεισ που πρÞβαλλαν τον πολεµικÞ χαρακτÜρα του λαοà. ∆ιερευνÀ τη σηµασÝα τησ ζωÜσ και του θανÀτου. Σε αρκετÀ Ûργα τÛχνησ Ûχουν σωθεÝ παραστÀσεισ µουσικñν οργÀνων – Àρπασ... 3. ΑρνÜσου τ’ αγαθÀ και τισ ζωÛσ µονÀχα πλασµÀτων πÀρε.. ΜελÛτησαν τισ φÀσεισ τησ σελÜνησ. 5. Το περιστÛρι Ûφυγε.5. Το Îποσ του ΓκÝλγκαµεσ. Τα υπÀρχοντÀ σου Àφησε και τη ζωÜ κυνÜγησε. Τα ζñα των αγρñν. Του καραβιοà που θα σκαρñσεισ Να ’χουν οι διαστÀσεισ συµµετρÝα. Η µεσολÀβηση των ιερÛων στουσ θεοàσ για την αντιµετñπιση των ασθενειñν συνÛβαλε στην ανÀπτυξη πρακτικñν γνñσεων φαρµακευτικÜσ και ιατρικÜσ. τουσ συγγενεÝσ Ûβαλα στο καρÀβι. Τα παιδιÀ κουβÀλησαν την πÝσσα.. πινακÝδα ΧΙ ΑπÞδοση Αàρα Ward. .— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ 1. ΣκηνÜ κυνηγιοà: Ο Ûφιπποσ βασιλιÀσ σκοτñνει Ûνα λιοντÀρι. Ποια εÝναι τα σηµαντικÞτερα επιτεàγµατα των ΣουµερÝων και ποια η συµβολÜ τουσ στον παγκÞσµιο πολιτισµÞ. 1994.. Το Ûποσ του ΓκιλγκαµÛσ Ο κατακλυσµÞσ . Αποτελοàν την πρñτη προσπÀθεια κωδικοποÝησησ Àγραφου δικαÝου και σταθµÞ στην οργÀνωση τησ κοινωνικÜσ ζωÜσ. τυµπÀνων –. Να κÀνετε Ûνα χρονολογικÞ πÝνακα-σχεδιÀγραµµα τησ ιστορικÜσ πορεÝασ των λαñν τησ ΜεσοποταµÝασ απÞ τουσ προϊστορικοàσ χρÞνουσ µÛχρι την κατÀκτηση τησ χñρασ απÞ το Μ. Ο µαραγκÞσ Ûφερε το τσεκοàρι του Κι ο µÀστορασ του καλαµιοà την πÛτρα Οι Àντρεσ.. στα σουµερικÀ Ûργα Û- χουν σωθεÝ ολÞγλυφα Ü ανÀγλυφα που παρουσιÀζουν εικÞνεσ τησ καθηµερινÜσ. καταλÀγιασαν. 4. Ùτι χρυσÀφι εÝχα πÀνω το φÞρτωσα. (βλ. . Ûβγαλα κι ελευθÛρωσα Ûν’ Àσπρο περιστÛρι. Οι νÞµοι του ΧαµµουραµπÝ που εÝχαν δεχθεÝ την επÝδραση σουµερικñν νÞµων. . χñρισαν το Ûτοσ σε δñδεκα σεληνιακοàσ µÜνεσ και το µÜνα σε τÛσσερισ εβδοµÀδεσ.. τ’ αγρݵια των βουνñν και τουσ τεχνÝτεσ Þλουσ. Την πÛµπτη µÛρα το σχܵα του Ûφτιασα ... Πñσ κρÝνετε τουσ νÞµουσ αυτοàσ σàµφωνα µε τισ σàγχρονεσ αντιλÜψεισ τησ ηθικÜσ και του δικαÝου. Που σαν γυναÝκα που γεννÀ µαÝνονταν. 18 θρησκευτικÛσ δοξασÝεσ Üταν η αρχÜ ñστε οι ιερεÝσ – µÀγοι – να ασχοληθοàν µε την αστρολογÝα και στη συνÛχεια µε την αστρονοµÝα. ΣηµαντικÞ ρÞλο στη ζωÜ των ΣουµερÝων πρÛπει να εÝχε και η µουσικÜ.. ΑνÀµεσα στα Ûργα τησ τÛχνησ.. ΧαρακτηριστικÞ δεÝγµα ασσυριακÜσ τÛχνησ. Σε ποια συµπερÀσµατα σασ οδηγεÝ η µελÛτη των αποσπασµÀτων του κñδικα του ΧαµµουραµπÝ (παρÀθεµα 3).

σ. 22-23. ΑπÞ τη στιγµÜ που υψñνεται. που τουσ φÛρνει συγχρÞνωσ νερÞ και χñµα. την Ûκαναν θεÞ. η πιο αργοκàλιστη πορεÝα του ποταµοà ευνοεÝ την πρÞσχωση στα χωρÀφια που σκεπÀζει τÞτε. 1994. για να δñσει τη ζωÜ σ’ Þλουσ Þσουσ διψοàν. δηλαδÜ του 1. ΑριστÛα ΠαρÝση. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) 21 . στην κορυφÜ τησ οποÝασ βρισκÞταν ο φαραñ. αλλÀ δηµιουργοàσε και την ανÀγκη τησ επÝβλεψησ του κρÀτουσ. ΑνÀλογεσ οικονοµικÛσ συνθÜκεσ µε το χñρο τησ ΜεσοποταµÝασ συνετÛλεσαν στη συγκρÞτηση ιεραρχηµÛνησ κοινωνÝασ. η ΚÀτω ΑÝγυπτοσ. ΠÛρα απ’ αυτÜ τη λωρÝδα απλñνονται εκτÀσεισ ερܵου. ΑσχολÜθηκαν µε την κτηνοτροφÝα αλλÀ και το ψÀρεµα στα νερÀ του ποταµοà. Τα επιτεàγµατα του φÝλεργου αιγυπτιακοà λαοà εκφρÀζουν την υποταγÜ στο φαραñ. το λινÀρι. και συνÛθεσαν àµνουσ προσ τιµÜν του: «ΧαÝρε ΧαπÝ. η γη φωνÀζει απÞ αγαλλÝαση. Þταν αποκαλεÝ την ΑÝγυπτο δñρο του ΝεÝλου. Σε επÝπεδο οικογενειακÜσ παραγωγÜσ κατασκεàαζαν Ûνα εÝδοσ µπÝρασ απÞ τη ζàµωση κριθαρÛνιου ψωµιοà. Η Àγονη αυτÜ χñρα δεν θα εÝχε εξελιχθεÝ. Στο τµÜµα αυτÞ εντοπÝζεται το πιο ευÀλωτο ση20 µεÝο. η χερσÞνησοσ του ΣινÀ. Ο κÀτοχοσ του τÀφου απεικονÝζεται να κυνηγÀει στα Ûλη. Η βÀση τησ οικονοµÝασ στην ΑÝγυπτο Üταν η γεωργÝα. Η χñρα γεωγραφικÀ Üταν χωρισµÛνη σε δàο τµÜµατα: το νÞτιο και ορεινÞ αποτελοàσε η Íνω ΑÝγυπτοσ και το βÞρειο µε το ∆Ûλτα του ΝεÝλου. Η πληµµàρα φτÀνει φορτωµÛνη µε λÀσπη που αποσπÀται κυρÝωσ απÞ τα ηφαιστειογενÜ χñµατα τησ Íνω ΑβυσσηνÝασ.. που επιτρÛπει σܵερα δàο Ü τρεισ σοδειÛσ τον χρÞνο. 2. Στην ΑÝγυπτο. ΠρÞκειται στην πραγµατικÞτητα για µια λωρÝδα πρÀσινου που δηµιουργεÝ ο ΝεÝλοσ απÞ τισ πηγÛσ του στα Þρη τησ ΑιθιοπÝασ µÛχρι και τισ εκβολÛσ στα βÞρεια τησ χñρασ. ΚαρδαµÝτσα. κÀθε δÞντι αλÛθει. Η αρχαÝα ΑÝγυπτοσ... Η «µετÀ θÀνατον ζωÜ» αποτελεÝ κυρÝαρχη θρησκευτικÜ πÝστη και επηρεÀζει σε µεγÀλο βαθµÞ την ανÀπτυξη των επιστηµñν και των τεχνñν στην ΑÝγυπτο. 2. Η συστηµατικÜ οργÀνωσÜ τησ Üταν κÀτω απÞ την Àµεση επÝβλεψη του κρÀτουσ.. Þπωσ και στη ΜεσοποταµÝα.. ο οποÝοσ αποτελεÝ ενσÀρκωση του θεοà στη γη. Κàµα που απλñνεται πÀνω στα περιβÞλια . Στα νÞτια τησ χñρασ υπÜρχαν µÞνο Þγκοι βρÀχων. τα οπωροφÞρα δÛνδρα και τα κηπευτικÀ. εκδ. ΚαταλαβαÝνουµε το γιατÝ οι Αιγàπτιοι. βλÛποντασ αυτÜ την πληµµàρα. συµπληρωµÛνη µε το φυλλÞχωµα. τον ΧαπÝ. καθοριστικÞσ παρÀγοντασ για την οργÀνωση τησ ζωÜσ και την εξÛλιξη του πολιτισµοà Üταν η Àρδευση µεγÀλων εκτÀσεων γησ απÞ Ûναν ποταµÞ. κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση Η οικονοµÝα. η οποÝα επιτÝθεται στα πουλιÀ. βγεσ σε τοàτη τη γη και φτÀσε για να δñσεισ τη ζωÜ στην ΑÝγυπτο¯ εσà που κρàβεισ τον ερχοµÞ σου µεσ στα σκοτÀδια [οι Αιγàπτιοι δεν γνñριζαν τισ πηγÛσ του ΝεÝλου]. Η ΑÝγυπτοσ Στην ΑÝγυπτο. ΤοιχογραφÝα απÞ ταφικÞ ναÞ τησ ΘÜβασ. ΤαυτÞχρονα Þµωσ αποτελοàσε και τη δÝοδο των εισβολÛων προσ την ΑÝγυπτο. Η Àρδευση των χωραφιñν και η συντÜρηση των αυλακιñν Üταν µια επÝπονη και συνεχÜσ εργασÝα που δÝδαξε τη συνεργασÝα στουσ κατοÝκουσ. το οποÝο διαρρÛει ο ποταµÞσ ΝεÝλοσ. µÛσω τησ οποÝασ εξασφαλιζÞταν η επαφÜ µε τουσ Àλλουσ λαοàσ τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ. Τη σπουδαιÞτητα του ποταµοà για τη χñρα και το λαÞ τησ επισηµαÝνει ο ιστορικÞσ ΗρÞδοτοσ. (ΛονδÝνο..1 Η χñρα ΑÝγυπτοσ ονοµαζÞταν απÞ τουσ αρχαÝουσ Îλληνεσ το βορειοανατολικÞ τµÜµα τησ ΑφρικÜσ. Στο κυνÜγι συµµετÛχει και η γÀτα του. εÀν κατÀ τη διÀρκεια του καλοκαιριοà ο ΝεÝλοσ δεν πληµµàριζε Η αρχαÝα ΑÝγυπτοσ και µετÀ την αποµÀκρυνση των νερñν του δεν Àφηνε Ûνα στρñµα λÀσπησ που Ûκανε τη γη εàφορη1.2. η ΛιβυκÜ στα δυτικÀ και στα ανατολικÀ η Ûρηµοσ που φτÀνει µÛχρι τον κÞλπο του ΣινÀ και την ΕρυθρÀ θÀλασσα. Jean Vercoutter. µετ. κÀθε ñµοσ σαλεàει απÞ το γÛλιο.». Μ. λωτοàσ και πÀπυρουσ. Οι Þχθεσ του ΝεÝλου Üταν γεµÀτεσ απÞ καλÀµια. τα δÀση σπÀνιζαν και γι’ αυτÞ Ûλειπε η ξυλεÝα. Οι ιερεÝσ και οι κρατικοÝ υπÀλληλοι υπακοàουν στισ επιθυµÝεσ του και επιβÀλλουν τη θÛλησÜ του στο λαÞ. Οι Αιγàπτιοι στισ Þχθεσ του ΝεÝλου µÀζευαν πÀπυρουσ και λωτοàσ. εÝναι αυτÜ η λÀσπη. Στη γÞνιµη απÞ τον ποταµÞ αιγυπτιακÜ γη καλλιεργοàνταν εκτÞσ απÞ το σιτÀρι και το κριθÀρι. που βρÛχεται απÞ τη ΜεσÞγειο θÀλασσα. χαÝρεται κÀθε κοιλÝα. ΑυτÞ που συνθÛτει τοàτο το τÞσο εàφορο Ûδαφοσ τησ Αιγàπτου. Η ζωÜ στην ΑÝγυπτο Üταν Àµεσα συνδεδεµÛνη µε το ΝεÝλο και τισ πληµµàρεσ του2. συνοδευÞµενοσ απÞ τη σàζυγÞ του και την κÞρη του. το ΝεÝλο. Η σηµασÝα του ΝεÝλου για τουσ Αιγàπτιουσ Ο ΝεÝλοσ δεν κοµÝζει µÞνον το νερÞ. Þπου φñλιαζε πλÜθοσ πουλιñν.2 ΟικονοµικÜ. Þπου διακλαδÝζεται σε παραποτÀµουσ και δηµιουργεÝ Ûνα δÛλτα µεγÀλησ Ûκτασησ.

À. νÞσ θεοκρατικοà κρÀτουσ. παπàρου. ΕÝναι οικισµοÝ νεολιθικοà χαρακτÜρα. γιατÝ εκÝλα προϊÞντα για µια εξελιγµÛνη κοινωνÝα. Αγγ. Üταν καθοριστικÞσ. Η παροχÜ υπηρεσιñν Üταν Ûνασ ÀλαληθοφανÜσ. ΠρÞκειται µÀλλον για λαοàσ διαφορετικÜσ προÛλευσησ. που ανÜκαν στο φαραñ και εργÀζονταν στα κρατικÀ εργαστÜρια. Η πρñτη εÝναι Þναυπηγñν. ενñ υπÀρχουν και κεݵενα που τον αντιµετñπιζαν ωσ Àνθρωπο. Ûστω και σε περιορισµÛνη κλݵακα. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) 2. Η οργÀνωση του κρÀτουσ απÞ τισ αρχÛσ Üδη τησ 3ησ χιλιετÝασ π. στην ιεραρχηµÛνη αιγυπτιακÜ κοινωνÝα διακρÝνουµε κÀποια κοινωνικÜ ευελιξÝα. οι ανñτατοι κρατικοÝ υπÀλληλοι και οι γραφεÝσ που συγκροτοàσαν την τÀξη των ισχυρñν. χαλκοà.Χ.À. αλλÀ και εκεÝνη που απÛχει περισσÞτερο απÞ την λοσ οικονοµικÞσ τοµÛασ που απασχολοàσε αρκεαλÜθεια. Με τισ δàο απÞ τισ εξηταφικñν µνηµεÝων τα οποÝα κατασκεàαζαν οι γÜσεισ αυτÛσ δεν αξÝζει οàτε να φαραñ. ΜερικοÝ Îλληνεσ θÛλοντασ να φανοàν Ûξυπνοι Ûδωσαν τρεισ Ο λαÞσ εργαζÞταν παρÀλληλα στην οικοδÞεξηγÜσεισ για τισ πληµµàρεσ του µηση των µεγÀλων Ûργων. βασιζÞταν στην ιδÛα τησ θεοποÝησησ του φαραñ. ΟµοÝωµα γεωργοà που οργñνει (επÀνω). Η προÛλευση των πρñτων κατοÝκων τησ Αιγàπτου εÝναι Àγνωστη και καµÝα επιστηµονικÜ απÀντηση σε Þ. Στην κοινωνικÜ ιεραρχÝα κÀτω απ’ αυτÞν βρÝσκονταν οι ιερεÝσ. Ο ρÞλοσ τησ θρησκεÝασ στη ζωÜ των ΑιγυπτÝων. να τισ αναφÛρει. 20-22 ριζαν τη δàσκολη ιερογλυφικÜ γραφÜ για τη λειµετ. αφοà. ΑλλÀ πολλÛσ φορια.. Οι πληµµàρεσ του ΝεÝλου 22 τεσ. Üταν ελεγχÞµενοσ απÞ το φαραñ. Η οργÀνωση του κρÀτουσ εÝχε χαρακτÜρα θεοκρατικÞ*. ΥπÜρχαν ιδιωτικοÝ δοàλοι.τι αφορÀ την καταγωγÜ τουσ δεν εÝναι πειστικÜ. ΑπÞ τÀφο τησ ΘÜβασ. ×ταν απροσπÛλαστοσ και η θÛλησÜ του αποτελοàσε νÞµο για τουσ υπηκÞουσ. ΒασιλικοÝ υπÀλληλοι παρακολουθοàσαν τισ γεωργικÛσ εργασÝεσ και συγκÛντρωναν απÞ τη συγκοµιδÜ το ποσοστÞ που ανÜκε στο φαραñ. Þπωσ ξυλεÝασ. προÛρχονταν απÞ τουσ πολÛµουσ Ü αγορÀζονταν απÞ τουσ εµπÞρουσ. Ûλειπαν απÞ τη χñρα. κατασκεàαζε ποιτι τα µελτÛµια εÝναι η αιτÝα που πληµµυρÝζει ο ποταµÞσ. αρΗ τρÝτη εξÜγηση εÝναι η πιο γàρου κ. λιγÞτερο λογικÜ απÞ την προηγοàµενη και πιο φανταστικÜ. ΝεÝλου. Τα Ûβαζαν στουσ τÀφουσ για να διευκολàνουν τη µεταθανÀτια ζωÜ του νεκροà. τα λατοµεÝα κ. ΑρµποδÝζουν το ΝεÝλο να χàνεται κετοÝ τεχνÝτεσ εργÀζονταν σε ιδιωτικÀ εργαστÜστη θÀλασσα. στα ορυχεÝα. ΜεγÀλοσ αριθµÞσ ειδικευµÛνων τεχνιασχοληθεÝ κανεÝσ παρÀ µÞνο για τñν. τÛλοσ. Η πολιτικÜ οργÀνωση. Β. (ΛονδÝνο. εÝναι Þτι ο ΝεÝλοσ τα νÀσµατοσ των παραγÞµενων στην ΑÝγυπτο αγακÀνει αυτÀ επειδÜ πηγÀζει απ’ θñν. Ξàλινα ταφικÀ οµοιñµατα. ΠλÜθοσ επιγραφñν αναφÛρουν το φαραñ ωσ θεÞ. το σàστηµα των κοινωνικñν τÀξεων δεν Üταν αυστηρÀ κλειστÞ. ΟµοÝωµα σιταποθÜκησ (κÀτω).À. ανακτÞρων. Τα πρωιµÞτερα δεÝγµατα οργανωµÛνησ ζωÜσ στην ΑÝγυπτο ανÀγονται στα τÛλη τησ 5ησ χιλιετÝασ π. Ü πρñτων υευθεÝασ απÞ τον ΩκεανÞ που πελñν.. ΙδιαÝτερα στην περÝοδο του ΝÛου ΒασιλεÝου. ο οποÝοσ ενσÀρκωνε τον επÝγειο θεÞ αλλÀ και το κρÀτοσ. που σπανÝωσ ξεπερνοàσαν τουσ δàο σε κÀθε οικογÛνεια και κρατικοÝ. ξυλουργñν.Χ. Þπωσ Àλλωστε και στη ζωÜ των λαñν τησ ΜεσοποταµÝασ. Οι δοàλοι.3 Η ιστορÝα Η προϊστορÝα. Στην κορυφÜ βρισκÞταν ο φαραñ. ριοσ Þγκοσ τησ βιοτεχνικÜσ παραγωγÜσ. των οποÝων οι κÀτοικοι ασχολÜθηκαν µε την καλλιÛργεια τησ ΑναπαρÀσταση τοιχογραφÝασ που απεικονÝζει εργασÝεσ θερισµοà. ναñν. οι περισσÞτεροι Þµωσ και οι καλàτεροι εργÀρÛσ µελτÛµια δεν εφàσηξαν και ο ζονταν στα ανακτορικÀ εργαστÜρια. οι γραφεÝσ. Το µεγαλàτερο Þµωσ µÛροσ τησ αιγυπτιακÜσ κοινωνÝασ αποτελοàσαν οι ελεàθεροι πολÝτεσ. ΙδιαÝτερη κοινωνικÜ οµÀδα αποτελοàσαν οι επαγγελµατÝεσ στρατιωτικοÝ. Þπωσ χρυσοà. δεδοµÛνου Þτι οι θεοÝ παρουσιÀζονταν µε ανθρñπινεσ ιδιÞτητεσ στουσ αιγυπτιακοàσ µàθουσ. Þτι ο ΝεÝγκη απÞ µορφωµÛνουσ πολÝτεσ και µε ειδικÛσ λοσ προÛρχεται απÞ χιÞνια που γνñσεισ: οι ιερεÝσ για την κÀλυψη των αναγκñν ελειñνουν. χωρÝσ οàτÀ µεγÀλο αριθµÞ πολιτñν. Þπωσ και Η δεàτερη εξÜγηση. ακÞµα του εµπορÝου. ΛÛει. τουργÝα τησ κρατικÜσ µηχανÜσ και οι επαγγελµατÝεσ στρατιωτικοÝ για τη διατÜρηση και την ανÀπτυξη τησ αυτοκρατορÝασ. και στην εισαγωγÜ υλñν που ριβÀλλει ολÞκληρη τη γη. Σε καµÝα περÝπτωση δεν µεÝωναν Þµωσ τη θεϊκÜ του υπÞσταση. γεωργοÝ Ü τεχνÝ2. Η συµµετοχÜ των ΑιγυπτÝων στην παραγωγικÜ διαδικασÝα εÝχε τισ συνÛπειÛσ τησ στη διÀρθρωση τησ κοινωνÝασ. που γνñΗρÞδοτοσ. συνÛβαλαν Þλοι στην καλàτερη οργÀνωση και λειτουργÝα του κρÀτουσ. Σ’ αυτÞν ο λαÞσ εναπÞθετε τισ ελπÝδεσ του για την επιτυχÝα των συλλογικñν του προσπαθειñν. στουσ ναοàσ. Þπωσ δηµητριακñν. ΒλÀχου. κεραµοποιñν. που κληρονοµοàσαν το επÀγγελµα και στουσ οποÝουσ ο φαραñ παραχωροàσε εκτÀσεισ γησ για καλλιÛργεια. διÞτι ο κàΝεÝλοσ κÀνει πÀντα τα Ýδια. Η κοινωνÝα. υπÜρχε η δυνατÞτητα µεταπÜδησησ απÞ τη µια τÀξη στην Àλλη. µεταλλουργñν.φαραñ.. αρχιτεκτÞνων κ. που εργÀζονταν σκληρÀ για το µεγαλεÝο του φαραñ. ΩστÞσο. Η διοÝκηση εÝχε ανÀτε αυτÜ να δÝνει λàση. 23 . ΕÝναι γνωστÞ Þτι Àνθρωποι ταπεινÜσ κοινωνικÜσ προÛλευσησ Ûφτασαν να καταλÀβουν σηµαντικÀ αξιñµατα και Ûπαιξαν σπουδαÝο ρÞλο στην εποχÜ τουσ. που Το εµπÞριο βασιζÞταν στην εξαγωγÜ του πλεολÛει ο λÞγοσ. δηλαδÜ.

Χ. η οποÝα διακρÝνεται σε τρεισ µεγÀλεσ περιÞδουσ. Οι ηγεµÞνεσ τησ ΘÜβασ καΡα στο Λοàξορ (1417-1379 π. ανÀκτορα και οι µεγÀλεσ πυραµÝδεσ στη ΓκÝζα3. στη διÀρκεια τησ οποÝασ η ΑÝγυπτοσ στο µεγαλàτερο µÛροσ τησ κατακτÜθηκε απÞ Ûναν ασιατικÞ.Χ. µια µεταβατικÜ περÝοδοσ περÝπου δàο αιñνων.). τελειñνει περÝπου στισ αρχÛσ τησ 3ησ χιλιετÝασ π. π. τουσ προκÀλεσε κÀθε εÝδουσ δυστυχÝεσ. φυτÞ Ü αντικεݵενο. ο φαραñ Ακενατñν θÛλησε να προχωρÜσει σε θρησκευτικÛσ µεταρρυθµÝσεισ επιβÀλλοντασ το µονοθεϊσµÞ. Η διακυβÛρνησÜ τουσ.) τÞρθωσαν να εκδιñξουν τουσ Υξñσ και Ýδρυσαν ισχυρÛσ δυναστεÝεσ µε σηµαντικοàσ φαραñ.3. Þταν βασÝλευε ο ΧÛοψ.) µε πρωτεàουσα τη ΘÜβα στην Íνω ΑÝγυπτο. ΕνÛπνευσαν στουσ υπηκÞουσ τουσ την κατασκευÜ αρχιτεκτονικñν και εγγειοβελτιωτικñν Ûργων. κυβÛρνησε ο ΡαµσÜσ Β‹.. Το ΑρχαÝο ΒασÝλειο (περ.Χ. ΜετÀ Þµωσ. στο νÞτιο Àκρο του ∆Ûλτα. ∆Ûκα χρÞνια χρειÀστηκαν για να γÝνει η πυραµÝδα και τα υπÞγεια κτÝσµατα που βρÝσκονται στο λÞφο Þπου εÝναι η πυραµÝδα. Την 4η χιλιετÝα π. π. το àψοσ του.Χ. Το 14ο αι. ΧρειÀστηκαν δÛκα χρÞνια σκληρÜσ δουλειÀσ του λαοà για να κατασκευαστεÝ ο δρÞµοσ που πÀνω του Ûσερναν τουσ ογκÞλιθουσ. τρεισ µÜνεσ η καθεµιÀ. ΒλÀχου. στο πιο ψηλÞ σηµεÝο. και Þπου ο ΧÛοψ Ûκανε τον τÀφο του Ûνα νησÝ. που ονοµÀζεται προδυναστικÜ. ×ταν χωρισµÛνοι σε φυλÛσ που η καθεµιÀ Ûχει το δικÞ τησ ηγεµÞνα και προστÀτη. οι κÀτοικοÝ τουσ γνωρÝζουν τη χρÜση των µετÀλλων και καλλιεργοàν συστηµατικÀ τη γη. κατÀ τη γνñµη µου. Ûργο που. ΣουδÀν). τη Λιβàη και τη ΣυρÝα. 124 µετ. που βασιζÞταν στη χρÜση του αλÞγου και στα πολεµικÀ Àρµατα. καθñσ δεν Ûκαναν καµÝα απÞπειρα να εξαλεÝψουν τισ θρησκευτικÛσ δοξασÝεσ και τισ αιγυπτιακÛσ παραδÞσεισ. τουσ Υξñσ.) µε πρωτεàουσα τη ΜÛµφιδα. Το χτÝσιµο τησ πυραµÝδασ κρÀτησε εÝκοσι χρÞνια. ΑνÛπτυξαν καλÛσ σχÛσεισ µε τουσ λαοàσ τησ ΜεσοποταµÝασ και τουσ ΚρÜτεσ. 3000-2000 π. ενñ τριανταµÝα δυναστεÝεσ κυριÀρχησαν µÛχρι την κατÀληψη τησ χñρασ απÞ το Μ. γνωστÞσ στην παρÀδοση µε το Þνοµα ΜÜνησ.Χ. Στα χρÞνια τησ βασιλεÝασ ενÞσ ισχυροà φαραñ. (Το µÜκοσ του δρÞµου εÝναι πÛντε στÀδια. Οι λαοÝ τησ ΜεσοποταµÝασ και οι ΧετταÝοι Ûστελναν φÞρουσ υποτÛλειασ αναγνωρÝζοντασ την αιγυπτιακÜ κυριαρχÝα στη ΣυρÝα. π. οι Αιγàπτιοι επεξÛτειναν τα σàνορÀ τουσ και προσ τα νÞτια. το πλÀτοσ του δÛκα οργιÛσ. 2000-1540 π. Οι ογκÞλιθοι µεταφÛρονταν στον ποταµÞ πÀνω σε βÀρκεσ. Το ΜÛσο ΒασÝλειο (περ. Ûνωσε τα δàο βασÝλεια σε Ûνα µε πρωτεàουσα τη ΜÛµφιδα.. Ακολοàθησε. Οι συνεχεÝσ συγκροàσεισ ανÀµεσα στισ φυλÛσ καταλÜγουν στη συνÛνωσÜ τουσ σε δàο βασÝλεια. Îχει τετρÀγωνη βÀση και κÀθε πλευρÀ Ûχει µÜκοσ οχτñ πλÛθρα και àψοσ Ýσο. Η ανñτερη στρατιωτικÜ οργÀνωση και ο οπλισµÞσ. Îφεραν το βασιλικÞ τÝτλο τησ Íνω και ΚÀτω Αιγàπτου και Ýσωσ Üρθαν σε επιµειξÝα µε τον αιγυπτιακÞ βασιλικÞ οÝκο των Θηβñν. νοµαδικÞ λαÞ. Στα νÞτια καταλαµβÀνουν τη ΝουβÝα (σηµ.. Þπωσ φαÝνεται. την εποχÜ αυτÜ οι Αιγàπτιοι γνñρισαν απÞ τουσ Υξñσ το πολεµικÞ Àρµα. Οι περισ- σÞτεροι ηγεµÞνεσ Üταν προικισµÛνοι µε διοικητικÛσ ικανÞτητεσ και εÝχαν ανοικτοàσ πνευµατικοàσ ορÝζοντεσ. το κυνÜγι και το ψÀρεµα. η αιγυπτιακÜ κυριαρχÝα επεκτÀθηκε προσ βορρÀ στην ΑσÝα µÛχρι τη ΣυρÝα. ΕργÀζονταν εκατÞ χιλιÀδεσ Àνθρωποι σε βÀρδιεσ. ΘρησκευτικÛσ Ûριδεσ αλλÀ και πολιτικÛσ ταραχÛσ εÝχαν ωσ αποτÛλεσµα τη βελτÝωση τησ ζωÜσ των χωρικñν και των ευγενñν. ΑπÞ εκεÝ Àλλοι τουσ παραλÀµβαναν και τουσ Ûσερναν προσ το ΛιβυκÞ λεγÞµενο Þροσ. Þπωσ µου εÝπαν οι ιερεÝσ. µε ανÀγλυφεσ παραστÀσεισ ζñων).) µε πρωΜερικÜ Àποψη του ναοà του ͵µωνατεàουσα τη ΘÜβα. Þπωσ ναοÝ. ΗρÞδοτοσ.Χ. Ûνα θεοποιηµÛνο ζñο. και στα ανατολικÀ την πλοàσια σε χαλκÞ χερσÞνησο του ΣινÀ. Το 13ο αι. Την περÝοδο αυτÜ οι Αιγàπτιοι επεκτεÝνουν τισ κατακτÜσεισ τουσ σε γειτονικÛσ περιοχÛσ µε στÞχο την απÞκτηση µετÀλλων. 24 γησ. δεν εÝναι κατñτερο απÞ την πυραµÝδα.Χ. Β. Οι τελευταÝοι ηγεµÞνεσ των Υξñσ επÛβαλαν αυστηρÜ διακυβÛρνηση αιγυπτιακοà χαρακτÜρα. του Τοàθµωσι Γ‹ (15οσ αι. ΕÝναι απÞ λαξευµÛνεσ πÛτρεσ Àριστα συναρµολογηµÛνεσ. που εÝχε κοιτÀσµατα χρυσοà. ΕÝναι κατασκευασµÛνοσ απÞ λαξευµÛνεσ πÛτρεσ. Þταν ο ηγεµÞνασ τησ Íνω Αιγàπτου. Îκτοτε αρχÝζει η ιστορÝα τησ αρχαÝασ Αιγàπτου. Αγγ. οι οικισµοÝ στην κοιλÀδα του ΝεÝλου πληθαÝνουν. ωστÞσο. Την εποχÜ τησ ακµÜσ του ΑρχαÝου ΒασιλεÝου κατασκευÀστηκαν µεγÀλα οικοδοµÜµατα. Οι εργασÝεσ για την κατασκευÜ τησ πυραµÝδασ του ΧÛοποσ Ùσο βασÝλευε ο ΡαµψÝνιτοσ υπÜρχε µεγÀλη ευνοµÝα σ’ ολÞκληρη την ΑÝγυπτο και µεγÀλη ευηµερÝα. ΥπÀρχουν µαρτυρÝεσ Þτι οι απλοÝ Àνθρωποι δεν εÝχαν εγκαταλεÝψει τισ παλαιÛσ θεÞτητεσ. δεν στρÀφηκε εναντÝον του αιγυπτιακοà τρÞπου ζωÜσ. Το ΝÛο ΒασÝλειο (1540-1075 π. Την περÝοδο αυτÜ οι εξωτερικοÝ πÞλεµοι αàξησαν τον πλοàτο τησ Αιγàπτου. Úστερα Ûβαλε Þλουσ τουσ ΑιγυπτÝουσ να δουλεàουν γι’ αυτÞν. Τουσ πρñτουσ αιñνεσ αυτÜσ τησ περιÞδου το κρÀτοσ αναδιοργανñθηκε και επιχειρÜθηκαν εκστρατεÝεσ στη ΝουβÝα. Στο τÛλοσ αυτÜσ τησ περιÞδου σηµειñθηκε κρÝση που οφεÝλεται στην εξασθÛνιση τησ κεντρικÜσ εξουσÝασ και στην αàξηση τησ δàναµησ ορισµÛνων τοπικñν διοικητñν. Îκλεισε Þλουσ τουσ ναοàσ κι Ûτσι εµπÞδισε τουσ ΑιγυπτÝουσ να κÀνουν τισ θυσÝεσ τουσ. τησ Íνω και τησ ΚÀτω Αιγàπτου. ανοÝγοντασ διñρυγα απÞ το ΝεÝλο. Τα τελευταÝα χρÞνια τησ βασιλεÝασ του Τοàθµωσι Γ‹. ΚανÛνασ ογκÞλιθοσ δεν Ûχει µÜκοσ λιγÞτερο απÞ τρÀντα πÞδια. οχτñ οργιÛσ. τον οποÝο οι αιγυπτιολÞγοι αποκÀλεσαν ΜÛγα. διÞτι στη διÀρκεια τησ µακρÞχρονησ βασιλεÝασ του σηµειñθηκε οικοδοµικÜ Àνθη25 .Χ. Þπωσ υποδεικνàει η ευρεÝα διÀδοση και χρÜση του κατÀ την επÞµενη περÝοδο. ΑλÛξανδρο. Íλλοι Ûσερναν ογκÞλιθουσ απÞ τα λατοµεÝα που βρÝσκονταν στο Þροσ ΑρÀβιο µÛχρι το ΝεÝλο.Χ. ΕπρÞκειτο Þµωσ για προσπÀθεια που δεν Ûφερε αποτÛλεσµα. επÛβαλαν την ειρÜνη στο νÞτο µε στÞχο την προστασÝα των χρυσοφÞρων περιοχñν. ΠιθανÞτατα. Η περÝοδοσ αυτÜ. τη λατρεÝα του θεοà ×λιου.

τουσ ενÛταξε στη βασιλικÜ σωµατοφυλακÜ. Üταν µια µεταβατικÜ φÀση ξÛνησ κατοχÜσ µε αναλαµπÛσ ισχυροποÝησησ του αιγυπτιακοà κρÀτουσ. Η πολυθεýα Þµωσ χαρακτÜριζε τουσ Αιγàπτιουσ και στισ υπÞλοιπεσ περιÞδουσ τησ ιστορικÜσ τουσ πορεÝασ. αποκτÀ την ανεξαρτησÝα τησ απÞ τουσ Ασσàριουσ. εÀν δεν καταστρεφÞταν το σñµα του νεκροà. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) 2. η κÀθε πÞλη εÝχε το δικÞ τησ θεÞ-προστÀτη. π. π. βασιλιÀ των Περσñν (539 π. ΑλÛξανδροσ νÝκησε τουσ ΠÛρσεσ στην ΙσσÞ (333 π.Χ. Στην εποχÜ του οι επιφÀνειεσ των τοÝχων των ναñν διακοσµοàνται µε σκηνÛσ µαχñν δÝνοντασ την εντàπωση ενÞσ φαραñ-πολεµιστÜ. Ο Íµασισ. συνÀντησε την αντÝτου ΑρχαÝου ΒασιλεÝου (ΠαρÝσι. Þταν ακÞµα δεν υπÜρχε ενιαÝο κρÀτοσ. Την περÝοδο αυτÜ τησ ΣαϊτικÜσ δυναστεÝασ πολλοÝ Îλληνεσ χρησιµοποιÜθηκαν ωσ µισθοφÞφοι στουσ πολÛµουσ που διεξÜγαγαν οι φαραñ. π. Η ξÛνη κατÀκτηση. Ανακηρàχθηκε φαραñ στη ΜÛµφιδα (332 π. ο Ùσιρισ και ο ßροσ. φαραñ Νεκñ. η ΑÝγυπτοσ παρακµÀζει και βρÝσκεται κÀτω απÞ ξÛνη κυριαρχÝα. ωσ µοναδικοà θεοà. Þταν ο γιοσ και διÀδοχοσ του Κàρου Β‹. στην πραγµατικÞτητα Þµωσ ο συνασπισµÞσ των ΧετταÝων µε Àλλουσ λαοàσ τησ ΜεσοποταµÝασ αποδεÝχθηκε αποτελεσµατικÞτεροσ. Τη λαµπρÜ αυτÜ περÝοδο του ΝÛου ΒασιλεÝου. περιÞρισε το ελληνικÞ εµπÞριο µÛσα στην ΑÝγυπτο. Ο φαραñ ΑµÛνοφισ ∆‹. ΤελικÀ η ΑÝγυπτοσ ενσωµατñθηκε στην περσικÜ αυτοκρατορÝα. ΜουσεÝο Λοàβρου) δραση του ιερατεÝου και κατÛληξε σε αποτυχÝα.Χ.Χ. ΑπÞ τον 11ο αι. αν και ανÛπτυξε εµπορικÛσ σχÛσεισ µε ελληνικÛσ πÞλεισ. ΣτρÀφηκε εναντÝον των ιερÛων και τησ λατρεÝασ του ͵µωνοσ. τον 6ο αι. ο επονοµαζÞµενοσ και Ακενατñν.). ΩστÞσο. ΕξαιτÝασ του φÞβου αυτοà που σφρÀγισε τον πολιτισµÞ τουσ.). του θεοà Íγαλµα γραφÛα τησ εποχÜσ ×λιου. Την εποχÜ του διαδÞχου του. η οποÝα σταδιακÀ εξελÝχθηκε στον κυριÞτερο ελληνικÞ εµπορικÞ σταθµÞ στη ΜεσÞγειο. προσπÀθησε να εξαλεÝψει την πολυθεýα. Στο πρñτο µισÞ του 7ου αι. Ο κοπιñδησ τρÞποσ ζωÜσ των ΑιγυπτÝων και οι κακουχÝεσ εÝχαν δηµιουργÜσει τη βαθιÀ πÝστη Þτι η ζωÜ συνεχÝζεται και µετÀ το θÀνατο. π. γνωστοÝ ωσ λαοÝ τησ θÀλασσασ. Η προσπÀθειÀ του να επιβÀλει τη λατρεÝα του Ρα.) και προσφωνÜθηκε γιοσ του ͵µωνα-∆Ýα απÞ τουσ ιερεÝσ του θεοà. ΑπÞ τοιχογραφÝα του ΝÛου ΒασιλεÝου. λαοÝ προερχÞµενοι απÞ τα βÞρεια. Η περÝοδοσ που ακολοàθησε. Þταν ηττÜθηκαν απÞ τον Κàρο Β‹. Ùταν ο Μ. ΕÝχε χαραχτεÝ µε ιερογλυφικÀ στο ναÞ του ΡαµσÜ Β‹ . Οι δηµοφιλÛστεροι θεοÝ Üταν η Øσισ. Ο Íµασισ υποστÜριξε τουσ Βαβυλñνιουσ. Οι αιγυπτιακÛσ πηγÛσ θεωροàν τη µÀχη ωσ αιγυπτιακÜ νÝκη. µÛχρι την κατÀληψη τησ Αιγàπτου απÞ το Μ.. προστÀτη-θεοà τησ ΘÜβασ. οι Αιγàπτιοι ταρÝχευαν τουσ νεκροàσ και τουσ Ûθαβαν σε ταφικÀ µνηµεÝα µαζÝ µε Þλα τα σκεàη που τουσ Üταν αναγκαÝα για τη µεταθανÀτια ζωÜ. π. τον οποÝο εκπροσωποàσε ο φαραñ στη γη. οι Αιγàπτιοι εκτÞσ απÞ τισ κατακτÜσεισ. π. Οι σàγχρονοι Þµωσ µελετητÛσ εÝναι επιφυλακτικοÝ στην αξιολÞγηση των κατορθωµÀτων του. Η αντÝληψη αυτÜ που Üταν διαδεδο27 . Το 12ο αι. Þπου Ûγινε δεκτÞσ ωσ απελευθερωτÜσ απÞ τον περσικÞ ζυγÞ. ΤÞτε αναπτàσσεται ιδιαÝτερα το εµπÞριο µε τισ ελληνικÛσ πÞλεισ και πολλοÝ Îλληνεσ µεταναστεàουν στην ΑÝγυπτο.Χ. (ΠαρÝσι. Þταν ο ΨαµµÜτιχοσ κατορθñνει να γÝνει φαραñ και κÀνει πρωτεàουσα του κρÀτουσ τη ΣÀιδα στο ∆Ûλτα.Χ. αποµÀκρυνε απÞ το θρÞνο το γιο του ͵ασι. ο Καµβàσησ. δηµιοàργησαν εµπορικÛσ σχÛσεισ µε πÞλεισ τησ ΦοινÝκησ. ΑπÞ την αρχÜ τησ αιγυπτιακÜσ ιστορÝασ. (ΛονδÝνο. µÛχρι τον 7ο αι.Χ. ΠαρουσÝαζαν τουσ θεοàσ τουσ µε ανθρñπινο σñµα και κεφÀλι κÀποιου ζñου. µε την ΚρÜτη και τα νησιÀ του ΑιγαÝου. Τα περισσÞτερα ανÀγλυφα απεικονÝζουν τη µÀχη του ΚαντÛσ που Ûγινε στην περιοχÜ τησ ΣυρÝασ. το ΝÛο ΒασÝλειο βρÝσκεται πλÛον σε Η θεÀ Íθωρ προστατεàει το φαραñ ΣÛπαρακµÜ που οφεÝλεται εν µÛρει στην προσπÀθο Α‹. προÛλασε µÛχρι την ΑÝγυπτο. ο θεÞσ ×λιοσ.ση στο εσωτερικÞ και ισχυροποιÜθηκε η αιγυπτιακÜ κυριαρχÝα στο εξωτερικÞ.Χ. ΨαµµÜτιχο Γ‹ (525 π. ΑλÛξανδρο.). τη ΜÛµφιδα και τη 26 Ναàκρατι.Χ. προκαλοàν αναταραχÜ µε τισ επιδροµÛσ τουσ στην ανατολικÜ ΜεσÞγειο και αναγκÀζουν τουσ ΑιγυπτÝουσ να εγκαταλεÝψουν τισ ασιατικÛσ τουσ κτÜσεισ. Ο µεγαλàτεροσ θεÞσ Üταν ο Ρα. ΤµÜµα του καταλÞγου των βασιλÛων τησ Αιγàπτου. Τον 11ο αι.Χ. θÛλοντασ να εξασφαλÝσει τη νοµιµοφροσàνη των ΕλλÜνων µισθοφÞρων. ΜουσεÝο Λοàβρου) θεια ισχυρñν ιερÛων να επιβληθοàν στην εξουσÝα.Χ. πιθανÞτατα οι ΦοÝνικεσ κατÀ παραγγελÝα του φαραñ Ûκαναν τον περÝπλου τησ ΑφρικÜσ. Îκτοτε οι Αιγàπτιοι πÛρασαν στη διακυβÛρνηση των Αχαιµενιδñν Περσñν βασιλÛων.4 Ο πολιτισµÞσ Η θρησκεÝα. επιτρÛποντασ τη διεξαγωγÜ του µÞνο στη ΣÀιδα.

ΛÛσχη 1980. Àλλοσ εÝναι Àξιοσ να γεννÀ τισ τÛχνεσ και Àλλοσ εÝναι Àξιοσ να κρÝνει πÞση βλÀβη και πÞση ωφÛλεια θα φÛρουν σ’ αυτοàσ που θα τισ χρησιµοποιÜσουν. Τα σπουργÝτια φÛρνουν κακτÀσεων γησ που χÀνονταν λÞγω των πληµµυταστροφÜ στον καλλιεργητÜ. ενñ Þργωναν και αλñνιζαν. . Þπωσ εÝναι γνωστÜ απÞ το Þνοµα τησ πÞλησ Þπου αποκαλàφθηκε. Ùµωσ ο γραφÛασ εÝναι πÀνω υπηρεσÝα των φαραñ. Þτι προτιµÀσ να δουλεàεισ στα µυρñν του ΝεÝλου και τησ κÝνησησ των αστÛρων χωρÀφια και γàρισεσ την πλÀτη σου Ûδωσε την ευκαιρÝα ανÀπτυξησ εµπειρικñν αστα γρÀµµατα. η γλυπτικÜ αλλÀ νε και φεàγουν. Η γραφÜ. µετ. Þταν το φÝδι Ûχει πÀρει του Ûτουσ σε µÜνεσ και εβδοµÀδεσ αλλÀ και ο το µισÞ σιτÀρι και ο ιπποπÞταµοσ Ûχει προσδιορισµÞσ τησ ñρασ βÀσει τησ ηλιακÜσ καταβροχθÝσει το υπÞλοιπο. Champollion. Οι γραφεÝσ κατÛγραψαν σε παπàρουσ τα Ûργα και τη δρÀση των φαραñ. Ù. Gardiner. Οι γεÝτονεσ τουσ παρατÀΟι τÛχνεσ. ∆ε θυµÀσαι την κατÀσταση του καλλιεργητÜ που αντιµεστρονοµικñν γνñσεων. Îνασ γραφÛασ µιλÀ θñριο να εκφραστοàν γραπτñσ πολλοÝ Àνθρωγια τα πλεονεκτܵατα ποι.τι αρñν συνÛβαλε στην ανÀπτυξη τησ πρακτικÜσ γεποµÛνει τελικÀ στο αλñνι το αρπÀωµετρÝασ. διαβÀζουµε αν και δεν υπÀρχει καθÞλου. Σ’ αυτÞν το βασιλÛα Üρθε ο Θεοàθ να δεÝξει τισ εφευρÛσεισ του και του εÝπε πωσ πρÛπει να διαδοθοàν στουσ Àλλουσ ΑιγυπτÝουσ. ραñ. Η στÜλη τησ ΡοζÛτασ. Îτσι το σιτÀρι τουσ και η ζωγραφικÜ στην ΑÝγυπτο βρÝσκονταν στην χÀνεται. ΦαÝδροσ. Ο βασιλÛασ Þµωσ αποκρÝθηκε: «Ω εφευρετικÞτατε Θεοàθ. οδÜγησε στην κατασκευÜ µεγÀλων ταφικñν µνηµεÝων µε εξαÝρετη διακÞσµηση. 48-49. δηλαδÜ των χαρακτÜρωνσυµβÞλων που χρησιµοποιοàσαν απÞ την 4η χιλιετÝα π. ντÝκια αφθονοàν στα χωρÀφια. Το ζευγÀρι τα βÞδια γνñσεισ Üταν περισσÞτερο εξελιγµÛνεσ. Η ΑÝγυπτοσ των ΦαΟι αχανεÝσ επÝπεδεσ επιφÀνειεσ τησ αιγυπτιακÜσ ραñ. Τα ποσκιÀσ. γεγονÞσ που του προσÛδιδε κàροσ5. ∆Ûργια διαγνñσεισ που Ûκαναν και τρÞπουσ θεραπεÝνουν τον καλλιεργητÜ. ΛοιπÞν Àκουσα Þτι στα µÛρη τησ Ναàκρατησ τησ Αιγàπτου Üταν Ûνασ απÞ τουσ παλαιοàσ θεοàσ που λÀτρευαν εκεÝ και εÝχε για πουλÝ ιερÞ. τουλÀχιστον µποροàµε να εικÀσουµε απÞ την Και τñρα Ûρχεται ο γραφÛασ στην ÞκατασκευÜ των πυραµÝδων.4. ΠρÞσεξÛ το καλÀ. ναñν και τÀφων. ο χωρισµÞσ τησ σοδειÀσ. ΚαθοριστικÜ για τη γνñση τησ ιστορÝασ τησ Αιγàπτου Üταν η αποκρυπτογρÀφηση των ιερογλυφικñν. οδÜγησαν στην κατασκευÜ µνηµεÝων που επιβÀλλονταν µε τον Þγκο. ΦÞρµιγξ. Να. Η επινÞηση και η χρησιµοποÝηση τησ γραφÜσ εÝναι χωρÝσ αµφιβολÝα Ûνα απÞ τα στοιχεÝα που δηλñνουν το πολιτιστικÞ τουσ επÝπεδο4. ΑυτÞσ που δουλεàει στο Üταν να προβÀλουν τη ζωÜ και τη δρÀση των φαγρÀψιµο δε φορολογεÝται. Τα καλλιτεχνικÀ επιτεàγµατα. και µÀλιστα τα γρÀµµατα. γησ. ΤÞτε βασιλÛασ Þλησ τησ Αιγàπτου Üταν ο Θαµοàσ που κατοικοàσε τη µεγÀλη πÞλη στο επÀνω µÛροσ του τÞπου. ΠλÀτων. τα οποÝα περιεÝχαν αφÀνταστα πλοàτη. Τα πολàτιµα σκεàη και ο πολυτελÜσ στολισµÞσ των νεκρñν φαραñ και ευγενñν Ûγιναν η αφορµÜ για συστηµατικÜ τυµβωρυχÝα Üδη απÞ την αρχαιÞτητα. Η αρχιτεκτονικÜ. γρÀψιµο και Àρχισεσ τισ διασκεδÀΟι επιστܵεσ. οι µεγÀλοι ναοÝ στο Λοàξορ και το ΚαρνÀκ µε το πλÜθοσ των κιÞνων που στÜριζαν περιστàλια και υπÞστυλεσ αÝθουσεσ εÝναι ενδεικτικÀ δεÝγµατα τησ αρχιτεκτονικÜσ. µενα παπàρων που Ûχουν διασωθεÝ. ανÀλογα που του φαÝνονταν σωστÀ Ü µη σωστÀ τα λεγÞµενα. ω ΒασιλÛα». Οι αΗ ανÀγκη µÛτρησησ των καλλιεργÜσιµων εκρÝδεσ Ûρχονται. αυτÞ που τ’ ονοµÀζουν Ýβη¯ το Þνοµα του Ýδιου του θεοà εÝναι Θεοàθ. ΑλλÀ εκεÝνοσ ρñτησε ποια Üταν η ωφÛλεια τησ καθεµιÀσ. τñρα. Îνασ απλÞσ πολÝτησ στη διÀρκεια του ΝÛου ΒασιλεÝου εÝχε τη δυνατÞτητα να εκπαιδευτεÝ ωσ γραφÛασ και να ακολουθÜσει σταδιοδροµÝα δηµοσÝου υπαλλÜλου. ΣκοπÞσ των καλλιτεχνñν απ’ Þλουσ. ο οποÝοσ το 1822 διÀβασε το κεݵενο µιασ τρÝγλωσσησ επιγραφÜσ. µνηµειακοà* χαρακτÜρα. . Η αποκρυπτογρÀφησÜ τουσ οφεÝλεται στο ΓÀλλο αιγυπτιολÞγο J. Τα βÞδια καταβροχθÝζουν. ΦαÝνεται Þµωσ Þτι οι µαθηµατικÛσ ζουν οι κλÛφτεσ. Ùταν Þµωσ Üρθαν στα γρÀµµατα. Τα περισσÞτερα αιγυπτιακÀ κεݵενα αναφÛρονται στη δρÀση και τα κατορθñµατα των φαραñ¯ τα κεݵενα λογοτεχνικοà περιεχοµÛνου εÝναι ελÀχιστα εξαιτÝασ Ýσωσ τησ δυσκολÝασ τησ γραφÜσ. που οι Îλληνεσ την ονοµÀζουν ΘÜβα τησ Αιγàπτου και το θεÞ τησ ͵µωνα. βασιλιÀ τησ Αιγàπτου. σε συνδυασµÞ µε την ανÀγκη των ηγεµÞνων να επιβληθοàν µÛσω των Ûργων τουσ. ∆. ΑυτÞσ βρÜκε πρñτοσ τουσ αριθµοàσ και την αριθµητικÜ και τη γεωµετρÝα και την αστρονοµÝα. εσà που εÝσαι ο πατÛρασ των γραµµÀτων. Οι επιφÀνειεσ των περισσÞτερων ναñν αλλÀ και των νεκρικñν θαλÀµων των τÀφων Üταν γεµÀτεσ µε παραστÀσεισ ζωγραφιστÛσ Ü α29 . A. ΠαυλÀκησ. ενñ τοÝχοι πολλñν µνηµεÝων. Οι πυραµÝδεσ του ΧÛοποσ. Η δυσκολÝα στην απÞδοση και την εκµÀθηση τησ ιερογλυφικÜσ γραφÜσ προϋπÛθετε ειδÝκευση και συνεχÜ ενασχÞληση. στα δεσµÀ. 1996. που Üταν χαραγµÛνο σε στÜλη µε ιερογλυφικÀ. τον δÛνουν και ασ που εφÀρµοζαν. ΑπÞ κεÝφοÝνικα και λÛνε «φÛρτε το σιτÀρι». και καθñσ Àκουγε την απÀντηση. πÞτε τα Ûψεγε και πÞτε τα επαινοàσε. χθη του ποταµοà για να καθορÝσει το φÞρο τησ σοδειÀσ. που δεν Àφησε το περι5. Ùσα διατηρÜθηκαν εÝναι ποιܵατα θρησκευτου επαγγÛλµατÞσ του τικοà και λυρικοà περιεχοµÛνου αλλÀ και λαϊκÛσ Μου λÛνε Þτι εγκατÛλειψεσ το διηγÜσεισ. του ΧεφρÜνοσ και του ΜυκερÝνου στη ΓκÝζα. Η φܵη των γιατρñν τησ Αιτον πετÀνε στο πηγÀδι µε το κεφÀλι προσ τα κÀτω. Οι επιστÀτεσ κραΗ ταρÝχευση των νεκρñν βοÜθησε στην απÞτÀνε ξàλα και οι Νοàβιοι ραβδιÀ απÞ κτηση γνñσεων ανατοµÝασ και ιατρικÜσ. τα παιδιÀ του εÝναι στον ελληνικÞ κÞσµο. εκδ. εÝπε ο Θεοàθ.Χ. κι ακÞµα το τÀβλι και τα ζÀρια. . «θα κÀµει τουσ Αιγàπτιουσ πιο σοφοàσ και ικανοàσ στη µνÜµη¯ βρÛθηκε το φÀρµακο τησ µνܵησ και τησ σοφÝασ». δεν Ûχει να πληρñσει χρÛη. 28 µÛνη σε Þλα τα κοινωνικÀ στρñµατα συµπεριλαµβανοµÛνου και του φαραñ. οι κÀτοικοι τησ χñρασ στη γραφÜ. Üταν καλυµµÛνοι απÞ ιερογλυφικÀ που σχεδÝασαν ειδικευµÛνοι τεχνÝτεσ µε την καθοδÜγηση των γραφÛων. ΛÛνε Þτι πολλÀ εÝπε για την κÀθε τÛχνη ο Θαµοàσ στον Θεοàθ πÞτε προσ Ûπαινο πÞτε προσ ψÞγο¯ θα πολυλογοàσαµε αν το επαναλαµβÀναµε. Η παρακολοàθηση των πληµσεισ. µε απλοποιηµÛνα ιερογλυφικÀ τησ ελληνιστικÜσ περιÞδου και µε ελληνικÀ στοιχεÝα. 274 µετ. σ. «Τοàτη η εφεàρεση. Þπωσ πÛθαναν. Γ. Η εφεàρεση τησ γραφÜσ σàµφωνα µε τισ αιγυπτιακÛσ παραδÞσεισ ΣωκρÀτησ. . εÝχε χαραγµÛνο Ûνα κεݵενο που υµνοàσε τον ΠτολεµαÝο Ε‹. εκδ. Τα γρÀµµατα. . επιβÀλλονταν µε τισ διαστÀσεισ τουσ. Þπωσ εÝναι η καθιÛρωση τωπÝζει την καταγραφÜ του φÞρου του ηµερολογÝου των 365 ηµερñν. Îδεσαν τη γυναÝκα γàπτου Üταν µεγÀλη και διαδεδοµÛνη ακÞµα και του µπροστÀ του. ΣεφÛρησ.

κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση Η οικονοµÝα. την ιστορικÜ τàχη των κατοÝκων τησ. οδÜγησε τουσ κατοÝκουσ στην ενασχÞληση µε τη βιοτεχνÝα και κυρÝωσ µε το εµπÞριο. η υπÞλοιπη χñρα Üταν Àγονη και αµµñδησ.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ 1. που αντιστοιχεÝ στα εδÀφη του σàγχρονου κρÀτουσ του ΛιβÀνου και σε µικρÀ τµÜµατα τησ ΣυρÝασ και του βÞρειου ΙσραÜλ. ΑπÞ τισ αρχÛσ τησ 3ησ χιλιετÝασ π. π. πολàτιµουσ Ü ηµιπολàτιµουσ λÝθουσ συµπληρñνουν τισ γνñσεισ µασ για τισ καλλιτεχνικÛσ επιλογÛσ και τα επιτεàγµατα των ΑιγυπτÝων. ΕκεÝ κατÛληγαν οι χερσαÝοι εµπορικοÝ δρÞµοι των λαñν τησ ΑσÝασ και Àρχιζαν οι θαλÀσσιοι δρÞµοι τησ ανατολικÜσ λεκÀνησ τησ ΜεσογεÝου. (ΛονδÝνο. 3. Με εξαÝρεση τον ορεινÞ Þγκο του ΛιβÀνου. ΕκτÞσ απÞ τα µεγÀλα σε διαστÀσεισ αγÀλµατα που διακοσµοàσαν ναοàσ και ταφικÀ µνηµεÝα. ΠεριοΗ αρχαÝα ΦοινÝκη και ΠαλαιστÝνη ρισµÛνεσ σε Ûκταση εàφορεσ κοιλÀδεσ ανοÝγονταν προσ τη θÀλασσα. Αποτελοàσε το µοναδικÞ πÛρασµα που συνÛδεε τη ΜεσοποταµÝα και την ΑÝγυπτο.2 ΟικονοµικÜ. Η σπουδαιÞτερη Üταν η ΚαρχηδÞνα. χωρÝσ αµφιβολÝα. πρÞκειται για στενÜ λωρÝδα ανÀµεσα στη θÀλασσα και την οροσειρÀ του ΛιβÀνου. Η περιορισµÛνη γεωργικÜ παραγωγÜ οδÜγησε τουσ κατοÝκουσ τησ ΦοινÝκησ σε ασχολÝεσ του δευτερογενοàσ και κυρÝωσ του τριτογε31 . Þπου υπÜρχαν ασφαλÜ φυσικÀ λιµÀνια. η οποÝα Ûπαιξε πρωταγωνιστικÞ ρÞλο στη δυτικÜ ΜεσÞγειο µÛχρι το 2ο αι. 3. Üλεκτρο* και πολàτιµουσ λÝθουσ τησ εποχÜσ του ΜÛσου ΒασιλεÝου. 23 σε ποια συµπερÀσµατα σασ οδηγεÝ Þσον αφορÀ τισ ασχολÝεσ και την καθηµερινÜ ζωÜ των κατοÝκων τησ αρχαÝασ Αιγàπτου. κατεξοχÜν ναυτικÞσ λαÞσ. ΜαζÝ µε τη νοτιÞτερη περιοχÜ που κατοικÜθηκε απÞ τουσ ΕβραÝουσ. 2. Πñσ κρÝνετε την προσπÀθεια του ΑµÛνοφι ∆‹ (Ακενατñν) για την εξÀλειψη τησ πολυθεýασ. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ .νÀγλυφεσ που εξιστοροàσαν τη δρÀση των φαραñ αλλÀ και πτυχÛσ τησ καθηµερινÜσ ζωÜσ. τον κατÀφυτο απÞ κÛδρουσ. Ýδρυσαν πολλÛσ εµπορικÛσ αποικÝεσ στη ΜεσÞγειο. Η προσεκτικÜ παρατÜρηση των εικÞνων τησ σ. η οποÝα δε διευκÞλυνε την ανÀπτυξη γεωργικÜσ παραγωγÜσ. Το σηµαντικÞτερο επÝτευγµÀ τουσ και συγχρÞνωσ η προσφορÀ τουσ στον ανθρñπινο πολιτισµÞ εÝναι η εφεàρεση ενÞσ συστܵατοσ γραφÜσ του οποÝου κÀθε σàµβολο αντιστοιχεÝ σε Ûνα φθÞγγο. πραγµατικÀ κοµψοτεχνܵατα. ΠολλÀ Ûργα µικροτεχνÝασ κατασκευασµÛνα απÞ µÛταλλα. Ποιεσ αλλαγÛσ θα µποροàσε να επιφÛρει µια τÛτοια µεταρρàθµιση και γιατÝ δεν τελεσφÞρησε. Οι ΦοÝνικεσ Οι ΦοÝνικεσ Üταν Ûνασ λαÞσ σηµιτικÜσ καταγωγÜσ. 3.1 Η χñρα ΚοσµÜµατα απÞ χρυσÞ. ΣυγκεκριµÛνα. η ΦοινÝκη Üταν Ûνασ χñροσ µε µεγÀλη στρατιωτικÜ και εµπορικÜ σηµασÝα. Να προσδιορÝσετε τη σηµασÝα του γεωγραφικοà παρÀγοντα στη διαµÞρφωση και στην εξÛλιξη του αιγυπτιακοà πολιτισµοà. (Να λÀβετε υπÞψη σασ και το παρÀθεµα 4).Χ. 30 ΦοινÝκη ονÞµαζαν κατÀ την αρχαιÞτητα τµÜµα τησ δυτικÜσ παρÀκτιασ περιοχÜσ τησ ΑσÝασ που βρÛχεται απÞ τη ΜεσÞγειο. 4. 5. Üταν οργανωµÛνοι σε πÞλεισ-βασÝλεια σε µια λωρÝδα γησ στο βÞρειο παρÀκτιο τµÜµα τησ ανατολικÜσ ΜεσογεÝου. Οι ΦοÝνικεσ. Η φàση τησ χñρασ τουσ. 3. Ποια εÝναι η σηµασÝα τησ επινÞησησ και τησ χρÜσησ γραφÜσ απÞ τουσ Αιγàπτιουσ. κατασκευÀστηκαν και µικρÞτερα απÞ ξàλο Ü πÛτρα. Η γεωºÔÈÓ›ÎË γραφικÜ θÛση τησ χñρασ και η φυσικÜ διαµÞρ¶·Ï·ÈÛÙ›ÓË φωση τησ περιοχÜσ προσδιÞρισαν.Χ. Να συγκρÝνετε τον τρÞπο πολιτικÜσ οργÀνωσησ των λαñν τησ ΜεσοποταµÝασ µε αυτÞν των ΑιγυπτÝων.

εγκαταστÀθηκαν στην περιοχÜ που πÜρε το ÞνοµÀ τουσ. που λειτοàργησε µÀλλον ωσ εµπορικÞσ σταθµÞσ. Η επÛκταση των ΧετταÝων στισ βÞρειεσ περιοχÛσ τησ ΦοινÝκησ ευνÞησε την ανÀπτυξη τησ Σιδñνασ.Χ. το «φοινικοàν». ΣιδÛρη. Τα στοιχεÝα τα σχετικÀ µε την πολιτικÜ οργÀνωση και τουσ θεσµοàσ των ΦοινÝκων που διαθÛτουµε εÝναι λÝγα. µια ουσÝα προερχÞµεγνÝδια φÛροντασ χιλιÀδεσ στο κανη απÞ κοχàλια που ψÀρευαν στισ ακτÛσ τουσ. | που τα µυαλÀ των θηλυκñν τα οàσ πουλοàσαν τα αγαθÀ τησ χñρασ τουσ και κÀνει αυτÞ να στρÝψουν | κι ασ εÝπροµηθεàονταν πρñτεσ àλεσ1. Ζàγι σε σχܵα ανθρñπινησ κεφαλÜσ. ο 414-429 µετ. κεÝνη του φανÛρωσε το πατρικÞ Η κοινωνÝα. Η ελληνικÜ γλñσσα σχετικÀ µε την προÛλευση του ονÞµατÞσ τουσ µασ δÝνει τισ ακÞλουθεσ εκδοχÛσ: ΦοÝνικεσ Üταν αυτοÝ που εÝχαν κÞκκινο δÛρµα (φοινÞσ: κÞκκινοσ σαν το αݵα) Ü αυτοÝ που σχετÝζονταν µε την πορφàρα την κÞκκινη ουσÝα απÞ τα κοχàλια που εµπορεàονταν.Χ. π. Η ξυοι ΦοÝνικεσ οι πλÀνοι | και κÀποιλεÝα απÞ το βουνÞ του ΛιβÀνου τουσ Ûδωσε τη οσ. τα οποÝα λασσοξακουσµÛνοι | κλÛφτεσ. Η πολιτικÜ οργÀνωση. Στο εµπÞριο του παπàρου (βàβλοσ > βιβλÝο) οφεÝλεται η ελληνικÜ ονοµασÝα τησ πÞλησ. ΕÝναι κατασκευασµÛνο απÞ φÝλντισι. Οι κÀτοικοÝ τησ προµÜθευαν ξυλεÝα στουσ Αιγàπτιουσ µε αντÀλλαγµα τον πÀπυρο. Η ΟυγκαρÝτ. ∆ιακρÝθηκαν χαντÜρι. | Κι εκεÝνη την ξελÞγιασαν ονοµÀστηκε απÞ τουσ αρχαÝουσ Îλληνεσ.Χ. που Üταν η κàρια γραφικÜ àλη τησ εποχÜσ. κοσµηµÀτων. δεν αποτÛλεσε ποτÛ ενιαÝο κρÀτοσ.τι οι υπÞλοιποι λαοÝ τησ Εγγàσ Αναεκδ. Με την ΟυγκαρÝτ εÝχαν στενÛσ εµπορικÛσ σχÛσεισ οι ΜυκηναÝοι. ΚατεÝχαν το µονοπñλιο τησ παραγωγÜσ υφασµÀµεγαλÞσωµη και στισ δουλειÛσ τετων µε το κÞκκινο χρñµα. Τη ρñτησε στα χÛρια τουσ το διαµετακοµιστικÞ* εµπÞριο κατÞπι | ποια να ’τανε η πατρÝδα των λαñν τησ ΜεσογεÝου. Þπωσ χνÝτρα. ΜεγÀλη δàναµη στη φοινικικÜ κοινωνÝα φαÝνεται Þτι διÛθεταν οι ιερεÝσ. Η Σιδñνα. που αποτελοàσε και τη βÀση τησ κοινωνÝασ.Χ. ρÀβι. Ειδñλιο* γονατισµÛνησ γυναÝκασ που κρατÀει κàµβαλα*. Þπωσ τουλÀχιστον αποδεικνàουν οι ανασκαφÛσ. Ýδρυσε πολλÛσ αποικÝεσ στην ανατολικÜ ΜεσÞ[Ι]. ∆ιακρÝθηκαν ωσ τεχνÝτεσ στην κατασκευÜ Þπλων. Η χñρα τουσ. π. η περιοχÜ τησ ΣυρÝασ αποτÛλεσε πεδÝο συγκροàσεων και εδαφικñν διεκδικÜσεων µεταξà των ΑιγυπτÝων και των ΧετταÝων. Τον 6ο αι.Χ. π. παιÛβαφαν µε την πορφàρα*. η οποÝα φαÝνεται Þτι Üταν µακριÀ απÞ την επιρροÜ τησ αιγυπτιακÜσ κατÀκτησησ.Χ. τερεσ απ’ Þ. ΟΕ∆Β. | πρñτοσ µαζÝ τησ πλÀωσ θαλασσοπÞροι και Ûµποροι. στη διÀρκεια του ΝÛου ΒασιλεÝου οι Αιγàπτιοι κατÛκτησαν την ΠαλαιστÝνη και µεγÀλο µÛροσ τησ ΣυρÝασ. Η χρησιµοποιηση µÛτρων βÀρουσ Üταν µια απαραÝτητη προϋπÞθεση στισ εµπορικÛσ συναλλαγÛσ των ΦοινÝκων. τη βιοτεχνÝα και κυρÝωσ µε το εµπÞριο συνετÛλεσε κÞρη του Αρàβαντα. Το µεγαλàτερο µÛροσ των κατοÝκων βιοσ Þσο ζητοàσαν». | κι ε8ο αι.Χ. η Τàροσ για µισÞ περÝπου αιñνα κυβερνÜθηκε δηµοκρατικÀ απÞ Ûνα σñµα εκλεγµÛνων δικαστñν. απÞ την ΟυγκαρÝτ. εκεÝ πÞπλυνε κοντÀ στο τρεδυνατÞτητα ναυπÜγησησ στÞλου. | Στο σπÝτι του πατÛρα µου µια Φοινικιñτισσα Üταν | Þµορφη. Στουσ ξÛνουσ λαγιασε στο στρñµα τησ αγÀπησ. Η ενασχÞληση των ΦοινÝκων µε µου σπÝτι¯ | «ΠαινιÛµαι απ’ την πολàχαλκη πωσ εݵαι τη Σιδñνα. ενñ βρισκÞταν στην κορυφÜ τησ κοινωνικÜσ ιεραργυρνοàσα | απ’ το χωρÀφι και σ’ χÝασ¯ την εξουσÝα του Þµωσ περιÞριζαν οι πλοàσιαυτοà του ανθρñπου εδñ το σπÝτι | µ’ Ûφεραν και µ’ αγÞρασε µε οι Ûµποροι. των πÞλεων. Üταν η Βàβλοσ. Ο ηγεµÞνασ κÀθε φοινικικÜσ πÞλησ τεσ µ’ Àρπαξαν κουρσÀροι. Τη 2η χιλιετÝα π. τολÜσ. επÝπλων.[Ι] Η Βàβλοσ. που ιδρàθηκε τουσ πρñτουσ αιñνεσ τησ 3ησ χιλιετÝασ π. Þπωσ συνÛβαινε στη Βàβλο. που παρÛµεναν στην εξουσÝα για περιορισµÛνο χρÞνο. Η εισβολÜ των ΧετταÝων στη ΣυρÝα διευκολàνθηκε απÞ την επιθυµÝα πολλñν ηγεµÞνων φοινικικñν πÞλεων να απαλλαγοàν απÞ τον αιγυπτιακÞ ζυγÞ. στην παραγωγÜ γυÀλινων αγγεÝων. Ζ. π.νοàσ τοµÛα τησ οικονοµÝασ. Ο βασιλιÀσ εκλεγÞταν απÞ τα µÛλη των βασιλικñν οÝκων και σε πολλÛσ πÞλεισ κυβερνοàσε µε τη βοÜθεια ενÞσ συµβουλÝου γερÞντων. Η βασιλεÝα Üταν η αρχαιÞτερη µορφÜ πολιτεàµατοσ που Ýσχυσε στισ πÞλεισ τουσ. τα οποÝα δηµιουργοàσαν απÞ την Àµµο που Üταν Àφθονη στη χñρα τουσ. µε βιοσ που στη διαµÞρφωση µιασ κοινωνÝασ µε αστικÀ* χαµετρηµÞ δεν εÝχε. και ιδιαÝτερα ΤÞτε Üρθαν ΦοÝνικεσ εκεÝ θαστην παραγωγÜ κÞκκινων υφασµÀτων. Οι ηγεµÞνεσ των φοινικικñν πÞλεων τÞτε Ûγιναν υποτελεÝσ. λÞγω τησ φυσικÜσ τησ διαµÞρφωσησ. Η αρχαιÞτερη πÞλη. και προÛρχεται απÞ την ΟυγκαρÝτ. πιθανÞτατα στισ αρχÛσ τησ 3ησ χιλιετÝασ π. 33 . κατÞρθωνε να ζει σε συνθÜκεσ καλàΟδàσσεια. ΚÀθε πεδινÜ περιοχÜ µε την παραλιακÜ τησ πÞλη λειτοàργησε ωσ µικρÞ βασÝλειο. τη Σιδñνα και Ýσωσ στην Τàρο. τουλÀχιστον µÛχρι τον τησ και πñσ τη λεν την Ýδια. Τα χαρακτηριστικÀ των ΦοινÝκων Þπωσ µασ εÝναι γνωστÀ απÞ τον Ùµηρο 32 3. η οποÝα γρÜγορα εξελÝχθηκε λÞγω των εµπορικñν σχÛσεων που ανÛπτυξε µε την ΑÝγυπτο στη διÀρκεια του ΑρχαÝου και ΜÛσου ΒασιλεÝου. η οποÝα µÛχρι το 12ο αι. κεραµικñν. ΑπÞ το 14ο αι. | Ùµωσ ΤαφιñρακτηριστικÀ. οι οποÝεσ Ûφεραν στην επιφÀνεια µια µυκηναϊκÜ παροικÝα. ΑυτÜ την περÝοδο αναπτàχθηκε ιδιαÝτερα η ΟυγκαρÝτ. 1.. ΠαρÀλληλα εÝχαν ναι πρñτα φρÞνιµα.3 Η ιστορÝα Οι ΦοÝνικεσ.

ραν πριν. Ιδρàθηκε. κατÛστρεψαν τη Σιδñνα.Χ. η οποÝα αντιστÀθηκε και Ûπεσε µετÀ απÞ επτÀµηνη πολιορκÝα. κοÝ Üταν ο ΜελκÀρτ. και που ανÀτισµοàσ. Οι πιο αντιπροσωπευτιοι ΦοÝνικεσ. η οποÝα Þµωσ αντιστÀθηκε και στη συνÛχεια συνθηκολÞγησε µε ευνοϊκοàσ γι’ αυτÜν Þρουσ. ρà δÝκτυο τησ εµπορικÜσ τουσ εξÀπλωσησ. στη βÞΣτην πραγµατικÞτητα εÝναι πολà ρεια ΑφρικÜ – την ΚαρχηδÞνα –. επεκτÀθηκαν σ’ ολÞκληρη τη ΜεσÞγειο. οι κàριοι θεοÝ τησ Βàβλου. Þπωσ πιστεàω. δεν τα ÜξεαπÞ Àλλουσ λαοàσ. Þταν λεηλÀτησαν την Ιερουσαλܵ. Η ξÛνη κατÀκτηση. αναστατñνεται απÞ τισ µετακινÜσεισ των κροαντικεݵενα που χρησιµοποιελληνικñν φàλων. Οι αρχαÝοι Îλληνεσ δοσ των ΕλλÜνων στη ΜεσÞγειο και η Ýδρυση των στην υπερπÞντια εξÀπλωσÜ τουσ. οàσαν Ü διÛθεταν οι Îλληνεσ. η ÛξοJ. Τα σàµβολα τησ γραφÜσ των Àλλων λαñν τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ εÝτε πρÞκειται για τα ιερογλυφικÀ εÝτε για τη σφηνοειδÜ γραφÜ. εφÞσον εÝχαν ξανανοÝξει γι’ αυτοàσ οι εµπορικοÝ δρÞµοι τησ ΑνατολÜσ. Την περÝοδο αυτÜ οι ΦοÝνικεσ παρεÝχαν το στÞλο τησ περσικÜσ αυτοκρατορÝασ και πολÛµησαν µαζÝ τουσ εναντÝον των ΕλλÜνων. Σε διÀστηµα τριñν αρχαιολογικÛσ µαρτυρÝεσ – αλλÀ αιñνων η Τàροσ υπÜρξε το σηµαντικÞτερο λιµÀνι και µια απλÜ µατιÀ πÀνω σε Ûναν τησ περιοχÜσ. Στα τÛλη του 9ου αι. σ. ΒλÀχου.. ΑπÞ τον 8ο αι. Οι ΦοÝνικεσ Ûκτοτε υπÜρξαν πιστοÝ ακÞλουθοι των Περσñν. αφοà το προσÀρµοσαν στισ δικÛσ τουσ γλωσσικÛσ ανÀγκεσ. Το γρÀµµατα και αφοà τα Àλλαξαν Þνοµα ΒÀαλ απÛδιδε το θεÞ τησ καταιγÝδασ. π. Τα ταξÝδια και οι αποικÝεσ. Η ΦοινÝκη το 538 π. µετÀ την πτñση των µυκηναϊκñν κÛχονταν και µερικÀ ανατολικÀ µιντρων. π. Ùταν ο Μ. ΗλÛκτρασ ΑνδρεÀδη. ΚαρδαµÝτσα. Σ’ αυτÞ κατÛφευγαν σε περιÞδουσ µεγÀλου κινδàνου Ü προκειµÛνου να αποτρÛψουν κÀποια µεγÀλη συµφορÀ. Îτσι ονοµÀστηκε το σàνολο των συµβÞλων τησ γραφÜσ τουσ. µε ααφοà εγκαταστÀθηκαν στη χñρα ποτÛλεσµα ο πολιτισµÞσ τουσ να Ûχει διαµορφωαυτÜ. και τοàτο Üταν σωστÞ ατατα διαδεδοµÛνη σε Þλεσ σχεδÞν τισ πÞλεισ τησ φοà τα εÝχαν φÛρει στην ΕλλÀδα ΦοινÝκησ και τησ ΣυρÝασ. ΓεÝτονεσ τουσ θεοàσ που λÀτρευαν εÝχαν τοπικÞ χαρακτÜτων ΦοινÝκων στα περισσÞτερα µÛρη Üσαν Îλληνεσ Øωνεσ¯ αυτοÝ ρα και Üταν γνωστοÝ µε τα τοπικÀ τουσ ονÞµατα. Η ακµÜ των ΦοινÝκων οφειλÞταν στο ευµεσÀ τουσ Üσαν και οι ΓεφυραÝοι. που ο ΗΗρÞδοτοσ. Ε. σàµφωνα µε τισ ανασκαφικÛσ µαρτυ35 .Χ.Χ. 265. ΑπÞ τα µÛσα τησ 2ησ χιλιετÝασ π. ΑλÛξανδροσ µετÀ τη νÝκη στην ΙσσÞ (333 π.4 Ο πολιτισµÞσ ∆εν µποροàµε να µιλÀµε για φοινικικÞ πολιτι3. συΟι αρχαÝοι Îλληνεσ ιστορικοÝ µπÝπτει και µε την εγκατÀσταση των ΦιλισταÝων πÝστευαν Þτι οι ΦοÝνικεσ εÝχαν στισ ακτÛσ τησ ΠαλαιστÝνησ.Χ. 82). και µαζÝ τουσ Ûρχñροσ. Το πλεονÛκτηµα του αλφαβÜτου Üταν Þτι το κÀθε σàµβολο απÛδιδε Ûναν Üχο. Οι ΦιλισταÝοι περιÞπροηγηθεÝ των ΕλλÜνων στο ερισαν την επÛκταση των ΑιγυπτÝων στη ΣυρÝα¯ ωµπÞριο και στον αποικισµÞ στη στÞσο. τον 11ο αι. Οι δÛχθηκε απÞ τουσ ΕβραÝουσ.Χ. στην αρχÜ. φοινικικÀ γρÀµµατα.Χ. δÝδαξαν τουσ Îλληνεσ πολθεÝ απÞ τισ πολιτιστικÛσ επιρροÛσ που δÛχθηκαν λÀ και µÀλιστα και τα γρÀµµατα που. π. οι πÞλεισ τησ παραδÞθηκαν Þλεσ στο µακεδονικÞ στρατÞ εκτÞσ απÞ την Τàρο. απÛδιδαν ιδÛεσ Ü συλλαβÛσ. δηµιοàργησαν το ελληνικÞ αλφÀβητο3 (βλ. η ΑστÀρτη µετ. των ΑσσυρÝων. Οι ΦοÝνικεσ διακρÝθηκαν στη ναυπηγικÜ τÛχνη και στο θαλÀσσιο εµπÞριο. και ο ΘουκυδÝΗ Τàροσ. σàµφωνα µε τισ αιγυπτιακÛσ πηγÛσ. αποικιακÜ εξÀπλωση τησ Τàρου2. Η εµφÀνιση των λαñν τησ θÀλασσασ το 12ο αι. Στην αρχÜ Üσαν τα Η θρησκεÝα. Οι Îλληνεσ και οι ΦοÝνικεσ 34 3. π. κàριοσ τησ Τàρου. και ο Εσµοàν. ÞΟι ΦοÝνικεσ αυτοÝ που εÝχαν πωσ συµβαÝνει µε τουσ Àλλουσ ανατολικοàσ πολιÛρθει µε τον ΚÀδµο. επειδÜ τα δàο πρñτα Üταν το Àλφα και το βÜτα. και αργÞτερα των ΒαβυλωνÝων. Η γραφÜ. οι Îλληνεσ υιοθÛτησαν το αλφÀβητο αυτÞ και. σ.Χ. π. πÛρασε στην κυριαρχÝα των Περσñν.) προχñρησε στη ΦοινÝκη. π.Χ. Κàπρο. κατεàθυνση συνÛβαλε η επÛκταση. 2. ενñ παρÀλληλα µε τισ εµπορικÛσ χÀρτη στισ θÛσεισ των ελληνικñν και των φοινικικñν πÞλεων – δεÝτησ επαφÛσ δηµιοàργησε πολλÛσ αποικÝεσ στην χνουν Þτι αυτÞ δεν Üταν αλÜθεια. ελληνικñν αποικιñν ανÛκοψε την εµπορικÜ και µετ. γιατÝ οι περισσÞτεροι απÞ µορφÜ των γραµµÀτων.γειο. Η βελτÝωση των εµπορικñν συναλλαγñν και η ανÀπτυξη τησ σχετικÜσ αλληλογραφÝασ οδÜγησε στην εφεàρεση του αλφαβÜτου. στισ δυτικÛσ ακτÛσ τησ ΣικελÝασ. ποτε προελληνικÞ εµπÞριο µε Η περÝοδοσ αυτÜ τησ ακµÜσ των ΦοινÝκων συµπÝτουσ εντÞπιουσ τησ ΣικελÝασ εφÞπτει µε την εποχÜ κατÀ την οποÝα ο ελληνικÞσ σον τα πρñτα ξÛνα αντικεݵενα εÝναι ελληνικÀ. δυτικÜ ΜεσÞγειο. Το αλφÀβητο σµÞ προσδÝδοντÀσ του σαφÜ χαρακτηριστικÀ. Η ιστορÝα τησ περιÞδου που ακοδησ λÛει Þτι χρησιµοποιοàσαν αλοàθησε εÝναι ουσιαστικÀ η ιστορÝα τησ Τàρου. του λÝγο. Αγγ. Boardman. ΑπÞ τισ θρησκευτικÛσ δοξασÝεσ των ΦοινÝκων πρÛπει να επισηµανθεÝ το Ûθιµο τησ ανθρωποθυσÝασ. Ü στισ αρχÛσ του 8ου αι. Τα ονÞοποÝου η λατρεÝα µε µικρÛσ διαφορÛσ Üταν ευρàµασαν. διδÀχτηκαν απÞ τουσ ΦοÝνικεσ τα ΚÀθε πÞλη εÝχε και το δικÞ τησ θεÞ-προστÀτη. Ο κρωτÜρια και µικρÀ νησιÀ κοντÀ στη ΣικελÝα για το εµπÞριο µε βασιλιÀσ τησ συνÛβαλε στην οικοδÞµηση του νατουσ εντÞπιουσ µÛχρι που τουσ αοà του Σολοµñντοσ στην Ιερουσαλܵ µε αντÀλπñθησε η Àφιξη των ΕλλÜνων λαγµα πλοàσια δñρα και εδαφικÛσ παροχÛσ που στο δυτικÞ Àκρο του νησιοà. Η σπουδαιÞτερη αποικÝα τουσ Üταν η ΚαρχηδÞνα στη βÞρεια ΑφρικÜ. στισ ΒαλεαρÝδàσκολο να αποδειχθεÝ οποιοδÜδεσ. Το πÀνθεÞν τουσ Üταν στενÀ γρÀµµατα που χρησιµοποιοàν ÞσυνδεδεµÛνο µε τα φαινÞµενα και τισ δυνÀµεισ λοι οι ΦοÝνικεσ. στη ΣαρδηνÝα και στην ΙβηρικÜ χερσÞνησο. Η πλÜρησ γνñση τησ φοινικικÜσ θρηρÞ Àλλαξε η προφορÀ και µαζÝ η σκεÝασ εÝναι ανÛφικτη. δηµιοàργησαν αποικÝεσ στισ ασιατικÛσ ακτÛσ και Ûκτοτε µÛχρι τον 8ο αι. ΤÞτε πολιορκÜθηκε και η Τàροσ. 58 ρÞδοτοσ τον ταυτÝζει µε τον ΗρακλÜ.Χ. Προσ αυτÜ την εκδ. αλλÀ µε τον καιτησ φàσησ.. τα µεταχειρÝζονταν.

ασχολÜθηκαν µε τη γεωργÝα αλλÀ κυρÝωσ µε το εµπÞριο. τησ ΚρÜτησ και των ΜυκηναÝων. π.Χ. Τον 6ο αι. 3. Þπου υπÜρχε η δυνατÞτητα καλλιÛργειασ. Αποτελοàσε το πÛρασµα που συνÛδεε τουσ λαοàσ τησ ΜεσοποταµÝασ και τησ Αιγàπτου. Αγγ. Ο περÝπλουσ τησ ΑφρικÜσ Πρñτοσ. Þπωσ τα ονÞµαζαν οι αρχαÝοι Îλληνεσ. οι Αιγàπτιοι και οι ΦοÝνικεσ. Ùταν ερχÞταν το φθινÞπωρο. π. οι οποÝοι ωσ κàρια ασχολÝα εÝχαν την εκτροφÜ κοπαδιñν.Χ. Ùταν οργανñθηκαν σε κρÀτοσ. θÛριζαν και àστερα ξανÀρχιζαν το ταξÝδι τουσ. Η περιοχÜ απÞ την οποÝα ξεκÝνησαν Üταν η νÞτια περιοχÜ τησ ΜεσοποταµÝασ.2 ΟικονοµικÜ. κι ασ το πιστεàουν Àλλοι. ρÝεσ. µιασ απÞ τισ κàριεσ ασχολÝεσ των κατοÝκων των κοιλÀδων τησ ΠαλαιστÝνησ.1 Η χñρα Η περιοχÜ που βρισκÞταν στα νÞτια τησ ΦοινÝκησ πριν απÞ την εµφÀνιση των ΕβραÝων Üταν γνωστÜ µε το Þνοµα ΧαναÀν..— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ 1. Ûωσ Þτου µετÀ απÞ πολλÛσ περιπÛτειεσ επανÜλθαν και οργανñθηκαν σε ενιαÝο κρÀτοσ. Στισ τελευταÝεσ δεκαετÝεσ του 8ου αι. Ûστειλε ΦοÝνικεσ µε καρÀβια. ΜεσÞγειοσ ΗρÞδοτοσ. στο δεàτερο µισÞ του 8ου αι. ΑντÀλλασσαν τα γεωργικÀ τουσ προϊÞντα µε ξυλεÝα που προµηθεàονταν απÞ τουσ ΦοÝ37 . ΕνδεÝξεισ µασ οδηγοàν στο συµπÛρασµα Þτι η δραστηριÞτητα των ΦοινÝκων επεκτÀθηκε και Ûξω απÞ τα Þρια τησ ΜεσογεÝου. Η οικονοµÝα. ΜετÀ το θÀνατÞ του Þµωσ το κρÀτοσ εξασθÛνησε απÞ εσωτερικÛσ διαµÀχεσ. ΑνÀφεραν κÀτι που το θεωρñ απÝστευτο. διακρÝνονται για το συγκερασµÞ θεµÀτων και ιδεñν απÞ την ΑÝγυπτο και τη ΜεσοποταµÝα. προβÀτων και αιγοειδñν. α) Ποια συστܵατα γραφÜσ χρησιµοποÝησαν οι λαοÝ τησ ΜεσοποταµÝασ. ΩστÞσο η περιοχÜ που θα αποτελÛσει το λÝκνο του πολιτισµοà τουσ Üταν η ΠαλαιστÝνη. Την περιοχÜ αυτÜ εγκατÛλειψαν και εγκαταστÀθηκαν στην ΑÝγυπτο για διακÞσια περÝπου χρÞνια. εÝναι µια στενÜ λωρÝδα γησ που διακρÝνεται γεωγραφικÀ σε τρεισ επιµÛρουσ περιοχÛσ: την παραλιακÜ µε πεδινÛσ εκτÀσεισ. ΒλÀχου. σ’ Þποιο µÛροσ τησ βρÝσκονταν. και τη ΒαλτικÜ θÀλασσα. ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . Οι ΕβραÝοι Οι ΕβραÝοι Üταν λαÞσ νοµαδικÞσ. Η τÛχνη τουσ φαÝνεται Þτι σε ορισµÛνα διακοσµητικÀ θÛµατα δÛχτηκε και επÝδραση απÞ την τÛχνη του ΑιγαÝου. Το εβραϊκÞ κρÀτοσ Ûφθασε σε µεγÀλη ανÀπτυξη την περÝοδο τησ βασιλεÝασ του Σολοµñντα (10οσ αι. Þτι περιπλÛοντασ την Λιβàη εÝχαν τον Üλιο δεξιÀ τουσ. πραγµατοποÝησαν το µεγÀλο εγχεÝρηµα του περÝπλου τησ ΑφρικÜσ κατ’ εντολÜ του φαραñ Νεκñ4. οπÞτε καταστρÀφηκε απÞ τουσ ΡωµαÝουσ. 42 µετ. κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση ΣτÜλη του Εσαρχαδñν (7οσ αι. Η ΠαλαιστÝνη. 2. σηµιτικÜσ* καταγωγÜσ. το εβραϊκÞ κρÀτοσ υποτÀχθηκε στουσ Ασσàριουσ και Ûκτοτε Ûχασε την πολιτικÜ του ελευθερÝα. µεταλλοτεχνÝασ. Οι τÛχνεσ. και Ûσπερναν την γη και περݵεναν να γÝνει η σοδειÀ. π. Στα πρñτα στÀδια τησ ιστορικÜσ τουσ πορεÝασ Üταν οργανωµÛνοι σε φυλÛσ και περιπλανιοàνταν σε αναζÜτηση βοσκοτÞπων. δÝνοντÀσ τουσ εντολÜ να γυρÝσουν πÝσω στην ΑÝγυπτο απÞ το στενÞ των ΗρακλεÝων στηλñν2 και τη βÞρεια θÀλασσα.Χ. περνñντασ διαδοχικÀ στην εξουσÝα των ΒαβυλωνÝων. π. Τη σπουδαιÞτερη συµβολÜ τουσ στον παγκÞσµιο πολιτισµÞ αποτελεÝ η θρησκεÝα τουσ. π. π. Να προσδιορÝσετε τα γνωρÝσµατα του φοινικικοà πολιτισµοà. Þπωσ εÝναι γνωστÜ η χñρα απÞ την εγκατÀσταση των ΕβραÝων και µετÀ. τισ ΚασσιτερÝδεσ νÜσουσ. ΓιβραλτÀρ 3. Να συγκρÝνετε τισ συνθÜκεσ ζωÜσ των λαñν τησ Αιγàπτου και τησ ΦοινÝκησ. 4. 1. Να τεκµηριñσετε την Àποψη Þτι η γεωγραφικÜ θÛση τησ ΦοινÝκησ και το φυσικÞ περιβÀλλον τησ επηρÛασε τη διαµÞρφωση του φοινικικοà πολιτισµοà. πιθανÞτατα. γλυπτικÜσ. «οι δÛκα εντολÛσ». 4. ΑφρικÜ 2. ΣηµαντικÞ επÝτευγµα των ΕβραÝων Üταν η δηµιουργÝα νοµοθεσÝασ.3 Οι ΦοÝνικεσ ξεκÝνησαν απÞ την ΕρυθρÀ θÀλασσα και ταξÝδευαν στην νÞτια θÀλασσα. απÞδειξε Þτι η Λιβàη1 περιβρÛχεται απÞ την θÀλασσα ο βασιλιÀσ τησ Αιγàπτου Νεκñσ.Χ. Ùταν σταµÀτησε να σκÀβει την διñρυγα ποà απÞ τον ΝεÝλο πÀει στον ΑρÀβιο κÞλπο. 4. ∆. ΠÛρασαν δàο χρÞνια και τον τρÝτο χρÞνο µπÜκαν στισ ΗρÀκλειεσ στÜλεσ κι Ûφτασαν στην ΑÝγυπτο.¯ ωστÞσο. Ûπαιξε πρωταγωνιστικÞ εµπορικÞ ρÞλο στη δυτικÜ ΜεσÞγειο µÛχρι το 2ο αι. Øσωσ Ûφθασαν µÛχρι τα ΒρετανικÀ νησιÀ.) µε παρÀσταση οργñµατοσ. Περσñν. Οι ΦοÝνικεσ Ûδειξαν ιδιαÝτερη ικανÞτητα στη σàνθεση ετερÞκλητων στοιχεÝων που υιοθÛτησαν απÞ Àλλουσ πολιτισµοàσ.Χ. Οι ΕβραÝοι Üταν νοµÀδεσ. σταµατοàσαν στην Λιβàη. β) Να εξηγÜσετε ποιο σàστηµα εÝναι περισσÞτερο εξελιγµÛνο. απ’ Þσο ξÛρω.4. την κεντρικÜ ορεινÜ περιοχÜ και την ανατολικÜ εàφορη κοιλÀδα του ΙορδÀνη ποταµοà ανÀµεσα στη λݵνη ΓενησαρÛτ στο βορρÀ και τη ΝεκρÜ ΘÀλασσα (λݵνη µε µεγÀλη πυκνÞτητα Àλατοσ) στο νÞτο. ΕλλÜνων και ΡωµαÝων. Να εξηγÜσετε γιατÝ οι συνθÜκεσ τησ ζωÜσ του φοινικικοà λαοà Üταν καλàτερεσ απÞ εκεÝνεσ των Àλλων λαñν τησ ΑνατολÜσ.).Χ. Τα φοινικικÀ Ûργα αρχιτεκτονικÜσ. 36 4.

π. ΠιθανÞτατα. ΚοινÛσ αντιλÜψεισ για τη βασιλεÝα απηχεÝ η λογοτεχνÝα των λαñν τησ ΑνατολικÜσ ΜεσογεÝου Η κοινωνÝα τησ ανατολικÜσ ΜεσογεÝου περιλÀµβανε µια πολυÀριθµη τÀξη ευγενñν που ασκοàσε Ûλεγχο στη βασιλικÜ εξουσÝα. ΠολλÛσ φορÛσ Þµωσ υποχρεñΒγεÝτε να ιδεÝτε. 4. 5-9).Χ. χρειÀστηκε να αντιµετωπÝαπÞ ξàλα του ΛιβÀνου¯ σουν τουσ ΦιλισταÝουσ. Το εγχεÝρηµα τησ ΕξÞδου απÞ βÀνι. Σàµφωνα µε την ΠαλαιÀ ∆ιαÞλοι τουσ Ûχουνε σπαθÝ. ΞεκÝνησαν απÞ την Ουρ τησ ΧαλδαÝασ την εποχÜ τησ ακµÜσ του ΑρχαÝου Βαβυλωνιακοà κρÀτουσ. Η κοινωνÝα. Gordon. διαδÛχθηκε ο ∆αβÝδ. µετ. Με εξαÝρεση τουσ ηγεµÞνεσ τουσ. ∆ανιÜλ Ιακñβ. ο οποÝοσ οργÀνωσε Íσµα ΑσµÀτων. γνωστÜ ωσ καρδιÀσ του. Γ. απÞ τουσ αντρειωµÛνουσ του Ιστο ανÛλαβε ο ΜωυσÜσ. Þπωσ ονοµÀζεται. ΙΙΙ. Τα µÛταλλα και οι ηµιπολàτιµοι λÝθοι αποτÛλεσαν τη βÀση τησ βιοτεχνικÜσ τουσ παραγωγÜσ. Ο νοµαδικÞσ τρÞποσ τησ ζωÜσ τουσ και ο ΜωσαϊκÞσ νÞµοσ Üταν δàο παρÀγοντεσ που καθÞρισαν την κοινωνικÜ συγκρÞτηση των ΕβραÝων. Σαοàλ. κριτÛσ. την περÝοδο των Πατριαρχñν. π. κοσµÜµατα και σφραγιδÞλιθουσ. βασιλεÝσ. Τον πρñτο βασιλιÀ. ΕÀν εξαιρÛσει κανεÝσ τη διακυβÛρνηση του ∆αβÝδ και του Σολοµñντα. Η οργÀνωση που διατÜρησαν σ’ Þλη τη διÀρκεια τησ ιστορικÜσ τουσ πορεÝασ Üταν φυλετικÜ. ΑρχηγοÝ τον Σολοµñν το βασιλÛα τουσ τÞτε Üταν οι ΚριτÛσ. ΑπÞ τÞτε που οργανñθηκε το κρÀτοσ τουσ και µÛχρι τη ρωµαϊκÜ κατÀκτηση ιδιαÝτερο ρÞλο στην κοινωνÝα τουσ Ûπαιξαν οι ιερεÝσ. ιδιαÝτερα των ΦιλισταÝων. ΚυβÛρνησε στο Þνοµα του ΕνÞσ Θεοà. πατριÀρχεσ. δÛχεται τισ βολÛσ του ΣεµÛι. κατοÝκουσ τησ παρÀλιασ τισ κολÞνεσ τισ Ûκαµε ασηµÛνιεσ. θυγατÛρεσ τησ θηκαν να ενωθοàν για την αντιµετñπιση των εΣιñν. 1990. 38 τουσ συναντοàµε να ζουν νοµαδικÀ. σε κÛδρινο κιβñτιο. Ο ΜωσαϊκÞσ νÞµοσ χαρÀκαθÛνασ Ûχει στο µηρÞ σπαθÝ χτηκε σε λÝθινεσ πλÀκεσ και µεταφερÞταν Ûκτοτε που διñχνει τ’ αλαφιÀσµατα τησ νàχτασ. που σκοτñθηκε πολεµñντασ τουσ ΦιλισταÝουσ. 6-11 µετ. Üταν Ûτοιµοσ να τον αντιµετωπÝσει σκληρÀ (Β‹ Βασ. ρισµÛνοι σε φυλÛσ. ο Σολοµñν. Τουσ αγñνεσ διεξÜγαγαν χωτων θυγατÛρων τησ Ιερουσαλܵ.Χ. 49. Ùταν ο ΘερσÝτησ (Ιλ.Χ. Για να εγκατασταÎφτιαξε Ûνα φορεÝο ο βασιλÛασ Σολοµñν θοàν στη ΧαναÀν. Πολàχρου. σε κρÝσιµεσ στιγµÛσ. Ο ∆αβÝδ. σ. εκδ. Ο ∆αβÝδ εÝναι ιδιαÝτερα γνωστÞσ για τουσ ψαλµοàσ του µε τουσ οποÝουσ υµνεÝ το ΘεÞ. ΠιθανÞν να Üταν µια απÞ Τι να ’ναι τοàτο τισ φυλÛσ που οι αιγυπτιακÛσ πηγÛσ ανÛφεραν µε που ανεβαÝνει απÞ την Ûρηµο το Þνοµα Υξñσ. π. στα χρÞνια τησ βασιλεÝασ του ΧαµµουραµπÝ µια φυλÜ µε αρχηγÞ τησ τον ΠατριÀρχη ΑβραÀµ διÛσχισε τη ΜεσοποταµÝα και µετÀ απÞ περιπλανÜσεισ εγκαταστÀθηκε στη ΧαναÀν. ΑυτÞσ εÝναι ο λÞγοσ που ο ΟδυσσÛασ επιπλÜττει τον ΘερσÝτη και τον επαναφÛρει στη θÛση του βÀναυσα. Þλεσ οι Àλλεσ περÝοδοι χαρακτηρÝζονται απÞ διενÛξεισ µεταξà των εβραϊκñν φυλñν. 16. ×ταν νοµÀδεσ. Þπωσ ο ΟδυσσÛασ. χθρñν τουσ. τον 1 αρωµατοποιÞσ.1. που µε τα κοπÀδια τουσ και οργανωµÛνοι σε φυλÛσ περιπλανιοàνταν σε αναζÜτηση βοσκοτÞπων. ο εβραϊκÞσ λαÞσ δεν παρουσÝαζε Ûντονεσ κοινωνικÛσ ανισÞτητεσ1. τ’ ακουµπιστÜρια του µαλαµατÛπου ζοàσαν στο εσωτερικÞ. δηλαδÜ απÞ τον ΕυφρÀτη.Χ. Η περÝοδοσ των Κριτñν. θÜκη στο ΜωυσÜ δÞθηκαν απÞ το ΘεÞ στο Þροσ µαστορεµÛνοι του πολÛµου¯ ΣινÀ οι ∆Ûκα ΕντολÛσ. ιδιαÝτερα µÛσω του διαµετακοµιστικοà* εµπορÝου αγαθñν µε τουσ λαοàσ τησ 39 . Η εξουσÝα των Πατριαρχñν στην αρχÜ αλλÀ και των βασιλÛων κατÞπιν Üταν απÞλυτη και βασÝστηκε στην αποδοχÜ που διÛθεταν απÞ το λαÞ ωσ εκλεκτοÝ του θεοà. 1979. µετÀ την αποµÀκρυνση των Υξñσ εκδÝωξαν και θυµιατισµÛνο µε τη σµàρνα. Îνα τραγοàδι υµνεÝ τη δÞξα ριÀρχησαν οι Υξñσ. τον οποÝο ο ΑβεσσÀ. Ùταν κυ2. Στο µÛροσ αυτÞ για πρñτη φορÀ ονοµÀστηκαν ΕβραÝοι. που σηµαÝνει «αυτοÝ που Üρθαν µακριÀ απÞ τον ποταµÞ». Την οργÀνωση αυτÜ δεν τη µετÛβαλαν ακÞµα και Þταν συγκρÞτησαν κρÀτοσ στα τÛλη του 11ου αι. τισ αρχÛσ του 10ου αι. Οι φαραñ του ΝÛου βασιλεÝου ωσÀν κολÞνα απÞ καπνÞ. κρÀτησε περÝπου δàο αιτα στρωσÝδια του πορφàρα¯ ñνεσ (12οσ-11οσ αι. την ηµÛρα τησ ευφροσàνησ τησ τουσ σηµατοδοτεÝ µια νÛα περÝοδο. µολονÞτι οι αιτιÀσεισ του ΘερσÝτη δεν εÝναι εντελñσ αβÀσιµεσ. σÜ τουσ στη ΧαναÀν. την «ΚιβωτÞ τησ ∆ιαθÜκησ». που διαφοροποιοàνταν στην κοινωνικÜ ιεραρχÝα λÞγω τησ αποδοχÜσ και των τιµñν που απολÀµβαναν ωσ εκπρÞσωποι του θεοà.) και εÝναι γνωστÜ ωσ πεκι Þλο απÞ µÛσα τα κεντÝδια τησ αγÀπησ ρÝοδοσ των Κριτñν. Øκαροσ. Η πολιτικÜ οργÀνωση. νικεσ. Θεοδ. Στο διÀστηµα αυτÞ απÛραÜλ¯ κτησαν νοµοθεσÝα. Το Ýδιο θÛµα απαντÀ και στην ηρωικÜ εποχÜ του ΙσραÜλ. την ΑÝγυπτο και τησ καθοδÜγησησ κατÀ τη διÀρκεια των περιπλανÜσεων µÛχρι την αποκατÀσταΕÝναι η κλÝνη του Σολοµñν! Τριγàρω εξÜντα αντρειωµÛνοι. π. Στα εργαστÜριÀ τουσ κατασκεàαζαν Þπλα. χωρÝσ ο Ýδιοσ να θεωρεÝται θεÞσ απÞ τουσ υπηκÞουσ του. η συµπÀθεια του ποιητÜ εÝναι σταθερÀ µε το µÛροσ του βασιλιÀ.3 Η ιστορÝα Η περÝοδοσ των Πατριαρχñν. Η περÝοδοσ των αγñνια¯ νων Üταν µακροχρÞνια. Το Ûποσ ελÀχιστα ενδιαφÛρεται για τον κοινÞ θνητÞ¯ απευθàνεται προσ και συµπαρατÀσσεται µε την κυρÝαρχη τÀξη. µÛσα απÞ τα κεݵενα τησ ΠαλαιÀσ ∆ιαθÜκησ. C. µε στÛφανο που τον στεφÀνωσε η Η περÝοδοσ των ΒασιλÛων. Β 225-42) ειρωνεàεται τον βασιλιÀ ΑγαµÛµνονα. περÝοδοσ των ΒασιλÛων. Η οριστικÜ ÛνωσÜ µητÛρα του. Στην εξουσÝα τον διαδÛχθηκε ο γιοσ του. ο οποÝοσ κυβÛρνησε περÝπου πενÜντα χρÞνια µε σàνεση και δικαιοσàνη2. µια απÞ τισ φυλÛσ τουσ µε του Σολοµñντα ΠατριÀρχη τον ΙωσÜφ βρÝσκεται µÞνιµα εγκατÀΟ ΧΟΡΟΣ στηµÛνη στην ΑÝγυπτο. εκδ. ΚαρδαµÝτσα. το λιτουσ ΕβραÝουσ. Ùµηροσ και ΒÝβλοσ. ισχυρÞ γεωργικÞ κρÀτοσ στα τÛλη του 11ου και ΣεφÛρησ. Το εβραϊκÞ κρÀτοσ οργανñθηκε και αναπτàχθηκε οικονοµικÀ. Την πρñτη περÝοδο τησ ιστορικÜσ τουσ πορεÝασ. στη «Γη τησ ΕπαγγελÝασ». κιÞλεσ τισ σκÞνεσ του µυρεψοà1. περιοχÜσ τησ ΠαλαιστÝνησ και τουσ ΧαναναÝουσ. Την πορεÝα των ΕβραÝων γνωρÝζουµε στισ λεπτοµÛρειÛσ τησ µÛχρι το 2ο αι.

Στη θρησκεÝα των ΕβραÝων ο θεÞσ ωσ Ûννοια απÛκτησε πνευµατικÞ περιεχÞµενο. ευσεβεÝσ ΕβραÝοι προσπÀθησαν να διαφυλÀξουν τα Üθη και την πÝστη του λαοà τουσ. Þταν µετÀ την Ûξοδο απÞ την ΑÝγυπτο πολεµοàσαν για την κατÀκτηση τησ ΠαλαιστÝνησ. ο θεÞσ Üταν η δàναµη που τουσ Ûσωζε απÞ τουσ εχθροàσ και τουσ θεοàσ των εχθρñν τουσ¯ στη συνÛχεια. φθαλµÞν ˆντÝ φθαλµο†. µεταξà των οποÝων και οι ΕβραÝοι που συνÛλαβε ο φαραñ Τοàθµωσισ. Η περÝοδοσ των Προφητñν. µετÀ τη βαβυλñνια αιχµαλωσÝα και µε τα κηρàγµατα των Προφητñν προβλÜθηκε η ιδÛα τησ Ûλευσησ του ΜεσσÝα. Στην αρχÜ. Ποια εÝναι η σηµαντικÞτερη συµβολÜ των ΕβραÝων στον παγκÞσµιο πολιτισµÞ και γιατÝ. περιÜλθε στην κυριαρχÝα των Περσñν µÛχρι και την κατÀληψÜ τησ απÞ το Μ. ΜÝα απÞ τισ σπÀνιεσ απεικονÝσεισ τησ Κιβωτοà τησ ∆ιαθÜκησ.Χ. η οποÝα Ûκτοτε Ûγινε η πρωτεàουσα του βασιλεÝου του.) και στη συνÛχεια οι ΕβραÝοι µε την κατÀληψη τησ Ιερουσαλܵ (587 π. Να συσχετÝσετε την ιστορικÜ πορεÝα των ΕβραÝων µε την ιστορικÜ πορεÝα των Àλλων λαñν τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ. 3. Ελευθερñθηκαν µετÀ απÞ απÞ πενÜντα περÝπου χρÞνια απÞ τον Κàρο Β‹. Με ποιουσ λαοàσ Üρθαν σε επαφÜ.Χ. Σε ποια συµπερÀσµατα σασ οδηγεÝ η προσεκτικÜ µελÛτη του παραθÛµατοσ 3 σε Þ. 41 . Ûγιναν ο εκλεκτÞσ λαÞσ του Θεοà και η 3. ωστÞσο.) απÞ τον ΝαβουχοδονÞσορα. ×ταν η γενεσιουργÞσ δàναµη του κÞσµου που ορÝζει τη ζωÜ των ανθρñπων.). Ο Σολοµñν Ûµεινε γνωστÞσ στην ιστορÝα του εβραϊκοà λαοà για τον περÝφηµο ναÞ που κατασκεàασε στην Ιερουσαλܵ. τÞτε θÛλεισ δñσει ζωÜν ˆντÝ ζωƒσ. βασιλιÀ τησ Βαβυλñνασ. σàρθηκαν στην βαβυλñνια αιχµαλωσÝα. ΟυσιαστικÀ ο Àνθρωποσ ωσ αυθàπαρκτη οντÞτητα δεν υπÜρχε. 20-21). την τοποθÛτησε στην Ιερουσαλܵ. › δàο. Στην αρχÜ κατακτÜθηκε απÞ τουσ Ασσàριουσ (722 π. στη διÀρκεια των συνεχñν µετακινÜσεων των ΕβραÝων. (κδ‹. Ο ∆αβÝδ. καθñσ προετοݵασε το Ûδαφοσ για το ΧριστιανισµÞ και Ûδωσε πολλÀ στοιχεÝα για τη διαµÞρφωση του Μωαµεθανισµοà. ΑπÞ το ναÞ του ͵µωνα στο ΚαρνÀκ. Στισ θρησκεÝεσ των Àλλων λαñν τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ η ιδÛα τησ àπαρξησ του ανθρñπου Üταν υποταγµÛνη στισ επιθυµÝεσ του θεοποιηµÛνου ηγεµÞνα. ο οποÝοσ επÛτρεψε. δÛν θÛλει τιµωρηθփ¯ διÞτι εrναι ˆργàριον αŽτο†. Η εβραϊκÜ µονοθεϊστικÜ θρησκεÝα χωρÝσ αµφιβολÝα Üταν Ûνασ σηµαντικÞσ σταθµÞσ στην εξÛλιξη τησ ανθρωπÞτητασ. \AνÀβηθι πρÞσ ‰µÛ εŒσ τÞ ροσ.) θρησκεÝα τουσ απÛκτησε Ûτσι εθνικÞ χαρακτÜρα. ΚαÝ ‰Àν τÝσ πατÀξÖ η τÞν δο†λον αŽτο† › τÜν δοàλην αŽτο† µÛ ρÀβδον. Η ΠαλαιστÝνη. ˜Aν µωσ ζÜσÖ η µÝαν “µÛραν. πÞδα ˆντÝ ποδÞσ. καÝ šσο ‰κε…¯ καÝ θÛλω σοÝ δñσει τÀσ πλÀκασ τÀσ λιθÝνασ. καàσιµον ˆντÝ καυσݵατοσ. Η εβραϊκÜ θρησκεÝα πÛρασε απÞ διαφορετικÀ εξελικτικÀ στÀδια. καÝ τÞν νÞµον. τα οποÝα εξασθÛνησαν. γνωστÞ ωσ περÝοδοσ των Προφητñν. Στο διÀστηµα αυτÞ. Εγγàσ ΑνατολÜσ.τι αφορÀ τη νοµοθεσÝα και την οργÀνωση τησ κοινωνÝασ των ΕβραÝων. Το κρÀτοσ του ΙσραÜλ Þµωσ γνñρισε την ξÛνη κατÀκτηση. δÞντα ˆντÝ δÞντοσ.Χ. ˜Aν µωσ συµβփ συµφορÀ. ΑλÛξανδρο (332 π.ΠοµπÜ απÞ γενειοφÞρουσ ΑσιÀτεσ αιχµαλñτουσ. διÀ νÀ διδÀσκÖ ησ αŽτοàσ. ΒιβλικÜ ΕταιρÝα.Χ. ο οποÝοσ περιλαµβÀνει τουσ βασικοàσ ηθικοàσ κανÞνεσ που διÛπουν τισ ανθρñπινεσ σχÛσεισ3. σε Þσουσ Üθελαν. ΣπουδαÝο πνευµατικÞ επÝτευγµα Üταν ο ΜωσαϊκÞσ νÞµοσ. 40 ΚαÝ εrπε Κàριοσ πρÞσ τÞν Μωϋσƒν. Η παρÀσταση προÛρχεται απÞ ΣυναγωγÜ τησ Καπερναοൠτου 3ου αι. καÝ τÀσ ‰ντολÀσ τÀσ •ποÝασ šγραψα.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ 1. κτàπηµα ˆντÝ κτυπܵατοσ. µ. χε…ρα ˆντÝ χειρÞσ. πληγÜν ˆντÝ πληγƒσ. καÝ ˆποθÀνÖ η –πÞ τÀσ χε…ρασ αŽτο†. αφοà ανÛκτησε την ΚιβωτÞ απÞ τουσ ΦιλισταÝουσ. Τα κεݵενα τησ ΠαλαιÀσ ∆ιαθÜκησ και µεταξà αυτñν οι ΨαλµοÝ του ∆αβÝδ αποτελοàν εξαÝρετα Ûργα τησ παγκÞσµιασ λογοτεχνÝασ. Η νοµοθεσÝα και η λογοτεχνÝα. ΤÛλοσ. το βασιλιÀ των Περσñν (538 π.4 Ο πολιτισµÞσ Η θρησκεÝα. εκδ. 2. Ο ΜωσαϊκÞσ νÞµοσ (αποσπÀσµατα απÞ την ΑγÝα ΓραφÜ) ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . 4. (κα‹.Χ. Îξοδοσ. θÛλει ‰ξÀπαντοσ τιµωρηθփ. ΜετÀ το θÀνατο του Σολοµñντα ξÛσπασαν εσωτερικÛσ διαµÀχεσ και το κρÀτοσ χωρÝστηκε σε δàο βασÝλεια. 12). να επιστρÛψουν στην Ιερουσαλܵ και να ανοικοδοµÜσουν το ναÞ του Σολοµñντα.

χρησιµοποιοàνταν στην ΑνατολÜ Üδη απÞ τον 15ο π. Οι πÞλεισ τουσ Üταν χτισµÛνεσ σε στρατηγικÀ σηµεÝα απ’ Þπου περνοàσαν οι χερσαÝοι εµπορικοÝ δρÞµοι τησ ΑνατολÜσ. ΥποδοµÜ 1991. µε δυσκολÝα προσαρµÞστηκαν στην καλλιÛργεια τησ γησ.5. Τα ερεÝπια τησ πρωτεàουσÀσ τουσ. η «κυκλοφορÝα» ορειχÀλκινων Þπλων και εργαλεÝων µποροàσε να ελÛγχεται. Ο σÝδηροσ. ×ταν αρχιερÛασ. ×ταν Ýσωσ οι πρñτοι που επεξεργÀστηκαν το σÝδηρο1. ΕÝχαν πλοàσια παραγωγÜ δηµητριακñν. Για να παραγÀγει κανεÝσ σÝδηρο. Οι νÛοι κÀτοικοι. Την κοινωνικÜ τουσ διÀρθρωση προσδιÞρισε µÀλλον η επιβολÜ νÛων φàλων πÀνω στη µεγÀλη µÀζα των αυτοχθÞνων*. Ûνασ απλÞσ φοàρνοσ µε ξυλοκÀρβουνα. 5. στο χñρο τησ Μ. οι οποÝοι παρÛµειναν στην àπαιθρο και ασχολÜθηκαν κυρÝωσ µε τη γεωργÝα. καθñσ το εξωτερικÞ εµπÞριο αποτελοàσε βασιλικÞ προνÞµιο (Þπωσ Àλλωστε και η εκµετÀλλευση των ορυχεÝων). των γενικÞτερων ιστορικñν εξελÝξεων. ΑσÝασ εξÛτρεφαν Àλογα. J. σ. ñστε να µετατραπεÝ σε δρεπÀνια. ΙστορÝα τησ τÛχνησ. ασιατικÜσ καταγωγÜσ και απÞ νÛα φàλα που ανÜκαν γλωσσολογικÀ στον κλÀδο των «ινδοευρωπαÝων». Οι ΧετταÝοι πριν την οργÀνωσÜ τουσ σε κρÀτοσ ζοàσαν νοµαδικÀ. τησ Χαττοàσασ. Πολà λÝγοι απÞ τουσ πολιτισµοàσ τησ ΕποχÜσ του ΟρεÝχαλκου εÝχαν αρκετÀ αποθÛµατα χαλκοà και κασσÝτερου ñστε να παρÀγουν τισ απαραÝτητεσ ποσÞτητεσ ορεÝχαλκου. Προµηθεàονταν απÞ τουσ γειτονικοàσ λαοàσ µÛταλλα και κατασκεàαζαν Þπλα και εξαρτܵατα ιπποσκευÜσ. αιñνα. εκδ.2 ΟικονοµικÜ. κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση Η οικονοµÝα.1 Η χñρα ¶Èı·Ó‹ ¤ÎÙ·ÛË ÙÔ˘ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ÙˆÓ ÃÂÙÙ·›ˆÓ ¶ÚԤϢÛË ÙˆÓ ÃÂÙÙ·›ˆÓ ªÂÁ¿Ï˜ ÂÎÛÙÚ·Ù›˜ ÙˆÓ ÃÂÙÙ·›ˆÓ ∏ ÂȉÚÔÌ‹ ÙˆÓ «Ï·ÒÓ Ù˘ ı¿Ï·ÛÛ·˜» Στισ αρχÛσ τησ 2ησ χιλιετÝασ π. Οι στρατοÝ Üταν πια πολà πιο εàκολο να εξοπλιστοàν. κρασιοà και κυρÝωσ µελιοà. Προτοà οργανωθοàν σε ισχυρÞ κρÀτοσ οι ΧετταÝοι Üταν νοµÀδεσ και ασχολοàνταν κυρÝωσ µε την κτηνοτροφÝα. 43 . Οι ΧετταÝοι Ü ΧεττÝτεσ Με επÝκεντρο την ανατολικÜ περιοχÜ τησ Μ. ΠαππÀσ. Îτσι. Στισ πεδιÀδεσ τησ Μ. Øδρυσαν µεγÀλεσ πÞλεισ και οργανñθηκαν µε φεουδαρχικÞ* τρÞπο. Η οικονοµικÜ τουσ ανÀπτυξη οφεÝλεται κυρÝωσ στη βιοτεχνÝα και το εµπÞριο. περιβλÜθηκε µε ιδιÞτητεσ υπερÀνθρωπεσ και θεωρÜθηκε απÞ τουσ υπηκÞουσ του ωσ πρÞσωπο θεÞσταλτο. Η χρÜση του σιδÜρου απÞ τουσ ΧετταÝουσ ΑπÞ την Àποψη. και εποµÛνωσ. ΑσÝασ συγκροτÜθηκε στισ αρχÛσ τησ 2ησ χιλιετÝασ π. 68. Η. 1.Χ. Οι διοικητικοÝ αξιωµατοàχοι Üταν µεγÀλοι γαιοκτܵονεσ και αποτελοàσαν την ανñτερη κοινωνικÜ τÀξη των πολεµιστñν. ΠροοδευτικÀ επιβλÜθηκε. χοÝρουσ. 5. ενñ ορισµÛνα κρÀτη Ûχασαν το συγκριτικÞ πλεονÛκτηµα που τουσ εξασφÀλιζαν τα Àφθονα ορειχÀλκινα Þπλα τουσ. βοοειδÜ. λÞγχεσ και ξÝφη. που σε αντιδιαστολÜ µε τον ορεÝχαλκο εÝναι καθαρÞ µÛταλλο και Þχι κρÀµα. νοµοθÛτησ και υπÛρτατοσ κριτÜσ. Àροτρα.Χ. Honour. ο οποÝοσ ζοàσε σε 1. Η οικονοµικÜ τουσ Þµωσ ανÀπτυξη και η ισχυροποÝηση του κρÀτουσ τουσ οφεÝλονται στην οργÀνωση τησ βιοτεχνÝασ και του εµπορÝου. Ο βασιλιÀσ τουσ δεν Üταν εξαρχÜσ απÞλυτοσ κυρÝαρχοσ. αρχιστρÀτηγοσ. εν συνεχεÝα εξαπλñθηκαν σταδιακÀ µÛχρι τη ΣυρÝα και τισ βÞρειεσ περιοχÛσ τησ ΜεσοποταµÝασ. και κÀποιεσ στοιχειñδεισ αρχÛσ κατεργασÝασ του µετÀλλου. Η κοινωνÝα. Þλα αυτÀ τα επιτεàγµατα επισκιÀζονται απÞ την τερÀστια συνεισφορÀ των ΧετταÝων στην εξÛλιξη τησ τεχνολογÝασ: τη χρÜση του σιδÜρου. αρκοàσε η àπαρξη των σχετικñν κοιτασµÀτων. ΣυνÜθωσ το Ûνα απÞ τα δàο µÛταλλα του κρÀµατοσ Ûπρεπε να εισÀγεται. Fleming. ωστÞσο. καθñσ ασχολοàνταν µε τη µελισσοκοµÝα. Ûνα ισχυρÞ κρÀτοσ.. Οι συνεχεÝσ πÞλεµοι συνετÛλεσαν στην εξασθÛνηση του κρÀτουσ τουσ και στην οριστικÜ τουσ εξαφÀνιση στα τÛλη του 12ου αι. ΦηµÝζονταν για το εµπÞριο Ûργων µεταλλουργÝασ και αλÞγων. ΦηµÝζονταν για το εµπÞριο Ûργων µεταλλουργÝασ και αλÞγων. µετ. τ.Χ. ΑσÝασ. ΑσÝασ συγκροτÜθηκε Ûνα ισχυρÞ κρÀτοσ απÞ γηγενεÝσ πληθυσµοàσ. Þταν απÛκτησαν µÞνιµεσ εγκαταστÀσεισ. π. ΚÀτοικοÝ του Üταν γηγενεÝσ ασιατικοÝ πληθυσµοÝ και «ινδοευρωπαϊκÀ» φàλα. Οι τεχνÝτεσ που ζοàσαν στισ πÞλεισ δεν διαφοροποιοàνταν στην κοινωνικÜ ιεραρχÝα απÞ τον υπÞλοιπο λαÞ.Χ. αιγοειδÜ και πρÞβατα. αφοà εγκαταστÀθηκαν στισ πεδινÛσ εκτÀσεισ ∂À•∂π¡O™ ¶O¡∆O™ ª∂™O°∂πO™ £∞§∞™™∞ Το ΧεττιτικÞ κρÀτοσ 42 τησ ανατολικÜσ Μ. υποδηλñνουν ακριβñσ την àπαρξη ενÞσ ισχυροà κρÀτουσ και ενÞσ εξελιγµÛνου πολιτισµοà. Ανδ.

Χαττοàσα περÝπου 1400 π. Οι δοàλοι πιθανÞν αποτελοàσαν κινητÜ περιουσÝα. οι ΧετταÝοι. και το 14ο αι.3 Η ιστορÝα Οι ΧετταÝοι θα µασ Üταν Àγνωστοι.. 5. ΑσÝασ ωσ τισ ακτÛσ του ΑιγαÝου. Στο δεàτερο µισÞ του 15ου αι. (ΜουσεÝο Καýρου) 45 . γεγονÞσ που δεν ευνÞησε τη συγκρÞτηση κρÀτουσ οργανωµÛνου µε απολυταρχικÞ τρÞπο. Ûγιναν κàριοι Þλησ τησ Μ. Ο µεγÀλοσ πρÝγκηπασ του ΧÀττι πρÞκειται να [Ûρθει σε αυτÞν]. επÛκτειναν τισ κατακτÜσεισ τουσ στη ΣυρÝα και στη ΜεσοποταµÝα. Η δηµιουργÝα Þµωσ ισχυροà και ενιαÝου κρÀτουσ επÛβαλε την ανÀγκη εθνικÜσ λατρεÝασ. Στο χετταϊκÞ κρÀτοσ Þµωσ συναντοàµε υποτελεÝσ ηγεµÞνεσ βασιλικÜσ καταγωγÜσ. στη ΣυρÝα. Îτσι το χετταϊκÞ κρÀτοσ περιορÝστηκε βÞρεια τησ οροσειρÀσ του Ταàρου. κατÛστρεψαν τη Χαττοàσα. Ακολοàθησαν Þµωσ δυναστικÛσ Ûριδεσ που εÝχαν ωσ αποτÛλεσµα την απñλεια επαρχιñν. απεικονÝζεται να κρατÀει αιχµÀλωτουσ απÞ τα µαλλιÀ.Χ. Το αµφÝρροπο αποτÛλεσµα αυτÜσ τησ σàγκρουσησ επισφραγÝστηκε απÞ µια συνθÜκη µεταξà ΑιγυπτÝων και ΧετταÝων. π. ΑπÞ την ανÀγνωση των πολυÀριθµων πινακÝδων που βρÛθηκαν στη Χαττοàσα φαÝνεται Þτι οι ΧετταÝοι µιλοàσαν µια γλñσσα «ινδοευρωπαϊκÜσ» καταγωγÜσ καθñσ και Àλλεσ γλñσσεσ ασιατικÜσ προÛλευσησ. και ο ΟυσÛρ-ΜαÀτ-Ρε-ΣετÛπ-ΕνΡε.. η οποÝα Ûµελλε να ταυτιστεÝ µε τη Χαττοàσα.. Μια συµβατικÜ απεικÞνιση τησ υποταγÜσ των ΧετταÝων στουσ Αιγàπτιουσ.Χ. Οι ΧετταÝοι επεκτÀθηκαν προσ το νÞτο.Χ. Το πÀνθεον των ΧετταÝων περιλÀµβανε πολλÛσ θεÞτητεσ. Αν κÀποιοσ Àλλοσ εχθρÞσ Ûρθει εναντÝον των χωρñν του ΟυσÛρ-ΜαÀτ-Ρε. Àρχισε η περÝοδοσ τησ µεγÀλησ ακµÜσ. Îτσι εικÀζεται Þτι το χετταϊκÞ Ü χιττιτικÞ κρÀτοσ αποτÛλεσαν αυτÞχθονεσ λαοÝ τησ Μ.. Íτλασ τησ ΒÝβλου. Στη λατρεÝα αυτÜ η κàρια θεÞτητα Üταν ο 2. εÀν οι πληροφορÝεσ που εÝχαµε γι’ αυτοàσ απÞ την ΠαλαιÀ ∆ιαθÜκη και τα γραπτÀ αιγυπτιακÀ µνηµεÝα δεν επιβεβαιñνονταν απÞ τα ανασκαφικÀ ευρܵατα στη Μ.. ο µεγÀλοσ πολεµιστÜσ φαραñ.Χ.Χ. διακÞσια περÝπου χιλιÞµετρα βορειοανατολικÀ τησ Íγκυρασ. την οποÝα ο ιδιοκτÜτησ µποροàσε να χρησιµοποιÜσει κατÀ την κρÝση του. π. την πρωτεàουσα του κρÀτουσ των ΧετταÝων. και αυτÞσ µηνàσει στο µεγÀλο πρÝγκιπα του ΧÀττι. ο µεγÀλοσ ηγεµÞνασ τησ Αιγàπτου δεν θα επιτεθεÝ στη χñρα (του ΧÀττι. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 1998.) Ο ΜÛγασ πρÝγκιπασ του ΧÀττι δεν θα επιτεθεÝ εναντÝον τησ χñρασ τησ Αιγàπτου για πÀντα. οι ανασκαφÛσ στα 1834 Ûφεραν στο φωσ τα ερεÝπια µιασ Àγνωστησ οχυρωµÛνησ και πλοàσιασ πÞλησ.Χ. περιοχÜ τησ ΣυρÝασ.. που εÝχαν την Ûδρα τουσ σε Àλλεσ πÞλεισ και Ûδιναν Þρκο υποτÛλειασ στον ηγεµÞνα τησ Χαττοàσασ. ΑπÞσπασµα απÞ τη συνθÜκη µεταξà ΑιγυπτÝων και ΧετταÝων (1284 π. ΑσÝα. ΕκεÝ. ΚυρÝευσαν τη Βαβυλñνα και διÛλυσαν µαζÝ µε Àλλουσ λαοàσ το ΑρχαÝο ΒαβυλωνιακÞ κρÀτοσ. Η πολιτικÜ οργÀνωση.Χ. χωριÀ και µÝσθωνε τη γη απÞ τουσ ευγενεÝσ γαιοκτܵονεσ. λÛγοντασ: «Îλα µαζÝ µου ωσ ενÝσχυση εναντÝον του».. οι οποÝεσ Üταν τοπικÜσ προÛλευσησ. Ο βασιλιÀσ εÝχε την Ûδρα του στη Χαττοàσα. Η διαφορετικÜ καταγωγÜ των κατακτητñν. λαοÝ γνωστοÝ απÞ τισ αιγυπτιακÛσ πηγÛσ ωσ λαοÝ τησ θÀλασσασ. Τον επÞµενο αιñνα συγκροàστηκαν µε τουσ Αιγàπτιουσ στο ΚαντÛσ. Ο ΡαµσÜσ Β‹. π. 48. Οι αρχαιÞτερεσ γραπτÛσ µαρτυρÝεσ ανÀγονται στα τÛλη του 17ου αι. ΕÝναι πιθανÞ Þµωσ Þτι το χετταϊκÞ κρÀτοσ προϋπÜρχε και εÝχε Üδη επεκταθεÝ µÛχρι τισ ακτÛσ τησ ΜεσογεÝου πριν τα τÛλη του 17ου αι. εφηµ. Îκτοτε δεν Ûχουµε καµÝα Àλλη πληροφορÝα για το χετταϊκÞ κρÀτοσ. µετÀ την επικρÀτησÜ τουσ στη Μ. ΑσÝα.. π. ΑσÝασ οι οποÝοι συγχωνεàτηκαν µε τουσ κατακτητÛσ. Ûκδ. σ. 44 οπÞτε γÝνεται πρωτεàουσα η Χαττοàσα. µαζÝ µε τουσ Ασσàριουσ. Οι πÞλεισ των ΧετταÝων απεÝχαν πολà µεταξà τουσ. ΑσÝα και ιδιαÝτερα στο χωριÞ ΜπογÀζ-κιÞι στην κεντρικÜ Μ. π. που επιβλÜθηκαν στουσ αυτÞχθονεσ και η δηµιουργÝα πÞλεων σε µεγÀλεσ αποστÀσεισ συνÛβαλαν στη διαµÞρφωση ενÞσ συστܵατοσ φεουδαρχικοà* χαρακτÜρα. που καθÞριζε στην περιοχÜ τησ ΣυρÝασ τα σàνορα µεταξà των δàο λαñν2. Þπωσ συνÛβη µε τα υπÞλοιπα βασÝλεια τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ. Το 12ο αι. για να την πÀρει) για πÀντα. ΑυτÞ τον αιñνα ανÛπτυξαν και εµπορικÛσ σχÛσεισ µε τουσ ΜυκηναÝουσ. Το κρÀτοσ δεν οργανñθηκε κατÀ τα πρÞτυπα των απÞλυτων µοναρχιñν των Àλλων κρατñν τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ.ΒασιλικÜ Πàλη.4 Ο πολιτισµÞσ Η θρησκεÝα. 5.Χ. Στισ αρχÛσ του 16ου αι. π. Þπωσ την προÛβαλαν οι Αιγàπτιοι..

Το θεϊκÞ αυτÞ ζευγÀρι πλαισιωνÞταν και απÞ Àλλεσ µορφÛσ. Πρñτοι στα τÛλη του 7ου αι. απÞ το Μ. ΠρÞκειται για µεγÀλη περιοχÜ ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . 6. Ποιεσ σχÛσεισ φαÝνεται να Ûχουν οι δàο λαοÝ τη συγκεκριµÛνη χρονικÜ περÝοδο.. Η γραφÜ και η νοµοθεσÝα. Το ΠερσικÞ κρÀτοσ 46 47 .Χ. Με το ∆αρεÝο Α‹ η αυτοκρατορÝα οργανñθηκε και διαιρÛθηκε διοικητικÀ σε σατραπεÝεσ.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ 1. Η ανÀγνωση των πινακÝδων απÛδειξε την àπαρξη νοµοθεσÝασ.τι αφορÀ τη γραφÜ αλλÀ και τισ τÛχνεσ πολλÀ στοιχεÝα απÞ τουσ κατακτηµÛνουσ λαοàσ κυρÝωσ τησ ΜεσοποταµÝασ. Þπωσ φανερñνουν τα ανÀγλυφα σε βρÀχουσ τησ Χαττοàσασ και Àλλων περιοχñν τησ Μ. αρχÝζει ουσιαστικÀ η ιστορÝα τησ περσικÜσ αυτοκρατορÝασ. Η απεικÞνιση Ûχει γÝνει πÀνω σε βρÀχουσ και προÛρχεται απÞ ιερÞ χεττιτικÜσ πÞλησ (περ. ΑλÛξανδρο.1 Η χñρα Στισ αρχÛσ τησ 2ησ χιλιετÝασ π. π. απÞ τισ οποÝεσ η δεàτερη δεν Ûχει αποκρυπτογραφηθεÝ. οι ΠÛρσεσ επαναστÀτησαν και Ýδρυσαν δικÞ τουσ κρÀτοσ καταλàοντασ την εξουσÝα των ΜÜδων. ειδñλια* και σφραγιδÞλιθουσ*. Το κρÀτοσ τουσ καταλàθηκε το 331 π. ΜÛχρι τον 7ο αι.Χ. Ο πολιτισµÞσ των Περσñν δανεÝστηκε σε Þ. 6. του κεραυνοà και τησ βροχÜσ. 3. ΣàζυγÞσ του Üταν η θεÀ που κυριαρχοàσε στον κÞσµο των νεκρñν. οι ΜÜδοι και οι ΠÛρσεσ εγκαταστÀθηκαν στισ δυτικÛσ παρυφÛσ του οροπεδÝου του ΙρÀν. Να εξηγÜσετε τον τρÞπο οργÀνωσησ του χεττιτικοà κρÀτουσ.).Χ. ΑσÝασ.. στη διαµÞρφωση τησ οποÝασ Àσκησε ιδιαÝτερη επÝδραση ο βαβυλωνιακÞσ κñδικασ του ΧαµµουραµπÝ. Οι τÛχνεσ. µÛλη τησ θεϊκÜσ οικογÛνειασ. ΠολλÛσ θεÞτητεσ Üταν σουµερικÜσ καταγωγÜσ η λατρεÝα των οποÝων εÝχε µεταφυτευτεÝ στο χεττιτικÞ πÀνθεον. τουσ ΦοÝνικεσ και τουσ ΧετταÝουσ. αµφÞτεροι Üταν εξαρτηµÛνοι απÞ τουσ λαοàσ τησ ΜεσοποταµÝασ. απÞ τα µÛσα του 6ου αι. στο βÞρειο τµÜµα του οροπεδÝου του ΙρÀν εγκαταστÀθηκαν οι ΜÜδοι και στο νÞτιο οι ΠÛρσεσ. 1350-1250 π. Η γλυπτικÜ τÛχνη επεκτεινÞταν σε Ûργα µικροτεχνÝασ. Την περÝοδο τησ ακµÜσ του χεττιτικοà κρÀτουσ αναπτàχθηκε µια τεχνοτροπÝα που παρουσÝαζε τισ µορφÛσ σχηµατοποιηµÛνεσ αλλÀ δυναµικÛσ. Οι ΜÜδοι και οι ΠÛρσεσ Στισ αρχÛσ τησ 2ησ χιλιετÝασ π. Ýδρυσαν ισχυρÞ κρÀτοσ οι ΜÜδοι στο οποÝο εÝχαν ενσωµατñσει τουσ ΠÛρσεσ.Χ. Να προσδιορÝσετε το ρÞλο των λαñν τησ θÀλασσασ σε σχÛση µε τουσ Αιγàπτιουσ. ΥπÞ την ηγεσÝα του Κàρου Β‹ τησ δυναστεÝασ των Αχαιµενιδñν. Οι πινακÝδεσ που Ûχουν βρεθεÝ δεÝχνουν Þτι Üταν σε χρÜση παρÀλληλα δàο εÝδη γραφÜσ: µια σφηνοειδÜσ και µια ιερογλυφικÜ. π. Οι ΠÛρσεσ στην προσπÀθειÀ τουσ να επεκτεÝνουν την εξουσÝα τουσ δυτικÀ του ΑιγαÝου Üρθαν σε σàγκρουση µε τουσ Îλληνεσ. 2. ΩστÞσο. π. Στα Ûργα τουσ απεικονÝζονται θρησκευτικÛσ και πολεµικÛσ σκηνÛσ.ΑνÀγλυφη απεικÞνιση ποµπÜσ πολεµικñν θεñν και ενÞσ ΧετταÝου βασιλιÀ.Χ. εντοàτοισ η περσικÜ διοÝκηση υπÜρξε ελαστικÜ απÛναντι στουσ κατακτηµÛνουσ λαοàσ.Χ. θεÞσ τησ θàελλασ. ΜελετÜστε το απÞσπασµα απÞ τη συνθÜκη ΑιγυπτÝων και ΧετταÝων (παρÀθεµα 2). Αν και το σàστηµα διακυβÛρνησησ του απÛραντου περσικοà κρÀτουσ Üταν η απÞλυτη µοναρχÝα. Η τÛχνη γενικÞτερα Üταν επηρεασµÛνη απÞ τον ιδιÞτυπο τρÞπο ζωÜσ των ΧετταÝων και απÞ την πολεµικÜ τουσ δραστηριÞτητα.Χ.

κατασκευÀστηκαν δρÞµοι και σταθµοÝ Þπου Àλλαζαν Àλογα και διανυκτÛρευε το βασιλικÞ προσωπικÞ. δε λατρευÞταν Þµωσ ωσ θεÞσ. αργÞτερα. µÛτρο θα Üταν το ευβοϊκÞ τÀλαντο. Η κàρια ασχολÝα των ΜÜδων και των Περσñν πριν απÞ την ÛξοδÞ τουσ απÞ το οροπÛδιο του ΙρÀν Üταν η καλλιÛργεια τησ γησ και η κτηνοτροφÝα. ΑυτÞσ εÝχε και τη στρατιωτικÜ εξουσÝα.2 ΟικονοµικÜ. Η θÛληση του βασιλιÀ αποτελοàσε νÞµο για τουσ υπηκÞουσ του. Η περσικÜ αυτοκρατορÝα. που ανατολικÀ την Þριζε ο ΙνδÞσ ποταµÞσ και δυτικÀ το ΑιγαÝο και η ΛιβυκÜ Ûρηµοσ στη βÞρειο ΑφρικÜ. διορισµÛνοσ απÞ το ΜεγÀλο ΒασιλιÀ. Þπωσ ονÞµαζαν οι Îλληνεσ το βασιλιÀ των Περσñν.1. ΧαρακτηριστικÜ περÝπτωση αποτελοàσε η βασιλικÜ οδÞσ που Ûνωνε τη νÛα πρωτεàουσα τησ αυτοκρατορÝασ. ΕθνικÜ ΒιβλιοθÜκη) 2. 6. η οικονοµÝα τησ αυτοκρατορÝασ τουσ βασιζÞταν στην εÝσπραξη των φÞρων απÞ τισ κατακτηµÛνεσ περιοχÛσ. τα Σοàσα. Η απÛραντη αυτοκρατορÝα. υιοθετñντασ την εφεàρεση των Λυδñν. Προτοà γÝνει πÛντε χρονñν δεν δεÝχνουν το παιδÝ στον πατÛρα του. Η οργÀνωση τησ περσικÜσ αυτοκρατορÝασ οφεÝλεται στο ∆αρεÝο Α‹. ΗρÞδοτοσ. µετÀ την ανδρεÝα στη µÀχη. Για Þσουσ θα πλÜρωναν σε χρυσÀφι. και διαµÞρφωσε Ûνα µικτÞ οικονοµικÞ σàστηµα. 49 . δηλαδÜ οι κÀτοικοι των κατακτηµÛνων περιοχñν. ΗρÞδοτοσ. αλλÀ µÛνει µε τισ γυναÝκεσ. ο δαρεικÞσ. ΠαρÀσταση απÞ τα ανÀκτορα τησ ΠερσÛπολησ. ΒλÀχου. που τουσ Þριζε ο Ýδιοσ ο βασιλιÀσ. Στην κοινωνικÜ ιεραρχÝα οι ΠÛρσεσ και οι ΜÜδοι κατεÝχαν προνοµιακÜ θÛση Ûναντι των κατακτηµÛνων υπηκÞων και αποτελοàσαν τον πυρÜνα του αυτοκρατορικοà στρατοà1. Η µεγαλàτερη ανδρικÜ αρετÜ. ΑσÝα. Για το λÞγο αυτÞ η αυτοκρατορÝα διαιρÛθηκε σε εÝκοσι επαρχÝεσ. εφÞσον πλÜρωναν τουσ φÞρουσ και προσÛφεραν τα δñρα που ζητοàσε ο βασιλιÀσ. το χρυσÞ δαρεικÞ. ΒλÀχου. αν και διÛθετε την καλàτερη οργÀνωση απÞ τα υπÞλοιπα µεγÀλα ΠερσικÞ νÞµισµα. Ο φÞροσ κÀθε σατραπεÝασ οριζÞταν σε αγαθÀ και σε χρܵα2. Αγγ. περιελÀµβανε εκτÞσ απÞ τουσ ΜÜδουσ και τουσ ΠÛρσεσ µεγÀλο αριθµÞ λαñν µε διαφορετικοàσ πολιτισµοàσ. Ο καθÛνασ Ûχει πολλÛσ γυναÝκεσ και ακÞµη περισσÞτερεσ παλλακÝδεσ. 89 µετ. αντιµετωπÝζονταν µε ανεκτικÞτητα. Îκοψε νÞµισµα. παραβλÛποντασ τη γειτνÝαση. των αγαθñν αλλÀ ιδιαÝτερα του στρατοà και των βασιλικñν ταχυδρÞµων. Τον καιρÞ του Κàρου και. 48 που εκτεÝνεται νÞτια τησ ΚασπÝασ θÀλασσασ.Χ. Η κοινωνÝα. Ùρισε τουσ σατρÀπεσ καθñσ και το φÞρο που Ûπρεπε να πληρñνει κÀθε Ûθνοσ. Η χñρα εÝχε εàφορεσ εκτÀσεισ για καλλιÛργεια και λιβÀδια για τη βοσκÜ των αλÞγων. ΑπÞ τα µÛσα του 6ου αι. Οι ανατολικÛσ παρυφÛσ του οροπεδÝου του ΙρÀν φτÀνουν µÛχρι τον ΙνδÞ ποταµÞ. που φÛρει στη µια πλευρÀ την εικÞνα ΠÛρση τοξÞτη. 135-136 µετ. Γ. επιφορτισµÛνοι µε την υποχρÛωση να περιοδεàουν τισ σατραπεÝεσ και να ενηµερñνουν το βασιλιÀ για την επικρατοàσα κατÀσταση. που αποτελοàσαν και τη βÀση τησ οικονοµÝασ τουσ. του Καµβàση δεν υπÜρχε φορολογικÞ σàστηµα. τισ σατραπεÝεσ. ανατολικÀ τησ ΜεσοποταµÝασ και βÞρεια του Περσικοà κÞλπου. και µετÀ. «τα µÀτια και τα αφτιÀ του βασιλιÀ». κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση Η οικονοµÝα. Α. Η πολιτικÜ οργÀνωση. Για να διευκολυνθοàν οι µετακινÜσεισ των ανθρñπων. Και αυτÞ γÝνεται για να µη νιñσει ο πατÛρασ καµιÀ λàπη αν το παιδÝ πεθÀνει µωρÞ. αλλÀ οι λαοÝ πρÞσφεραν δñρα στο βασιλιÀ. Η επιβολÜ και η διατÜρηση τησ εξουσÝασ σε µια πανσπερµÝα λαñν προϋπÛθετε κατÀλληλη οργÀνωση. µε τισ ΣÀρδεισ στη Μ. ΑνÀγλυφη απεικÞνιση του ∆αρεÝου Α‹ πÀνω στο θρÞνο του. βασισµÛνο αφενÞσ στην ανταλλαγÜ αγαθñν και αφετÛρου στο νÞµισµα. Ùρισε τισ επαρχÝεσ και το φÞρο µε τον εξÜσ τρÞπο. Για τον πÞλεµο πÜραν το θñρακα των ΑιγυπτÝων. Îνα αυτοκρατορικÞ συµβοàλιο απÞ ανñτατουσ αξιωµατοàχουσ. ο Καµβàσησ επειδÜ Üταν σκληρÞσ και ο Κàροσ επειδÜ Üταν µαλακÞσ και τουσ εÝχε κÀνει πολλÀ καλÀ. ΑπÞ τη φορολογÝα Üταν απαλλαγµÛνοι οι ΠÛρσεσ. ΦροντÝζουν τα παιδιÀ τουσ απÞ τα πÛντε Ûωσ τα εÝκοσι χρÞνια και τουσ µαθαÝνουν τρÝα µÞνο πρÀγµατα: ιππασÝα. (ΠαρÝσι. Þριζε να περιληφθοàν στην Ýδια οµÀδα λαοÝ που δεν γειτÞνευαν µεταξà τουσ. Ο ∆αρεÝοσ Α‹ χρησιµοποÝησε το νÞµισµα στισ συναλλαγÛσ τησ αυτοκρατορÝασ. εÝναι να Ûχει κανεÝσ πολλÀ παιδιÀ. ο Καµβàσησ τàραννοσ και ο Κàροσ πατÛρασ. αλλÀ και να προµηθεàει µε στρατÞ Ü στÞλο το ΜεγÀλο ΒασιλιÀ. τοξοβολÝα και φιλαλÜθεια. ΚÀθε χρÞνο ο βασιλιÀσ στÛλνει δñρο σε κεÝνον που Ûχει τα περισσÞτερα¯ θεωροàν Þτι ο µεγÀλοσ αριθµÞσ σηµαÝνει µεγÀλη δàναµη. π. λειτουργοàσε ωσ συµβουλευτικÞ Þργανο. Θεñρησαν Þτι η ενδυµασÝα των ΜÜδων Üταν καλàτερη απÞ τη δικÜ τουσ και την υιοθÛτησαν. ΣυνÜθειεσ των Περσñν Απ’ Þλουσ τουσ ανθρñπουσ οι ΠÛρσεσ εÝναι εκεÝνοι που υιοθετοàν πιο εàκολα ξÛνεσ συνÜθειεσ. εφÞσον Üταν υπεàθυνοσ και για την Àµυνα τησ σατραπεÝασ. ×ταν ο εκλεκτÞσ του θεοà στη γη και παρÀλληλα ο «βασιλιÀσ του λαοà». σε περÝπτωση που το ζητοàσε. Üταν αγαπητÞσ στο λαÞ του. Για Þσουσ λαοàσ θα πλÜρωναν το φÞρο σε ασܵι. Το φορολογικÞ αυτÞ σàστηµα και Àλλα παραπλÜσια µÛτρα Ûκαναν τουσ ΠÛρσεσ να ποàνε Þτι ο ∆αρεÝοσ Üταν Ûµποροσ. ΕÝχε την υποχρÛωση να συγκεντρñνει και να στÛλνει τον καθορισµÛνο φÞρο. Οι υπÞλοιποι υπÜκοοι. Αγγ. Στο βÞρειο τµÜµα του οροπεδÝου εγκαταστÀθηκαν οι ΜÜδοι και στο νÞτιο οι ΠÛρσεσ. Για την επÝβλεψη τησ διοÝκησησ και τον Ûλεγχο των σατραπειñν υπÜρχαν διοικητικοÝ υπÀλληλοι.. περιλαµβÀνοντασ και τουσ γειτονικοàσ λαοàσ Ü. Το σàστηµα διακυβÛρνησησ Üταν η απÞλυτη µοναρχÝα. Ο ∆αρεÝοσ επειδÜ αξιοποιοàσε κÀθε πρÀγµα. Η διοÝκηση του ∆αρεÝου ΜετÀ απ’ αυτÀ Þρισε εÝκοσι επαρχÝεσ που τισ ονοµÀζουν σατραπεÝεσ. Ùταν µαθαÝνουν για διÀφορουσ τρÞπουσ απολαàσεωσ τουσ εφαρµÞζουν. Ο ΜεγÀλοσ ΒασιλιÀσ. Το βαβυλωνιακÞ τÀλαντο αξÝζει εβδοµÜντα µνεσ ευβοϊκÛσ. Τη διοÝκηση κÀθε σατραπεÝασ ασκοàσε Ûνασ ευγενÜσ ΠÛρσησ Ü τοπικÞσ ηγεµÞνασ.. µÛτρο θα Üταν το βαβυλωνιακÞ τÀλαντο.

ΑσÝασ. Ο γιοσ του.Χ. γιατÝ εÝχε ηθικÞ περιεχÞµενο. Η επεκτατικÜ πολιτικÜ του ∆αρεÝου Α‹ και των διαδÞχων του οδÜγησε στουσ ελληνοπερσικοàσ πολÛµουσ (492-479 π.) και τη ΣυρÝα µÛχρι τα αιγυπτιακÀ σàνορα.) και στισ συνεχεÝσ διενÛξεισ που διατηρÜθηκαν µÛχρι την κατÀκτηση τησ αυτοκρατορÝασ απÞ το Μ. ΕνσωµÀτωσε στην περσικÜ αυτοκρατορÝα την ΑÝγυπτο και τη Λιβàη στη ΒÞρειο ΑφρικÜ.Χ. Ο τρÞποσ τησ λατρεÝασ Üταν απλÞσ και δεν περιελÀµβανε ναοàσ και εÝδωλα. ΦαÝνεται πωσ Ûχουµε να κÀνουµε µε µια µορφÜ πυρολατρÝασ. π. Οι τÛχνεσ. Το περιεχÞµενÞ τησ εÝχε ηθικÜ βÀση. πÀντωσ. µε εξαÝρεση τουσ ΜÜδουσ και τουσ ΠÛρσεσ.Χ. Þπου οι ιερεÝσ τουσ Àναβαν φωτιÛσ. Η πολυεθνικÜ σàνθεση τησ αυτοκρατορÝασ συνετÛλεσε ακριβñσ στην ανεκτικÜ αντιµετñπιση των υπηκÞων απÞ την πλευρÀ του κρÀτουσ.κρÀτη τησ αρχαιÞτητασ. π. την πρωτεàουσα των ΜÜδων.Χ. συ50 νÛχισε την κατακτητικÜ του πολιτικÜ.Χ. ΜετÀ το θÀνατο του Καµβàση στο θρÞνο ανÛβηκε ο ∆αρεÝοσ Α‹. Η θρησκεÝα τουσ. που καταγÞταν απÞ συγγενÜ κλÀδο τησ δυναστεÝασ των Αχαιµενιδñν. στο οποÝο εÝχαν ενσωµατωθεÝ οι ΠÛρσεσ. ∆ιαµορφωτÜσ τησ Üταν Ûνα ιστορικÞ πρÞσωπο. Οι κατακτÜσεισ του συνεχÝστηκαν στισ περιοχÛσ του ανατολικοà ΙρÀν ωσ τα ινδικÀ σàνορα. ΤµÜµα του ανακτÞρου τησ ΠερσÛπολησ 6. Îτσι µε τον Κàρο Β‹. ΥποχρÛωση του ανθρñπου εÝναι να συµβÀλλει στην επικρÀτηση του καλο௠γι’ αυτÞ θα πρÛπει να καταπολεµÜσει το ψεàδοσ και να εÝναι αγνÞσ. ΠολÛµησε και υπÛταξε το κρÀτοσ των Λυδñν και µαζÝ µε αυτÞ τισ ελληνικÛσ πÞλεισ τησ Μ. επεκτÀθηκε δυτικÀ µÛχρι τον Íλυ ποταµÞ στη Μ. Οι ΠÛρσεσ λÀτρευαν το θεÞ του Καλοà και του φωτÞσ σε βωµοàσ πÀνω στισ κορυφÛσ των βουνñν.3 Η ιστορÝα ΑπÞ την εποχÜ τησ εγκατÀστασησ των ΜÜδων και των Περσñν στο οροπÛδιο του ΙρÀν µÛχρι και τα τÛλη του 9ου αι. δεν Ûχουµε ιδιαÝτερεσ πληροφορÝεσ για την ιστορικÜ τουσ πορεÝα. ∆εν εÝαπÞ το ανÀκτορο τησ ΠερσÛπολησ χαν δηµιουργÜσει εθνικÜ τÛχνη. π.Χ. Οι ΠÛρσεσ υιοθÛτησαν τη σφηνοειδÜ γραφÜ απÞ τουσ Ασσàριουσ αλλÀ την απλοποÝησαν µειñνοντασ κατÀ πολà τον αριθµÞ των συµβÞλων τησ. διακρÝνεται απÞ τισ θρησκεÝεσ των Àλλων ανατολικñν λαñν. Ο στρατÞσ και ο στÞλοσ προερχÞταν απÞ διαφορετικÀ Ûθνη που εÝχαν χÀσει την ελευθερÝα τουσ¯ γι’ αυτÞ και η αγωνιστικÞτητÀ τουσ Üταν περιορισµÛνη στουσ πολÛµουσ. Καµβàσησ. Η γραφÜ. Το κρÀτοσ των ΜÜδων. Το κυριÞτερο στοιχεÝο που προσδιÞρισε το χαρακτÜρα του περσικοà πολιτισµοà Üταν η θρησκεÝα. Η µεγÀλη Ûκταση διευκÞλυνε τισ επαναστÀσεισ σατραπñν σε αποµακρυσµÛνεσ περιοχÛσ Ü ακÞµα και τισ µεταξà τουσ συγκροàσεισ. ΑλÛξανδρο (331 π.Χ. Στη συνÛχεια κατÛλαβε το ΒαβυλωνιακÞ κρÀτοσ (538 π. Ο Κàροσ στην αρχÜ διεàρυνε τα Þρια του κρÀτουσ προσ τα δυτικÀ.). π. Στουσ Ασσàριουσ Üταν υποτελεÝσ µÛχρι τον 7ο αι. ΑυτÞσ θÛλησε να επεκτεÝνει τισ κατακτÜσεισ των Περσñν στην Ευρñπη. ΠρÞβαλλε την ιδÛα Þτι ο κÞσµοσ κυριαρχεÝται απÞ τη διαµÀχη ανÀµεσα στο καλÞ και το κακÞ και την επικρÀτηση πÞτε του ενÞσ και πÞτε του Àλλου. φοà συµµÀχησαν µε τουσ Βαβυλñνιουσ και κατÛ(ΠαρÝσι. 6. Στα µÛσα του 6ου αι. ΤµÜµα απÞ τη λεγÞµενη «ζωφÞρο* των τοξοτñν» που διακοσµοàσε τα Πρñτοι οι ΜÜδοι δηµιοàργησαν κρÀτοσ. δÝνοντασ τÛλοσ στην κυριαρχÝα των ΑσσυρÝων.) 51 . Στην αρχÜ θα πρÛπει να Üταν εξαρτηµÛνοι απÞ τουσ λαοàσ τησ ΜεσοποταµÝασ. ΜουσεÝο Λοàβρου) λαβαν τη ΝινευÝ (612 π. Τα κεݵενÀ τουσ Üταν κυρÝωσ διατÀγµατα του ΜεγÀλου ΒασιλιÀ που εÝχαν µεταφραστεÝ στισ γλñσσεσ των λαñν τησ αυτοκρατορÝασ για να εÝναι κατανοητÀ σε Þλουσ τουσ υπηκÞουσ. οι ΠÛρσεσ επαναστÀτησαν µε αρχηγÞ τον Κàρο Β‹ και κατÛλαβαν τα ΕκβÀτανα. ΑσÝα. Οι ΠÛρσεσ πριν απÞ την εποχÜ του ΚιονÞκρανο µε τη µορφÜ ταàρου Κàρου Üταν γεωργοÝ Ü νοµÀδεσ βοσκοÝ. αανÀκτορα στα Σοàσα τον 5ο αι. εµπνευσµÛνη α(5οσ αι.Χ. Þπου και σκοτñθηκε πολεµñντασ. Η πολυεθνικÜ κοινωνÝα που τη συγκροτοàσε δεν εÝχε στοιχεÝα συνοχÜσ. δεν εÝχε κανÛνα δεσµÞ µε την εξουσÝα. Η πολιτικÜ αυτÜ εφαρµÞστηκε για πρñτη φορÀ σε αυτοκρατορÝα του αρχαÝου κÞσµου.Χ. Το πλÜθοσ των υπηκÞων.4 Ο πολιτισµÞσ Η θρησκεÝα. εµφÀνιζε και πολλÀ τρωτÀ σηµεÝα.). π. ΕκτÞσ των Àλλων εÝχαν διαφορετικÜ αγωγÜ και συνÜθειεσ. Àρχισε η ιστορÝα τησ περσικÜσ αυτοκρατορÝασ. ο Ζαρατοàστρα Ü ΖωροÀστρησ (ζωροαστρισµÞσ).

Η αρχιτεκτονικÜ και η διακÞσµηση των περσικñν ανακτÞρων εÝχε µνηµειακÞ* χαρακτÜρα. κατÀ την 3η χιλιετÝα π. ✦ Στη ΜεσοποταµÝα και την κοιλÀδα του ΝεÝλου ο Àνθρωποσ για πρñτη φορÀ οργανñθηκε σε εξελιγµÛνεσ κοινωνÝεσ.Χ. οι ΦοÝνικεσ. Να παρατηρÜσετε µε προσοχÜ τισ εικÞνεσ τησ ενÞτητασ που απεικονÝζουν χαρακτηριστικÀ στοιχεÝα τησ περσικÜσ τÛχνησ. οι ΧετταÝοι και αργÞτερα οι ΠÛρσεσ. ανακτÞρων και ταφικñν µνηµεÝων. Þπωσ το εµπÞριο.Χ. Η τÛχνη που διαµÞρφωσαν σταδιακÀ εξυπηρÛτησε τισ ανÀγκεσ των ανακτÞρων. αιγυπτιακÀ αλλÀ και χεττιτικÀ. Η εξÛλιξη αυτÜ επιτεàχθηκε µε την καλλιÛργεια τησ γησ και την παραγωγÜ πλεονÀσµατοσ αγαθñν. 53 . Οι επαφÛσ ανÀµεσα στουσ λαοàσ τησ ΑνατολÜσ και τουσ Îλληνεσ καθ’ Þλη τη διÀρκεια τησ αρχαιÞτητασ εÝναι µια ιστορικÜ πραγµατικÞτητα που Ûχει παρουσιÀσει περιÞδουσ ρÜξεων αλλÀ και περιÞδουσ γÞνιµων επιδρÀσεων και ουσιαστικÜσ προσÛγγισησ. τη βιοτεχνÝα. γεγονÞσ που επÛτρεψε σε µÛροσ των κατοÝκων να ασχοληθεÝ και µε Àλλεσ δραστηριÞτητεσ.Χ. ο οποÝοσ περιβαλλÞταν µε θεϊκÛσ ιδιÞτητεσ. ✦ Στισ παρυφÛσ τησ ευρωπαϊκÜσ ηπεÝρου. Η καλÜ λειτουργÝα.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ 1. αποδÝδει πιο καθαρÀ την ιδÛα που Ûτρεφαν οι Îλληνεσ για τουσ λαοàσ τησ ΑνατολÜσ: «ΚÀθε φορÀ που οι Îλληνεσ δανεÝστηκαν κÀτι απÞ µη Îλληνεσ. που επικοινωνοàσαν µεταξà τουσ µε σκÀλεσ µεγÀλεσ και επιβλητικÛσ. τουσ βαρβÀρουσ («Π€σ µÜ ­Eλλην βÀρβαροσ»). Η σαφÜσ κοινωνικÜ διαστρωµÀτωση και η οργÀνωση του κρÀτουσ κÀτω απÞ Ûναν ισχυρÞ ηγεµÞνα. τησ κρατικÜσ µηχανÜσ αλλÀ και η ανÀγκη επικοινωνÝασ για την ανταλλαγÜ των αγαθñν οδÜγησαν στη δηµιουργÝα των πρñτων συστηµÀτων γραφÜσ. Οι τοÝχοι των ανακτÞρων εÝχαν επÛνδυση µε επισµαλτωµÛνα τοàβλα και παρουσÝαζαν πολεµιστÛσ. αντÝθετα τα ενÛταξαν µÛσω αφοµοιωτικÜσ διεργασÝασ στην πολιτιστικÜ τουσ παρÀδοση. 3. ✦ Ο ελληνικÞσ κÞσµοσ στÀθηκε µε κριτικÞ και συχνÀ επικριτικÞ πνεàµα απÛναντι στουσ λαοàσ τησ ΑνατολÜσ. Στην ΑνατολÜ. ∆ιαβÀστε τι µασ παραδÝδει ο ΗρÞδοτοσ για τη διοÝκηση του ∆αρεÝου Α‹ στο παρÀθεµα 2. ζñα και µορφÛσ φανταστικÛσ. στο ΑιγαÝο. Πñσ θα µποροàσατε να αξιοποιÜσετε τισ πληροφορÝεσ αυτÛσ για να ερµηνεàσετε τη στÀση των Περσñν απÛναντι στουσ κατακτηµÛνουσ λαοàσ. γι’ αυτÞ διÛθετε στοιχεÝα βαβυλωνιακÀ. ασσυριακÀ. ΑνταποκρÝθηκαν δηµιουργικÀ στισ επιρροÛσ τουσ¯ Þσα πολιτιστικÀ στοιχεÝα παρÛλαβαν δεν τα µιµÜθηκαν. Ποια εÝναι τα στοιχεÝα αυτÀ Þσον αφορÀ τα θÛµατα και τον τρÞπο απÞδοσÜσ τουσ. προσδιÞρισαν το ρÞλο του ατÞµου σ’ αυτÀ τα κρÀτη. 52 7. οι Îλληνεσ κατεàθυναν τα ενδιαφÛροντÀ τουσ.À. διαµορφñθηκαν και εξελÝχθηκαν οι πρñτοι µεγÀλοι πολιστιµοÝ που Ûθεσαν τισ βÀσεισ για την ανθρñπινη πρÞοδο. ΕργÀστηκε στην κατασκευÜ και τη διακÞσµηση ναñν. Οι ανÀγκεσ των ηγεµÞνων και οι θρησκευτικÛσ πεποιθÜσεισ αποτÛλεσαν το κÝνητρο ανÀπτυξησ των τεχνñν και των επιστηµñν. εκτÞσ απÞ τουσ λαοàσ τησ ΜεσοποταµÝασ και τησ Αιγàπτου. του ΠλÀτωνα. Τα µεγÀλα ανακτορικÀ κÛντρα. ΑπÞ τα µÛσα τησ 2ησ χιλιετÝασ π. ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . λαοÝ µε διαφορετικÜ ιστορικÜ πορεÝα και διαφορετικÀ πολιτιστικÀ χαρακτηριστικÀ. Η συµβολÜ τουσ στον παγκÞσµιο πολιτισµÞ χωρÝσ αµφιβολÝα Üταν µεγÀλη. στο τÛλοσ το οδÜγησαν σε µια υψηλÞτερη τελειÞτητα» (ΠλÀτων. 2. Àνθησαν σπουδαÝοι πολιτισµοÝ που αποτÛλεσαν το υπÞβαθρο του ελληνικοà πολιτισµοà. πÛρα απÞ το ΑιγαÝο. Στην ΑνατολÜ Üδη απÞ την 4η χιλιετÝα π. Η βελτÝωση των συνθηκñν τησ ζωÜσ συνÛβαλε προοδευτικÀ στη συγκρÞτηση αυτñν των κοινωνιñν σε µεγÀλουσ και ισχυροàσ κρατικοàσ σχηµατισµοàσ. Þταν οι λαοÝ τησ ΑνατολÜσ βρÝσκονταν στο απñγειο τησ ανÀπτυξÜσ τουσ. οικονοµικÀ και πολιτιστικÀ. µÛσα απÞ τα ερεÝπιÀ τουσ δÝνουν την εικÞνα του πλοàτου και του µεγαλεÝου. συµπεριλαµβανοµÛνων και των ΕβραÝων. εÝχαν το µερÝδιÞ τουσ στην πρÞοδο του πολιτισµοà. ∆εν Ûλειπαν βÛβαια και τα στοιχεÝα τα εµπνευσµÛνα απÞ την περσικÜ θρησκεÝα. την οργÀνωση πολεµικñν επιχειρÜσεων κ.πÞ τισ παραδÞσεισ τουσ. Οι ΑνατολικοÝ λαοÝ και οι Îλληνεσ Ο σàγχρονοσ πολιτισµÞσ εÝναι το αποτÛλεσµα µιασ µακρÀσ ιστορικÜσ πορεÝασ. Η ΑνατολÜ υπÜρξε συχνÀ πηγÜ Ûµπνευσησ καλλιτεχνικÜσ και επιστηµονικÜσ για τουσ Îλληνεσ. Οι καθηµερινÛσ εµπειρÝεσ και ο εργασιακÞσ µÞχθοσ οδÜγησαν στην ανακÀλυψη µÛσων και στην εφεàρεση τεχνικñν που βελτÝωσαν τισ σκληρÛσ συνθÜκεσ τησ ζωÜσ. Οι Îλληνεσ µε τα ταξÝδια τουσ Üρθαν σε Àµεση επαφÜ µε τα επιτεàγµατα των λαñν τησ ΑνατολÜσ. Να εξηγÜσετε σε τι διαφÛρει η θρησκεÝα των Περσñν απÞ τισ θρησκεÝεσ των Àλλων λαñν τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ. οι ΕβραÝοι. ΕκεÝ το πλÜθοσ των ανθρñπων υποταγµÛνο συνÛβαλε στην οικονοµικÜ ανÀπτυξη και την πολιτιστικÜ εξÛλιξη των περιοχñν. Þπωσ τα Σοàσα και η ΠερσÛπολη. την οργÀνωση τησ διοÝκησησ. ΕπινοµÝσ 987d). Η Àποψη του µεγÀλου φιλοσÞφου.. χωρÝσ βÛβαια να λησµονεÝ τη συµβολÜ τουσ στισ τÛχνεσ και τισ επιστܵεσ. εξÀλλου. αρκετÀ απÞ τα οποÝα υιοθÛτησαν. διακοσµηµÛνεσ µε φτερωτοàσ ταàρουσ που εÝχαν ανθρñπινο κεφÀλι. ∆ιαρθρñνονταν σε διαφορετικÀ επÝπεδα. Πàλεσ οδηγοàσαν σε αυτÀ.

θεοκρατικÞ καθεστñσ: η Àσκηση πολιτικÜσ εξουσÝασ και η ρàθµιση τησ κοινωνικÜσ ζωÜσ απÞ ηγεµÞνα που του αποδÝδονται θεϊκÛσ ιδιÞτητεσ Ü απÞ ισχυρÞ ιερατεÝο. πατριαρχικÜ οικογÛνεια: η οικογÛνεια στην οποÝα οι σχÛσεισ οργανñνονται µε βÀση τον κεντρικÞ ρÞλο του πατÛρα. δεν ασκοàν χειρωνακτικÜ εργασÝα. δεν Üταν αποτÛλεσµα εξαναγκασµοà. σκοàρου γαλÀζιου χρñµατοσ. ∂ Ú Ì Ë Ó Â ˘ Ù È Î fi fi˜ ˜  › Ó · Î · ˜ fi fiÚ ÚˆÓ αστικÞσ: αυτÞσ που Ûχει Àµεση σχÛση µε την πÞλη (Àστυ). Οι Îλληνεσ εÝδαν τον Àνθρωπο ωσ αυθàπαρκτη οντÞτητα. Ευρñπη το ΜεσαÝωνα. σφραγιδογλυφÝα – σφραγιδοκàλινδροσ: η γλυπτικÜ των σφραγÝδων απÞ πολàτιµουσ λÝθουσ Ü χρυσÀ δακτυλÝδια. απαλλαγµÛνο απÞ το φÞβο και µε επÝγνωση των ορÝων του. ξàλο. Ο Þροσ χρησιµοποιεÝται για να αποδñσει ανÀλογα συστܵατα και σε Àλλεσ ιστορικÛσ περιÞδουσ. Σàµφωνα µε αυτÞ. ειδñλιο – ειδωλοπλαστικÜ: µικρÞ οµοÝωµα ανθρñπου Ü ζñου. αποτελοàµενο απÞ κυκλικÛσ πλÀκεσ που κροàονται συνÜθωσ µεταξà τουσ. Παρθενñνασ. ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑπÞ τουσ προϊστορικοàσ χρÞνουσ Ûωσ και το Μ. Στην οµÀδα αυτÜ σܵερα ανÜκουν οι Íραβεσ. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) 55 . (ΛονδÝνο.Στισ επÞµενεσ ενÞτητεσ θα διαπιστñσουµε Þτι: Οι Îλληνεσ Ûδωσαν µια Àλλη διÀσταση στην εξÛλιξη του πολιτισµοà. µÛταλλο.À. και εικÞνα σελ. 95). ανατολικÞ αÛτωµα. σηµιτικÀ φàλα/λαοÝ: οµÀδα φàλων τησ Β∆ ΑσÝασ στην οποÝα. τη βιοτεχνÝα και την παροχÜ υπηρεσιñν µÛσω των οποÝων αποκτοàν υψηλÀ εισοδܵατα. κατÀ την αρχαιÞτητα. πορφàρα: θαλÀσσιο Þστρακο που εκκρÝνει βαθυκÞκκινο χρñµα¯ χρωστικÜ ουσÝα για τη βαφÜ ενδυµÀτων¯ αυτοκρατορικÞ Ûνδυµα κÞκκινου χρñµατοσ.À. Τα επιτεàγµατÀ τουσ. κατασκευσµÛνο απÞ πηλÞ. υλικÀ Ü πνευµατικÀ. λÀπισ λÀζουλι Ü λαζουλÝτησ: πολàτιµοσ λÝθοσ. διαµετακοµιστικÞ εµπÞριο: η προµÜθεια αγαθñν απÞ διÀφορεσ χñρεσ και η αποθÜκευσÜ τουσ σε Àλλη χñρα µε σκοπÞ τη µελλοντικÜ τουσ διοχÛτευση σε επιµÛρουσ αγορÛσ τρÝτων χωρñν.µνηµειακÜ τÛχνη: Ûτσι ονοµÀστηκε η τÛχνη που αναφÛρεται σε οικοδοµÜµατα Ü µνηµεÝα µεγÀλων διαστÀσεων και εντυπωσιακÜσ διακÞσµησησ. διÀφανοσ. ζωφÞροσ: αρχιτεκτονικÞ τµÜµα ναοà Ü Àλλου οικοδοµÜµατοσ που καλàπτεται απÞ ανÀγλυφεσ διακοσµÜσεισ µε παραστÀσεισ ζñων Ü ανθρñπων (βλ. Οι ΑνατολικοÝ λαοÝ πρñτοι κατασκεàασαν απÞ πολàτιµα Ü ηµιπολàτιµα υλικÀ µικροàσ κυλÝνδρουσ µε ανÀγλυφεσ παραστÀσεισ στισ επιφÀνειÛσ τουσ. 54 µνηµειακÞσ . κàµβαλο: κρουστÞ µουσικÞ Þργανο. Η διαδικασÝα τησ επεξεργασÝασ του υλικοà και τησ κατασκευÜσ του οµοιñµατοσ ονοµÀζεται ειδωλοπλαστικÜ. ΑστικÜ κοινωνÝα εÝναι αυτÜ που τα µÛλη τησ – οι αστοÝ – κατοικοàν σε πÞλεισ. περιλαµβÀνονταν οι Ασσàριοι. λÝθο. ελεφαντοστÞ κ. ΑλÛξανδρο ΚεφÀλι αλÞγου απÞ το Àρµα τησ ΣελÜνησ. µε αντÀλλαγµα την υποταγÜ στο πρÞσωπÞ του και την παροχÜ στρατιωτικñν υπηρεσιñν. ο κυρÝαρχοσ ηγεµÞνασ παραχωροàσε σε υποτελεÝσ ευγενεÝσ Ûκταση γησ (φÛουδο). τÀλαντο: νÞµισµα µεγÀλησ αξÝασ¯ µονÀδα βÀρουσ. οι ΕβραÝοι κ. βασÀλτησ: πÛτρωµα σκληρÞ µαàρου χρñµατοσ µε µεγÀλη ανθεκτικÞτητα. µνα (η): νοµισµατικÜ µονÀδα των αρχαÝων ΕλλÜνων. φεουδαρχÝα – φεουδαρχικÞ σàστηµα: κοινωνικÞ και πολιτικÞ σàστηµα που επικρÀτησε στη ∆. ΙΙ. αλλÀ ασχολοàνται κυρÝωσ µε το εµπÞριο. οι ΦοÝνικεσ.

ο Àνθρωποσ πÛρασε απÞ το θηρευτικÞ-συλλεκτικÞ* στÀδιο τησ οικονοµÝασ στο παραγωγικÞ. Îτσι η περÝοδοσ αυτÜ Ûγινε γνωστÜ µε το συµβατικÞ Þρο. Η Ûρευνα Ûχει διακρÝνει τουσ ακÞλουθουσ πολιτισµοàσ: (1) του βορειοανατολικοà ΑιγαÝου. ΤÞτε για πρñτη φορÀ Ûχουµε εισαγωγÜ και χρÜση του χαλκοà. EλληνικÜ προϊστορÝα 1. ΠΡΟΑΝΑΚΤΟΡΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΠÝνακασ χρονικñν υποδιαιρÛσεων των πολιτισµñν του χαλκοà στην ΕλλÀδα παρουσιÀζει οµοιÞτητεσ µε το λεγÞµενο τρωικÞ πολιτισµÞ τησ βορειοδυτικÜσ Μ. των οποÝων η οργÀνωση και η εξÛλιξη προσδιορÝζεται απÞ το τρÝπτυχο: µÞνιµη εγκατÀσταση. η πολιτιστικÜ εξÛλιξη δεν Üταν ενιαÝα σε Þλεσ τισ περιοχÛσ του ελληνικοà χñρου. Οι προϊστορικοÝ πολιτισµοÝ του ΑιγαÝου δηµιοàργησαν το υπÞβαθρο πÀνω στο οποÝο στηρÝχθηκε στο ξεκÝνηµÀ του ο µυκηναϊκÞσ πολιτισµÞσ. απÞ την ΠολιÞχνη τησ Λܵνου.Χ. Τη µακρÀ αυτÜ περÝοδο. ΛÛσβο.1. ΝΕΟΑΝΑΚΤΟΡΙΚΗ ΚΡΗΤΗ 1700-1450 π. Τη «φυσιογνωµÝα» αυτοà του πολιτισµοà γνωρÝζουµε καλàτερα απÞ τισ ανασκαφικÛσ Ûρευνεσ και τη µελÛτη των αρχαιολογικñν δεδοµÛνων τησ ΠολιÞχνησ στη Λܵνο.1 Οι ΑιγαιακοÝ πολιτισµοÝ ΧαρακτηριστικÀ αγγεÝα του τàπου «δÛπασ αµφικàπελλο». στο γεωλογικÞ ανÀγλυφο και στισ πρñτεσ àλεσ που διÛθετε η κÀθε περιοχÜ.Χ.Χ. Προσ το τÛλοσ αυτÜσ τησ περιÞδου. εποχÜ του λÝθου.Χ. ΠΑΛΑΙΟΑΝΑΚΤΟΡΙΚΗ ΚΡΗΤΗ 1900-1700 π.Χ.Χ. ΜΕΣΗ ΧΑΛΚΟΚΡΑΤΙΑ 1900-1600 π.Χ. 57 . ο οποÝοσ εξελÝχθηκε στη συνÛχεια στο µυκηναϊκÞ πολιτισµÞ. παρÀ τισ µεταξà τουσ αλληλεπιδρÀσεισ.) Ûπαιξε πρωταγωνιστικÞ ρÞλο στην ευρωπαϊκÜ Üπειρο. µε κÛντρα τα νησιÀ Λܵνο. γεωργÝα. κτηνοτροφÝα. Εδñ εντοπÝστηκαν οι σπουδαιÞτεροι νεολιθικοÝ οικισµοÝ (ΣÛσκλο και ∆ιµÜνι ΘεσσαλÝασ).Χ. µε την πολυµορφÝα των ακτñν και τα νησιωτικÀ συµπλÛγµατα. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΜΕΣΟΚΥΚΛΑ∆ΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΡΩΤΟΚΥΚΛΑ∆ΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΜΙΝΩΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Ο γεωγραφικÞσ χñροσ µε τουσ µεγÀλουσ ορεινοàσ Þγκουσ και τισ περιορισµÛνεσ πεδινÛσ εκτÀσεισ. που λειτουργοàν ωσ γÛφυρεσ επικοινωνÝασ. Στη διÀρκεια τησ 3ησ χιλιετÝασ π. ΒΑ ΑΙΓΑΙΟ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑ∆Α ΚΥΚΛΑ∆ΕΣ ΚΡΗΤΗ ΚΡΗΤΟΜΥΚΗΝΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΜΕΣΟΕΛΛΑ∆ΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΒΟΡΕΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΟΥ ΠΡΩΙΜΗ ΧΑΛΚΟΚΡΑΤΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΡΩΤΟΕΛΛΑ∆ΙΚΟΣ 3000/2800-2000/1900 π. παρουσιÀζουν ιδιαÝτερα χαρακτηριστικÀ που οφεÝλονται στη γεωγραφικÜ θÛση.Χ. Στισ αρχÛσ περÝπου τησ 3ησ χιλιετÝασ π. Ο πολιτισµÞσ του βορειοανατολικοà ΑιγαÝου. (2) τον κυκλαδικÞ. Ο ελληνικÞσ χñροσ στη διÀρκεια τησ νεολιθικÜσ εποχÜσ (περ. 56 Οι πολιτισµοÝ που γεννÜθηκαν στα νησιÀ του ΑιγαÝου και στην ηπειρωτικÜ ΕλλÀδα κατÀ την εποχÜ του χαλκοà.). ΣαµοθρÀκη αλλÀ και µεµονωµÛνεσ θÛσεισ στη ΘρÀκη και την ανατολικÜ ΜακεδονÝα αναπτàχθηκε Ûνασ πολιτισµÞσ που ΚÛντρα των προϊστορικñν πολιτισµñν του ΑιγαÝου ΠΕΡΙΟ∆ΟΙ ΥΣΤΕΡΗ ΧΑΛΚΟΚΡΑΤΙΑ 1600-1100 π. ΑσÝασ. ο πρñτοσ ελληνικÞσ πολιτισµÞσ. (3) το µινωικÞ και (4) τον ελλαδικÞ. που διαρρÛονται απÞ µικροàσ και ορµητικοàσ ποταµοàσ. Προσ αυτÜ την κατεàθυνση συνÛβαλαν και οι Üπιεσ κλιµατολογικÛσ συνθÜκεσ. ΘÀσο. εγκαινιÀστηκε µια νÛα εποχÜ στη ζωÜ των κατοÝκων του ΑιγαÝου. που οι αρχαιολÞγοι ονÞµασαν συµβατικÀ εποχÜ του χαλκοà* (3000/2800-1100 π. Το γεωλογικÞ ανÀγλυφο του νησιοà ευνÞησε την ανÀπτυξη µιασ γεωργοκτηνοτροφικÜσ οικονοµÝασ µε πλεÞνασµα στην παραγωγÜ. και στη συνÛχεια ο ελληνικÞσ πολιτισµÞσ των ιστορικñν χρÞνων. επηρÛασε θετικÀ τη διαµÞρφωση τησ ζωÜσ. Οι αρχαιÞτερεσ ανθρñπινεσ κοινωνÝεσ στον τÞπο αυτÞ χρησιµοποÝησαν ωσ πρñτη àλη για την οργÀνωσÜ τουσ το λÝθο. δηλαδÜ τησ νεολιθικÜσ. 7000-3000 π.

Χ. δε θα πρÛπει να Üταν Ûξω απÞ τισ βιοποριστικÛσ τουσ ασχολÝεσ1. ταν εν µÛρει στη γεωργÝα. η πρωτοτυπÝα του κυκλαδικοà πολιτισµοà περιορÝζεται απÞ την εισαγωγÜ πολιτιστικñν στοιχεÝων. Γàρω στα 1500 π.Χ.την επικοινωνÝα και τισ επαφÛσ ανÀµεσα στισ δàο µÛνησ µεταλλοτεχνÝασ που αναπτàχθηκε πλευρÛσ του ΑιγαÝου.πρÀγµα που δηµιουργοàσε τισ προϋποθÛσεισ για ανταλλακτικÞ εµπÞριο.. Η ΠολιÞχνη τησ Λܵνου πρÛπει να θεωρεÝται. ΑντÝπαρο. γεγονÞσ που οδηγεÝ στη σκÛψη Þτι οι ΚυκλαδÝτεσ ανÛπτυξαν εκτεταµÛνη εµπορικÜ δραστηριÞτητα και κυριÀρχησαν στο ΑιγαÝο κατÀ την 3η χιλιετÝα π. οψιανÞσ* στη ΜÜλο. ΑµοργÞ. 58 Τα µαρµÀρινα και κεραµικÀ σκεàη µε τα ιδιÞρρυθµα σχܵατÀ τουσ και την πρωτÞτυπη διακÞσµηση. ΠÀντωσ εÝναι φανερÞ Þτι Ûκτοτε η κατÀσταση Àλλαξε σταδιακÀ στο ΑιγαÝο µε επακÞλουθο την προοδευτικÜ αλλÀ πλÜρη επικρÀτηση των ΜυκηναÝων το 14ο αι. – κατÀ την 3η χιλιετÝα π. Για τουσ Àλλουσ νησιωτικοàσ οικισµοàσ δεν υπÀρχουν σαφεÝσ ενδεÝξεισ εγκατÀλειψησ Ü ολοκληρωτικÜσ καταστροφÜσ. Þπωσ πολεοδοµικÞ σχεδιασµÞ. π. ΝÀξο.Χ. κυρÝωσ απÞ την ΚρÜτη αλλÀ και απÞ την ηπειρωτικÜ ΕλλÀδα. που εÝχαν τη δυνατÞτητα να ταξιδεàουν σε ανοικτÜ θÀλασσα.Χ. των οποÝων η παραγωγÜ Üταν περιορισµÛνη στα νησιÀ. η Ûκρηξη του ηφαιστεÝου τησ ΘÜρασ Ûθαψε κÀτω απÞ τη λÀβα µια µεγÀλη πÞλη του νησιοà –στο σηµερινÞ χωριÞ ΑκρωτÜρι–. απÞ τα µÛχρι σܵερα δεδοµÛνα. Îργο τησ àστερησ εποχÜσ του χαλκοà. Τα πλοàσια κοιτÀσµατα ορυκτñν – µÀρµαρο στην ΠÀρο και τη ΝÀξο. η αρχαιÞτερη πÞλη τησ ευρωπαϊκÜσ ηπεÝρου. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 59 . ΤοιχογραφÝα του «ψαρÀ» απÞ οικÝα του ΑκρωτηρÝου ΘÜρασ. Η πειρατεÝα. τα µαρµÀρινα ειδñλια. αποχετευτικÞ δÝκτυο και χñρουσ κοινοτικÜσ συγκρÞτησησ. Ο κυκλαδικÞσ πολιτισµÞσ. Οι κÀτοικοι τησ ΘÜρασ εγκατÛλειψαν το νησÝ µÀλλον προειδοποιηµÛνοι απÞ σεισµικÛσ δονÜσεισ πριν την ολοκληρωτικÜ καταστροφÜ. εξÀλλου. Η οικονοµÝα τουσ στηριζÞστην ΠολιÞχνη τησ Λܵνου. αργàρου – απÞ και προσ τον ασιατικÞ χñρο. αµυντικÞ τεÝχοσ. την κτηνοτροφÝα. Îτσι ο κυκλαδικÞσ πολιτισµÞσ τησ µÛσησ εποχÜσ του χαλκοà εÝναι το αποτÛλεσµα του δηµιουργικοà συνδυασµοà του νησιωτικοà πολιτιστικοà υπÞβαθρου µε τισ επιρροÛσ που οι ΚυκλαδÝτεσ δÛχτηκαν και αφοµοÝωσαν απÞ την ΚρÜτη και την κυρÝωσ ΕλλÀδα. που βρισκÞταν σε ακµÜ απÞ τισ αρχÛσ τησ àστερησ εποχÜσ του χαλκοà. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) αλιεÝα και κυρÝωσ στη βιοτεχνÝα και το εµπÞριο. Οι µικρÛσ αποστÀσεισ µεταξà των νησιñν και η γεωγραφικÜ τουσ θÛση στο κÛντρο του ΑιγαÝου υπÜρξαν ευνοϊκοÝ παρÀγοντεσ που διευκÞλυναν ΧρυσÀ κοσµÜµατα. αναπτàχθηκε Ûνασ πρωτÞτυποσ πολιτισµÞσ. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) να διατηρÜσουν την ανεξαρτησÝα τουσ. Σε νησιÀ των ΚυκλÀδων – Σàρο.* τα αρχιτεκτονικÀ κατÀλοιπα των οικισµñν αλλÀ και τα Ûργα τησ µεταλλοτεχνÝασ εÝναι Þλα στοιχεÝα που αποδεικνàουν εξελιγµÛνη κοινωνικÜ οργÀνωση και ποιÞτητα στην καθηµερινÜ ζωÜ. ΣÝφνο. κατÀ πÀσα πιθανÞτητα. Àργυροσ στη ΣÝφνο – Ûδωσαν την ευκαιρÝα στουσ ΚυκλαδÝτεσ να ασχοληθοàν µε τη µεταλλοτεχνÝα.À. να προεποχÜσ του χαλκοà. ΠÀρο. Πρñτοι οι κÀτοικοι των ΚυκλÀδων ναυπÜγησαν πλοÝα. µÛσω των οποÝων πρÛπει να διοχετεàθηκε και η γνñση επεξεργασÝασ τουσ στον αιγαιακÞ χñρο. ΜÜλο.Χ. την κατασκευÜ µαρµÀρινων αγγεÝων και εργαλεÝων απÞ οψιανÞ. κασσÝτερου. (ΑθÜνα. δηµιουργñντασ Ûτσι τισ βÀσεισ ενÞσ ισχυροà διαµετακοµιστικοà* εµπορÝου. Þπωσ στισ ανατολικÛσ ακτÛσ τησ ηπειρωτικÜσ ΕλλÀδασ και στην ΚρÜτη. Îργο τησ πρñιµησ Υποχρεñθηκαν. ΕγκαταστÀσεισ µε κυκλαδικÞ χαρακτÜρα Ûχουν βρεθεÝ στον ευρàτερο αιγαιακÞ χñρο. Στισ αρχÛσ τησ 2ησ χιλιετÝασ π. ΕκτÞσ απÞ το ανταλλακτικÞ εµπÞριο φαÝνεται Þτι η οικονοµÝα τουσ ιδιαÝτερα ευνοÜθηκε απÞ τισ µεταφορÛσ αγαθñν Àλλων περιοχñν. Üταν Ûνασ σηµαντικÞσ σταθµÞσ των δρÞµων µεταφορÀσ µετÀλλων – χαλκοà. Σ’ αυτÜ την περÝοδο περιορÝστηκε ο ηγετικÞσ ρÞλοσ των ΚυκλÀδων στο ΑιγαÝο λÞγω τησ ανερχÞµενησ µινωικÜσ δàναµησ. σφÛρουν τισ ναυτικÛσ τουσ γνñσεισ προκειµÛνου (ΑθÜνα. Τα προϊÞντα τησ βιοτεχνικÜσ τουσ παραγωγÜσ τα αντÀλλασσαν πιθανÞτατα µε γεωργικÀ. την (ΑθÜνα. Η Λܵνοσ φαÝνεται Þτι απÞ τισ αρχÛσ τησ 3ησ χιλιετÝασ π. ΜαρµÀρινο ειδñλιο «αυλητÜ» απÞ την ΚÛρο.Χ. ΘÜρα κ. Οι Ûρευνεσ στην ΠολιÞχνη Ûφεραν στο φωσ στοιχεÝα που χαρακτηρÝζουν µια οργανωµÛνη πÞλη. δεÝγµατα τησ εξελιγ.

την οργÀνωση και την καταστροφÜ των ανακτορικñν κÛντρων στην ΚρÜτη. Àλλωστε. τη βιοτεχνÝα και την παροχÜ υπηρεσιñν ωσ διοικητικοÝ υπÀλληλοι. Τη νεοανακτορικÜ περÝοδο η διαστρωµÀτω. Η ληστεÝα τÞτε. ΑπÞ Àγνωστεσ αιτÝεσ τα πρñτα αΠÜλινοσ δÝσκοσ απÞ τη ΦαιστÞ. Þσο και απÞ το Þτι στουσ στÝχουσ των παλαιñν ποιητñν υπÀρχουν στερεÞτυπεσ ερωτÜσεισ προσ τα καρÀβια που εισπλÛουν κÀπου αν εÝναι πειρατικÀ. Η ιστορÝα και η κοινωνÝα. που Üσαν µÀλλον συγκροτܵατα οικισµñν. εκδ. και τισ λεηλατοàσαν εξασφαλÝζοντασ µ’ αυτÞν τον τρÞπο το βιοπορισµÞ τουσ. Η πρñιµη εποχÜ του χαλκοà συµπÝπτει Ûτσι µε την προανακτορικÜ περÝοδο. ΚυρÝεψε τισ ΚυκλÀδεσ και Ýδρυσε αποικÝεσ στα περισσÞτερα νησιÀ. ΕκτÞσ απÞ τον πρωταγωνιστικÞ ρÞλο που Ûπαιζε στη θρησκεÝα. ΠολλοÝ ερευνητÛσ. ΝÛα ανÀκτορα οικοδοµÜθηκαν κÜσ γραφÜσ. απÞκτησε ναυτικÞ Üταν ο ΜÝνωσ. η θÛση τησ στη µινωικÜ κοινωνÝα φαÝνεται Þτι Üταν εφÀµιλλη µε εκεÝνη που κατεÝχε ο Àνδρασ. ΠρÞκειται για το παλαιÞτεστη θÛση των παλαιñν. δηλαδÜ τησ παλαιοανακτορικÜσ εποχÜσ. τησ γνωστÜσ pax minoica (µινωικÜ ειρÜνη). εκτÞσ απÞ την παραδοσιακÜ τριµερÜ διαÝρεση τησ εποχÜσ του χαλκοà σε πρñιµη. ωστÞσο. Þπωσ αποδεικνàει ο δÝσκοσ τησ Φαιστοà.Χ. α. αλλÀ αντÝθετα Ûδινε κÀποια δÞξα σ’ Þσουσ την ασκοàσαν. Για πρñτη φορÀ στην ΚνωσÞ. Η Στισ δàο Þψεισ του φÛρει αποτυπωµÛνα κατÀσταση αντιµετωπÝστηκε µÛσα σε µικρÞ χρο. 4-5 µετ. Ýσωσ απÛκτησαν προοδευτικÀ δàναµη µÛχρισ Þτου η εξουσÝα συγκεντρñθηκε στα χÛρια των λÝγων. στη ΦαιστÞ. Τοàτο. ΘουκυδÝδησ. 60 Ο µινωικÞσ πολιτισµÞσ. Η ναυτικÜ κυριαρχÝα του ΜÝνωα και η πειρατεÝα Ο πρñτοσ που καθñσ ξÛρουµε απ’ την προφορικÜ παρÀδοση. Þπωσ µποροàµε να τον κατανοÜσουµε απÞ τα αρχαιολογικÀ ευρܵατα. 61 . Στη διÀρκεια αυτÜσ τησ περιÞδου οι οικισµοÝ παρουσιÀζουν στοιχεÝα αγροτικÜσ οικονοµικÜσ οργÀνωσησ αλλÀ και στοιχεÝα ανÀπτυξησ εµπορικñν σχÛσεων µε νησιÀ του ΑιγαÝου. πÀνω σε πινακÝδεσ και αγγεÝα. γνωστÜ ωσ γραµµικÜ Α‹. τησ πλεκτικÜσ.µε σφραγÝδα. ΜουσεÝο) ση τησ µινωικÜσ κοινωνÝασ διαρθρñνεται στο πλαÝσιο του ανακτÞρου µε επικεφαλÜσ τον κàριÞ του. τησ υφαντικÜσ και τησ µεταλλοτεχνÝασ αποδεικνàουν την àπαρξη Ûµπειρων τεχνιτñν και κατ’ επÛκταση κοινωνικñν οµÀδων που διακρÝνονται απÞ τον καταµερισµÞ εργασÝασ. Η απουσÝα οχυρñσεων στα ανακτορικÀ κÛντρα δηµιοàργησε τη θεωρÝα τησ ειρηνικÜσ επικρÀτησησ. των πρñτων βασιλÛων. που ωσ γεωργοÝ Ü τεχνÝτεσ εξαρτιÞνταν οικονοµικÀ απÞ το ανÀκτορο. τησ λιθοτεχνÝασ. ΚαµÝα απÞ τισ δàο γραφÛσ δεν Ûχει αποκρυπτογραφηθεÝ. Ο τρÞποσ οργÀνωσησ τησ ζωÜσ. Χτυποàσαν ατεÝχιστεσ πολιτεÝεσ. µÛση και àστερη. την εµφÀνισÜ τουσ. που εÝναι δυνατÞ να χαρακτηριστοàν ωσ ανÀκτορα. Η ανεàρεση µικρÞτερων οικοδοµικñν συγκροτηµÀτων αλλÀ και πÞλεων. σàµβολα µιασ ιερογλυφινικÞ διÀστηµα. και µια γραφÜ µε γραµµικÀ σàµβολα. ΕÝχαν αρχηγοàσ ανθρñπουσ ισχυροàσ που εÝχαν κÝνητρο και το προσωπικÞ τουσ κÛρδοσ. ΜεγÀλοσ δηλαδÜ αριθµÞσ κατοÝκων που Ûµεναν στισ πÞλεισ δεν ασχολοàνταν µε χειρωνακτικÛσ εργασÝεσ. Ο πολιτισµÞσ που αναπτàχθηκε την εποχÜ του χαλκοà στην ΚρÜτη συµβατικÀ φÛρει το Þνοµα του µυθικοà βασιλιÀ ΜÝνωα.Χ. τισ ακτÛσ τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ και τησ Αιγàπτου. Üταν η εφεàρεση γραφÜσ. Α. Η κοινωνικÜ αυτÜ συγκρÞτηση δε φαÝνεται να µοιÀζει µε τον απολυταρχικÞ τρÞπο διακυβÛρνησησ. απÞ Þπου Ûδιωξε τουσ ΚÀρεσ και εγκατÛστησε Àρχοντεσ τουσ γιουσ του. Αγγ. ΧρησιµοποιÜθηκαν παρÀλληλα µια ιερογλυφικÜ γραφÜ. Οι αρχηγοÝ των ισχυρÞτερων γενñν. νÀκτορα καταστρÀφηκαν γàρω στα 1700 π.1. περιποιοàνταν το σñµα τουσ. Τοàτο σηµαÝνει Þτι οàτε εκεÝνοι που δÛχονταν την ερñτηση θεωροàσαν Þτι Üταν ταπεινωτικÜ η πειρατεÝα οàτε εκεÝνοι που Ûκαναν την ερñτηση τη θεωροàσαν υβριστικÜ. Τον πλαισÝωνε αριστοκρατÝα αξιωµατοàχων και µεγÀλοσ αριθµÞσ κατοÝκων τησ περιοχÜσ γàρω απÞ το ανÀκτορο. µεγαλàτερα σε Ûκταση ρο µινωικÞ κεݵενο που µασ εÝναι γνωστÞ (1800 π. που Üταν σàγχρονεσ µε τα ανÀκτορα. Την παλιÀ εποχÜ οι Îλληνεσ. Η γεωγραφικÜ θÛση του νησιοà στο κÛντρο περÝπου τησ ανατολικÜσ λεκÀνησ τησ ΜεσογεÝου µεταξà τριñν ηπεÝρων. Η µινωικÜ θαλασσοκρατÝα Üταν γνωστÜ Üδη στην παρÀδοση των αρχαÝων. ΑπÞ τισ αρχÛσ τησ περιÞδου αυτÜσ η ΚρÜτη σταδιακÀ κυριÀρχησε στο ΑιγαÝο1. αποτελοàν ενδεÝξεισ και για µια αστικÜ* οργÀνωση τησ κοινωνÝασ παρÀλληλα µε την ανακτορικÜ. για τη µελÛτη του µινωικοà πολιτισµοà χρησιµοποιοàν τη διÀκριση αντÝστοιχα σε χρονικÛσ περιÞδουσ µε κριτÜριο την κατασκευÜ. ΒλÀχου. που προκαλοàν εντàπωση ακÞµη και σܵερα µε την τολµηρÞτητÀ τουσ. δηλαδÜ οι κÀτοχοι εκτÀσεων καλλιεργÜσιµησ γησ. και Þσοι βÀρβαροι κατοικοàσαν στα παρÀλια Ü στα νησιÀ. επιδÞθηκαν στην πειρατεÝα µÞλισ Àρχισε ν’ αναπτàσσεται η θαλÀσσια επικοινωνÝα. ΕστÝα.). και πολυτελÛστερα σε σχÛση µε τα προηγοàµενα. απÞ τον οποÝο πÜγαζαν Þλεσ οι εξουσÝεσ. ñστε να του περιÛρχονται ασφαλÛστερα τα εισοδܵατα των νησιñν.(ΗρÀκλειο ΚρÜτησ. προβÀλλει ιδιαÝτερα τη γυναÝκα. τον ηγεµÞνα. αλλÀ και την ανÀγκη να εξασφαλÝσουν τροφÜ για τουσ πιο φτωχοàσ. φαÝνεται τÞσο απÞ το Þτι και σܵερα ακÞµα µερικοÝ στεριανοÝ υπερηφανεàονται επειδÜ εÝναι ληστÛσ. καλλωπÝζονταν και φοροàσαν περÝτεχνα ενδàµατα. ΣηµαντικÞ επÝτευγµα αυτÜσ τησ περιÞδου. Þπωσ τον γνωρÝσαµε στουσ λαοàσ τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ. που κυριαρχοàσε στο µεγαλàτερο µÛροσ τησ σηµερινÜσ ελληνικÜσ θÀλασσασ. ΦυσικÞ Üταν να καταδιñξει την πειρατεÝα Þσο µποροàσε. ΦρÞντιζαν. αλλÀ εÝχαν υψηλÀ εισοδܵατα απÞ το εµπÞριο. ΓυναÝκεσ συµµετεÝχαν σε επικÝνδυνα αθλܵατα Þπωσ τα ταυροκαθÀψια* και σε κυνηγετικÛσ εξορµÜσεισ µαζÝ µε τουσ Àνδρεσ. δεν Üταν ακÞµα ντροπÜ.Χ. Τα συγκροτܵατα αυτÀ διÛθεταν µεγÀλουσ αποθηκευτικοàσ χñρουσ που υποδεικνàουν Þτι οι κÀτοχοÝ τουσ Üταν µεγÀλοι γαιοκτܵονεσ. Αρχαιολ. στα ΜÀλια και τη ΖÀκρο το 1900 π. η µορφολογÝα του εδÀφουσ µε τισ εàφορεσ αλλÀ µικρÛσ πεδιÀδεσ ανÀµεσα σε µεγÀλουσ ορεινοàσ Þγκουσ και το ζεστÞ κλݵα προσδιÞρισαν την οργÀνωση τησ ζωÜσ και την ανÀπτυξη πολιτισµοà Üδη απÞ τουσ νεολιθικοàσ χρÞνουσ. περÝπου οικοδοµÜθηκαν συγκροτܵατα. Τα βιοτεχνικÀ προϊÞντα τησ κεραµικÜσ.

ΤοιχογραφÝα απÞ το ανÀκτορο τησ Κνωσοà. ΑπεικονÝζει σκηνÜ απÞ Ûνα επικÝνδυνο αγñνισµα,
συνδεδεµÛνο πιθανÞτατα µε ιερÛσ τελετουργÝεσ, τα ταυροκαθÀψια* (1450 π.Χ.).
(ΗρÀκλειο ΚρÜτησ, ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο)

Οι επαφÛσ τησ ΚρÜτησ αυτÜ την περÝοδο µε
τισ περιοχÛσ τησ ανατολικÜσ ΜεσογεÝου Üταν συνεχεÝσ. Η ανεàρεση χÀλκινων ταλÀντων* και ελεφαντÞδοντων αποδεικνàει Àµεσεσ επαφÛσ µε την
Κàπρο και τη ΣυρÝα. Îνδειξη τησ επικοινωνÝασ
µε την ΑÝγυπτο αποτελοàν οι τοιχογραφÝεσ τησ εποχÜσ του Τοàθµωσι Γ‹, στισ οποÝεσ απεικονÝζονται απεσταλµÛνοι των ΚεφτÝ µε δñρα για το φαραñ. Ο τρÞποσ απÞδοσησ των ΚεφτÝ µοιÀζει µε
τη µορφÜ των Κρητñν, Þπωσ τουσ γνωρÝζουµε απÞ τα Ûργα τησ µινωικÜσ τÛχνησ. Η επÛκταση, επÝσησ, στο ΑιγαÝο εÝναι γεγονÞσ που δεν επιδÛχεται
αµφισβÜτηση. Την ακµÜ Þµωσ ανÛκοψε, γàρω
στα 1500 π.Χ., η δεàτερη στη σειρÀ καταστροφÜ
Ειδñλιο γυναικεÝασ θεÞτητασ, τησ θεÀσ των Þφεων. ΕÝναι
κατασκευασµÛνο απÞ φαγεντιανÜ και παρουσιÀζει µια γυναÝκα που κρατÀ στα δàο χÛρια φÝδια, ενñ στο κεφÀλι τησ
κÀθεται Ûνα αιλουροειδÛσ. Το Ûνδυµα που φορÀει εÝναι περÝτεχνο και τολµηρÞ.
(ΗρÀκλειο ΚρÜτησ, ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο)

62

των ανακτÞρων. ΠιθανÜ εκδοχÜ αυτÜσ τησ καταστροφÜσ θεωρεÝται η Ûκρηξη του ηφαιστεÝου τησ
ΘÜρασ. ΜÞνο η ΚνωσÞσ απÞ τα ανακτορικÀ κÛντρα ξεπÛρασε τη δοκιµασÝα τησ καταστροφÜσ
και συνÛχισε την ανεξÀρτητη πορεÝα τησ για Ûναν
ακÞµη αιñνα. Η καταστροφÜ πÀντωσ δε σܵανε
και το τÛλοσ του πολιτισµοà στην ΚρÜτη.
Η µετανακτορικÜ περÝοδοσ, Þπωσ διαφορετικÀ ονοµÀζεται η περÝοδοσ τησ µυκηναϊκÜσ κυριαρχÝασ στην ΚρÜτη, διÜρκεσε µÛχρι το 1100
π.Χ. περÝπου. Τη µυκηναϊκÜ επικρÀτηση επικυρñνει η ανεàρεση στην ΚνωσÞ πÜλινων πινακÝδων τησ γραµµικÜσ Β‹ γραφÜσ, η οποÝα χρησιµοποιÜθηκε απÞ τουσ ΜυκηναÝουσ.
β. ΘρησκεÝα. ΚυρÝαρχο ρÞλο εÝχε στη µινωικÜ
θεολογÝα µια γυναικεÝα θεÞτητα, που ταυτÝζεται
µε τη θεÀ τησ γονιµÞτητασ. ∆Ýπλα τησ υπÜρχε Ûνασ µικρÞσ θεÞσ. ΙερÞ ζñο Üταν ο ταàροσ και
σàµβολα ιερÀ τα κÛρατα του ταàρου και ο δι- ΤελετουργικÞ πÛτρινο αγγεÝο µε το οποÝο
πλÞσ πÛλεκυσ.
Ûκαναν σπονδÛσ. Îχει τη µορφÜ κεφαλÜσ
Τουσ θεοàσ λÀτρευαν στην àπαιθρο, σε κορυ- ταàρου. Ο ταàροσ Üταν Ûνα απÞ τα ιερÀ
φÛσ των βουνñν Ü σε ιδιαÝτερουσ χñρουσ στα α- ζñα στη µινωικÜ θρησκεÝα. ΠροÛρχεται
νÀκτορα. Ναοàσ δεν οικοδοµοàσαν. ΑπÞ τισ θρη- απÞ το µικρÞ ανÀκτορο τησ Κνωσοà
(1600 π.Χ.).
σκευτικÛσ τελετÛσ ιδιαÝτερο ενδιαφÛρον παρου- (ΗρÀκλειο ΚρÜτησ, Αρχαιολ. ΜουσεÝο)
σιÀζουν τα ταυροκαθÀψια*.
γ. ΤÛχνη. Η µινωικÜ τÛχνη χαρακτηρÝζεται απÞ φαντασÝα, λεπτÞτητα και αγÀπη για τη φàση. Τα Ûργα των Μινωιτñν Üταν
προσαρµοσµÛνα στα ανθρñπινα µÛτρα, αποστρÛφονταν το ογκñδεσ και το
µνηµειακÞ*.
ΑκÞµα και τα ανÀκτορα δεν επιβÀλλονταν µε τον Þγκο τουσ στο χñρο αλλÀ µε την πολυµορφÝα τουσ. ΠυρÜνασ του µινωικοà ανακτÞρου Üταν µια µεγÀλη αυλÜ, γàρω απÞ την οποÝα διαρθρωνÞταν Ûνα πολυδαÝδαλο* σàστηµα
δωµατÝων, διαδρÞµων και ανισÞπεδων επιφανειñν. ΒερÀντεσ, φωταγωγοÝ και
αποθηκευτικοÝ χñροι εξυπηρετοàσαν παρÀλληλα µε την αισθητικÜ και πρακτικÛσ ανÀγκεσ τησ καθηµερινÜσ ζωÜσ. Οι τοÝχοι των ανακτÞρων σε ευρεÝα
κλݵακα διακοσµοàνταν µε τοιχογραφÝεσ. Τα θÛµατÀ τουσ Üταν εµπνευσµÛνα
απÞ τη φàση και τισ ανακτορικÛσ τελετÛσ.
Τα Ûργα τησ µικροτεχνÝασ (σφραγιδογλυφÝα*, χρυσοχοýα, ειδωλοπλαστικÜ* και κεραµικÜ) διακοσµοàνταν µε ανÀλογεσ παραστÀσεισ. Η προσπÀθεια
των καλλιτεχνñν να αποδñσουν Þσο πιο πιστÀ µποροàσαν την ανθρñπινη
µορφÜ καθñσ και τισ µορφÛσ των ζñων, η απεικÞνιση σκηνñν απÞ την καθηµερινÜ ζωÜ Ü τισ τελετÛσ σε συνδυασµÞ µε την ποικιλÝα των χρωµατισµñν εÝ63

ναι στοιχεÝα που δÝνουν την εντàπωση µιασ ειρηνικÜσ κοινωνÝασ που αντιµετωπÝζει µε ευχαρÝστηση την καθηµερινÜ ζωÜ.
Η µινωικÜ τÛχνη σκοπÞ εÝχε να εξυπηρετÜσει
κυρÝωσ τισ ανÀγκεσ των ανακτÞρων. ∆ε χρησιµοποιÜθηκε Þµωσ µÞνο απÞ την εξουσÝα, Þπωσ συνÛβαινε στισ αυτοκρατορÝεσ τησ ΑνατολÜσ.
Ο ελλαδικÞσ πολιτισµÞσ. Οι ερευνητÛσ ονÞµασαν ελλαδικÞ τον πολιτισµÞ που διαµορφñθηκε
στην ηπειρωτικÜ χñρα την εποχÜ του χαλκοà*.
Στην ηπειρωτικÜ ΕλλÀδα η µετÀβαση απÞ την εποχÜ του λÝθου σε εκεÝνη του χαλκοà φαÝνεται Þτι συνÛβη χωρÝσ θεαµατικÛσ αλλαγÛσ και µε αργοàσ ρυθµοàσ. Η επιστηµονικÜ Ûρευνα διαπÝστωσε Þτι στισ αρχÛσ τησ εποχÜσ του χαλκοà συνÛβησαν δηµογραφικÛσ µεταβολÛσ, µετακινÜσεισ πληθυσµñν. Οι νÛοι οικισµοÝ ιδρàθηκαν κοντÀ στη
θÀλασσα Ü πÀνω σε χαµηλοàσ λÞφουσ. Η πιο χαΣφραγιδÞλιθοι, εξαÝρετα Ûργα µινωικÜσ
ρακτηριστικÜ περÝπτωση Üταν του οικισµοà τησ
µικροτεχνÝασ. επειροι τεχνÝτεσ φιλοτεΛÛρνασ στην ΑργολÝδα. Η συγκρÞτηση των πεχνοàσαν πÀνω σε πολàτιµουσ και ηµιπορισσÞτερων
οικισµñν και τα ανασκαφικÀ στοιλàτιµουσ λÝθουσ ανÀγλυφεσ µικροσκοπιχεÝα µασ οδηγοàν στο συµπÛρασµα Þτι οι οικικÛσ παραστÀσεισ, ιδιαÝτερα κατÀ τη νεοανακτορικÜ περÝοδο.
σµοÝ και οι κοινωνÝεσ που τουσ διαµÞρφωσαν
(ΗρÀκλειο ΚρÜτησ, Αρχαιολ. ΜουσεÝο)
βρÝσκονταν σε στÀδιο προαστικÜσ* οργÀνωσησ.
Στο στÀδιο αυτÞ διαπιστñθηκαν κÀποιοι νεωτερισµοÝ, Þπωσ εξειδÝκευση στην εργασÝα, ανÀπτυξη τησ τεχνολογÝασ, διεàρυνση των ανταλλαγñν,
κεντρικÜ οργÀνωση κ.À. Οι πÞροι οικονοµικÜσ ανÀπτυξησ δεν προÛρχονταν µÞνο απÞ τη γεωργÝα
και την κτηνοτροφÝα. Îχει διαπιστωθεÝ η επικοινωνÝα ανÀµεσα στουσ οικισµοàσ τησ ηπειρωτικÜσ
ΕλλÀδασ και του αιγαιακοà χñρου. ΑπÞ τουσ
κατοÝκουσ του ελλαδικοà χñρου τησ πρñιµησ εποχÜσ του χαλκοà διατηρÜθηκαν γλωσσικÀ κατÀλοιπα που στη συνÛχεια τα συναντοàµε στην
ελληνικÜ γλñσσα. ΠρÞκειται κυρÝωσ για τοπωνàµια που Ûχουν κατÀληξη σε -ττοσ, -σσοσ, -νθοσ
Βαθà πÜλινο σκεàοσ µε προχοÜ, «σαλτσιÛπ.χ. ΛυκαβηττÞσ, ΥµηττÞσ, ΙλισσÞσ, ΠαρνασσÞσ,
ρα», του ελλαδικοà πολιτισµοà, τησ πρñιµησ εποχÜσ του χαλκοà απÞ την περιοχÜ ΚÞρινθοσ κ.À.
Τουσ πρñτουσ αιñνεσ τησ 2ησ χιλιετÝασ π.Χ.,
τησ ΡαφÜνασ.
δηλαδÜ τη µÛση εποχÜ του χαλκοà, τα αρχαιολο(ΑθÜνα, ΕθνικÞ Αρχαιολ. ΜουσεÝο)
64

γικÀ δεδοµÛνα προβÀλλουν µια διαφορετικÜ εικÞνα. ∆ιακÞπτεται απÞτοµα η πολιτιστικÜ συνÛχεια και δεν παρατηρεÝται καµÝα ουσιαστικÜ εξÛλιξη στον τρÞπο οργÀνωσησ. Η κατÀσταση αυτÜ,
σàµφωνα µε την παραδοσιακÜ εξÜγηση, αποδÝδεται στην εÝσοδο νÛων κατοÝκων, δηλαδÜ των
πρñτων ελληνικñν φàλων. Σàµφωνα µε Àλλη εκδοχÜ ερµηνεàεται απÞ εσωτερικÛσ αναταραχÛσ
και συγκροàσεισ ανÀµεσα στουσ αυτÞχθονεσ*
πληθυσµοàσ2.
Οι οικισµοÝ σ’ αυτÜ την περÝοδο παρουσιÀζουν Ûλλειψη σχεδιασµοà στη χωροταξικÜ τουσ
οργÀνωση. Η κεραµικÜ εÝναι το κàριο υλικÞ κατÀλοιπο που υποδηλñνει τα νÛα πολιτιστικÀ
στοιχεÝα. Η κοινωνÝα, Þπωσ φαÝνεται, συγκροτÜθηκε στη βÀση τησ κλειστÜσ αγροτικÜσ οικονοµÝασ. Οι κÀτοικοι δηλαδÜ ενÞσ οικισµοà παρÜγαν
αγροτικÀ προϊÞντα τÞσα Þσα κÀλυπταν τισ ανÀγκεσ επιβÝωσÜσ τουσ. ∆εν υπÜρχε πλεÞνασµα
στην παραγωγÜ και κατ’ επÛκταση δεν υπÜρχε ανταλλακτικÞ εµπÞριο. ΩστÞσο, στην àστερη φÀση αυτÜσ τησ περιÞδου διαπιστñνουµε επαφÛσ µε
την ΚρÜτη. ∆εν πρÛπει να λησµονοàµε Þτι την Ýδια περÝοδο στην ΚρÜτη, λειτουργοàσε Ûνα ανακτορικÞ σàστηµα που βασιζÞταν κυρÝωσ στην εµπορικÜ εξÀπλωση των Κρητñν.

1.2 Ο µυκηναϊκÞσ πολιτισµÞσ
Στην ηπειρωτικÜ ΕλλÀδα κατÀ την àστερη εποχÜ του χαλκοà (1600-1100 π.Χ.) διαµορφñθηκε και εξελÝχθηκε ο πρñτοσ µεγÀλοσ ελληνικÞσ
πολιτισµÞσ. Îχει ονοµαστεÝ συµβατικÀ µυκηναϊκÞσ απÞ τουσ ερευνητÛσ, γιατÝ το σπουδαιÞτερο
κÛντρο του Üταν η «πολàχρησοσ ΜυκÜνη», Þπωσ
αναφÛρεται στα οµηρικÀ Ûπη.
Η χñρα. Ο πολιτισµÞσ αυτÞσ Üταν δηµιοàργηµα ελληνικñν φàλων, γνωστñν µε ποικÝλα ονÞµατα απÞ τισ πηγÛσ: ΑχαιοÝ, ∆αναοÝ, Øωνεσ, ΑργεÝοι κ.À. Τα ελληνικÀ αυτÀ φàλα, αφοà παγÝωσαν τισ εγκαταστÀσεισ τουσ στην ηπειρωτικÜ χñρα, δÛχτηκαν τισ επιδρÀσεισ των Àλλων αιγαια-

2. Η επιστηµονικÜ Ûρευνα για
το πρÞβληµα των µεταβολñν
που συνÛβησαν στον ελλαδικÞ χñρο
στα τÛλη τησ πρñιµησ εποχÜσ
του χαλκοà
Οι προσπÀθειεσ των αρχαιολÞγων να προσδιορÝσουν τη φàση, την
Ûκταση και τισ συνÛπειεσ των µεταβολñν που πραγµατοποιοàνται στα τÛλη τησ Πρñιµησ ΧαλκοκρατÝασ ξεκινοàν απÞ την ανοµολÞγητη επιθυµÝα
να ανιχνεàσουν το πρÞβληµα τησ «Àφιξησ» των πρñτων ινδοευρωπαϊκñν
φàλων στην αιγαιακÜ λεκÀνη. Με
την αποκρυπτογρÀφηση τησ γραµµικÜσ γραφÜσ Β‹, το ασφαλÛσ πλÛον γεγονÞσ Þτι στην ΠελοπÞννησο, κατÀ
τη ΜυνηναϊκÜ εποχÜ, µιλοàσαν Ûνα
εÝδοσ πρωτÞγονησ ελληνικÜσ γλñσσασ, καθñσ και η απουσÝα ουσιαστικÜσ τοµÜσ στην πολιτισµικÜ συνÛχεια... οδηγοàν στο συµπÛρασµα Þτι
τα φàλα που εγκαταστÀθηκαν στην
ηπειρωτικÜ ΕλλÀδα την επαàριο των
καταστροφñν, Üταν οι πρñτεσ οµÀδεσ «ΠρωτοελλÜνων»...
ΑπÞ την Àλλη πλευρÀ µε ποια
κριτÜρια µποροàµε να αποδñσουµε
µια καινοτοµÝα στην Àφιξη νÛων πληθυσµιακñν στοιχεÝων; ΑπÞ τη νεÞτερη ιστορÝα αποδεικνàεται σαφÛστατα, Àλλωστε, Þτι ριζικÛσ πολιτισµικÛσ
αλλαγÛσ, που συνοδεàονται συχνÀ απÞ βÝαιεσ καταστροφÛσ, δεν εÝναι απαραÝτητα αποτÛλεσµα εισβολñν Ü
µεταναστεàσεων: ενδεικτικÞ παρÀδειγµα µιασ τÛτοιασ περÝπτωσησ αποτελοàν οι επαναστÀσεισ. Θα µποροàσαµε εποµÛνωσ να αποδñσουµε τα
γεγονÞτα του τÛλουσ τησ ΠρωτοχαλκÜσ ΙΙ περιÞδου στο ΑιγαÝο σε µια
σειρÀ απÞ εσωτερικÛσ αναταραχÛσ.
R. Treuil, P. Darcque, J.-Cl. Poursat, G. Touchais, Οι πολιτισµοÝ του
ΑιγαÝου, µετ. Ùλγα Πολυχρονοποàλου, Íννα ΦιλÝππα-Touchais, εκδ.
ΚαρδαµÝτσα, 1996, σ. 293-294.

65

H. Schliemann (ΕρÝκοσ Σλܵαν):
ΓερµανÞσ Ûµποροσ και ερευνητÜσ.
Με τισ αρχαιολογικÛσ του Ûρευνεσ
στην ΤροÝα και στισ ΜυκÜνεσ Ûδωσε
ιστορικÜ υπÞσταση στισ αφηγÜσεισ
των Οµηρικñν επñν.

ΠÜλινη πινακÝδα µε κεݵενο τησ γραµµικÜσ Β‹ γραφÜσ. ΠροÛρχεται απÞ το ανÀκτορο τησ Πàλου.
(ΑθÜνα, ΕθνικÞ Αρχαιολ. ΜουσεÝο)

66

κñν πολιτισµñν, ιδιαÝτερα του µινωικοà. Στη συνÛχεια εξαπλñθηκαν στον αιγαιακÞ χñρο, στα
νησιÀ, την ΚρÜτη και στισ ακτÛσ τησ Μ. ΑσÝασ.
Την περÝοδο τησ µεγÀλησ ακµÜσ ξεπÛρασαν τα Þρια του ΑιγαÝου και εγκαταστÀθηκαν, Àλλοτε
µÞνιµα και Àλλοτε περιστασιακÀ, στην Κàπρο
και στισ ανατολικÛσ ακτÛσ τησ ΜεσογεÝου. Τα
σπουδαιÞτερα κÛντρα του µυκηναϊκοà κÞσµου Üταν οι ΜυκÜνεσ, το Íργοσ, η ΤÝρυνθα στην ΑργολÝδα, η Πàλοσ στη ΜεσσηνÝα, οι Αµàκλεσ στη
ΛακωνÝα, ο ΟρχοµενÞσ, η ΘÜβα και ο Γλασ στη
ΒοιωτÝα, η ΑθÜνα, η ΕλευσÝνα, ο Μαραθñνασ
στην ΑττικÜ και η ΙωλκÞσ στη ΘεσσαλÝα. Τα περισσÞτερα κÛντρα εÝχαν ιδρυθεÝ σε επιλεγµÛνεσ
θÛσεισ οι οποÝεσ διευκÞλυναν την εποπτεÝα µεγÀλησ σε Ûκταση περιοχÜσ. Η ÝδρυσÜ τουσ συνδυαζÞταν στισ περισσÞτερεσ περιπτñσεισ µε την κατασκευÜ ανακτÞρου και ισχυρÜσ οχàρωσησ.
Οι πηγÛσ. Τισ πρñτεσ πληροφορÝεσ για το µυκηναϊκÞ κÞσµο εÝχαµε απÞ τα οµηρικÀ Ûπη. ΜÛχρι τον περασµÛνο αιñνα Þµωσ οι ιστορικοÝ και
οι ερευνητÛσ πÝστευαν Þτι τα πρÞσωπα και γενικÞτερα η εικÞνα τησ ζωÜσ που παρουσÝαζαν τα
Ûπη Üταν δηµιουργܵατα τησ φαντασÝασ του ΟµÜρου. Οι διηγÜσεισ του απÛκτησαν ιστορικÜ υπÞσταση, Þταν Ûνασ πλοàσιοσ Ûµποροσ, ο Heinrich Schliemann (ΕρÝκοσ Σλܵαν), Ûκανε τισ πρñτεσ ανασκαφÛσ στισ ΜυκÜνεσ (1876). Îκτοτε και
µÛχρι σܵερα, οι αρχαιολογικÛσ Ûρευνεσ σε πολλÀ µÛρη τησ ΕλλÀδασ και η µελÛτη των ευρηµÀτων τουσ Ûχουν ρÝξει πολà φωσ στη γνñση αυτÜσ
τησ εποχÜσ. Αποκορàφωµα Þλων των ερευνñν
που αφοροàν το µυκηναϊκÞ πολιτισµÞ Üταν η αποκρυπτογρÀφηση τησ γραµµικÜσ Β‹ γραφÜσ απÞ τον M. Ventris και τον J. Chadwick (1952). Η
γραµµικÜ Β‹ χρησιµοποιÜθηκε απÞ ειδικευµÛνουσ
γραφεÝσ στα µυκηναϊκÀ ανÀκτορα. Η ανÀγνωση
των πινακÝδων που βρÛθηκαν στην Πàλο, στην
ΚνωσÞ, στισ ΜυκÜνεσ και στη ΘÜβα Ûδειξε Þτι η
γραµµικÜ Β‹ εÝναι συλλαβικÜ γραφÜ. Το σπουδαιÞτερο Þµωσ εÝναι Þτι επικàρωσε την ελληνικÞτητα του µυκηναϊκοà πολιτισµοà. ΑποδεÝχθηκε Þτι

ΚÛντρα
του µυκηναϊκοà κÞσµου

τα σàµβολÀ τησ αποδÝδουν λÛξεισ τησ ελληνικÜσ
γλñσσασ. ΑποδÝδουν στην πραγµατικÞτητα µια
πρñιµη µορφÜ τησ ελληνικÜσ γλñσσασ, αρχαιÞτερη και απÞ εκεÝνη των οµηρικñν επñν. Οι πληροφορÝεσ, ωστÞσο, που µασ δÝνουν οι πινακÝδεσ Ûχουν λογιστικÞ περιεχÞµενο, εÝναι δηλαδÜ κατÀλογοι αντικειµÛνων και περιουσιακñν στοιχεÝων
ηγεµÞνων Ü εµπÞρων τησ εποχÜσ εκεÝνησ. Îχουν
διαβαστεÝ, επÝσησ, ονÞµατα θεñν και ανθρñπων
που µασ εÝναι γνωστÀ απÞ τα Ûπη3. ΠρÛπει να επισηµανθεÝ Þτι µÛχρι σܵερα οι πινακÝδεσ δε µασ
Ûχουν δñσει Ûνα συνεχÛσ κεݵενο.
Η ιστορικÜ επιστܵη εντÀσσει το µυκηναϊκÞ
πολιτισµÞ εν µÛρει στην ελληνικÜ προϊστορÝα Ü,
για την ακρÝβεια, θεωρεÝ Þτι αποτελεÝ την ελληνικÜ πρωτο-ιστορÝα.
ΟικονοµικÜ, κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση του µυκηναϊκοà κÞσµου. Την κλειστÜ αγροτικÜ οικονοµÝα των οικισµñν τησ µÛσησ εποχÜσ του χαλκοà ακολοàθησε, Þπωσ φαÝνεται, µια

3. Οι πινακÝδεσ
τησ γραµµικÜσ Β‹ γραφÜσ
Îχουµε λοιπÞν κÀποιουσ σωροàσ
απÞ πηλÞ, που καταρχÜν δε µασ υπÞσχονται τÝποτα¯ τουσ κÀνει πολàτιµουσ Þµωσ το γεγονÞσ Þτι συνιστοàν
µιαν ολÞτελα καινοàργια πηγÜ αδιÀβλητησ πληροφÞρησησ για τον αρχαιÞτατο ελληνικÞ πολιτισµÞ – που Àλλη
πηγÜ γνñσησ µασ γι’ αυτÞν εÝναι η αρχαιολογÝα και οι συγκεχυµÛνεσ παραδÞσεισ που µασ µεταβÝβασαν οι κλασικοÝ χρÞνοι. ΕÝναι βÛβαια λυπηρÞ που
οι πινακÝδεσ δε µασ λÛνε τÝποτε για
την ιστορÝα των ανθρñπων που τισ Ûγραψαν, οàτε για τη σκÛψη τουσ. Κι Þµωσ, µερικοÝ απÞ µασ θα εκπλαγοàν Ýσωσ Þταν ανακαλàψουν πÞσα συµπερÀσµατα µποροàµε να αντλÜσουµε
απ’ αυτÛσ. Οι ΜυκηναÝοι δεν το θεñρησαν απαραÝτητο να διασñσουν οàτε την ιστορÝα τουσ οàτε τη διπλωµα-

67

Στη βÀση τησ κοινωνικÜσ πυραµÝδασ νοι τεχνÝτεσ µÛσα απÞ τισ πινακÝδεσ βρÝσκονταν οι δοàλοι. ΤÛτοια αγγεÝα Ûχουν ανακαλυφθεÝ σε διÀφορεσ τοποθεσÝεσ. Η πλειοψηφÝα των υπηκÞων ασχολοàνταν µε τη γεωργÝα και την κτηνοτροφÝα. π. ηγετικÞ ρÞλο στο ΑιγαÝο Ûπαιζαν οι ΚρÜτεσ¯ στα τÛλη. Στην τÀξη των ευγενñν αναφÛρογι’ αυτÞ µασ εÝναι αδàνατο να τισ ερνται οι επÛτεσ (e-qe-ta) [απÞ το ²ποµαι]. συµπεραÝνουµε ασυνÜθιστο επÝπεδο πολυτÛπληροφορÝεσ που µασ δÝνουν οι πινακÝδεσ απÞ το λειασ. µετ. ναυπηγοÝ.. ΥποτελεÝσ σε αυτÞν Þτι Üταν γνωστÞ µÞνο στισ ΜυκÜνεσ. και Þσ + “γαι]. οικοδοµηµÛνα σε οχυρωµÛνεσ ακροπÞλεισ. ξυλουργοÝ.π. ΕκτÞπισαν απÞ το ΑιγαÝο τουσ ΚρÜ69 . Üταν ο µποροàσε να χαρακτηριστεÝ αναÀνακτασ (wa-na-ka). ΜÛχρι τα µÛσα του 15ου αι. κι εξακολουθοàν να ανακαλàπτονται ολοÛνα περισσÞτερα.) και µια Àλλη. ΑπÞ τη στιγµÜ που βλÛτα επιµÛρουσ µυκηναϊκÀ κρÀτη να Üταν υποτελÜ πουµε Þτι ανÀµεσα στα επαγγÛλµατα στο µεγαλàτερο ανακτορικÞ κÛντρο. τον Þτι κÀτι τÛτοιο δε συνÛβη. Îχει περÀσει πια η συνοχÜ του θα Üταν Ûνα ενδεικτικÞ στοιχεÝο για στοιχειñδησ βαθµÝδα του πολιτισµοà Þπου ο καθÛνασ µποροàσε διαδοχικÀ την οργÀνωση ενιαÝου κρÀτουσ. Gutenberg. Μια µεγÀλη οµÀδα αποτελοàσαν οι ειδικευµÛνοι τεχνÝτεσ (κεραµουργοÝ. εκδ. Μασ Àφησαν Þµωσ τουλÀχιστον καταγραφÛσ απÞ τη διοÝκηση των βασιλεÝων τουσ και απÞ τη λειτουργÝα ορισµÛνων τοµÛων τησ οικονοµÝασ τουσ. στα οµηρικÀ Ûπη. ΕκτÞσ απÞ τισ πινακÝδεσ Ûχουµε και µερικÛσ επιγραφÛσ στη ΓραµµικÜ ΓραφÜ Β‹. Üταν τοπικοÝ Àρχοντεσ. κàριοσ του ανακτÞρου απ’ γκαÝο. ×ταν υπηρÛτεσ που εργÀτησ γραµµικÜσ Β‹ γραφÜσ ζονταν για τον ηγεµÞνα. που περιλαµβÀνονται στη ζωγραφικÜ διακÞσµηση αγγεÝων.τι Àλλο. Η εξÀπλωση.À. µε δικαστικÜ και συγχρÞνωσ θρησκευτικÜ εξουσÝα. µε εξαÝρεση τισ λινων αποµιµÜσεñν του». ρειακÜ διοÝκηση φαÝνεται Þτι Üταν οι τελεστÛσ (te-re-ta). δηλαδÜ µηνεàσουµε. Η κàρια πηγÜ πλοàτου και ανÀπτυξησ του µυκηναϊκοà κÞσµου Üταν το εµπÞριο. η Àσκηση του οποÝου Ûστρεψε τουσ ΜυκηναÝουσ στη θÀλασσα. τουσ αξιωµατοàχουσ. οι Ûµποροι και οι ναυτικοÝ4. ιδιαÝτερα µετÀ το 1500 π. σ. Îτσι ονοµαζÞταν ο επικεφαλÜσ οποιασδÜποτε οµÀδασ. επιβεβαιñνουν την οικονοµικÜ ανÀπτυξη του µυκηναϊκοà κÞσµου. Η εµπορικÜ ανÀπτυξη. Στουσ ΜυκηναÝουσ λιγÞτερο τιµητικÞσ Üταν ο τÝτλοσ βασιλεàσ (qa-si-re-u).Χ. δηλαδÜ τουσ επÞµενουσ αιñνεσ.Ν. ο «τεχνÝτησ λαΓια την οργÀνωση κÀθε µυκηναϊκοà κρÀτουσ ζουρÝτη* λÝθου [του κυÀνου] Ü γυÀδε διαθÛτουµε επαρκÜ στοιχεÝα. Μια σειρÀ απÞ µÛγαρα. Κ. ΠετρÞπουλοσ. ειδικοτÜτων που κατονοµÀζονται Τα κοινÀ χαρακτηριστικÀ που παρουσιÀζει ο στουσ καταλÞγουσ προϋποθÛτει εµυκηναϊκÞσ κÞσµοσ σ’ Þλο το χñρο τησ εξÀπλωντυπωσιακÀ προχωρηµÛνο καταµερισÜσ του και που επιβεβαιñνουν την πολιτιστικÜ σµÞ τησ εργασÝασ. σàµνÛνα Àλµα τησ φαντασÝασ µασ δε θα φωνα µε τισ πληροφορÝεσ των πινακÝδων. του Ýδιου αιñνα οι ΜυκηναÝοι κυριÀρχησαν στην ΚρÜτη και κατÛλαβαν την ΚνωσÞ. Στην κοινωνικÜ ιεραρχÝα ιδιαÝτερη θÛση κατεÝχαν οι ιερεÝσ και ο στρατÞσ. σ. 152. 68 µορφÜ οικονοµικñν σχÛσεων βασισµÛνη στο εµπÞριο. Ανñτατοσ Àρχοντασ. Κι Ýσωσ Ûχει κÀποια σηµασÝα Þπου πÜγαζε κÀθε εξουσÝα. αφοà τÛτοιο επÀγγελµα µε καανÀκτορο τησ Πàλου. Chadwick. ΑντÝθετα. ακÞµα και ο αρχιτεχνÝτησ µιασ οµÀδασ χαλκουργñν. οι ακÞλουθοι.. ακολοàθησε γρÜγορουσ ρυθµοàσ και εÝχε ωσ επακÞλουθο την Ûξοδο των ΜυκηναÝων στο ΑιγαÝο. J. Ο Για µασ εÝναι Ûνα πρÞβληµα Þτι πολλÛσ απÞ τισ µυκηναϊκÛσ ονοµασÝεσ ετÝτλοσ µε τον οποÝο τουσ αναγνωρÝζουµε στισ πιπαγγελµÀτων δε διασñθηκαν στην νακÝδεσ εÝναι λααγÛτασ (ra-wa-ke-ta) [απÞ το λαελληνικÜ των κλασικñν χρÞνων. Îχει διατυπωθεÝ η ÀξυλουργÞ Ü Þ. wo-ko: κυανουργÞσ]. ωστÞσο. Τñρα πηγαÝνει ποψη Þτι η χñρα πρÛπει να Üταν χωρισµÛνη σε και βρÝσκει τον ειδικÞ γι’ αυτÞ που τÛσσερα Ü πÛντε µεγαλàτερα και Àλλα τÞσα περÝκÀθε φορÀ χρειÀζεται: απÞ Ûνα συπου µικρÞτερα «οµοσπονδιακÀ» κρÀτη. χαλκουργοÝ. η λÛξη «βασιλεàσ» στην ελληνικÜ γλñσσα δηλñνει τον ανñτατο Àρχοντα. ×ταν πολιτικÞσ και στρατιωτικÞσ αρχηγÞσ. Ο ΜυκηναϊκÞσ κÞσµοσ. ΦαÝνεται Þµωσ να κÀνει το γεωργÞ. 29-30.τικÜ τουσ αλληλογραφÝα. ο οποÝοσ αποτελοàνταν απÞ επαγγελµατÝεσ στρατιñτεσ. ΕπÝκεντρο των οικονοµικñν δραστηριοτÜτων Üταν τα µÛγαρα. Η ακρÞπολη των Μυκηνñν µε την πàλη «των λεÞντων». αντÝστοινηθισµÛνο κàπελλο ωσ το πολυτελÛστερο Ûπιπλο µε την πολàτιµη Ûνθετη χα προσ τα µεγÀλα ανÀκτορα. διοικητÛσ περιφερειñν. Τα επαγγÛλµατα και οι ειδικευµÛρατεÝου. τισ ΜυκÜυπÜρχε και ο κυανουργÞσ [ku-wa-noνεσ. πολυπληθÜ επÝσησ. το χτÝστη. γιατροÝ κ. ∆εν αποκλεÝεται διακÞσµηση. αρωµατοποιοÝ.Χ. ΣηµαντικÀ πρÞσωπα στην περιφεJ. Chadwick. ∆εν υπÀρχει καµÝα Ûνδειξη Þµωσ που να υπονοεÝ την àπαρξη θεοκρατικÜσ οργÀνωσησ και ισχυροà ιε4. χρυσοχÞοι. Η κατασκευÜ του τεÝχουσ τησ ακρÞπολησ Ûχει γÝνει µε µεγÀλουσ πελεκηµÛνουσ ογκÞλιθουσ που προκαλοàν την εντàπωση και δικαιολογοàν το θρàλο τησ οικοδÞµησÜσ τουσ απÞ τουσ Κàκλωπεσ. Το πλÜθοσ των επαγγελµατικñν τουσ ιερεÝσ και τουσ απλοàσ πολÝτεσ. Þ. Ο ηγεµÞνασ κÀθε ανακτÞρου διαχειριζÞταν τον πλοàτο τησ περιοχÜσ την οποÝα εξουσÝαζε.

Οι επαφÛσ µε τον Εàξεινο ΠÞντο. Η αρχαÝα ελληνικÜ παρÀδοση χρονο- λογοàσε την εκστρατεÝα στα 1184 π. ΕÝναι πιθανÞ µε τον πÞλεµο αυτÞ οι ΑχαιοÝ να επιδÝωκαν τον Ûλεγχο των στενñν του ΕλλÜσποντου. υπÜρχαν και περÝοδοι κατÀ τισ οποÝεσ ο ΧετταÝοσ βασιλιÀσ κÀνει παρÀπονα στον αδελφÞ του για τισ επιδροµÛσ των ΑχιγιÀβα στη χñρα του. τουσ συνδÛουν µε την περÝφηµη τρωικÜ εκστρατεÝα. Η παρακµÜ. Η εξÀπλωση των ΜυκηναÝων κατÀ το 14ο και 13ο αι. ενñ οι συνεχεÝσ επιθÛσεισ που δÛχονταν η Κàπροσ. π.. Το χεττιτικÞ κρÀτοσ καταλàθηκε. ΜολονÞτι το ΑιγαÝο και τα µυκηναϊκÀ κÛντρα δε θÝχτηκαν Àµεσα απÞ τισ επιθÛσεισ.Χ. ΜουσεÝο) 70 τεσ και επÛβαλαν τη δικÜ τουσ θαλασσοκρατÝα. σàµφωνα µε τισ αιγυπτιακÛσ µαρτυρÝεσ. τον πανελλÜνιο χαρακτÜρα τησ τρωικÜσ εκστρατεÝασ οι Îλληνεσ εÝχαν Üδη συνειδητοποιÜσει απÞ την αρχαιÞτητα5. Τα ανασκαφικÀ δεδοµÛνα αποδεικνàουν την àπαρξη µυκηναϊκñν εγκαταστÀσεων Ü εµπορικñν σταθµñν σ’ Þλο το ΑιγαÝο. π. οι εµπορικÛσ επαφÛσ µε τισ χñρεσ τησ ΑνατολÜσ γÝνονταν µε δυσκολÝα. που Üταν ζωτικÜσ σηµασÝασ για τουσ ΜυκηναÝουσ. (ΑθÜνα. αποÝκισαν συστηµατικÀ την Κàπρο. Τα αντικεݵενα αυτÀ αποδεικνàουν τισ εµπορικÛσ επαφÛσ του µυκηναϊκοà κÞσµου. π. ΚÀποιοι ΜυκηναÝοι θα πρÛπει να Üταν και οι «ΑχαϊβÀσα» (ΑχαιοÝ) οι οποÝοι. η οποÝα ανÜκε στη σφαÝρα επιρροÜσ των ΦοινÝκων και των ΑιγυπτÝων. (ΛευκωσÝα. Þταν οι ΜυκηναÝοι βρÝσκονταν στο απÞγειο τησ δàναµÜσ τουσ. π. ΕθνικÞ Αρχαιολ. εισÛβαλαν µαζÝ µε τουσ λαοàσ τησ θÀλασσασ στην ΑÝγυπτο στισ αρχÛσ του 12ου αι.Χ. και η οικονοµικÜ τουσ ανÀπτυξη εÝναι στοιχεÝα που επιβεβαιñνουν τη σηµασÝα του εµπορÝου για το µυκηναϊκÞ κÞσµο.Χ. το οποÝο καταστρÀφηκε.Χ.ΧρυσÞ τελετουργικÞ σκεàοσ σε σχܵα κεφαλÜσ λιονταριοà (16οσ αι. Το 13ο αι. Οι καταστροφÛσ αυτÛσ.) απÞ βασιλικÞ τÀφο του ταφικοà περιβÞλου Α των Μυκηνñν. τον οποÝο ο βασιλιÀσ των ΧετταÝων αποκαλεÝ αδελφÞ. (ΑθÜνα. ΠινακÝδεσ που βρÛθηκαν στη Χαττοàσα αναφÛρονται µε τιµητικÞ τρÞπο στο βασιλιÀ των «ΑχιγιÀβα». π. συµβÀλλοντασ στον εξελληνισµÞ τησ. Þπωσ αναφÛρονται στισ αιγυπτιακÛσ επιγραφÛσ. Η απñλεια των αγορñν τησ ΑνατολÜσ φαÝνεται Þτι κλÞνισε την οικονοµÝα των ανακτÞρων και συνÛβαλε βαθµιαÝα αλλÀ σταθερÀ στη διÀλυση του µυκηναϊκοà κÞσµου.Χ. ΠÀντωσ. εντοàτοισ οι καταστροφÛσ των παρÀκτιων περιοχñν τησ Εγγàσ ΑνατολÜσ περιÞρισαν και στο τÛλοσ τερµÀτισαν τισ εµπορικÛσ επαφÛσ. οι ανατολικÛσ ακτÛσ τησ ΜεσογεÝου και η ΑÝγυπτοσ εÝχαν ωσ αποτÛλεσµα την οικονοµικÜ τουσ αποδυνÀµωση.. ΑσηµÛνιο κàπελλο απÞ την Îγκωµη τησ Κàπρου (14οσ αι. Οι βλÛψεισ τουσ στρÀφηκαν και στα βÞρεια. ΩστÞσο. αιγυπτιακÞσ και συροχεττιτικÞσ (κÀτω) που βρÛθηκαν στην ΠερατÜ τησ ΑττικÜσ.. Þτι οι σχÛσεισ µεταξà Αχαιñν και ΧετταÝων Üταν φιλικÛσ. Το πιθανÞτερο εÝναι να συνÛβη προσ τα τÛλη του 13ου αι. την εποχÜ δηλαδÜ που αρχÝζει η κρÝση του µυκηναϊκοà κÞσµου. Η Ûλλειψη µυκηναϊκÜσ εγκατÀστασησ στην περιοχÜ τησ ΤρωÀδασ µασ οδηγεÝ στη σκÛψη Þτι λÞγοι ανασφÀλειασ οδÜγησαν τουσ Îλληνεσ στο δρÞµο τησ επιστροφÜσ για τισ πατρÝδεσ τουσ. τη ΣαρδηνÝα και τισ ανατολικÛσ ακτÛσ τησ ΙσπανÝασ. ΠροÛρχεται απÞ θαλαµωτÞ τÀφο των Μυκηνñν.Χ. π. ΚυπριακÞ ΜουσεÝο) ΑιγυπτιακÜ σφραγÝδα µε ιερογλυφικÜ επιγραφÜ (πÀνω) και δàο σφραγιδοκàλινδροι*. Η καταστροφÜ Ýσωσ να ολοκληρñθηκε απÞ εσωτερικÛσ διενÛξεισ. αποδÝδονται στουσ λαοàσ τησ θÀλασσασ. ανÀµεσα στουσ οποÝουσ περιλαµβÀνονταν και οι ΑχαϊβÀσα. Τουσ δàο επÞµενουσ αιñνεσ η εξÀπλωσÜ τουσ επεκτεÝνεται πÛρα απÞ το ΑιγαÝο. απ’ Þπου προµηθεàονταν πρñτεσ àλεσ και κυρÝωσ µÛταλλα. (ΑθÜνα.). που εικονÝζει βουκρÀνια και Àνθη λωτοà. Øδρυσαν µυκηναϊκÜ παροικÝα στη φοινικικÜ πÞλη ΟυγκαρÝτ και επÛκτειναν τισ εµπορικÛσ δραστηριÞτητÛσ τουσ νοτιÞτερα.Χ. π. Για την εξÀπλωση και τη δàναµη των ΜυκηναÝων µασ πληροφοροàν και οι χεττιτικÛσ πηγÛσ. ΑνεξÀρτητα απÞ την υπÞθεση Þτι µπορεÝ ανÀµεσα σ’ αυτοàσ τουσ λαοàσ να Üταν και κÀποιοι ΑχαιοÝ. ΠροϊÞντα τουσ Ûχουν βρεθεÝ στην ιταλικÜ χερσÞνησο. τη ΣικελÝα. Þπωσ µασ πληροφοροàν οι πινακÝδεσ. Îχει κατασκευαστεÝ στην Κàπρο Ýσωσ απÞ ΜυκηναÝουσ τεχνÝτεσ. το αποτÛλεσµα των επιδροµñν µÀλλον Üταν µοιραÝο και για τουσ ΜυκηναÝουσ. ΕÀν αυτÞ εÝναι αληθÛσ.Χ. Îχει Ûνθετη διακÞσµηση απÞ χρυσÞ και µÝα µελανÜ ουσÝα – νÝελο –. τÞτε πρÛπει να δεχτοàµε. ΜουσεÝο) ΚεφÀλι πολεµιστÜ απÞ ελεφαντοστÞ. δυναστικÛσ Ûριδεσ και συγκροàσεισ ανÀµεσα στα µυκηναϊκÀ κÛντρα. ΠρÞκειται για Ûνθετη διακÞσµηση κÀποιου µεγαλàτερου αντικειµÛνου. ΕÝναι πιθανÞ πÝσω απÞ τουσ ΑχιγιÀβα των πινακÝδων να βρÝσκονται οι ΑχαιοÝ. ΕÝναι βÛβαιο Þτι οι ΜυκηναÝοι επεκτÀθηκαν και προσ τη δυτικÜ ΜεσÞγειο. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 71 . ΕθνικÞ Αρχαιολ. ΑπÞ τισ αρχÛσ Þµωσ του 12ου αι. στην ΠαλαιστÝνη και την ΑÝγυπτο.

ñστε να τουσ διακρÝνει κανεÝσ Þλουσ µαζÝ απÞ τουσ βαρβÀρουσ. Τοàτο το µαρτυρεÝ ο Ùµηροσ. ΜεγÀλοσ αµφορÛασ απÞ θαλαµωτÞ τÀφο τησ ΑργολÝδασ (µÛσα 15ου αι. Îτσι Þλη η κατασκευÜ παρουσÝαζε την εικÞνα ενÞσ µικροà λÞφου. µÀλιστα. Α. ΠαρουσιÀζονται οι πρñτεσ λατρεÝεσ και τα ονÞµατα θεοτÜτων. ΑργεÝοι και ΑχαιοÝ.). επειδÜ δεν εÝχε ακÞµα επικρατÜσει το κοινÞ Þνοµα Îλληνεσ. γιο του ∆ευκαλÝωνοσ. ΕξαÝρετα Ûργα µικροτεχνÝασ διακοσµηµÛνα µε µονοµαχÝα αγωνιστñν και αγñνα ανθρñπου µε λιοντÀρι αντÝστοιχα (16οσ αι. και κυρÝωσ οι ΠελασγοÝ. Ûχει χαρακτηριστικÀ αυστηρÜσ συγκρÞτησησ. σε αντÝθεση µε τη µινωικÜ. τα Ûργα τησ τÛχνησ τουσ. παρουσιÀζει ωστÞσο ενοποιητικÀ χαρακτηριστικÀ που επιβεβαιñνουν την πολιτιστικÜ του συνοχÜ. απÞ την ΠελοπÞννησο µÛχρι την Κàπρο και τισ ακτÛσ τησ ΑνατολικÜσ ΜεσογεÝου. 72 Ο πολιτισµÞσ. ΝοµÝζω. Σ’ οποιοδÜποτε σηµεÝο εξÀπλωσησ των ΜυκηναÝων. Þτι το Þνοµα ΕλλÀσ δεν εÝχε καν δοθεÝ σ’ Þλη τη χñρα και οàτε καν υπÜρχε πριν απÞ τον Îλληνα. ΠυρÜνασ του Üταν το µÛγαρο. π. Στη µια πλευρÀ του θαλÀµου ανοιγÞταν εÝσοδοσ µεγÀλη µε τριγωνικÜ απÞληξη στο επÀνω µÛροσ. ιδεολογικÀ και αισθητικÀ. (Κωσ. Οι τεχνÝτεσ και οι καλλιτÛχνεσ εξαρτιÞνταν στην πλειοψηφÝα τουσ απÞ τα ανÀκτορα και εξυπηρετοàσαν τισ ανακτορικÛσ ανÀγκεσ. ∆ιαµορφñνονταν απÞ Ûνα θÀλαµο εξ ολοκλÜρου κτιστÞ σε σχܵα κυψÛλησ. π. σιγÀ σιγÀ. γιατÝ και αδàναµοι Üσαν και δεν εÝχαν σχÛσεισ µεταξà τουσ. Στην εÝσοδο οδηγοàσε µακρàσ διÀδροµοσ µε κτιστÛσ τισ πλευρÛσ του. ΕÝναι η πρñιµη µορφÜ τησ ελληνικÜσ γλñσσασ που µαρτυρεÝται απÞ την ανÀγνωση των πινακÝδων τησ γραµµικÜσ Β‹ γραφÜσ. Ο µυκηναϊκÞσ κÞσµοσ. οι οποÝοι Üσαν και οι πρñτοι Îλληνεσ. Η εÝσοδοσ Ûκλεινε µÀλλον µε ξàλινη θàρα. που αργÞτερα συνÛθεσαν το ελληνικÞ ολυµπιακÞ πÀνθεον. Þλοσ ο θÀλαµοσ και ο διÀδροµοσ καλàπτονταν µε χñµα. αλλÀ την µεταχειρÝζεται µÞνο για Þσουσ εÝχαν ακολουθÜσει τον ΑχιλλÛα απÞ την Φθιñτιδα. Αγγ. Στη δεξιÀ πλευρÀ αυτÜσ τησ αÝθουσασ πρÛπει να Üταν τοποθετηµÛνοσ ο θρÞνοσ. Τα ανÀκτορα οικοδοµοàνταν σε επιλεγµÛνεσ θÛσεισ που περιβÀλλονταν µε ισχυρÀ τεÝχη. ΑλλÀ και την τρωικÜ εκστρατεÝα ανÀλαβαν µÞνο Þταν απÞκτησαν αρκετÜ πεÝρα στη θÀλασσα.) Η παρÀσταση που τον διακοσµεÝ εÝναι επηρεασµÛνη απÞ τισ τοιχογραφÝεσ και αντιγρÀφει µινωικÀ πρÞτυπα. ΤρωικÜ εκστρατεÝα: η πρñτη πανελλÜνια επιχεÝρηση ΒλÛπω και µιαν Àλλη απÞδειξη τησ αδυναµÝασ των παλαιñν ΕλλÜνων και στο εξÜσ: Þτι πριν απ’ τον ΤρωικÞ πÞλεµο οι Îλληνεσ δεν εÝχαν επιχειρÜσει τÝποτε απÞ κοινοà. ΑριστερÀ και δεξιÀ απÞ την αυλÜ και το µÛγαρο απλñνονταν πολλÀ διαµερÝσµατα. Οι ΜυκηναÝοι αγγειογρÀφοι προοδευτικÀ οριοθετοàν τισ επιφÀνειεσ του αγγεÝου που θα διακοσµÜσουν και σχηµατοποιοàν τισ ζωικÛσ µορφÛσ. (ΑθÜνα. αν και Ûζησε πολà µετÀ τον ΤρωικÞ πÞλεµο.). ΘουκυδÝδησ. ΟπωσδÜποτε οι τÞτε Îλληνεσ και Þσοι αργÞτερα ονοµÀστηκαν Îλληνεσ Ûωσ Þτου γενικευτεÝ η ονοµασÝα. και οι γιοι του επικρÀτησαν στην Φθιñτιδα και οι Àλλεσ πÞλεισ Àρχισαν να τουσ ζητοàν βοÜθεια και. να χρησιµοποιοàν η καθεµιÀ τον Þρο Îλληνεσ¯ αλλÀ πÛρασε πολàσ καιρÞσ προτοà το Þνοµα αυτÞ επικρατÜσει γενικÀ. οι θολωτοÝ τÀφοι αποτελοàν το σηµαντικÞτερο επÝτευγµα τησ µυκηναϊκÜσ αρχιτεκτονικÜσ. δηλαδÜ Ûνα ορθογñνιο οικοδÞµηµα που διακρÝνεται σε τρÝα µÛρη: Ûναν ανοικτÞ χñρο µπροστÀ που επικοινωνεÝ µε µια µεγÀλη αυλÜ. Τα διÀφορα φàλα. Το σπουδαιÞτερο δεÝγµα θολωτοà τÀφου εÝναι ο «θησαυρÞσ του ΑτρÛωσ» στισ ΜυκÜνεσ. πουθενÀ δεν χρησιµοποιεÝ την γενικÜ ονοµασÝα Îλληνεσ. Οàτε βαρβÀρουσ αναφÛρει και τοàτο. Ûναν προθÀλαµο – τον πρÞδοµο – και το κυρÝωσ µÛγαρο µε µια µεγÀλη εστÝα στο κÛντρο και τÛσσερισ κÝονεσ γàρω απÞ αυτÜ για τη στÜριξη τησ οροφÜσ. δεν µπÞρεσαν πριν απÞ τα ΤρωικÀ να επιχειρÜσουν τÝποτε Þλοι µαζÝ. (ΑθÜνα. Τα σπουδαιÞτερα εÝναι: ✦ Η κοινÜ γλñσσα. αν και Üταν διασπασµÛνοσ. ✦ Οι κοινÛσ θρησκευτικÛσ δοξασÝεσ. ακÞµα και ο καλλωπισµÞσ τουσ παρουσιÀζουν οµοιοµορφÝα.3 µετ. Η µυκηναϊκÜ τÛχνη. Στα Ûπη του χρησιµοποιεÝ τισ ονοµασÝεσ ∆αναοÝ. Þµωσ. Ûδιναν τ’ ÞνοµÀ τουσ στα µÛρη που κατοικοàσαν. η ενδυµασÝα. ✦ Η οµοιοµορφÝα σε Þλεσ τισ πτυχÛσ του υλικοà βÝου. ∆εÝγµατα τησ µυκηναϊκÜσ αρχιτεκτονικÜσ εÝναι οι οχυρωµÛνεσ ακροπÞλεισ µε τα ανÀκτορα και οι ταφικÛσ κατασκευÛσ.Χ. Ο Îλλην.Χ. ΒλÀχου.5.Χ. Το ανÀκτορο Üταν απλÞ στη δοµÜ του. ο οποÝοσ. π. Οι τοιχογραφÝεσ που διακοσµοàσαν τα ανÀκτορα αλλÀ και οι αγγειογραφικÛσ παραστÀσεισ ΧρυσÛσ σφραγÝδεσ απÞ τον ταφικÞ περÝβολο Α‹ των Μυκηνñν. νοµÝζω. ΜετÀ την ταφÜ του νεκροà. ο πολεµικÞσ τουσ εξοπλισµÞσ. ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) ΑπÞ τισ ταφικÛσ κατασκευÛσ. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) ΨευδÞστοµοσ αµφορÛασ απÞ τÀφο τησ Κω (12οσ αι. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 73 .

υποδηλñνουν εργασÝα Ûµπειρων καλλιτεχνñν. 5. τα φυτικÀ και τα ζωικÀ θÛµατα σχηµατοποιÜθηκαν. 4.τι αφορÀ την κοινÜ καταγωγÜ των ΕλλÜνων. τισ ΜυκÜνεσ. Μια τÛτοια Àποψη α) ποιο κοινωνικÞ σàστηµα οργÀνωσησ προϋποθÛτει για Þλη την επικρÀτεια του µυκηναϊκοà κÞσµου και β) την οργÀνωση ποιου απÞ τουσ ανατολικοàσ λαοàσ σασ θυµÝζει. 75 . Η απεικÞνιση σκηνñν απÞ τη φàση αντικαταστÀθηκε απÞ τελετουργικÛσ σκηνÛσ και κυρÝωσ απÞ πολεµικÛσ Ü σκηνÛσ κυνηγιοà. π. Ûχασαν την υπÞστασÜ τουσ και Ûγιναν απλÀ διακοσµητικÀ σχÛδια. ΑντιπροσωπευτικÀ δεÝγµατα των θολωτñν τÀφων που µασ εÝναι γνωστοÝ αποτελοàν ο «ΘησαυρÞσ του Μινàου» στον ΟρχοµενÞ (επÀνω) και ο «ΘησαυρÞσ του ΑτρÛωσ» στισ ΜυκÜνεσ (κÀτω). Îχει διατυπωθεÝ η Àποψη Þτι η χñρα των ΜυκηναÝων πρÛπει να Üταν χωρισµÛνη σε τÛσσερα Ü πÛντε µεγαλàτερα και Àλλα τÞσα περÝπου µικρÞτερα «οµοσπονδιακÀ» κρÀτη. Το 12ο αι. 68. 70 και 73 σε ποια συµπερÀσµατα θα καταλÜγατε για τισ αντιλÜψεισ και τα προβλܵατα που απασχολοàσαν τουσ ΜυκηναÝουσ. Σε ποια συµπερÀσµατα σασ οδηγεÝ η µελÛτη του παραθÛµατοσ 5 σε Þ. Ποια στοιχεÝα τεκµηριñνουν την ελληνικÞτητα του µυκηναϊκοà πολιτισµοà.) κατασκευÀζονται οι µνηµειñδεισ θολωτοÝ τÀφοι. 68). 7. Να εξηγÜσετε γιατÝ τα ευρܵατα (υλικÀ κατÀλοιπα) του κυκλαδικοà πολιτισµοà τησ πρñιµησ εποχÜσ του χαλκοà αποτελοàν ενδεÝξεισ εξελιγµÛνησ κοινωνικÜσ οργÀνωσησ στισ ΚυκλÀδεσ κατÀ την πρñιµη χαλκοκρατÝα. 6. 3.Χ. ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . Ποια χαρακτηριστικÀ παρουσιÀζει η κοινωνικÜ συγκρÞτηση στην ΚρÜτη την εποχÜ τησ ακµÜσ των ανακτÞρων. ΑπÞ την παρατÜρηση και µÞνο των εικÞνων στισ σ. ΦαÝνεται Þτι στην αρχÜ εÝχαν δεχτεÝ τη µινωικÜ επιρροÜ. 44) και να τη συγκρÝνετε µε την εικÞνα τησ «πàλησ των λεÞντων» των Μυκηνñν (σ.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ Την τελευταÝα περÝοδο τησ µυκηναϊκÜσ ακµÜσ (β‹ µισÞ 13ου αι. 74 1. Ποια «εικÞνα» διαµορφñνετε για τη µυκηναϊκÜ κοινωνÝα απÞ τη µελÛτη του παραθÛµατοσ 4. π. Οι αντιλÜψεισ των ΜυκηναÝων και ο τρÞποσ που ζοàσαν επηρÛασαν την αισθητικÜ τουσ και δηµιοàργησαν το µυκηναϊκÞ καλλιτεχνικÞ àφοσ. ∆ικαιολογÜστε την ÀποψÜ σασ. αντÝστοιχα προσ τα µεγÀλα ανÀκτορα και Þτι δεν αποκλεÝεται τα επιµÛρουσ µυκηναϊκÀ κρÀτη να Üταν υποτελÜ στο µεγαλàτερο ανακτορικÞ κÛντρο. Τι παρατηρεÝτε ωσ προσ την οικοδοµικÜ τÛχνη και τη διακÞσµησÜ τουσ. Η µινωικÜ φυσιοκρατÝα περιορÝστηκε Þµωσ απÞ τουσ µυκηναÝουσ καλλιτÛχνεσ. 8. 2. Να παρατηρÜσετε την εικÞνα Þπου παρουσιÀζεται η ΒασιλικÜ πàλη τησ Χαττοàσασ (σ.Χ.

Ο τÞποσ Ûπαιξε καθοριστικÞ ρÞλο στην οικονοµικÜ τουσ ανÀπτυξη και την πολιτικÜ τουσ οργÀνωση.Χ. Þπου ονοµÀστηκαν ΜακεδνοÝ. περÝπου το 1100 π. οι οποÝοι απÞ τη ΘεσπρωτÝα Üρθαν στην περιοχÜ που Ûκτοτε φÛρνει το ÞνοµÀ τουσ.) ο ελληνικÞσ κÞσµοσ διÜνυσε πολυτÀραχη και δηµιουργικÜ ιστορικÜ πορεÝα. Για το λÞγο αυτÞ. ΗρÞδοτοσ. Àλλοτε µÞνιµησ και Àλλοτε πρÞσκαιρησ. π. σταµÀτησαν οι µετοικεσÝεσ και Ûτσι µπÞρεσε να ιδρàσει αποικÝεσ.2. ΑσÝασ. Σܵερα η ιστορικÜ Ûρευνα µιλÀει πλÛον για µια περÝοδο ανασυγκρÞτησησ και οργανωτικÜσ δηµιουργÝασ. π.Χ. τησ οποÝασ τη µελÛτη διακρÝνουµε σε τρεισ διαδοχικÛσ περιÞδουσ: την οµηρικÜ εποχÜ (1100-750 π. Ùλεσ αυτÛσ οι αποικÝεσ ιδρàθηκαν µετÀ τα ΤρωικÀ.Χ. Α. Ûγινε απÞ τη βορειοδυτικÜ ΕλλÀδα στισ αρχÛσ του 11ου αι. ΟγδÞντα χρÞνια µετÀ την Àλωση τησ ΤροÝασ. Þπωσ ονοµÀστηκε. που Üρθαν και εγκαταστÀθηκαν στην περιοχÜ η οποÝα λÛγεται σܵερα ΒοιωτÝα και Àλλοτε ονοµαζÞταν Γη του ΚÀδµου. 12 µετ. Η οργÀνωσÜ τουσ σε πÞλεισ-κρÀτη και οι επαφÛσ τουσ µε Àλλουσ λαοàσ υπÜρξαν παρÀγοντεσ καθοριστικÜσ σηµασÝασ για τη δηµιουργÝα του ελληνικοà πολιτισµοà. γιατÝ παλαιÞτερα τη θεωροàσαν εποχÜ παρακµÜσ και οι γνñσεισ µασ γι’ αυτÜν Üταν περιορισµÛνεσ. ονοµÀστηκαν ∆ωριεÝσ. ΑπÞ την ΠÝνδο οµÀδεσ ∆ωριÛων µετακινÜθηκαν στη ∆ωρÝδα – περιοχÜ που οφεÝλει το ÞνοµÀ τησ σ’ αυτοàσ – και στη συνÛχεια πÛρασαν σε περιοχÛσ τησ ΠελοποννÜσου. Στο χρονικÞ διÀστηµα των οκτñ αιñνων απÞ την καταστροφÜ του µυκηναϊκοà πολιτισµοà µÛχρι και το θÀνατο του Μ. την αρχαϊκÜ εποχÜ (750-480 π. Η απουσÝα αντÝστασησ διευκÞλυνε την επικρÀτηση των ∆ωριÛων και συνετÛλεσε σε ανακατατÀξεισ των ελληνικñν πληθυσµñν µÛσα στον ελλαδικÞ χñρο αλλÀ και στη δηµιουργÝα µεταναστευτικοà ρεàµατοσ προσ τισ ακτÛσ τησ Μ. ΑλεξÀνδρου (323 π.Χ. ΒλÀχου. Αγγ.). πÜγαν να κατοικÜσουν στην ΠÝνδο. Μια απÞ τισ ισχυρÞτερεσ οµÀδεσ εγκαταστÀθηκε στη ΛακωνÝα. Οι πρñτοι δεν µετακινÜθηκαν ποτÛ απÞ τα µÛρη τουσ. 77 .Χ. Οι πρñτοι αιñνεσ (11οσ-9οσ αι. ΘουκυδÝδησ. Η κàρια αιτÝα τησ παρακµÜσ των µυκηναϊκñν κÛντρων Ûχει καταγραφεÝ στο προηγοàµενο κεφÀλαιο. Οι συνεχεÝσ µετακινÜσεισ των ελληνικñν φàλων αποτÛλεσαν µια µεταβατικÜ εποχÜ. Κàρια πηγÜ πληροφοριñν γι’ αυτÜ την περÝοδο. εÝναι τα οµηρικÀ Ûπη. 56 µετ.. Οι ΠελοποννÜσιοι εγκαταστÀθηκαν στην ΙταλÝα και στη ΣικελÝα και σε µερικÀ µÛρη τησ υπÞλοιπησ ΕλÀδασ. ΒλÀχου. ο ΗρÞδοτοσ και ο ΘουκυδÝδησ. γιοσ του Îλληνοσ. ΜÞνο µετÀ απÞ πολλÀ χρÞνια η ΕλλÀδα ησàχασε οριστικÀ. σàµφωνα µε την επικρατοàσα εκδοχÜ. Η επιστηµονικÜ Ûρευνα Þρισε την αρχÜ τησ ελληνικÜσ ιστορÝασ µετÀ την κατÀρρευση του µυκηναϊκοà κÞσµου. ρωµαϊκÞ αντÝγραφο. 2. εκτÞσ απÞ την αρχαιολογικÜ Ûρευνα. η οποÝα λÛγεται Ιστιαιñτισ. Îτσι οι παλαιÞτεροι κÀτοικοι τησ περιοχÜσ. Ùταν οι ΚαδµεÝοι τουσ Ûδιωξαν απÞ κει.Χ. του «ελληνικοà θαàµατοσ».Χ. οι Îλληνεσ διαµÞρφωσαν τισ προϋποθÛσεισ τησ ανασυγκρÞτησÜσ τουσ.). Το δεàτερο µεταναστευτικÞ ρεàµα εξαιτÝασ τησ καθÞδου των ∆ωριÛων εÝχε µεγαλàτερο αντÝκτυπο και ευρàτερεσ πληθυσµιακÛσ ανακατατÀξεισ1. ΕÝναι γεγονÞσ Þτι πριν απÞ τη φηµολογοàµενη κÀθοδο των ∆ωριÛων υπÀρχει γενικÞτερη αναστÀτωση. στη Φθιñτιδα και την περιοχÜ νÞτια του Ολàµπου και τησ Ùσσασ. οδÜγησε τουσ Îλληνεσ σε Àλλεσ περιοχÛσ εγκατÀστασησ. οι ερευνητÛσ διαπιστñνουν αραÝωση του πληθυσµοà και απουσÝα κοινωνικÜσ και πολιτικÜσ συγκρÞτησησ. προσ το τÛλοσ τησ οποÝασ. Οι πρñτεσ εγκαταστÀσεισ τουσ Üταν στην περιοχÜ τησ ΠÝνδου.) Ο Ùµηροσ. µετÀ την απÞκτηση µÞνιµων εγκαταστÀσεων.Χ. σταδιακÀ και κατÀ κàµατα. π. π. οι δεàτεροι Þµωσ εÝχαν πολà περιπλανηθεÝ.1 ΟµηρικÜ εποχÜ (1100-750 π. ΕξÜντα χρÞνια µετÀ την Àλωση τησ ΤροÝασ οι ΘεσσαλοÝ Ûδιωξαν απÞ την Íρνη τουσ σηµερινοàσ Βοιωτοàσ.) Η ελληνικÜ ιστορÝα µε τη µελÛτη του µυκηναϊκοà πολιτισµοà Ûχει διανàσει την πρωτο-ιστορικÜ τησ περÝοδο. οι ∆ωριεÝσ µε τουσ ΗρακλεÝδεσ κατÀκτησαν την ΠελοπÞννησο. Ùταν βασÝλευε ο ∆ευκαλÝων κατοικοàσαν την Φθιñτιδα και Þταν βασÝλευε ο ∆ñροσ. η πρñτη µετακÝνηση πραγµατοποιÜθηκε απÞ τουσ Θεσσαλοàσ. (ΓλυπτοθÜκη ΜονÀχου) 76 Την παρακµÜ των µυκηναϊκñν κÛντρων ακολοàθησε περÝοδοσ αναστατñσεων. η οποÝα διÜρκεσε περÝπου τρεισ αιñνεσ.) αποτελοàσαν Ûνα µεταβατικÞ στÀδιο αναστατñσεων.Χ.) και την κλασικÜ εποχÜ (480-323 π. Η διεÝσδυσÜ τουσ στον ελληνικÞ κορµÞ.Χ. Αγγ. Η θεωρÝα τησ καθÞδου των ∆ωριÛων ωσ µÞνησ αιτÝασ κατÀρρευσησ των ΜυκηναÝων δεν Ûχει σܵερα επιστηµονικÀ ερεÝσµατα.Χ. Íνοιξε νÛουσ ορÝζοντεσ. H αρχαÝα ΕλλÀδα (απÞ το 1100 ωσ το 323 π. ΜερικοÝ ΒοιωτοÝ Üσαν κιÞλασ εγκατεστηµÛνοι εκεÝ και µερικοÝ απÞ αυτοàσ πÜραν µÛροσ στην εκστρατεÝα εναντÝον τησ ΤροÝασ.Χ. Οι µετακινÜσεισ (11οσ-9οσ αι. οι ΒοιωτοÝ µετακινÜθηκαν νÞτια στο χñρο γàρω απÞ τη ΘÜβα. η θÀλασσα Þµωσ αποτÛλεσε πηγÜ ζωÜσ και παρÀγοντα ευνοϊκÞ για την εξÀπλωσÜ τουσ. Þταν Üρθαν στην ΠελοπÞννησο. π. Α.). Η εÝσοδοσ των ∆ωριÛων στην ΠελοπÞννησο εÝχε το χαρακτÜρα στρατιωτικÜσ επιχεÝρησησ µε στÞχο την υ- 1. Το γεωγραφικÞ ελλαδικÞ ανÀγλυφο εµπÞδισε την Ûνωση. Οι µετακινÜσεισ των ελληνικñν φàλων Και οι δàο ξεχñριζαν απÞ τουσ Àλλουσ: οι ΑθηναÝοι κρατοàσαν απÞ το πελασγικÞ γÛνοσ και οι ΛακεδαιµÞνιοι απÞ το ελληνικÞ. στη διÀρκεια του οποÝου τα ελληνικÀ φàλα µετÀ απÞ συνεχεÝσ µετακινÜσεισ απÛκτησαν τισ µÞνιµεσ εγκαταστÀσεισ τουσ στισ δàο πλευρÛσ του ΑιγαÝου. ΑπÞ κει πÀλι πÜγαν στη ∆ρυοπÝδα και απÞ την ∆ρυοπÝδα. Îχει χαρακτηριστεÝ και ωσ ελληνικÞσ µεσαÝωνασ Ü σκοτεινοÝ χρÞνοι. Σàµφωνα µε τισ πληροφορÝεσ που µασ δÝνουν οι ιστορικοÝ του 5ου αι. εÝχαν κατοικÜσει την χñρα που εÝναι γàρω απÞ την Ùσσα και τον Ùλυµπο. οι ερευνητÛσ την ονοµÀζουν συµβατικÀ οµηρικÜ εποχÜ. στη διÀρκεια τησ οποÝασ τÛθηκαν τα θεµÛλια του ελληνικοà πολιτισµοà. Οι ΑθηναÝοι εγκαταστÀθηκαν στισ ΙωνικÛσ πολιτεÝεσ και στα περισσÞτερα νησιÀ. Στα τÛλη του 12ου αι.

ΑυτÛσ οι πÞλεισ στη συνÛχεια συγκρÞτησαν θρησκευτικÜ Ûνωση. δηλαδÜ των απογÞνων του ΗρακλÜ που επÛστρεψαν στην αρχαÝα τουσ κοιτÝδα. µετακινÜθηκαν απÞ τη ΘεσσαλÝα προσ το βορειοανατολικÞ ΑιγαÝο και εγκαταστÀθηκαν στα νησιÀ ΤÛνεδο και ΛÛσβο και στα απÛναντι παρÀλια τησ Μ. Οι µεταναστευτικÛσ αυτÛσ κινÜσεισ εÝναι γνωστÛσ ωσ πρñτοσ ελληνικÞσ αποικισµÞσ. ΤÛλοσ. µε γÛφυρα τισ ΚυκλÀδεσ µετακινÜθηκαν προσ τη ΣÀµο. π. ΠρÞκειται µÀλλον για τισ πρñτεσ δωρικÛσ οµÀδεσ που γνñρισαν τη θÀλασσα. ΜÀγνητεσ κ. µε γÛφυρα τα νησιÀ του ΑιγαÝου. εξαπλñθηκαν. την ΚρÜτη και στη συνÛχεια στη ΡÞδο. ΦωκεÝσ. µÛχρι και τον 9ο αι. µε αποτÛλεσµα ολÞκληρη η δυτικÜ ακτÜ τησ Μ. ΑσÝασ. το Πανιñνιο.). τη ΧÝο και τισ απÛναντι ακτÛσ τησ Μ. απÞ τη βορειοανατολικÜ ΠελοπÞννησο. ακολοàθησε η µετανÀστευση των ∆ωριÛων. τη ΘÜρα. Þπωσ ∆ρàοπεσ. Μολοσσοàσ.Χ. την ΤροιζÜνα και εγκαταστÀθηκαν στη ΜÜλο. 146). Αποχñρησαν απÞ τη ΛακωνÝα. ΕλληνικÀ φàλα που µιλοàσαν την αιολικÜ διÀλεκτο. ΑσÝασ να γÝνει γνωστÜ µε το Þνοµα ΙωνÝα. (ΑθÜνα. την ΑττικÜ. ΑσÝασ. την ΕπÝδαυρο. ΝεÞτερη Àποψη επιστηµονικÀ τεκµηριωµÛνη.Χ. ΕθνικÞ Αρχαιολ. οι ∆ωριεÝσ αργÞτερα ερµÜνευσαν µε το µàθο τησ επανÞδου των Ηρακλειδñν. δε δÛχεται τη θεωρÝα τησ καθÞδου των ∆ωριÛων.ποταγÜ των αχαϊκñν – µυκηναϊκñν πληθυσµñν.Χ. Àλλο ελληνικÞ φàλο. Οι Øωνεσ. Þπου Ýδρυσαν δñδεκα νÛεσ πÞλεισ. την εÝσοδÞ τουσ δηλαδÜ στον ελληνικÞ κορµÞ απÞ τη βορειοδυτικÜ ΕλλÀδα. υποστηρÝζει Þτι οι ∆ωριεÝσ Üταν Ûνα ελληνικÞ ποιµενικÞ φàλο που κατοικοàσε σε ορεινÛσ περιοχÛσ τησ ΕλλÀδασ και το οποÝο µετÀ τη διÀλυση του µυκηναϊκοà κÞσµου βρÜκε την ευκαιρÝα να κατÛβει σε περιοχÛσ πεδινÛσ και να τισ καταλÀβει. Τα ελληνικÀ φàλα απÞ τα µÛσα περÝπου του 11ου αι. ΑσÝασ. Η εξÀπλωση των Ιñνων Ûγινε προοδευτικÀ σε βÀροσ των Àλλων φàλων. ΑρκÀδεσ. ΑντÝθετα.. Οι ∆ωριεÝσ δε µετακινÜθηκαν ωσ προσφυγικÛσ οµÀδεσ. Την κατÀληψη του µεγαλàτερου µÛρουσ τησ ΠελοποννÜσου και την κυριαρχÝα τουσ στουσ αχαϊκοàσ πληθυσµοàσ. στην περιοχÜ που ονοµÀστηκε ΑιολÝσ. Η επικρÀτηση των ∆ωριÛων εÝχε ωσ Àµεση συπ. την Εàβοια συµπαρασàροντασ «™λλα τε šθνεα πολλÀ» (Ηροδ. ΑµφορÛασ απÞ τον ΚεραµεικÞ (9οσ αι. ΜουσεÝο) Ο πρñτοσ ελληνικÞσ αποικισµÞσ. Α. στο ακρωτÜριο τησ ΜυκÀλησ. Η διακÞσµηση των αγγεÝων τουσ νÛπεια τη δηµιουργÝα δηµογραφικοà προβλܵαπρñτουσ αιñνεσ τησ ιστορικÜσ περιÞδου τοσ. την Κω και στισ νο78 Η µετανÀστευση των ελληνικñν φàλων 79 . ωµετρικÀ σχÛδια..À. που εκτονñθηκε µÛσα απÞ αλυσιδωτÛσ µεταπεριορÝζεται σε ζñνεσ και γÝνεται µε γεκινÜσεισ ελληνικñν πληθυσµñν. πιεζÞµενεσ απÞ Àλλα φàλα. π. στισ δυτικÛσ ακτÛσ τησ Μ. µε κÛντρο το ιερÞ του Ποσειδñνα.

κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση.. ΕκεÝθε οι ΑργÝτεσ οι µακρÞµαλλοι ψωνÝζαν το κρασÝ τουσ. που τουσ γνωρÝζουµε απÞ τισ διηγÜσεισ του ΟµÜρου. Ùλα τα παραγÞµενα αγαθÀ. κυρÝωσ γεωργικÀ και κτηνοτροφικÀ. µαζÝ µε Àλλα Àτοµα που εξαρτιÞνταν οικονοµικÀ απÞ την οικογÛνεια. οι φυλετικοÝ αρχηγοÝ τησ εποχÜσ των µετακινÜσεων εξελÝχθηκαν σε κληρονοµικοàσ βασιλεÝσ. Οι πρñτεσ ελληνικÛσ κοινωνÝεσ οργανñθηκαν µε φυλετικÀ κριτÜρια. µε κÛντρο το ιερÞ του ΑπÞλλωνα. ΟικονοµÝα και κοινωνÝα στην αρχαÝα ΕλλÀδα. ΠολλÛσ φορÛσ παρουσιαζÞταν Ûλλειψη αγαθñν. Με τον τερµατισµÞ των µετακινÜσεων των ελληνικñν φàλων και την απÞκτηση µÞνιµων εγκαταστÀσεων. ΚακριδÜ. Οι ανταλλαγÛσ αγαθñν στουσ οµηρικοàσ χρÞνουσ Îτσι σα µÝλησαν. σ.). | που τ’ ÀρµατÀ του πÜγε κι Àλλαξε µε του τρανοà ∆ιοµÜδη. ο χαλκουργÞσ κ. ο εξοπλισµÞσ και οàτω καθεξÜσ αποτελοàν Þλα µÛροσ του οÝκου. ΑνεξÀρτητοι απÞ τον οÝκο αλλÀ οικονοµικÀ εξαρτñµενοι απÞ τουσ οÝκουσ µιασ ευρàτερησ περιοχÜσ. (ΜουσεÝο ΟλυµπÝασ) 81 . ο αγγειοπλÀστησ. συγκρÞτησαν στη συνÛχεια θρησκευτικÜ Ûνωση. Σε ορισµÛνεσ περιπτñσεισ αναµεÝχθηκαν µεταξà τουσ αλλÀ και µε τουσ γηγενεÝσ πληθυσµοàσ. φ(ρ)ατρÝεσ και γÛνη µε βÀση τουσ συγγενικοàσ δεσµοàσ. µε ανταλλαγÜ δñρων.M. Ο βασιλιÀσ των οµηρικñν κοινωνιñν. ΑσÝα. ΦυλετικÞ κρÀτοσ επÝσησ µποροàσε να προκàψει απÞ τη διÀσπαση ενÞσ φàλου Ü ακÞµα απÞ την Ûνωση περισσοτÛρων φυλñν του Ýδιου φàλου. Þπωσ ο ξυλουργÞσ. τα µÛλη του οÝκου. τα οποÝα αναπληρñνονταν µε Àλλουσ τρÞπουσ Þπωσ µε περιορισµÛνο ανταλλακτικÞ εµπÞριο µεταξà των οÝκων. δηλαδÜ αποτÛλεσαν κρÀτη φυλετικÀ*. ΕποµÛνωσ η γη. Austin. γÝνονταν κÀτοχοι τησ γησ και αποκτοàσαν οικονοµικÜ ισχà. κι Ûτσι εχαÝρουνταν πλοàσιο τραπÛζι πÀντα. Τα πρñτα δεÝγµατα τησ ελληνικÜσ πλαστικÜσ εÝναι µικρñν διαστÀσεων. Οι περισσÞτεροι εÝχαν αποκτηθεÝ απÞ τουσ πολÛµουσ Ü την πειρατεÝα. Τ. Η παραγωγÜ στηριζÞταν σε µια µορφÜ κλειστÜσ αγροτικÜσ οικονοµÝασ. κυρÝωσ για την προµÜθεια µετÀλλων και δοàλων.Vidal-Naquet. Ùλα τα ελληνικÀ φàλα που µετανÀστευσαν στα νησιÀ του ανατολικοà ΑιγαÝου και στισ µικρασιατικÛσ ακτÛσ απÛκτησαν γρÜγορα µÞνιµη εγκατÀσταση στουσ νÛουσ τÞπουσ και προοδευτικÀ επεκτÀθηκαν στην ενδοχñρα. Η. Με Àλλα λÞγια. τα ζñα. ×ταν οι Àριστοι (ευγενεÝσ). ΑυτοÝ ονοµÀζονταν δηµιουργοÝ και ασκοàσαν την εργασÝα τουσ για να καλàψουν τισ ανÀγκεσ µιασ κοινÞτητασ που περιλÀµβανε τουσ οÝκουσ µιασ περιοχÜσ. ακÞµη και απÞ την Àποψη του αριθµοà των ανθρñπων. γνωστÜ ωσ δωρικÜ εξÀπολη. µε τον πÞλεµο και την πειρατεÝα. 3. οι δοàλοι αποτελοàσαν περιουσιακÞ στοιχεÝο του οÝκου. 67. Οι πÞλεισ ΙαλυσÞσ. ωστÞσο. ποιοσ σÝδερο στραφταλιστÞ. π. ΚÀθε φàλο. ∆εν υπÜρχαν περιθñρια εργασιακÜσ ειδÝκευσησ σε µεγÀλη κλݵακα και κατ’ επÛκταση δεν υπÜρχε βιοτεχνικÜ ανÀπτυξη. ΚαζαντζÀκη-Ι. P.. ∆αÝδαλοσ. ΚακριδÜ. την οµÀδα που αποτελεÝται απÞ τουσ γονεÝσ και τα παιδιÀ. τα κÀθε εÝδουσ αποθÛµατα. που συνδÛονταν µε συγγενικοàσ δεσµοàσ. ΑυτÜ την εποχÜ. η πÞλη τησ Κω. ΧÀλκινο ειδñλιο* ανδρικÜσ µορφÜσ απÞ το ιερÞ τησ ΟλυµπÝασ (8οσ αι. Στο πλαÝσιο του οÝκου. τα οποÝα στην πρÀξη δεν µποροàν να χωριστοàν απÞ την ανθρñπινη οµÀδα. Üταν εκεÝνοι των οποÝων η εργασÝα προϋπÛθετε κÀποια ειδÝκευση. ΜÛτρο αναφορÀσ για την αξιολÞγηση των ανταλλασσÞµενων αγαθñν Üταν το βÞδι Ü τα δÛρµατα ζñων. ΚουκουλιÞσ. 232-236 µετ. ο οÝκοσ µε την καθαρÀ «ανθρñπινη» µορφÜ του 80 τιοδυτικÛσ ακτÛσ τησ Μ. ΩστÞσο η Ûννοια του οÝκου καλàπτει πολà περισσÞτερα απÞ µιαν απλÜ οµÀδα ανθρñπων. Τα µÛλη δηλαδÜ κÀθε οικογÛνειασ.. δεν εÝναι Ûνασ θεσµÞσ που βασÝζεται αποκλειστικÀ και µÞνο στη συγγÛνεια. αφÞτου τα φàλα απÛκτησαν µÞνιµεσ εγκαταστÀσεισ. α) Η οικονοµÝα. τα κτÝρια. ΙλιÀδα. ζοàσαν και πολλοÝ Àνθρωποι που δεν εÝχαν Àµεσουσ συγγενικοàσ δεσµοàσ µε τουσ ευγενεÝσ. | δñσαν τα χÛρια τουσ κι ορκÝστηκαν πιστÜ φιλιÀ κι αγÀπη. διεξαγÞταν απÞ τουσ ΦοÝνικεσ. Ο οµηρικÞσ «οÝκοσ» Τι εÝναι ο οÝκοσ. Στισ πρñιµεσ αυτÛσ κοινωνÝεσ ο οÝκοσ φαÝνεται πωσ λειτοàργησε ωσ µονÀδα κοινωνικÜσ συγκρÞτησησ3. β) Η κοινωνÝα. Ζ. Η λÛξη αποδÝδεται πολλÛσ φορÛσ µε τον Þρο «οικογÛνεια». Η ανÀγκη Þµωσ για την αντιµετñπιση των προβληµÀτων µÛσα στα φυλετικÀ κρÀτη θα οδηγÜσει προοδευτικÀ στην πολιτικÜ τουσ οργÀνωση. γ) Η πολιτικÜ οργÀνωση. | ποιοσ και µε σκλÀβουσ.. ΤÛλοσ. µποροàσε να αποτελÛσει Ûνα κρÀτοσ.2. ΑσÝασ. ΙλιÀδα. | χρυσÀ µε χÀλκινα. | κι Ûδινε ποιοσ χαλκÞ. τα µÛταλλα κι ακÞµα οι δοàλοι2. εÝναι κÀτι πολà περισσÞτερο απÞ οικογÛνεια µε τη σηµερινÜ σηµασÝα τησ λÛξησ (δηλαδÜ. το οποÝο διαρθρωνÞταν σε φυλÛσ.À. την «πυρηνικÜ» οικογÛνεια). συγκροτοàσαν Ûναν οÝκο και επιτελοàσαν Þλεσ τισ παραγωγικÛσ εργασÝεσ. ΑυτοÝ αποτελοàσαν µια πολυÀριθµη κοινωνικÜ οµÀδα γνωστÜ µε την ονοµασÝα πλÜθοσ. ΑλλÀ περιλαµβÀνει επÝσησ Þλα εκεÝνα τα Àτοµα – εÝτε πρÞκειται για ελεàθερουσ εÝτε για δοàλουσ – τα οποÝα εξαρτñνται Àµεσα απÞ τον επικεφαλÜσ του οÝκου (Þλουσ εκεÝνουσ τουσ υπηρÛτεσ στουσ οποÝουσ Ûχουν ανατεθεÝ τα πολλÀ και διÀφορα καθÜκοντα που απαιτοàνται απÞ την οικονοµικÜ ζωÜ του οÝκου. ΚÀµιροσ και ΛÝνδοσ τησ ΡÞδου. απÜδηξαν απÞ τ’ αµÀξια κÀτω. καταναλñνονταν στο πλαÝσιο του οÝκου. Îτσι. ΚαζαντζÀκη-Ι. ΟικονοµικÜ. καθñσ και η ΚνÝδοσ και η ΑλικαρνασσÞσ στη Μ. Ο οÝκοσ περιλαµβÀνει και περιουσιακÀ στοιχεÝα κÀθε εÝδουσ. | ΤÞτε του Γλαàκου επαρασÀλεψε τα φρÛνα ο γιοσ του ΚρÞνου. µετ. δηλαδÜ αυτñν που προÛκυψαν µετÀ τισ µετακινÜσεισ των ελληνικñν φàλων. κàρια πηγÜ οικονοµικÜσ ανÀπτυξησ Üταν η γη. Ν. εκδ. αφοà εξασφαλÝζουν την υλικÜ τησ àπαρξη. 472-475 µετ. Την εποχÜ αυτÜ το εξωτερικÞ εµπÞριο. Ùµωσ η απÞδοση αυτÜ εÝναι πολà στενÜ και θα µποροàσε να οδηγÜσει σε εσφαλµÛνα συµπερÀσµατα. Μ.Χ. εκατÞβοδα µ’ εννιÀβοδα µονÀχα. ποιοσ πÀλε | µε βÞδια ζωντανÀ του τ’ Àλλαζε ποιοσ µε βοδιñ τοµÀρια. Ο οÝκοσ. Üταν ο αρχηγÞσ του στρατοà σε εποχÜ πολÛµου και ο κυβερνÜτησ µε θρησκευτικÜ και δικαστικÜ εξουσÝα σε περÝοδο ειρÜνησ. στο ΤριÞπιο ακρωτÜριο τησ ΚνÝδου. Ν.

Η Ýδια ονοµασÝα χρησιµοποιεÝται πολλÛσ φορÛσ για να χαρακτηρÝσει την Ýδια την εποχÜ. Þταν Ûρχεται η σειρÀ του να µιλÜσει.Χ. Οι Îλληνεσ προσÀρµοσαν τα σàµβολα στισ φωνητικÛσ αξÝεσ τησ ελ- ληνικÜσ γλñσσασ και επιπλÛον πρÞσθεσαν τα φωνÜεντα που Ûλειπαν απÞ το φοινικικÞ αλφÀβητο. την οποÝα γνñριζαν να χρησιµοποιοàν λÝγοι γραφεÝσ.). σ. Στα πολιτιστικÀ επιτεàγµατα τησ περιÞδου περιλαµβÀνονται η προφορικÜ διαµÞρφωση τησ πρñτησ ελληνικÜσ ποÝησησ. να στραφεÝ εναντÝον των µνηστÜρων: «µε το λαÞ τον αποδÛλοιπο θυµñνω. ΧÀλκινοσ λεβητοειδÜσ τρÝποδασ (τÛλη 8ου αι. στα τÛλη του 9ου αι. Η τÛχνη των οµηρικñν χρÞνων ονοµÀστηκε συµβατικÀ απÞ τουσ ερευνητÛσ γεωµετρικÜ. ΑσÝασ χρησιµοποÝησαν για να συγκροτÜσουν γàρω απÞ δàο διαφορετικÀ θÛµατα τα οµηρικÀ Ûπη. Η αρχαϊκÜ ΕλλÀδα. κυρÝωσ τησ κεραµικÜσ και τησ µικροτεχνÝασ. Mossé. 83 . Îτσι Ûγιναν οι δηµιουργοÝ του πρñτου πραγµατικοà αλφαβÜτου. στην πολιτικÜ συγκρÞτηση των ελληνικñν κοινωνιñν. Το συµβοàλιο αυτÞ των ευγενñν (βουλÜ των γερÞντων) βαθµιαÝα περιÞρισε τη βασιλικÜ εξουσÝα. Η παρÀδοση θÛλει ωσ δηµιουργÞ των δàο επñν τον Ùµηρο. Η διÀκριση ανÀµεσα στουσ ευγενεÝσ και το πλÜθοσ Íλλη µια περÝπτωση που ο λαÞσ καλεÝται να αντιταχθεÝ στη γνñµη ενÞσ βασιλιÀ Ü ενÞσ Üρωα συναντοàµε στην Οδàσσεια.Χ. Τα σàµβολα τησ γραφÜσ δεν αποδÝδουν πλÛον συλλαβÛσ αλλÀ φθÞγγουσ. Ü στισ αρχÛσ του 7ου αι. Τα τραγοàδια αυτÀ φαÝνεται Þτι αποτÛλεσαν το υπÞβαθρο. που Ûχει συναχθεÝ στην αγορÀ. επανεµφανÝζεται η γραφÜ στον ελλαδικÞ χñρο. ΕÝναι χαρακτηριστικÞ Þτι στο πλαÝσιο των οµηρικñν κοινωνιñν διαµορφñθηκαν Þλοι εκεÝνοι οι θεσµοÝ που οδÜγησαν απÞ τα µÛσα του 8ου αι.23 µ. π. 103. Μασ διευκολàνει να σχηµατÝσουµε µια ασφαλÜ εικÞνα για τισ αρχαιÞτερεσ ναϊκÛσ κατασκευÛσ του ελληνικοà χñρου.Χ. κυρÝωσ τουσ πολεµιστÛσ για να ζητÜσει τη γνñµη τουσ (εκκλησÝα του δܵου)4. συγκαλοàσε σε σàνοδο το πλÜθοσ. 1. π. Ο πολιτισµÞσ. Εδñ συναντοàµε το πρñτο στÀδιο πολιτικÜσ οργÀνωσησ.) που τον τοποθετοàσαν ωσ «σÜµα» πÀνω στον τÀφο. που θα αποτελÛσει αργÞτερα το θεµÛλιο λÝθο τησ αθηναϊκÜσ δηµοκρατÝασ του 5ου αιñνα. εξαιτÝασ των γεωµετρικñν σχεδÝων που κυριÀρχησαν στη διακÞσµηση των αγγεÝων αλλÀ και στην κατασκευÜ των Ûργων τησ µικροτεχνÝασ. το οποÝο εÝχε εξελιχθεÝ σε χñρο πανελλÜνιασ λατρεÝασ. που καθÞστε αµÝλητοι Þλοι και δε στρñνετε στα λÞγια αυτοàσ τουσ λÝγουσ µνηστÜρεσ. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 82 ∆Ýπλα στο βασιλιÀ υπÜρχε Ûνα συµβοàλιο που αποτελοàνταν απÞ τουσ αρχηγοàσ των ισχυρñν γενñν. π. τησ επικÜσ ποÝησησ. και τα Ûργα τησ τÛχνησ. ×ταν αφιÛρωµα πιστοà στο ιερÞ τησ ΟλυµπÝασ. ΜΙΕΤ. µετ. Η σàνθεση τησ Οδàσσειασ τοποθετεÝται στα τÛλη του 8ου αι. τα οποÝα αποδÝδονται µε τη γεωµετρικÜ τεχνοτροπÝα. Cl. π. ΩστÞσο. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) ΛεπτοµÛρεια απÞ την οινοχÞη του ∆ιπàλου που φÛρει χαραγµÛνη µÝα απÞ τισ αρχαιÞτερεσ ελληνικÛσ επιγραφÛσ (τρÝτο τÛταρτο του 8ου αι. Για τρεισ περÝπου αιñνεσ οι Îλληνεσ δε χρησιµοποÝησαν γραφÜ. καλεÝ το λαÞ τησ ΙθÀκησ. (ΜουσεÝο ΟλυµπÝασ) ΠÜλινο οµοÝωµα ναοà. το οποÝο αργÞτερα οι Îλληνεσ των αποικιñν τησ Μ. η δàσκολη γραµµικÜ Β‹ γραφÜ.). τα οποÝα σταδιακÀ απÞκτησαν πανελλÜνιο χαρακτÜρα. Ü στισ αρχÛσ του 8ου αι. τÞσο πλÜθοσ που ’σαστε. (ΑθÜνα. ΕκεÝ ο σοφÞσ ΜÛντωρ. Το περιεχÞµενο των τραγουδιñν Üταν γνωστÞ στουσ ποιητÛσ των οµηρικñν χρÞνων. ΜεγÀλοσ κρατÜρασ (àψ. οι οποÝοι το τραγουδοàσαν προσθÛτοντασ πολλÛσ φορÛσ καινοàργια στοιχεÝα για να διασκεδÀσουν το λαÞ στα πανηγàρια Ü τουσ ευγενεÝσ στα µÛγαρÀ τουσ. ΑπÞ τη µυκηναϊκÜ Üδη εποχÜ πρÛπει στον ελλαδικÞ χñρο να εÝχαν δηµιουργηθεÝ τραγοàδια µε ηρωικÞ περιεχÞµενο. ΜετÀ την πτñση των µυκηναϊκñν ανακτÞρων.Χ. Με την Ûκφραση «τÞσο πλÜθοσ ποà ’σαστε» διατυπñνεται ουσιαστικÀ για πρñτη φορÀ η αρχÜ τησ πλειοψηφÝασ. ΠασχÀλησ. Ùταν ο βασιλιÀσ Ûπαιρνε κÀποια σηµαντικÜ απÞφαση. τουσ ραψωδοàσ. Την οµηρικÜ εποχÜ δηµιουργÜθηκαν τα πρñτα ιερÀ.). π. να τουσ ανακρατÜστε!» (β 239-41).Χ. ΠαρÀλληλα µε τισ τοπικÛσ λατρεÝεσ παγιñθηκαν οι θρησκευτικÛσ αντιλÜψεισ που συγκρÞτησαν το ολυµπιακÞ δωδεκÀθεο.Χ. (ΑθÜνα. οι οποÝοι ονοµÀζονταν και αυτοÝ βασιλεÝσ. Η ελληνικÜ αλφαβητικÜ γραφÜ προÛκυψε κατÀ τρÞπο αφοµοιωτικÞ απÞ το φοινικικÞ αλφÀβητο. π. που αργÞτερα θα εξελιχθεÝ µÛσα στο πλαÝσιο των ελληνικñν πÞλεωνκρατñν. ο οποÝοσ κατÀ πÀσα πιθανÞτητα συνÛθεσε την ΙλιÀδα στην πρωταρχικÜ τησ µορφÜ στα µÛσα περÝπου του 8ου αι.4. Îχει ωσ θÛµατα διακÞσµησησ την «πρÞθεση» και την «εκφορÀ» του νεκροà. αφιÛρωµα στο ΗραÝο του Íργουσ (8οσ αι. π. εκδ. π.Χ. Στρ.Χ. π.Χ. λησµονÜθηκε.

ΑριστοτÛλησ. ΓιατÝ παντοà κυριαρχεÝ το πολÝτευµα τησ πÞλησ και πολÝτευµα εÝναι η πολιτικÜ οργÀνωση. εντοàτοισ αποτÛλεσαν τη γενεσιουργÞ δàναµη των επιτευγµÀτων και τησ πολιτισµικÜσ τουσ πορεÝασ.Χ. τησ αυτονοµÝασ και τησ αυτÀρκειασ τησ πÞλησ τουσ. και σε µια ευρàτερη περιοχÜ γàρω απ’ αυτÞν. ΠολÝτευµα τησ πÞλησ εÝναι η οργÀνωση Þλων εν γÛνει των αρχñν και προ παντÞσ τησ κυρÝαρχησ εξουσÝασ. Η µορφÜ αυτÜ του πατριωτισµοà τÞνιζε τισ διαφορÛσ µεταξà των ΕλλÜνων. το πολÝτευµα6. 85 . π. π.. την αυτονοµÝα και την αυτÀρκεια. µÛχρι και την πρñδεν εÝναι η εγκατÀσταση των ανθρñπων σε µια περιοχÜ και το Þτι δεν ατη εικοσαετÝα του 5ου αι.. συνÛβαλλαν στη διακυβÛρνηση µε νÞµουσ που οι Ýδιοι εÝχαν θεσπÝσει για να επιτàχουν την αυτονονοµÝα τησ και συµµετεÝχαν στην παραγωγÜ για να καλàψουν τισ ανÀγκεσ τουσ και να ενισχàσουν την αυτÀρκεια τησ πÞλησ τουσ. Οι ιστορικοÝ κñν οµÀδων και κοινοτÜτων µε σκοχρησιµοποÝησαν τον Þρο πÞλη-κρÀτοσ για να δηπÞ την επιτυχÝα µιασ τÛλειασ και αυλñσουν την Ûννοια του χñρου και συγχρÞνωσ τησ τÀρκουσ ζωÜσ. διαµορφωνÞταν συνÜθωσ σε Ûνα χñρο. γι’ αυτÞ και αναζητÜσεων και τησ διαµÞρφωσησ του αρχαÝου δηµιουργÜθηκαν ανÀ τισ πÞλεισ δεσµοÝ απÞ επιγαµÝεσ και θρησκευτικÛσ ελληνικοà πολιτισµοà. 1281a 1-4. µια εξουσÝα. Οι επιδιñξεισ αυτÛσ. που αποσκοποàσε στην εξασφÀλιση τησ ελευθερÝασ. Üταν Ûνα κÝνητρο που οδηγοàσε σε µια µορφÜ πατριωτισµοà µε Ûντονο τοπικιστικÞ πνεàµα. λοιπÞν. τησ πολιτικÜσ και πολιτιστικÜσ εξÛγκαÝα για να υπÀρξει µια πÞλη. εÀν εÝναι σωστÞ η πÞλη να τηρεÝ Ü να µην τηρεÝ τισ υποχρεñσεισ τησ. εÝναι η Ûνωση συγγενιΗ γÛνεση τησ πÞλησ-κρÀτουσ. Τοàτο ÞγανωµÛνων πÞλεων-κρατñν και µε την Ýδρυση αµωσ δε θα συµβεÝ παρÀ µÞνο µε την εποικιñν (δεàτεροσ ελληνικÞσ αποικισµÞσ). γιατÝ και η επιθυµÝα νεσ εξÜλθαν νικητÛσ.. ✦ ΑπÞ Àποψη οργανωτικÜ. που τουσ παρεÝχε ο θεσµÞσ ζειν καλñσ και Þλα αυτÀ υπÀρχουν για την επιτυχÝα του τελικοà στÞχου. συµµετεÝχαν στη διαχεÝριση των κοινñν και Ûπαιρναν µικρÞτερο Ü µεγαλàτερο µÛροσ στη λÜψη των αποφÀσεων. ΑπÞ τουσ αγñνεσ αυτοàσ οι ÎλληλικÜσ διÀθεσησ.Χ. τησ πÞλησ-κρÀτουσ. ΠολιτικÀ 1276b 10-16¯ 1278b 9-12...Χ.. Þπωσ εÝοργανωµÛνησ κοινÞτητασ ανθρñπων κÀτω απÞ παµε. συνεÝδηση και επικàρωσαν την αποτελεσµατικÞΣκοπÞσ. που ονοµαζÞταν πÞλισ Ü Àστυ.. ΑνεξÀρτητα απÞ τον τρÞπο λειτουργÝασ του πολι84 τεàµατοσ. ΣχÛδιο αναπαρÀστασησ τησ πÞλησ προσ τα τÛλη του 7ου αι. πρÛπει να θÛσουµε Þτι η πολιτικÜ κοινωνÝα εÝναι προσ χÀριν ριαρχÝα σε συγκεκριµÛνο χñρο. ΕÝναι φανερÞ Þτι ο συνεχÜσ αγñνασ των πολιτñν των ελληνικñν πÞλεωνκρατñν. προκαλοàσε συχνÀ εµφàλιεσ συγκροàσεισ και. στη ΜεσοποταµÝα οι 6. οι κÀτοικοι τησ πÞλησ-κρÀτουσ. ο τρÞποσ Àσκησησ τησ εξουσÝασ και η συµµετοχÜ Ü µη των πολιτñν σ’ αυτÜν Þριζε το Àλλο συστατικÞ τησ στοιχεÝο. που Üταν η àπαιθροσ χñρα. ΠολιτικÀ 1280b 32-45¯ για την αντιµετñπιση των κοινñν προβληµÀτων5. π. Η αρχαϊκÜ εποχÜ τελεÝωτελετÛσ και θυσÝεσ και τρÞποι κοινÜσ σε µε τουσ αγñνεσ των ΕλλÜνων εναντÝον των συµβÝωσησ. Η επιβÝωση και η εξÛλιξη κÀθε πÞλησ-κρÀτουσ Üταν Àµεσα συνδεδεµÛνη µε τισ τρεισ βασικÛσ επιδιñξεισ των πολιτñν τησ. που αντιστοιχεÝ των καλñν πρÀξεων των πολιτñν και σε Þρια µιασ πÞλησ Ü µιασ ευρàτερησ περιοχÜσ Þχι µÞνο για τη συµβÝωσÜ τουσ. Íλλο Þµωσ εÝναι το θÛµα. ενÝσχυσαν την εθνικÜ τουσ για συµβÝωση εÝναι φιλικÜ διÀθεση. π.Χ. και τη συγκρÞτηση εξουσÝασ ΑριστοτÛλησ. π. Τα ανασκαφικÀ δεδοµÛνα απÛδειξαν Þτι η Σµàρνη εÝναι µÝα απÞ τισ πρñτεσ ελληνικÛσ πÞλεισ που διαθÛτουν τα χαρακτηριστικÀ αστικÜσ οργÀνωσησ. Þταν κατοικηθεÝ απÞ Àλλουσ ανθρñπουσ.) Οι ερευνητÛσ τησ ελληνικÜσ αρχαιÞτητασ ονοµÀζουν συµβατικÀ αρχαϊκÜ την περÝοδο απÞ τα ΕÝναι φανερÞ λοιπÞν Þτι η πÞλη µÛσα περÝπου του 8ου αι. τειχισµÛνο τισ περισσÞτερεσ φορÛσ. υπÜρξε η εποχÜ των πνευµατικñν επιγαµÝεσ των κατοÝκων.. Τοàτο εÝναι. δε διευκÞλυνε την ÛνωσÜ τουσ. ΑυτÀ εÝναι αναοικονοµικÜσ. αν και Üταν τροχοπÛδη για την οργÀνωση των ΕλλÜνων σε ενιαÝο κρÀτοσ. δηλαδÜ οι πολÝτεσ.. δεν υΗ οικονοµικοκοινωνικÜ κρÝση που προÛκυψε πÀρχει µÝα πÞλη. στο πλαÝσιο των ορλειασ και αυτÀρκουσ ζωÜσ.5. ΕÝναι δυνατÞ να ονοµαστεÝ (η πÞλη) µε Àλλο Þνοµα ακÞµη και Þταν παραµÛνουν οι Ýδιοι κÀτοικοι Ü και να Ûχει το Ýδιο το Þνοµα. κυρÝωσ. Η οργÀνωση των ανθρñπων σε πÞλεισ δεν Üταν Ûνα καινοàργιο ιστορικÞ φαινÞµενο.. φανερÞ εÝναι Þτι πρÛπει κυρÝωσ να αποκαλοàµε την πÞλη αµετÀβλητη. Þταν µεταβÀλει το πολÝτευµÀ τησ.Χ. ΠÞλη. Îτσι η πÞλη-κρÀτοσ παρουσιÀζει τα ακÞλουθα συστατικÀ στοιχεÝα: ✦ ΑπÞ Àποψη γεωγραφικÜ. ΑπÞ την 4η χιλιετÝα π. λοιπÞν. τησ πÞλησ εÝναι το τητα τησ οργÀνωσησ. καλλιεργÜσιµη µε διÀσπαρτουσ µικρÞτερουσ οικισµοàσ. Η προÛλευση τησ πÞλησ-κρÀτουσ και οι λÞγοι àπαρξÜσ τησ 2. Η οργÀνωση προϋποθÛτει την κυΕποµÛνωσ. µαζÝ µε την πÞλη.. κÛντρο Àσκησησ τησ εξουσÝασ. αλλÀ µÞνο Þταν θα στα τÛλη τησ οµηρικÜσ εποχÜσ αντιµετωπÝστηκε υπÀρξει σωστÜ επικοινωνÝα και των οικογενειñν και των γενñν χÀριν τÛαπÞ τα µÛσα του 8ου αι. Ο 7οσ γκατÀσταση σε µια περιοχÜ και µε τισ και 6οσ αι. Þταν το πολÝτευµÀ τησ µÛνει το Ýδιο. η ευτυχισµÛνη και ενÀρετη ζωÜ. .Χ. Ùλα αυτÀ εÝναι Ûργο φι«βαρβÀρων». ΚυρÝαρχο στοιχεÝο τησ πÞλησκρÀτουσ εÝναι το πολÝτευµα ΕÀν λοιπÞν Ûτσι Ûχουν τα πρÀγµατα. Η αρχαÝα Σµàρνη.. τισ κñµεσ.Χ. γÝνεται κατανοητÞ Þτι οι πολÝτεσ εÝχαν τρεισ βασικÛσ επιδιñξεισ που παρÀλληλα αποτελοàσαν και προϋποθÛσεισ àπαρξησ τησ πÞλησκρÀτουσ: την ελευθερÝα. αλλÀ λιξησ του ελληνικοà κÞσµου. και εÀν Þλα αυτÀ θα συµβοàν. γιατÝ αυτÜ Üταν η δικοàνται µεταξà τουσ και Þτι Ûχουν εποχÜ τησ προετοιµασÝασ και των απαρχñν τησ σχÛσεισ συναλλαγÜσ.2 ΑρχαϊκÜ εποχÜ (750-480 π. Οι πολÝτεσ δηλαδÜ αγωνÝζονταν για την ανεξαρτησÝα τουσ υπερασπÝζοντασ την ελευθερÝα τησ πÞλησ. Η σηµασÝα του θεσµοà τησ πÞλησ-κρÀτουσ. Îτσι..

λÞγω τησ συγκÛντρωσησ τησ γησ σε λÝτα γαµψÀ του¯ και το γερÀκι εµÝλησε γουσ. στ’ αηδÞνι. ΧωρÝσ µυαλÀ εÝν’ εκεÝνοσ που τα στουσ ευγενεÝσ να αµφισβητÜσουν την εξουσÝα τα βÀζει µε τουσ δυνατÞτερουσ¯ εχτÞσ του βασιλιÀ. Þπωσ η χωροταξικÜ οργÀνωση. Þµωσ. κοινωνικÛσ και πολιτικÛσ συντα κτܵατÀ τουσ Þπωσ και πριν. και πλÜθουσ Η κρÝση του οµηρικοà κÞσµου.Χ. π. Þχλοσ. Στισ δàο τελευταÝεσ περιπτñσεισ κÀνουµε λÞγο για συνοικισµÞ7. Þταν κρÝση λÞγω των περιορισµÛνων εκτÀσεων καλτο πÜρε πολà ψηλÀ. Îτρεµικροàσ ανθρñπουσ¯ ακÞµα και οι µεγÀλοι δυσκολεàονται να τη σηκñφαν Àλογα και βρÝσκονταν σε συνεχÜ πολεµικÜ σουνε και κÀτου απÞ το βÀροσ τησ ετοιµÞτητα¯ γι’ αυτÞ ονοµÀστηκαν και ιππεÝσ. ΛεκατσÀ. π. αλλÀ τουσ ανÀγκασε να Ûχουν µια κοινÜ θÜκεσ που επικρατοàσαν στισ οµηρικÛσ κοινωνÝεσ. η οποÝα εξελÝΟι συνθÜκεσ αυτÛσ. Îτσι µÝλησε το γετο οποÝο προκÀλεσε στη συνÛχεια οικονοµικÜ ρÀκι στο πλουµÞλαιµο τ’ αηδÞνι. τι και τησ Ûλλειψησ Àλλων πÞρων πÛρα απÞ την εκ’ναι που λαλεÝσ. Îτυχε. Π. και τÛτοια περιοχÜ σε περιοχÜ. Ùταν. µπορεÝ και να σ’ αφÜσω Ýσωσ οργανωµÛνου στρατοà Ûδωσε τη δυνατÞτηπÀλι. Στην προσπÀθειÀ τουσ αυτÜ Ýσωσ να αναµεÝχθηκαν και µε τµÜµατα Àλλων φàλων. καν µε τη βιοτεχνÝα. 15 µετ.À. Η δàναµÜ τουσ στηριζÞταν στην καπου χÀνει τη νÝκη µαζÝ µε τισ ντροπÛσ τοχÜ τησ γησ. για παρÀδειγµα. Þπωσ µασ Ûγινε γνωστÞ. η ποÝηχθÛωσ. γÝνεται φανερÞ Þτι Þλεσ 7.. ο αριθµÞσ των δοàλων σε Àλλεσ πÞλεισ αυξÜθηκε εξαιτÝασ των χρεñν προσ τουσ ευγενεÝσ. Îργα και ΗµÛραι. Ο «συνοικισµÞσ» τησ ΑθÜνασ 86 οι πÞλεισ-κρÀτη δεν οργανñθηκαν συγχρÞνωσ και 8. γκρÞτηση των πÞλεων-κρατñν συνδÛεται Àµεσα Íφησε τουσ κατοÝκουσ να νÛµονται µε τισ οικονοµικÛσ. Η δηµοκρατÝα. Η οικονοµικÜ κρÝση των οµηρικñν χρÞνων 87 . Οι σχÛσεισ ευγενñν µε τον Ýδιο τρÞπο. Την περÝοδο των µετακινÜσεων τµÜµατα ΘουκυδÝδησ. το καθÛνα. ΜÞνο Àµα παρουσιαζÞταν τικÜσ» απÛκτησαν υπÞσταση και Ûγιναν πραγµαεξωτερικÞσ κÝνδυνοσ Ûκαναν κοινÜ τικÞτητα. και σε Àλλεσ εξαιτÝασ των κατακτητικñν πολÛµων. δηλαδÜ δεν εÝδαν τη ζωÜ ζωÜ. τη ναυτιλÝα και πλοàτισαν. που υποδÜλωναν την προÛλευση και την κοινωΜα. Þπωσ συνÛβη στη ΣπÀρτη. Προσ τα τÛλη Και τñρα µια παραβολÜ θα πω του 9ου αι. που Üταν δυνατÞσ και σñφρων.8 ΠολλοÝ απ’ αυτοàσ στη συνÛχεια ασχολÜθηµετ. οι ΕλευσÝνιοι σµοà γεννÜθηκε µÛσα απÞ τη λειτουργÝα του θεµε τον Εàµολπο εναντÝον του Ερεσµοà τησ πÞλησ-κρÀτουσ. τη µÛρα π’ αναπÀντεχεσ καΣτισ πÞλεισ-κρÀτη πολÝτεσ δεν Üταν µÞνο οι ταστροφÛσ συντàχουν. ΜÞνο µÛσα στισ ελληνικÛσ πÞχωριστÞ πρυτανεÝο και χωριστοàσ λεισ-κρÀτη οι Ûννοιεσ «του πολÝτη» και «τησ πολιÀρχοντεσ. ×ταν γνωστοÝ µε τα ονÞµατα αγακαι βÀσανα τραβÀει». Σε καµιÀ Þµωσ απ’ χρÞνια και περισσÞτερο απ’ Þποιουσ αυτÛσ τισ πÞλεισ οι κÀτοικοι δεν ανÛπτυξαν «ποÀλλουσ Îλληνεσ. Β. Îτσι κατανοοàµε γιατÝ ο θεσµÞσ τησ συνÛλευση υπÞ τον βασιλÛα και ο κÀπÞλησ-κρÀτουσ Üταν σηµαντικÜ καινοτοµÝα µε θε οικισµÞσ εÝχε χωριστÜ πολιτικÜ ζωÜ και αυτοδιοÝκηση. ΕκεÝ που εΗ οικονοµικÜ αυτÜ κατÀσταση συνδυÀζεται γñ σε πÀω. Το µεγαλàτερο µÛροσ του οσàνη και µη συδαυλÝζεισ την αδικÝα.τι αποτελεÝ επÝτευγµα του ελληνικοà πολιτιπωσ. µερικοÝ απÞ τουσ οικισµοàσ να σµοà. την ΑθÜνα. πρÀγµα σια τη γνñµη τουσ. ζοàσαν αγροτικÜ λιτικÜ» δραστηριÞτητα. εγñ. Στον ελλαδικÞ χñρο ο σχηµατισµÞσ πιθανñσ να ακολοàθησε διαφορετικÜ πορεÝα: Ü ανεξαρτητοποιÜθηκαν τµÜµατα διαφορετικñν φàλων και οργανñθηκαν µεταξà τουσ Ü γειτονικÛσ κοινÞτητεσ ενñθηκαν σε ενιαÝο χñρο Ü. χρÞνου τουσ το αφιÛρωναν στη σωµατικÜ ÀσκηΓιατÝ η αδικÝα εÝναι ολÛθρια για τουσ ση και στην καλλιÛργεια του πνεàµατοσ. Ûκανε πολλÛσ µεταρρυθµÝσεισ. δυνατÞσ σου σε κρατÀει. τησ απουσÝασ εργασιακÜσ ειδÝκευσησ αλλÀ και σκληρÞ λÞγο του ’πε: «∆àστυχο. οι οµηρικÛσ κοινÞτητεσ παρουστουσ βασιλιÀδεσ. ΚÀποιοσ πολà πιο µετÀλλευση τησ γησ. ∆εν εξισñθηκαν Þµωσ εξαρχÜσ πολιτικÀ µε τουσ ευγενεÝσ. ΑυτοÝ Ü1. ΕποµÛνωσ. την πολιτεÝα στη σηµερινÜ τησ µορφÜ Η οικονοµικÜ και κοινωνικÜ οργÀνωση. µπορεÝ και δεÝπνο να σε την αàξηση τησ δàναµησ των ευγενñν. ΒÛβαια. κρÀτη. Η συµ’ Ûνα βουλευτÜριο κι Ûνα πρυτανεÝο. απÛκτησαν στη συνÛχεια µÞνιµη εγκατÀσταση και σε συνδυασµÞ µε Àλλουσ παρÀγοντεσ. δηµιοàργησαν τισ πÞλεισ-κρÀτη. δικαιωµÀτων τουσ. η πολεοδοµÝα και η επιστܵη Üταν επιτεàγκατÀργησε τισ βουλÛσ και τισ αρχÛσ µατα τησ δραστηριÞτητασ του ανθρñπου στο των Àλλων οικισµñν και οργÀνωσε πλαÝσιο τησ πÞλησ-κρÀτουσ. µàροµαι: χàνω δÀκρυα. Τα πρñτα στÀδια τησ ιστορικÜσ πορεÝασ των πÞλεων-κρατñν Üταν συνδεδεµÛνα µε την ανÀπτυξη τησ δουλεÝασ. η ρητοΘησεàσ. ευπατρÝδεσ. λυγοàν. εκεÝ πασ κι εσà. Îτσι εÝπε το γερÀκι το γοργοπετοàµενο. τησ των πρñτων βασιλÛων τησ ΑττικÜσ αυτÞβουλησ δρÀσησ για την αντιµετñπιση των µÛχρι τησ εποχÜσ του ΘησÛωσ. εσθλοÝ.. Σàµφωνα µε αυτÜ την εκδοχÜ οι πρñτεσ πÞλεισ-κρÀτη πρÛπει να σχηµατÝστηκαν στα παρÀλια τησ Μ. απÞ κñµεσ (χωριÀ) αποσπÀστηκαν οµÀδεσ και συγκρÞτησαν δικÜ τουσ ενιαÝα διοÝκηση. κ. Τον καιρÞ του ΚÛκροποσ και τουσ συνδεδεµÛνη µε τισ ιδÛεσ τησ ελευθερÝασ. κι ασ µου ’σαι και τραγουδιστÜσ¯ κι Þπωσ µου µε τον περιορισµÞ τησ βασιλικÜσ εξουσÝασ και κÀνει Þρεξη. ρεÝα. των ελληνικñν φàλων πιθανÞτατα αυτονοµÜθηκαν. Àκουε συ τη δικαινικÜ τουσ υπÞσταση. Üταν οργανωµÛνοι σε πÞλεισ µε αναπτυγµÛνη οικονοµικÜ και Οι ΑθηναÝοι. αν κι Ûχουνε περÝσσÝαζαν σταδιακÜ πληθυσµιακÜ αàξηση. των περιορισµÛνων µÛσων εκµε1 κεÝνο θλιβερÀ µÛσα στα νàχια νταν τÀλλευσησ. αρπαγµÛνο στα νàχια του¯ µàρολιεργÜσιµησ γησ. µÛσα στα σàγνεφα. ω ΠÛρση. Η ανÀπτυξη του θεσµοà τησ δουλεÝασ συνδÛεται Àµεσα µε την αντÝληψη Þτι ο πολÝτησ πρÛπει να εÝναι απαλλαγµÛνοσ απÞ τισ εργασÝεσ για να ασχολεÝται µÞνο µε τισ υποθÛσεισ τησ πÞλησ. οι Ακοινñν προβληµÀτων και τησ κατοχàρωσησ των θηναÝοι ζοàσαν διασπαρµÛνοι σε µικρÀ κÛντρα που εÝχαν. απÞ τα πολà παλιÀ πολιτιστικÜ δραστηριÞτητα. ευγενεÝσ αλλÀ και µεγÀλοσ αριθµÞσ µικρñν Ü µεσαÝων καλλιεργητñν Ü και ακτηµÞνων. Η αντιµετñπιση τησ κρÝσησ. οι τοπικÛσ λατρεÝεσ κ. µÀλισυνÛπειεσ µεγÀλεσ για την εξÛλιξη του πολιτιστα. βασιλεàσ Ûγινε ο ση και ιδιαÝτερα το θÛατρο. κακοÝ ΗσÝοδοσ.Χ.À. το τεντοθοÝ. ονÞµατα φτÛρουγο πουλÝ. Þπωσ συνÛβαινε στην ΑθÜνα µÛχρι τισ αρχÛσ του 6ου αι. το εµπÞριο. Αγγ. οδÜγησαν προοδευτικÀ στη την παρÛδωσε ο Θησεàσ στουσ µεταµετεξÛλιξη των οµηρικñν κοινοτÜτων σε πÞλεισγενεστÛρουσ. ΑσÝασ στη διÀρκεια του πρñτου αποικισµοà. η φιλοσοφÝα. ΒλÀχου.À. που Üταν διαφορετικÛσ απÞ χθηκε σε µεγÀλη πολιτεÝα. 202-214 κ.ΣουµÛριοι. Àριστοι. ταν γνωστοÝ µε τα ονÞµατα πλÜθοσ.. Η Ûλλειψη κÀνω. θρηνñ. µε τα κοινÀ. ∆ε θα Üταν υπερβολικÜ η επισܵανση πωσ πολεµÜσουν εναντÝον τησ ΑθÜνασ ÞÞ. ακÞµα. πολιτεÝα.

Îτσι.À. το Íργοσ. Ο ΑρχÝασ λοιπÞν προτݵησε τον πλοàτο. προηγουµÛνωσ Þµωσ ΣχερÝα. η ΑθÜνα ξεπÛρασε την κρÝση µε την ανÀπτυξη τησ βιοτεχνÝασ και του εµπορÝου: Η ΣπÀρτη. την κοινωνÝα και την πολιτιστικÜ εξÛλιξη αυτÜσ τησ περιÞδου. Τα αÝτια που συνÛβαλαν στην Ýδρυση των αποικιñν Üταν: η στενοχωρÝα.Χ. η ΧαλκÝδα. Οι αποικÝεσ. οι Îλληνεσ εξαπλñθηκαν στη ΜεσÞγειο και στον Εàξεινο ΠÞντο. Η οικονοµικÜ κρÝση αντιµετωπÝστηκε Ûξω απÞ τα Þρια των πÞλεων-κρατñν. µÛχρι και τα µÛσα του 6ου αι.). π. 2. ΓιατÝ Àλλοι απÞ τουσ βαρβÀρουσ Üταν κÀτοικοι τησ χñρασ και Àλλοι α- 88 συνεχÝστηκε και στα πρñτα στÀδια τησ οργÀνωσησ των πÞλεων. ΛÛγεται Þτι ο Μàσκελλοσ και ο ΑρχÝασ συγχρÞνωσ Üρθαν στουσ ∆ελφοàσ και Þταν ζÜτησαν χρησµÞ απÞ το θεÞ ρωτÜθηκαν: τι απÞ τα δàο προτιµοàν πλοàτο Ü υγεÝα. την εγκατÀσταση σε Àλλη περιοχÜ και τη δηµιουργÝα νÛασ πÞλησ. οι αισθητικÛσ αντιλÜψεισ και γενικÞτερα ο τρÞπο ζωÜσ. (ΑθÜνα.Χ. Οι Συρακοàσεσ Þµωσ Ûφθασαν σε τÛτοιο σηµεÝο πλοàτου. οι ΜÞργητεσ και µερικοÝ Àλλοι να νÛµονται το νησÝ µεταξà των οποÝων Üταν και οι Øβηρεσ. Ùλα τα στοιχεÝα που καθορÝζουν τον ελληνικÞ πολιτισµÞ. ΜεγÀλωσε η πÞλη αυτÜ και εξαιτÝασ τησ ευφορÝασ τησ γησ και των καλñν τησ λιµανιñν. Þπωσ αντανακλÀται µÛσα απÞ την Οδàσσεια. συνδàασαν αυτÛσ τισ λàσεισ µε την Ýδρυση αποικιñν. Οι λàσεισ που δÞθηκαν Üταν οι ακÞλουθεσ: ✦ ανÀπτυξη τησ βιοτεχνÝασ και του εµπορÝου. Οι δεσµοÝ τουσ µε τισ µητÛρεσ-πÞλεισ Üταν χαλαροÝ. ΚÀποιεσ πÞλεισ-κρÀτη εφÀρµοσαν µια απÞ τισ προαναφερθεÝσεσ λàσεισ. ΣτρÀβων. ΕκεÝνοσ λοιπÞν αφοà Ûδιωξε τουσ Λιβυρνοàσ που κατεÝχαν το νησÝ. δηλαδÜ το πρÞβληµα που προÛκυψε απÞ την αàξηση του πληθυσµοà και τισ περιορισµÛνεσ εκτÀσεισ καλλιεργÜσιµησ γησ¯ ✦ η Ûλλειψη πρñτων υλñν. Η Ýδρυση αποικιñν Τισ Συρακοàσεσ Ûκτισε ο ΑρχÝασ αφοà απÞ την ΚÞρινθο Ûπλευσε εκεÝ την Ýδια εποχÜ που ιδρàθηκαν η ΝÀξοσ και τα ΜÛγαρα. Και οι κÀτοικοÝ τησ Ûγιναν ηγÜτορεσ και συνÛβη ñστε και Þταν εÝχαν τυρÀννουσ οι Συρακοàσιοι να κυριαρχοàν σε Àλλουσ και Þταν Üταν ελεàθεροι να ελευθερñνουν Þσουσ Üταν υποδουλωµÛνοι απÞ τουσ βαρβÀρουσ. Þπωσ προηγοàµενα ανÛφερα. καθñσ δεν Üταν δυνατÞ να αντιµετωπιστεÝ απÞ το υπÀρχον σàστηµα τησ κλειστÜσ αγροτικÜσ οικονοµÝασ. Στισ επαφÛσ τουσ µε τουσ γηγενεÝσ πληθυσµοàσ Ûδωσαν πολιτιστικÀ στοιχεÝα και πÜραν. ιδιαÝτερα µετÀλλων¯ ✦ η αναζÜτηση νÛων αγορñν για την προµÜθεια και την πñληση αγαθñν¯ ✦ οι εσωτερικÛσ πολιτικÛσ κρÝσεισ που οδηγοàσαν σε αποµÞνωση µια οµÀδα των κατοÝκων¯ ✦ οι γνñσεισ που διÛθεταν για τουσ θαλÀσσιουσ δρÞµουσ και τισ περιοχÛσ εγκατÀστασησ¯ ✦ ο ριψοκÝνδυνοσ χαρακτÜρασ των ΕλλÜνων εκεÝνησ τησ εποχÜσ. οι Îλληνεσ τα µετÛφεραν στισ νÛεσ τουσ πατρÝδεσ.9. µε την κατÀκτηση γειτονικñν τουσ περιοχñν. Þπωσ οι ΑρκÀδεσ. π. Οι αποικÝεσ εξελÝχθηκαν σε χñρουσ πειραµατισµοà για τον ΕλληνισµÞ. ΚÀτω: ΝÞµισµα τησ ΕφÛσου απÞ Üλεκτρο* µε παρÀσταση ελαφιοà (600 π. αυτÞνοµεσ και αυτÀρκεισ. τα ΜÛγαρα. Ýδρυσε την αποικÝα¯ ο ΑρχÝασ εξÀλλου Þταν Ûφτασε στο Ζεφàριο των ∆ωριÛων και βρÜκε εκεÝ µερικοàσ που εÝχαν Ûρθει απÞ τη ΣικελÝα και εÝχαν σταλθεÝ απÞ τουσ ιδρυτÛσ των ΜεγÀρων τουσ πÜρε µαζÝ του και απÞ κοινοà Ýδρυσε µ’ αυτοàσ τισ Συρακοàσεσ. οι ΜακεδÞνεσ και Àλλοι.Χ. σε ευρàτερο οικονοµικÞ χñρο µε την ανÀπτυξη του δευτερογε✦ πÞ την απÛναντι στεριÀ Ûκαναν επιδροµÛσ¯ κανÛνα Þµωσ δεν Àφηναν να αγγÝζει τα παρÀλια οι Îλληνεσ. µια µορφÜ του ελληνικοà αλφαβÜτου. διαδÞθηκε απÞ τουσ ΧαλκιδεÝσ αποÝκουσ στουσ ιταλικοàσ λαοàσ και Ûγινε στη συνÛχεια το πρÞτυπο διαµÞρφωσησ του λατινικοà. κÀποιεσ Àλλεσ τισ συνδàασαν για να αντιµετωπÝσουν τα προβλܵατÀ τουσ. Üταν νÛεσ πÞλεισ-κρÀτη. Ο δεàτεροσ αποικισµÞσ (8οσ-6οσ αι. ο Μàσκελλοσ Þµωσ την υγεÝα¯ στον Ûνα Ûδωσε χρησµÞ να ιδρàσει τισ Συρακοàσεσ και στον Àλλο τον ΚρÞτωνα. οι πολιτικÛσ πρακτικÛσ. Ùσα τµÜµατα του ελληνικοà κÞσµου παρÛµειναν αποµονωµÛνα και δεν εÝχαν συνεχεÝσ επαφÛσ µε τουσ Àλλουσ Îλληνεσ. αποικÝζω (στÛλνω µακριÀ απÞ τον οÝκο. αλλÀ δεν εÝχαν και τη δàναµη να τουσ εκδιñξουν εξ ολοκλÜρου απÞ την ενδοχñρα και παρÛµειναν µÛχρι σܵερα οι ΣικελοÝ. σε µερικÛσ περιπτñσεισ ανàπαρκτοι.). η ΜÝλητοσ κ. π. οι ΑκαρνÀνεσ. ενñ η ΚÞρινθοσ. Το φαινÞµενο αυτÞ διαφÛρει απÞ την εξÀπλωση των ελληνικñν φàλων στα µικρασιατικÀ παρÀλια (11οσ – 9οσ αι. Η αποικιστικÜ εξÀπλωση επανασàνδεσε ουσιαστικÀ τουσ Îλληνεσ µε τη ΜεσÞγειο και εÝχε σηµαντικÛσ επιπτñσεισ στην οικονοµÝα.Χ. περιορÝζοντασ Ûτσι τη δραστηριÞτητα Àλλων λαñν και ιδιαÝτερα των ΦοινÝκων. 4.Χ. ñστε να διαδοθεÝ παροιµÝα γι’ αυτÛσ που λεγÞταν για εκεÝνουσ που ζοàσαν πολυτελÜ ζωÜ. ✦ κατακτητικοÝ πÞλεµοι και εδαφικÜ επÛκταση. Îτσι λοιπÞν συµβαÝνει η πÞλη των Κροτωνιατñν να εÝναι τÞσο υγιεινÜ. Þπωσ οι θρησκευτικÛσ πεποιθÜσεισ. στα Þρια του τÞτε γνωστοà κÞσµου. Þτι δηλαδÜ δεν θα τουσ αρκοàσε οàτε ο φÞροσ τησ δεκÀτησ των Συρακουσñν. δεν ακολοàθησαν την Ýδια οικονοµικÜ πορεÝα και διατÜρησαν τη φυλετικÜ* οργÀνωση. οι ΑιτωλοÝ. Η Ýδρυση αποικιñν την αρχαϊκÜ εποχÜ Üταν επιχεÝρηση οργανωµÛνη εξ ολοκλÜρου απÞ τη µητÛρα-πÞλη (µητρÞπολη). Þπωσ αναφÛρεται απÞ τουσ αρχαÝουσ συγγραφεÝσ.). ΕπÀνω: ΑργυρÞ νÞµισµα τησ ΑÝγινασ µε παρÀσταση χελñνασ (600 π. VI. ωστÞσο. ΑπÞ τα µÛσα του 8ου αι.). ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) 89 .À. οι ΣικανοÝ. Ο Þροσ προÛρχεται απÞ το ρ. π. Ο ΑρχÝασ Þταν Ûπλεε προσ τη ΣικελÝα Àφησε τον ΧερσικρÀτη που καταγÞταν απÞ το γÛνοσ των Ηρακλειδñν µε Ûνα µÛροσ τησ στρατιÀσ του για να ιδρàσει την ονοµαζÞµενη τñρα ΚÛρκυρα. ∆àο απÞ τα αρχαιÞτερα ελληνικÀ νοµÝσµατα.Χ. ενñ σε σπÀνιεσ περιπτñσεισ οι σχÛσεισ Üταν εχθρικÛσ9. ΓεωγραφικÀ. τουσ οποÝουσ αναφÛρει ο Îφοροσ Þτι Üταν οι πρñτοι οικιστÛσ τησ ΣικελÝασ απÞ τουσ βÀρβαρουσ. η ×λιδα κ. οι Ηπειρñτεσ. Η πλÛον χαρακτηριστικÜ περÝπτωση εÝναι η διÀδοση τησ γραφÜσ¯ το χαλκιδικÞ αλφÀβητο. απÞ την πατρÝδα) και δηλñνει την αναγκαστικÜ µετακÝνηση. ✦ Ýδρυση αποικιñν.

90 91 .Χ.Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΣ απÞ τον 8ο Ûωσ τον 6ο αιñνα π.

Tο νÞµισµα γÝνεται τñρα το κàριο µÛσο συναλλαγÜσ. που φρÞντισαν για την ανÀπτυξη τησ πÞλησ τουσ και τη βελτÝωση των συνθηκñν ζωÜσ των πολιτñν. δηλαδÜ αγορασµÛνοι. εÝη πολιτικÜ βÀση. Την πορεÝα µεταβολÜσ των πολιτευµÀτων παρουσιÀζει το ακÞλουθο θεωρητικÞ σχܵα: βασιλεÝα ® αριστοκρατÝα ® ολιγαρχÝα ® τυραννÝδα ® δηµοκρατÝα Η δηµιουργÝα των πÞλεων-κρατñν συνδÛεται µε την παρακµÜ και την πτñση τησ βασιλεÝασ. ο ΠιττακÞσ στη ΜυτιλÜνη.Χ. ΑπεικονÝζει σκηνÜ τησ νÛασ πολεµικÜσ τακτικÜσ που διεκδÝκησαν µÛσα απÞ συγκροàσεισ µερÝδιο στην καθιÛρωσε η οπλιτικÜ φÀλαγγα.À. ο ΘεαγÛ93 . ΧαρακτηριστικÛσ περιπτñσεισ τυρÀννων Üταν ο ΠολυκρÀτησ στη ΣÀµο. Þπωσ ονοµÀστηκε διαφορετικÀ. Η πÞλη-κρÀτοσ αποτελοàσε το βασικÞ θεσµÞ πολιτικÜσ οργÀνωσησ κατÀ την αρχαιÞτητα. εκεÝνων δηλαδÜ που αντλοàσαν τη δàναµη απÞ την καταγωγÜ τουσ και την κατοχÜ γησ. Το πολÝτευµα τησ βασιλεÝασ παρÛµεινε µÞνο σε περιοχÛσ που διατÜρησαν το φυλετικÞ τρÞπο οργÀνωσησ και δε δηµιοàργησαν πÞλεισ-κρÀτη. Η ΚÞρινθοσ τον 7ο αι. Η φÀλαγγα των οπλιτñν οδÜγησε στην ανÀπτυξη τησ ιδÛασ τησ ισÞτητασ ακÞµη και ωσ προσ την Àσκηση τησ εξουσÝασ. µε την υποστÜριξη των οποÝων κατÞρθωναν να καταλÀβουν την εξουσÝα. που καλàπτει το µεγαλàλÝτευµα κατ’ αυτÞν τον τρÞπο µεταβλÜθηκε σε οτερο µÛροσ του σñµατÞσ του αποδÝδελιγαρχικÞ Ü. Το αγγεÝο αυτÞ βÛρνηση τησ πολιτεÝασ Ûγινε ανÀλογα µε την οιστο επÀνω µÛροσ καταλÜγει σε κεφÀλι κονοµικÜ κατÀσταση των πολιτñν. ΟρισµÛνοι απÞ τουσ τυρÀννουσ αναδεÝχθηκαν σε καλοàσ ηγÛτεσ.Χ. απÞ τισ εκÀστοτε ισχυρÛσ κοινωνικÛσ τÀξεισ. Þπωσ π. απÛκτησε χαρακτÜρα εµπορευµατοχρηµατικÞ µε την κοπÜ και τη χρÜση του νοµÝσµατοσ. ο ΠερÝανδροσ στην ΚÞρινθο. ΠρÞκειται για τουσ γνωστοàσ νοµοθÛτεσ Ü αισυµνÜτεσ. ΤÛτοια πρÞσωπα συνÜθωσ Üταν ευγενεÝσ που εÝχαν αναδειχθεÝ ηγÛτεσ των κατñτερων κοινωνικñν οµÀδων. Η επικρÀτηση των «ολÝγων» Þµωσ δεν Ûδωσε λàσεισ στα προβλܵατα του πλÜθουσ. η οπλιτικÜ φÀλαγγα. τιται µε εξαÝρετη δεξιοτεχνÝα σàγκρουση µοκρατικÞ (“ ‰κ τιµηµÀτων πολιτεÝα). Οι νÛεσ κοινωνικÛσ που διακοσµοàσε αγγεÝο του β‹ µισοà οµÀδεσ Þξυναν τον κοινωνικÞ ανταγωνισµÞ και του 7ου αι.χ. Η κατÀσταση εν µÛρει αντιµετωπÝστηκε σε πολλÛσ πÞλεισ µε την κωδικοποÝηση του Àγραφου. Τα πολιτεàµατα. Οι αντιθÛσεισ διατηρÜθηκαν και σε ορισµÛνεσ περιπτñσεισ υποδαυλÝστηκαν απÞ πρÞσωπα που Üθελαν να εκµεταλλευτοàν τισ κοινωνικÛσ αναταραχÛσ για να επιβÀλουν τη δικÜ τουσ εξουσÝα. ΕÝναι ευνÞητο Þτι οι κοινωνικÛσ συγκροàσεισ και οι πολιτειακÛσ µεταβολÛσ εÝχαν διαφορετικÜ εξÛλιξη σε κÀθε πÞλη-κρÀτοσ. τουσ ΛεπτοµÛρεια απÞ την παρÀσταση ναυτικοàσ και τουσ τεχνÝτεσ. Η δουλεÝα. Το ποπλατιÀ ζñνη. π. τουσ εµπÞρουσ. Με την καταγραφÜ εργαστηρÝου. και στισ αρχÛσ του 6ου αι. Η προσωπικÜ εξουσÝα που επÛβαλλαν ονοµαζÞταν τυραννÝδα10. διεκδÝκησε µερÝδιο στην Àσκηση τησ εξουσÝασ. (ΛονδÝνο. επειδÜ οπλιτñν. οι διαφορÛσ οξàνθηκαν και οι αγñνεσ µεταξà των ευγενñν απÞ τη µÝα πλευρÀ και των πλουσÝων και του πλÜθουσ απÞ την Àλλη Ûγιναν ιδιαÝτερα σκληροÝ. Þπωσ συνÛβη λιονταριοà – στοιχεÝο ανατολικÞ. των νÞµων στισ περισσÞτερεσ πÞλεισ διευρàνθηκε π.νοàσ και τριτογενοàσ τοµÛα τησ οικονοµÝασ. π. ο ∆ρÀκων ΜικρÞ αγγεÝο (àψ. Οι οικονοµικÛσ εξελÝξεισ που προκÀλεσε ο αποικισµÞσ µε την ανÀπτυξη του εµπορÝου και τησ βιοτεχνÝασ Ûφεραν στην επιφÀνεια νÛεσ κοινωνικÛσ οµÀδεσ. ΝÛα κατηγορÝα πολιτñν. Η καταγραφÜ των νÞµων ανατÛθηκε σε πρÞσωπα κοινÜσ αποδοχÜσ. ΜουσεÝο ΒÝλλα Τζοàλια) τησ κοινωνÝασ συνÛβαλε και Ûνασ Àλλοσ παρÀγο92 ντασ. η ΜακεδονÝα κ. η ×πειροσ. Οι οικονοµικÛσ µεταβολÛσ εÝχαν συνÛπειεσ και στην κοινωνÝα των πÞλεων-κρατñν. εθιµικοà δικαÝου. Στα αριστοκρατικÀ καθεστñτα η εξουσÝα βρισκÞταν στα χÛρια των αρÝστων. η αριστοκρατικÀ οργανωµÛνη κοινωνÝα πÛρασε κρÝση. στο οποÝο ανÜκαν Þσοι απÞ τουσ πολÝτεσ απÛκτησαν την ιδιÞτητα του πολεµιστÜ και εÝχαν την οικονοµικÜ ευχÛρεια να εξοπλÝζονται µε δικÀ τουσ Ûξοδα. π. τÛλοσ. Σε στην ΑθÜνα µε τη νοµοθεσÝα του ΣÞλωνα. Η εφεàρεση του νοµÝσµατοσ δεν Üταν µια απλÜ καινοτοµÝα που διευκÞλυνε τισ οικονοµικÛσ σχÛσεισ εκεÝνησ τησ εποχÜσ. Ο ιστορικÞσ βÝοσ του θεσµοà τησ πÞλησ-κρÀτουσ ξεκÝνησε µε την επικρÀτηση των ευγενñν και την εγκαθÝδρυση αριστοκρατικñν πολιτευµÀτων. εφÞσον η συµµετοχÜ στη διακυναι Ûνα σπουδαÝο κÛντρο εµπορÝου και παραγωγÜσ αγγεÝων. αυτοÝ που πλοàτισαν. Για πρñτη φορÀ αυτÜ την εποχÜ χρησιµοποιÜθηκαν δοàλοι αργυρñνητοι. ΜÛσα απ’ αυτÞ το θεσµÞ λειτοàργησαν οι κοινωνικοÝ ανταγωνισµοÝ και ασκÜθηκε η εξουσÝα. Το εµπÞριο δεν περιορÝστηκε στην ανταλλαγÜ αγαθñν. και τισ αρχÛσ του 6ου αι. ωσ παρÀγοντασ οικονοµικÜσ ανÀπτυξησ. 7 εκ. προερχÞµενα κυρÝωσ απÞ την τÀξη των ευγενñν. Þπωσ ο ΖÀλευκοσ και ο Χαρñνδασ στισ αποικÝεσ τησ ∆àσησ. δηλαδÜ το εισÞδηµα. Στα τÛλη του 7ου αι. Îτσι. ο Λυκοàργοσ στη ΣπÀρτη. ×ταν Ûνα καινοàργιο στρατιωτικÞ σñµα.Χ. τουσ βιοτÛχνεσ. Στην κρÝση τησ αριστοκρατικÜσ δοµÜσ (Ρñµη.Χ.) κορινθιακοà και ο ΣÞλων στην ΑθÜνα. Η λÛξη «τàραννοσ» Üταν µÀλλον λυδικÜσ προÛλευσησ. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) κριτÜριο τησ διÀκρισησ των πολιτñν Üταν τα «τιµÜµατα». π.Χ. αναπτàχθηκε λÞγω τησ ανÀγκησ για περισσÞτερα και φθηνÞτερα χÛρια. εξουσÝα.

π. ο ΠεισÝστρατοσ στην ΑθÜνα κ. και ο ιωνικÞσ. Την αρχαϊκÜ εποχÜ.À. να διατυπñνει ελεàθερα την ÀποψÜ του (ισηγορÝα). Α. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) ΚÞρη απÞ την ΑκρÞπολη τησ ΑθÜνασ (περ.).). απÞ την αριστοκρατικÜ οργÀνωση τον 7ο αι. την ΟλυµπÝα. Þπωσ συµβαÝνει µε τουσ ∆ελφοàσ. 510 π.Χ. π. πολà περισσÞτερο απÞ πριν. Þπου γεννÜθηκε και η φιλοσοφÝα¯ γρÜγορα. Ο πολιτισµÞσ.À. κατασκευÀστηκαν τα πρñτα µεγÀλα αγÀλµατα. π. Ο πεζÞσ λÞγοσ µÛσα απÞ τη σκÛψη των πρñτων φιλοσÞφων (φυσικñν φιλοσÞφων) επιχειρεÝ να εξηγÜσει τη δηµιουργÝα του κÞσµου αλλÀ και να αφηγηθεÝ Üθη. σε Àλλεσ. Σε κÀθε πολÝτη δινÞταν η δυνατÞτητα να παÝρνει το λÞγο. Στουσ αρχαϊκοàσ χρÞνουσ δηµιουργÜθηκαν δàο βασικοÝ αρχιτεκτονικοÝ ρυθµοÝ. 13 µετ. Οι πρñτεσ πνευµατικÛσ και καλλιτεχνικÛσ ανησυχÝεσ εντοπÝζονται κυρÝωσ στην ΙωνÝα. ΒρÛθηκε «θαµµÛνη» µαζÝ µε πολλÀ Àλλα Ûργα που καταστρÀφηκαν απÞ τισ περσικÛσ επιδροµÛσ.Χ.Χ. το 2ο αι. Üταν επηρεασµÛνη απÞ πρÞτυπα τησ ΑνατολÜσ (ανατολÝζουσα φÀση*). Ο τελευταÝοσ γνωστÞσ κοàροσ των αρχαϊκñν χρÞνων απÞ την ΑττικÜ (περ. ·ÎÚˆÙ‹ÚÈÔ Û›ÌË ıÚÈÁÎfi˜ 10. Η τÛχνη. τη ∆Üλο κ. διαδÝδονται και στον υπÞλοιπο ελληνικÞ χñρο. αàξανε ταυτÞχρονα ο πλοàτοσ τησ. δηµιουργñντασ τα πρñτα δεÝγµατα ιστορικÜσ γραφÜσ.Χ.). το οποÝο διατÜρησε µÛχρι τη ρωµαϊκÜ κατÀκτηση.. 490 π. στη συνÛχεια Þµωσ διαµÞρφωσε χαρακτηριστικÀ που πρÞβαλλαν τισ ελληνικÛσ αισθητικÛσ αντιλÜψεισ. η ΑθÜνα διÜνυσε Þλο το φÀσµα των πολιτειακñν εξελÝξεων. Η ΣπÀρτη κατÀ τον 7ο αι.Χ.Χ. και να συµµετÛχει στη διαµÞρφωση και στην ψÜφιση των νÞµων (ισονοµÝα).Χ. π. διαµÞρφωσε Ûνα ολιγαρχικÞ πολÝτευµα. και εξελÝχθηκε σε εντυπωσιακÞ σηµεÝο η κεραµικÜ τÛχνη µε το µελανÞµορφο και ερυθρÞµορφο ρυθµÞ. ΑυτÜ την εποχÜ Ûχουν πλÛον αποκρυσταλλωθεÝ οι θρησκευτικÛσ δοξασÝεσ και ο τρÞποσ λατρεÝασ των θεñν. (ΑθÜνα. π. ο δωρικÞσ ΟινοχÞη ροδιακοà εργαστηρÝου (αρχÛσ του 6ου αι. ΜουσεÝο Λοàβρου) 94 Επιτàµβιο Àγαλµα του ΑριστÞδικου. Αγγ. Þπωσ για παρÀδειγµα στην ΑθÜνα. νησ στα ΜÛγαρα. (ΠαρÝσι. Η ΡÞδοσ Üταν Ûνα Àλλο σηµαντικÞ κÛντρο παραγωγÜσ αγγεÝων τησ ανατολÝζουσασ* περιÞδου. εκφρÀζει βιñµατα και συναισθܵατα. µητροπολιτικÞ και αποικιακÞ. Ûγιναν µεταρρυθµιστικÛσ νοµοθετικÛσ προσπÀθειεσ που Àνοιξαν το δρÞµο προσ τη δηµοκρατÝα (µεταρρàθµιση του ΚλεισθÛνη). ΜετÀ την πτñση των τυραννικñν καθεστñτων. στισ περισσÞτερεσ πÞλεισ επιβλÜθηκαν εκ νÛου ολιγαρχικÀ καθεστñτα. δηλαδÜ η συνÛλευση Þλων των ενÜλικων κατοÝκων που εÝχαν πολιτικÀ δικαιñµατα. ΒλÀχου. Οι δολοφονικÛσ απÞπειρεσ εναντÝον τουσ εκφρÀζουν µε σαφÜνεια και τισ διαθÛσεισ των πολιτñν. Οι περισσÞτεροι τàραννοι εÝχαν βÝαιο τÛλοσ. εγκαταστÀθηκαν τυραννÝδεσ στισ περισσÞτερεσ πολιτεÝεσ (ενñ πριν υπÜρχαν κληρονοµικÛσ βασιλεÝεσ µε καθορισµÛνα προνÞµια) και η ΕλλÀδα Àρχισε ν’ αναπτàσσει το ναυτικÞ τησ και να στρÛφεται περισσÞτερο προσ τη θÀλασσα. Οι πιο χαρακτηριστικÛσ περιπτñσεισ εÝναι τησ ΣπÀρτησ και τησ ΑθÜνασ. ωστÞσο. ΜουσεÝο ΑκροπÞλεωσ) 95 . Ûθιµα λαñν. (ΑθÜνα. οι κοàροι και οι κÞρεσ. περÝπου στα τÛλη του 6ου αι. Þµωσ. στην αρχÜ. ΑντÝθετα.Χ. π. Στο δηµοκρατικÞ πολÝτευµα κυρÝαρχο πολιτειακÞ Þργανο αναδεικνàεται η εκκλησÝα του δܵου. ο ποιητικÞσ λÞγοσ αποκτÀ προσωπικÞ àφοσ. µÛχρι τη θεµελÝωση τησ δηµοκρατÝασ στα τÛλη του 6ου αι. Η αàξηση του πλοàτου και η εγκαθÝδρυση τυραννικñν καθεστñτων ˙ˆÊfiÚÔ˜ ÌÂÙfiË ÙÚ›ÁÏ˘ÊÔ ˙ˆÊfiÚÔ˜ ÂÈÛÙ‡ÏÈÔ ÂÈÛÙ‡ÏÈÔ ÎÈÔÓfiÎÚ·ÓÔ ÛfiÓ‰˘ÏÔ˜ ‚¿ÛË ÛÙ˘ÏÔ‚¿Ù˘ ¢øƒπ∫O™ πø¡π∫O™ ΑρχιτεκτονικοÝ ρυθµοÝ Στη διÀρκεια τησ αρχαϊκÜσ εποχÜσ κÀθε πÞλη-κρÀτοσ παγÝωσε µÛσα απÞ κοινωνικÛσ ανακατατÀξεισ και «στÀσεισ» Ûνα σàστηµα διακυβÛρνησησ. ΘουκυδÝδησ. Τα χαρακτηριστικÀ τησ µορφÜσ κÀθε θεοà γÝνονται κοινÀ σε πανελλÜνιο επÝπεδο και ορισµÛνοι τÞποι λατρεÝασ εξελÝσσονται σε πανελλÜνια ιερÀ µε φܵη και πÛρα απÞ τα ελληνικÀ Þρια.Ùσο αàξανε η δàναµη τησ ΕλλÀδασ.

ΚατÛληξε σε καταστροφÜ του στÞλου τουσ. ΜÛσα απÞ µια σειρÀ συγκροàσεων – Θερµοπàλεσ (ΛεωνÝδασ). οι δε την επιβÝωσÜ τουσ. οàτε θα εγκαταλεÝψω τουσ αρχηγοàσ. ΜυκÀλη – οι Îλλη96 Το επιτυχÛσ αποτÛλεσµα των περσικñν πολÛµων δεν πρÞβαλε µÞνο το δυναµισµÞ που Ûκρυβε η πÞλη-κρÀτοσ ωσ οργανωτικÞσ θεσµÞσ. αυτÜ την εγγàηση Ûδωσαν µεταξà τουσ Þλοι οι Îλληνεσ στισ ΠλαταιÛσ. Þπου αποφÀσισαν τη συγκρÞτηση αµυντικÜσ συµµαχÝασ κατÀ των Περσñν. ΑκÞµα κι αν το θÛλαµε. ΩστÞσο. αφοà ξÛρετε Þτι οàτε χρυσÀφι υπÀρχει πουθενÀ στη γη τÞσο πολà. Πρñτο και κυριÞτερο τα αγÀλµατα και οι ναοÝ των θεñν µασ που Ûχουν καεÝ και γκρεµιστεÝ και µασ καλοàν να τιµωρÜσουµε Þσο µποροàµε τον αÝτιο παρÀ να 11. τησ γησ. απηχεÝ για πρñτη φορÀ συνειδητοποιηµÛνα την ιδÛα πανελλÜνιου πνεàµατοσ. ✦ Η δεàτερη συστηµατικÀ οργανωµÛνη εκστρατεÝα Ûγινε υπÞ την αρχηγÝα του ΞÛρξη µε συγκÛντρωση πολυπληθñν θαλÀσσιων και χερσαÝων δυνÀµεων και στÞχευε στην κατÀκτηση ολÞκληρου του ελλαδικοà χñρου. ο στρατÞσ τουσ υποχρÛωσε σε υποταγÜ τουσ Îλληνεσ τησ ΘρÀκησ και τησ ΜακεδονÝασ (492 π. ΑµφορÛασ διακοσµηµÛνοσ απÞ τον ΕξηκÝα.Χ. των ιερñν τουσ και κυρÝωσ του «Ελληνικοà» (Ûθνουσ). Þπου οι ΠÛρσεσ νικÜθηκαν απÞ τουσ ΑθηναÝουσ και τουσ ΠλαταιεÝσ (490 π. Η παρÀσταση του ΚροÝσου στην πυρÀ Ûχει αποδοθεÝ µε το χρñµα του πηλοà. (ΠαρÝσι. 480 π. Þσα πυρπολÜθηκαν και καταστρÀφηκαν απÞ τουσ βαρβÀρουσ. κανÛνα δε θα ανοικοδοµÜσω εξ ολοκλÜρου. αν και εÝναι πολà παλαιÀ τα τÞτε γεγονÞτα.Χ.). καµÝα απÞ τισ πÞλεισ που πολÛµησαν για τη σωτηρÝα τησ ΕλλÀδασ δε θα καταστρÛψω.). 97 . (ΒατικανÞ. π.Χ. ΑθηναÝο αγγειογρÀφο. αλλÀ θα κÀνω φÞρου υποτελεÝσ Þλεσ εκεÝνεσ που προτݵησαν το βÀρβαρο και απÞ τα ιερÀ. που αναφÛρεται στην απÀντηση των ΑθηναÝων προσ τουσ απεσταλµÛνουσ τησ ΣπÀρτησ. ✦ Η πρñτη οργανωµÛνη περσικÜ εκστρατεÝα εÝχε χαρακτÜρα ναυτικÜσ επιχεÝρησησ και στÞχευε στην τιµωρÝα των ΕρετριÛων και των ΑθηναÝων. αλλÀ θα τα αφÜσω εγκαταλειµµÛνα ωσ υπενθàµηση τησ ασÛβειασ τησ βαρβαρικÜσ για τουσ µεταγενÛστερουσ.). ΓρηγοριανÞ – ΕτρουσκικÞ ΜουσεÝο) ΑττικÞσ αµφορÛασ ερυθρÞµορφου ρυθµοà. οàτε πεθαµÛνουσ. δàο συστܵατα αξιñν. ΑρτεµÝσιο.). λÞγω θαλασσοταραχÜσ. Οι µορφÛσ ζωγραφÝζονται µε µαàρο χρñµα πÀνω στον πηλÞ (β‹ µισÞ 6ου αι. ΑλλÀ εÝναι Àσχηµο να Ûρχεστε εδñ µε φÞβο για το φρÞνηµα των ΑθηναÝων. συνÛβαλαν στη δηµιουργÝα κοινÜσ ιστορικÜσ µνܵησ: Üταν οι πρñτοι «εθνικοÝ» πÞλεµοι των ΕλλÜνων. π. να υποδουλñσουµε την ΕλλÀδα. Και αν υπερισχàσω των βαρβÀρων στον πÞλεµο. αφοà Þλη η επιφÀνεια του αγγεÝου Ûχει καλυφθεÝ µε µαàρο στιλπνÞ βερνÝκι (αρχÛσ του 5ου αι. Στη διÀρκεια τησ πρñτησ εικοσαετÝασ του 5ου αι. οι οποÝοι Üταν υποτελεÝσ στην περσικÜ αυτοκρατορÝα. Ûδωσε την αφορµÜ για µια σειρÀ περσικñν επιχειρÜσεων εναντÝον τησ ΕλλÀδασ.Χ. Ο Þρκοσ των ΕλλÜνων πριν απÞ τη µÀχη των Πλαταιñν Γι’ αυτÞ το λÞγο. αλλÀ κυρÝωσ την ιδÛα Þτι οι αγñνεσ αυτοÝ Üταν κοινÞ Ûργο των ΕλλÜνων. ΜουσεÝο Λοàβρου) Οι περσικοÝ πÞλεµοι. 499494 π. Οι περσικοÝ πÞλεµοι (τα ΜηδικÀ).). Ο αγñνασ των ΕλλÜνων για την προÀσπιση τησ ανεξαρτησÝασ τουσ. οι Îλληνεσ υποχρεñθηκαν να αντιµετωπÝσουν την επεκτατικÞτητα των Περσñν βασιλÛων. Κι αυτÞν αξÝζει να τον ακοàσετε¯ γιατÝ. Þµωσ συχνÀ εÝναι δυνατÞ να αναγνωρÝσει κανεÝσ σ’ αυτÀ που Ûχουν γραφεÝ την ανδρεÝα εκεÝνων. στο ακρωτÜριο του Íθω. Λυκοàργοσ. Και για χÀρη µου διÀβασÛ τον¯ Ùρκοσ: «∆εν θα προτιµÜσω τη ζωÜ απÞ την ελευθερÝα.νεσ αντιµετñπισαν τουσ ΠÛρσεσ και τουσ υποχρÛωσαν να εγκαταλεÝψουν µε τα υπολεݵµατα του στρατοà τουσ τον ελλαδικÞ χñρο (480-479 π. π.). ΕÝχαν συγκρουστεÝ στην ουσÝα δàο διαφορετικοÝ τρÞποι ζωÜσ.Χ. ñστε να τα δεχτοàµε και να θελÜσουµε. επειδÜ εÝχαν βοηθÜσει τουσ Îλληνεσ τησ ΙωνÝασ στην εξÛγερσÜ τουσ.Χ.Χ. µηδÝζοντασ.)11. 80-81. χωρÝσ αµφιβολÝα. ∆εν εÝχαν συγκρουστεÝ δàο δυνÀµεισ διεκδικñντασ οι µεν ζωτικοàσ χñρουσ εξÀπλωσησ. ΠλαταιÛσ (ΠαυσανÝασ). αλλÀ θα θÀψω Þλουσ τουσ συµµÀχουσ που θα πÛσουν στο πεδÝο τησ µÀχησ. αλλÀ µιµÜθηκαν το γνωστÞ σ’ εσÀσ Þρκο. Οι ελληνικÛσ πÞλεισ µπροστÀ στον περσικÞ κÝνδυνο συγκÀλεσαν συνÛδριο στην ΚÞρινθο (481 π.Χ. δàο πολιτισµοÝ. Η ατυχÜσ εξÛγερση των ΕλλÜνων τησ ΙωνÝασ (ιωνικÜ επανÀσταση.). Àνδρεσ δικαστÛσ. ΣαλαµÝνα (ΘεµιστοκλÜσ). υπÀρχουν πολλÀ και σπουδαÝα που θα µασ εµπÞδιζαν να το κÀνουµε. Η αφÜγηση του ΗρÞδοτου. Þταν επρÞκειτο παρατεταγµÛνοι να πολεµÜσουν τισ δυνÀµεισ του ΞÛρξη¯ δεν εφεàραν. ΤελεÝωσε µε τη µÀχη στο Μαραθñνα. «ΕÝναι ανθρñπινο οι ΛακεδαιµÞνιοι να φοβÜθηκαν µÜπωσ συµβιβαστοàµε µε το βÀρβαρο. οàτε τÞποσ ανñτεροσ απÞ το δικÞ µασ σε κÀλλοσ και αρετÜ. εÝναι αποκαλυπτικÜ.Χ. ΚατÀ ΛεωκρÀτουσ. ΚαθοριστικÜσ σηµασÝασ Üταν η συµβολÜ του ΜιλτιÀδη. ✦ Η πρñτη απÞπειρα επÛκτασησ των Περσñν στον ελλαδικÞ χñρο δεν εÝχε αÝσιο τÛλοσ. Την Ýδια εποχÜ οι Îλληνεσ τησ ∆àσησ αντιµετñπισαν και αυτοÝ νικηφÞρα την επεκτατικÞτητα των ΚαρχηδονÝων στη ΣικελÝα (µÀχη τησ ΙµÛρασ. οàτε ζωντανοàσ.

Ωσ αρχιστρÀτηγοσ τησ συµµαχÝασ εργÀστηκε για τη στερÛωση τησ αθηναϊκÜσ δàναµησ και την αντιµετñπιση των Περσñν. Το νικηφÞρο αποτÛλεσµα των περσικñν πολÛµων Üταν καθοριστικÞ για την ιστορικÜ πορεÝα των ΕλλÜνων. εκπρÞσωποσ τησ αριστοκρατικÜσ παρÀταξησ. ΑκÞµα και οι ΣπαρτιÀτεσ Üταν εΘουκυδÝδησ.συµβιβαστοàµε µαζÝ του. ΜετÀ τουσ περσικοàσ πολÛµουσ και για πενÜντα περÝπου χρÞνια η ΑθÜνα εξελÝχθηκε σε ηγεµονικÜ δàναµη. εντοàτοισ δεν εκδÜλωναν φανερÀ την ΝαÞ. ΩστÞσο. παρÀ τον ανταγωνισµÞ τησ µε τη ΣπÀρτη. αντÝθεσÜ τουσ. ΤÛθηκε επικεφαλÜσ µεγÀλου µÛρουσ των ελληνικñν πÞλεων. πιφυλακτικοÝ και µÞνο Þταν τουσ δινÞταν η ευκαιρÝα. Α. αν και δεν αντιµεκε Üταν τετρακÞσια εξÜντα τÀλαντα. η φιλολακωνικÜ πολιτικÜ που ακολοàθησε εÝχε ωσ αποτÛλεσµα την πολιτικÜ του Üττα και τη διακοπÜ των φιλικñν σχÛσεων ΑθÜνασ και ΣπÀρτησ. Ο ναÝοι διÞρισαν ΕλληνοταµÝεσ που πηπÞλεµοσ εναντÝον των Περσñν συνεχÝστηκε µε γαÝναν και εισÛπρατταν τον φÞρο. ΟδÜγησαν τουσ Îλληνεσ σε µακροχρÞνια εµφàλια σàρραξη τριÀντα περÝπου χρÞνων. Þταν οι ΛακεδαιµÞνιοι απÛπεµψαν αθηναϊκÜ στρατιωτικÜ δàναµη που εÝχε σταλεÝ για να τουσ συνδρÀµει στη διÀρκεια εξÛγερσησ των ειλñτων τησ ΜεσσηνÝασ (Γ‹ ΜεσσηνιακÞσ πÞλεµοσ. ΑλÛξανδρο. τον ΠελοποννησιακÞ πÞλεµο. τÞτε. Ùρισαν ποιοι απÞ υποχρεñσεισ. αρκετÛσ διακοπÛσ. η εισφορÀ. Ûτσι.). Ûλεγαν. ΑλλÀ υπÀρχει και το ελληνικÞ Ûθνοσ απÞ το Ýδιο αݵα και µε την Ýδια γλñσσα µ’ εµÀσ.Χ. Η µεταβολÜ αυτÜ Ûγινε τυπικÀ µε τη µεταφορÀ του συµµαχικοà ταµεÝου απÞ τη ∆Üλο 99 . εξαιτÝασ των πολιτικñν αντιÎτσι ονοµÀστηκε τÞτε. Αγγ. Η συµµαχÝα τησ ∆Üλου – ΑθηναϊκÜ ηγεµονÝα. Η ενÛργεια αυτÜ Üταν απÞλυτα εναρµονισµÛνη µε τισ επιδιñξεισ και τα συµφÛροντÀ τησ.) Την περÝοδο απÞ το τÛλοσ των περσικñν πολÛµων Ûωσ και το θÀνατο του Μ.Χ. Þτι Ûστω και Ûνασ µÞνο ΑθηναÝοσ αν µεÝνει. το οποÝο επιτεàχθηκε εν µÛρει απÞ το ΦÝλιππο Β‹ και ολοκληρñθηκε απÞ το Μ. ταµεÝο Üταν η ∆Üλοσ και οι συνελεàτñπιζαν ευνοϊκÀ την αàξηση τησ δàναµησ των Ασεισ τησ συµµαχÝασ γÝνονταν στο θηναÝων. τα Ýδια δικαιñµατα και τισ Ýδιεσ εξαιτÝασ τησ Ûχθρασ τουσ εναντÝον του ΠαυσανÝα. Ο φÞροσ καθοριζÞταν σε πλοÝα Ü τουσ συµµÀχουσ Ûπρεπε να συνεισφÛ12 χρܵατα . ΣκοπÞσ. ΜÀθετε. Ο Κݵων εξοστρακÝστηκε (461 π. Ο Κݵων. µε το οποÝο Ûχουµε κοινÀ ιερÀ των θεñν και κοινÛσ θυσÝεσ και Üθη κοινÀ και δεν θα Üταν σωστÞ οι ΑθηναÝοι να γÝνουν προδÞτεσ. Στο πρñτο µισÞ του 4ου αι. Ο χαρακτηρισµÞσ αυτÞσ αναγνωρÝζει στην εποχÜ την υπεροχÜ των συντελεστñν τησ και των επιτευγµÀτων τουσ. Η αυτοπεποÝθηση. προσπαθοàσαν µε πλÀγιο τρÞπο να εξασθενÝσουν την αυξανÞµενη δàναµη τησ ΑθÜνασ. Τα µÛλη που την αποτÛλεσαν εÝχαν. την σωποι. τον ανταγωνισµÞ των ελληνικñν πÞλεωνκρατñν υποδαàλισε η παρÛµβαση των Περσñν µε την παροχÜ χρηµÀτων Ü στρατιωτικÜσ βοÜθειασ. αν δεν ξÛρατε πριν.Χ. Η ΑθÜνα. Οι Îλληνεσ που δεν εÝχαν àψοσ του πρñτου φÞρου που ορÝστηπροσχωρÜσει στη συµµαχÝα.Χ.). Το θÛσεων στην ΑθÜνα. ΑλεξÀνδρου οι ιστορικοÝ ονοµÀζουν κλασικÜ. Η Ýδρυση τησ συµµαχÝασ κÜ συµµαχÝα).). 144 µετ. τουλÀαρχηγÝα µε τη θÛληση των συµµÀχων χιστον στην αρχÜ. Στην ΑθÜνα την περÝοδο αυτÜ συνÛβησαν πολιτικÛσ ανακατατÀξεισ. γεγονÞσ που δηµιοàργησε τισ προϋποθÛσεισ τησ αντιπαρÀθεσÜσ τησ µε τη ΣπÀρτη. ΒλÀχου.3 ΚλασικÜ εποχÜ (480 – 323 π. 2. Αγγ. ΕπιβλÜθηκε δυναµικÀ µεταβÀλλοντασ τη συµµαχÝα σε ηγεµονÝα.Χ. ΜετÀ τον εξοστρακισµÞ του Κݵωνα δολοφονÜθηκε ο ΕφιÀλτησ και αρχηγÞσ των δηµοκρατικñν αναδεÝχθηκε ο ΠερικλÜσ. που στÞχευαν στην ανÀδειξÜ τησ σε µεγÀλη δàναµη. (ΗρÞδοτοσ Η. αντÝποινα για Þσα εÝχαν πÞλοιπουσ Îλληνεσ και ωσ µÛσο επιβολÜσ τησ κυπÀθει. στα γρÀµµατα και τισ τÛχνεσ τησ κλασικÜσ εποχÜσ. οι ΑθηριαρχÝασ τουσ στουσ Ýδιουσ τουσ συµµÀχουσ.Χ. ΒλÀχου). π. Για πρñτη φορÀ. Η σηµαντικÞτερη απÞ τισ στρατιωτικÛσ ενÛργειÛσ του Üταν η νικηφÞρα αντιµετñπιση των Περσñν στισ εκβολÛσ του ΕυρυµÛδοντοσ ποταµοà στισ ΜικρασιατικÛσ ακτÛσ (περÝπου το 467 π. Η Ûνωση των ΕλλÜνων και ο κοινÞσ τουσ αγñνασ εναντÝον των Περσñν Üταν εγχεÝρηµα του Ελληνισµοà τησ ΜακεδονÝασ. Την εποχÜ αυτÜ διαµορφñθηκαν οι αξÝεσ που αποτελοàν τα θεµÛλια του σàγχρονου δυτικοà πολιτισµοà. λοιπÞν. ποτÛ δεν θα συµβιβαστεÝ µε τον ΞÛρξη». Τα αλληλοσυγκρουÞµενα συµφÛροντα των δàο σηµαντικÞτερων πÞλεων εÝχαν ωσ αποτÛλεσµα τη διαÝρεση του ελληνικοà κÞσµου σε δàο µεγÀλουσ συνασπισµοàσ. Η ΑθÜνα µετÀ την απÞκρουση του περσικοà κινδàνου ανασυγκροτÜθηκε και εξελÝχθηκε σε µεγÀλη ναυτικÜ δàναµη. Þπου βρισκÞταν το συµµαχικÞ τατησ ∆Üλου µεÝο και συγκεντρñνονταν κÀθε χρÞνο οι αντιπρÞΟι ΑθηναÝοι ανÛλαβαν.) και η φιλολακωνικÜ πολιτικÜ του εγκαταλεÝφθηκε οριστικÀ. πικρÀτησησ απÛναντι στουσ ΠÛρσεσ και στουσ υÜταν να λεηλατÜσουν τισ κτÜσεισ του ΒασιλÛωσ. η αÝσθηση τησ αυτÀρκειασ αλλÀ και τησ υπεροχÜσ απÛναντι στουσ «βαρβÀρουσ» και πÀνω απ’ Þλα η ψυχικÜ ευφορÝα του νικητÜ που θÛλει να αποκαταστÜσει τισ καταστροφÛσ Üταν κÝνητρα που δηµιοàργησαν τα επιτεàγµατα στην πολιτικÜ. ρουν χρܵατα και ποιοι να προµηΤη συµµαχÝα οι ΑθηναÝοι τη χρησιµοποÝησαν θεàσουν καρÀβια για την αντιµετñωσ µÛσο επικρÀτησησ και κυριαρχÝασ¯ ωσ µÛσο επιση των βαρβÀρων. ιδρàοντασ την Α‹ ΑθηναϊκÜ συµµαχÝα (478/7 π. τα εξÜσ. 464-455 π. Οι δηµοκρατικοÝ επικρÀτησαν µε αρχηγÞ τον ΕφιÀλτη και περιÞρισαν τισ δραστηριÞτητεσ των αριστοκρατικñν13. 96 µετ. 98 Îδρα τησ συµµαχÝασ ορÝστηκε η ∆Üλοσ (∆ηλια12. κατÞρθωσε να επεκτεÝνει τη συµµαχÝα ανÀµεσα στουσ Îλληνεσ. επικυρñνει την πνευµατικÜ τουσ επιβολÜ και τη διαχρονικÜ επιβÝωσÜ τουσ στισ ιδÛεσ και στα δηµιουργܵατα µεταγενÛστερων εποχñν. Üταν υπÛρ τησ συνεργασÝασ µε τη ΣπÀρτη. ενñ το δεàτερο µισÞ του αιñνα εµφανÝζεται ωσ επιτακτικÜ ανÀγκη η ιδÛα τησ πανελλÜνιασ Ûνωσησ.

Ο Κݵων επÛστρεψε µετÀ απÞ δεκÀχρονη εξορÝα (451 π. τουσ βουλευτÛσ και τουσ λαϊκοàσ δικαστÛσ. υποστηρÝζοντασ Þτι κàριοσ συντελεστÜσ τησ Üταν ο Για δεκαεπτÀ χρÞνια ακριβñσ µετÀ απÞ τουσ περσικοàσ πολÛµουσ η Κݵων µε τισ νÝκεσ του εναντÝον των Περσñν. šργÖω δÛ –πÞ το† πρñτου ˆνδρÞσ ˆρχÜ» (Β. κινñντασ δÝκεσ εναντÝον τουσ εξαιτÝασ τησ διοÝκησÜσ τουσ. γρÜγορα εξελÝχθηκε στο κυριÞτερο εµπορικÞ κÛντρο ολÞκληρησ τησ ΜεσογεÝου. Îχοντασ εξασφαλÝσει την κυριαρχÝα τησ ΑθÜνασ µεταξà των συµµÀχων. το φÞρο των συµµÀχων και τισ Ûκτακτεσ εισφορÛσ. ΑθηναÝων ΠολιτεÝα. Ο ΕφιÀλτησ περιορÝζει τησ αθηναϊκÜσ αποστολÜσ στα Σοàσα. 65. Κàριοσ βγαλε απÞ τη µÛση πολλοàσ ΑρεοπασυντελεστÜσ τησ κατÀστασησ Üταν αναµφισβÜτητα γÝτεσ. ΜουσεÝο ΑρχαÝασ ΑγορÀσ) αναγνωρÝσουν την ανεξαρτησÝα των ελληνικñν πÞλεων τησ Μ. ο ΠερικλÜσ επιδÝωξε να επεκτεÝνει την εµπορικÜ επιρροÜ των ΑθηναÝων και προσ τη ∆àση. Οι οικονοµικÛσ παροχÛσ επεκτÀθηκαν και σε δαπÀνεσ για την πολιτιστικÜ ανÀπτυξη των ΑθηναÝων. ΥπÛγραψε πενταετÜ ανακωχÜ µε τη ΣπÀρτη και στρÀφηκε εναντÝον των ΠερÙστρακο µε χαραγµÛνο το Þνοµα του ΚÝ. αν και προοδευτικÀ ÛχατριÀντα χρÞνια (τριακοντοàτεισ σπονδαÝ) µε ναν τη δàναµÜ τουσ.Χ. Η ενÝσχυση του δηµοκρατικοà πολιτεàµατοσ επιτεàχθηκε µε την καθιÛρωση χρηµατικÜσ αποζηµÝωσησ για τουσ κληρωτοàσ Àρχοντεσ. (ΛονδÝνο. που στην πραγµατικÞτητα κρÀτον θεωροàσαν αδιÀφθορο και φιλÞτησε µÞνο δεκαπÛντε χρÞνια. τη φορολογÝα. Το Ýδιο το κρÀτοσ εκµÝσθωνε σε ιδιñτεσ τα ορυχεÝα µετÀλλου για ορισµÛνο χρονικÞ διÀστηµα. «‰γÝγνετÞ τε λÞγÖω µÛν δηµοκρατÝα. Η προσωπικÞτητα του χαρισµατικοà αυτοà ηγÛτη σφρÀγισε ουσιαστικÀ µε τη δρÀση του ΑριστοτÛλησ. και στρÀφηκε κατÀ τησ ΒουνÀπτυξη τησ ΑθÜνασ στο εσωτερικÞ τησ και την αλÜσ του ΑρεÝου ΠÀγου. ΕκλεγÞταν µε δηµοκρατικÛσ διαδικασÝεσ κÀθε χρÞνο στρατηγÞσ. πολιτικÛσ. τουσ ΛεοντÝνουσ. υποχρεñνοντÀσ τουσ να (ΑθÜνα.σñν στην Κàπρο. ο οποÝοσ Ûκλεισε ειρÜνη για κρατικñν). ΓεγονÞσ εÝναι Þτι και οι προϋποθÛσεισ υπÜρχαν – κοινωνικÛσ. Τα θεωρικÀ Üταν το αντÝτιµο τησ ελεàθερησ εισÞδου των πολιτñν στο θÛατρο. Ο Ýδιοσ καθιερñθηκε στην ΑθÜνα µετÀ τη δολοφονÝα του ΕφιÀλτη και το θÀνατο του Κݵωνα. ΑσÝασ.). Þπου και πÛθανε κατÀ την ποµωνα. Ο αθηναϊκÞσ στÞνοµα Üταν χαραγµÛνο στα περισσÞτερα λοσ Þµωσ τον επÞµενο χρÞνο κατÞρθωσε να νικÜÞστρακα.Χ. Η εργασÝα στα ορυχεÝα εκτελοàνταν κυρÝωσ απÞ δοàλουσ. το οποÝο αποτελοàσε χñρο παιδεÝασ για τουσ ΑθηναÝουσ. Þταν Üταν επñνυµοσ Àρχοντασ ο ΠυθÞδωροσ.Χ. Το επÝνειο τησ ΑθÜνασ. Σε Àλλο σηµεÝο τησ ιστορÝασ του αναφÛρει Þτι ο Πε100 ρικλÜσ επιβαλλÞταν στο πλÜθοσ χωρÝσ να περιορÝζει τισ ελευθερÝεσ του. ΠολλοÝ ιτη δàναµη των αριστοκρατικñν στορικοÝ ονοµÀζουν την ειρÜνη Κιµñνειο. θεσπÝστηκε για την αντιµετñπιση τησ επιΟι ΑθηναÝοι λÛγεται Þτι συνÜψαν συνθÜκη ειβολÜσ τυραννικοà καθεστñτοσ.) και Ûγινε εκ νÛου κàριοσ τησ πολιτικÜσ κατÀστασησ. αντÝγραφο Ûργου του 5ου αι. Καθñσ αàξανε τουσ ΣπαρτιÀτεσ (445 π. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) 14. 25. Η περÝοδοσ τησ τριακοτησ δηµοκρατικÜσ παρÀταξησ ο ΕφιÀλτησ.9). π. ΜÞνο οι εγκαταστηµÛνοι απÞ Àλλεσ πÞλεισ στην ΑθÜνα πλÜρωναν φÞρο. Þταν ο ΠερικλÜσ Ûγινε αρχηγÞσ τησ δηµοκρατικÜσ παρÀταξησ. την εποχÜ. Àρχισε ο πελοποννησιακÞσ πÞλεµοσ.Χ. οικονοµικÛσ – και ο ΠερικλÜσ εÝχε την πολιτικÜ οξυδÛρκεια προικισµÛνου ηγÛτη. Η συνθÜκη αυτÜ εÝναι γνωστÜ ωσ ΚαλλÝειοσ απÞ το Þνοµα του αρχηγοà 13. τον εξÞριζαν για δÛκα χρÞνια απÞ την πÞλη. ΣηµαντικÀ µÛτρα τησ πολιτικÜσ του ΠερικλÜ Úστερα απÞ αυτÀ. Τα Ûσοδα του αθηναϊκοà κρÀτουσ την περÝοδο αυτÜ προÛρχονταν απÞ την εκµετÀλλευση των µεταλλεÝων. πολιτεÝα παρÛµεινε κÀτω απÞ την εΜετÀ το θÀνατο του Κݵωνα πολιτικÜ δρÀση ξουσÝα των Αρεοπαγιτñν (αριστοανÛλαβε ο ΠερικλÜσ. το ΡÜγιο και συνÛβαλε στην Ýδρυση τησ αποικÝασ των ΘουρÝων (444/3 π. ρÜνησ µε τουσ ΠÛρσεσ. Ο ΠερικλÜσ αφαÝρεσε µερικÛσ αρµοδιÞτητεσ απÞ τον Íρειο ΠÀγο και κυρÝωσ προσπÀθησε να οργανñσει τη ναυτικÜ δàναµη τησ πολιτεÝασ. Îτσι ο ΠειραιÀσ εξελÝχθηκε σε µεγÀλο εµπορικÞ λιµÀνι. ταυτÝζεται µε την απατρη.Χ. Το µÛτρο του οστρακισµοà σει τον περσικÞ στη ΣαλαµÝνα τησ Κàπρου. ñστε δÝκαια απÞ πολλοàσ µελετητÛσ ολÞκληροσ ο 5οσ αι. ουσιαστικÀ Þµωσ εκδηλñθηκε µε Ûνοπλεσ επεµβÀσεισ των ΑθηναÝων στισ συµµαχικÛσ πÞλεισ που παρουσÝαζαν διαθÛσεισ αποχñρησησ απÞ τη συµµαχÝα. Τοàτο το µÛτρο στÞχευε στην οικονοµικÜ ενÝσχυση των λαϊκñν στρωµÀτων που δε διÛθεταν περιουσÝα και Ûπρεπε να συµµετÛχουν στη διοÝκηση του κρÀτουσ. ο γιοσ του ΣοφωνÝδη.στην ΑκρÞπολη των Αθηνñν (454 π.). που νταετοàσ ειρÜνησ. χωρÝσ βÛβαια να υπονοεÝ την επιβολÜ τυραννÝδασ. να χαρακτηρÝζεται για την ΑθÜνα ωσ «χρυσοàσ αιñν του ΠερικλÛουσ». το πολÝτευµα εκδηµοκρατικοποιÜθηκε περισσÞτερο. ο ΠερικλÜσ. Πρñτιστα ÛπÞλυτη κυριαρχÝα επÝ των συµµÀχων τησ. π. Τον πολÝτη εκεÝνο του οποÝου το ÞλιορκÝα του ΚιτÝου (450 π. ΣυµµÀχησε µε την ΕγÛστα. Ûγινε αρχηγÞσ Η εποχÜ του ΠερικλÜ. ñστε η ΑθÜνα να φτÀσει στο απÞγειο τησ πολιτικÜσ και πολιτιστικÜσ τησ ανÀπτυξησ14. ΣαρÀντα εννÛα χρÞνια µετÀ απÞ τη ναυµαχÝα τησ ΣαλαµÝνασ.Χ.). που χτÝστηκε σàµφωνα µε τα πολεοδοµικÀ σχÛδια του ΙππÞδαµου του ΜιλÜσιου. Την εποχÜ του ΠερικλÜ Àµεση φορολογÝα δεν υπÜρχε στην ΑθÜνα¯ Ýσωσ εφαρµÞστηκε σε στιγµÛσ µεγÀλησ κρÝσησ. ΚατÀ τη διÀρκεια του πολÛµου Þλοσ ο λαÞσ συγκεντρñθηκε µÛσα στην πÞλη 101 .Χ. Ο ΘουκυδÝδησ µασ πληροφορεÝ ακριβñσ για το πολιτικÞ καθεστñσ που επικρατοàσε εκεÝνη την εποχÜ.). η ισχàσ του πλÜθουσ. Îτσι το πλÜθοσ απÛκτησε θÀρροσ µεγαλàτερο και περισσÞτερεσ εξουσÝεσ. το ΠροτοµÜ του ΠερικλÜ ρωµαϊκñν χρÞνων.

Στο εξωτερικÞ οξàνθηκε ο µεταξà τουσ ανταγωνισµÞσ και πλÜθυναν οι συγκροàσεισ. Ο ΠερικλÜσ πρñτοσ χορÜγησε µισθÞ στουσ δικαστÛσ για να συναγωνιστεÝ τον Κݵωνα που Üταν πλοàσιοσ και ξÞδευε για το λαÞ. Οι εισφορÛσ των συµµÀχων.Χ. ΚορινθÝων. Þταν το συµµαχικÞ ταµεÝο µεταφÛρθηκε στην ΑθÜνα (454 π.). ΑυτÛσ Üταν υποχρεωτικÛσ και εÝχαν τιµητικÞ συγχρÞνωσ χαρακτÜρα. το Þτι η µεγÀλη ανÀπτυξη τησ ΑθÜ- 103 . 12 δραχµÛσ το χρÞνο για τουσ Àνδρεσ και 6 δραχµÛσ για τισ γυναÝκεσ. Οι τοπικÛσ συγκροàσεισ µεταξà των ΑθηναÝων και των αντιπÀλων τουσ. Ûγιναν πιστευτÀ.Χ.000 τÀλαντα. τα οποÝα Þµωσ σπÀνια επαληθεàονταν. καθñσ νοµÝζω. του ΘουκυδÝδη και του Ξενοφñντα. που επιβαλλÞταν για τα εισαγÞµενα και εξαγÞµενα προϊÞντα απÞ τα αθηναϊκÀ λιµÀνια και κυρÝωσ απÞ τον ΠειραιÀ. ΜεγÀλεσ ξηρασÝεσ σηµειñθηκαν σε πολλÀ µÛρη και προκÀλεσαν λιµοàσ και τÛλοσ η φοβερÜ επιδηµÝα. ΘηβαÝων. υποδαàλιζαν τουσ ανταγωνισµοàσ και οδηγοàσαν σε ανοικτÜ ρÜξη. µÀλιστα.Χ. αφοà καταστρÀφηκαν. Ùλα αυτÀ Ûγιναν κατÀ τη διÀρκεια του πολÛµου.Χ. Ο ΠελοποννησιακÞσ πÞλεµοσ (431-404 π. ΠοτÛ Àλλοτε δεν Ûγιναν τÞσεσ εξορÝεσ και δεν σκοτñθηκαν τÞσοι Àνθρωποι. δηλαδÜ η ΑθηναϊκÜ και η ΠελοποννησιακÜ. Η πραγµατικÜ. το µεγαλàτερο Üταν ο ΠερσικÞσ πÞλεµοσ. Ο ΠελοποννησιακÞσ πÞλεµοσ Üταν εξοντωτικÞσ για Þλεσ τισ ελληνικÛσ πÞλεισ και ιδιαÝτερα για εκεÝνεσ που µεταβλÜθηκαν σε πεδÝα συγκροàσεων Ü για εκεÝνεσ που υπÛστησαν τισ συνÛπειεσ τησ αντιπαρÀθεσησ µε µια απÞ τισ δàο µεγÀλεσ δυνÀµεισ. που Ûληξαν µε την υπογραφÜ τριακονταετοàσ ειρÜνησ (445 π. ΕκτÞσ Þµωσ απÞ τισ τακτικÛσ αυτÛσ εισφορÛσ οι ΑθηναÝοι επÛβαλλαν στουσ συµµÀχουσ πολλÛσ φορÛσ Ûκτακτη φορολογÝα.Χ.) σε 6. κυρÝωσ µε τη µορφÜ πολεµικñν αποζηµιñσεων. βÛβαια. ανÛρχονταν σε απÞθεµα 8. ΣυνοπτικÞσ απολογισµÞσ των καταστροφñν του Πελοποννησιακοà πολÛµου Απ’ Þλα τα προηγοàµενα πολεµικÀ γεγονÞτα. ΠοτÛ Àλλοτε δεν κυριεàτηκαν και δεν καταστρÀφηκαν τÞσεσ πολιτεÝεσ εÝτε απÞ βαρβÀρουσ εÝτε απÞ Îλληνεσ που πολεµοàσαν µεταξà τουσ. Τον Àρχισαν οι ΑθηναÝοι και οι ΠελοποννÜσιοι καταγγÛλλοντασ τισ τριαντÀχρονεσ σπονδÛσ τισ οποÝεσ εÝχαν κÀνει µετÀ την επανÀσταση τησ Εàβοιασ. Σε πολλÛσ. δηλαδÜ τησ δηµοκρατικÜσ ΑθÜνασ και τησ 5ου αι. Τον 4ο αι. Ο πÞλεµοσ εÝχε διÀρκεια περÝπου τριÀντα χρÞνια.).Χ. 27.). Οι νεÞτεροι ιστορικοÝ διÛκριναν τα γεγονÞτα του πολÛµου σε τρεισ επιµÛρουσ περιÞδουσ: τον ΑρχιδÀµειο Ü ∆εκαετÜ πÞλεµο (431-421 π. εξÀλλου. εÝτε στον πÞλεµο εÝτε σ’ εµφυλÝουσ σπαραγµοàσ. ΕκτÞσ απ’ αυτÞ πολλÀ απÞ τα Þσα αναφÛρονται σε παλιÛσ διηγÜσεισ. Τα γεγονÞτα του υπÜρξαν το αντικεݵενο Ûρευνασ δàο ιστορικñν τησ αρχαιÞτητασ. Þπωσ συνÛβη µε τισ ΠλαταιÛσ. γιατÝ εκτÞσ απÞ τισ υλικÛσ καταστροφÛσ και την εξαχρεÝωση των ανθρñπων. που βρÝσκονταν πÝσω απÞ την ΑθÜνα και τη ΣπÀρτη. αλλÀ ανοµολÞγητη αιτÝα Üταν. ΕÝχε ευρàτατη κυκλοφορÝα στισ α✦ στισ ηγεµονικÛσ τÀσεισ τησ ΑθÜνασ. Η περσικÜ πολιτικÜ στÞχευε µε την παροχÜ χρηµÀτων. Οι Ûµµεσεσ Þµωσ συνÛπειεσ Ûκριναν την τàχη των πÞλεων-κρατñν στη διÀρκεια του επÞµενου αιñνα. Οι επιπτñσεισ Üταν καθοριστικÛσ για το µÛλλον των ελληνικñν πÞλεων. που προξÛνησε µεγÀλεσ βλÀβεσ και καταστροφÜ. ο οποÝοσ τερµατÝστηκε µε δàο ναυµαχÝεσ και δàο µÀχεσ. δεν Ûδωσαν λàσεισ στισ διαφορÛσ τουσ. ασκοàσε ο Ýδιοσ την εξουσÝα. Ùλοσ σχεδÞν ο ελληνικÞσ κÞσµοσ πριν ξεσπÀ(ΑθÜνα.Χ.Χ. δηµιουργÜθηκαν και οι προϋποθÛσεισ ανÀµειξησ των Περσñν στα εσωτερικÀ θÛµατα του ελληνικοà κÞσµου. σàµφωνα µε την οποÝα ο χορηγÞσ εÝχε την υποχρÛωση να δñσει τα χρܵατα για τη διδασκαλÝα ενÞσ θεατρικοà Ûργου¯ η τριηραρχÝα. Η αντιπαρÀθεση.700 τÀλαντα και πριν την Ûναρξη του Πελοποννησιακοà πολÛµου (431 π. 102 σει ο πÞλεµοσ εÝχε χωριστεÝ σε δàο αντÝπαλα στρατÞπεδα¯ οι αφορµÛσ απÛµεναν για την Ûναρξη τησ σκληρÞτερησ εµφàλιασ σàγκρουσησ του αρχαÝου ελληνικοà κÞσµου.Χ. Με αυτÞν τον τρÞπο ο λαÞσ. πολιτεÝεσ. ͵εση και φανερÜ συνÛπεια του πολÛµου Üταν η Üττα των ΑθηναÝων και κατ’ επÛκταση η αναγνñριση τησ ΣπαρτιατικÜσ ηγεµονÝασ απÞ τισ ελληνικÛσ πÞλεισ (404 π. ΣηµαντικÞ Þµωσ Ûσοδο του κρÀτουσ Üταν η Ûµµεση φορολογÝα. εγκαταστÀθηκε καινοàργιοσ πληθυσµÞσ.). ΓιατÝ Ûγιναν πολλοÝ και καταστρεπτικοÝ σεισµοÝ και εκλεÝψεισ ηλÝου πολà συχνÞτερεσ απÞ Þσεσ µποροàσαν να µνηµονευτοàν για τισ παλιÛσ εποχÛσ.) και το ∆εκελεικÞ Ü ΙωνικÞ πÞλεµο (413-404 π.Χ. στη διÀσπαση των ελληνικñν δυνÀµεων. ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) και οι πολÝτεσ συνÜθισαν να παÝρνουν µισθÞ Þταν Üταν σε εκστρατεÝα. Η κρÝση τησ πÞλησ-κρÀτουσ. ενñ ο σηµερινÞσ πÞλεµοσ κρÀτησε πÀρα πολλÀ χρÞνια και προκÀλεσε τÞσεσ συµφορÛσ στην ΕλλÀδα. οι πÞλεισ-κρÀτη αντιµετñπισαν στο εσωτερικÞ προβλܵατα οικονοµικÜσ και κοινωνικÜσ κρÝσησ. που υποκινοàνταν πολλÛσ φορÛσ απÞ την παρÛµβαση των Περσñν. το 445 π. µε το κεφÀλι τησ θεÀσ ΑθηολιγαρχικÜσ ΣπÀρτησ¯ νÀσ.µετοÝκιο. π.000 ταλÀντων*. Θα εκθÛσω πρñτα ποιοι Üσαν οι λÞγοι και οι διαφορÛσ που οδÜγησαν στον πÞλεµο για να µην αναρωτιÛται κανεÝσ αργÞτερα για ποια αιτÝα οι Îλληνεσ περιπλÛχθηκαν σε τÞσο µεγÀλο πÞλεµο. π.). Οι δàο µεγÀλεσ συµµαχÝεσ. συνειδητÀ Ü ασυνεÝδητα. τη ΣικελικÜ εκστρατεÝα (415-413 π. ΒασικÜ πηγÜ εσÞδων απÞ Ûκτακτεσ εισφορÛσ Üταν ο θεσµÞσ τησ λειτουργÝασ. ΜετÀ τον ΠελοποννησιακÞ πÞλεµο και την ε- 15. τη ΜυτιλÜνη. γορÛσ του ελληνικοà κÞσµου. τη ΜÜλο και Àλλεσ15. Àλλοτε προσ τη µια και Àλλοτε προσ την Àλλη πÞλη.Χ. ΠρÞκειται για δαπÀνεσ στρατιωτικñν και θρησκευτικñν εκδηλñσεων που αναλÀµβαναν οι πλουσιÞτεροι πολÝτεσ. Þσεσ δεν εÝχε ποτÛ πÀθει σε ανÀλογο χρονικÞ διÀστηµα. αν εÝχαν εισοδܵατα. κατÀ την οποÝα ο τριÜραρχοσ εÝχε την υποχρÛωση τησ συντÜρησησ και του εξοπλισµοà µιασ τριÜρουσ¯ η αρχιθεωρÝα για τα Ûξοδα τησ επÝσηµησ αποστολÜσ (θεωρÝασ) σε πανελλÜνιεσ γιορτÛσ¯ η εστÝαση για τα Ûξοδα του δεÝπνου µιασ φυλÜσ σε θρησκευτικÛσ γιορτÛσ¯ η γυµνασιαρχÝα για την τÛλεση αγñνων λαµπαδηδροµÝασ στα ΠαναθÜναια. ΑθηναÝων ΠολιτεÝα. Οι σπουδαιÞτερεσ απÞ αυτÛσ Üταν: η χορηγÝα.) ΑριστοτÛλησ. εÝχε τισ ρÝζεσ τησ και σε Àλλουσ παρÀγοντεσ: ✦ Στη φυλετικÜ διαφορÀ: ΑθηναÝοι – Øωνεσ και ΣπαρτιÀτεσ – ∆ωριεÝσ¯ ✦ στην πολιτειακÜ συγκρÞτηση των δàο αντιπÀΗ µÝα Þψη αθηναϊκοà νοµÝσµατοσ του λων. σε 9. κυρÝωσ Σπαρτιατñν.

Ûθεσε ωσ στÞχουσ τησ πολιτικÜσ του πρñτα την ισχυροποÝηση του µακεδονικοà κρÀτουσ και στη συνÛχεια την επÛκταση τησ εξουσÝασ του. εκδ. Íργοσ και την ΑθÜνα και να υποκινÜσει µια σειρÀ συγκροàσεων που Ûγιναν γνωστÛσ ωσ ΒοιωτικÞσ Ü ΚορινθιακÞσ πÞλεµοσ (395-386 π. κÞτητεσ που κατÞρθωσαν να αποδεσµευτοàν αθα απαλλÀξεισ και τισ υπÞλοιπεσ απÞ πÞ το τοπικιστικÞ πνεàµα που φανÀτιζε ακÞµα πολλÀ δεινÀ. Κàριοσ εκφραστÜσ αυτÜσ τησ πολιτικÜσ Üταν ο ΑθηναÝοσ ρητοροδιδÀσκαλοσ ΙσοκρÀτησ. να ρα. θα το Ûτρεφε απÞ τισ προσÞδουσ των νησιñν και αφοà κατÛπλεε στην πατρÝδα θα ανοικοδοµοàσε τα ΜακρÀ ΤεÝχη για τουσ ΑθηναÝουσ και το τεÝχοσ του ΠειραιÀ και ισχυριζÞταν Þτι δε γνñριζε απ’ αυτÞ Àλλο λυπηρÞτερο για Επιτàµβιο µνηµεÝο του ∆εξÝλεω απÞ τον ΚεραµεικÞ. ο περσικÞσ παρÀγοντασ φρÞντισε να δηµιουργÜσει αντισπαρτιατικÞ συνασπισµÞ απÞ τη ΘÜβα. Ο ΦÝλιπποσ Β‹ και η Ûνωση των ΕλλÜνων. 8. σε λÞγο του στον ιερÞ χñρο τησ ΟλυµπÝασ. ΑσÝασ και την Κàπρο στο βασιλιÀ τησ ΠερσÝασ. Με τη ΒασÝλειο. ο ∆ιονàσιοσ Α‹. αφοà κατÞρθωσε να σταθεροποιÜσει τη θÛση του στο θρÞνο τησ ΜακεδονÝασ. Ο ΚÞνωνασ Þµωσ. τον Ûστρεψε στην ιδÛα Íργοσ. των Σπαρτιατñν ΜετÀ απ’ αυτÀ στον ΙσθµÞ τησ ΚορÝνθου ο ΦαρνÀβαζοσ κατÛπλευσε και προÛτρεψε τουσ συµµÀχουσ µε προθυµÝα να πολεµοàν και να αποδεικνàονται πιστοÝ Àνδρεσ στο βασιλιÀ. οι ΣπαρτιÀτεσ συµφñνησαν πλÛον µε το ΜεγÀλο ΒασιλιÀ να επιβÀλουν τουσ Þρουσ του τερµατισµοà του πολÛµου.Χ. Ο ΦÝλιπποσ Β‹. ΜουσεÝο Κεραµεικοà) 104 Οι πÞλεµοι µεταξà των ελληνικñν πÞλεων. (ΑθÜνα. ΜεταβλÜθηκαν κατ’ αυτÞν τον τρÞπο σε Þργανα τησ περσικÜσ πολιτικÜσ. απÞ τισ οποÝεσ λαµβÀνουν βοÜθεια. νασ φÞβισε τουσ ΛακεδαιµονÝουσ και τουσ ανÀγκασε να πολεµÜσουν. γνωστÜ και ωσ ΑνταλκÝδειο ειρÜνη. Η συνεργασÝα του ΑθηναÝου η Àλλη στη ΜαντÝνεια (362 π. Αφοà Àφησε σ’ αυτοàσ Þσα χρܵατα εÝχε. απÞ το σοφιστÜ ΓοργÝα. Îτσι παρÛδωσαν τισ ελληνικÛσ πÞλεισ των παραλÝων τησ Μ.8-10. θα χρωστÀνε οι Αθηδιεσ τισ πÞλεισ και ο παρεµβατικÞσ ρÞλοσ των ναÝοι σε σÛνα ευγνωµοσàνη και τουσ ΛακεδαιονÝουσ θα Ûχεισ τιµωρÜσει¯ Περσñν Üταν τα συµπτñµατα τησ παρακµÜσ των γιατÝ για εκεÝνο για το οποÝο κÞπιαελληνικñν πÞλεων-κρατñν.Χ.). 30-31 µετ. ΒλÀχου. Ûστειλε αυτÞν µε προθυµÝα τον ελληνικÞ κÞσµο απασχÞλησαν κÀποιουσ στην ΑθÜνα και του Ûδωσε επιπλÛον χρܵατα για την ανοικοδÞµηση των πνευµατικοàσ ανθρñπουσ.πικρÀτηση των Σπαρτιατñν. Ο νεαρÞσ ΑθηναÝοσ. βασιλιÀσ τησ ΣαλαÀλλεσ πÞλεισ εξαρτñνται και καταµÝνασ τησ Κàπρου. Þταν βρÝσκονται σε κÝνδυρñν τησ ΜαγνησÝασ. ΦÝλιπποσ. σκοτñθηκε σε µια απÞ τισ συγκροàσεισ του Κορινθιακοà πολÛµου (394 π. IV. απÛπλευσε για την πατρÝδα του. Αγγ.) διατυτισ ελληνικÛσ πÞλεισ πñνει την Àποψη Þτι τον κοινÞ αγñνα εναντÝον των Περσñν θα µποροàσε να αναλÀβει η ΑθÜνα Σε βεβαιñνω Þτι χρειÀζεται χωρÝσ να αδιαφορÜσεισ καθÞλου για τα µε την ανασàσταση τησ ηγεµονÝασ τησ. ΑντÝθετοσ µε ΙσοκρÀτησ. ο ΙÀσονασ. πρωταγωνιστικοà ρÞλου τησ ΑθÜνασ. Η πανελλÜνια ιδÛα Üταν µια νÛα πολιτικÜ ÛκΞενοφñν.)16. Ο πÞλεµοσ αυτÞσ επισφραγÝστηκε απÞ µια µειωτικÜ για τον ΕλληνισµÞ ειρÜνη. την πολιτικÜ αυτÜ. Α. που Ûφιπποσ αντιµετωπÝζει τον εχθρÞ. πιστÞσ πÀντα στην ιδÛα του ΠαπαϊωÀννου. 17. φραση που διατυπñθηκε για πρñτη φορÀ στα τÛλη του 5ου αι.Χ. τàραννοσ νο. ΕλληνικÀ. Λܵνο και Σκàρο που παρÛµειναν στουσ ΑθηναÝουσ – και Ûγιναν οι Ýδιοι τοποτηρητÛσ τησ ειρÜνησ στην κυρÝωσ ΕλλÀδα. η αδυναµÝα τησ ΑθÜνασ να εµπνεàσει εµπιπροσπαθÜσεισ να συµφιλιñσεισ το στοσàνη και να επιβληθεÝ.Χ. 105 . (την ΑθÜνα). το ΘουκυδÝδησ. Η πανελλÜνια ιδÛα. Ο ΙσοκρÀτησ προτρÛπει το ΦÝλιππο να ενñσει στον «ΠανηγυρικÞ» λÞγο του (380 π. Αν ελπÝδα την επικρÀτηση του ΦιλÝππου Β‹ τησ ΜαλοιπÞν καταφÛρεισ να πεÝσεισ µÞνον κεδονÝασ17. ΓιατÝ Þλεσ οι λÜνια ιδÛα Üταν ο ΕυαγÞρασ. Αν κατορθñσεισ να ΠροσωπικÞτητεσ για τισ οποÝεσ πÝστεψε Þτι θα συµφιλιñσεισ αυτÛσ τισ πÞλεισ. νελλÜνιου συνασπισµοà. ΚÀκτοσ. ΑργÞτεπροσωπικÀ σου συµφÛροντα. η µια στα Λεàκτρα (371 π.Χ. θα καταφÛρεισ πολà εàκολα να συµφιλιñµποροàσαν να θÛσουν σε εφαρµογÜ την πανελσεισ και τισ υπÞλοιπεσ. Την ηγεµονÝα µετÀ τουσ ΣπαρτιÀτεσ θα διεκδικÜσουν για µικρÞ χρονικÞ διÀστηµα οι ΘηβαÝοι. Σε πρñτο στÀδιο. την πÞλη των ΛακεδαιµοÞτι Ûνασ ισχυρÞσ µονÀρχησ θα Ûνωνε τουσ ÎλληνÝων. οραµατιστÛσ ενÞσ πατειχñν. τη ΘÜβα και τη δικÜ µασ πÞλη νεσ και θα τουσ οδηγοàσε εναντÝον των Περσñν. οι τουσ ΛακεδαιµονÝουσ και ακÞµη αυπολιτικÛσ και κοινωνικÛσ αναταραχÛσ µÛσα στισ ÝτÞ ισχυριζÞταν.Χ.23 µετ. τουσ σàγχρονοàσ του πολιτικοàσ. θα το καταστρÛψεισ. τàραννοσ των Φεφεàγουν.) θα κρÝνουν την στρατηγοà ΚÞνωνα µε τουσ ΠÛρσεσ Àνοδο και την πτñση αντÝστοιχα τησ ΘηβαϊκÜσ για την αντιµετñπιση ηγεµονÝασ. Τα συµπτñµατα τησ παΟ ΦαρνÀβαζοσ λοιπÞν. Ο ΙσοκρÀτησ Üταν απÞ τισ προσωπιτÛσσερισ πÞλεισ να φανοàν λογικÛσ. σαν πÀρα πολà. αφοà ÀκουρακµÜσ και τησ κακοδαιµονÝασ που κατÛτρυχαν σε αυτÀ.) και 16. Σε βαθιÀ γηρατειÀ ατÛνιζε µε σεσ (τÛσσερισ µεγÀλεσ) πÞλεισ. ∆àο σηµαντικÛσ για τον ελληνισµÞ µÀχεσ. Σωκ. διακÜρυξαν την αυτονοµÝα Þλων των ελληνικñν πÞλεων – µε εξαÝρεση τα νησιÀ صβρο. Üταν ο ρÜτορασ ∆ηµοσθÛνησ. σε κÀποια απÞ τισ προαναφερθεÝτων Συρακουσñν. π. την ΚÞρινθο. του Ûλεγε Þτι εÀν Àφηνε το ναυτικÞ.

✦ ΟργÀνωσε ισχυρÞ στρατÞ.. µετÀ τη δολοφονÝα του ΦιλÝππου Β‹. Αποτελοàσε Ûνθετη διακÞσµηση ενÞσ µεγαλàτερου αντικειµÛνου. µε αφορµÜ προβλܵατα του µαντεÝου των ∆ελφñν επενÛβη στη ΘεσσαλÝα και στη νÞτιο ΕλλÀδα. ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) ΠορτρÛτο του ΦιλÝππου Β‹ απÞ ελεφαντοστÞ. τη σÀρισα. αποτελοàµενη απÞ πεζÛταιρουσ* σε σχηµατισµÞ βÀθουσ 16 σειρñν και µε οπλισµÞ Ûνα µακρà δÞρυ µÜκουσ 6µ.Χ. στην Àλλη το κεφÀλι του ∆Ýα. µετÀ την παρÛµβαση του ΦιλÝππου στην κεντρικÜ και νÞτια ΕλλÀδα. Σε δεàτερο στÀδιο. Εντàπωση προκαλεÝ η προσπÀθεια του καλλιτÛχνη να αποδñσει τα ιδιαÝτερα χαρακτηριστικÀ του βασιλιÀ. ο ΦÝλιπποσ. Στην αρχÜ η πολιτικÜ αυτÜ Üταν συνδεδεµÛνη µε τη στρατιωτικÜ οργÀνωση. ΑνδρÞνικοσ. Το νÞµισµα αυτÞ βαθµιαÝα εκτÞπισε τουσ περσικοàσ δαρεικοàσ απÞ τον ελλαδικÞ χñρο. Σε αυτÞ.) και Ûτσι επιβλÜθηκε ωσ ο αδιαφιλονÝκητοσ ηγÛτησ που εÝχε τη δυνατÞτητα να ενñσει τουσ Îλληνεσ και να ηγηθεÝ του κοινοà αγñνα εναντÝον των Περσñν. τοξοτñν και πελταστñν. γιατÝ εξασφÀλιζε νÛεσ εκτÀσεισ γησ στουσ Àνδρεσ του µακεδονικοà στρατοà. οι εταÝροι* Þπωσ ονοµÀζονταν. π. τουσ χρυσοàσ στατÜρεσ*.Χ. Το ιππικÞ επÀνδρωναν οι ευγενεÝσ. Ûκοψε νÞµισµα. µε ισÞβιο αρχηγÞ το ΦÝλιππο Β‹. Το συνÛδριο τησ ΚορÝνθου.* ✦ ∆ηµιοàργησε ισχυρÜ οικονοµÝα. Σε µια απÞ τισ εκστρατεÝεσ του αντιµετñπισε νικηφÞρα τισ συνασπισµÛνεσ δυνÀµεισ των ΘηβαÝων και των ΑθηναÝων στη Χαιρñνεια (338 π. ΧρονολογεÝται στο τρÝτο τÛταρτο του 4ου αι.) απÞ τον ΑλÛξανδρο. Þπου συµµετεÝχαν Þλεσ οι πÞλεισ εκτÞσ απÞ τη ΣπÀρτη και Þπου συµφωνÜθηκαν τα ακÞλουθα: ✦ Απαγορεàτηκαν οι συγκροàσεισ µεταξà των ελληνικñν πÞλεων και η βÝαιη µεταβολÜ των καθεστñτων τουσ¯ ✦ προστατεàτηκε η ελεàθερη ναυσιπλοýα και καταδικÀστηκε η πειρατεÝα¯ ✦ ιδρàθηκε πανελλÜνια συµµαχÝα. Στη µια πλευρÀ απεικονÝζεται Ûφιπποσ νÛοσ. Η πανελλÜνια Ûνωση Ûγινε πραγµατικÞτητα σε συνÛδριο στην ΚÞρινθο το 337 π. Ûφτασε µÛχρι τισ δυτικÛσ ακτÛσ του ΕυξεÝνου ΠÞντου. ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 106 Την ισχυροποÝηση τησ ΜακεδονÝασ πÛτυχε µε τισ ακÞλουθεσ ενÛργειεσ: ✦ Αντιµετñπισε αποτελεσµατικÀ τισ επιδροµÛσ των Ιλλυριñν και των ΠαιÞνων στα βÞρεια σàνορα. (ΑθÜνα.. Κàριο στρατιωτικÞ σñµα Üταν η µακεδονικÜ φÀλαγγα. Το στρατÞ συµπλÜρωναν σñµατα ακοντιστñν.Χ. Αφοà πÛτυχε την κατÀληψη των ορυχεÝων χρυσοà του ΠαγγαÝου. Σε πρñτο στÀδιο.Χ. αφοà κατÛλαβε πÞλεισ τησ ΧαλκιδικÜσ και εδÀφη τησ ΑνατολικÜσ ΜακεδονÝασ και ΘρÀκησ. Στη συνÛχεια Þµωσ.ΑργυρÞ νÞµισµα του ΦιλÝππου Β‹. η πολιτικÜ του αποσκοποàσε στην Ûνωση των ΕλλÜνων υπÞ την αρχηγÝα του. (ΘεσσαλονÝκη. ανανεñθηκε απÞ την πλευρÀ των αντιπροσñπων στο πρÞσωπο του νÛου ηγÛτη ο Þρκοσ που εÝχαν δñσει στον πατÛρα του. ✦ Ακολοàθησε επεκτατικÜ εξωτερικÜ πολιτικÜ. ΒρÛθηκε στο βασιλικÞ τÀφο τησ ΒεργÝνασ που αποκÀλυψε ο καθηγητÜσ Μ. 107 . επαναλÜφθηκε την επÞµενη χρονιÀ (336 π. αµυντικÜ και επιθετικÜ.

Χ. κοντÀ στα ερεÝπια τησ αρχαÝασ ΝινευÝ. ΕÝπε δηλαδÜ Þτι δεν Ûχει ανÀγκη οàτε να πÀρει χρܵατα απÞ τον ∆αρεÝο οàτε να δεχθεÝ µÛροσ τησ χñρασ του αντÝ για ολÞκληρη¯ γιατÝ και τα χρܵατα και η χñρα ολÞκληρη εÝναι δικÀ του¯ κι αν Üθελε να παντρευτεÝ την κÞρη του. ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 109 . ενñ προετοݵαζε τον περÝπλου τησ ΑραβÝασ. τησ γυναÝκασ και των παιδιñν του¯ Þτι του παραχωρεÝ Þλη τη χñρα του που βρÝσκεται ανÀµεσα στον ΕυφρÀτη και την ελληνικÜ θÀλασσα και Þτι θα τον αναγνωρÝσει ωσ φÝλο και σ൵αχο. Στισ Àκρεσ τησ περσικÜσ αυτοκρατορÝασ Ýδρυσε την ΑλεξÀνδρεια την ΕσχÀτη.).Χ. ναàαρχοσ ΝÛαρχοσ. ΑπÞρριψη των προτÀσεων Ενñ ο ΑλÛξανδροσ Üταν ακÞµη απασχοληµÛνοσ µε την πολιορκÝα τησ Τàρου. ΑσÝα και απελευθÛρωσε τισ ελληνικÛσ πÞλεισ.τι αφορÀ την πολιτικÜ του δρÀση.Χ.). ο χαρακτηρισµÞσ του ΑλÛξανδρου ωσ διορατικοà στρατηγοà µε µεγαλοφυÜ σκÛψη δεν ανταποκρÝνεται µÞνο στο Ûργο των κατακτÜσεων ορισµÛνων περιοχñν. εκδ.Χ. του υπÛδειξε να παρουσιαστεÝ ο Ýδιοσ µπροστÀ του. τÞσο στισ κατÀ µÛτωπο συγκροàσεισ Þσο και στισ πολιορκÝεσ πÞλεων. τον οποÝο και παρÛδωσε στη βασιλικÜ οικογÛνεια. ΜÛσω τησ χñρασ των Μαλλñν. Ûφτασε στισ εκβολÛσ του Ινδοà και απÞ εκεÝ ο Ýδιοσ µε το στρατÞ του πÛρασε την Ûρηµο τησ ΓεδρωσÝασ. ∆ιατÜρησε το θεσµÞ των σατραπειñν αναθÛτοντασ τη διοÝκησÜ τουσ σε Îλληνεσ Ü ΠÛρσεσ ηγεµÞνεσ. (ΘεσσαλονÝκη. που στην αρχÜ εÝχε ωσ στÞχο την αντιµετñπιση του περσικοà κινδàνου και στη συνÛχεια πÛτυχε την κατÀλυση τησ περσικÜσ αυτοκρατορÝασ.) και ξεκÝνησε την κατÀκτηση τησ Αιγàπτου. ΑλεξÀνδρου ΑνÀβασισ. Àφησε την τελευταÝα του πνοÜ στη Βαβυλñνα. το δολοφÞνο του ∆αρεÝου Γ‹. ΠροτÀσεισ του ∆αρεÝου προσ τον ΑλÛξανδρο για συνθηκολÞγηση. ξεκÝνησε απÞ την ΠÛλλα το 334 π. Þτι και αυτÞσ θα Ûκανε το Ýδιο. Ùταν ανακοÝνωσε αυτÀ στο συµβοàλιο των εταÝρων*.) και στην ΙσσÞ τησ ΚιλικÝασ (333 π. αλλÀ κυρÝωσ στην εφαρµογÜ κατÀλληλου σχεδιασµοà για την αντιµετñπιση του αντιπÀλου. αν Üταν ο ΠαρµενÝων¯ επειδÜ Þµωσ εÝναι ο ΑλÛξανδροσ. ✦ Στη δεàτερη φÀση (331-327 π. τησ ΥρκανÝασ. για τον οποÝο η εικÞνα που Ûχουµε εÝναι πιο ολοκληρωµÛνη. ΣαρικÀκησ. Σ’ αυτÛσ τισ περιοχÛσ παρÛµεινε περÝπου δàο χρÞνια. Ûχει διατυπωθεÝ η Àποψη Þτι οι πρÀξεισ του αποσκοποàσαν στην ανÀµειξη του ελληνικοà µε τον ασιατικÞ κÞσµο και στην ÛνωσÜ τουσ κÀτω απÞ µια ισχυρÜ διοÝκηση. ΑλεξÀνδρου. αντιµετñπισε νικηφÞρα τον τοπικÞ ηγεµÞνα Πñρο και προχñρησε ανατολικÞτερα µÛχρι τον Úφαση ποταµÞ. τησ ΑρεÝασ.Χ. τα Σοàσα (331 π. ΑκαδηµÝασ Αθηνñν. Þπου και συνÛλαβε το ΒÜσσο. 25. ΣτÞχοσ του ΑλεξÀνδρου Üταν να φτÀσει µÛχρι τα πÛρατα τησ ΟικουµÛνησ που τÞτε πÝστευαν Þτι Üταν στην ΙνδÝα. τησ ΑραχωσÝασ (330 π.) προχñρησε στη ΜεσοποταµÝα και µετÀ απÞ µια ανοικτÜ σàγκρουση µε τον περσικÞ στρατÞ στα ΓαυγÀµηλα.Χ. αφοà συγκροàστηκε δàο φορÛσ µε τον περσικÞ στρατÞ.Χ.Χ. Το Ûργο αυτÞ πραγµατñθηκε σε τρεισ διαδοχικÛσ φÀσεισ: ✦ Στη διÀρκεια τησ πρñτησ φÀσησ (334-331 π.Χ. Îκανε αποδεκτÛσ τισ τοπικÛσ συνÜθειεσ. ινδικÜσ φυλÜσ. νÝκησε το ∆αρεÝο Γ‹ και κατÛλαβε τισ µεγÀλεσ πÞλεισ τησ αυτοκρατορÝασ των Αχαιµενιδñν. τη Βαβυλñνα.Χ. 108 Το οικουµενικÞ κρÀτοσ του Μ. στον ΑλÛξανδρο Þτι. ΑρριανÞσ.Χ. παραπÞταµο του Ινδοà. µποροàσε να την παντρευτεÝ και χωρÝσ τη συγκατÀθεση του πατÛρα τησ¯ αν πÀλι Üθελε ο ∆αρεÝοσ να τàχει φιλικÜσ συµπεριφορÀσ απÞ µÛρουσ του ΑλÛξανδρου. παρÛπλευσε τισ ασιατικÛσ ακτÛσ µÛχρι τισ εκβολÛσ του ΤÝγρη και του ΕυφρÀτη. ο οποÝοσ αποτÛλεσε και το Þριο τησ εκστρατεÝασ του (326 π. Η επιθυµÝα του να φτÀσει µÛχρι το ΓÀγγη δεν εκπληρñθηκε λÞγω τησ αντÝδρασησ του µακεδονικοà στρατοà. θα δεχÞταν µε τουσ Þρουσ αυτοàσ να τερµατÝσει τον πÞλεµο χωρÝσ να διακινδυνεàει πια στο µÛλλον. Ûφθασαν πρÛσβεισ απÞ τον ∆αρεÝο. ΣυνÛχισε τη νικηφÞρα εκστρατεÝα µε την κατÀληψη των ανατολικñν σατραπειñν.18. ✦ Η τρÝτη φÀση (327-325 π.) περιλαµβÀνει την εκστρατεÝα στην ινδικÜ χερσÞνησο. ΑλÛξανδροσ κατÀκτησε την ΑνατολÜ φτÀνοντασ µÛχρι τον ΙνδÞ ποταµÞ. Το Ûργο του Μ. Οι ερευνητÛσ και οι ιστορικοÝ αυτÜσ τησ περιÞδου Ûχουν χρησιµοποιÜσει ποικÝλεσ Ûννοιεσ για να αποδñσουν τη δραστηριÞτητα και να χαρακτηρÝσουν το Ûργο που σε τÞσο µικρÞ χρονικÞ διÀστηµα κατÞρθωσε ο ΑλÛξανδροσ. Ùταν τα πληροφορÜθηκε αυτÀ ο ∆αρεÝοσ. αν Üταν αυτÞσ ΑλÛξανδροσ. στο βασιλικÞ τÀφο τησ ΒεργÝνασ.). ενñ ο φÝλοσ του. για να του αναγγεÝλουν Þτι ο βασιλιÀσ τουσ Üταν πρÞθυµοσ να του δñσει δÛκα χιλιÀδεσ τÀλαντα για την απελευθÛρωση τησ µητÛρασ.Χ. ο ΠαρµενÝων εÝπε. Ûχασε κÀθε ελπÝδα για συνθηκολÞγηση µε τον ΑλÛξανδρο και Àρχισε πÀλι να προετοιµÀζεται για πÞλεµο. µεταξà των οποÝων και του ΦιλÝππου Β‹. Ο ΑλÛξανδροσ αποκρÝθηκε στον ΠαρµενÝωνα. Οι κÀτοικοÝ τησ τον υποδÛχτηκαν ωσ απελευθερωτÜ και τον αναγÞρευσαν φαραñ. ΑλεξÀνδρου. ΠορτρÛτο του Μ. Ακολοàθωσ κατÛλαβε τη ΦοινÝκη18 και την ΠαλαιστÝνη (333-2 π. Þπωσ λÛνε.) κυριÀρχησε στη Μ. θα αποκριθεÝ στον ∆αρεÝο Þπωσ ακριβñσ και αποκρÝθηκε. λÛνε.Χ. τισ ΠασαργÀδεσ. αν παντρευτεÝ την κÞρη του.) ο Μ. τησ ΠαρθÝασ. Η εκστρατεÝα του Μ. η οποÝα επρÞκειτο να εξελιχθεÝ στο µεγαλàτερο εµπορικÞ και πνευµατικÞ κÛντρο τησ ΜεσογεÝου.).) και στη συνÛχεια τησ ΒακτριανÜσ και τησ ΣογδιανÜσ. Ο ΑλÛξανδροσ την Àνοιξη του 323 π. ΕÝναι Þλα Ûργα Ûµπειρου καλλιτÛχνη που αποδÝδει µε δεξιοτεχνÝα τα ιδιαÝτερα χαρακτηριστικÀ κÀθε προσñπου.Χ. Στο ∆Ûλτα του ΝεÝλου Ýδρυσε την ΑλεξÀνδρεια (331 π. στο ΓρανικÞ ποταµÞ (334 π. τισ παραδÞσεισ και το διαφορετικÞ τρÞπο Àσκησησ τησ εξουσÝασ για κÀθε λαÞ. ΑλεξÀνδρου. Στο στρατιωτικÞ τοµÛα. ΒρÛθηκε µαζÝ µε Àλλα µικρÀ πορτρÛτα. ΙΙ. Στον ΥδÀσπη. Σε Þ. Με την κατÀκτηση τησ ΑνατολÜσ ο ΕλληνισµÞσ οδηγÜθηκε στα πÛρατα του τÞτε γνωστοà κÞσµου¯ Ûτσι δηµιουργÜθηκαν οι προϋποθÛσεισ για την οικουµενικÜ του ανÀπτυξη.). Σε διÀστηµα Ûνδεκα χρÞνων (334-325 π. Θ.Χ. Με αυτÞν τον τρÞπο επιδÝωξε να δηµιουργÜσει µια καινοàργια διοικητικÜ παρÀδοση. τα ΕκβÀτανα (330 π. 1-3 µετ. ΑλεξÀνδρου απÞ ελεφαντοστÞ. την ΠερσÛπολη.

✦ Οι αντιλÜψεισ που εÝχαν οι Îλληνεσ για την 110 ΑργυρÞ δεκÀδραχµο που κÞπηκε σε ανÀµνηση τησ νÝκησ στον ΥδÀσπη ποταµÞ. ΕικονÝζεται ο ΑλÛξανδροσ Ûφιπποσ ενñ επιτÝθεται στον Πñρο που εÝναι πÀνω σε ελÛφαντα. Αγγ. Ο ΗρÞδοτοσ αποδεικνàει την ελληνικÞτητα των βασιλÛων τησ ΜακεδονÝασ Ùτι εÝναι Îλληνεσ Þσοι κατÀγονται απÞ τον ΠερδÝκκα. Οι θησαυροÝ που συγκεντρñνονταν µεταβÀλλονταν σε χρυσÞ νÞµισµα. οι Îλληνεσ αντÝπαλοÝ του Ûκαναν Ûνσταση λÛγοντασ Þτι δεν µποροàσαν ν’ αγωνιστοàν βÀρβαροι στουσ Ολυµπιακοàσ αγñνεσ. Στη θÛση τησ σατραπεÝασ. Το µÛτρο τησ πολιτιστικÜσ ανÀπτυξησ των κλασικñν χρÞνων. 111 . την επιθυµÝα για Ûρευνα – Þπωσ αποδεÝχθηκε απÞ τη συµµετοχÜ στην εκστρατεÝα φιλοσÞφων και ερευνητñν – διαµορφñθηκαν οι προϋποθÛσεισ που Ûδωσαν στην εκστρατεÝα του ΑλεξÀνδρου τη διÀσταση τησ Ûνοπλησ εξερεàνησησ. Ε. ΤÛλοσ. που Üταν µÛχρι εκεÝνη την εποχÜ και φορολογικÜ µονÀδα. δηµιοàργησε τη φορολογικÜ περιφÛρεια µε περισσÞτερεσ απÞ µια σατραπεÝεσ. εκτÞσ απÞ τα πνευµατικÀ και καλλιτεχνικÀ επιτεàγµατα. µÀλιστα θα το αποδεÝξω και παρακÀτω. ΑλλÀ και οι οργανωτÛσ των Ολυµπιακñν αγñνων το Üξεραν Þτι Ûτσι εÝναι. προσδιορÝζει η καθηµερινÜ ζωÜ στισ ελληνικÛσ πÞλεισ τησ µητροπολιτικÜσ ΕλλÀδασ και στισ αποικÝεσ. προñθησε το σàστηµα τησ νοµισµατικÜσ οικονοµÝασ και εγκατÛλειψε την ιδÛα του αυτοκρατορικοà θησαυροφυλακÝου.Στον οικονοµικÞ τοµÛα. το ξÛρω κι εγñ καλÀ. ΑγωνÝστηκε στο δρÞµο του ενÞσ σταδÝου και Àγγιξε το τÛρµα ταυτÞχρονα µε τον πρñτο. τισ εξερευνÜσεισ περιοχñν. ΠαρÀ το περιορισµÛνο χρονικÞ διÀστηµα τησ βασιλεÝασ του (336-323 π. Îτσι δηµιουργÜθηκε ενιαÝο νοµισµατικÞ σàστηµα στην απÛραντη αυτοκρατορÝα. στον πολιτιστικÞ τοµÛα. Η µορφÜ και η δρÀση του συνυφÀνθηκαν µε τη λαϊκÜ φαντασÝα και δηµιοàργησαν το θρàλο ενÞσ µυθικοà Üρωα στην παρÀδοση πολλñν λαñν. ΑλÛξανδροσ Ûµεινε ζωντανÞσ στη µνܵη των λαñν. την υιοθÛτηση πολιτιστικñν στοιχεÝων απÞ την παρÀδοση των λαñν τησ ΑνατολÜσ. Ùταν ο ΑλÛξανδροσ θÛλησε να πÀρει µÛροσ στουσ αγñνεσ και κατÛβηκε στην ΟλυµπÝα ειδικÀ γι’ αυτÞ.) και τη νεαρÜ ηλικÝα του – Üταν τριαντατριñν ετñν. Þπωσ λÛνε και οι Ýδιοι.Χ. Þταν πÛθανε – ο Μ. Ο πολιτισµÞσ. Îτσι φαÝνεται Þτι Ûγιναν αυτÀ. αλλÀ µÞνο Îλληνεσ. 22 µετ. ΤÞτε ο ΑλÛξανδροσ απÛδειξε Þτι εÝναι ΑργεÝοσ την καταγωγÜ και κρÝθηκε Îλληνασ. µε τη διÀδοση τησ ελληνικÜσ γλñσσασ και του ελληνικοà πολιτισµοà19. Οι σατρÀπεσ δεν ασχολοàνταν πλÛον µε τη συγκÛντρωση των φÞρων και τη διαχεÝριση του δηµÞσιου πλοàτου. Το Ûργο του Àφησε ανεξÝτηλα Ýχνη για τουσ επÞµενουσ αιñνεσ και αποτÛλεσε την τοµÜ για µια διαφορετικÜ πορεÝα των λαñν τησ ΑνατολÜσ και τησ ΜεσογεÝου. την Ýδρυση νÛων πÞλεων που εξελÝχθηκαν σε εµπορικÀ και πνευµατικÀ κÛντρα. ΒλÀχου. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) 19. (ΛονδÝνο. ΗρÞδοτοσ.

ο ΠλÀτων και ο ΑριστοτÛλησ επιζητοàσαν µε τισ φιλοσοφικÛσ θεωρÜσεισ τουσ πρακτικÛσ εφαρµογÛσ που θα βελτÝωναν τον Àνθρωπο και τη ζωÜ του. Προσ αυτÜ την κατεàθυνση κινÜθηκε τον 4ο αι. ιδιαÝτερα για την ΑθÜνα.Χ. η ΑθÜνα κατεÝχε τα πρωτεÝα τησ πολιτιστικÜσ ανÀπτυξησ. Þχι µÞνο αναφορικÀ µε τισ αρχÛσ του πολιτεàµατοσ. π. Þπωσ Üταν η γιορτÜ των ΠαναθηναÝων. οàτε επιτρÛπεται να εÝναι γεωργοÝ Þσοι πρÞκειται να γÝνουν πολÝτεσ – γιατÝ χρειÀζεται ελεàθεροσ χρÞνοσ και για την απÞκτηση τησ αρετÜσ και για την Àσκηση των πολιτικñν καθηκÞντων. Þπωσ η περιφρονητικÜ αντιµετñπιση τησ χειρωνακτικÜσ εργασÝασ και η ενασχÞληση των ελευθÛρων πολιτñν κυρÝωσ µε τα κοινÀ20 ¯ ✦ ο τρÞποσ τησ διασκÛδασÜσ τουσ στα ιδιωτικÀ συµπÞσια Ü στισ δηµÞσιεσ εορτÛσ και πανηγàρια. το γÀµο και το θÀνατο Üταν Þλα στοιχεÝα που φανερñνουν το πολιτιστικÞ επÝπεδο τησ εποχÜσ. ΠολιτικÀ. αλλÀ Ûκανα προσεκτικÜ Ûρευνα και για τα γεγονÞτα στα οποÝα ܵουν παρñν και για τα Þσα µου ανÀφεραν Àλλοι. Γι’ αυτÞ και τισ Ûγραψα Ûχοντασ υπÞψη τι Üταν φυσικÞ να πουν οι ρÜτορεσ που να αρµÞζει καλàτερα στην περÝσταση και ακολουθñντασ. γιατÝ µια ζωÜ τÛτοια εÝναι ταπεινÜ και ασυµβÝβαστη µε την αρετÜ. Ûχει ταυτιστεÝ µε τη δρÀση του ΠερικλÜ. Η εργασÝα ΕÝναι φανερÞ λοιπÞν απ’ αυτÀ Þτι στην πÞλη που Ûχει την καλàτερη πολιτειακÜ οργÀνωση και Ûχει πολÝτεσ πολà δÝκαιουσ.Χ. η ανÀπτυξη των γραµµÀτων και των τεχνñν δηµιοàργησε Ûργα απαρÀµιλλα σε πνευµατικÜ και καλλιτεχνικÜ λαµπρÞτητα. µε αποκορàφωµα τισ θεατρικÛσ παραστÀσεισ¯ ✦ ο κοινωνικÞσ χαρακτÜρασ των τελετñν που πλαισÝωναν τη γÛννηση. π.. ΑντιπροσωπευτικÞ Ûργο τησ ελληνικÜσ ζωγραφικÜσ των κλασικñν χρÞνων. ΑριστοτÛλησ. Τον 5ο και 4ο αι. οι πολÝτεσ αυτοÝ δεν επιτρÛπεται να ζουν ζωÜ χειρωνακτñν Ü εµπÞρων. Το δηµοκρατικÞ πολÝτευµα και η οργÀνωση τησ δικαιοσàνησ προσ το συµφÛρον του πολÝτη. Ο 5οσ αι. π. ΣκηνÜ συµποσÝου. Ο θρàλοσ του υιοθετÜθηκε απÞ πολλοàσ λαοàσ. Η τραγωδÝα και η κωµωδÝα εÝναι πνευµατικÛσ προσφορÛσ ικανÛσ να δικαιολογÜσουν τισ οφειλÛσ τησ σàγχρονησ πολιτισµÛνησ ανθρωπÞτητασ στο λÝκνο τησ δηµιουργÝασ τουσ. Η φιλοσοφικÜ σκÛψη απÞ τα µÛσα του 5ου αι.ΕικονογρÀφηση επικοà ποιܵατοσ του ΠÛρση ποιητÜ ΝιζαµÝ (17οσ αι. Üταν δàσκολο να αποδοθοàν µε ακρÝβεια. Στη µικροκραφÝα εικονÝζεται στο θρÞνο ο ΑλÛξανδροσ. 1328b-1329a. τον 4ο αι. Η εξακρÝβωση Üταν δàσκολη. (ΠαρÝσι.Χ. την ΑθÜνα τησ κλασικÜσ εποχÜσ. Η ποιητικÜ τÛχνη κυρÝωσ µε το Ûργο των τριñν τραγικñν (Αισχàλου. 7. τÞσο εκεÝνεσ τισ οποÝεσ Àκουσα ο Ýδιοσ Þσο κι εκεÝνεσ που Àλλοι εÝχαν ακοàσει και µου τισ ανακοÝνωσαν. συνÛβαλαν ιδιαÝτερα στην καλ- 21. τοποθÛτησε στο κÛ112 ΤοιχογραφÝα απÞ τÀφο τησ ΠοσειδωνÝασ. εργασÝα. Η ευηµερÝα και η ποιÞτητα τησ ζωÜσ γÝνονταν πÞλοσ Ûλξησ για τουσ πνευµατικοàσ ανθρñπουσ και τουσ καλλιτÛχνεσ Àλλων πÞλεων. ενñ µε τισ κωµωδÝεσ του ΑριστοφÀνη σε κριτικÜ τησ καθηµερινÜσ πολιτικÜσ ζωÜσ. πρÞτυπα για τουσ δηµιουργοàσ των µεταγενÛστερων εποχñν. Η ιστοριογραφÝα εκπροσωπÜθηκε απÞ τον ΗρÞδοτο αλλÀ κυρÝωσ απÞ το ΘουκυδÝδη. π. ο οποÝοσ µε το Ûργο του Ûθεσε τα θεµÛλια τησ επιστηµονικÜσ ιστορικÜσ συγγραφÜσ21. Μεταξà των ελληνικñν πÞλεων.Χ. Þσο το δυνατÞν. ΕθνικÜ ΒιβλιοθÜκη) 20. των ΕλευσινÝων ΜυστηρÝων και των θεατρικñν παραστÀσεων στισ ∆ιονυσιακÛσ γιορτÛσ. Στην αρχÜ οι σοφιστÛσ και ο ΣωκρÀτησ και τον 4ο αι.).Χ. ΣοφοκλÜ. ΕυριπÝδη) εξελÝχθηκε σε θεατρικÞ λÞγο υψηλñν διανοηµÀτων («µÝµησισ πρÀξεωσ σπουδαÝασ και τελεÝασ»). την γενικÜ Ûννοια των Þσων πραγµατικÀ εÝπαν. π. π.Χ. ανÀλογα µε τη συ- 113 . την τÛλεση λαµπρñν πανηγàρεων και πνευµατικñν εκδηλñσεων. ο ιστορικÞσ Ξενοφñν. γιατÝ Þσοι Üταν αυτÞπτεσ µÀρτυρεσ των γεγονÞτων µου Ûδιναν ο καθÛνασ τη δικÜ του εκδοχÜ. την οικοδÞµηση σπουδαÝων Ûργων στην ΑκρÞπολη. Ο ΘουκυδÝδησ εξηγεÝ τη µÛθοδο που χρησιµοποÝησε για τη συγγραφÜ τησ «ΙστορÝασ» του Οι αγορεàσεισ που εκφωνÜθηκαν απÞ διÀφορα πρÞσωπα εÝτε στισ παραµονÛσ του πολÛµου εÝτε κατÀ την διÀρκειÀ του. Για τα γεγονÞτα του πολÛµου δεν θÛλησα ν’ αρκεσθñ σε πληροφορÝεσ του πρñτου τυχÞντοσ οàτε στην προσωπικÜ µου αντÝληψη και µÞνο. (ΜουσεÝο Paestum) ντρο του ενδιαφÛροντοσ τον Àνθρωπο και προσπÀθησε να ερµηνεàσει τα φαινÞµενα µε βÀση τη λογικÜ (ορθολογισµÞσ)..

Ο ΙππÞδαµοσ τον 5ο αι. Η νÛα πολιτικÜ και οικονοµικÜ κατÀσταση που ακολοàθησε τουσ περσικοàσ πολÛµουσ αφÜνει τον απÞηχÞ τησ µÛσα απÞ τα Ûργα τησ µεγÀλησ πλαστικÜσ των τριÀντα επÞµενων χρÞνων. δηλαδÜ η επιληψÝα. τουσ γνωστοàσ κοàρουσ και κÞρεσ. Το υψηλÞ επÝπεδο Ûµπνευσησ και δηµιουργÝασ εÝχε τον αντÝκτυπÞ του σε Þλεσ τισ µορφÛσ τησ τÛχνησ. τα οποÝα. ΙσοκρÀτη και ∆ηµοσθÛνη. απÞ την πλευρÀ τησ ανθρñπινησ φàσησ. το ΜαυσωλεÝο τησ Αλικαρνασσοà. ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 115 . προβÀλλει νÛεσ αισθητικÛσ αντιλÜψεισ. Þπωσ εÝναι οι θÞλοι (κυκλικÀ οικοδοµÜµατα). π. τη φυσικÜ. την αστρονοµÝα. Îγραψα την ιστορÝα µου για να µεÝνει αιñνιο κτܵα των ανθρñπων και Þχι σαν Ûργο επÝκαιρου διαγωνισµοà για Ûνα πρÞσκαιρο ακροατÜριο. Ûργο του ΚαλλικρÀτη. τα περισσÞτερα στην ΑττικÜ. Ýσωσ την κÀνει λιγÞτερο ευχÀριστη. ενñ χρησιµοποιοàν ευρàτατα Ûνα νÛο τàπο κιονοκρÀνου. στην ΑθÜνα. π. Ο ορθολογισµÞσ τησ φιλοσοφικÜσ σκÛψησ συνετÛλεσε στην ανÀπτυξη τησ επιστܵησ. ο νÛοσ ναÞσ τησ ΑρτÛµιδοσ στην Îφεσο. οι αρχιτÛκτονεσ ΙκτÝνοσ και ΚαλλικρÀτησ και ο γλàπτησ ΦειδÝασ.Χ. απÞ την αρχαϊκÜ εποχÜ Ûωσ και τον 4ο αι. π. Η αρχιτεκτονικÜ τον 4ο αι.). οι κοàροι και οι κÞρεσ προοδευτικÀ ανανεñνονται στην Ûκφραση και στην κÝνησÜ τουσ. Üταν και ειδικοÝ ερευνητÛσ που ασχολÜθηκαν µε τα µαθηµατικÀ. εÝναι φανερÜ. η ΘÞλοσ και το θÛατρο τησ Επιδαàρου. ΚορινθιακÞ κιονÞκρανο τησ θÞλου τησ Επιδαàρου (360-320 π.Χ. Η αρχιτεκτονικÜ αρτιÞτητα µε τον εξαÝρετο γλυπτÞ διÀκοσµο Ûχουν συνδυαστεÝ σ’ αυτÞ το Ûργο. Η πρÞοδοσ που Ûφερε ο ΙπποκρÀτησ στην ιατρικÜ οφεÝλεται στη θεωρÝα του Þτι Þλεσ οι ασθÛνειεσ. Στισ αρχÛσ του 5ου αι. ο γνωστÞσ ωσ ΘησεÝο. Η κÝνηση. που επικυρñνουν το µεγαλεÝο τησ πÞλησ-κρÀτουσ των Αθηνñν ακÞµα και στη διÀρκεια του Πελοποννησιακοà πολÛµου. ΧαρακτηριστικÀ µνηµεÝα που παρουσιÀζουν την εικÞνα τησ ανοδικÜσ εξελικτικÜσ πορεÝασ τησ αρχιτεκτονικÜσ εÝναι ο ναÞσ του ∆ιÞσ στην ΟλυµπÝα. Αγγ. Îτσι. γενικεàεται η κατασκευÜ νÛου τàπου κτισµÀτων. ΑπÞ τα τÛλη του 6ου αι. την Ûκφραση και την κÝνηση. το οποÝο ανοικοδοµÜθηκε µε µεγαλàτερεσ διαστÀσεισ.. ΠαρÀλληλα. Α. ΕÝναι φανερÜ η τÀση για πλοàσια διακÞσµηση των αρχιτεκτονικñν µελñν. συνδυÀζουν εàκολα στοιχεÝα του δωρικοà και ιωνικοà ρυθµοà.Χ. 114 λιÛργεια του ρητορικοà λÞγου κυρÝωσ µε τουσ µεγÀλουσ ρÜτορεσ ΛυσÝα. α) ΑρχιτεκτονικÜ.. Ûργο του αρχιτÛκτονα ΜνησικλÜ. θα εÝναι Þµοια Ü παραπλÜσια.Χ. Η Ûλλειψη του µυθñδουσ απÞ τη διÜγησÜ µου.µπÀθειÀ του προσ τον Ûνα Ü τον Àλλο αντÝπαλο.Χ. π. ΑλλÀ θα εݵαι ικανοποιηµÛνοσ αν το Ûργο µου κριθεÝ ωφÛλιµο απÞ Þσουσ θελÜσουν να Ûχουν ακριβÜ γνñση των γεγονÞτων που συνÛβησαν και εκεÝνων που θα συµβοàν στο µÛλλον. το χορηγικÞ µνηµεÝο του ΛυσικρÀτουσ στην ΑθÜνα και πολλÀ Àλλα. στη χωροταξικÜ οργÀνωση των πÞλεων µε προδιαγραµµÛνο σχÛδιο ο ΙππÞδαµοσ απÞ τη ΜÝλητο και στην ιατρικÜ ο ΙπποκρÀτησ απÞ την Κω. (ΕπÝδαυροσ. π.Χ. το κορινθιακÞ.Χ. π. ΚορωνÝδα Þλων αποτελεÝ ο Παρθενñνασ. ο ναÞσ του ∆ιÞσ στη ΝεµÛα. Ûγινε εισηγητÜσ ενÞσ νÛου τρÞπου οργÀνωσησ και σχεδιασµοà των πÞλεων. Ûχουν φυσικÀ αÝτια.Χ.).Χ. ΠολλÀ απÞ τα ναϊκÀ οικοδοµÜµατα συνδàασαν το δωρικÞ ρυθµÞ µε ιωνικÀ στοιχεÝα. και στη διÀρκεια των πρñτων δεκαετιñν του 5ου αι. ο ναÞσ του ΑπÞλλωνοσ στη ΦιγÀλεια και τα οικοδοµÜµατα τησ ΑκρÞπολησ των Αθηνñν. Ο σχεδιασµÞσ τησ νÛασ πÞλησ αποδÝδεται στον ΙππÞδαµο. ΕÝναι φανερÞ Þτι η κατασκευÜ ναϊκñν οικοδοµηµÀτων υποχωρεÝ αριθµητικÀ σε σχÛση µε κατασκευÛσ κοσµικοà χαρακτÜρα. αφετηρÝα πλÛον των ιατρικñν ερευνñν γÝνεται η µελÛτη του ανθρñπινου σñµατοσ. ΧαρακτηριστικÀ παραδεÝγµατα εÝναι ο ναÞσ του ΗφαÝστου. Η γλυπτικÜ τÛχνη των αρχαϊκñν χρÞνων εÝχε καθιερñσει συγκεκριµÛνουσ τàπουσ στη µορφÜ. Η πλοàσια διακÞσµηση και η πρÞκληση εντàπωσησ εÝναι στοιχεÝα που εàκολα µποροàµε να διακρÝνουµε στουσ ναοàσ του 4ου αι. Þπωσ συµβαÝνει µε το ναÞ τησ ΑφαÝασ ΑθηνÀσ στην ΑÝγινα. συνθÛτουν περισσÞτερο ελεàθερα. τη βοτανικÜ και Àλλεσ επιστܵεσ. 22 µετ. Οι αρχιτÛκτονεσ τñρα παραβιÀζουν τουσ κανÞνεσ τησ αρµονÝασ και του µÛτρου. η αρχιτεκτονικÜ βρÝσκεται κÀτω απÞ την επÝδραση των αισθητικñν αντιλÜψεων και των τεχνικñν γνñσεων τησ αρχαϊκÜσ εποχÜσ. Οι περισσÞτεροι φιλÞσοφοι.) απÞ τουσ ΠÛρσεσ. Η πρñτη πÞλη που οργανñθηκε µε συγκεκριµÛνο σχÛδιο απÞ παρÀλληλουσ και κÀθετουσ δρÞµουσ εÝναι η ΜÝλητοσ µετÀ την καταστροφÜ τησ (494 π. ΤοπογραφικÞ σχÛδιο του πολεοδοµικοà – ΙπποδÀµειου – συστܵατοσ τησ ΜιλÜτου. το γνωστÞ ΕρεχθεÝον. ΑνÀµεσα στα οικοδοµÜµατα τησ ΑκρÞπολησ πρωτοποριακÀ στην αρχιτεκτονικÜ τουσ κατασκευÜ εÝναι τα δωρικÀ Προπà- λαια στην εÝσοδο του Ιεροà ΒρÀχου. ακÞµα και η «ιερÀ νÞσοσ». που αποτυπñνει τη ζωÜ. τα θÛατρα. ιωνικοà ρυθµοà (427-424 π. π. Στην αστρονοµÝα και τα µαθηµατικÀ διακρÝθηκε ο ΑθηναÝοσ ΜÛτων. Το δεàτερο µισÞ του αιñνα κατασκευÀστηκαν πολλÀ νÛα οικοδοµÜµατα. Το «παιδÝ του ΚριτÝου» σηµαδεàει το τÛλοσ µιασ εποχÜσ και την αρχÜ µιασ Àλλησ.Χ. Την εποχÜ αυτÜ συστηµατοποιÜθηκαν οι γνñσεισ για τη φàση και τον Àνθρωπο. τα βουλευτÜρια. β) ΠλαστικÜ. του οποÝου δηµιουργοÝ εÝναι γνωστοÝ καλλιτÛχνεσ τησ εποχÜσ. ΘουκυδÝδησ. το ΩδεÝο του ΠερικλÜ στην ΑθÜνα και το ΤελεστÜριο στην ΕλευσÝνα. σε συνδυα- Ο ναÞσ τησ ΑπτÛρου ΝÝκησ στην ΑκρÞπολη των Αθηνñν. Η εξÛλιξη Þµωσ Üδη απÞ το πρñτο µισÞ του 5ου αι. ΑντιπροσωπευτικÀ µνηµεÝα τησ εποχÜσ εÝναι ο ναÞσ τησ ΑλÛασ ΑθηνÀσ στην ΤεγÛα. ο ναÞσ του Ποσειδñνα στο Σοàνιο. Οι πρωιµÞτεροι ναοÝ χαρακτηρÝζονται απÞ ατÛλειεσ που δÝνουν βαρàτητα στα µνηµεÝα. π. ΠραγµατικÞ κοµψοτÛχνηµα που συνδυÀζεται αρµονικÀ στη δυτικÜ πλευρÀ τησ ΑκρÞπολησ µε τα Προπàλαια εÝναι ο µικρÞσ ιωνικÞσ ναÞσ τησ ΑπτÛρου ΝÝκησ. και ο ιδιÞρρυθµοσ ιωνικÞσ ναÞσ τησ ΠολιÀδασ ΑθηνÀσ. ΒλÀχου.Χ. επηρεασµÛνη απÞ την κοινωνικοπολιτικÜ κρÝση των πÞλεων-κρατñν.

Þπωσ ο Λàσιπποσ. Þπωσ ο ΠραξιτÛλησ και ο ΣκÞπασ. το παιδÝ του Μαραθñνα και πολλÀ επιτàµβια ανÀγλυφα απÞ τον ΚεραµεικÞ. Αρχαιολ. ΧÀλκινο Àγαλµα που ανασàρθηκε απÞ τον κÞλπο του Μαραθñνα. την ανησυχÝα αλλÀ και το πÀθοσ πÀνω στισ πλαστικÛσ µορφÛσ του 4ου αι. Ο ΠραξιτÛλησ κατασκευÀζει κυρÝωσ αγÀλµατα θεñν (ΕρµÜσ τησ ΟλυµπÝασ. Îτσι ονοµÀστηκε η καλλιτεχνικÜ Ûκφραση που απÛδιδε µορφÛσ καλυµµÛνεσ µε ιµÀτιο το οποÝο αφÜνει να διαγρÀφεται το σñµα. γνωστÀ σε µασ απÞ αντÝγραφα των ρωµαϊκñν χρÞνων. τουσ ∆ελφοàσ. ΑθηνÀ του ΒαρβακεÝου. ο ∆Ýασ Ü Ποσειδñνασ του ΑρτεµισÝου και τα γλυπτÀ του ναοà του ∆ιÞσ στην ΟλυµπÝα. Ο ΦειδÝασ και η «σχολÜ» του εργÀστηκαν στη διακÞσµηση του Παρθενñνα. ΣηµαντικÀ Ûργα του 4ου αι.À. ΕντÀσσεται στη «σχολÜ» των πραξιτελικñν Ûργων (330 π. που Ûχει ωσ θÛµα την ΚενταυροµαχÝα. π. µ. Εθν. Ο Μàρων διακρÝθηκε ωσ χαλκοπλÀστησ. Στη διÀρκεια του Πελοποννησιακοà πολÛµου εργÀστηκαν οι µαθητÛσ του ΦειδÝα. π. ΕικονÝζει παιδÝ µε ευλàγιστο κορµÞ και χαριτωµÛνη κÝνηση. ΜεγÀλοι καλλιτÛχνεσ.. κυρÝωσ αθλητñν. Ο Λàσιπποσ ασχολεÝται µε την κατασκευÜ ανδριÀντων. Αρχαιολ. (ΟλυµπÝα.). ×ταν ανδριαντοποιÞσ. ΑπÞλλων ΣαυροκτÞνοσ κ. ΜουσεÝο) ΤµÜµα τησ παρÀστασησ τησ ποµπÜσ των ΠαναθηναÝων απÞ τη ζωφÞρο* του Παρθενñνα. αναφÛρει Þτι «η µορφÜ τουσ εÝναι παντοτινÀ ανÛγγιχτη απÞ το χρÞνο.Χ. και περιελÀµβανε 360 ανθρñπινεσ µορφÛσ και µεγÀλο αριθµÞ µορφñν ζñων (447-432 π. παρÀ την πλοàσια πτυχολογÝα του.Χ.). καθñσ και το µεγÀλο χÀλκινο Àγαλµα τησ ΑθηνÀσ ΠροµÀχου στην ΑκρÞπολη τησ ΑθÜνασ. οι οποÝοι οδÜγησαν την πλαστικÜ σε νÛουσ εκφραστικοàσ τρÞπουσ µε τον «πλοàσιο ρυθµÞ». του οποÝου τη µορφÜ εÝχε αποτυπñσει σε πολλÀ αγÀλµατα.Χ. Η ζωφÞροσ εÝχε µÜκοσ 160 µ. την ΟλυµπÝα. Την ηρεµÝα και τη µεγαλοπρÛπεια που παρουσÝαζαν οι εξιδανικευµÛνεσ µορφÛσ του 5ου αι. ΑπÞ µεταγενÛστερα αντÝγραφα των ρωµαϊκñν χρÞνων γνωστÀ εÝναι και τα Ûργα του Πολàκλειτου. ΑντÝγραφο των ρωµαϊκñν χρÞνων του χρυσελεφÀντινου αγÀλµατοσ τησ θεÀσ. ΠρÞκειται για Ûργα για τα οποÝα ο Πλοàταρχοσ. τη διαδÛχτηκαν τον επÞµενο αιñνα οι Ûντονεσ εκφρÀσεισ στα πρÞσωπα των αγαλµÀτων.Χ. ΑπÞ τα µÛσα του αιñνα µεγÀλοι καλλιτÛχνεσ εργÀζονται στην ΑθÜνα αλλÀ και σε Àλλεσ ελληνικÛσ πÞλεισ και διακοσµοàν µε τα γλυπτÀ τουσ τα µεγÀλα ιερÀ.Το επÀνω µÛροσ αγÀλµατοσ του θεοà ΑπÞλλωνα. ΜουσεÝο) σµÞ µε την εσωτερικÜ δàναµη που εκφρÀζουν τα πρÞσωπα εÝναι τα βασικÀ στοιχεÝα που αντιπροσωπεàουν τα Ûργα του «αυστηροà ρυθµοà». Þπωσ την ΑκρÞπολη των Αθηνñν.Χ. ενñ Àλλοι.À. που σñθηκαν µÛχρι την εποχÜ µασ. 117 . ∆ηµοφιλÜ Ûργα του Üταν ο «∆ορυφÞροσ» και ο «∆ιαδοàµενοσ». (ΑθÜνα. π. χρησιµοποιοàν το µÀρµαρο για την κατασκευÜ των Ûργων τουσ. σαν να εÝχαν µÛσα τουσ πνοÜ αµÀραντη και µÝα αγÛραστη ψυχÜ». Ûργου του ΦειδÝα. ΑποτελεÝ την κεντρικÜ µορφÜ τησ σàνθεσησ του δυτικοà αετñµατοσ του ναοà του ∆ιÞσ τησ ΟλυµπÝασ.). Οι πληροφορÝεσ που Ûχουµε για τη ζωγραφικÜ τÛχνη εÝναι Ûµµεσεσ και προÛρχονται κυρÝωσ απÞ τη γραπτÜ παρÀδοση και τισ πληροφορÝεσ των αρ- «Το παιδÝ του Μαραθñνα». αλλÀ µασ εÝναι Àγνωστοι οι δηµιουργοÝ τουσ εÝναι ο Ûφηβοσ των ΑντικυθÜρων. ΑντιπροσωπευτικÞ Ûργο του «αυστηροà» ρυθµοà. την ΕπÝδαυρο κ. Η τÛχνη του Üταν ιδιαÝτερα αρεστÜ στο Μ. ΑλÛξανδρο. ΕπιβλητικÀ αυτοτελÜ Ûργα του ΦειδÝα Üταν τα χρυσελεφÀντινα αγÀλµατα του ∆ιÞσ στην ΟλυµπÝα και τησ ΑθηνÀσ στον Παρθενñνα. ΧαρακτηριστικÀ δεÝγµατα εÝναι ο ΗνÝοχοσ των ∆ελφñν. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 116 ΧαρακτηριστικÀ δεÝγµατα που σñθηκαν µÛχρι τισ ηµÛρεσ µασ εÝναι τα θωρÀκια* του περιβÞλου τησ ΑπτÛρου ΝÝκησ. συγγραφÛασ του 2ου αι. Þπωσ ο ΑλκαµÛνησ και ο ΑγορÀκριτοσ. (ΑθÜνα.Χ. Σ’ αυτÞν αποδÝδονται ο «∆ισκοβÞλοσ» και το σàµπλεγµα τησ ΑθηνÀσ και του Μαρσàα. Ο ΣκÞπασ εργÀζεται στην ανÀγλυφη διακÞσµηση αρχιτεκτονικñν µνηµεÝων και εκφρÀζει µε τα πρÞσωπα των Ûργων του τον ταραγµÛνο συναισθηµατικÞ τουσ κÞσµο. Þπωσ και ανÀγλυφα ναñν και επιτàµβιων στηλñν. πλÀθουν αριστουργܵατα µε το χαλκÞ. Τα προβλܵατα τησ εποχÜσ αντικατοπτρÝζουν πολλÛσ φορÛσ την αγωνÝα. γ) ΖωγραφικÜ. ΚνιδÝα ΑφροδÝτη.

ΙσοκρÀτησ.). ΩστÞσο. Η εγκατÀσταση και η διεÝσδυσÜ τουσ δε συνÀντησε ιδιαÝτερεσ αντιδρÀσεισ¯ αντÝθετα.Χ. χαÝων συγγραφÛων. ͵εση αντÝληψη τησ ζωγραφικÜσ του 4ου αι. Οι σχÛσεισ τουσ µε τουσ γηγενεÝσ πληθυσµοàσ τισ περισσÞτερεσ φορÛσ Üταν ειρηνικÛσ. Øβηρεσ.Χ. σàζυγο του ΓÛλωνοσ. ο Ζεàξισ κ. εξουσιαστικÞσ Þµωσ γιατÝ υπερεÝχε σε Þλα. ΙωνικÞσ ναÞσ µε ιδιÞρρυθµο σχܵα και περÝτεχνη διακÞσµηση. οàτε να γνωρÝζει τισ τÛχνεσ. τñρα να την φοβοàνται. ΜεγÀλοι ζωγρÀφοι του 4ου αι. Ο ΕυαγÞρασ: Η συµβολÜ του στην ανÀπτυξη τησ ΣαλαµÝνασ τησ Κàπρου ΓενικÀ δεν παρÛλειπε τÝποτα απ’ Þσα αρµÞζει να Ûχουν οι βασιλεÝσ. την ΚυρηναϊκÜ.À. ΚυκλοφÞρησε µετÀ τη µÀχη στην ΙµÛρα. (βλ. γνωστÞ και ωσ ∆ηµαρÛτειο – απÞ τη ∆ηµαρÛτη. π. Την εποχÜ του µεγÀλου αποικιστικοà ρεàµατοσ (8οσ-6οσ αι. Þλα αυτÀ διÞρθωσε και επιπλÛον εδÀφη περισσÞτερα απÛκτησε εκτÞσ εκεÝνων που εÝχε. τα παρÀλια τησ Μ. και την ενÝσχυσε µε τÞση µεγÀλη δàναµη ñστε πολλοÝ απ’ εκεÝνουσ που την καταφρονοàσαν προηγουµÛνωσ. ΕÝναι ιδιαÝτερα γνωστÞσ απÞ τισ ΚαρυÀτιδεσ. Η Κàπροσ.. π. ΜουσεÝο) 22. 154 κ. τη ΣικελÝα. τοàτο µπορεÝ κανεÝσ να το καταλÀβει εàκολα απÞ τισ πρÀξεισ του.«ΕρÛχθειον». ñστε να µην εÝναι κατñτερη απÞ καµÝα Àλλη ελληνικÜ πÞλη. ΑλεξÀνδρου. ΑσÝασ και την Κàπρο Üταν η περσικÜ επεκτατικÞτητα. τα αγÀλµατα δηλαδÜ των γυναικεÝων µορφñν που λειτουργοàν σαν κÝονεσ στηρÝζοντασ τη στÛγη τησ νÞτιασ προεξοχÜσ του οικοδοµÜµατοσ. οàτε να Ûχει λιµÀνια. Üταν η Ýδια πÀλι αιτÝα για τισ επεµβÀσεισ των ΚαρχηδονÝων στισ ελληνικÛσ πÞλεισ τησ ΣικελÝασ.) οι Îλληνεσ Ýδρυσαν πολλÛσ νÛεσ πÞλεισ στη ∆àση.Χ. ο ΜÝκων. ΕÝναι προφανÛσ Þτι οι Îλληνεσ Àποικοι στισ επα118 φÛσ τουσ µε τουσ λαοàσ τησ ∆àσησ – Ετροàσκουσ. ωστÞσο. 119 . Þµωσ η επεκτατικÞτητα των ΚαρχηδονÝων Ûναντι των ελληνικñν πÞλεων ανανεñνεται. τισ νÞτιεσ ακτÛσ τησ ΓαλλÝασ αλλÀ και στισ ακτÛσ τησ ΙβηρικÜσ χερσονÜσου.Χ.τι αφορÀ την εξυπηρÛτηση του λαοà. π. Η γεωγραφικÜ τησ θÛση και τα πλοàσια κοιτÀσµατα σε χαλκÞ Üταν παρÀγοντεσ που προσεÝλκυαν τα βλÛµµατα των Περσñν και των υποτελñν τουσ ΦοινÝκων. παρακÀτω σ. Αρχαιολ. (ΒερολÝνο. Üταν ο Πολàγνωτοσ. αλλÀ απÞ κÀθε πολÝτευµα διÀλεγε τα καλàτερα στοιχεÝα: ×ταν δηµοκρατικÞσ σ’ Þ.). Þπωσ φανερñνει η παρουσÝα στρατιωτικñν φυλακÝων και η εξαφÀνιση στοιχεÝων Àλλων λαñν. π. ΕυαγÞρασ. Üταν ο ΠÀµφυλοσ (Σικυñνα). Στισ ανατολικÛσ τησ ακτÛσ Þµωσ υπÜρχαν και αρκετÛσ φοινικικÛσ εγκαταστÀσεισ. που κατÛτρυχε τισ ελληνικÛσ πÞλεισ τησ κυρÝωσ ΕλλÀδασ και εÝχε επιτρÛψει στην περσικÜ πολιτικÜ να επηρεÀζει τισ σχÛσεισ τουσ. Ο ΑπελλÜσ Üταν ο ευνοοàµενοσ ζωγρÀφοσ του Μ. ΑµεσÞτερη αντÝληψη για τη ζωγραφικÜ τησ εποχÜσ µποροàµε να Ûχουµε µÛσω τησ αγγειογραφÝασ. ο ΑπελλÜσ (ΙωνÝα) και ο ΠρωτογÛνησ (ΚαρÝα). αριστοκρατικÞσ Þµωσ στην εκλογÜ των αρÝστων ωσ κρατικñν οργÀνων¯ Üταν καλÞσ στρατηγÞσ για τη σàνεση που επιδεÝκνυε στουσ κινδàνουσ. αναπτàχθηκαν εµπορικÛσ και πολιτιστικÛσ επαφÛσ µε τουσ γηγενεÝσ.Χ. Σικελοàσ. στη ΝÞτια ΙταλÝα. ΦρÞντισε να τειχιστεÝ η πÞλη µε συµπληρωµατικÀ τεÝχη και τριÜρεισ ναυπÜγησε και µε Àλλα Ûργα την λÀµπρυνε τÞσο. οàτε να Ûχει εµπορικÛσ σχÛσεισ αναπτàξει. π. Ενñ το µεγÀλο πρÞβληµα για τουσ Îλληνεσ στην κυρÝωσ ΕλλÀδα. 46-48. ΓιατÝ αφοà παρÛλαβε την πÞλη (ΣαλαµÝνα) εκβαρβαρωµÛνη εξαιτÝασ τησ κυριαρχÝασ σ’ αυτÜν των ΦοινÝκων.) Στην ΑνατολικÜ ΜεσÞγειο βασικÞ προπàργιο του ελληνισµοà Üταν η Κàπροσ.Χ. υπÀρχουν και περιπτñσεισ που οι επαφÛσ αυτÛσ συνδυÀζονταν µε Ûνταση. π. Και Þτι ο ΕυαγÞρασ εÝχε αυτÀ τα προτερܵατα και ακÞµη περισσÞτερα απ’ αυτÀ. Οι αγγειογραφικÛσ παραστÀσεισ του ερυθρÞµορφου ρυθµοà και κυρÝωσ των λευκñν ληκàθων* µασ δÝνουν την εικÞνα τησ εξÛλιξησ τησ ζωγραφικÜσ. Þπωσ εÝναι γνωστÞ. οι σχÛσεισ µεταξà των δàο λαñν περνοàν σε περÝοδο àφεσησ. για τουσ Îλληνεσ τησ ∆àσησ Üταν η εξÀπλωση των ΚαρχηδονÝων και η διεÝσδυσÜ τουσ στη ΣικελÝα. ΚÛλτεσ.εξ. µασ δÝνουν οι λÝγεσ παραστÀσεισ που Ûχουν σωθεÝ κυρÝωσ σε µακεδονικοàσ τÀφουσ. ΜετÀ το τÛλοσ των περσικñν πολÛµων και την αντιµετñπιση των ΚαρχηδονÝων στην ΙµÛρα τησ ΣικελÝασ (480 π. Η γειτνÝαση µε τισ ασιατικÛσ ακτÛσ διευκÞλυνε την επÛµβαση των Περσñν Üδη απÞ την αρχαϊκÜ εποχÜ.Χ. ΑντιπροσωπευτικÀ δεÝγµατα εÝναι οι τοιχογραφÝεσ των βασιλικñν τÀφων τησ ΒεργÝνασ. η διεÝσδυσÜ τουσ αναχαιτÝστηκε αρκετÛσ φορÛσ. Ο ΕλληνισµÞσ στη ∆υτικÜ και ΑνατολικÜ ΜεσÞγειο.Χ. Στη διÀρκεια του 4ου αι. ΜεγÀλοι ζωγρÀφοι του 5ου αι. Η κατασκευÜ του ολοκληρñθηκε προσ το τÛλοσ του Πελοποννησιακοà πολÛµου (405 π. ΜετÀ το τÛλοσ των περσικñν πολÛµων το µεγαλàτερο µÛροσ των πÞλεων ∆εκÀδραχµο των Συρακουσñν. ΚαρχηδÞνιουσ και Àλλουσ – Ûδωσαν αλλÀ και υιοθÛτησαν πολιτιστικÀ στοιχεÝα. Η κακοδαιµονÝα των ερÝδων και εµφàλιων συγκροàσεων. ΑπÞ τα τÛλη του 5ου αι. κατοικÜθηκε απÞ τουσ Îλληνεσ τη µυκηναϊκÜ εποχÜ. χωρÝσ να δÛχεται τουσ Îλληνεσ.

3. Να προσÛξετε τουσ κàριουσ Þρουσ των αποφÀσεων του συνεδρÝου τησ ΚορÝνθου (337 και 336 π. Ποιοι λÞγοι συνÛβαλαν στην κρÝση τησ αριστοκρατικÜσ κοινωνÝασ. Να εξηγÜσετε γιατÝ η δηµιουργÝα των πÞλεων-κρατñν συνδÛεται µε την παρακµÜ τησ κληρονοµικÜσ βασιλεÝασ. 95. Αφοà διαβÀσετε µε προσοχÜ το παρÀθεµα 11 να απαντÜσετε στισ ερωτÜσεισ: α) Ποια Àποψη προβÀλλει ο ρÜτορασ Λυκοàργοσ στουσ ΑθηναÝουσ δικαστÛσ σχετικÀ µε την προÛλευση του Þρκου. Η µελÛτη του παραθÛµατοσ 4 σε συνδυασµÞ µε Þ. Η υπογραφÜ τησ ΑνταλκιδεÝου ειρÜνησ (386 π.τι αφορÀ την απÞδοση τησ ανθρñπινησ µορφÜσ. Îγινε βασιλιÀσ τησ ΣαλαµÝνασ.). 120 3. Να εξηγÜσετε γιατÝ η φÀλαγγα των οπλιτñν ευνÞησε την ανÀπτυξη τησ ιδÛασ τησ ισÞτητασ. Ποιο εÝναι το νÞηµα που απηχεÝ η παραβολÜ του ΗσÝοδου στο παρÀθεµα 8 σε Þ. αφοà αποµÀκρυνε τουσ ΦοÝνικεσ (411 π.Χ. 10. 4. αλλÀ ανοµολÞγητη αιτÝα Üταν .Χ. 5.) και να εξηγÜσετε ποια Üταν η πολιτικÜ και κοινωνικÜ κατÀσταση που επιδÝωξαν να επιβÀλουν οι ΜακεδÞνεσ στισ ελληνικÛσ πÞλεισ. ΑλÛξανδρο (332 π. επιτεàχθηκε το σηµαντικÞτερο Ûργο. 4. αφοà µε τη συγκατÀθεση των ΕλλÜνων το νησÝ παραδινÞταν στουσ ΠÛρσεσ.. η σηµαντικÞτερη προσωπικÞτητα του κυπριακοà Ελληνισµοà τησ αρχαιÞτητασ. Η τàχη του ελληνισµοà τησ Κàπρου δε διαφοροποιÜθηκε µÛχρι την απελευθÛρωσÜ του απÞ το Μ. 8. Ο ρÜτορασ ΙσοκρÀτησ αναφερÞµενοσ στην ΑνταλκÝδειο ειρÜνη τη χαρακτηρÝζει αισχρÜ και αξιοκατÀκριτη. κατÀ τη γνñµη σασ. ΑσÝασ. µε αποτÛλεσµα πολλοÝ να εγκαταλεÝψουν τισ πÞλεισ τουσ.Χ.Χ. β) ΑπÞ ποà διαφαÝνεται ο «εθνικÞσ» χαρακτÜρασ τησ µÀχησ των Πλαταιñν. Σε ποιον τοµÛα. ΑπÞ τα µυκηναϊκÀ χρÞνια και µÛχρι τα ελληνιστικÀ η Κàπροσ Üταν χωρισµÛνη σε αυτÞνοµα βασÝλεια τα οποÝα Ûκοβαν δικÀ τουσ νοµÝσµατα. 2. ΑλεξÀνδρου. Σàµφωνα µε τισ πληροφορÝεσ του παραθÛµατοσ 14 ποια µÛτρα του ΠερικλÜ συνÛβαλαν στον εκδηµοκρατισµÞ του αθηναϊκοà πολιτεàµατοσ.Χ.τι αφορÀ την κοινωνικÜ κατÀσταση τησ εποχÜσ του (7οσ αι. γυναικεÝασ και ανδρικÜσ.). 6.. Ποια Üταν τα αÝτια τησ επεκτατικÜσ πολιτικÜσ του ΦιλÝππου Β‹. ΑρχαϊκÜ εποχÜ 1. Ποιεσ µεταναστεàσεισ ελληνικñν φàλων εÝχαν «προσφυγικÞ» χαρακτÜρα.). οι ΠÛρσεσ ανακατÛλαβαν τη µεγαλÞνησο εκτÞσ απÞ την πÞλη τησ ΣαλαµÝνασ. 82-83. στην προσπÀθειÀ του να αναχαιτÝσει την επικρÀτηση των Περσñν στο νησÝ. 7. Να εξηγÜσετε τη σηµασÝα του οµηρικοà «οÝκου». 8. Την περÝοδο αυτÜ ο ελληνικÞσ πληθυσµÞσ τησ Κàπρου υπÛφερε. κατÀ τουσ αρχαϊκοàσ χρÞνουσ απÞ την παρατÜρηση των εικÞνων τησ κÞρησ και του κοàρου στη σ. 6. Να εντοπÝσετε στην εικÞνα των αρχιτεκτονικñν ρυθµñν τησ σ. Την κατÀσταση αυτÜ ανÛτρεψε ο ΕυαγÞρασ. αφοà λÀβετε υπÞψη σασ το παρÀθεµα 3. Αφοà λÀβετε υπÞψη σασ την οικονοµικÜ κατÀσταση των οµηρικñν χρÞνων. ΚλασικÜ εποχÜ 1. η οποÝα πÛρασε στην κυριαρχÝα των ΦοινÝκων. Να σχολιÀσετε την πληροφορÝα του ΘουκυδÝδη (παρÀθεµα 15) Þτι «η πραγµατικÜ βÛβαια. Να αξιολογÜσετε το Ûργο του Μ.).Χ. Ο ΕυαγÞρασ προσπÀθησε να αντισταθεÝ αλλÀ τελικÀ νικÜθηκε (385 π. Σε ποια συµπερÀσµατα καταλÜγετε σε Þ. 9.ΣτατÜρασ* του ΕυαγÞρα Α‹ τησ ΣαλαµÝνασ τησ Κàπρου. αφοà λÀβετε υπÞψη σασ το χρονικÞ διÀστηµα στο οποÝο επιχειρÜθηκε. Ποιεσ εÝναι οι πληροφορÝεσ που παρÛχει το παρÀθεµα 9 σχετικÀ µε την Ýδρυση των αποικιñν και τισ σχÛσεισ των αποÝκων µε τουσ γηγενεÝσ πληθυσµοàσ. ο ΑθηναÝοσ στρατηγÞσ και πολιτικÞσ Κݵων πÛθανε στο ΚÝτιο τησ Κàπρου (450 π. Πñσ κρÝνετε αυτÜ τη συνεργασÝα. Ποιοι λÞγοι δικαιολογοàν αυτÜ την κρÝση.τι γνωρÝσατε για την πολιτικÜ οργÀνωση των οµηρικñν χρÞνων σε ποια συµπερÀσµατα σασ οδηγεÝ. του νησιοà απελευθερñθηκε απÞ συµµαχικÛσ ελληνικÛσ δυνÀµεισ. 2. Να δικαιολογÜσετε την Àποψη που υποστηρÝζει Þτι οι πρñτεσ πÞλεισ-κρÀτη πρÛπει να σχηµατÝστηκαν στα παρÀλια τησ Μ. 4. Πñσ αντιλαµβÀνεστε την Àποψη Þτι η µετανÀστευση των ∆ωριÛων δεν εÝχε «προσφυγικÞ» χαρακτÜρα. Üταν Ûνα πλÜγµα για την Κàπρο. στο οποÝο ο ΘουκυδÝδησ εξηγεÝ τον τρÞπο εργασÝασ αλλÀ και το ρÞλο του ιστορικοà. π.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ ΟµηρικÜ εποχÜ 1. 121 . 7. Να δικαιολογÜσετε την ÀποψÜ σασ. ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . Θα µποροàσαν να εÝχαν αντιδρÀσει διαφορετικÀ οι ΛακεδαιµÞνιοι.Χ. ΑποδÛχθηκε τουσ Þρουσ των Περσñν και Ûγινε φÞρου υποτελÜσ. να εξηγÜσετε σε ποιασ κοινωνικÜσ οµÀδασ ανθρñπουσ πρÛπει να ανÜκαν ο µεγÀλοσ κρατÜρασ και ο χÀλκινοσ τρÝποδασ των εικÞνων τησ σ. Να εξηγÜσετε σε τι διαφÛρει η εξÀπλωση των ΕλλÜνων του πρñτου αποικισµοà απÞ εκεÝνη του δεàτερου. Σε ποια συµπερÀσµατα σασ οδηγεÝ η µελÛτη του παραθÛµατοσ 21. 95 τισ διαφορÛσ µεταξà του δωρικοà και ιωνικοà ρυθµοà. Þτι η µεγÀλη ανÀπτυξη τησ ΑθÜνασ φÞβισε τουσ ΛακεδαιµονÝουσ και τουσ ανÀγκασε να πολεµÜσουν». 5.). 3.)22. Στη συνÛχεια. 2. Την εποχÜ τησ αθηναϊκÜσ κυριαρχÝασ στο ΑιγαÝο. ωστÞσο. Στο παρÀθεµα 16 ο Ξενοφñν αναφÛρεται στη συνεργασÝα των ΑθηναÝων µε τουσ ΠÛρσεσ για την αντιµετñπιση των ΛακεδαιµονÝων.

κατÀ το οποÝο ο αθλητÜσ Ûπιανε τα κÛρατα του επιτιθÛµενου ταàρου και µε δυνατÞ Àλµα πηδοàσε πÀνω απÞ τη ρÀχη του ζñου. 104.Χ. µαχαιριñν και Àλλων αιχµηρñν εργαλεÝων. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ∂ Ú Ì Ë Ó Â ˘ Ù È Î fi fi˜ ˜  › Ó · Î · ˜ fi fiÚ ÚˆÓ ανατολÝζουσα φÀση/περÝοδοσ: η χρονικÜ περÝοδοσ τησ ελληνικÜσ αρχαιÞτητασ (7οσ αι. Την εποχÜ των µετακινÜσεων των ελληνικñν φàλων (11οσ-9οσ αι.À.Χ.Χ. ΧρησιµοποιÜθηκε στουσ προϊστορικοàσ χρÞνουσ για την κατασκευÜ λεπÝδων. εταÝροσ. π. 95. κατασκευασµÛνη συνÜθωσ απÞ κλωνÀρια ιτιÀσ µε δερµÀτινη επικÀλυψη. πεζÛταιροσ. πÀνθηρεσ.). σ. Αφοà παρατηρÜσετε µε προσοχÜ τισ εικÞνεσ του βιβλÝου που παρουσιÀζουν γλυπτÀ Ûργα των αρχαϊκñν και των κλασικñν χρÞνων. -οι: πεζÞσ+εταÝροσ.Χ.) κατÀ την οποÝα χρησιµοποιÜθηκαν στη διακÞσµηση των Ûργων τησ πλαστικÜσ και τησ κεραµικÜσ στοιχεÝα προερχÞµενα απÞ την ΑνατολÜ.9. οψιανÞσ: µαàρο ηφαιστειογενÛσ πÛτρωµα που Ûχει την ιδιÞτητα να απολεπÝζεται σε τµÜµατα ιδαÝτερα κοφτερÀ. πολυδαÝδαλοσ: αυτÞσ που Ûχει πολàπλοκο σχÛδιο. φυλετικÞ κρÀτοσ: το κρÀτοσ το οποÝο συγκροτοàν Àνθρωποι που ανÜκουν στο Ýδιο φàλο. θηρευτικÞ . στατÜρασ: νοµισµατικÜ µονÀδα διαφορετικÜσ αξÝασ απÞ πÞλη σε πÞλη¯ µονÀδα βÀρουσ. ο σàντροφοσ. 117).συλλεκτικÞ στÀδιο οργÀνωσησ: µεγÀλη χρονικÜ περÝοδοσ τησ εξÛλιξησ του ανθρñπου στη διÀρκεια τησ οποÝασ ο πρωτÞγονοσ Àνθρωποσ επιβÝωσε απÞ το κυνÜγι αγρÝων ζñων και τη συλλογÜ καρπñν. ΙΙΙ. Àνθη λωτοà κ. τη µορφÜ λαβàρινθου. και αστικÞσ). δηλαδÜ στοιχεÝα σχετικÀ µε την οικονοµικÜ. Η πÛλτη Üταν ασπÝδα µικρñν διαστÀσεων σε σχÜµα µισοφÛγγα- 122 ρου. φανταστικÀ ζñα – σφÝγγεσ. Üλεκτρο: ορυκτÞ. καταλÜγοντασ στο Ûδαφοσ πÝσω απÞ τον ταàρο. να διατυπñσετε τισ απÞψεισ σασ ωσ προσ την εξελικτικÜ πορεÝα τησ γλυπτικÜσ (βλ. π. -οι: ο φÝλοσ. ΤµÜµα τησ ζωφÞρου του βωµοà του ∆ιÞσ στην ΠÛργαµο. την κοινωνικÜ οργÀνωση και τον πολεοδοµικÞ σχεδιασµÞ του σε αρχικÞ στÀδιο (βλ. χαλκοà εποχÜ/χαλκοκρατÝα: µεγÀλη χρονικÜ περÝοδοσ στη διÀρκεια τησ οποÝασ κàριο υλικÞ χρÜσησ Üταν ο χαλκÞσ¯ για τη µελÛτη τησ Ûχει προταθεÝ η ακÞλουθη τριµερÜσ διαÝρεση για τον αιγαιακÞ χñρο: πρñιµη (3000/2800-2000/1900). ταυροκαθÀψια: αγñνισµα τελετουργικοà χαρακτÜρα.Χ. πελταστÜσ: στρατιñτησ ελαφρÀ οπλισµÛνοσ µε πÛλτη και ακÞντιο. προαστικÜ οργÀνωση: οργÀνωση οικισµοà που παρουσιÀζει χαρακτηριστικÀ πρñιµησ αστικοποÝησησ. 116. Þπωσ λÛοντεσ. µÛση (2000/19001600 π. π.Χ. λÜκυθοσ: αγγεÝο στο οποÝο τοποθετοàσαν αρωµατικÀ Ûλαια Ü προσφορÛσ για τουσ νεκροàσ. γρàπεσ – ρÞδακεσ. και αρχÛσ του 6ου αι. των οποÝων η συγκρÞτηση οφεÝλεται στην κοινÜ καταγωγÜ και στουσ συγγενικοàσ δεσµοàσ των µελñν τουσ. φυσικÞ κρÀµα χρυσοà και αργàρου. (ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο ΒερολÝνου) 123 .) διαµορφñθηκαν φυλετικÀ κρÀτη. π. ΕÝχε ωσ θÛµα τη ΓιγαντοµαχÝα (πρñτο µισÞ 2ου αι. Îτσι ονοµÀζονται οι στρατιñτεσ που επÀνδρωναν τη µακεδονικÜ φÀλαγγα.) και àστερη εποχÜ του χαλκοà (1600-1100 π. Îτσι ονοµÀζονταν οι ευγενεÝσ στην αρχαÝα ΜακεδονÝα.).

εκδηλñθηκαν εξεγÛρσεισ γηγενñν πληθυσµñν αλλÀ και ΕλλÜνων που εÝχαν εγκατασταθεÝ στη ΒαΑνδριÀντασ του ρÜτορα ∆ηµοσθÛνη. π.).Χ. κοινωνικÀ και πολιτικÀ δεδοµÛνα για τον ΕλληνισµÞ. Το αντιµακεδονικÞ µÛτωπο Þµωσ. Þπου εÝχαν αρχÝσει οι διαµÀχεσ των διαδÞχων. ΑπÞ το 2ο αι.). π.Χ. Þπωσ Üταν οι συµπολιτεÝεσ. και οι δàο δεν εÝχαν τισ προϋποθÛσεισ να διεκδικÜσουν δυναµικÀ την εξουσÝα και να διατηρηθοàν στο θρÞνο. (Ρñµη. Ο ελληνιστικÞσ κÞσµοσ Η εποχÜ που αρχÝζει απÞ το θÀνατο του Μ. 124 ΑµÛσωσ µετÀ το θÀνατο του ΑλεξÀνδρου προÛκυψε Ûντονο το πρÞβληµα τησ διαδοχÜσ. Η επικρÀτηση των ΜακεδÞνων εÝχε τισ ακÞλουθεσ συνÛπειεσ: ✦ Οι ΑθηναÝοι υποχρεñθηκαν να αντικαταστÜσουν το δηµοκρατικÞ πολÝτευµα µε ολιγαρχικÞ. ο γιοσ του ΙππÀρχου. εκδ. (Κωνσταντινοàπολη. Þπου η µακεδονικÜ εξουσÝα Üταν χαλαρÜ. να πληρñσουν χρηµατικÜ αποζηµÝωση και να δεχτοàν µακεδονικÜ φρουρÀ στη ΜουνιχÝα. και στον αναµενÞµενο γιο του απÞ τη ΡωξÀνη (ΑλÛξανδροσ ∆‹). Îτσι παγιñθηκε Ûνα νÛο πολιτικÞ σàστηµα. 1. ΑντÝγραφο των ρωµαϊκñν χρÞνων που αποδÝδει το πρωτÞτυπο Ûργο των αρχñν του 3ου αι. ΑλεξÀνδρου στην ΑθÜνα Πρñτοσ λοιπÞν ανÜγγειλε στουσ ΑθηναÝουσ το θÀνατο του ΑλεξÀνδρου ο ΑσκληπιÀδησ. 22 µετ. ✦ Ο ΥπερεÝδησ δολοφονÜθηκε και ο ∆ηµοσθÛνησ αυτοκτÞνησε. ×ταν ο σηµαντικÞτεροσ απÞ τουσ ΕπιγÞνουσ – Ûτσι ονοµÀστηκαν οι γιοι των διαδÞχων του Μ. αφοà δεν υπÜρχε νÞµιµοσ και ικανÞσ διÀδοχοσ. ΑλεξÀνδρου (τÛλη του 4ου αι. ΑλεξÀνδρου. Το κÛντρο βÀρουσ µετατοπÝστηκε απÞ την κυρÝωσ ΕλλÀδα στισ µεγαλουπÞλεισ τησ ΑνατολÜσ. Îτσι µποροàµε να αποφασÝσουµε µε περισσÞτερη ησυχÝα και ασφÀλεια». ΛÝγεσ µÞνο πÞλεισ-κρÀτη στην κυρÝωσ ΕλλÀδα διατÜρησαν την εσωτερικÜ τουσ οργÀνωση. 322 π. γιατÝ Ûπρεπε να επιστρÛψουν Ûγκαιρα στην ΑσÝα. Τα ελληνιστικÀ βασÝλεια κυβερνÜθηκαν απÞ δυναστεÝεσ που Ýδρυσαν οι στρατηγοÝ του Μ. ΕπειδÜ Þµωσ πολλοÝ πηδοàσαν στο βܵα και φñναζαν Þτι ο ΑσκληπιÀδησ λÛει την αλÜθεια και Þτι ο ΑλÛξανδροσ πÛθανε ο ΦωκÝων εÝπε: «ΤÞτε λοπÞν θα εÝναι και αàριο και µεθαàριο πεθαµÛνοσ. Ûνα απÞ τα λιµÀνια του ΠειραιÀ. το ΦÝλιππο ΑρριδαÝο (ΦÝλιπποσ Γ‹). Προσ στιγµÜ το πρÞβληµα αντιµετωπÝστηκε µε την αναγνñριση τησ συµβασιλεÝασ στον ετεροθαλÜ αδελφÞ του.) και τελειñνει µε την κατÀληψη τησ Αιγàπτου απÞ τουσ ΡωµαÝουσ (30 π. απελευθερωτικñν πολÛµων και συγκροàσεων για τη διαδοχÜ. ✦ ΠÞλεισ τησ ΠελοποννÜσου υποχρεñθηκαν να δεχτοàν µακεδονικÛσ φρουρÛσ. ΩστÞσο. προκειµÛνου να αποφàγει την ατݵωση. ΜουσεÝο Βατικανοà) ΤµÜµα απÞ την ανÀγλυφη διακÞσµηση τησ λεγÞµενησ σαρκοφÀγου του Μ. που εÝχε ουσιαστικÀ υποκινηθεÝ απÞ τουσ ΑθηναÝουσ ρÜτορεσ ΥπερεÝδη και ∆ηµοσθÛνη. Η αναγγελÝα του θανÀτου του Μ. η απÞλυτη µοναρχÝα. ΕξεγÛρσεισ και απελευθερωτικοÝ αγñνεσ. Η αυτοκρατορÝα που δηµιουργÜθηκε απÞ τισ κατακτÜσεισ του Μ. ΑλεξÀνδρου 1. ΦωκÝων. ΑµÛσωσ εκδηλñθηκαν διασπαστικÛσ τÀσεισ στην αυτοκρατορÝα που πÜραν τη µορφÜ εξεγÛρσεων.Χ. ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 125 . ανÝκανο να κυβερνÜσει. ΑλεξÀνδρου (323 π. µε ευστροφÝα πνευµατικÜ και στρατιωτικÛσ ικανÞτητεσ. Þµωσ Àρχισε η βαθµιαÝα επÛκταση των ΡωµαÝων στον ελληνικÞ χñρο και στην ΑνατολÜ. µετÀ τισ συγκροàσεισ που Ûγιναν στην περιοχÜ τησ ΛαµÝασ (ΛαµιακÞσ πÞλεµοσ. ΕικονÝζεται Ûφιπποσ νÛοσ που Ûχει ταυτιστεÝ µε το ∆ηµÜτριο ΠολιορκητÜ.Χ.Χ. ΠουρνÀρα. Þταν πληροφορÜθηκαν το θÀνατο του ΑλεξÀνδρου1. π. Πλοàταρχοσ.1. ενñ κÀποιεσ Àλλεσ περιοχÛσ συγκρÞτησαν οµοσπονδÝεσ. ΚατÞρθωσε να ανÛβει στο θρÞνο τησ ΜακεδονÝασ (294-287 π. βλÛποντασ Þτι ο δܵοσ κινοàνταν επαναστατικÀ προσπÀθησε να τον καθησυχÀσει και να τον συγκρατÜσει. Ο ΦωκÝων. Οι ΑθηναÝοι µαζÝ µε τουσ Αιτωλοàσ Üταν απÞ τουσ πρñτουσ που κινÜθηκαν εναντÝον των ΜακεδÞνων. ΑλεξÀνδρου. γιο του ΑντÝγονου. αν και εφܵερη. ΑλεξÀνδρου –. Ανδρ. Οι ΜακεδÞνεσ στρατηγοÝ δεν πρÞλαβαν να προχωρÜσουν σε τιµωρÝα των Αιτωλñν.Χ.1 Η διÀσπαση του κρÀτουσ του Μ. ΜετÀ τον αιφνÝδιο θÀνατο του δηµιουργοà τησ κατακερµατÝστηκε σε µικρÞτερα βασÝλεια λÞγω των συνεχñν συγκροàσεων των διαδÞχων. Ο ∆ηµÀδησ Þµωσ εÝπε να µην το πιστÛψουν γιατÝ προ πολλοà η οικουµÛνη θα εÝχε µυρÝσει απÞ το νεκρÞ.Χ.) και στη ΘεσσαλÝα διαλàθηκε. Στισ ανατολικÛσ επαρχÝεσ τησ αυτοκρατορÝασ. διαµÞρφωσε νÛα οικονοµικÀ. ΠÀπυροσ.) ονοµÀζεται ελληνιστικÜ [<ελληνÝζω: συµπεριφÛροµαι ωσ Îλληνασ].

α) ΟικονοµικÀ. ο ΠεÝθων. ΠαρÀλληλα δηµιουργÜθηκαν τρÀπεζεσ και χρησιµοποιÜθηκαν επιταγÛσ.ΤετρÀδραχµο του ΑντιγÞνου. τον επονοµαζÞµενο ΠολιορκητÜ. ΑσÝασ ιδρàθηκε Ûνα νÛο βασÝλειο µε κÛντρο την πÞλη ΠÛργαµο. Οι συγκροàσεισ των διαδÞχων. Τα κυριÞτερα οικονοµικÀ στοιχεÝα που αφοροàσαν τισ ελληνικÛσ πÞλεισ-κρÀτη και την περσικÜ αυτοκρατορÝα. τα εδÀφη του µοιρÀστηκαν µεταξà του βασιλεÝου τησ ΜακεδονÝασ και τησ ΣυρÝασ. Οι συγκροàσεισ συνεχÝστηκαν µε κàριουσ αντιπÀλουσ πλÛον το Λυσݵαχο τησ ΘρÀκησ. Ο ∆ηµÜτριοσ ο ΠολιορκητÜσ διÛφυγε τη σàλληψη και µε τισ ικανÞτητεσ που διÛθετε κατÞρθωσε αργÞτερα να γÝνει βασιλιÀσ τησ ΜακεδονÝασ (294 π. ΑντÝγραφο ρωµαϊκñν χρÞνων Ûργου τησ ελληνιστικÜσ εποχÜσ.Χ. Οι υπÞλοιποι στρατηγοÝ. 1.). τησ ΑρµενÝασ.Χ. ο οποÝοσ αυτοανακηρàχθηκε αυτοκρÀτορασ και παραχñρησε τον Ýδιο τÝτλο στο γιο του. ∆ηµÜτριο. απÞ τη µÀχη στην ΙψÞ προÛκυψαν τÛσσερα βασÝλεια: το βασÝλειο τησ Αιγàπτου µε τον ΠτολεµαÝο. ΜουσεÝο ΙστορÝασ και ΤÛχνησ) 126 κτριανÜ. 127 . Στη µια πλευρÀ φÛρει το κεφÀλι του ΑλεξÀνδρου στην Àλλη το ∆Ýα και την επιγραφÜ «ΒασιλÛωσ ΑντιγÞνου». Ο ελληνιστικÞσ κÞσµοσ. Την κατÀλυση τησ περσικÜσ αυτοκρατορÝασ και την εξÀπλωση του Ελληνισµοà στην ΑνατολÜ ακολοàθησαν σηµαντικÛσ µεταβολÛσ στον οικονοµικÞ τοµÛα. τησ ΣυρÝασ µε το ΣÛλευκο. ωσ γηραιÞτεροσ. Οι δυνÀµεισ του ΑντÝγονου ηττÜθηκαν και ο Ýδιοσ σκοτñθηκε. του οποÝου η κυριαρχÝα εÝχε επεκταθεÝ στο χñρο τησ Μ. Üταν πρÞσκαιρη. Την εξÛγερση αυτÜ κατÛστειλε ο Îλληνασ διοικητÜσ τησ ΜηδÝασ. Îλληνεσ και αλλοεθνεÝσ. ΜετÀ τη µÀχη στο ΚουροπÛδιον τησ ΛυδÝασ (281 π. που δεν ανÛχτηκαν τη στÀση του ΑντÝγονου. ΑποσπÀστηκαν και Àλλα εδÀφη απÞ την κυριαρχÝα των Σελευκιδñν τα οποÝα κυβερνÜθηκαν απÞ γηγενεÝσ ηγεµÞνεσ. (ΑθÜνα. που επηρÛασαν στη συνÛχεια τη δοµÜ των ελληνιστικñν βασιλεÝων. Οι νικητÛσ στρατηγοÝ µοιρÀστηκαν τα εδÀφη τησ αυτοκρατορÝασ του Μ. Προσ αυτÜ την κατεàθυνση συνÛτειναν οι φιλοδοξÝεσ των στρατηγñν του ΑλεξÀνδρου και η απουσÝα ισχυρÜσ κεντρικÜσ εξουσÝασ. παρÀλληλα µε τα ελληνιστικÀ βασÝλεια στο χñρο τησ ΑσÝασ δηµιουργÜθηκαν και Àλλα µικρÞτερα κρÀτη.) κρÝθηκε τελικÀ η τàχη τησ αυτοκρατορÝασ. Στη µια πλευρÀ φÛρει το κεφÀλι του ΠτολεµαÝου µε βασιλικÞ διÀδηµα και στην Àλλη αετÞ.) ξεκÝνησε µε δολοφονÝεσ των νοµÝµων διαδÞχων και των επικρατÛστερων στρατηγñν και συνÛχισε µε την πρñτη κατανοµÜ τησ εξουσÝασ στο ΤριπαρÀδεισο τησ ΣυρÝασ (321 π. ο οποÝοσ στη συνÛχεια ανακÜρυξε τον εαυτÞ του ανεξÀρτητο διοικητÜ των Íνω σατραπειñν τησ αυτοκρατορÝασ. κοινÜσ δηµοσιονοµικÜσ πολιτικÜσ και κοινοà τρÞπου συναλλαγñν. ΑσÝασ. Για τη διευκÞλυνση των συναλλαγñν χρησιµοποιÜθηκαν τα ελληνικÀ νοµÝσµατα και αποσàρθηκαν τα περσικÀ. Η πλοàσια γεωργικÜ παραγωγÜ και η ανταλλαγÜ των παραγÞµενων αγαθñν µεταξà των βασιλεÝων Àνοιξαν νÛουσ ορÝζοντεσ στο εµπÞριο. τησ ΚαππαδοκÝασ και Àλλα. του ΠÞντου.Χ. Η διευθÛτηση του ζητܵατοσ τησ διαδοχÜσ. ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) ΠροτοµÜ ΛυσιµÀχου. ιδρυτÜ τησ δυναστεÝασ των Λαγιδñν.) και το θÀνατο του Λυσݵαχου. (Γενεàη. Οι βασιλεÝσ των ελληνιστικñν βασιλεÝων Ûκοψαν δικÀ τουσ νοµÝσµατα που Ûφεραν στη µÝα Þψη ανÀγλυφο τησ κεφαλÜσ τουσ και στην Àλλη σàµβολα τησ δυναστεÝασ τουσ.Χ. Τα νοµÝσµατα αυτÀ εκτÞπισαν τουσ περσικοàσ δαρεικοàσ και διευκÞλυναν τισ εµπορικÛσ συναλλαγÛσ µεταξà των λαñν τησ ΜεσογεÝου. ΑργÞτερα στο χñρο τησ Μ. Îτσι. Στη µÀχη στην ΙψÞ τησ ΦρυγÝασ (301 π. συγχωνεàτηκαν µÛσω τησ χρÜσησ κοινοà νοµισµατικοà συστܵατοσ. Îτσι.2 Τα χαρακτηριστικÀ του ελληνιστικοà κÞσµου ΑργυρÞ τετρÀδραχµο του ΠτολεµαÝου Α‹. Οι συγκροàσεισ των στρατηγñν κρÀτησαν εÝκοσι χρÞνια µÛχρι το διαµελισµÞ τησ αυτοκρατορÝασ σε επιµÛρουσ βασÝλεια και συνεχÝστηκαν πλÛον µεταξà των ηγεµÞνων των ελληνιστικñν βασιλεÝων µÛχρι τη σταθεροποÝηση τησ εξουσÝασ τουσ. ΑλεξÀνδρου και αναγορεàθηκαν βασιλεÝσ. λειτοàργησαν µÛσα σε Ûνα ενιαÝο οικονοµικÞ σàστηµα. ΕκεÝ ο ΑντÝπατροσ. Þπωσ αποδεÝχθηκε εκ των υστÛρων. Στην πορεÝα επικρατÛστεροσ και ισχυρÞτεροσ Þλων αναδεÝχθηκε ο ΑντÝγονοσ.Χ. συνασπÝστηκαν εναντÝον του. Οι βασιλεÝσ Üταν κÀτοχοι Þλησ τησ γησ και του µεγαλàτερου µÛρουσ τησ παραγωγÜσ. Η πρñτη περÝοδοσ των συγκροàσεων (321-301 π. και το ΣÛλευκο. Þπωσ τησ ΒιθυνÝασ. τησ ΜακεδονÝασ µε τον ΚÀσσανδρο και τησ ΘρÀκησ µε το Λυσݵαχο. αναγορεàτηκε απÞ το στρατÞ επιµελητÜσ αυτοκρÀτορασ και οι υπÞλοιποι ανÛλαβαν τη διοÝκηση µιασ περιοχÜσ τησ αυτοκρατορÝασ.).

ΥποστÜριξαν µε Þλα τα µÛσα την ανÀπτυξη του εµπορÝου¯ γι’ αυτÞ και η ΑλεξÀνδρεια εξελÝχθηκε στο µεγαλàτερο εµπορικÞ λιµÀνι τησ ΜεσογεÝου.) 128 κοà κÞσµου. χρησιµοποιÜθηκαν δοàλοι. 2. διαµÞρφωσαν µια προνοµιοàχο τÀξη.Χ. διατÜρησαν την αυτονοµÝα τουσ. Το εµπÞριο ευνÞησε την πνευµατικÜ ανÀπτυξη τησ πÞλησ. Οι κÀτοικοι του βασιλεÝου στην πλειοψηφÝα τουσ Üταν Αιγàπτιοι.Χ. Την αÝγλη των ηγεµÞνων επαàξανε η λατρεÝα που τουσ αποδιδÞταν απÞ τουσ υπηκÞουσ. Αυτοà του τàπου τη βασιλεÝα Àσκησαν και οι διÀδοχοÝ του στο χñρο τησ ΑνατολÜσ. 11. Þτι ο ΣÛλευκοσ συνεχñσ επαναλÀµβανε πωσ εÀν γνñριζαν οι Àνθρωποι πÞσο δàσκολο Ûργο Üταν να γρÀφει κανεÝσ και να διαβÀζει τÞσεσ επιστολÛσ. ΚυβÛρνησαν συγκεντρωτικÀ µε Ûνα επιτελεÝο. α.β) ΚοινωνικÀ. µολονÞτι δεν εγκαταλεÝφθηκε. Ο ελλαδικÞσ χñροσ κυβερνÜθηκε κατÀ τα πρÞτυπα τησ µακεδονικÜσ βασιλεÝασ. δεν επαρκοàσε πλÛον για να καλàψει τισ ανÀγκεσ τησ πλοàσιασ διαβÝωσησ των ηγεµÞνων και των ανñτερων στρωµÀτων. στρατηγÞσ του Μ. Ùπου δεν επαρκοàσε η εργασÝα των ελεàθερων πολιτñν. εÝχε την περιοχÜ τησ ΚυρηναϊκÜσ (σηµερινÜ Λιβàη). την Κàπρο. ΙδρυτÜσ του Üταν ο ΠτολεµαÝοσ. Οι ΠτολεµαÝοι κυβÛρνησαν την ΑÝγυπτο για τρεισ περÝπου αιñνεσ και στÜριξαν την εξουσÝα τουσ στο καλÀ οργανωµÛνο στρατÞ και στÞλο τουσ. Τα βασÝλεια τησ ΑνατολÜσ. ΠÛργαµο και Àλλεσ). Η γραφειοκρατÝα. ×ταν συνεχιστÛσ τησ πολιτικÜσ των φαραñ. ΑπÞ το 2ο αι. Þπωσ συνÛβη µε τουσ Αιτωλοàσ και τουσ κατοÝκουσ τησ Αχαýασ. οικονοµικÀ και πολιτιστικÀ κÛντρα του ελληνιστι- Τα ελληνιστικÀ βασÝλεια µετÀ τη µÀχη στην ΙψÞ (301 π. που τουσ απÛδιδαν θεϊκÛσ τιµÛσ. ΣπÀρτη. ΑντιÞχεια. Îτσι η βασιλεÝα Ûγινε προσωπικÜ. Η εξαρτηµÛνη εργασÝα δουλοπαροικιακοà χαρακτÜρα που Ýσχυε στην ΑνατολÜ. Οι ΠτολεµαÝοι διατÜρησαν το παλαιÞ διοικητικÞ σàστηµα. Σ’ αυτÞ το σàστηµα τησ απÞλυτησ µοναρχÝασ ο πολÝτησ δεν εÝχε να διαδραµατÝσει κανÛνα ρÞλο. Οι ανÀγκεσ αυτÛσ καλàφθηκαν κυρÝωσ µε τη χρησιµοποÝηση δοàλων. π. ΜÛσα σε αυτÞ το σàστηµα οικονοµικñν σχÛσεων ευνοÜθηκε η ανÀπτυξη τησ δουλεÝασ. γ) ΠολιτικÀ. ταν κατÛλαβε την ΑÝγυπτο. ραñ και Þταν κατÛλυσε την περσικÜ αυτοκρατορÝα ανÛβηκε στο θρÞνο των Αχαιµενιδñν κι εξουσÝασε πολλοàσ λαοàσ. µια αστικÜ τÀξη που αποτελοàνταν κυρÝωσ απÞ Îλληνεσ και λÝγουσ ελληνÝζοντεσ γηγενεÝσ. Η οικονοµικÜ ανÀπτυξη τησ Αιγàπτου οφειλÞταν στο καλÀ οργανωµÛνο και ελεγχÞµενο απÞ τουσ ΠτολεµαÝουσ εµπÞριο και στη φορολÞγησÜ του. ∆àο Üταν τα σηµαντικÞτερα βασÝλεια στο χñρο τησ ΑνατολÜσ. υπακοàοντασ πολλÛσ φορÛσ στισ επιθυµÝεσ των βασιλÛων. Îλληνεσ και Σàροι. Ο ΑλÛξανδροσ. ΑπÛφυγαν να επιβαρàνουν µε φÞρουσ το γηγενÜ πληθυσµÞ που εÝχε ωσ κàρια ασχολÝα την καλλιÛργεια τησ γησ. λοιπÞν. ÞΠλοàταρχοσ. Το κÛντρο βÀρουσ µετατοπÝστηκε απÞ τη µητροπολικÜ ΕλλÀδα στισ µεγαλουπÞλεισ τησ ΑνατολÜσ (ΑλεξÀνδρεια. Στην κυριαρχÝα του. υπÜρχαν Þµωσ και Àλλεσ εθνικÛσ µειονÞτητεσ. ΚÀποιεσ πÞλεισ-κρÀτη (ΑθÜνα. Το σàστηµα διακυβÛρνησησ στα ελληνιστικÀ βασÝλεια Üταν η απÞλυτη µοναρχÝα. ΑλεξÀνδρου. Ùσοι ασχολÜθηκαν µε το εµπÞριο και τισ τραπεζικÛσ επιχειρÜσεισ αλλÀ και Þσοι Àσκησαν εξουσÝα ωσ βασιλικοÝ υπÀλληλοι. ΚυβÛρνησαν δηλαδÜ ωσ απÞλυτοι κυρÝαρχοι σε υπηκÞουσ διαφορετικñν εθνοτÜτων. ΒασÝλειο τησ Αιγàπτου. τÞτε κανÛνασ δε θα σÜκωνε απÞ κÀτω Ûνα πεταµÛνο στÛµµα. Þµωσ. Þπωσ ΕβραÝοι. το βασÝλειο τησ Αιγàπτου και το βασÝλειο τησ ΣυρÝασ. ενδιαφερÞταν µÞνο για το ατοµικÞ του συµφÛρον. ενñ στην υπÞλοιπη κρατικÜ µηχανÜ εÝχαν διορÝσει κατÀ κàριο λÞγο γηγενεÝσ3. ΡÞδοσ.Χ. Ûνα απÞ τα χαρακτηριστικÀ του πολιτικοà συστܵατοσ Îλεγαν. ∆Üλοσ και Àλλεσ). του οποÝου τισ ηγετικÛσ θÛσεισ κατεÝχαν Îλληνεσ. Οι ηγεµÞνεσ συγκÛντρωσαν στο πρÞσωπÞ τουσ Þλεσ τισ εξουσÝεσ και κυβÛρνησαν µε Ûνα επιτελεÝο απÞ Îλληνεσ και λÝγουσ γηγενεÝσ που ανÜκαν σε ανñτερα οικονοµικÀ στρñµατα και εÝχαν εξελληνιστεÝ2. Το µεγαλàτερο µÛροσ των γηγενñν Üταν εργÀτεσ και µικροκαλλιεργητÛσ που συγκεντρñθηκαν στισ µεγαλουπÞλεισ για αναζÜτηση καλàτερησ τàχησ. που Üταν η ναυτικÜ βÀση του κρÀτουσ. Το βασÝλειο τησ Αιγàπτου Àκµασε τον 3ο αι. και κατÀ διαστܵατα τη νÞτια περιοχÜ τησ ΣυρÝασ. Þµωσ. ΠÛρσεσ. που αποτÛλεσαν τα διοικητικÀ. π. Íλλεσ περιοχÛσ του ελλαδικοà χñρου για να διατηρÜσουν την αυτονοµÝα τουσ οργανñθηκαν σε οµοσπονδÝεσ. 129 . αναγορεàθηκε φαŌ πρεσβυτÛρÖ ω πολιτευτÛον. ∆εν εφÀρµοσαν την πολιτικÜ τησ συγχñνευσησ ΕλλÜνων και «βαρβÀρων». αλλÀ Ûδειξαν ανοχÜ στισ παραδÞσεισ και τισ θρησκευτικÛσ πεποιθÜσεισ των κατοÝκων τησ χñρασ τουσ. εκτÞσ απÞ την ΑÝγυπτο.

Þπου συγκεντρñνονταν Àτοµα 4 κÜσ δυσαρÛσκειασ και οι κÀτοικοÝ διαφορετικñν εθνοτÜτων . βασισµÛνη στη γεωργÝα και στο χερσαÝο εµπÞριο. Αµε λÝγεσ εκατοντÀδεσ ανδρñν. το βασÝλειο των Σελευκιδñν Üταν η µεγαλàτερη δàναµη µε πλοàσια οικονοµÝα. Þπωσ συνÛβη. π.). ΤετρÀδραχµο Σελεàκου που φÛρει ωσ παρÀσταση το κεφÀλι του βασιλιÀ. Οι ΠτολεµαÝοι προσÛθεσαν σε αυτÞ το σàστηµα των Φαραñ µια νÛα στρατιωτικÜ οργÀνωση µε στρατιñτεσ που στρατοπÛδευαν σε ολÞκληρη την ΑÝγυπτο και Ûνα πολυπλοκÞτερο φορολογικÞ σàστηµα. π. καθñσ εÝχε τα Ýδια σàνορα µε εκεÝνη. Τσοτσοροà-Μàστακα. Τα βασÝλεια του ελλαδικοà χñρου.. Στη συνÛχεια Þµωσ το κÛντρο βÀρουσ µεΠανεπιστܵιο τησ ΟξφÞρδησ. 467-468. π. στρατηγÞ του Μ.). εν αντιθÛσει προσ τουσ ΣελευκÝδεσ. Εξαπλñθηκε στην ΑσÝα και περιλÀµβανε ποικÝλεσ εθνÞτητεσ. 462. Øδρυση στρατιωτικñν αποικιñν µειñσεισ του Üταν κÀθε φορÀ ανÀλογεσ µε την ιαπÞ τουσ ΣελευκÝδεσ σχà τησ κεντρικÜσ εξουσÝασ. γι’ αυτÞ Ûγινε γνωστÞ ωσ βασηµερινÞ ΚουρδιστÀν.Χ. τον ισχυµετ. ΠαρÀλληλα. σηµειñθηκαν πολλÛσ εξεγÛρσεισ χωρικñν. κυρÝωσ µε τουσ ΣελευκÝδεσ για την περιοχÜ τησ νÞτιασ ΣυρÝασ. ΕποµÛνωσ υιοθÛτησαν την οργÀνωση των Φαραñ η οποÝα υπÜρχε Üδη στη χñρα: η ΑÝγυπτοσ διαιρεÝτο σε σαρÀντα «περιφÛρειεσ» περÝπου και καθεµιÀ απÞ αυτÛσ σε «περιοχÛσ» και «χωριÀ». εÝχαν σÝα γρÜγορα χÀθηκαν. ΚατÀ πρñτον. ΒασÝλειο τησ ΣυρÝασ. ενñ αυτÞχθονεσ χωρικοÝ ασχολοàνται µε τισ καθηµερινÛσ τουσ εργασÝεσ (1οσ αι. Το κρÀτοσ. Οι ΣελευκÝδεσ στη διοÝκηση διατÜρησαν τη διαÝρεση τησ περσικÜσ αυτοκρατορÝασ σε σατραπεÝεσ. ΑυτÛσ οι εσÝλειο τησ ΣυρÝασ. (ΛονδÝνο. Στη µητροπολιτικÜ ΕλλÀδα ο θεσµÞσ τησ βασιλεÝασ εÝχε τισ ρÝζεσ του στη φυλετικÜ* οργÀνωση του κρÀτουσ. µε τουσ ΜακεδÞνεσ και τουσ Ηπειρñτεσ. ΑλεξÀνδρου. υπÜρχαν τη ΜεσÞγειο και απÞ τον Καàκασο και την Καοι στρατιωτικÛσ αποικÝεσ που ιδρàσπÝα θÀλασσα µÛχρι τον ΠερσικÞ κÞλπο και την θηκαν απÞ τουσ ΣελευκÝδεσ σε διÀΑραβÝα. εξαιτÝασ τησ εκµετÀλλευσησ των γηγενñν. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) 130 ∆εν εÝχε πÀντοτε τα Ýδια Þρια. εκδ. ΕξαπλωνÞταν απÞ τον ΙνδÞ µÛχρι και επÝπεδο. ΚÀθε µονÀδα εκÀστου επιπÛδου βρισκÞταν στη δικαιοδοσÝα ενÞσ συγκεκριµÛνου αξιωµατοàχου. σ. εντοàτοισ τον 3ο αι. Το βασιλιÀ τον εξÛλεγε η συνÛλευση των στρατιωτñν και τον πλαισÝωνε Ûνα συµβοàλιο ευγενñν. (ΠαλεστρÝνα. Οι εδαφικÛσ αυξο4. Η παρÀδοση αυτÜ διατηρÜθηκε καθ’ Þλη την αρχαιÞτητα στα ελληνικÀ φàλα που δεν εξελÝχθηκαν πολιτικÀ και δεν οργανñθηκαν σε πÞλεισκρÀτη. ∆ιοικητÛσ διÞρισαν Îλληνεσ αλλÀ και γηγενεÝσ αξιωµατοàχουσ. λευκο. ΚÞπηκε στην ΠερσÛπολη στισ αρχÛσ του 3ου αι. Αν και η πολιτικÜ ενÞτητα του κρÀτουσ Üταν πλασµατικÜ. Àρχισε να παρακµÀζει απÞ τισ αρχÛσ του 2ου αι. Στον ελλαδικÞ χñρο. ∆εν εÝχε εσωτερικÜ συνοχÜ και γκαταστÀσεισ µπορεÝ να Üταν µικρÛσ. εξασθÛνησαν το κρÀτοσ και οδÜγησαν βαθµιαÝα στην υποταγÜ τουσ στουσ ΡωµαÝουσ (31 π. ρÞτερο απÞ τουσ νικητÛσ τησ µÀχησ ΝεφÛλη. Οι ΠτολεµαÝοι. ακÞµα και Þταν η βασιλεÝα Ûγινε κληρονοµικÜ. ΣκηνÜ απÞ την καθηµερινÜ ζωÜ στην ΑÝγυπτο. εξαιτÝασ των αποσχιστικñν τÀσεων των αποµακρυσµÛνων περιοχñν και των συγκροàσεων µε τουσ ΠτολεµαÝουσ και τουσ ΡωµαÝουσ. οι συγκροàσεισ στο εξωτερικÞ. διÛθεταν µÞνο τρεισ πÞλεισ στην ΑÝγυπτο οι οποÝεσ µποροàσαν να τουσ προσφÛρουν Ûνα βασικÞ διοικητικÞ πλαÝσιο. πρωτεàτουσ Üταν υποχρεωµÛνοι να υπηρεουσα του κρÀτουσ Üταν η Σελεàκεια στον ΤÝγρη τοàν στο στρατÞ του βασιλιÀ.Χ. τουσ εÝτε µε τον ισχυρÞ στρατÞ τουσ εÝτε µε την ÝΟ σκοπÞσ τουσ Üταν να λειτουργÜσουν ωσ εγγàηση εναντÝον τησ τοπιδρυση πÞλεων. καθοριστικÞ ρÞλο κατÀ 131 .Χ. Îτσι ο θεσµÞσ τησ βασιλεÝασ σ’ αυτοàσ εÝχε «εθνικÞ» χαρακτÜρα και διατÜρησε το τυπικÞ τησ αναγÞρευσησ του βασιλιÀ απÞ το στρατÞ. Πανεπιστܵιο τησ ΟξφÞρδησ. Ιδρàθηκε απÞ το ΣÛλÀδα και ο ΕλληνιστικÞσ κÞσµοσ. ΑσÝα µÛχρι (Þπωσ φαÝνεται) το περιοχÜ τησ ΣυρÝασ. τα εδÀφη στισ ανατολικÛσ περιοχÛσ και η Μ. Το βασÝλειο των Σελευκιδñν εµφανÝστηκε ωσ η συνÛχεια τησ αυτοκρατορÝασ του ΑλÛξανδρου.ΤµÜµα ψηφιδωτοà απÞ την ΠαλεστρÝνα στην ΙταλÝα. Οι νÛεσ εγκαταστÀσεισ διÛφεραν Το βασÝλειο των Σελευκιδñν εÝχε ιδιαÝτερα µεπÀρα πολà µεταξà τουσ σε µÛγεθοσ γÀλη Ûκταση. ΜουσεÝο ΠραινÛστου) 3. σ. Στα νερÀ του ΝεÝλου πλÛουν Ûνα πολεµικÞ πλοÝο και Ûνα εµπορικÞ ιστιοφÞρο.π. Α. π. Η Ελβ. για παρÀδειγµα. στην ΙψÞ (301 π. η οποÝα εξελÝχθηκε σε µεγÀλο οικονοµικÞ και πνευµατικÞ κÛντρο. απÞ τη Μ. ΕπειδÜ ο εδαφικÞσ του πυρÜνασ Üταν η φορα µÛρη του βασιλεÝου τουσ. ποταµÞ. ΑπÞ εκεÝ περνοàσαν Þλοι οι εµπορικοÝ δρÞµοι των καραβανιñν που Ûνωναν τισ αγορÛσ τησ ΑνατολÜσ µε τη ΜεσÞγειο.Χ.Χ. τατοπÝστηκε προσ τη ΜεσÞγειο και πρωτεàουσα Þ. Ûγινε η ΑντιÞχεια στον ΟρÞντη ποταµÞ.Χ. Οι ΣελευκÝδεσ προσπÀθηµερικÜ αυτονοµÝα στουσ θεσµοàσ και σαν να διατηρÜσουν την ακεραιÞτητα του κρÀµερικÜ ανεξαρτησÝα απÞ το βασιλιÀ. Η διοÝκηση των ΠτολεµαÝων Στην ΑÝγυπτο η βασιλικÜ διοÝκηση Üταν ευρàτερη και πιο πολàπλοκη. Στην αρχÜ. Îλληνεσ Àποικοι συµµετÛχουν σε µια θρησκευτικÜ τελετÜ.).

απÞ τον οποÝο επικυρωνÞταν η ανÀρρηση του βασιλιÀ στο θρÞνο5. µητÛρα του Μ. α. ΕÝχε Þµωσ πολιτισµικÜ οµοιογÛνεια και οργÀνωση φυλετικÜ*. γιοσ του ∆ηµÜτριου ΠολιορκητÜ (277 π. την ×πειρο και τη νÞτιο ΕλλÀδα. µαϊκñν χρÞνων πρωτÞτυπου Ûργου τησ Σε εκστρατεÝα στην ΠελοπÞννησο απÛτυχε και ελληνιστικÜσ εποχÜσ. διατηροàν µια νοµικÜ υπÞσταση.Χ.) αντιµετñπισε τουσ ΡωµαÝουσ στην ΙταλÝα και τουσ ΚαρχηδÞνιουσ στη ΣικελÝα6. β. µαντικÜ δàναµη. εγκαταλεÝποντασ τισ ΑιγÛσ για να µεταφÛρει το κÛντρο του κρÀτουσ πλησιÛστερα στη θÀλασσα¯ σܵερα η ΠÛλλα βρÝσκεται στην ενδοχñρα λÞγω των προσχñσεων. 132 τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ Ûπαιξαν το βασÝλειο τησ ΜακεδονÝασ και το βασÝλειο τησ ΗπεÝρου.) και διñ- χθηκε στη συνÛχεια απÞ τον Πàρρο. των αρχñν του 3ου αι. τησ ΘεσσαλÝασ και σε περιοχÛσ τησ νÞτιασ ΕλλÀδασ. Τη βασιλικÜ. στην προσπÀθειÀ τουσ να επιβληθοàν στη νÞτια ΕλλÀδα.Χ. φàλων κελτικÜσ καταγωγÜσ απÞ τη βορειοδυτικÜ Ευρñπη. ×θελε να δηµιουργÜσει Ûνα κρÀτοσ ανÀλογο µε εκεÝνο του Μ. ΕπÛστρεψε Þµωσ µε πολλÛσ απñλειεσ και µε εξαντληµÛνο το στρατÞ του στην ×πειρο. Λàντια ΣτεφÀνου. Το βασÝλειο τησ ΜακεδονÝασ µετÀ τη διÀσπαση τησ αυτοκρατορÝασ κυβÛρνησε ο ΚÀσσανδροσ. Τουσ χρÞνουσ βαπÛθανε Àδοξα κατÀ τη διÀρκεια οδοµαχιñν στο σιλεÝασ του Πàρρου η ×πειροσ Üταν σηÍργοσ (272 π.Χ. που προξÛνησαν πολλÛσ καταστροφÛσ στη ΜακεδονÝα. Η Ûκταση του βασιλεÝου Üταν περιορισµÛνη. ΒασÝλειο τησ ΜακεδονÝασ. Το βασÝλειο. το βασιλιÀ τησ ΗπεÝρου.ΨηφιδωτÞ απÞ οικÝα τησ ΠÛλλασ.Χ. δεν υπÀρχει καµÝα Ûνδειξη Þτι λειτουργεÝ σαν κÛντρο µιασ γραφειοκρατÝασ και. ΕκτÞσ απÞ τισ εκτÀσεισ που ανÜκαν στουσ ευγενεÝσ. αν η αυλÜ τησ ΠÛλλασ ανταγωνÝζεται µε την αυλÜ τησ ΑντιÞχειασ Ü τησ ΑλεξÀνδρειασ. βασισµÛνη στην κοινÜ καταγωγÜ των κατοÝκων του. ΜεγÀλο µÛροσ τησ γησ ο βασιλιÀσ εÝχε εκχωρÜσει ωσ δωρεÀ ανακλητÜ σε ευγενεÝσ. ΚατοικÜθηκε απÞ δωρικÀ φàλα. στα σàµφωνα συµµαχÝασ παρατηροàµε Þτι οι ΜακεδÞνεσ εµφανÝζονται γενικÀ πλÀι στο βασιλιÀ και κατÀ συνÛπεια. Schnapp-Gourbeillon. Για το λÞγο αυτÞ επιχεÝρησε να κυριαρχÜσει στη ∆àση. Þταν εντεινÞταν ο απÞλυτοσ χαρακτÜρασ τησ βασιλικÜσ εξουσÝασ. A.τι µποροàµε να µαντÛψουµε. στη συνÛχεια.). την οποÝα Ýδρυσε ο βασιλιÀσ ΑρχÛλαοσ (413-399 π. 435. ΑλεξÀνδρου. Mossé. Η ανÀρρηση του βασιλιÀ επικυρñνεται πÀντα µε την επευφηµÝα τησ συνÛλευσησ. ΑυτÞσ Ûγινε ο ιδρυτÜσ τησ νÛασ µακεδονικÜσ δυναστεÝασ των Αντιγονιδñν. 5. την Πασσαρñνα. αποµÀκρυνε οριστικÀ απÞ τον ελλαδικÞ χñρο ο ΑντÝγονοσ ΓονατÀσ. σ. εξασθÛνισαν το κρÀτοσ και τισ υπÞλοιπεσ ελληνικÛσ δυνÀµεισ. Παπαδܵα. το βασÝλειο τησ ΗπεÝρου Üταν υποτελÛσ στουσ ΜακεδÞνεσ. Ο βασιλιÀσ Üταν ο κàριοσ κÀτοχοσ τησ γησ.).Χ. Οι βασιλεÝσ που κυβÛρνησαν το 2ο αι. ΑλεξÀνδρου. αντιπρÞσωποσ του λαοà. δηλαδÜ.Χ.Χ. ΕθνικÞ ΜουσεÝο) 133 . ηγÛτησ µε πολλÛσ ικανÞτητεσ και µεγαλεπÜβολα σχÛδια. ΑντÝγραφο ρωποταγÜ τησ ΜακεδονÝασ και τησ νÞτιασ ΕλλÀδασ. οι ΜακεδÞνεσ αναφÛρονται δÝπλα του στο σàµφωνο που συνÀπτει µε τον ΑννÝβα. π. ΕξαÝρετο Ûργο καλλιτÛχνη που Àφησε το ÞνοµÀ του ανεξÝτηλο πÀνω στο Ýδιο του το Ûργο «Γνñσισ εποÝησεν». κυρÝωσ στο χñρο τησ ΜακεδονÝασ. Ûτσι ñστε να εξασφαλÝζεται η στρατολÞγηση τησ φÀλαγγασ. εξουσÝα περιÞριζε ανñτατοσ Àρχοντασ. ΒασÝλειο τησ ΗπεÝρου. ΕξÀλλου. Η νÛα πρωτεàουσα οικοδοµÜθηκε σàµφωνα µε το ιπποδÀµειο σàστηµα και κοσµÜθηκε µε λαµπρÀ δηµÞσια κτÜρια και ιδιωτικÛσ κατοικÝεσ σαν κι αυτÜ που διακοσµεÝται απÞ το ψηφιδωτÞ του Γνñσιοσ. που ανÜκαν στο βασιλιÀ Ü τουσ ευγενεÝσ. ΑπÞ τουσ ηγεµÞνεσ που τον διαδÛχτηκαν στο θρÞνο σπουδαιÞτεροσ Üταν ο ∆ηµÜτριοσ ΠολιορκητÜσ. Η ×πειροσ Üταν µια απÞ τισ περιοχÛσ του ελληνικοà χñρου που µÛχρι τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ εÝχε µεÝνει στην αφÀνεια. µετ. ταλαιπωρÜθηκε απÞ την Ûλλειψη ισχυρÜσ εξουσÝασ και κυρÝωσ απÞ την επιδροµÜ των Γαλατñν (280 π. Η ΠÛλλα Üταν η νÛα πρωτεàουσα του Μακεδονικοà κρÀτουσ. Ο ρÞλοσ του µακεδονικοà στρατοà στο πλαÝσιο τησ εξουσÝασ ΠρÀγµατι. των δασικñν εκτÀσεων και των ορυχεÝων. Τουσ ΓαλÀτεσ. Þταν στο θρÞνο ανÛβηκε ο Πàρροσ. σàµφωνη προσ τουσ νÞµουσ. απ’ Þπου καταγÞταν η ΟλυµπιÀδα. Σε διÀστηµα πÛντε χρÞνων (280-275 π. σε στρατιωτικÜ βÀση.). (ΝεÀπολη. ΑυτοÝ αποτελοàσαν το µακεδονικÞ στρατÞ.Χ. που κυβÛρνησαν µÛχρι την κατÀληψη τησ ΜακεδονÝασ απÞ τουσ ΡωµαÝουσ (168 π. ο οποÝοσ κατÛλαβε το θρÞνο τησ ΜακεδονÝασ για επτÀ χρÞνια (294-287 π. Τισ µεγÀλεσ γαιοκτησÝεσ. η χñρα εξακολουθεÝ να Ûχει την Ýδια πατροπαρÀδοτη οργÀνωση.).Χ. Το ισχυρÞτερο φàλο Üταν οι ΜολοσσοÝ. καλλιεργοàσαν ελεàθεροι µισθωτοÝ Ü δοàλοι. που δεν εÝχαν εξελιχθεÝ πολιτιστικÀ και δεν ακολοàθησαν την ανÀπτυξη των Àλλων πÞλεων τησ νÞτιασ ΕλλÀδασ. Το τελευταÝο του σχÛδιο Üταν η υΠροτοµÜ του Πàρρου. ΑκÞµα και στην εποχÜ του ΦιλÝππου Ε‹. Þπου αντÀλλασσαν Þρκουσ πÝστησ για διακυβÛρνηση. υπÜρχε και Ûνασ µεγÀλοσ αριθµÞσ µικρñν και µεσαÝων καλλιεργητñν. Cl. π. Το βασÝλειο τησ ΗπεÝρου Ûφτασε στη µεγαλàτερÜ του ισχà. απ’ Þ. ΕπÝτοµη ιστορÝα τησ αρχαÝασ ΕλλÀδασ. Την περÝοδο τησ βασιλεÝασ του ΦιλÝππου Β‹ και του ΑλεξÀνδρου. Μια φορÀ το χρÞνο ο βασιλιÀσ και ο λαÞσ των Μολοσσñν συγκεντρñνονταν στο πολιτικÞ και θρησκευτικÞ τουσ κÛντρο. Οι ΜολοσσοÝ κυβερνοàνταν µε Ûνα σàστηµα µετριοπαθοàσ βασιλεÝασ. ΕικονÝζει σκηνÜ κυνηγιοà. εκδ.).

Πλοàταρχοσ. εξαφανÝζοντασ Ûτσι µια ÀριπολιτικÛσ αλλαγÛσ. ζÜτησε τη βοܵα δικαιñµατα σ’ αυτÛσ¯ ο πλοàτοσ θεια των ΜακεδÞνων. τισ Συρακοàσεσ και τουσ ΛεοντÝνουσ. Îτσι. Àνθρωποσ ισχυρÞσ.Χ. Η ισχυρÜ τεÝχιση και η εξωτερικÜ πολιτικÜ τησ ΡÞδου Üταν δàο παρÀγοντεσ που καθÞρισαν την ιστορικÜ πορεÝα του νησιοà κατÀ τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ. Àρχισε αµÛσωσ να ελπÝζει ξανÀ και η υπÀρχουσα κατÀσταση του δηµιουργοàσε διχογνωµÝα. Þταν Ûγινε βασιλιÀσ (244 π.Χ. Τα σχÛδιÀ την περιουσÝα και τον κλÜρο του. πολιτιστικÀ ωστÞσο εξακολοàθησε να εÝναι πρωταγωνιστικÞσ. αυθÀτησ Íγισ και ΚλεοµÛνησ. ✦ Íλλεσ συγκρÞτησαν οµοσπονδιακÀ κρÀτη. τη ΡÞδο. Îπειτα επειδÜ φÀνηκε Þτι η κατÀσταση στη ΣικελÝα παρουσιÀζει µεγαλàτερο ενδιαφÛρον. πρÞχρÞνια αργÞτερα. Η δοκαµÝα προθυµÝα. Ο στραποκτοàν αδÝστακτα περιουσÝεσ. Ο πληθυσµÞσ τησ ΣπÀρτησ ελαττñθηκε. διÞρισε κυβερνÜτη τησ πÞλησ το ∆ηµÜτριο ΦαληρÛα ο οποÝοσ κυβÛρνησε (317-307 π. Στη ΣπÀρτη ληση αγαθñν επιδιñξεων και την υεγκαταστÀθηκε µακεδονικÜ φρουρÀ. Η ΑθÜνα επιχειρÜσε απελευθερωτικÞ αγñνα. Þπωσ Üταν οι συµπολιτεÝεσ.Χ. Οι αλλαγÛσ αυτÛσ εÝχαν αντÝστη διÀταξη. ενñ ο ΧρεµωνÝδησ κατÛφυγε στην αυλÜ των ΠτολεµαÝων. ο ΚλεοµÛνησ Γ‹ προχñρησε µε τεινε το νÞµο¯ οι Àλλοι. 22. η πÞλη-κρÀτοσ. πολεµñντασ εναντÝον των ΡωµαÝων Ü. ενñ ο Κλεποδοàλωση του φρονܵατοσ.Χ. π. ΕξεγÛρσεισ επιχεÝρησαν και Àλλεσ πÞλεισ αλλÀ η προσπÀθειÀ τουσ απÛτυχε.Χ. επιβιñνει πλÛον την εποχÜ αυτÜ µÛσα απÞ τα ακÞλουθα σχܵατα: ✦ Οι περισσÞτερεσ πÞλεισ-κρÀτη απορροφÜθηκαν απÞ τα ελληνιστικÀ βασÝλεια. να αφÜσει την πÞλη Þπωσ την παρÛλαβε. παρακαλñντασ τον να τουσ βοηθÜσει να διñξουν απÞ κοινοà τουσ ΚαρχηδονÝουσ και να απαλλÀξουν το νησÝ απÞ τουσ τυρÀννουσ. Ο ΚλεοµÛνησ νικÜθηκε δεν Àργησε να συγκεντρωθεÝ στα χÛρια των λÝγων και στην πÞλη Ûπεσε η στη ΣελλασÝα (222 π.) ωσ τàραννοσ και διñχθηκε στη συνÛχεια απÞ το ∆ηµÜτριο ΠολιορκητÜ.). ΓιατÝ Þσοι διÛθεταν δàκτυπο και σε Àλλεσ πÞλεισ τησ ΠελοποννÜσου. ΑπÞπειρεσ για την εξοµÀΑλλÀ Þταν Ûγινε Ûφοροσ κÀποιοσ λυνση τησ κοινωνικÜσ κρÝσησ Ûκαναν οι βασιλεÝσ ΕπιτÀδευσ. ο ρÞλοσ τησ ΑθÜνασ υποβαθµÝστηκε πολιτικÀ. Η µεγÀλη ανÀπτυξÜ τησ οφεÝλεται στισ οικονοµικÛσ συγκυρÝεσ που διαµορφñθηκαν µετÀ το θÀνατο του Μ. Ανδρ. χρι τη ρωµαϊκÜ κατÀκτηση Ûγινε µÛλοσ τησ ΑχαϊΠλοàταρχοσ.) ηγÜθηκε ο ΑθηναÝοσ στωικÞσ φιλÞσοφοσ ΧρεµωνÝδησ. Η γεωγραφικÜ θÛση και το ναυτικÞ τησ βοÜθησαν ñστε να εξελιχθεÝ σε µεγÀλο εµπορικÞ κÛντρο. του µÝσουσ εναντÝον των πλουσÝων. ÞχεÝρησε να προχωρÜσει σε κÀποιεσ µεταρρυθµÝρισε µε νÞµο πωσ σ’ Þποιον Üθελε ο σεισ. ΠουρνÀρα. α. µετ. Στον αγñνα αυτÞ (267-261 π. προτεÝνοντασ την Ûνταξη των περιοÝκων* καθÛνασ εÝχε το δικαÝωµα και να δÝνει Þσο ζοàσε και να αφÜνει µε διαθÜκη στην τÀξη των Σπαρτιατñν πολιτñν. αµÛσωσ Ûστειλε τον ΚινÛα. επειδÜ Ο Íγισ ∆‹. τη ∆Üλο και Àλλεσ. Ο τρÞποσ διακυβÛρνησÜσ τησ και η εξωτερικÜ πολιτικÜ αποµÞνωσησ που ακολουθοàσε δηµιοàργησαν τον 3ο αι. αφοà εγκαταλεÝψει τη χñρα τουσ. Ανα- γκαÝεσ προϋποθÛσεισ για την αντιµετñπιση αυτÜσ 7. π. για να συνεννοηθεÝ προηγουµÛνωσ µε τισ πÞλεισ και ο Ýδιοσ εγκατÛστησε φρουρÀ στουσ ΤαραντÝνουσ. κοινωνικÞ και πολιτικÞ αδιÛξοδο. εξαιτÝασ τησ γειτνÝασÜσ τησ µε τη Λιβàη. Îκτοτε και µÛχρι την υποταγÜ τησ στουσ ΡωµαÝουσ (86 π. κι απÞ αυτÛσ Ýεκµεταλλεàτηκε ο ΝÀβισ. ΕπÛβαλε προσωπικÜ εξουσÝα (206 π. 5 κÜσ συµπολιτεÝασ. Ο ΑντÝγονοσ ΓονατÀσ νÝκησε τουσ συνασπισµÛνουσ Îλληνεσ και κατÛλαβε την ΑθÜνα. πÀλι απÞ πλεαργÀ αλλÀ σταθερÀ βܵατα σε κοινωνικÛσ και ονεξÝα τον δÛχτηκαν και τον επικàρωσαν. Þπωσ συνÜθιζε. Πàρροσ. Þπωσ συνÛβη µε την ΑθÜνα. που Ûξενñνοντασ εκεÝνουσ που εÝχαν νÞµιβλεπε µε ανησυχÝα τισ εξεγÛρσεισ. Την Ûκρυθµη αυτÜ κατÀσταση ρεσ απÞ εφτακÞσιεσ. ΜετÀ το θÀνατο του ΑλεξÀνδρου εξαρτÜθηκε απÞ την πολιτικÜ των βασιλÛων τησ ΜακεδονÝασ. ∆Ûκα περÝπου σει µια προσωπικÜ του διÀθεση.6. ΓιατÝ συγχρÞνωσ Üρθαν. που Üδη βρÝσκεται σε παρακµÜ ωσ οργανωτικÞσ θεσµÞσ. τη ΣπÀρτη. οι οποÝοι δυσανασχετοàσαν και αξÝωναν Ü να εκπληρñσει τουσ Þρουσ για τουσ οποÝουσ εÝχε Ûρθει. Η ΑθÜνα. β. Στα τÛλη 135 . πÝστευε Þτι µια απÞ τισ δàο Ûπρεπε να χαθεÝ. Íγισ. Þναµη κι επιρροÜ Àρχισαν αµÛσωσ ν’ απου οι κατñτερεσ τÀξεισ καταπιÛζονταν.Χ. Οι ελεàθεροι πολÝτεσ Ûφτασαν περÝπου τουσ επτακÞσιουσ και απ’ αυτοàσ µÞνο εκατÞ εÝχαν γεωργικÞ κλÜρο7. αφετÛρου απεσταλµÛνοι απÞ την ΕλλÀδα και ανÜγγειλαν Þτι ο ΠτολεµαÝοσ ο ΚεραυνÞσ Ûχει σκοτωθεÝ πολεµñντασ εναντÝον των Γαλατñν µε το στρατÞ του και Þτι τñρα θα ερχÞταν την πιο κατÀλληλη στιγµÜ επειδÜ οι ΜακεδÞνεσ εÝχαν την ανÀγκη (κÀποιου) βασιλιÀ. Αφοà τα Ûβαλε µε την τàχη του.Χ. στην εÝσοδο τησ Λακωφτñχεια µε αποτÛλεσµα την παραµÛνικÜσ. Η ΡÞδοσ. Το πολιτικÞ σàστηµα τησ απÞλυτησ µοναρχÝασ που κυριÀρχησε κατÀ τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ και οι ανταγωνισµοÝ µεταξà των ηγεµÞνων δεν επÛτρεψαν την ανÀπτυξη των πÞλεων-κρατñν. ΑρχικÀ ο ΚÀσσανδροσ. Η ΣπÀρτη. παρÀλοµÛνησ ζÜτησε καταφàγιο στην αυλÜ των Πτολεληλα µε την Ûνταση τησ ζÜλειασ και µαÝων. ✦ ΟρισµÛνεσ κατÞρθωσαν να αποσπÀσουν την εàνοια των µοναρχñν και να διατηρÜσουν την αυτονοµÝα τουσ.) επισφρÀγισε το τÛλοσ τησ περݵενε πÀντα µια ευκαιρÝα για ανααυτονοµÝασ τησ ΣπÀρτησ.) επιβρÛθηκε σε διαφορÀ µε το γιο του. Ο Πàρροσ αποφασÝζει να εκστρατεàσει για να βοηθÜσει τουσ Îλληνεσ τησ ΣικελÝασ Αν και βρισκÞταν σε δàσκολη θÛση (ο Πàρροσ). η οποÝα Ûκτοτε και µÛτροπÜ και αλλαγÜ τησ καταστÀσεωσ. αφενÞσ Àνδρεσ απÞ τη ΣικελÝα. αποτηγÞσ τησ ΑχαϊκÜσ συµπολιτεÝασ Íρατοσ. κι ασεισ Àλλων ελληνικñν πÞλεων που εÝχαν φοβηθεÝ πÞ τη µια στουσ εξωτερικοàσ πολÛµουσ αγωνιζÞταν αδιÀφορα και χωρÝσ απÞ την εξÀπλωση των µεταρρυθµÝσεων. ΠÀπυροσ. ο αναδασµÞσ* τησ γησ. ενñ απÞ την Àλλη λοφονÝα του (192 π.). απÞ τισ µακεδονικÛσ δυνÀµεισ. προσφÛροντÀσ του τον ΑκρÀγαντα. γ. Η κοινωνικÜ κατÀσταση τησ κατÀστασησ Üταν η διαγραφÜ των χρεñν και στη ΣπÀρτη τον 3ο αι. αφοà στρÀφηκε προσ τα εκεÝ. Ακολοàθησε περÝοδοσ πολιτικÜσ αστÀθειασ Îτσι απÞ τισ παλιÛσ ΣπαρτιατικÛσ οικογÛνειεσ απÞµειναν Þχι περισσÞτεκαι εξεγÛρσεων. ΑλεξÀνδρου. του Þµωσ συνÀντησαν την αντÝδραση των πλουΚαι αυτÞσ µεν για να ικανοποιÜσÝων και ο Ýδιοσ δολοφονÜθηκε. εκδ.Χ. δησ και κακοà χαρακτÜροσ. ΣυνÀντησε Þµωσ τισ αντιδρÀζωÜσ και πολιτικÀ δικαιñµατα. Þταν βασιλιÀσ τησ ΜακεδονÝασ Üταν ο ΑντÝγονοσ ΓονατÀσ.Χ. γÞνοσ βασιλικÜσ οικοσωσ λιγÞτερεσ απÞ εκατÞ εÝχαν γη και γÛνειασ. Îτσι για µεγÀλο χρονικÞ διÀστηµα βρισκÞταν σε σκÛψη. 134 Οι πÞλεισ-κρÀτη. επειδÜ την Ýδια στιγµÜ συνÛπεσαν οι υποθÛσεισ µεγÀλων πρÀξεων.) κλÜρουσ¯ το Àλλο πλÜθοσ ζοàσε πλÀι και φαÝνεται Þτι συνÛχισε το µεταρρυθµιστικÞ Ûρτουσ µÛσα στην πÞλη χωρÝσ πÞρουσ γο του ΚλεοµÛνη.

ΓÝνονται παροχÛσ τροφݵων στο λαÞ και οι πλοàσιοι. π.Χ. Τη διακυβÛρνησÜ τησ Þµωσ. Η επÝκαιρη γεωγραφικÜ του θÛση. π. Οι συµπολιτεÝεσ. π.. ΑυτÜ Üταν η περÝοδοσ τησ οικονοµικÜσ ανÀπτυξÜσ τησ.Χ. Η οργÀνωσÜ τησ Üταν δηµοκρατικÜ. Îλληνεσ απÞ Àλλεσ πÞλεισ. Σàροι. Στουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ η ΡÞδοσ Üταν Ûνα µεγÀλο εµπορικÞ κÛντρο τησ ΜεσογεÝου. απÞ τα µÛσα περÝπου του 4ου αι. η ∆Üλοσ πÛρασε στη σφαÝρα επιρροÜσ των βασιλÛων τησ ΜακεδονÝασ. π. Αιγàπτιοι. 5. ΧαρακτηριστικÀ δεÝγµατα τησ εµπορικÜσ δραστηριÞτητασ του νησιοà Üταν η δηµιουργÝα δηµÞσιων και ιδιωτικñν τραπεζñν και η αναγνñριση του λιµανιοà τησ ∆Üλου ωσ σπουδαÝου σταθµοà του διαµετακοµιστικοà* εµπορÝου τησ ΑνατολικÜσ ΜεσογεÝου. ΓεωγραφικÀ.Χ.. ΕβραÝοι. για να αποφàγουν κοινωνικÛσ εξεγÛρσεισ.Χ.Χ. κυρÝωσ για την επÀνδρωση του στÞλου. µετÀ την απÞκρουση των Γαλατñν (278 π. να προχωρÜσουν στη συγκρÞτηση οµοσπονδιακñν κρατñν. ΣτρÀβων. Στην πραγµατικÞτητα η επιρροÜ τησ ΑθÜνασ Üταν ελÀχιστη¯ τη ζωÜ τησ ∆Üλου Þριζαν πλÛον ξÛνοι. ΙταλοÝ. Το νÛο πολιτειακÞ σχܵα χρησιµοποÝησαν κυρÝωσ οι ΑιτωλοÝ και οι ΑχαϊκÛσ πÞλεισ τησ ΠελοποννÜσου. ιδιαÝτερα αποµονωµÛνων περιοχñν. Ùλοι Þµωσ βρÝσκονταν κÀτω απÞ την εποπτεÝα τησ Ρñµησ. ñστε και ο φτωχÞσ να εξασφαλÝζει τα αναγκαÝα και συγχρÞνωσ η πÞλη να µην παρουσιÀζει Ûλλειµµα σε ανθρñπινο δυναµικÞ. Οι ΑιτωλοÝ για την αντιµετñπιση των εχθρικñν επιδροµñν στην περιοχÜ τουσ. εÝχαν οι πλοàσιοι Ûµποροι και οι τραπεζÝτεσ. σàµφωνα µε Ûνα παλαιÞ Ûθιµο. ΠεριβαλλÞταν απÞ ισχυρÀ τεÝχη και διÛθετε λιµÀνια που διευκÞλυναν την εµπορικÜ τησ ανÀπτυξη. α. π. Τη δàναµÜ τησ φαÝνεται Þτι υπολÞγιζαν Þχι µÞνο τα ελληνιστικÀ βασÝλεια αλλÀ και η ανερχÞµενη Ρñµη. δ. βοηθοàν αυτοàσ που Ûχουν ανÀγκη¯ και υπÀρχουν κÀποιεσ εργασÝεσ για την προµÜθεια των τροφݵων.Χ. Η ΡÞδοσ συµµÀχησε µαζÝ τησ κατÀ του ΑντιÞχου Γ‹ τησ ΣυρÝασ. ουσιαστικÀ. Οι ∆Üλιοι διñχθηκαν και οι νÛοι κÀτοικοι που Àρχισαν να συρρÛουν συνÛβαλαν στην οικονοµικÜ ανÀπτυξÜ τησ κατÀ το δεàτερο µισÞ του 2ου αι. κàριο αντÝπαλο τησ Ρñµησ. Οι πλοàσιοι στη ΡÞδο αναλÀµβαναν τη διατροφÜ των φτωχñν Οι ΡÞδιοι.). Ο ιερÞσ χαρακτÜρασ του νησιοà συνÛβαλε ñστε να εξελιχθεÝ σταδιακÀ σε οικονοµικÞ κÛντρο. του 4ου αι. φροντÝζουν για το λαÞ¯ Ûτσι θÛλουν να συγκρατοàν το πλÜθοσ των φτωχñν. ΑπÞ την πολιορκÝα τησ ΡÞδου ο ∆ηµÜτριοσ πÜρε την επωνυµÝα ΠολιορκητÜσ. Η ΑιτωλικÜ συµπολιτεÝα.) και την ανÀληψη τησ προστασÝασ του µαντεÝου των ∆ελφñν. Στη ∆Üλο συναντÀ κανεÝσ τα ερεÝπια πολλñν ιερñν. Îκτοτε το ροδιακÞ κρÀτοσ Àρχισε να παρακµÀζει και τελικÀ υποδουλñθηκε στουσ ΡωµαÝουσ (43 π. Η ΡÞδοσ τυπικÀ εÝχε δηµοκρατικÞ πολÝτευµα.Χ. αν και δεν Ûχουν δηµοκρατικÞ πολÝτευµα. Þταν παρÜκµασε η ναυτικÜ ισχàσ των ΑθηναÝων. οι ΡωµαÝοι απÛσπασαν τη ΛυκÝα και την ΚαρÝα και κÜρυξαν ελεàθερο λιµÀνι* τη ∆Üλο (167 π.Χ.* παραχωρñντασ παρÀλληλα την εποπτεÝα του νησιοà στουσ ΑθηναÝουσ. στο κÛντρο του ΑιγαÝου. ΑυτÜ η Ûνωση τον 3ο αι.Χ.8. προκÀλεσε το ενδιαφÛρον των βασιλÛων. Σε περιÞδουσ κρÝσησ οι πλοàσιοι.. αναλÀµβαναν τη διατροφÜ των φτωχñν8.) µε στÞχο να την εξουθενñσουν οικονοµικÀ. Σε αντÀλλαγµα οι ΡωµαÝοι τησ παραχñρησαν τη ΛυκÝα και µÛροσ τησ ΚαρÝασ. Το 167 π. απÛκτησε ιδιαÝτερη σπουδαιÞτητα και εξελÝχθηκε στην ΑιτωλικÜ συµπολιτεÝα. 136 τη ΜακεδονÝα.).Χ. 2. δηλαδÜ ΝαÞσ τησ Øσιδασ µε το Àγαλµα τησ θεÀσ στο βÀθοσ. Η ∆Üλοσ. 137 . κÜρυξαν τη ∆Üλο ελεàθερο λιµÀνι. ΧIV. Ùταν Þµωσ αργÞτερα συντÀχθηκε µε ΑναπαρÀσταση τησ πÞλησ τησ ΡÞδου στα τÛλη του 4ου αι. αφιερωµÛνων σε ξÛνουσ θεοàσ. Στα τÛλη του 4ου αι. ΕισÀγονται απÞ τον κοσµοπολÝτικο πληθυσµÞ που κατακλàζει το νησÝ στουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ.Χ. το «ΚοινÞ των Αιτωλñν». π. Η αποδυνÀµωση του θεσµοà τησ πÞλησ-κρÀτουσ και η επιδÝωξη των βασιλÛων τησ ΜακεδονÝασ να επεκταθοàν προσ το νÞτο Üταν οι αιτÝεσ που οδÜγησαν πολλÛσ πÞλεισ. ΦοÝνικεσ. οι ΡωµαÝοι. δηµιοàργησαν Ûνα χαλαρÞ πολιτικÞ σàνδεσµο. απÛκρουσε την επÝθεση του ∆ηµητρÝου (305-4 π. αφοà κατÛβαλαν το βασÝλειο τησ ΜακεδονÝασ.

Στη διÀρκεια του 3ου αι. αφοà αρχÝσουν να συγκεντρñνονται λÝγα και µικρÀ σωµατÝδια. η συµπολιτεÝα Ûφτασε στο απÞγειο τησ δàναµÜσ τησ. π. Φιλοποݵην. οι οποÝοι αναµειγνàονταν στισ ελληνικÛσ υποθÛσεισ.τι αφορÀ την κοινωνικÜ τουσ συγκρÞτηση και την Àσκηση τησ εξουσÝασ. ΓιατÝ να µην επιλÛξει για τα κατακτητικÀ του σχÛδια τον ελλαδικÞ χñρο Ü την ΑνατολÜ. αφοà συνÜθισαν να νικοàν µε αυτÞν και να Ûχουν εξασφαλισµÛνη την επιτυχÝα στουσ περισσÞτερουσ αγñνεσ. στην πορεÝα πλÛον απÞ τον ερχοµÞ νÛων και τα πρñτα συγκρατοàνται και Þλα µαζÝ Ûρχονται σε µεγÀλη πυκνÞτητα και στερεÞτητα.ΣτατÜρασ* του Κοινοà των Αιτωλñν. 3. β. ΑργÞτερα Þµωσ. ΚÞπηκε µετÀ την απÞκρουση των Γαλατñν. Ûτσι συνÛβη και στην ΕλλÀδα που εκεÝνουσ τουσ χρÞνουσ Üταν αδàναµη και χωρισµÛνη σε πÞλεισ. Πλοàταρχοσ. Σε ποιουσ λÞγουσ οφεÝλεται η ιδιαÝτερη ανÀπτυξη τησ ΡÞδου και τησ ∆Üλου κατÀ τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ. (ΑθÜνα. εφαρµÞζοντασ την πολιτικÜ του «διαÝρει και βασÝλευε». Στην αρχÜ οργανñθηκαν οι ΑχαιοÝ και απÞ τισ γàρω πÞλεισ. ωστÞσο. ΑποτÛλεσµα αυτÜσ τησ σàµπραξησ Üταν η Üττα του ΚλεοµÛνη.Χ. Ûνα σñµα και µÝα δàναµη. αλλÀ και η δολοφονÝα του Ýδιου του Íρατου. Η οργÀνωσÜ τησ παρουσιÀζει δηµοκρατικÀ αλλÀ και ολιγαρχικÀ στοιχεÝα. Þπωσ Ûχει γραφεÝ στη βιογραφÝα του. µε Àλλεσ Þµωσ ενñθηκαν εξαιτÝασ τησ σàµπνοιασ και τησ κοινÞτητασ του πολιτεàµατοσ¯ Ûτσι σκÛφτηκαν να οργανñσουν Þλη την ΠελοπÞννησο σ’ 138 Þλοι οι πολÝτεσ τησ συµπολιτεÝασ Üταν µÛλη τησ συνÛλευσησ. Ο Φιλοποݵην (253-183 π. τελικÀ υπÛκυψε (146 π. ζÜτησε την παρÛµβαση των ΜακεδÞνων. αλλÀ Ûζησε σε εποχÜ που ο ΕλληνισµÞσ βρισκÞταν σε παρακµÜ. Þταν επικεφαλÜσ τησ Üταν ο Íρατοσ και ο Φιλοποݵην9. µÛχρι τα µÛσα περÝπου του επÞµενου αιñνα. Þπωσ στα νερÀ συµβαÝνει. επειδÜ δεν εÝχε ιδιαÝτερη Ûφεση στισ πολεµικÛσ συγκροàσεισ.. ΕικονÝζει γυναÝκα καθιστÜ. Τη συµπολιτεÝα ωστÞσο διοικοàσαν: η συνÛλευση. 2. Ο Íρατοσ (272-213 π. ναàαρχοσ. π. ακÞµη τυχερÞσ και µε κατορθñµατα αµÛσωσ απÞ τισ πρñτεσ µÀχεσ. 8. Η Ρñµη εÝχε αρχÝσει να επεκτεÝνεται στον ελλαδικÞ χñρο.Χ. ΜετÀ απÞ λÝγεσ δεκαετÝεσ η ΑχαϊκÜ συµπολιτεÝα. 4. 5. Þλη σχεδÞν την ΠελοπÞννησο. π.) απÞ τη ΜεγαλÞπολη διακρÝθηκε στην αρχÜ ωσ Ýππαρχοσ και στη συνÛχεια ωσ οργανωτÜσ του στρατοà. τÞτε ποιεσ Àλλεσ µπορεÝ να Üταν οι αιτÝεσ. περιποιοàµενοι τον ΠτολεµαÝο και αµÛσωσ µετÀ τον ΑντÝγονο και τον ΦÝλιππο. δÛκα δηµιουργοÝ) µε αυξηµÛνεσ εξουσÝεσ και η βουλÜ Ü σàγκλητοσ µε 120 µÛλη. Ûπαυσαν να χρησιµοποιοàν ξÛνουσ προστÀτεσ. Þµωσ επειδÜ Üταν καλÞσ πολεµιστÜσ και δραστÜριοσ στισ συγκροàσεισ. Η δηµιουργÝα τησ οφεÝλεται στην οµοσπονδιακÜ Ûνωση µερικñν πÞλεων τησ Αχαýασ στισ αρχÛσ του 3ου αι.) απÞ τη Σικυñνα εÝχε εκλεγεÝ στρατηγÞσ επανειληµµÛνα. Ο Φιλοποݵην. Σε ποιουσ λÞγουσ οφεÝλεται η αντÝδραση των ΑθηναÝων που εξιστορεÝ ο Πλοàταρχοσ στο παρÀθεµα 1. και δικαιοδοσÝα κυρÝωσ στισ εξωτερικÛσ υποθÛσεισ. Àλλεσ Ûπαιρναν µε το µÛροσ τουσ εξαιτÝασ τησ βοÜθειασ που τουσ παρεÝχαν και τησ απελευθÛρωσÜσ τουσ απÞ τα τυραννικÀ καθεστñτα. προσαρτñντασ την στη συµπολιτεÝα. Η οργÀνωση τησ ΑχαϊκÜσ συµπολιτεÝασ: Ο Íρατοσ και ο Φιλοποݵην Το κοινÞ των Αχαιñν ωστÞσο πρñτοσ ο Íρατοσ το κατÛστησε σεβαστÞ και ισχυρÞ. γιατÝ συγκÛντρωσε πÞλεισ που Üταν προηγουµÛνωσ στην αφÀνεια και σε διενÛξεισ και οργÀνωσε µια πολιτεÝα ελληνικÜ και φιλÀνθρωπη. ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . αφοà αντιστÀθηκε στα ρωµαϊκÀ στρατεàµατα. Το κεݵενο του παραθÛµατοσ 7 προβÀλλει ωσ αιτÝα τησ κακÜσ κοινωνικÜσ κατÀστασησ τησ ΣπÀρτησ κατÀ τον 3ο αι. Η στροφÜ του Πàρρου προσ τη ∆àση οφεÝλεται µÞνο στουσ λÞγουσ που προβÀλλει ο Πλοàταρχοσ στο παρÀθεµα 6. Την περÝοδο τησ διακυβÛρνησÜσ του εÝχε ενταχθεÝ στη συµπολιτεÝα και η ΣπÀρτη. ΓιατÝ ο Íρατοσ. Þπωσ τον αναφÛρει ο Πλοàταρχοσ. που πατÀει σε γαλατικÛσ ασπÝδεσ. αποτελοàµενη απÞ τουσ πολÝτεσ Þλων των πÞλεων που εÝχαν συµπληρñσει το τριακοστÞ Ûτοσ. Ýππαρχοσ. ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) 9. αντιµετñπιζε τισ περισσÞτερεσ υποθÛσεισ κατÞπιν συνεννÞησησ µε πραÞτητα και βασιλικÛσ φιλÝεσ. δεν εÝχε το περιθñριο για δρÀση. αποφÀσιζε για πÞλεµο Ü ειρÜνη και ψÜφιζε τουσ νÞµουσ. οι Àρχοντεσ (στρατηγÞσ.). Ùλεσ οι πÞλεισ εÝχαν κοινÞ νÞµισµα. την εφαρµογÜ ενÞσ νÞµου.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ 1. ΚÀθε πÞλη εÝχε τη δικÜ τησ κυβÛρνηση. καθñσ περιελÀµβανε τÞτε Þλεσ τισ πÞλεισ τησ κεντρικÜσ ΕλλÀδασ απÞ το ΜαλλιακÞ κÞλπο µÛχρι τον ΚορινθιακÞ και τισ εκβολÛσ του Αχελñου. που σταδιακÀ αυξÜθηκαν και περιÛλαβαν. Þπωσ γνωρÝζουµε. Ùταν Þµωσ πÜρε την αρχηγÝα ο Φιλοποݵην. επειδÜ πλÛον Üταν απÞ µÞνοι τουσ αξιÞµαχοι απÛναντι στουσ πιο ισχυροàσ. Ο «Ûσχατοσ των ΕλλÜνων». ΕÀν Þχι. η οποÝα εξÛλεγε τουσ Àρχοντεσ. για να αντιµετωπÝσει το βασιλιÀ τησ ΣπÀρτησ ΚλεοµÛνη. ΝοµÝζετε Þτι αυτÜ Üταν η µÞνη αιτÝα του προβλܵατοσ. ΑλλÀ ενÞσω ζοàσε ο Íρατοσ ακÞµα ισχυροποιοàσαν την κατÀστασÜ τουσ απÞ τα ΜακεδονικÀ Þπλα.Χ. συγχρÞνωσ µε τη δàναµη ενÝσχυσε και το ηθικÞ των Αχαιñν. Η ΑχαϊκÜ συµπολιτεÝα. Να διακρÝνετε τισ διαφορÛσ µεταξà των ελληνιστικñν βασιλεÝων τησ ΣυρÝασ και τησ ΜακεδονÝασ σ’ Þ. ×ταν χαρισµατικÞσ ηγÛτησ µε ικανÞτητεσ.Χ.Χ. Στην αρχÜ στρÀφηκε κατÀ των ΜακεδÞνων και κατÞρθωσε να αποµακρàνει τη µακεδονικÜ φρουρÀ απÞ την ΚÞρινθο. 139 .Χ. ΚατÞπιν. την ΑιτωλÝα. Η ΑχαϊκÜ συµπολιτεÝα Ûπαιξε καθοριστικÞ ρÞλο στον ελλαδικÞ χñρο. τα Ýδια µÛτρα και σταθµÀ.

αλλÀ και οι Îλληνεσ παρÀλληλα επηρεÀστηκαν απÞ λαοàσ που µÛχρι τÞτε αντιµετñπιζαν περιφρονητικÀ ωσ βαρβÀρουσ. συνÛβαλε στη µεγÀλη παραγωγÜ χειρογρÀφων. το βασιλιÀ τησ ΣυρÝασ. ζωολογικÞ κÜπο και χñρουσ για αστρονοµικÛσ µελÛτεσ. Η ΠÛργαµοσ. ΚρÜτεσ και Κàπριοι¯ στη συνÛχεια Üρθαν και Àλλοι απÞ ποικÝλα ασιατικÀ Ûθνη. Η εàκολη παροχÜ γραφικÜσ àλησ. ΑλÛξανδροσ µε τισ κατακτÜσεισ του Ûφερε τον ΕλληνισµÞ µÛχρι τισ ΙνδÝεσ και µαζÝ τον ελληνικÞ πολιτισµÞ. ΠεριελÀµβανε βοτανικÞ. βασιλιÀ τησ ΘρÀκησ. γυµνÀσια*. Η ΑλεξÀνδρεια και τα βασιλικÀ ανÀκτορα Η πÞλη στο σàνολÞ τησ διασχÝζεται απÞ δρÞµουσ κατÀλληλουσ να κυκλοφοροàν Ûφιπποι και Àµαξεσ και απÞ δàο δρÞµουσ που εÝναι πολà φαρδεÝσ και εκτεÝνονται σε µÜκοσ περισσÞτερο απÞ Ûνα πλÛθρο*¯ αυτοÝ διασταυρñνονται δàο φορÛσ και σε ορθÜ γωνÝα. γνωστÞ απÞ το νησÀκι ΦÀρο. κατÀ τρÞπο τÛτοιο ñστε – για να χρησιµοποιÜσουµε τα λÞ- 140 Οι πÞλεισ που ιδρàθηκαν απÞ τον ΑλÛξανδρο και τουσ διαδÞχουσ του στην ΑνατολÜ εξελÝχθηκαν γρÜγορα σε αστικÀ κÛντρα. Η ΑντιÞχεια. επÛκτειναν την εξουσÝα τουσ στη Μ. Ûτσι αφιερωνÞταν µε προσωπικÀ Ûξοδα στην αναµÞρφωση τησ κατοικÝασ του προσθÛτοντασ κÀτι στα Üδη υπÀρχοντα. γι’ αυτÞ ονοµαζÞταν και ΤετρÀπολισ. Þπωσ ακριβñσ αισθανÞταν απÞ Ûφεση προσ τη λαµπρÞτητα Þτι πρÛπει να προσφÛρει κÀποιο διÀκοσµο στα δηµÞσια µνηµεÝα. ΚÀθε συνοικισµÞσ περιβαλλÞταν απÞ τεÝχοσ και Þλη επÝσησ η πÞλη κλεινÞταν απÞ ενιαÝο τεÝχοσ. Η οικουµενικÞτητÀ του οφεÝλεται στη συνεχÜ µετακÝνηση ανθρñπων. ΣτρÀβων. Íγαλµα τησ Τàχησ τησ ΑντιÞχειασ (300 π. Οι λαοÝ τησ ΑνατολÜσ δÛχθηκαν βαθµιαÝα την επÝδραση του Ελληνισµοà. Ο πολιτισµÞσ που προÜλθε απÞ τη σàνθεση ελληνικñν και ανατολικñν στοιχεÝων κατÀ τουσ τρεισ τελευταÝουσ προχριστιανικοàσ αιñνεσ ονοµÀστηκε ελληνιστικÞσ. περιβÀλλονταν µε τεÝχη. θησαυροφàλακασ του Λυσݵαχου. Ο ελληνιστικÞσ πολιτισµÞσ Ο πολιτισµÞσ αυτñν των χρÞνων εÝναι συνÛχεια του ελληνικοà πολιτισµοà τησ κλασικÜσ εποχÜσ. Το ΜουσεÝο επÝσησ εÝναι τµÜµα των βασιλικñν ανακτÞρων¯ Ûχει Ûνα δηµÞσιο περÝπατο. Ο πολιτισµÞσ αυτÞσ ξεπÛρασε τα Þρια των ελληνιστικñν βασιλεÝων και απÛκτησε οικουµενικÞ χαρακτÜρα. Ùλα τα κτÝσµατα. αγορÛσ. αγαθñν και ιδεñν στα Þρια εξÀπλωσησ του Ελληνισµοà. µε αποτÛλεσµα να µεταβληθεÝ βαθµιαÝα σε πολυπολιτισµικÞ κÛντρο. Η πÞλη τησ ΠεργÀµου Üταν κτισµÛνη σε οχυρωµÛνη ακρÞπολη και διαρθρωνÞταν σε τρεισ εξñστεσ. Η πÞλη περιÛχει πολà Þµορφα δηµÞσια ιερÀ καθñσ και τα βασιλικÀ ανÀκτορα. το Ûνα τρÝτο τησ ÛκτασÜσ τησ. ΑσÝα. µια εξÛδρα µε καθÝσµατα και Ûνα µεγÀλο οÝκηµα στο οποÝο βρÝσκεται η αÝθουσα του κοινοà συσσιτÝου των ανθρñπων τησ γνñσησ που συµµετÛχουν στο ΜουσεÝο.). ×ταν διαιρεµÛνη σε τÛσσερισ συνοικισµοàσ. Þπωσ η ΑλεξÀνδρεια. Ûνασ πàρ- γοσ που εÝχε στην κορυφÜ του φανÞ για να διευκολàνει την εÝσοδο των πλοÝων στο λιµÀνι. παλαÝστρεσ*. Þπωσ ναοàσ. ΠÀνω στο νησÀκι κατασκευÀστηκε Ûνα απÞ τα επτÀ θαàµατα. ΕÝναι αλληγορικÜ απεικÞνιση τησ πÞλησ. Η Ûλλειψη παπàρου οδÜγησε για του ποιητÜ – να δηµιουργοàνται Àλλα (κτÜρια) απÞ Àλλα. Το ΜουσεÝο Üταν Ûνα οικοδοµικÞ συγκρÞτηµα αφιερωµÛνο στισ Μοàσεσ. ×ταν η πρωτεàουσα του κρÀτουσ των Ατταλιδñν στη Μ. Þπου συγκεντρñνονταν πνευµατικοÝ Àνθρωποι. ΥπολογισµοÝ ανεβÀζουν τον αριθµÞ των χειρογρÀφων τησ ΒιβλιοθÜκησ σε µισÞ εκατοµµàριο. 2. οι διÀδοχοÝ του και κυρÝωσ ο Íτταλοσ Α‹. πατÀει σε Ûνα νÛο που συµβολÝζει τον ΟρÞντη ποταµÞ και κρατÀει στÀχυα που συµβολÝζουν την ευηµερÝα τησ.Χ. η ΑντιÞχεια.8. Þταν ο ΦιλÛταιροσ. συνδÛονται µεταξà τουσ αλλÀ και µε το λιµÀνι και µ’ αυτÀ που Üταν Ûξω απÞ το λιµÀνι. Ýσωσ. Οι πρñτοι κÀτοικοÝ τησ Üταν ΜακεδÞνεσ. Η γυναικεÝα µορφÜ στο κεφÀλι φÛρει ωσ στÛµµα τα τεÝχη τησ πÞλησ. διÛθεταν ανÀκτορα. Η ανÀπτυξÜ τησ οφειλÞταν κυρÝωσ στο µεγÀλο λιµÀνι. Þπου εÝχαν συγκεντρωθεÝ διακÞσιεσ χιλιÀδεσ περÝπου χειρÞγραφα. η ΠÛργαµοσ. απÞ τη γλñσσα και τισ θρησκευτικÛσ πεποιθÜσεισ µÛχρι τα γρÀµµατα.2. Ο Μ. ΑσÝα και ανεξαρτητοποιÜθηκαν απÞ τουσ ΣελευκÝδεσ.). Στη ΒιβλιοθÜκη εργÀζονταν οι γραµµατικοÝ. Àνθρωποι µε φιλολογικÜ παιδεÝα. στοÛσ και µεγÀλουσ βωµοàσ. τισ επιστܵεσ και τισ τÛχνεσ. Αιγàπτιοι και ΕβραÝοι. απÞ την επεξεργασÝα του φυτοà πÀπυροσ. Μεταξà των οικοδοµηµÀτων που τη διακοσµοàσαν ξεχñριζε το ΜουσεÝο και η ΒιβλιοθÜκη1. βιβλιοθÜκεσ και ιεροàσ χñρουσ εξωραϊσµÛνουσ µε αρχιτεκτονικÀ µνηµεÝα. ΓιατÝ ο καθÛνασ απÞ τουσ βασιλεÝσ. Η οικουµενικÞτητα του Ελληνισµοà γÝνεται φανερÜ σε Þλεσ τισ πολιτιστικÛσ εκφρÀσεισ τησ καθηµερινÜσ ζωÜσ. ΜουσεÝο Βατικανοà) 141 . ×ταν φηµισµÛνη για τη ΒιβλιοθÜκη τησ. ×ταν εξωραϊσµÛνη µε λαµπρÀ οικοδοµÜµατα και αγÀλµατα. 1.Χ. Την κατοικοàσαν Îλληνεσ. στον ΟρÞντη ποταµÞ. ΑργÞτερα.) και γρÜγορα εξελÝχθηκε σε οικονοµικÞ και πολιτιστικÞ κÛντρο. XVII. Η ΑλεξÀνδρεια. Ιδρàθηκε απÞ τον ΑλÛξανδρο (331 π. ΑθηναÝοι. η ΑντιÞχεια και η ΠÛργαµοσ. Ιδρàθηκαν µε οργανωµÛνο πολεοδοµικÞ σàστηµα. Üταν η ΑλεξÀνδρεια. στÀδια. αποστÀτησε και ζÜτησε τη βοÜθεια του ΣÛλευκου. Οι σπουδαιÞτερεσ µεγαλουπÞλεισ που εξελÝχθηκαν σε πνευµατικÀ κÛντρα.1 Τα ελληνιστικÀ πνευµατικÀ κÛντρα 1. τα οποÝα καταλαµβÀνουν το Ûνα τÛταρτο Ü. Ιδρàθηκε απÞ το ΣÛλευκο (300 π. ΕξελÝχθηκε σε σπουδαÝο κÛντρο. (Ρñµη. Îνασ Àλλοσ παρÀγοντασ που ευνÞησε τον οικουµενικÞ του χαρακτÜρα Üταν και η δηµιουργÝα µεγαλουπÞλεων οι οποÝεσ εξελÝχθηκαν σε πολιτιστικÀ κÛντρα. θÛατρα. ΚÀποιεσ αναπτàχθηκαν σε µεγÀλα οικονοµικÀ και πολιτιστικÀ κÛντρα. ΓεωγραφικÀ. που ασχολÜθηκαν µε την καταγραφÜ και το σχολιασµÞ των κειµÛνων των αρχαÝων συγγραφÛων. που βρισκÞταν στην εÝσοδÞ του και το προστÀτευε.Χ. εντοàτοισ.

Η διαµÞρφωσÜ τησ οφεÝλεται στη συγχñνευση των ελληνικñν διαλÛκτων – Ûχοντασ ωσ βÀση την αττικÜ διÀλεκτο – στο χñρο τησ ΑνατολÜσ. ΩστÞσο ο καλλιτÛχνησ δεν αρκεÝται σ’ αυτÀ τα στοιχεÝα για να µεταδñσει τη φρÝκη τησ πÀλησ. 220-221. π. 2. ΛÞγοι περισσÞτερο κοινωνικοÝ και πολιτικοÝ. ΑυτÞ Þµωσ που κυριαρχεÝ. Îτσι. Ο τρÞποσ µε τον οποÝο αποδÝδονται οι πτυχñσεισ των ενδυµÀτων βοηθÀει στη δηµιουργÝα δραµατικοà κλݵατοσ. Η µορφÜ τησ ελληνικÜσ γλñσσασ που προÛκυψε και διαδÞθηκε κατÀ τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ εÝναι γνωστÜ ωσ ΚοινÜ ΕλληνικÜ Ü απλñσ ΚοινÜ. Ûγινε περισσÞτερο γνωστÜ για τον περÝφηµο βωµÞ του ∆ιÞσ.3 Η θρησκεÝα Η ΠÛργαµοσ. ΕÝναι γραµµÛνη στην απλÜ γλñσσα που µιλοàσαν εκεÝνη την εποχÜ. καθñσ οι µορφÛσ φαÝνονται σαν να σκαρφαλñνουν Ü να σÛρνονται πÀνω στα σκαλοπÀτια που οδηγοàν στο θυσιαστÜριο. ΠÀπυροσ απÞ την ΑÝγυπτο (1οσ αι. ×ταν θεÞσ αντÝστοιχοσ µε τον Πλοàτωνα αλλÀ µε ιδιÞτητεσ και Àλλων θεοτÜτων του Ολυµπιακοà πανθÛου. η αβεβαιÞτητα που εÝχαν δηµιουργÜσει οι συνθÜκεσ τησ ζωÜσ. Τα πρÞσωπα χαρακτηρÝζονται επÝσησ απÞ µια Ûκφραση υπÛρτατησ Ûντασησ και αγωνÝασ. ΠεριÛχει την επιστολÜ ενÞσ εργÀτη στη γυναÝκα του. Οι βασιλεÝσ. Þπου συνÛρρεαν Îλληνεσ και Þπου υπÜρχε ανÀγκη να επικοινωνÜσουν µε ευκολÝα µεταξà τουσ αλλÀ και µε τουσ γηγενεÝσ. επικρÀτησαν κυρÝωσ λατρεÝεσ µε µυστηριακÞ χαρακτÜρα. ΑποτÛλεσε το Þργανο διÀδοσησ των κηρυγµÀτων του χριστιανισµοà. Ûδωσε ορισµÛνα αξιÞλογα Ûργα γλυπτικÜσ και φαÝνεται Þτι Üταν το κÛντρο µιασ σηµαντικÜσ σχολÜσ. ΠÀνω στο µεγÀλο ΒωµÞ του ∆Ýα. Η ΒÝβλοσ εÝναι γραµµÛνη σ’ αυτÜ τη γλñσσα. µετ.Χ. που διακρÝνονται για την ÛντασÜ 142 τουσ Περγαµηνοàσ στην ανακÀλυψη νÛασ γραφικÜσ àλησ. τησ περγαµηνÜσ. Η πÞλη Üταν οικοδοµηµÛνη σε τρεισ εξñστεσ και διακοσµηµÛνη µε λαµπρÀ µνηµεÝα µεταξà των οποÝων και ο βωµÞσ του ∆ιÞσ. εκδ.). Οι συνθÜκεσ ευνοοàσαν την ανÀµειξη των θρησκευτικñν πεποιθÜσεων και παρÀλληλα την εµφÀνιση νÛων λατρειñν. επικρÀτησαν οι απλοàστερεσ διαλεκτικÛσ ιδιοµορφÝεσ και Ûτσι διαµορφñθηκε ενιαÝο γλωσσικÞ σàστηµα γραπτÜσ και προφορικÜσ επικοινωνÝασ. του ΜÝθρα και τησ ΚυβÛλησ. Þπωσ συνÛβη µε τη λατρεÝα του ΣÀραπη. 2. παρÀ καθαρÀ πνευµατικοÝ. (ΤορÞντο. Ο βωµÞσ του ∆ιÞσ τησ ΠεργÀµου Η ΠÛργαµοσ . π. ΑργÞτερα. ο βασιλÝασ ΕυµÛνησ ο Β‹ εÝχε προσθÛσει µια κολοσσιαÝα κυκλικÜ ζωφÞρο που απεικÞνιζε τη ΜÀχη των Θεñν και των ΓιγÀντων.Χ. δηλαδÜ θρησκευτικοÝ. ×ταν µεγÀλων διαστÀσεων αρχιτεκτονικÞ Ûργο που οικοδοµÜθηκε σε ανÀµνηση τησ απÞκρουσησ των Γαλατñν απÞ τουσ Περγαµηνοàσ2. οι ∆ιονυσιακÛσ τελετÛσ και τα µυστÜρια τησ Øσιδασ. Η ΚοινÜ χρησιµοποιÜθηκε στην καθηµερινÜ επικοινωνÝα απÞ το λαÞ αλλÀ και απÞ συγγραφεÝσ τησ εποχÜσ. εÝναι αντιπροσωπευτικÞ τησ τεχνοτροπÝασ τησ ΠεργÀµου στη φÀση τησ µεγαλàτερησ ακµÜσ τησ και αποτελεÝ το κατεξοχÜν µÛτρο για τισ διαφορÛσ ανÀµεσα στουσ γλàπτεσ τησ ΕλληνιστικÜσ περιÞδου και τουσ προσδεµÛνουσ στουσ Κλασικοàσ κανÞνεσ προκατÞχουσ τουσ του 4ου αιñνα. Þπωσ τα ΕλευσÝνια µυστÜρια. Boardman. συνεργÀστηκαν µε τα τοπικÀ ιερατεÝα και υιοθÛτησαν τοπικÛσ δοξασÝεσ και λατρεÝεσ. ΑπÞ την Àλλη πλευρÀ. ΠαππÀσ. 2. ΠαρÀλληλα. ΒιβλιοθÜκη ΠανεπιστηµÝου ΒικτωρÝασ) 143 . τον 3ο αι.. Το Ûργο αυτÞ του 2ου αιñνα π.) µετÀ απÞ τα Àλλα µεγÀλα βασÝλεια. οικοδοµÜµατοσ δηλαδÜ που εÝχε την Ýδια λειτουργÝα µε τα σàγχρονα µουσεÝα.2 Η γλñσσα Η οικουµενικÞτητα του ελληνιστικοà πολιτισµοà γÝνεται φανερÜ απÞ τη χρÜση τησ ελληνικÜσ γλñσσασ Þχι µÞνο µεταξà των ΕλλÜνων αλλÀ και των εξελληνισµÛνων γηγενñν. σ.Χ. ωστÞσο. ΑρχαÝα ελληνικÜ τÛχνη.Χ. Η δρÀση «περικυκλñνει» κυριολεκτικÀ το µνηµεÝο µε δραµατικÜ ζωντÀνια. Στουσ Περγαµηνοàσ αποδÝδεται η ιδÛα τησ δηµιουργÝασ ΜουσεÝου. Ùπωσ Üταν φυσι- Η εξÀπλωση του Ελληνισµοà και η ανÀµειξÜ του µε τουσ λαοàσ τησ ΑνατολÜσ εÝχε συνÛπειεσ και στη θρησκεÝα. δηµιουργÜθηκαν και καινοàργιεσ. θÛλοντασ να εδραιñσουν την κυριαρχÝα τουσ και να γÝνουν αποδεκτοÝ απÞ τουσ υπηκÞουσ τουσ.. Η ΠÛργαµοσ. που προÛρχεται απÞ την επεξεργασÝα του εµβρàου τησ κατσÝκασ. συνÛβαλαν στη διαµÞρφωση νÛων θρησκευτικñν πεποιθÜσεων. εÝναι το νευρñδεσ λÀξευµα των µυñνων και των σωµÀτων γενικÞτερα. Ûγινε αποδεκτÜ η λατρεÝα του ΣÀραπη σε πολλÛσ πÞλεισ του ελλαδικοà χñρου και σε νησιÀ του ΑιγαÝου. ΥποδοµÜ. εκτÞσ απÞ τισ παραδοσιακÛσ λατρεÝεσ. Ανδρ.κÞ. Τη λατρεÝα του επÛβαλε στην ΑÝγυπτο ο ΠτολεµαÝοσ. η πρωτεàουσα του κρÀτουσ των Ατταλιδñν. τουσ και τισ συσπÀσεισ τουσ. Το µικρÞ ελληνιστικÞ βασÝλειο τησ ΠεργÀµου ιδρàθηκε (293 π. οδÜγησαν τον απλÞ πολÝτη στην αναζÜτηση Ûντονων συγκινÜσεων µÛσω τησ θρησκεÝασ και στην καλλιÛργεια τησ ελπÝδασ για µια καλàτερη «ζωÜ» µετÀ το θÀνατο. J.

ο οποÝοσ µε το Ûργο του «Ειδàλλια» Ûγινε εισηγητÜσ τησ βουκολικÜσ ποÝησησ. λÝγοι απ’ αυτοàσ τα γεγονÞτα που συνδÛονται µε τουσ Ýδιουσ. ΠερισσÞτερη πρωτοτυπÝα διÛκρινε το ΘεÞκριτο. η ιστορÝα θα επιτρÛψει στον αναγνñστη µÛσα απÞ µια σàντοµη εξÛταση να αντιληφθεÝ τα µÛσα που χρησιµοποÝησε η τàχη για να επιτàχει Ûνα και µοναδικÞ σκοπÞ. ΠολλοÝ Íγαλµα τησ θεÀσ Øσιδασ των ελληνιστικñν χρÞνων. Σàµφωνα µε τισ απÞψεισ του η ζωÜ Ûχει µικρÜ αξÝα. πρÀξεισ των βασιλÛων. Þπωσ ονοµÀζεται. Η ΑθÜνα. Το θεατρικÞ εÝδοσ τησ κωµωδÝασ αναπτàχθηκε ιδιαÝτερα στουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ.4 Τα γρÀµµατα ΚατÀ τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ διευκολàνεται για πρñτη φορÀ η µαζικÜ παραγωγÜ βιβλÝων. ∆εκαεπτÀ χρÞνια Ûµεινε στη Ρñµη ωσ Þµηροσ και συναναστρÀφηκε µε σηµαντικÀ πρÞσωπα.* ΓρÀφει την ιστορÝα τησ εποχÜσ του και προσπαθεÝ να εξηγÜσει στουσ συγχρÞνουσ του τουσ λÞγουσ τησ επικρÀτησησ των ΡωµαÝων3. πολà λιγÞτερο εγñ θα προχωροàσα σ’ αυτÜ τη µελÛτη. προσ τα τÛλη των ελληνιστικñν χρÞνων Ûχει να παρουσιÀσει Ûναν ιστορικÞ εφÀµιλλο εκεÝνων των κλασικñν χρÞνων. Στισ βιβλιοθÜκεσ αντÛγραφαν και σχολÝαζαν τα κεݵενα των κλασικñν.). ΜουσεÝο ΚαπιτωλÝου) λݵαχο στην ΑλεξÀνδρεια. Ο Πολàβιοσ ο ΜεγαλοπολÝτησ Ûζησε τουσ χρÞνουσ τησ ρωµαϊκÜσ επÛκτασησ. Η ποÝηση δεν παρουσÝασε σπουδαÝα Ûργα απÞ Àποψη πρωτοτυπÝασ και Ûµπνευσησ. επÝσησ. Þπωσ Üταν οι βιβλιοθÜκεσ τησ ΑλεξÀνδρειασ και τησ ΠεργÀµου. Η νÛα κωµωδÝα.Η τεχνητÜ αυτÜ συνÛνωση ποικÝλων θρησκευτικñν δοξασιñν και η διαµÞρφωση νÛων λατρειñν εÝναι γνωστÜ µε τον Þρο θρησκευτικÞσ συγκρητισµÞσ. ΤÛτοιο Ûργο Üταν τα «ΑργοναυτικÀ» του Απολλñνιου του ΡÞδιου. ΘÛµα τησ Üταν ο καθηµερινÞσ Àνθρωποσ µε τα ελαττñµατÀ του. Η ιστοριογραφÝα.) απÞ τη ΡÞδο. κανÛνασ Þµωσ απ’ Þσουσ γνωρÝζω δεν επιχεÝρησε να εξετÀσει το συσχετισµÞ των γεγονÞτων. Το πρÞβληµα τησ αξÝασ τησ ζωÜσ απασχÞλησε το ΖÜνωνα. Καινοàργιο ποιητικÞ εÝδοσ.* 2. Þπωσ Üταν αυτÀ του κàκλου των Σκιπιñνων. γι’ αυτÞ και η διδασκαλÝα του ΖÜνωνα ονοµÀστηκε στωικÜ φιλοσοφÝα. Η φιλοσοφικÜ σκÛψη επικÛντρωσε το ενδιαφÛρον τησ σε προβλܵατα που αφοροàσαν τη ζωÜ του ανθρñπου. Îτσι.Χ. Η λατρεÝα τησ αιγυπτιακÜσ αυτÜσ ποιητÛσ Üταν πληρωµÛνοι κÞλακεσ των ισχυρñν. ×ταν οι πρñτοι φιλÞλογοι και ονοµÀστηκαν γραµµατικοÝ. Πολàβιοσ. ΕθνικÞ ΜουσεÝο) 145 . γι’ αυτÞ ο Àνθρωποσ πρÛπει να εÝναι αυτÀρκησ και εγκρατÜσ. ενñ µερικοÝ σàγχρονοι συγγραφεÝσ εξιστÞρησαν τοπικοàσ πολÛµουσ. Για το λÞγο αυτÞ κατÀλαβα πολà καλÀ Þτι δεν Ûπρεπε να παραλεÝψω Ü να µην εξετÀσω τισ ωραιÞτερεσ και ωφελιµÞτερεσ ενÛργειεσ τησ τàχησ. ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 144 γραµµα και απÞ τα θεατρικÀ εÝδη µÞνο η κωµωδÝα. εξακολουθεÝ κατÀ τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ να αποτελεÝ πνευµατικÞ κÛντρο στο οποÝο Ûρχονται σπουδαστÛσ απÞ διÀφορα µÛρη κυρÝωσ για να διδαχτοàν φιλοσοφÝα. δηλαδÜ µε ποιο τρÞπο η τàχη οδÜγησε Þλα αυτÀ τα οικουµενικÀ γεγονÞτα προσ µÝα και την Ýδια κατεàθυνση και τα ανÀγκασε Þλα να συγκλÝνουν προσ Ûνα και τον Ýδιο σκοπÞ. Προσ αυτÜ την κατεàθυνση συνÛβαλαν αφενÞσ η διÀδοση και ευρεÝα χρÜση τησ γραφικÜσ àλησ. Η µεγÀλη παραγωγÜ βιβλÝων δε συνδÛεται Þµωσ µε ανÀλογο πλοàτο στο περιεχÞµενÞ τουσ. και αφετÛρου η δηµιουργÝα πνευµατικñν κÛντρων. ΧÀλκινη προτοµÜ του ΖÜνωνοσ (2οσ αι. σατÝριζε ανθρñπινουσ χαρακτÜρεσ. που βασÝζεται στο µàθο τησ αργοναυτικÜσ εκστρατεÝασ. (ΡÞδοσ. µε σατιρικÞ λÞγο εÝναι οι «Μݵοι» που Ûγραψε ο Ηρñνδασ. θεÞτητασ Üταν ευρàτατα διαδεδοµÛνη σ’ Τα ποιܵατÀ τουσ υµνοàσαν τα πρÞσωπα και τισ Þλο τον ελληνιστικÞ κÞσµο. ΑπÞκτησε πρακτικÞ και ηθικÞ περιεχÞµενο. Η ευτυχÝα 3. Τñρα Þµωσ παρατηρñ Þτι. Τα χαρακτηριστικÀ τησ ιστοριογραφÝασ του Πολàβιου Ο ιδιαÝτεροσ χαρακτÜρασ τησ ιστορÝασ µου και το εκπληκτικÞ γεγονÞσ τησ εποχÜσ µασ Ûχουν τοàτο το κοινÞ. Îδρα τησ φιλοσοφικÜσ του σχολÜσ Üταν η ΠοικÝλη ΣτοÀ στην αρχαÝα αγορÀ τησ ΑθÜνασ. Ο ΖÜνων απÞ το ΚÝτιο τησ Κàπρου Üταν ιδρυτÜσ τησ σχολÜσ των Στωικñν. 4. Þπωσ Üταν ο πÀπυροσ και η περγαµηνÜ. Íλλοι Üταν µιµητÛσ παλαιñν ποιητικñν ειδñν. ΕκτÞσ απÞ την ΑκαδηµÝα του ΠλÀτωνα και το Λàκειο του ΑριστοτÛλη λειτουργοàν δàο νÛεσ φιλοσοφικÛσ σχολÛσ. µ. Οι συγγραφεÝσ στην πλειοψηφÝα τουσ Üταν µιµητÛσ Ûργων τησ κλασικÜσ εποχÜσ. Þπωσ συνÛβη µε τον Καλ(Ρñµη. Íλλοι πÀλι πνευµατικοÝ Àνθρωποι ασχολÜθηκαν µÞνο µε τη συγκÛντρωση του Ûργου συγγραφÛων παλαιÞτερων εποχñν. αν και βρÝσκεται σε οικονοµικÞ και πολιτικÞ µαρασµÞ. Αν κÀποιοσ εÝχε αναλÀβει αυτÞ το Ûργο.1-3.Χ. ΑυτÞσ εÝναι ο λÞγοσ που µε προκÀλεσε και µε Ûπεισε να αναλÀβω να φÛρω σε πÛρασ τη µελÛτη αυτÜσ τησ ιστορÝασ. ΚυριÞτεροσ εκπρÞσωπÞσ τησ Üταν ο ΜÛνανδροσ. Þπωσ του ηρωικοà Ûπουσ. δηλαδÜ το πÞτε και απÞ ποà εÝχαν την προÛλευσÜ τουσ και το πñσ εÝχαν γÝνει. Την εποχÜ αυτÜ καλλιεργÜθηκε το επÝΨηφιδωτÞ µε παρÀσταση θεατρικοà προσωπεÝου (2οσ αι. (ΝεÀπολη. επÝσησ κανÛνασ απÞ τουσ σàγχρονουσ ιστορικοàσ δεν ανÛλαβε να συντÀξει µÝα παγκÞσµια ιστορÝα. Α. π.

Þπωσ η ΑκαδηµÝα και το Λàκειο του ΑριστοτÛλη. Οι παλαιÛσ φιλοσοφικÛσ σχολÛσ τησ ΑθÜνασ. Ûνασ απÞ τουσ στρατηγοàσ του ΑλÛξανδρου. συνÛχισαν να λειτουργοàν και κατÀ τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ. µ.Χ. µ. ΑλεξÀνδρου που εÝχε και το χαρακτÜρα Ûνοπλησ εξερεàνησησ συνÛβαλε προσ αυτÜ την κατεàθυνση. ΕθνικÞ ΜουσεÝο) του δεν εξαρτÀται απÞ τα επÝγεια. ΠαρουσιÀζει την ΠλατωνικÜ ΑκαδηµÝα. (ΝεÀπολη.5 Οι επιστܵεσ Η ταξινÞµηση τησ γνñσησ. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) 147 . Ο ΕπÝκουροσ. ∆ηµοτικÞ Ινστιτοàτο ΤÛχνησ) ΑνατοµικÀ και ιατρικÀ εργαλεÝα των ελληνιστικñν χρÞνων. ΜÞνο µε την πνευµατικÜ. ΕθνικÞ ΜουσεÝο) 146 στρατεÝα του Μ.Χ. στη διÀρκεια των ελληνιστικñν χρÞνων συστηµατοποιÜθηκε. (ΛονδÝνο. Οι γεωγραφικÛσ γνñσεισ διευρàνθηκαν µε την ανακÀλυψη νÛων περιοχñν. απÞλαυση εÝναι δυνατÞν ο Àνθρωποσ να οδηγηθεÝ στην ευτυχÝα. (Φραγκφοàρτη. Η ανατοµÝα Üταν ο κλÀδοσ τησ ιατρικÜσ που αναπτàχθηκε ιδιαÝτερα κατÀ τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ. Στον αντÝποδα Üταν ο ΕπÝκουροσ.). ∆Ýδασκε Þτι η γνñση τησ φàσησ βοηθÀει τον Àνθρωπο να απαλλαγεÝ απÞ το φÞβο και να εξασφαλÝσει την ψυχικÜ ηρεµÝα. Η σφαιρικÞτητα τησ γησ και η διπλÜ κÝνησÜ τησ. ο οποÝοσ εÝχε την Ûδρα τησ σχολÜσ του σε µια ειδυλλιακÜ περιοχÜ τησ ΑθÜνασ που ονοµαζÞταν ΚÜποσ. Η εκΧÀλκινη προτοµÜ του ΕπÝκουρου (2οσ αι. ΠαρÀλληλα µε τισ γεωγραφικÛσ γνñσεισ εξελÝσσονται και οι αστρονοµικÛσ. παρÀ τισ ατÛλειεσ. µε τον ΑριστοτÛλη. ΕÝναι γνωστÞ Þτι πριν δεχτεÝ το χτàπηµα πρÞλαβε να πει τη φρÀση: «µÜ µου τοàσ κàκλουσ τÀραττε». αποτελεÝ σηµαντικÞ επÝτευγµα για εκεÝνουσ τουσ χρÞνουσ. π. κατασκεàασε Ûναν παγκÞσµιο χÀρτη που. κυρÝωσ.). (ΝεÀπολη. 2. γàρω απÞ τον À- ΑντÝγραφο ρωµαϊκοà ψηφιδωτοà του 3ου αι. Ýδρυσε στην ΑθÜνα φιλοσοφικÜ σχολÜ στην περιοχÜ που ονοµαζÞταν ΚÜποσ. ο οποÝοσ Ûζησε και Ûκανε τισ ÛρευνÛσ του στην ΑλεξÀνδρεια. βασισµÛνοσ στισ πληροφορÝεσ Àλλων και σε Ûρευνεσ δικÛσ του. που ξεκÝνησε τον 4ο αι. µ. Οι γνñσεισ των λαñν τησ ΜεσοποταµÝασ για τα αστÛρια µελετÜθηκαν µε µεγαλàτερη σπουδÜ. Ο ΝÛαρχοσ. ΑθηναÝοσ κληροàχοσ απÞ τη ΣÀµο. ΠαρουσιÀζει τον ΑρχιµÜδη πÀνω απÞ τισ µελÛτεσ του και τον ΡωµαÝο στρατιñτη που εÝναι Ûτοιµοσ να τον σκοτñσει.ΨηφιδωτÞ δÀπεδο απÞ την ΠοµπηÝα (1οσ αι. Ο ΠυθÛασ ο Μασσαλιñτησ κατÞρθωσε να φτÀσει µÛχρι το βορειÞτερο Àκρο τησ ΑγγλÝασ και ο ΕρατοσθÛνησ. Àγνωστων µÛχρι τÞτε στουσ Îλληνεσ.Χ.Χ. ΠατÛρασ τησ ανατοµÝασ θεωρεÝται ο ΗρÞφιλοσ απÞ τη ΧαλκηδÞνα. πραγµατοποÝησε και περιÛγραψε τον παρÀπλου των ακτñν του Ινδικοà ωκεανοà.

. η ΝÝκη τησ ΣαµοθρÀκησ. Μεγαλàτερεσ ευκαιρÝεσ για ζωγραφικÜ και µωσαϊκÜ διακÞσµηση δÝνονται τñρα στουσ καλλιτÛχνεσ. Οι καλλιτÛχνεσ. ΑσχολÜθηκε µε πολλÀ θÛµατα τησ φυσικÜσ επιστܵησ. στον οποÝο εργÀστηκαν πολλοÝ ερευνητÛσ µελετñντασ ιδιαÝτερα τα νÛα ζñα και φυτÀ που Ûγιναν γνωστÀ απÞ τισ χñρεσ τησ ΑνατολÜσ. οικοδοµÜθηκαν κτÜρια που προÛβαλαν το µεγαλεÝο των βασιλÛων και εξυπηρÛτησαν πρακτικοàσ σκοποàσ. στοÛσ.Χ. Boardman. J. Οι µεγαλàτερεσ οικÝεσ εÝχαν εσωτερικÜ αυλÜ (αÝθριο). Η πρωτοτυπÝα και η παραγωγικÞτητα των καλλιτεχνñν τησ κλασικÜσ περιÞδου συνεχÝστηκε µÛσα απÞ νÛεσ µορφÛσ και µε διαφορετικÞ περιεχÞµενο. Ωσ νÛα καλλιτεχνικÀ κÛντρα πρÛπει να θεωρηθοàν η ΡÞδοσ και η ΠÛργαµοσ. Þπου τα δωµÀτια εÝναι συγκεντρωµÛνα γàρω απÞ µια εσωτερικÜ αυλÜ και το εξωτερικÞ δε διακρÝνεται οàτε για τον αρχιτεκτονικÞ του ρυθµÞ οàτε για τη διακÞσµηση τησ πρÞσοψÜσ του. Þπωσ οι στοÛσ. Þλα σε µεγÀλεσ διαστÀσεισ και µε πληθωρικÜ διακÞσµηση.Χ. ΚÛντρο των φυσιογνωστικñν επιστηµñν Üταν η ΑλεξÀνδρεια. ο «θνÜσκων» ΓαλÀτησ. Οι φυσικÛσ επιστܵεσ καλλιεργÜθηκαν απÞ τον ΑρχιµÜδη το Συρακοàσιο. ΣτÞχοσ των καλλιτεχνñν Üταν να προκαλÛσουν θαυµασµÞ και κατÀπληξη αφενÞσ και αφετÛρου να προβÀλουν µÛσω τησ τÛχνησ τα ανθρñπινα συναισθܵατα. το σχÛδιο ακολουθεÝ και πÀλι το συνηθισµÛνο µεσογειακÞ τàπο κατοικÝασ. Îχει προÛλθει απÞ την εργασÝα ενÞσ µεγÀλου καλλιτÛχνη που µασ εÝναι Àγνωστοσ. Τα καλλιτεχνικÀ κÛντρα βρÝσκονταν ακÞµη στην κυρÝωσ ΕλλÀδα. π. το σàµπλεγµα τησ ΑφροδÝτησ και του ΠÀνα. Η κατοικÝα ΟικÝα τησ ∆Üλου. µÛσω των Ûντονων κινÜσεων και εκφρÀσεων που αποτàπωναν στα πρÞσωπα των γλυπτñν µορφñν. Þπωσ ανÀκτορα.Χ. Þ. Íγαλµα ΝÝκησ απÞ το ιερÞ των ΚαβεÝρων στη ΣαµοθρÀκη (αρχÛσ του 2ου αι. που εÝχαν τισ βÀσεισ τουσ στη διδασκαλÝα του ΙπποκρÀτη (5οσ αι. Οι ναϊκÛσ κατασκευÛσ περιορÝστηκαν¯ αντÝθετα.Χ. σ. Η πλαστικÜ µε τα Ûργα τησ εξωτερÝκευσε τον ψυχικÞ κÞσµο του ανθρñπου εκεÝνησ τησ εποχÜσ. εξÀλλου. 217. αγορÛσ. Το σàµπλεγµα του ΛαοκÞοντα. τουσ µοχλοàσ. γνωστÞσ απÞ το Ûργο του «ΣτοιχεÝα». εÝναι χαρακτηρικÞ χαρακτÜρα και εξυπηρÛτησε τισ αστικÞ τησ αρχιτεκτονικÜσ των ελληνιστικñν χρÞνων.π. Στην ΑλεξÀνδρεια ο ΗρÞφιλοσ συνÛβαλε στην πρÞοδο τησ βιολογÝασ µε τισ ÛρευνÛσ του για το νευρικÞ σàστηµα και την κυκλοφορÝα του αݵατοσ..). π. (ΠαρÝσι. τα κÀτοπτρα και Àλλα.Χ. σε αντÝθεση µε την ηρεµÝα και την εξιδανικευµÛνη απÞδοση των αισθηµÀτων που εξÛφραζαν τα κλασικÀ Ûργα του 5ου αι. Την εποχÜ αυτÜ το ενδιαφÛρον επικεντρñνεται στην κατασκευÜ µεγÀλων και πολυτελñν κατοικιñν4. το πιο διαδεδοµÛνο και διαβασµÛνο βιβλÝο µετÀ την ΑγÝα ΓραφÜ.). ο ΓαληνÞσ απÞ την ΠÛργαµο.ξονÀ τησ και τον Üλιο. γυµνÀσια*. δου (αρχÛσ του 2ου αι. Þπωσ το ειδικÞ βÀροσ των σωµÀτων. 148 4. τον πÞνο και γενικÞτερα το πÀθοσ του ανθρñπου των ταραγµÛνων εκεÝνων χρÞνων. Τη συστηµατοποÝηση των ιατρικñν γνñσεων θα επιτàχει αργÞτερα. µ. 2. το 2ο αι. ΣηµαντικÞ κÛντρο ανÀπτυξÜσ τουσ Üταν η ΑλεξÀνδρεια και σπουδαιÞτεροσ εκπρÞσωποσ ο ΕυκλεÝδησ.6 Οι τÛχνεσ Οι κοινωνικÛσ και πολιτικÛσ συνθÜκεσ των ελληνιστικñν χρÞνων Àφησαν τα Ýχνη τουσ στα Ûργα τησ τÛχνησ. Η ζωγραφικÜ Ûφτασε σε υψηλÞ καλλιτεχνικÞ Η αρχιτεκτονικÜ των ιδιωτικñν κατοικιñν γÝνεται κÀπωσ πιο τολµηρÜ απÞ πριν. Οι αστρονοµικÛσ Ûρευνεσ θα Üταν αδàνατεσ. ΑποτελεÝ µÛροσ αφιερñµατοσ που παρουσÝαζε τη θεÀ ΝÝκη πÀνω στην πλñρη ενÞσ πλοÝου. π. τα γλυπτÀ του βωµοà του ∆ιÞσ στην ΠÛργαµο και πολλÀ Àλλα προβÀλλουν τισ καλλιτεχνικÛσ τÀσεισ των ελληνιστικñν χρÞνων. απ’ Þπου προÛρχονταν οι τεχνÝτεσ και οι καλλιτÛχνεσ που εργÀζονταν στισ αυλÛσ των ελληνιστικñν βασιλεÝων. ΩστÞσο. Οι ιατρικÛσ γνñσεισ.). ΜουσεÝο Λοàβρου) 149 . εξελÝχθηκαν προσ νÛεσ κατευθàνσεισ. Η κατασκευÜ κοσµικοà Η αρχιτεκτονικÜ απÞκτησε κοσµιχαρακτÜρα κτηρÝων. Üταν θεωρÝεσ που διατυπñθηκαν για πρñτη φορÀ απÞ τον ΑρÝσταρχο το ΣÀµιο. ΚοντÀ στα ανÀκτορα υπÜρχε κÜποσ ζωολογικÞσ και βοτανικÞσ. π. πολλÀ δωµÀτια και δàο ορÞφουσ. προσπÀθησαν να απεικονÝσουν την αγωνÝα. εÀν δεν υπÜρχε παρÀλληλη πρÞοδοσ των µαθηµατικñν. Þπου λειτοàργησαν τοπικÛσ καλλιτεχνιΜεγÀλη στοÀ στην εÝσοδο τησ ακρÞπολησ τησ ΛÝνκÛσ σχολÛσ. νÀγκεσ και την πολιτικÜ των ηγεµÞνων. και οι χñροι εÝναι µεγαλàτεροι και πολυτελÛστεροι.

Η σàνθεση αυτÜ διακοσµεÝ την Àκρη τησ περÞνησ. σ. ΜουσεÝο ΒερολÝνου) επÝπεδο. ΑργυρÀ και χρυσÀ αγγεÝα. Να εξηγÜσετε σε ποιουσ λÞγουσ οφεÝλεται η ανÀµειξη λατρειñν και η ανÀπτυξη των φιλοσοφικñν θεωρÜσεων Þπωσ αυτÛσ του ΖÜνωνα και του ΕπÝκουρου κατÀ τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ. π. µητÛρα των ΓιγÀντων. Þπωσ µποροàµε να συµπερÀνουµε απÞ τισ ψηφιδωτÛσ συνθÛσεισ που Ûχουν βρεθεÝ σε οικÝεσ τησ ΠÛλλασ. Να µελετÜσετε συγκριτικÀ τα παραθÛµατα (21. τησ ∆Üλου. (Αρχαιολ. ΜουσεÝο ΜπενÀκη) ΛεπτοµÛρεια απÞ τη ζωφÞρο* του βωµοà του ∆ιÞσ στην ΠÛργαµο (περ. ΨηφιδωτÞ απÞ οικÝα τησ ∆Üλου (2οσ αι. Στην κορυφÜ η θεÀ ΑφροδÝτη στη στÀση τησ «ΑναδυοµÛνησ»¯ απÞ κÀτω ερωτιδεÝσ. Στο επÀνω µÛροσ του κιονοκρÀνου πολàτιµοσ λÝθοσ συµπληρñνει τη διακÞσµηση του εξαÝρετου αυτοà Ûργου. 6. ΚοµψοτÛχνηµα τησ χρυσοχοýασ των ελληνιστικñν χρÞνων.). Να αναφÛρετε τισ πολιτιστικÛσ δραστηριÞτητεσ που αναπτàσσονταν στα πνευµατικÀ κÛντρα τησ ΑλεξÀνδρειασ και τησ ΠεργÀµου. κοσµÜµατα σε µεγÀλη ποικιλÝα. ΠαρουσιÀζει το θεÞ ∆ιÞνυσο µε γυναικεÝα ροàχα να κρατÀει θàρσο* και κàµβαλο*. Ποια Üταν τα κÝνητρα του κÀθε ιστορικοà για να ασχοληθεÝ µε την ιστορικÜ συγγραφÜ. 3. κυρÝωσ µε την τεχνικÜ του ψηφιδωτοà. 7. Αφοà παρατηρÜσετε µε προσοχÜ τισ εικÞνεσ των σ. ΠαρουσιÀζει τη θεÀ ΑθηνÀ ενñ αγωνÝζεται εναντÝον ενÞσ ΓÝγαντα.). 151 .Χ.ΛεπτοµÛρεια απÞ το κεφÀλι χρυσÜσ περÞνησ. ικετεàει την ΑθηνÀ για τη σωτηρÝα του γιου τησ. 5. 113 και 3. 138) και του αγÀλµατοσ τησ Τàχησ τησ ΑντιÞχειασ (σ.Χ. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . τησ ΡÞδου και αλλοà. µυρτιÀσ και βελανιδιÀσ κατασκευÀζονται τñρα σε µεγÀλο αριθµÞ και µε υπÛρµετρη δεξιοτεχνÝα. (ΑθÜνα.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ 1. Τα πολàτιµα µÛταλλα αποτελοàσαν την προτݵηση των νÛων ηγεµÞνων και τησ αστικÜσ κοινωνÝασ. Ποια ιδÛα προβÀλλουν και πñσ αυτÜ σχετÝζεται µε τισ αντιλÜψεισ των ελληνιστικñν χρÞνων. ΕντυπωσιακÜ εÝναι η πολυχρωµÝα τησ σàνθεσησ. σ. Προσ το τÛλοσ τησ ελληνιστικÜσ εποχÜσ διαδÞθηκε και η τÛχνη τησ «φυσητÜσ» υαλουργÝασ. 145) που αναφÛρονται στην ιστοριογραφÝα του ΘουκυδÝδη και του Πολàβιου. η οποÝα µιµεÝται κορινθιακÞ κιονÞκρανο. (ΑθÜνα. 149. να διατυπñσετε τισ απÞψεισ σασ για τη γλυπτικÜ των ελληνιστικñν χρÞνων. 147 και την ανÀγνωση του υποτÝτλου τησ. ΠροηγουµÛνωσ χρησιµοποιοàνταν το θολÞ. Σε ποιουσ λÞγουσ οφεÝλεται ο οικουµενικÞσ χαρακτÜρασ του ελληνιστικοà πολιτισµοà και ποια στοιχεÝα κυρÝωσ αποδεικνàουν την οικουµενικÞτητÀ του. Ο θεÞσ εÝναι στεφανωµÛνοσ. 150 και διαβÀσετε το παρÀθεµα 2. (ΑρχαιολογικÞσ χñροσ ∆Üλου) 150 ΧρυσÞ διÀδηµα απÞ τη ∆ηµητριÀδα. Ποια εÝναι η Àποψη που µπορεÝ κανεÝσ να διαµορφñσει για τον ΑρχιµÜδη ωσ επιστܵονα απÞ την παρατÜρηση τησ εικÞνασ σ. 141). Στο κÀτω µÛροσ δεξιÀ η Γη. 123. Να συσχετÝσετε τισ εικÞνεσ του νοµÝσµατοσ του Κοινοà των Αιτωλñν (σ. χρυσÀ στεφÀνια που µιµοàνται φàλλωµα δÀφνησ. 160 π. Þπωσ και ο πÀνθηρασ στη ρÀχη του οποÝου κÀθεται. 2. 4. χρωµατιστÞ γυαλÝ µÞνο στην κατασκευÜ φιαλιδÝων (αρωµατοδοχεÝων) Ü ωσ Ûνθετο υλικÞ για τη διακÞσµηση Àλλων αντικειµÛνων.

θρησκευτικÞσ συγκρητισµÞσ: η τεχνητÜ συνÛνωση ποικÝλων θρησκευτικñν δοξασιñν. Το Ûργο αυτÞ αποδεικνàει την αποδοχÜ του ελληνικοà πολιτισµοà απÞ τουσ Ιταλιñτεσ. ΙV. µε στÞχο τη δικαιÞτερη και αποτελεσµατικÞτερη εκµετÀλλευση των καλλιεργÜσιµων εκτÀσεων αλλÀ και την αποκατÀσταση των ακτηµÞνων. π. ΕÝχε δηµιουργÜσει φιλολογικÞ και καλλιτεχνικÞ κàκλο στον οποÝο διακρÝνονταν ο φιλÞσοφοσ ΠαναÝτιοσ ο ΡÞδιοσ. ο ιστορικÞσ Πολàβιοσ ο ΜεγαλοπολÝτησ. ο νικητÜσ των ΚαρχηδονÝων. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ∆ΥΤΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΚΑΙ ΡΩΜΗ ΤοιχογραφÝα απÞ τÀφο τησ περιοχÜσ τησ ΛευκανÝασ µε παρÀσταση πολεµιστñν (τÛλη 5ου αι. ΚατÀ τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ τα γυµνÀσια λειτοàργησαν ωσ θεσµÞσ σàσφιγξησ των δεσµñν Þσων εÝχαν ελληνικÜ παιδεÝα. Üταν Àνθρωποσ µε εξαιρετικÜ µÞρφωση. ×ταν Ûνα οικοδÞµηµα παρεµφερÛσ προσ το γυµνÀσιο. Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ∆ΥΣΗΣ. περÝοικοσ. γυµνÀσιο: χñροσ Þπου ασκοàνταν οι νÛοι¯ Üταν ταυτÞχρονα κÛντρο εκπαÝδευσησ και µÛσο ανÀπτυξησ κοινωνικñν σχÛσεων.Χ. θàρσοσ: διονυσιακÞ Ûµβληµα¯ Üταν κλαδÝ κα- λÀµινο Ü ξàλινο που στην κορυφÜ του εÝχε φàλλα κισσοà Ü αµπÛλου. παλαÝστρα: χñροσ Àσκησησ των νÛων στην πÀλη. ελεàθερο λιµÀνι: ανεξÀρτητη πÞλη-κρÀτοσ. (ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο Paestum) 152 153 . -οι: µια απÞ τισ κοινωνικÛσ τÀξεισ τησ ΣπÀρτησ. κàκλοσ Σκιπιñνων: Ο ΣκιπÝων ΑιµιλιανÞσ. Îδειχνε ιδιαÝτερο ενδιαφÛρον για τουσ Îλληνεσ λÞγιουσ και καλλιτÛχνεσ.À. Η λÛξη συγκρητισµÞσ οφεÝλει την προÛλευσÜ τησ στουσ ΚρÜτεσ οι οποÝοι ενñπιον κοινοà εχθροà παραµÛριζαν τισ µεταξà τουσ διαφορÛσ και ενñνονταν. την πυγµÜ και το παγκρÀτιο.∂ Ú Ì Ë Ó Â ˘ Ù È Î fi fi˜ ˜  › Ó · Î · ˜ fi fiÚ ÚˆÓ αναδασµÞσ: η διαδικασÝα τησ ανακατανοµÜσ τησ Ûγγειασ ιδιοκτησÝασ. Σ’ αυτÜν υπÀγονταν οι απÞγονοι των παλαιÞτερων κατοÝκων τησ ΛακωνÝασ. ×ταν ελεàθεροι αλλÀ δεν εÝχαν πολιτικÀ δικαιñµατα.). οι οποÝοι ζοàσαν σε συνοικισµοàσ γàρω απÞ τη ΣπÀρτη µετÀ την Àφιξη των ∆ωριÛων. στο λιµÀνι τησ οποÝασ Þσοι προσÞρµιζαν δεν πλÜρωναν τελωνειακοàσ δασµοàσ. ο κωµωδιογρÀφοσ ΤερÛντιοσ κ.

Με την υποταγÜ των µικροτÛρων πÞλεων στισ µεγαλàτερεσ. Ùταν Þµωσ Ûπιασαν στη ΛιπÀρα και βρÜκαν εκεÝ φιλικÜ υποδοχÜ. Η Ýδρυση των περισσÞτερων αποικιñν οφειλÞταν σε οικονοµικοàσ λÞγουσ. τη µετακÝνηση πληθυσµñν και την πολιτογρÀφηση µισθοφÞρων δηµιουργÜθηκαν µεγαλàτεροι κρατικοÝ σχηµατισµοÝ απÞ εκεÝνον τησ πÞλησ-κρÀτουσ οι οποÝοι περιελÀµβαναν πολλÛσ πÞλεισ. Οι ελληνικÛσ πÞλεισ τησ ∆àσησ βαθµιαÝα αλλÀ σταθερÀ εξελÝχθηκαν σε κÛντρα του ευρωπαϊκοà πολιτισµοà.. ΑργÞτερα µοÝρασαν µεταξà τουσ τη νÜσο ΛιπÀρα. ΑυτÞ βÛβαια δεν απÛκλειε την περÝπτωση τησ ενασχÞλησησ των 154 αποÝκων µε το εµπÞριο. την οικονοµικÜ κατÀσταση και τισ σχÛσεισ τουσ µε τουσ λαοàσ τησ δυτικÜσ ΜεσογεÝου. Þταν περÀσει αυτÞ το χρονικÞ διÀστηµα. Και αυτÞ σηµαÝνει Þτι στο χñρο των αποικιñν διαµορφñθηκε «αστικÜ» τÀξη*. Þπωσ Üταν η ενασχÞληση µε τη γεωργÝα Ü το εµπÞριο. Η Ýδρυση και η οργÀνωση µιασ ιδιÞτυπησ αποικÝασ στισ ΛιπÀρεσ νÜσουσ ∆ιÀλεξαν ωσ αρχηγοàσ τουσ τουσ συγγενεÝσ του ΠεντÀθλου ΓÞργο. Οι εγκαταστÀσεισ που δηµιοàργησαν αποτÛλεσαν νÛεσ ανεξÀρτητεσ πÞλεισ-κρÀτη και Þχι προεκτÀσεισ των µητροπÞλεων. Vidal-Naquet P. αλλÀ τα Àλλα νησιÀ τα καλλιεργοàσαν απÞ κοινοà. 9 µετ. ΤÛλοσ µοÝρασαν µεταξà τουσ Þλα τα νησιÀ για µια περÝοδο εÝκοσι ετñν και τα ξαναµοιρÀζουν µε κλÜρο. διαµÞρφωσαν κοινωνικοοικονοµικÛσ συνθÜκεσ ζωÜσ διαφορετικÛσ απÞ τισ µητροπÞλεισ τουσ. Üταν η διανοµÜ των γαιñν.Χ. π.. Οι σχÛσεισ µε τουσ γηγενεÝσ και οι συγκροàσεισ µε τουσ ΚαρχηδÞνιουσ Üταν Ûνασ απÞ τουσ παρÀγοντεσ που προσδιÞρισαν την πολιτικÜ οργÀνωση των αποικιñν τησ ΣικελÝασ απÞ τον 5ο αι. Úστερα απ’ αυτÀ ενÝκησαν τουσ Ετροàσκουσ σε πολλÛσ ναυµαχÝεσ και απÞ τα λÀφυρα πολλÛσ φορÛσ Ûκαναν αξιÞλογεσ αφιερñσεισ τησ «δεκÀτησ» στουσ ∆ελφοàσ. Οι γηγενεÝσ πληθυσµοÝ παρεÝχαν φτηνÀ εργατικÀ χÛρια που διευκÞλυναν την ανÀπτυξη τησ δουλεÝασ και συνÛβαλλαν παρÀλληλα στην εξÛλιξη τησ βιοτεχνÝασ1. ιδιαÝτερα Þταν η θÛση τησ πÞλησ τουσ το ευνοοàσε. ιδιαÝτερα µÛσω των πανελληνÝων ιερñν¯ ωστÞσο. Οι ελληνικÛσ αποικÝεσ τησ ΣικελÝασ 155 .Χ. ΟικονοµÝα και κοινωνÝα στην αρχαÝα ΕλλÀδα. Ο ΕλληνισµÞσ τησ ∆àσησ Στο διÀστηµα δàο αιñνων (8οσ-6οσ αι.M. ΑρκετÛσ µικρÛσ πÞλεισ υποτÀχθηκαν στισ µεγαλàτερεσ προκειµÛνου να αντιµετωπÝσουν τα προβλܵατÀ τουσ. µÛχρι και την επικρÀτηση των ΡωµαÝων. δηλαδÜ του αρχηγοà τησ αποστολÜσ. Οι Îλληνεσ τησ ∆àσησ διατÜρησαν τισ πολιτιστικÛσ επαφÛσ µε τη µητροπολιτικÜ ΕλλÀδα. ∆ιÞδωροσ Σικελιñτησ. και σε Àλλεσ περιοχÛσ τησ δυτικÜσ ΜεσογεÝου Ýδρυσαν πÞλεισ ανεξÀρτητεσ απÞ τισ µητροπÞλεισ που οργανñθηκαν εξαρχÜσ ωσ κρÀτη. Η αναζÜτηση καλλιεργÜσιµων εκτÀσεων Ü επÝκαιρων θÛσεων. ΑργÞτερα. Þπου Üταν και η πÞλη τουσ. πεÝσθηκαν να εγκατασταθοàν στη ΛιπÀρα µαζÝ µε τουσ εγχωρÝουσ. π. ενñ οι Àλλοι µισοÝ πολεµοàσαν εναντÝον των πειρατñν¯ και αφοà Ûκαναν τισ περιουσÝεσ τουσ κοινÜ ιδιοκτησÝα. καθñσ Þσοι εÝχαν αποµεÝνει απÞ την αποικÝα που εÝχε ιδρàσει ο ΑÝολοσ δεν Üταν πÀνω απÞ πεντακÞσιοι. Τα χαρακτηριστικÀ των ελληνικñν κρατñν τησ ∆àσησ προσδιορÝστηκαν κυρÝωσ απÞ τη γεωγραφικÜ θÛση. Κουκουλιοà.) οι Îλληνεσ εξαπλñθηκαν στον Εàξεινο ΠÞντο και στη ΜεσÞγειο. αποτÛλεσαν τουσ καθοριστικοàσ παρÀγοντεσ εξÀπλωσησ των ΕλλÜνων στην ΚÀτω ΙταλÝα. Οι κοινωνικοοικονοµικÛσ συνθÜκεσ στισ αποικÝεσ Üταν εκεÝνεσ που συνετÛλεσαν ñστε να επικρατÜσουν εκεÝ αριστοκρατικÀ και τυραννικÀ καθεστñτα. Οι Àποικοι εγκατÛλειψαν τισ µητÛρεσ-πÞλεισ αναζητñντασ περιοχÛσ προσ εγκατÀσταση που θα τουσ παρεÝχαν µÛσα οικονοµικÜσ ανÀπτυξησ. εφÀρµοσαν το σàστηµα των συσσιτÝων και Ûζησαν κÀµποσο καιρÞ µε αυτÞν τον κοινοτικÞ τρÞπο. συµβÀλλοντασ Ûτσι στη δηµιουργÝα µεγÀλων κρατικñν σχηµατισµñν. Το πολÝτευµα διακυβÛρνησησ αυτñν των µεγÀλων σε Ûκταση κρατñν Üταν κυρÝωσ η τυραννÝδα. Τ. 1. Το πολιτικÞ καθεστñσ που επικρÀτησε στα περισσÞτερα κρÀτη τησ ΚÀτω ΙταλÝασ και τησ ΣικελÝασ απÞ τισ πρñτεσ δεκαετÝεσ του 5ου αι.1 ΟικονοµικÜ. δÝπλα στουσ λÝγουσ γÞνουσ αριστοκρατικñν οικογενειñν που εÝχαν βρεθεÝ στισ αποικÝεσ κυρÝωσ εξαιτÝασ πολιτικñν διενÛξεων. Τα οικονοµικÀ προβλܵατα των αποÝκων Üταν πολà λιγÞτερα απÞ εκεÝνα των πολιτñν τησ µητροπολιτικÜσ ΕλλÀδασ. Þπωσ συνÛβη µε τισ Συρακοàσεσ. που διευκÞλυναν το εµπÞριο πρñτων υλñν και κυρÝωσ µετÀλλων. V. Η πιο χαρακτηριστικÜ περÝπτωση εÝναι αυτÜ του κρÀτουσ των Συρακουσñν. στη ΣικελÝα και ακÞµα δυτικÞτερα στη νÞτια ΓαλλÝα και την ΙβηρικÜ χερσÞνησο. εκδ. ΘÛστορα και ΕπιθερσÝδη και Ûπλεαν πÝσω µÛσω του Τυρρηνικοà πελÀγουσ. Ο ΕλληνισµÞσ τησ ∆àσησ επηρÛασε αλλÀ και δÛχτηκε ωσ Ûνα βαθµÞ επιρροÛσ απÞ τουσ λαοàσ µε τουσ οποÝουσ Üρθε σε επαφÜ. π.1. 1. Austin M. επειδÜ καταπονοàνταν απÞ τουσ Ετροàσκουσ πειρατÛσ.Χ. Üταν η τυραννÝδα. Η Ýδρυση µιασ νÛασ πÞλησ δεν µποροàσε να νοηθεÝ χωρÝσ την εξασφÀλιση καλλιεργÜσιµησ γησ για εκεÝνουσ που την εÝχαν στερηθεÝ στη µητÛρα-πÞλη. Øδρυσαν µεγÀλο αριθµÞ αποικιñν και Üρθαν σε επαφÜ µε τουσ γηγενεÝσ πληθυσµοàσ. ∆αÝδαλοσ. ∆εν εÝναι τυχαÝο Þτι πρωταρχικÜ µÛριµνα του οικιστÜ. κατασκεàασαν στÞλο και χωρÝστηκαν σε δàο µÛρη: οι µισοÝ καλλιεργοàσαν τα νησιÀ τα οποÝα εÝχαν κÀνει κοινÜ ιδιοκτησÝα Þλων. κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση των αποÝκων Οι Îλληνεσ που εγκαταστÀθηκαν στη ΜεγÀλη ΕλλÀδα – Þπωσ ονÞµασαν την ΚÀτω ΙταλÝα – στη ΣικελÝα.

καθñσ φαÝνεται. τàραννοσ στην πÞλη ΘουκυδÝδησ. επανÛκαµψαν οι ΚαρχηδÞνιοι καταστρÛφοντασ ελληνικÛσ πÞλεισ. και τη ΓÛλα. Ο καθÛνασ η διακυβÛρνηση βρισκÞταν στα χÛρια των αριπροσπαθεÝ. Þπου κυβερνοàσε ο αδελφÞσ του ΙÛρων.). µεΗ ιστορÝα.Χ. ΜÛχρι τα τÛλη του 6ου αι. Η σκληρÜ πολιτικÜ του ∆ιονυσÝου Β‹ Þµωσ διευκÞλυνε την καρχηδονιακÜ επεκτατικÞτητα και επÛσπευσε την πτñση του Ýδιου. αλλÀ και τον Ýδιο το φιλÞσοφο.Χ. οι κοινωνικοÝ αγñνεσ µεταξà ακολουθÜσει κοινÜ πολιτικÜ οàτε ν’ των πλουσÝων και των φτωχñν µÛσα στισ Ýδιεσ τισ αναλÀβει κοινÜ δρÀση. λοιαρχÛσ του 5ου αι.Χ. αλλÀ οι πληθυοποÝα Þµωσ σταδιακÀ επεκτÀθηκε και στην απÛσµοÝ τουσ εÝναι ανÀµεικτοι και οι πολιτογραφÜσεισ και µετοικÜσεισ γÝνονταντι ακτÜ. (ΒιÛννη. και κατÛληξε σε νÝκη των ΕλλÜνων. Στη µÝα πλευρÀ φÛρει το κεφÀλι τησ νàµφησ ΑρÛθουσασ – πηγÜσ των Συρακουσñν – και στην Àλλη τÛθριππο. µεταξà των ελληνικñν πÞπÞν. τàραννοσ τησ ΙµÛρασ. αποδεικνàει τισ αντοχÛσ του Ελληνισµοà τησ ∆àσησ. ο ∆ιονàσιοσ. ΜÛχρι τα τÛλη του 6ου αι. τàραννο του ΑκρÀγαντα.). που εÝχε σταλεÝ σε βοÜθεια απÞ την ΚÞρινθο. αλλÀ και γενικÞτερα ο ΕλληνισµÞσ τησ ΣικελÝασ. Îτσι δηµιουργÜθηκε Ûνα ισχυρÞ κρÀτοσ στη ΣικελÝα µε κÛντρα τισ Συρακοàσεσ. Οι Συρακοàσεσ.τι νοµÝζει πωσ µπορεÝ να επιµοÝρα). Τισ επεκτατικÛσ τουσ διαθÛσεισ ανÛκοψε τÞτε Ûνασ νÛοσ ηγεµÞνασ. Þπου εξουσÝαζε ο ΓÛλων. πιθανÞ Ûνασ τÛτοιοσ συρφετÞσ ν’ λεων τησ ΣικελÝασ. απÞ την Àλλη πλευρÀ. Οι πολιτεÝεσ τησ Þτι η νησÝδα αποτÛλεσε το κÛντρο τησ αποικÝασ. π.2 Οι Συρακοàσεσ Ο χñροσ. ΣυγκεκριµÛνα. ευνοοàµενοσ τησ Τàχησ. σε τοποθεσÝα που ευνÞησε την προστασÝα και την ανÀπτυξη τησ πÞλησ.2. σñθηκαν απÞ την επÛµβαση του στρατηγοà ΤιµολÛοντα (344 π. Στισ Συρακοàσεσ. ΑπεικονÝζει τον Ýδιο να φÛρει ωσ στÛµµα κεφÀλι ελÛφαντα. αν δεν το κατορθñσει. εÝτε µε Ûνοπλη εξÛγερση. παρÞτι Ûτυχε να Ûχει ωσ συµβοàλουσ το θεÝο του ∆Ýωνα. που κατÛληξε στην κατα156 στροφÜ του αθηναϊκοà στÞλου στισ Συρακοàσεσ. ο οποÝοσ απÞ απλÞσ αξιωµατικÞσ του στρατοà Ûγινε τàραννοσ στισ Συρακοàσεσ και κυβÛρνησε περÝπου σαρÀντα χρÞνια (405-367 π. Αγγ. π. η εÝναι πολυÀνθρωπεσ. σε µια φυσικÀ οχυρωµÛνη τοποθεσÝα. φαÝνεται ναι µεγÀλη δàναµη. Þπωσ Ûχω νÝων Üταν οι παρÀγοντεσ που προσδιÞρισαν την πληροφορÝεσ. Ζ. ΚÞπηκε πιθανÞτατα στη διÀρκεια τησ εκστρατεÝασ του στην ΑφρικÜ εναντÝον των ΚαρχηδονÝων. Þπωσ ονοµÀζονταν. στα τÛλη του 5ου αι. Στο σηµεÝο ÞÙσο τα Ûχω και βρÝσκοµαι στην που δηµιουργÜθηκε η πÞλη. των γαµÞρων (<γη + πÀξει Þ. Þπωσ εξηγεÝ στο λÞγο του ο ΑλκιβιÀδησ 1. υποφÛρουν απÞ εσωτετàχη των Συρακουσñν2. δεν εÝχαν µακροχρÞνια αποτελÛσµατα. µε σκοπÞ να εκδιñξει τουσ τυρÀννουσ απÞ τισ µικρÞτερεσ ελληνικÛσ πÞλεισ και να επιβληθεÝ στισ περιοχÛσ τουσ. ιδÝωσ αν.Χ. φÝλο του ΠλÀτωνα. Ο ΓÛλων Üρθε σε συνεννÞηση µε τον πεθερÞ του ΘÜρωνα.Χ. Ûγινε στην ΙµÛρα το 480 π. (ΑθÜνα. ΚÞπηκε µετÀ τη νÝκη των ΣυρακουσÝων εναντÝον των ΑθηναÝων κατÀ τη διÀρκεια του Πελοποννησιακοà πολÛµου. τàχει και. ΜουσεÝο ΙστορÝασ τησ ΤÛχνησ) 157 . ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) ΣτατÜρασ* του ΑγαθοκλÛουσ. στη ΣικελÝα. ΒλÀχου. Η ενεργÞσ Þµωσ συµµετοχÜ των Συρακοàσιων στην τρÝτη φÀση του Πελοποννησιακοà πολÛµου ωσ συµµÀχων των Σπαρτιατñν. ωστÞσο. Η πολιτικÜ αστÀθεια χαρακτηριστικÞ των αποικιñν τησ ΣικελÝασ.Χ. Îτσι. ο οποÝοσ κυβÛρνησε τυραννικÀ και ασàνετα. στην οποÝα υπÜρχε γηγενÜσ πληθυσµÞσ στρατεÝα τησ ΣικελÝασ επειδÜ τÀχα εÝΣικελñν. π. την ΟρτυγÝα. Γι’ αυτÞ κανεÝσ δεν αιΗ αρχαιολογικÜ εικÞνα που παρουσιÀζουν τα σθÀνεται Þτι Ûχει δικÜ του πατρÝδα κι ανασκαφικÀ ευρܵατα δεÝχνει βαθµιαÝα αλλÀ Ûτσι δεν φροντÝζει οàτε να Ûχει Þπλα σταθερÜ Àνοδο του βιοτικοà επιπÛδου κατÀ τον για ν’ αµυνθεÝ ο Ýδιοσ οàτε να Ûχει 7ο και 6ο αι.Χ. Η περÝφηµη ΣικελικÜ εκστρατεÝα (415-413 π. ρικÛσ διαµÀχεσ. τουσ εξÀντλησε και συνετÛλεσε στην καταστροφÜ του µεγαλàτερου µÛρουσ του στÞλου τουσ. π. π. Η νÝκη αυτÜ ανÛκοψε για εβδοµÜντα περÝπου χρÞνια την οποιαδÜποτε προσπÀθεια των ΚαρχηδονÝων να επιβληθοàν στο νησݯ συνÛβαλε. ΓÛλα τησ ΣικελÝασ. Με την πολιτικÜ του περιÞρισε τουσ ΚαρχηδÞνιουσ στισ δυτικÛσ ακτÛσ του νησιοà και παρÀλληλα επÛκτεινε το κρÀτοσ του στην ΚÀτω ΙταλÝα και στισ ακτÛσ τησ ΑδριατικÜσ ιδρàοντασ αποικÝεσ. Þµωσ στη διατÜρηση των τυραννικñν καθεστñτων. Η τελευταÝα αξιÞλογη µορφÜ τησ ιστορÝασ των Συρακουσñν Üταν ο ΑγαθοκλÜσ. Το κρÀτοσ εξασθÛνησε Þταν την εξουσÝα ανÛλαβε ο γιοσ του ∆ιονàσιοσ Β‹.Χ. που εκδιñχθηκε απÞ το ΓÛλωνα ζÜτησε τη µεσολÀβηση των ΚαρχηδονÝων. κυριÀρχησε στισ Συρακοàσεσ (481 π. ΓρÜγορα θα προσχωρÜσουν σ’ εµÀσ αν τουσ µιλÜπÞλεισ και η επεκτατικÜ πολιτικÜ των Καρχηδοσουµε επιτÜδεια. ν’ αρστοκρατñν γαιοκτηµÞνων.Χ. 17 µετ. Ο ΤÜριλλοσ. ∆εν εÝναι. Στο κÀτω µÛροσ διακρÝνονται τα αθηναϊκÀ Þπλα. ο ΠλÀτωνασ θÛλησε να εφαρµÞσει τισ ιδÛεσ του για την ιδανικÜ πολιτεÝα. εÝτε πεÝθοντασ µε τα λÞγια. λÀφυρα απÞ τισ νÝκεσ των ΣυρακουσÝων. µεταχειριστεÝτε µασ και τουσ δàο χωρÝσ διΗ πρñτη εγκατÀσταση των αποÝκων Ûγινε στην σταγµÞ και µην µαταιñσετε την εκΟρτυγÝα.) καταλàοντασ την εξουσÝα των γαµÞρων.Χ. Η σàγκρουση µε τουσ ΚαρχηδÞνιουσ. Οι νικηφÞροι αγñνεσ του ΤιµολÛοντα. µÞνιµη εγκατÀσταση. π.). νται εàκολα. ο ΓÛλων. Þπωσ εÝναι γνωστÞ. Οι εσωτερικοÝ ανταγωνισµοÝ στισ τοικεÝ σε Àλλο µÛροσ. Οι Συρακοàσεσ ιδρàθηκαν απÞ ΚορÝνθιουσ κατÀ το δεàτερο µισÞ του 8ου αι.Χ. Ûνασ βαθàσ κÞλποσ ακµÜ µου και Þσο ο ΝικÝασ εÝναι ο κλεινÞταν εν µÛρει απÞ µια νησÝδα. Στισ ∆εκÀδραχµο των Συρακουσñν.

δηλαδÜ την περÝοδο των αναστατñσεων και µετακινÜσεων των ελληνικñν φàλων. τοàτο συνÛβαινε σε βÀροσ των Σικελñν. Οι Ετροàσκοι. Σε γενικÛσ γραµµÛσ. αντÝθετα αναπτàχθηκαν εµποριJ. εντοπÝζονται κεραµικÀ σκεàη αλλÀ και αγγεÝα εγχñρια που φαÝνεται Þτι φÛ- 158 ρουν Ûντονη την ελληνικÜ επÝδραση.3. Στην ΚÀτω ΙταλÝα η ιστορÝα επαναλαµβÀνεται. π.Χ. Οι αυτÞχθονεσ* Ûµαθαν απÞ τουσ Îλληνεσ να κατασκευÀζουν Ûργα µικροτεχνÝασ. 1. ΥιοθÛτησαν µια µορφÜ του χαλκιδικοà αλφαβÜτου. π. οι ΣικελοÝ εισÛβαλαν στο νησÝ απÞ την ΙταλÝα τον 11ο αι. Ùλεσ σχεδÞν οι θÛσεισ που επÛλεξαν οι Îλληνεσ για τισ εγκαταστÀσεισ τουσ κατοικοàνταν απÞ Σικελοàσ. Οι πληθυσµοÝ του νησιοà αντιστÀθµιζαν την ευηµερÝα που τουσ Ûφεραν οι Îλληνεσ. µεταλλικÀ Ü πÜλινα. µισÞ περÝπου αιñνα µετÀ απÞ την παραδιδÞµενη χρονολογÝα τησ ÝδρυσÜσ τησ απÞ τον Ρωµàλο (754/3 π. ΜερικÀ ιερÀ Ûξω απÞ τα τεÝχη των ελληνικñν αποικιñν υποδηλñνουν την àπαρξη τοπικñν.). οι οποÝοι εκδιñχθηκαν. (ΠαρÝσι. Þπωσ συνÛβη µε τουσ διαδÞχουσ του Μ.Χ. οι Îλληνεσ δεν εÝχαν προβλܵατα µε τουσ Σικελοàσ. Ùταν Ûχουν εικονιστικÜ διακÞσµηση. φτÀνουν οι Îλληνεσ. Οι ΣικανοÝ Üταν περισσÞτερο φιλοπÞλεµοι απÞ τουσ Σικελοàσ. Ùταν τον 8ο αι. στα οποÝα γÝνεται φανερÜ η ανÀµειξη διαφορετικñν τεχνοτροπικñν στοιχεÝων. π. Οι κÀτοικοι τησ ΣικελÝασ και τησ ΙταλÝασ. Σε πολλÛσ σικελικÛσ θÛσεισ κοντÀ στισ παλιÞτερεσ αποικÝεσ βρÝσκουµε ελληνικÀ αγγεÝα. µη ελληνικñν λατρειñν. π. οι ΣικελοÝ φαÝνεται Þτι οργανñθηκαν. π. ενñ οι ελληνικÛσ πÞλεισ τησ ΣικελÝασ σπαρÀσσονταν απÞ κοινωνικÛσ ταραχÛσ και συγκροàσεισ.Χ. κατÞρθωσε να καταλÀβει την εξουσÝα. ΠαρÀλληλα. Οι σχÛσεισ ΕλλÜνων και Σικελñν Η επÝδραση των ελληνικñν ιδεñν και του ελληνικοà πολιτισµοà Üταν Àµεση. ΣτηρÝχτηκε στουσ φτωχοàσ πολÝτεσ. Îκτοτε Àρχισε η προοδευτικÜ παρακµÜ του Ελληνισµοà τησ ∆àσησ. Στισ παλαιÞτερεσ αποικÝεσ.). µε τα εδÀφη που Ûχασαν και Üταν µÀλλον ικανοποιηµÛνοι.Χ. και συχνÀ επÝσησ αγγεÝα που εÝναι εντÞπια ωσ προσ το σχܵα αλλÀ ελληνικÀ ωσ προσ τη διακÞσµηση. ∆εν εÝναι πÀντωσ απαραÝτητο να υποθÛσουµε Þτι ελληνικÛσ οικογÛνειεσ ζοàσαν σε σικελικÛσ πÞλεισ. (ΠαρÝσι. Η εγκατÀσταση και η διεÝσδυση δε συνÀντησε µεγÀλεσ αντιδρÀσεισ. π. σ. ΑλεξÀνδρου. επÛκτεινε την κυριαρχÝα του στη ΣικελÝα και σε µερικÛσ πÞλεισ τησ ΚÀτω ΙταλÝασ. ΜουσεÝο Λοàβρου) ΠÜλινο γυναικεÝο κεφÀλι ετρουσκικοà αγÀλµατοσ (αρχÛσ 5ου αι. και εκτÞπισαν τουσ Σικανοàσ. που Üταν εγκα- ΠÜλινεσ πλÀκεσ µε ζωγραφιστÛσ παραστÀσεισ απÞ επÛνδυση ετρουσκικοà µνηµεÝου (τÛλη 6ου αι. Ýδιουσ τουσ Îλληνεσ. υιοθÛτησαν για πρñτη φορÀ το χαλκιδικÞ αλφÀβητο και στη συνÛχεια διαµÞρφωσαν το λατινικÞ. ΣτÞχοσ του Üταν να ενñσει τον ΕλληνισµÞ τησ ∆àσησ¯ δεν το κατÞρθωσε Þµωσ λÞγω του αιφνÝδιου θανÀτου του (289 π. που αποτελεÝ τη βÀση των περισσÞτερων σàγχρονων ευρωπαϊκñν αλφαβÜτων. Στην απÞδοσÜ του εÝναι αισθητÜ η επÝδραση τησ ελληνικÜσ πλαστικÜσ των àστερων αρχαϊκñν χρÞνων. Η επÝδραση του ελληνικοà πολιτισµοà στο γηγενÜ πληθυσµÞ Üταν µεγÀλη3. Στα µÛσα του 5ου αι. ΠÀντωσ και αυτοÝ εξελληνÝστηκαν πλÜρωσ στη διÀρκεια του 7ου και 6ου αι. ΑνδρεÀδη. Ηλ. π. αν και οι σχÛσεισ τουσ Üταν σχÛσεισ υποταγÜσ. Στην Κàµη και την ΠοσειδωνÝα οι κÀτοικοι που συνÀντησαν οι Îλληνεσ ανÜκαν πολιτιστικÀ στουσ λαοàσ των ΑπεννÝνων τησ κεντρικÜσ ΙταλÝασ. Τα ποικÝλα ιταλικÀ φàλα γρÜγορα επηρεÀστηκαν απÞ τουσ Îλληνεσ. οι ελληνικÛσ αποικÝεσ ακÞµα επεκτεÝνονταν. ΜουσεÝο Λοàβρου) 159 . λουσ λαοàσ και σε περιορισµÛνο βαθµÞ και τουσ εκδ. και τα χÀλκινα Ûργα τουσ ιδιαÝτερα Ûγιναν µε παρακÝνηση και ενθÀρρυνση των ΕλλÜνων. ΑποδεδειγµÛνη.). ελληνικñν και τοπικñν. κÛσ επαφÛσ που επηρÛασαν πολιτιστικÀ τουσ Àλµετ. θα υπÜρχαν επιγαµÝεσ. Οι αρχαÝοι Îλληνεσ στην υπερπÞντια εξÀπλωσÜ τουσ.Χ. εÝναι η επαφÜ των ΕλλÜνων µε τουσ κατοÝκουσ τησ Ρñµησ. Οι Ετροàσκοι. αρχÛσ του 3ου αι. φαÝνεται σαν να Ûχουν ζωγραφιστεÝ απÞ Îλληνεσ ειδικÀ για τουσ Σικελοàσ γεÝτονÛσ τουσ. ανÞρθωσε την οικονοµÝα τησ πÞλησ. ΑπεικονÝζουν πιθανÞτατα θρησκευτικÜ τελετÜ. στα οποÝα παρουσιÀζεται µια ενδιαφÛρουσα ανÀµειξη διÀφορων στυλ. επÝσησ. Σε θÛµατα θρησκευτικÀ Ü λατρευτικñν παραδÞσεων Ûχει υποστηριχθεÝ Þτι µπορεÝ να υπÜρχε κÀποια επÝδραση των Σικελñν στουσ Îλληνεσ.).Χ. ΚαρδαµÝτσα. Boardman.3 Οι Îλληνεσ και οι λαοÝ τησ ∆υτικÜσ ΜεσογεÝου Οι σχÛσεισ που δηµιοàργησαν οι Îλληνεσ µε τουσ γηγενεÝσ πληθυσµοàσ τησ ∆υτικÜσ ΜεσογεÝου τισ περισσÞτερεσ φορÛσ Üταν ειρηνικÛσ.Χ. ΑκÞµα και Þταν τον 7ο και 6ο αι. Þπου υπÜρχαν σικελικÛσ εγκαταστÀσεισ. αντιµετñπισε νικηφÞρα τουσ ΚαρχηδÞνιουσ και πÜρε τον τÝτλο του βασιλιÀ. Σàµφωνα µε την παρÀδοση.Χ. για λÞγουσ προστασÝασ σε µεγÀλεσ κοινÞτητεσ. 240. ΑυτÞ αποδεικνàει η καταστροφÜ µερικñν απÞ τουσ οικισµοàσ τουσ. Οι εντÞπιοι Ûµαθαν επÝσησ απÞ τουσ Îλληνεσ να φτιÀχνουν χÀλκινα και πÜλινα ειδñλια. Την πρñιµη εποχÜ του σιδÜρου. π. Þπωσ Àλλωστε Üταν φυσικÞ. σàµφωνα µε την παρÀδοση. ο σικελικÞσ πολιτισµÞσ αντιπροσωπεàεται απÞ την παραγωγÜ γραπτÜσ κεραµικÜσ και Ûργων µεταλλοτεχνÝασ που αποδεικνàουν ικανÞτητα στη χαλκουργικÜ τÛχνη. ΑυτοÝ. µε τουσ οποÝουσ.Χ. πρñτουσ κατοÝκουσ τησ ΣικελÝασ.Χ. µÞνο δηµιουργÜθηκε Ûνα τοπικÞ σικελικÞ κÝνηµα¯ Ûκτοτε Þµωσ παρουσιÀζονται οι οικισµοÝ τουσ πλÜρωσ εξελληνισµÛνοι.

Οι Ετροàσκοι Ûγιναν δεκτικοÝ πελÀτεσ για Þ. Þπωσ τον ΑπÞλΠαρÀλληλα.Χ. ραστÀσεισ απÞ τουσ ελληνικοàσ µàΟι ΦοÝνικεσ. για να αντιγρÀψουν µορφÛσ και τεχνιÛνα αλφÀβητο ανÀλογο µε το ελληνικÛσ στην κεραµικÜ. 4. βÛβαια.] Οι ΕµπορÝτεσ κατοικοàσαν παλαιÞτερα σ’ Ûνα µικρÞ νησÝ µπροστÀ απÞ την πÞλη. οι ΒαλεαρÝδεσ. στη χρυσοχοýα και αλλοà4. Þπωσ συνÛβη και σε πολλÀ Àλλα µÛρη.). ΓεωγραφικÀ. στη ζωγραφικÜ των τÀφων κÞ (Ûχει υποστηριχθεÝ και η Àποψη Þτουσ. ωστÞσο. οι ΓαλÀτεσ και οι Øβηρεσ. Κàρια πηγÜ του Üταν η ΒρετανÝα. οι ΚασσιτερÝδεσ νÜσοι. Þπωσ αγζàγων. Þπου υπÜρχαν πλοàσια κοιτÀσµατα και Àλλων µετÀλλων. Τ. Ο κασσÝτεροσ Ûφτανε µÛσω δàο δρÞµων στη ΜεσÞγειο: ο Ûνασ Üταν διαµÛσου τησ ΓαλλÝασ. ορισµÛνουσ σαν ανταγωνιστÛσ στη ΜεσÞγειο τουσ ΦοÝνικεσ. Το δρÞµο αυτÞ πρñτοι χρησιµοποÝησαν οι Îλληνεσ µε τισ αποικÝεσ τουσ στην ιταλικÜ χερσÞνησο και στη νÞτια ΓαλλÝα. πιθανÞσκουσ και τουσ Îλληνεσ Üταν αρκετÀ περÝπλοκεσ.π. π. µια πολÝχνη την οποÝα Ýδρυσαν οι ΕµπορÝτεσ. 161 . απÞ τουσ οποÝουσ. ΑυτÞ συνÛβη. γεÝα διακοσµηµÛνα µε την (ΠαρÝσι. Ûνα µικτÞ εÝδοσ µε βαρβαρικοàσ και ελληνικοàσ θεσµοàσ. οι Ετροàσκοι υιοθÛτησαν Îλληνεσ. Εδñ εÝναι και η ΡÞδοσ. η ΙβηρικÜ χερσÞνησοσ. καθñσ και αγÀλαποικιστικÜ τουσ εξÀπλωση οι Îλληνεσ συνÀντηµατα θεñν των ΕλλÜνων. Üρθαν σε επαφÜ µε τουσ αυτÞχθολωνα και την Íρτεµη. Τα ανασκαφικÀ δεδοµÛνα. Þπωσ ονοµÀζονταν απÞ τουσ Îλληνεσ. µερικοÝ Þµωσ λÛνε Þτι την Ýδρυσαν οι ΡÞδιοι. σ. χρυσÞ και κοσµÜµατα επηρεασµÛνα απÞ την ανατολικÜ τÛχνη. 8 µετ. π. 1. Ο Àλλοσ Üταν θαλÀσσιοσ και οδηγοàσε στισ νÞτιεσ ακτÛσ τησ ΙσπανÝασ. Το δρÞµο αυτÞ προσπÀθησαν να εξασφαλÝσουν µε τουσ εµπορικοàσ τουσ σταθµοàσ οι ΦοÝνικεσ.. τ. το οποÝο τñρα ονοµÀζεται ΠαλαιÀ πÞλισ. και σ. Fleming. 169-170). H. µε τη διασαν τουσ χαρακτÜρεσ του ελληνικοà αλφαβÜτου φορÀ Þµωσ Þτι Ûγραφαν απÞ δεξιÀ προσ τ’ αριστερÀ. 160 Οι αρχαÝοι Îλληνεσ συγγραφεÝσ πÝστευαν Þτι οι ΦοÝνικεσ εÝχαν προηγηθεÝ στο εµπÞριο και στον αποικισµÞ στη ∆υτικÜ ΜεσÞγειο. ενñ τñρα κατοικοàν στην απÛναντι στεριÀ. οι οποÝοι αν και εÝχαν δικÜ τουσ πολιτικÜ οργÀνωση. Þ. αυτÛσ τισ επιδρÀσεισ και τισ επαφÛσ. Η πÞλη εÝναι διπλÜ (δÝπολισ) και τα δàο µÛρη τησ χωρÝζονται µε τεÝχοσ. η ΣαρδηνÝα και η δυτικÜ πλευρÀ τησ ΣικελÝασ Ûµειναν µÀλλον στη σφαÝρα επιρροÜσ των ΦοινÝκων και των αποÝκων τουσ. Üρθαν για πρñτη φορÀ σε επαφÜ µε τουσ Îλληνεσ τον 8ο αι. αντικειµÛνων και τεχνικñν.4 Ο πολιτισµÞσ των ΕλλÜνων τησ ∆àσησ Οι Îλληνεσ Àποικοι στη ∆àση αναδεÝχθηκαν πρωτοπÞροι σε πολλοàσ τοµεÝσ των γραµµÀτων λιτÛχνεσ δοàλευαν σε ετρουσκικÛσ πÞλεισ. µε τον οποÝο γινÞταν η τροφοδÞτηση των µεταλλουργικñν κÛντρων τησ ΕτρουρÝασ.Χ. ΤελικÀ. ο ΕτρουσκικÞσ πολιτισµÞσ δεν αποτελεÝ απλÜ εκβλÀστηση του Ελληνικο௠γεννÜθηκε εντελñσ ανεξÀρτητα. ωστÞσο. ΑκÞµα και στο τι πÜραν το αλφÀβητÞ τουσ κατευθÛµα τησ γραφÜσ συνÛβη κÀτι ανÀλογο: υιοθÛτηθεÝαν απÞ τουσ ΦοÝνικεσ). τουσ πρÞσθεσαν στο δικÞ τουσ πÀνθεον. Στην θουσ και θρàλουσ. ΙΙΙ. που Ûχουν οµοιÞτητεσ µε εκεÝνα τησ ανατολÝζουσασ* φÀσησ τησ ελληνικÜσ τÛχνησ. ΑγÞραζαν σε µεγια να αποδñσουν τη γλñσσα τουσ η οποÝα µασ γÀλη Ûκταση ελληνικÀ αγγεÝα µε παεÝναι Àγνωστη (βλ. δεÝχνουν Þτι το ενδιαφÛρον και των δàο λαñν πρÛπει να Àρχισε την Ýδια περÝπου εποχÜ.τι τουσ ÛΠÜλινη ετρουσκικÜ σαρκοφÀγοσ (τÛλη 6ου αι. Η αρχαιολογικÜ Ûρευνα θεñρησε Þτι οι «ανατολικÛσ» επιδρÀσεισ στον ετρουσκικÞ πο4. αιñνα. π. χÀλκινα σκεàη και Ûργα µικροτεχνÝασ. Þ. γιατÝ παλαιÞτερα κατοικοàσαν δÝπλα τησ µερικοÝ ΙνδικÜτεσ. χωρισµÛνη στο µÛσον µ’ Ûνα τεÝχοσ.. ΑντÛγραψαν Ü πλÜρωναν Îλληνεσ. Οι Îλληνεσ εÝναι βÛβαιο Þτι ενδιαφÛρθηκαν για τα κοιτÀσµατα τησ περιοχÜσ. Οι σχÛσεισ ΕλλÜνων λιτισµÞ οφεÝλονται κατÀ µεγÀλο µÛροσ στο εµπÞκαι Ετροàσκων ριο µε τουσ Îλληνεσ. οι οποÝοι µετÀ την Ýδρυση τησ ΜασσαλÝασ εξελÝσσονται πολιτιστικÀ και υιοθετοàν την καλλιÛργεια του αµπελιοà και τησ ελιÀσ απÞ τουσ Îλληνεσ αποÝκουσ6. Η Ýδρυση του ΕµπορÝου και οι επαφÛσ µε τουσ αυτÞχθονεσ* Το ΕµπÞριον το Ýδρυσαν οι Μασσαλιñτεσ και απÛχει 40 περÝπου στÀδια απÞ το Þροσ ΠυρÜνη και τα σàνορα τησ ΙβηρÝασ και ΓαλατÝασ. ΜεγÀλη Ûλξη στουσ ΦοÝνικεσ Àσκησαν τα αποθÛµατα µετÀλλων που υπÜρχαν στη ∆àση. δηλαδÜ τον 8ο αι. Îλληνεσ καλΙσπανÝασ. ΠαρουσιÀζει ζευγÀρι συφερναν οι Îλληνεσ.Χ.τεστηµÛνοι βÞρεια τησ Ρñµησ. ιδιαÝτερο λαÞ. Οι πολιτιστικÛσ ανταλλαγÛσ ανÀµεσα στουσ Îλληνεσ και τουσ ΦοÝνικεσ στη ∆υτικÜ ΜεσÞγειο Üταν περιορισµÛνεσ και ευκαιριακÛσ. J.. των ΚαρχηδονÝων. ΜουσεÝο Λοàβρου) ελληνικÜ γεωµετρικÜ τεχνοτροπÝα. ΣτρÀβων. αιñνα. Παρ’ Þλεσ. κÀτω απÞ ανÀλογεσ βÛβαια συνθÜκεσ κοινωνικÜσ οργÀνωσησ. Honour. δÛΟι πολιτισµικÛσ σχÛσεισ και αχτηκαν Þσα τουσ Ûκαναν εντàπωση χωρÝσ διÀκρινταλλαγÛσ ανÀµεσα στουσ Ετροàση. Και εδñ και στο ΕµπÞριον λατρεàουν την ΕφεσÝα Íρτεµη [. ιδιαÝτερα του κασσÝτερου. ωστÞσο. Þπωσ Àλλωστε αποδεικνàει η ελληνικÜ αποικÝα ΕµπÞριον – το σηµερινÞ Αµποàριασ – στισ βÞρειεσ ακτÛσ τησ ΙσπανÝασ5. ΑπÞ την εποχÜ αυτÜ ο ετρουσκικÞσ πολιτισµÞσ µεταµορφñθηκε απÞ την εÝσοδο πολιτιστικñν στοιχεÝων. Το αντÝθετο συνÛβη µε τουσ λαοàσ τησ ΓαλατÝασ. ×δη ανεσ* πληθυσµοàσ τησ νÞτιασ ΓαλλÝασ και τησ πÞ τον 7ο π. Και Þλη αυτÜ η περιοχÜ εÝναι κι αυτÜ εàφορη και Ûχει καλÀ λιµÀνια.Χ. Οι Ετροàσκοι. 134.Χ. Üθελαν ωστÞσο να Ûχουν κοινÞ τεÝχοσ µε τουσ Îλληνεσ για ασφÀλεια¯ γι αυτÞ η πÞλη εÝναι διπλÜ. Κουκουλιοà. στην περιοχÜ τησ ΤοσκÀνησ. 1. Με τον καιρÞ Þµωσ συνενñθηκαν και δηµιοàργησαν κοινÞ πολÝτευµα. ξαπλωµÛνο σε ανÀκλιντρο. την Ýδια εποχÜ που οι ΦοÝνικεσ Þργωναν µε τα πλοÝα τουσ τη ΜεσÞγειο θÀλασσα. Πριν τα τÛλη του 8ου τατα και ΑνατολÝτεσ που Ûφερναν µαζÝ τουσ οι π.π. 5. ΕÝναι χαρακτηριστικÞ Àλλωστε Þτι τÞσο οι Îλληνεσ Þσο και οι ΡωµαÝοι θεωροàσαν τουσ Ετροàσκουσ ξεχωριστÞ.

στον ΑκρÀγαντα τησ ΣικελÝασ και διακρÝθηκε ωσ δÀσκαλοσ τησ αλÜθειασ. ΦιλοτÛχνησαν µεγÀλα αγγεÝα που εικονÝζουν σκηνÛσ απÞ θεατρικÛσ παραστÀσεισ Ü ταφικÀ Ûθιµα. γεννÜθηκε η ρητορεÝα στη ΣικελÝα. Οι ΠροσωκρατικοÝ φιλÞσοφοι. π. τα Àλογα θα απεικÞνιζαν τουσ θεοàσ σαν Àλογα. την ιατρικÜ κ.Χ. και θα Ûκαναν το σñµα τουσ σαν το δικÞ τουσ. Οι πρñτοι φιλÞσοφοι τον 6ο αι. π. Îχουµε αναφÛρει Üδη Þτι σε ορισµÛνεσ περιπτñσεισ οµÀδεσ πολιτñν αποχωροàσαν απÞ τη µητρÞπολη εξαιτÝασ κοινωνικñν Ü πολιτικñν συγκροàσεων. αριστοκρατικÞ σàνδεσµο µε ηθικÛσ και θρησκευτικÛσ αρχÛσ. π. Στην ΕλÛα γεννÜθηκε και Ýδρυσε την οµñνυµη ΕλεατικÜ φιλοσοφικÜ σχολÜ ο ΠαρµενÝδησ. η ΑθÜνα κε τον 5ο αι. Η µεγÀλη ανÀπτυξη των επιστηµñν σηµειñθηκε κατÀ τουσ ελληνιστικοàσ χρÞνουσ. δηλαδÜ εκεÝνο το οποÝο εÝναι δυνατÞ να λεχθεÝ και να νοηθεÝ πρÛπει να θεωρηθεÝ ωσ υπÀρχον7. ΕλλÀδα και τη ΣικελÝα.Χ. ΠροÛρχεται απÞ την ΚÀτω ΙταλÝα. Οι τÛχνεσ. Θα µποροàσαµε να ποàµε Þτι οι νÛεσ πÞλεισ στη ∆àση λειτοàργησαν σαν πειραµατικÀ εργαστÜρια διαµÞρφωσησ πολιτικñν θεσµñν. τα βÞδια σαν βÞδια. Íρχισαν να οργñνουν τα χωρÀφια τουσ και να τειχÝζουν τισ πÞλεισ τουσ. ΑυτÞσ προÛβαλε την Àποψη Þτι η αλÜθεια εÝναι η µοναδικÜ οδÞσ προσ το Ον. Üταν ο πρñτοσ που πρÞτεινε την πανελλÜνια Ûνωση. τησ υδροστατικÜσ και τησ οπτικÜσ. η δηµιουργÝα του κÞσµου ανÀγεται στουσ αριθµοàσ και στην αρµονÝα τουσ. που κατασκευÀστηΤον 5ο αι. M.Χ.I. Σàµφωνα µε τη θεωρÝα του. την ατÀραχη καρδιÀ τησ στρογγυλÜσ ΑλÜθειασ και τισ ιδÛεσ των θνητñν τισ ψεàτικεσ. τÞσο στην ΙωνÝα Þσο και στη ∆àση.Χ. Η φιλοσοφÝα. π. ΠρωταγωνιστικÞσ Üταν ο ρÞλοσ του ΑρχιµÜδη του Συρακοàσιου στα µαθηµατικÀ. µεγÀλων διαστÀσεων. ΣυνÜθισαν ακÞµη να ζουν µε νÞµουσ και Þχι µε τη βÝα των Þπλων. εκδ.Χ. τα µαθηµατικÀ. Η ελληνικÜ φιλοσοφικÜ σκÛψη γεννÜθηκε στην περιφÛρεια του ελληνικοà κÞσµου. που εÝναι πιθανÞ να εÝχε επαφÛσ µε τον ΞενοφÀνη.S.. Raven. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 163 . π.À. Οι µαθητÛσ του.). αποτÛλεσαν τον κàκλο των ΠυθαγορεÝων. ΕθνικÞ ΜουσεÝο) εκεÝνησ τησ εποχÜσ. ΑυτÞσ ο «ΣικελÞσ». Þπωσ εÝναι γνωστÞ. Οι επιστܵεσ. ΑνÀµεσα σε αυτοàσ που Üρθαν και δÝδαξαν στην ΑθÜνα Üταν ο σοφιστÜσ ΓοργÝασ απÞ τουσ ΛεοντÝνουσ τησ ΣικελÝασ. ∆. Þ- που δηµιοàργησε Ûνα φιλοσοφικÞ. Οι ΑθηναÝοι τον θαàµαζαν ιδιαÝτερα για την ευγλωττÝα του. Îζησε τον 5ο αι. π. και να καλλιεργοàν αµπÛλια και ελιÛσ. µετ. στουσ καλοàσ τρÞπουσ και στα πλοàτη. τη φυσικÜ και ιδιαÝτερα στην ανÀπτυξη των γνñσεων τησ µηχανικÜσ. Τον 6ο αι. Κοàρτοβικ. J.6. Îγινε περισσÞτερο γνωστÞσ απÞ την κριτικÜ που Àσκησε στισ αντιλÜψεισ τησ εποχÜσ του για τον ανθρωποµορφισµÞ και τισ αδυναµÝεσ των θεñν. ∆εν Üταν αποκλειστικÀ φιλÞσοφοσ¯ διακρÝθηκε και ωσ ελεγειακÞσ ποιητÜσ. Üταν τÞσο µεγÀλη που φαινÞταν ωσÀν η ΓαλατÝα να εÝχε γÝνει τµÜµα τησ ΕλλÀδασ και Þχι η ΕλλÀδα να εÝχε αποικÝσει στη ΓαλατÝα. δεν εÝναι τυχαÝο Þτι η παρÀδοση συνδÛει τα ονÞµατα των πρñτων νοµοθετñν µε αποικÝεσ στη ∆àση. 162 και των τεχνñν. Ο ΞενοφÀνησ και η κριτικÜ που ασκεÝ στην ανθρωποµορφικÜ φàση των θεñν ΑλλÀ αν τα βÞδια Ü τα λιοντÀρια εÝχαν χÛρια Ü µποροàσαν να σχεδιÀσουν µε τα χÛρια τουσ και να κÀνουν τα Ûργα που κÀνουν οι Àνθρωποι. αφενÞσ στη Μ. Η εξÛλιξÜ τουσ. ΜΙΕΤ. αναζητοàν τισ πραγµατικÛσ αιτÝεσ τησ δηµιουργÝασ του κÞσµου. ∆εν εÝναι τυχαÝο Þτι τον 5ο αι. Ο ΖÀλευκοσ στουσ Λοκροàσ τησ ΚÀτω ΙταλÝασ και ο Χαρñνδασ στην ΚατÀνη θÛσπισαν νÞµουσ που Ûγιναν υπÞδειγµα για Þλουσ τουσ Îλληνεσ. ΑντÝγραφο κεφαλÜσ του ΠυθαγÞρα ρωµαϊκñν χρÞνων. ο ΠυθαγÞρασ ο ΣÀµιοσ εγκαταστÀθηκε στον ΚρÞτωνα τησ ΚÀτω ΙταλÝασ. Ο ΠαρµενÝδησ και η αλÜθεια ΠρÛπει Þλα να τα µÀθεισ. ΑσÝα και αφετÛρου στη Μ. (ΝεÀπολη.Χ. π. Η οικονοµικÜ ανÀπτυξη των αποικιñν τησ ∆àσησ αντανακλÀται στην κατασκευÜ ναñν. Τον 6ο αι. Ûγινε ο πÞλοσ Ûλξησ των πνευµατικñν ανθρñπων (ΝεÀπολη. ΞενοφÀνησ 15 DK. ΕκτÞσ απÞ το φιλοσοφικÞ στοχασµÞ οι ΠυθαγÞρειοι στÞχευαν σε θρησκευτικÛσ µεταρρυθµÝσεισ. κοινωνικÛσ και πολιτικÛσ αλλαγÛσ. Ο ΠυθαγÞρασ Ûδειξε ιδιαÝτερο ενδιαφÛρον για τα µαθηµατικÀ. επιστηµονικñν και τεχνολογικñν γνñσεων αλλÀ και καλλιτεχνικñν Ûργων. 28-32 DK. µε γνñµονα τη λογικÜ. Schofield. Σε ορισµÛνεσ αποικÝεσ λειτοàργησαν τοπικÀ εργαστÜρια που µιµÜθηκαν την αγγειογραφÝα τησ ΑττικÜσ. Η συµβολÜ των ΕλλÜνων τησ ∆àσησ Üταν µεγÀλη. Ο ΓοργÝασ εÝναι περισσÞτερο γνωστÞσ µÛσα απÞ τουσ πλατωνικοàσ διαλÞγουσ. π. κτÝζονται αρκετοÝ ναοÝ δωΚρατÜρασ µε εικονογρÀφηση απÞ θεατρικÜ παρÀσταση (τÛλη του 5ου αι. Η ΕλεατικÜ σχολÜ επηρÛασε ιδιαÝτερα τη σκÛψη του ΠλÀτωνα και του ΑριστοτÛλη. 7. 41-42. την αστρονοµÝα. ΠαρµενÝδησ 1. φιλοσοφικñν ιδεñν. ΙουστÝνοσ 43. που Ûζησε ωσ µÛτοικοσ* στην ΑθÜνα. ΤελευταÝοσ χρονικÀ απÞ τουσ µεγÀλουσ προσωκρατικοàσ φιλοσÞφουσ τησ ∆àσησ Üταν ο ΕµπεδοκλÜσ. Þπου µποροàµε να διακρÝνουµε τον Ûντονο σκεπτικισµÞ του. Η νοµοθεσÝα. G. Η επÝδραση των ΕλλÜνων στουσ ΓαλÀτεσ Οι ΓαλÀτεσ διδÀχτηκαν Ûνα πιο πολιτισµÛνο τρÞπο ζωÜσ απÞ τουσ Îλληνεσ και εγκατÛλειψαν τισ βαρβαρικÛσ τουσ συνÜθειεσ.Χ.Χ. ΑλλÀ θα µÀθεισ και πñσ πρÛπει να ’ναι οι γνñµεσ των ανθρñπων για να Ûχουν βÀση και να διαπερνοàν τα πÀντα. Οι Àνθρωποι αυτοÝ Üταν σοφοÝ και διακρÝθηκαν παρÀλληλα στισ επιστܵεσ. Ο ΞενοφÀνησ ο Κολοφñνιοσ µετÀ απÞ περιηγÜσεισ κατÛληξε στην ΕλÛα τησ ΚÀτω ΙταλÝασ. Kirk. Ü οι µεταγενÛστεροι οπαδοÝ του. Îτσι.

ορεÝχαλκο.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ 1. πορφàρα*. αλλÀ τα ευρܵατα εκεÝ δεν φαÝνονταν αισθητÀ παλιÞτερα. Αφοà µελετÜσετε το παρÀθεµα 1. καθρεπτñν κ. Να προσÛξετε τισ εικÞνεσ και τουσ υπÞτιτλοàσ τουσ στισ σ. ΕÝναι στη ζωγραφικÜ τÛχνη αποδεικνàουν οι παραστÀχαρακτηριστικÞ δεÝγµα τησ µεγÀλησ ελ. εξαπλñθηκαν στη ΜεσÞγειο και Ýδρυσαν αποικÝεσ που εξυπηρετοàσαν τα εµπορικÀ τουσ συµφÛροντα. για µεγÀλα διαστܵατα. Στη ΜεγÀλη ΕλλÀδα και τη ΣικελÝα λειτοàργησαν εργαστÜρια παραγωγÜσ εξαÝρετησ τÛχνησ κεραµικñν. Κàριοσ αντÝπαλοσ στην επεκτατικÞτητα των ΚαρχηδονÝων αναδεÝχθηκαν οι Συρακοàσιοι. ΑφρικÜσ. Η ΚαρχηδÞνα εξελÝχθηκε σε αξιÞλογη δàναµη λÞγω τησ δραστηριÞτητασ των εµπÞρων και των ναυτικñν τησ.σεισ που διακοσµοàν τουσ τÀφουσ των ΕτροàληνικÜσ ζωγραφικÜσ του 5ου αι. Àργυρο. τα οποÝα Üταν ιδιαÝτερα δηµοφιλÜ στουσ γηΛεπτοµÛρεια τοιχογραφÝασ απÞ τÀφο τησ γενεÝσ πληθυσµοàσ. εξαιτÝασ τησ ολοκληρωτικÜσ καταστροφÜσ τησ απÞ τουσ ΡωµαÝουσ. 164 και να διατυπñσετε τισ απÞψεισ σασ για την ανÀπτυξη τησ ζωγραφικÜσ τÛχνησ στη ∆àση. ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . αρñµατα. σàµφωνα µε ελληνικÀ πρÞτυπα. Η σπουδαιÞτερη αποικÝα τουσ Üταν η ΚαρχηδÞνα στη Β. που φαÝνεται Þτι Üταν Ûνα απÞ τα παλιÞτερα κτÜρια. 6. ωστÞσο οι αρχαÝοι Îλληνεσ συγγραφεÝσ αναφÛρονται µε θαυµασµÞ στην οικονοµικÜ ανÀπτυξη και στην οργÀνωση των ΚαρχηδονÝων. ΠαρουσιÀζει ποµπÜ. 5. π. διευκÞλυνε την εµπορικÜ αυτÜ δραστηριÞτητα των κατοÝκων τησ. Στουσ ναοàσ αυτοàσ διαπιστñνεται αποµÀκρυνση απÞ τουσ παραδοσιακοàσ αυστηροàσ µορφολογικοàσ κανÞνεσ και προσπÀθεια των αρχιτεκτÞνων να πειραµατιστοàν µε νÛεσ µορφÛσ µεγÀλων διαστÀσεων. Η εγκατÀσταση των ΚαρχηδονÝων στη ΣικελÝα τουσ Ûφερε σε Àµεση επαφÜ µε τουσ Îλληνεσ αποÝκουσ. ΕπιβλÜθηκε στισ φοινικικÛσ αποικÝεσ τησ Β. Ποιεσ πληροφορÝεσ σχετικÀ µε τισ σχÛσεισ ΕλλÜνων αποÝκων και γηγενñν Σικελñν παρÛχουν τα αρχαιολογικÀ συµπερÀσµατα που Ûχουν καταγραφεÝ στο παρÀθεµα 3. Η φοινικικÜ παρÀδοση τοποθετεÝ την ÝδρυσÜ τησ στα τÛλη του 9ου αι. κορινθιακÀ Ü αποµιµÜσεισ κορινθια- 165 . τησ ΙσπανÝασ. τησ ΣαρδηνÝασ και τησ ΣικελÝασ. Οι επεκτατικÛσ τουσ Þµωσ βλÛψεισ σε βÀροσ των ελληνικñν πÞλεων συνετÛλεσαν ñστε.. 164 2. αλλÀ και αγγεÝα κατασκευασµÛνα απÞ τουσ Ýδιουσ. Οι αρχαιολογικÛσ ανασκαφÛσ Þµωσ εµφανÝζουν κατοÝκηση του χñρου απÞ το δεàτερο µισÞ του 8ου αι. τισ Συρακοàσεσ. το ΜεταπÞντιο. λαÞσ ναυτικÞσ. τον Σελινοàντα και αλλοà.Χ . 3.Χ. Να προσδιορÝσετε τισ σχÛσεισ που αναπτàχθηκαν µεταξà των ΕλλÜνων τησ Μ. Οι Àποικοι ασχολÜθηκαν ιδιαÝτερα µε την κατασκευÜ Ûργων µεταλλοτεχνÝασ. 4.1 ΟικονοµικÜ. Þπωσ αγγεÝων. στη θÛση τησ σηµερινÜσ Τàνιδασ.Χ. π.ρικοà ρυθµοà στην ΠοσειδωνÝα. Ûργα µικροτεχνÝασ.1 Η γεωγραφικÜ θÛση τησ ΚαρχηδÞνασ ευνÞησε την οικονοµικÜ τησ ανÀπτυξη µε αποτÛλεσµα να διαδραµατÝσει πρωταγωνιστικÞ ρÞλο στη δυτικÜ λεκÀνη τησ ΜεσογεÝου. π. βρÝσκουµε θαυµÀσια δεÝγµατα ζωγραφικÜσ και αντικεݵενα απÞ χρυσÞ. Οι παλιÞτεροι χρονολογÜσιµοι αποδÛκτεσ εκεÝ εÝναι κρàπτεσ µε αγγεÝα στο ιερÞ τησ ΤανÝτ. Οι Îλληνεσ και η ΚαρχηδÞνα ΥπÀρχουν τοπωνàµια στην περιοχÜ τησ ΚαρχηδÞνασ που δεÝχνουν µια ευβοϊκÜ επÝδραση. Οι ανασκαφÛσ κÀποια µÛρα θα εξηγÜσουν αυτÛσ τισ µαρτυρÝεσ. Η ΚαρχηδÞνα Οι ΦοÝνικεσ. ΑφρικÜ.À. των ΒαλεαρÝδων. ΙδιαÝτερα σε τÀφουσ των Σαµνιτñν. Σε ποιουσ λÞγουσ οφεÝλεται η διαµÞρφωση πρωτοποριακÜσ νοµοθεσÝασ και φιλοσοφικÜσ σκÛψησ απÞ τουσ Îλληνεσ τησ ∆àσησ. αλλÀ και µε τη ζωγραφικÜ. ΕλλÀδασ και των Ετροàσκων. ΥπÀρχει και µια νàξη στην ΠαλαιÀ ∆ιαθÜκη Þτι η Καρχηδñν βρισκÞταν Àλλοτε στην ιωνικÜ (γιαβÀν) σφαÝρα επιρροÜσ. σκων και των Àλλων λαñν τησ ιταλικÜσ χερσονÜ(ΠοσειδωνÝα. δεν µποροàν να αποδεÝξουν την εικÞνα µιασ µεγÀλησ πÞλησ που αριθµοàσε περÝπου εκατÞ χιλιÀδεσ κατοÝκουσ. τον οποÝο µποροàµε να ονοµÀσουµε ελληνοσαµνιτικÞ Ü καµπανικÞ πολιτισµÞ. Η θÛση τησ πÞλησ. ΜετÛφεραν µε τα καρÀβια τουσ υφÀσµατα. που δÛσποζε στα δàο τµÜµατα τησ ΜεσογεÝου. 153. ΠολλÀ απÞ τα αγγεÝα εÝναι ελληνικÀ του àστερου Þγδοου αιñνα. ΜουσεÝο Paestum) σου. ενÞσ ιταλικοà λαοà που κατοικοàσε στην περιοχÜ τησ ΚαµπανÝασ. κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση Αν και τα αποτελÛσµατα των ανασκαφñν στην ΚαρχηδÞνα. να εξηγÜσετε σε τι διαφÛρει η εγκατÀσταση των ΕλλÜνων στισ ΛιπÀρεσ απÞ το συνÜθη τρÞπο Ýδρυσησ µιασ αποικÝασ. Στην περιοχÜ τησ ΚαµπανÝασ φαÝνεται Þτι Àνθησε Ûνασ πολιτισµÞσ Ûντονα επηρεασµÛνοσ απÞ τον ελληνικÞ. βορειοδυτικÀ τησ ΚαρχηδÞνασ. οι σχÛσεισ των δàο λαñν να εÝναι εχθρικÛσ. 113. Τισ επιδÞσεισ των αποÝκων ΠοσειδωνÝασ. πολàτιµουσ λÝθουσ απÞ 1. 2. 2. Η παλιÞτερη φοινικικÜ εγκατÀσταση υποτÝθεται Þτι Üταν στην ΥτÝκη. Σε ποια συµπερÀσµατα σασ οδηγεÝ η µελÛτη του παραθÛµατοσ 2 σε σχÛση µε την κοινωνικÜ και πολιτικÜ κατÀσταση των αποικιñν τησ ΣικελÝασ. Οι ΚαρχηδÞνιοι ασχολοàνταν µε το διαµετακοµιστικÞ* εµπÞριο αγαθñν ανÀµεσα στουσ λαοàσ τησ ΜεσογεÝου.

σ. ΑπÞ τισ διατÀξεισ του αριστοκρατικοà πολιτεàµατοσ (τησ ΚαρχηδÞνασ) Àλλεσ κλÝνουν προσ τη δηµοκρατÝα και Àλλεσ προσ την ολιγαρχÝα. (ΑθÜνα.. Η εγκατÀστασÜ τουσ στη ΣικελÝα και η επÛ- Η ΚαρχηδÞνα και οι εµπορικοÝ τησ δρÞµοι ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . γεγονÞσ που υποδηλñνει Þτι δεν υπÜρχε ο φÞβοσ επιδροµñν. ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) 2. 167 . ∆ιÛθεταν. 4-6.. Η συνÛλευση του λαοà εξÛλεγε µÞνο τουσ διοικητικοàσ υπαλλÜλουσ και τουσ στρατηγοàσ. ΑριστοτÛλησ. Boardman. Το πολÝτευµα των ΚαρχηδονÝων Οι ΚαρχηδÞνιοι φαÝνεται Þτι Ûχουν καλÞ πολÝτευµα κατÀ πολà καλàτερο απÞ Àλλα. 266-7. παρÀλληλα. χρυσÞ και ελεφαντÞδοντο απÞ την ΑφρικÜ. ΠολιτικÀ. ΑργÞτερα Þµωσ φαÝνεται Þτι η πολιτικÜ δàναµη τησ συνÛλευσησ αυξÜθηκε εξαιτÝασ των αντιθÛσεων µεταξà τησ πολιτικÜσ και στρατιωτικÜσ ηγεσÝασ. υποτελÜ γειτονικÞ τουσ λαÞ. . ΕπικεφαλÜσ τησ πολιτεÝασ Üταν δàο Àρχοντεσ µε ετÜσια θητεÝα. Να προσδιορÝσετε τουσ λÞγουσ και τα Þρια τησ οικονοµικÜσ κυριαρχÝασ των ΚαρχηδονÝων στη ΜεσÞγειο. ΕÝχαν επÝσησ στη δικαιοδοσÝα τουσ το εµπÞριο του σιταριοà που παραγÞταν στην ΑÝγυπτο και τη ΣικελÝα. Για την ñρα φαÝνεται απÝθανο να κατοικοàνταν η πÞλη πριν απÞ το δεàτερο ܵισυ του Þγδοου αιñνα – την εποχÜ περÝπου των παλιÞτερων ελληνικñν αποικισµñν στη ΣικελÝα και τη νÞτια ΙταλÝα. 1272b. Àξια να αναφÛρω. 22-27. κτασÜ τουσ στο νησÝ τοàσ Ûφερε σε επαφÜ µε τουσ Îλληνεσ αποÝκουσ.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ 1. ΚαταγρÀψτε τα συµπερÀσµατÀ σασ σχετικÀ µε την Ýδρυση και το πολÝτευµÀ τησ. ΕÝναι αδàνατον εκεÝνοσ που δεν Ûχει τα οικονοµικÀ µÛσα να εκτελÛσει καλÀ τα καθÜκοντÀ του ωσ Àρχοντασ και να περνÀει τον καιρÞ του εγκαταλεÝποντασ την εργασÝα του. 2.Χ. Οι σχÛσεισ τουσ µε τουσ Îλληνεσ τησ ∆àσησ ποτÛ δεν Üταν φιλικÛσ.. 25. των ΒαλεαρÝδων. . π. Üταν κàριοι τησ ΣαρδηνÝασ. Το πολÝτευµα µε το οποÝο κυβερνÜθηκε η ΚαρχηδÞνα Üταν αριστοκρατικÞ2.. Τον 6ο αι.π. Àργυρο και κασσÝτερο απÞ την ΙσπανÝα. των νÞτιων ακτñν τησ ΙβηρικÜσ και σηµαντικñν θÛσεων στισ δυτικÛσ ακτÛσ τησ ΣικελÝασ. και πολεµικοàσ ελÛφαντεσ.2 Η εξÀπλωση των ΚαρχηδονÝων Οι ΚαρχηδÞνιοι γρÜγορα επÛκτειναν τα Þρια του κρÀτουσ τουσ σε βÀροσ των Àλλων φοινικικñν αποικιñν. Τισ περιÞδουσ που δεν προσπαθοàσαν να επεκταθοàν εδαφικÀ στη ΣικελÝα. Οι πολÝτεσ τησ ΚαρχηδÞνασ πλοàτιζαν απÞ το εµπÞριο και αποτελοàσαν τα πληρñµατα του στÞλου τησ.. οι ναυτικοÝ και οι κÀτοχοι µεγÀλων εκτÀσεων γησ. 30-34¯ 1273a. ΑπÞδειξη πωσ το πολÝτευµα λειτουργεÝ καλÀ. τουσ ανταγωνÝζονταν σκληρÀ στο εµπÞριο. J. την οποÝα συγκροτοàσαν µÞνιµα µÛλη απÞ τουσ αρχηγοàσ των παλαιñν γενñν. ΠολλÛσ διατÀξεισ του πολιτεàµατοσ των ΚαρχηδονÝων εÝναι Àριστεσ.. και κανεÝσ δεν Ûγινε τàραννοσ . ΜοιρÀζονταν την εκτελεστικÜ εξουσÝα µαζÝ µε τη βουλÜ. σÝδηρο. δονÝων προσ την ολιγαρχÝα εÝναι η σκÛψη την οποÝα Ûχουν πολλοݯ γιατÝ νοµÝζουν Þτι οι Àρχοντεσ πρÛπει να εκλÛγονται Þχι µÞνο απÞ τουσ αρÝστουσ (αριστοκρÀτεσ) αλλÀ και απÞ τουσ πλοàσιουσ. ΜελετÜστε τα παραθÛµατα 1 και 2 που αναφÛρονται στην ΚαρχηδÞνα.. Þ. Στισ ακτÛσ τησ Β. Οι αξιωµατικοÝ µÞνο Üταν ΚαρχηδÞνιοι. 2. Ο στÞλοσ εÝχε εθνικÞ χαρακτÜρα και Üταν πανÝσχυροσ. Þπωσ εκεÝνα που Ûφτιαχναν οι ΕυβοεÝσ. ενñ ο στρατÞσ τησ Üταν µισθοφορικÞσ. ισχυρÞ ιππικÞ απÞ Νουµιδοàσ. ΑφρικÜσ η κυριαρχÝα τουσ εκτεινÞταν απÞ τον κÞλπο τησ Σàρτησ στα ανατολικÀ µÛχρι τισ ακτÛσ του Ατλαντικοà στα δυτικÀ. Η παρÛκβαση του αριστοκρατικοà πολιτεàµατοσ των Καρχη- 166 τισ ακτÛσ τησ ΑνατολÜσ. Οι ΚαρχηδÞνιοι στη νοµισµατοκοπÝα τουσ µιµÜθηκαν ελληνικÀ πρÞτυπα... εÝναι Þτι ο λαÞσ διατηρεÝ τα δικαιñµατÀ του και δεν προχñρησε σε καµÝα επανÀσταση. ΣτατÜρασ* απÞ Üλεκτρο* τησ ΚαρχηδÞνασ. Την τàχη τησ πÞλησ και τη διοÝκησÜ τησ εÝχαν στα χÛρια τουσ οι πλοàσιοι Ûµποροι. σε µερικÀ σηµεÝα µÀλιστα µοιÀζει µε το πολÝτευµα τησ ΣπÀρτησ .κñν.

Η βÞρεια µε ακραÝο Þριο τισ Íλπεισ. Þπωσ Àλλωστε και στη ΣικελÝα. σαρκοφÀγουσ. οι οποÝοι συνÛβαλαν στη διαµÞρφωση τησ ιστορικÜσ τησ πορεÝασ. Το κεντρικÞ και νÞτιο τµÜµα τησ χερσονÜσου. ΟΕ∆Β. 3. Η ιστορικÜ Ûρευνα.Χ. ΠροÜλθαν πιθανÞτατα απÞ το βορειοανατολικÞ ΑιγαÝο¯ Ýσωσ κατοικοàσαν στα νησιÀ τησ περιοχÜσ και στα απÛναντι παρÀλια τησ Μ. Οι ανατολικÛσ ακτÛσ. δηλαδÜ κατÀ τον 8ο αι..) Οι γνñσεισ µασ για τη ζωÜ των λαñν που κατοÝκησαν την ΙταλÝα πριν απÞ τον 8ο αι. σàµφωνα µε την παρÀδοση. ΧαρακτηριστικÞ εÝναι Þτι υιοθÛτησαν τα γρÀµµατα του ελληνικοà αλφαβÜτου για να εκφραστοàν γραπτÀ¯ ωστÞσο. Η αυστηρÜ κοινωνικÜ συγκρÞτηση σε συνδυασµÞ µε την πολιτικÜ οργÀνωση και τη δηµιουργÝα ισχυροà εθνικοà στρατοà στÀθηκαν οι κàριοι παρÀγοντεσ προñθησησ και σταδιακÜσ επικρÀτησησ των ΡωµαÝων µÛχρι τον 3ο αι. ΛατÝνοι και ΚαµπανοÝ – και Àλλα σε ορεινÛσ – Ùµβριοι. ΑνÛπτυξαν ιδιαÝτερα τη µεταλλοτεχνÝα. Την Ýδια εποχÜ που ο ελληνικÞσ κÞσµοσ Àρχισε να εξαπλñνεται στη ∆àση. τησ Ε- τρουρÝασ – πρÞκειται για την περιοχÜ τησ σηµερινÜσ ΤοσκÀνησ – του ΛατÝου και τησ ΚαµπανÝασ. µποροàµε να διακρÝνουµε στην ΙταλÝα τρεισ διαφορετικÛσ ζñνεσ. Η κεντρικÜ ζñνη στο µεγαλàτερο µÛροσ τησ εÝναι ορεινܯ διασχÝζεται απÞ την οροσειρÀ των ΑπεννÝνων. Καλογεροποàλου. που κατοικοàν ολÞγυρα στον κÞλπο. Þταν Üρθαν και εγκαταστÀθηκαν στην ιταλικÜ χερσÞνησο δàο ξÛνοι λαοÝ. απÞ το Þνοµα αυτοà του Ûθνουσ και την Àλλη θÀλασσα ΑδριατικÜ. Οι Ετροàσκοι εγκαταστÀθηκαν σε δàο οµÀδεσ απÞ δñδεκα πÞλεισ. οι Îλληνεσ και οι Ετροàσκοι. Οι αρχαÝοι Îλληνεσ τουσ ονÞµαζαν Τυρρηνοàσ.2 Οι Ετροàσκοι ×ταν Ûνασ απÞ τουσ πρñτουσ λαοàσ που εγκαταστÀθηκαν στην ιταλικÜ χερσÞνησο. Το µεγαλεÝο των Ετροàσκων επιβεβαιñνεται απÞ τα ελληνικÀ ονÞµατα που οι ΙταλοÝ δÝνουν στισ θÀλασσεσ που περιβÀλλουν τη χερσÞνησο: ΛÛνε τη µια θÀλασσα ΤοσκÀνη (Το ΤυρρηνικÞ πÛλαγοσ). σχηµατÝζονται φυσικÀ καταφàγια για την προσÞρµιση των πλοÝων. τεφροδÞχα αγγεÝα* – και τη 1.τι αφορÀ τη φàση τησ. σ. Στην κεντρικÜ ζñνη δυτικÀ των ΑπεννÝνων διαµορφñνονται τρεισ συνεχεÝσ.Χ.Χ.1 Η χñρα Η ΙταλικÜ χερσÞνησοσ και η ΣικελÝα 168 Η ιταλικÜ χερσÞνησοσ εµφανÝζει αρκετÛσ αναλογÝεσ µε την ελληνικÜ σε Þ. Ι.Χ. ιδρàθηκαν οι ελληνικÛσ αποικÝεσ.. στην κεντρικÜ ΙταλÝα Ûνα απÞ τα ιταλικÀ φàλα – οι µετÛπειτα γνωστοÝ µε το Þνοµα ΡωµαÝοι – Ýδρυσαν κοντÀ στον ΤÝβερη ποταµÞ µια πÞλη (753 π. µικρÛσ πεδιÀδεσ. τον 8ο αι. οι ετρουσκικÛσ επιγραφÛσ δεν Ûχουν διαβαστεÝ – εκτÞσ απÞ µερικÀ ονÞµατα. ενñ.. ΙστορÝα των ΑρχαÝων χρÞνων. γνωστÀ µε το κοινÞ Þνοµα Ιταλιñτεσ.. ΜÛχρι τον 3ο αι. ΛουκανοÝ. Απ’ αυτÀ Àλλα εγκαταστÀθηκαν σε πεδινÛσ περιοχÛσ.Χ. εισÜλθαν νÛα φàλα.33 απÞδοση Α. π. Οι ανασκαφÛσ που Ûγιναν στην ΙταλÝα απÛδειξαν Þτι απÞ την εποχÜ τησ εγκατÀστασÜσ τουσ και για µισÜ περÝπου χιλιετÝα ανÛπτυξαν υψηλοà επιπÛδου πολιτισµÞ1. εÝναι ελÀχιστεσ. Η Ρñµη Ûµελλε να αναδειχθεÝ σε µεγÀλη δàναµη στην ιταλικÜ χερσÞνησο αρχικÀ και στη συνÛχεια σε Þλη τη ΜεσÞγειο. (ΠαρÝσι. Οι ΡωµαÝοι την ονÞµαζαν «Εντεàθεν των Íλπεων ΓαλατÝα». απÞ τισ Íλπεισ ωσ το στενÞ τησ ΜεσσÜνησ. την πηλοπλαστικÜ – κατασκεàαζαν ωραÝα αγÀλµατα. ΑσÝασ. ΕτρουσκικÞ τεφροδÞχο* αγγεÝο του β‹ µισοà του 6ου αι. παρουσιÀζει Ûνα λαÞ µε πολλÛσ αρετÛσ και αγροτικÜ πολιτιστικÜ παρÀδοση. ΜουσεÝο Λοàβρου) 169 . π. εκτÞσ απÞ τισ εµπορικÛσ επαφÛσ. 382. στο µεγαλàτερο µÛροσ τησ εÝναι πεδινÜ και διαρρÛεται απÞ τον ποταµÞ ΠÀδο. Þταν αναφÛρεται στουσ ΡωµαÝουσ πριν απÞ τη δηµιουργÝα τησ αυτοκρατορÝασ τουσ.Χ. π. ΤÝτοσ ΛÝβιοσ.Χ. µιασ αποικÝασ τησ ΤοσκÀνησ. 3. την κατοικοàσαν κελτικÀ φàλα. στισ δυτικÛσ που βρÛχονται απÞ το ΤυρρηνικÞ πÛλαγοσ. π. π. Îφτασαν την Ýδια εποχÜ περÝπου µε τουσ Îλληνεσ. εÝναι απÞτοµεσ και δε διαθÛτουν λιµÀνια. Η νÞτια ζñνη εÝναι ορεινÜ µε µικρÛσ παρÀλιεσ πεδινÛσ εκτÀσεισ. που αποτελεÝ τη φυσικÜ προÛκταση τησ ιταλικÜσ χερσονÜσου.À. ΓενικÀ. Με τουσ Îλληνεσ. Σ’ αυτÛσ απÞ τον 8ο αι. Βροàτιοι κ. δηµιοàργησαν και πολιτιστικÛσ σχÛσεισ.Χ. Η ιστορικÜ περÝοδοσ αρχÝζει ουσιαστικÀ. àστερα Ûστειλαν πÛρα απÞ τα ΑπÛνιννα κι Ûκαµαν αποικÝεσ τισ πÞλεισ που εÝχαν Àλλοτε. απÞ το Þνοµα του ΑδρÝα.. Η καταγωγÜ τουσ µασ εÝναι Àγνωστη. 2¯ V. π. το κατοικοàσαν αρχικÀ οι ΛÝγουρεσ¯ απÞ τισ αρχÛσ Þµωσ τησ 2ησ χιλιετÝασ π.Χ. Η εξÀπλωση των Ετροàσκων στην ΙταλÝα Η δàναµη τησ ΕτρουρÝασ Üταν τÞσο µεγÀλη ñστε η φܵη του ονÞµατÞσ τησ γÛµιζε Þχι µονÀχα τη γη αλλÀ και τισ θÀλασσεσ κατÀ µÜκοσ τησ ΙταλÝασ. απÞ τον ΠÀδο ωσ τισ Íλπεισ. ΑυτÛσ οι αποικÝεσ Ûπιασαν ολÞκληρη τη χñρα. οι γνωστοÝ µασ ΓαλÀτεσ. π. ΣαµνÝτεσ. στην αρχÜ απÞ τα ΑπÛνιννα. αντÝθετα. εκτÞσ απÞ το τρÝγωνο που κατÛχουν οι ΒενετοÝ..Χ. που βρÛχονται απÞ την ΑδριατικÜ. Οι λαοÝ τησ ιταλικÜσ χερσονÜσου και ο σχηµατισµÞσ του Ρωµαϊκοà κρÀτουσ (8οσ – 3οσ αι.3. η οποÝα εµποδÝζει την επικοινωνÝα µεταξà των ανατολικñν και δυτικñν ακτñν.). π. εκδ.

το κρÀτοσ τουσ διαλàθηκε και υποτÀχθηκε στουσ ΡωµαÝουσ. 170 δρàθηκε η Ρñµη. Οι οικογÛνειεσ αυτÛσ µε τα Àµεσα µÛλη και τα παρακλÀδια τουσ αποτελοàσαν τα ρωµαϊκÀ γÛνη. Rostovtzeff. M. π. π. ΑνεξÀρτητα πÀντωσ απÞ την καταγωγÜ τουσ. Τον 4ο αι. Οι Ετροàσκοι τον 7ο αι.Χ. στη συνÛχεια. Þταν κυριÀρχησαν στο ΛÀτιο.Χ.Χ. Β. Η προÛλευση των κατοÝκων τησ Ρñµησ Îτσι απÞ το τÛλοσ του 6ου αιñνα η Ρñµη ζει µε Ûνα πολÝτευµα. ο µεγÀλοσ ιππÞδροµοσ και ο ναÞσ του ∆ιÞσ στο λÞφο του ΚαπιτωλÝου. εκδ. αφοà κατÛλαβαν το ΛÀτιο τον 7ο αι. οι κÀτοικοι τησ περιοχÜσ επαναστÀτησαν και Ûδιωξαν τουσ Ετροàσκουσ απÞ την περιοχÜ τουσ. απÞγονο του ΑινεÝα. π. τα µÛλη τησ µιλοàσαν και Ûγραφαν ΛατινικÀ. ✦ ΠατρÝκιοι Üταν οι ΡωµαÝοι που ανÜκαν στισ παλαιÛσ µεγÀλεσ οικογÛνειεσ. ✦ ΠελÀτεσ Üταν αυτοÝ που ζοàσαν κοντÀ στουσ πατρÝκιουσ ωσ υπÜκοοι και δÛχονταν την προστασÝα τουσ. π. πÜραν την οριστικÜ τουσ µορφÜ οι µàθοι που αναφÛρονταν στην Ýδρυση τησ Ρñµησ. ΕÝναι πολà πιθανÞ η δηµιουργÝα τησ να οφεÝλεται στουσ Ετροàσκουσ. 3. στα βÞρεια ωσ τισ Íλπεισ και στο νÞτο στισ περιοχÛσ του ΛατÝου και τησ ΚαµπανÝασ ωσ τισ ελληνικÛσ αποικÝεσ. οàτε καθαρÀ ρωµαϊκÜ. προχñρησαν στην κατασκευÜ εγγειοβελτιωτικñν Ûργων. π.Χ. ο κεντρικÞσ αποχετευτικÞσ αγωγÞσ. τον οποÝο αναγνñριζαν και ωσ αρχηγÞ. Ûναν απÞ τουσ επτÀ λÞφουσ που αποτελοàσαν τη φυσικÜ οχàρωση τησ Ρñµησ. 37. ΩστÞσο η αρχαιολογικÜ Ûρευνα αποκαλàπτει Þτι στη θÛση Þπου ι[1]. Τον 5ο αι. Η ÝδρυσÜ τησ τοποθετεÝται στο 753 π. η Ρñµη εÝχε την ακÞλουθη κοινωνικÜ και πολιτικÜ οργÀνωση: Η κοινωνικÜ συγκρÞτηση. ΕικονÝζει τη λàκαινα που θηλÀζει το Ρωµàλο και το ΡÛµο. π. Îκτοτε οι ΡωµαÝοι Àρχισαν να οργανñνονται συστηµατικÀ. προχñρησαν σε συνοικισµÞ των κατοÝκων των γàρω περιοχñν. τουσ πελÀτεσ και τουσ πληβεÝουσ. π. π.ΧÀλκινο σàµπλεγµα τησ λàκαινασ που θηλÀζει το Ρωµàλο και το ΡÛµο. ΕπρÞκειτο µÀλλον για τουσ προϊταλιñτεσ κατοÝκουσ. Η ρωµαϊκÜ κοινωνÝα την περÝοδο τησ βασιλεÝασ συγκροτεÝται απÞ τρεισ τÀξεισ: τουσ πατρÝκιουσ. Ùλα τα µÛλη ενÞσ γÛνουσ ονοµÀζονταν πατρÝκιοι.. ΜουσεÝο ΚαπιτωλÝου) ζωγραφικÜ. µετ. εξαπλñθηκαν πÛρα απÞ τα Þρια τησ πρñτησ τουσ εγκατÀστασησ. δεν υπÀρχει αµφιβολÝα πωσ ο υπÞλοιποσ πληθυσµÞσ στο σàνολÞ του Üταν καθαρÀ λατινικÞσ. Ετροàσκοι και ΡωµαÝοι.Χ. Στα τÛλη Þµωσ του 6ου αι. Την Ýδια περÝοδο πραγµατοποιÜθηκαν σπουδαÝα Ûργα. ΡωµαϊκÜ ιστορÝα.. ΜεγÀλοσ αριθµÞσ τοιχογραφιñν Ûχει διασωθεÝ απÞ τη διακÞσµηση των υπÞγειων θαλÀµων Þπου Ûθαβαν τουσ νεκροàσ τουσ.Χ. υπÜρχαν µικροÝ οικισµοÝ απÞ το 10ο µÛχρι τον 8ο αι. αυτÞν και τον αδελφÞ του ΡÛµο µεγÀλωσε µια λàκαινα. Στα τÛλη του 6ου αι. ΚÞπηκε σε νοµισµατοκοπεÝο τησ ΚαµπανÝασ (µÛσα 3ου αι. να κυριαρχοàν στο ΛÀτιο και να αντιµετωπÝζουν αποτελεσµατικÀ τουσ κατοÝκουσ των γειτονικñν περιοχñν.Χ. Σàµφωνα µε τουσ ρωµαϊκοàσ µàθουσ. Þµωσ εκδιñχθηκαν απÞ το ΛÀτιο απÞ τουσ Îλληνεσ και τουσ ΛατÝνουσ. Η αριστροκρατÝα αυτÜ δεν Üταν οàτε καθαρÀ ετρουσκικÜ.Χ. αισθÀνονταν πιο στενÀ δεµÛνοι µε τισ λατινικÛσ παρÀ τισ ετρουσκικÛσ πÞλεισ. οι οποÝοι. Þσο και στουσ µικροàσ οικισµοàσ και στα χωριÀ τησ λατινικÜσ πεδιÀδασ. σ. αποξÜραναν τα Ûλη των γàρω περιοχñν και δηµιοàργησαν κανÀλια Àρδευσησ των χωραφιñν. Þπωσ εÝχε συµβεÝ και στην ΑθÜνα2. Και αν αυτÞ ισχàει για τουσ ευγενεÝσ. Àρχισε να µειñνεται η δàναµÜ τουσ και µÛχρι τον 3ο αι. που δηµιουργÜθηκε την εποχÜ τησ ετρουσκικÜσ κυριαρχÝασ. ΚÀλφογλου. τα οποÝα εÝχε προσαρτÜσει η Ρñµη πριν.Χ. π.Χ. Στα Ûργα τησ ζωγραφικÜσ τουσ διαφαÝνεται Ûντονη η ελληνικÜ επÝδραση. ΠαπαζÜση. Ýδρυσαν τη Ρñµη.Χ. µεταξà των οποÝων φαÝνεται Þτι κÀποιοι Üταν Ετροàσκοι. Την ηγετικÜ τÀξη σχηµÀτιζε η τοπικÜ αριστοκρατÝα. Þπωσ η αποξÜρανση των ελñν τησ περιοχÜσ. Η παρÀδοση αναφÛρει Þτι απÞ την Ýδρυση τησ Ρñµησ και µÛχρι τα τÛλη του 6ου αι. ΦαÝνεται Þτι.). τÞσο στην περιοχÜ τησ Ρñµησ. η αγορÀ στο κÛντρο τησ πÞλησ. Ο ετρουσκικÞσ πολιτισµÞσ αποτÛλεσε µαζÝ µε τον ελληνικÞ και τον προϊταλιωτικÞ το πολιτιστικÞ υπÞβαθρο. εµπÞρων και κτηνοτρÞφων. Στα- 2. γιατÝ κατÀγονταν απÞ τον Ýδιο πατÛρα. 171 . Την περÝοδο τησ βασιλεÝασ που διαρκεÝ ωσ το 509 π. Îνα απÞ τα παλαιÞτερα ρωµαϊκÀ νοµÝσµατα. δηλαδÜ τουσ ΛÝγουρεσ. π. (Ρñµη.Χ. µερικÛσ εκατοντÀδεσ οικογÛνειεσ µεγÀλων γαιοκτηµÞνων. κυβÛρνησαν Ûξι βασιλεÝσ. κυρÝωσ Þµωσ µετÀ την ετρουσκικÜ κυριαρχÝα. που Üρθε στην ΙταλÝα απÞ την ΤροÝα µετÀ την πυρπÞληση και την καταστροφÜ τησ απÞ τουσ Îλληνεσ. στο οποÝο βασÝστηκε το ρωµαϊκÞ κρÀτοσ και ο ρωµαϊκÞσ πολιτισµÞσ.3 Η Ýδρυση τησ Ρñµησ και η οργÀνωσÜ τησ Η ρωµαϊκÜ παρÀδοση ανÀγει την Ýδρυση τησ Ρñµησ στο Ρωµàλο[1].

εÝχαν Ûρθει µÞνοι τουσ στη Ρñµη σε αναζÜτηση καλàτερησ τàχησ3. επειδÜ οι πατρÝκιοι συγκεντρñνονταν σε τµÜµατα – τισ φρÀτρεσ. µετÀ απÞ εξÛγερση των πατρικÝων. Σε µικρÞ χρονικÞ διÀστηµα καταργÜθηκε ο νÞµοσ που δεν επÛτρεπε τουσ γÀµουσ µεταξà των δàο τÀξεων. ο οποÝοσ Üταν παρÀλληλα θρησκευτικÞσ αρχηγÞσ.. Η αρχαÝα πÞλη. σ. Η εκκλησÝα Üταν η συγκÛντρωση Þλων των πατρικÝων και των πελατñν. Η προÛλευση των πληβεÝων Οι ΑρχαÝοι δε µασ φωτÝζουν και τÞσο για τον αρχικÞ σχηµατισµÞ τησ τÀξησ των πληβεÝων. Πλοàταρχοσ. Àλλοι Þµωσ γιατÝ οι Ýδιοι (οι βουλευτÛσ) εÝχαν να επιδεÝξουν τουσ Ýδιουσ τουσ τουσ πατÛρεσ. Η σàγκλητοσ µαζÝ µε το βασιλιÀ συγκαλοàσαν την εκκλησÝα του λαοà και επικàρωναν τισ αποφÀσεισ τησ. το δικαÝωµα να εκλÛγονται στο αξÝωµα του «µεγÝστου αρχιερÛωσ». Íλλοι πÀλι απÞ τη λÛξη πατρονÝα. οι πληβεÝοι µε τουσ αγñνεσ τουσ πÛτυχαν για πρñτη φορÀ την καταγραφÜ του εθιµικοà δικαÝου (∆ωδεκÀδελτοσ). Στη συνÛχεια τουσ Àλλουσ τουσ ενÛταξε στο δܵο και ονοµÀστηκε ο λαÞσ ποποàλουσ. εκδ. τουσ παραχωρÜθηκε το δικαÝωµα να εκλÛγονται στο αξÝωµα του υπÀτου και αργÞτερα. ηγÛτησ του στρατοà και ανñτατοσ δικαστÜσ. Η πολιτικÜ οργÀνωση. ΕιρµÞσ. στην αρχÜ (ο Ρωµàλοσ) διαÝρεσε Þλο το λαÞ που εÝχε ενηλικιωθεÝ σε στρατιωτικÀ σñµατα. γιατÝ Ûτσι ονÞµαζαν την προστασÝα και συνεχÝζουν να την ονοµÀζουν µÛχρι σܵερα. π. Θεωροàνταν πρÞσωπα ιερÀ και απαραβÝαστα. Το νÛο πολÝτευµα που εγκαθιδρàθηκε οι ΡωµαÝοι το ονÞµαζαν δηµοκρατÝα (Res publica)¯ στην πραγµατικÞτητα Þµωσ επρÞκειτο για αριστοκρατικÞ καθεστñσ. Τον 4ο αι. Στισ αρχÛσ του 5ου αι. Þπωσ τισ ονÞµαζαν. και αυτÞ που επισηµαÝνει καλàτερα το χαρακτÜρα τησ µεγÀλησ επανÀστασησ που Ûγινε τÞτε στο δÝκαιο. αρχÛσ 1ου αι. αφοà την εξουσÝα εÝχαν πλÛον οι πατρÝκιοι. Οι Àρχοντεσ αυτοÝ που εκλÛγονταν για Ûνα χρÞνο εÝχαν ωσ κàριο Ûργο την προστασÝα των πληβεÝων απÞ τισ αυθαιρεσÝεσ των πατρικÝων.Χ.). απ’ Þσουσ συγκεντρñθηκαν στην πÞλη. 13. Την περÝοδο τησ βασιλεÝασ αρχηγÞσ του κρÀτουσ Üταν ο βασιλιÀσ.Χ. πρÀγµα το οποÝο δεν Üταν κοινÞ σε πολλοàσ. ΜÛχρι τα τÛλη του 3ου αι. Η ∆ωδεκÀδελτοσ λÛει: «Το αποτÛλεσµα τησ τελευταÝασ ψηφοφορÝασ του λαοà αποτελεÝ νÞµο». ΣταµατιÀδη.Χ. Για δàο περÝπου αιñνεσ η Ρñµη κλυδωνÝστηκε στο εσωτερικÞ απÞ κοινωνικοàσ αγñνεσ µÛχρι την εξÝσωση των πατρικÝων µε τουσ πληβεÝουσ.. Þχι γιατÝ προÛρχονταν απÞ ηττηµÛνουσ πληθυσµοàσ αλλÀ γιατÝ δεν εÝχαν οàτε οικογÛνεια οàτε θρησκεÝα. µετ. µ. ΕκατÞ ευγενεÝσ Ûκανε βουλευτÛσ και αυτοàσ τουσ ονÞµασε πατρÝκιουσ και το σñµα αυτñν σενÀτον. Η πολιτειακÜ µεταβολÜ συµπÝπτει µε την αποµÀκρυνση ΠορτρÛτο συγκλητικοà (περ. 3. διακÀ αυτοÝ Üρθαν σε επιµειξÝεσ µε τουσ πατρÝκιουσ και συγχωνεàτηκαν σε µια τÀξη. ΚÀθε σñµα αποτελοàνταν απÞ τρεισ χιλιÀδεσ πεζοàσ και τριακÞσιουσ ιππεÝσ. Ùταν οι ΡωµαÝοι καταλÀµβαναν µια πÞλη. π. ΕÝναι το πλÛον σηµαντικÞ απÞ τα κεݵενα αυτοà του κñδικα που Ûχουν αποµεÝνει.) αποτÛλεσε το σπουδαιÞτερο πολιτικÞ σñµα το οποÝο καθÞρισε την τàχη του ρωµαϊκοà κρÀτουσ.. ΕÝχαν το δικαÝωµα να αρνηθοàν την ψÜφιση ενÞσ νÞµου. Επικàρωνε Ü απÛρριπτε τισ αποφÀσεισ του βασιλιÀ «διÀ βοÜσ».Χ. πωσ οι πατρÝκιοι κατηγοροàσαν τουσ πληβεÝουσ. π. Ρωµàλοσ. π. πρÛπει να ανÀγεται σε µια πολà παλαιÀ εποχÜ και να αναφÛρεται στουσ πρñτουσ χρÞνουσ τησ Ρñµησ. ΑυτÜ λοιπÞν η µοµφÜ που Üταν Üδη Àδικη κατÀ την εποχÜ του ΛικÝνιου και που οι σàγχρονοι του ΤÝτου ΛÝβιου δε συµµερÝζονταν σχεδÞν καθÞλου. ∆εν εÝχαν κανÛνα δεσµÞ µε τουσ πατρÝκιουσ και τουσ πελÀτεσ¯ γι’ αυτÞ και ονοµÀστηκαν πλÜθοσ (πληβεÝοι).Χ. Ùντασ ανθρñπινο Ûργο. ΜετÀ απÞ σκληροàσ αγñνεσ ενÞσ περÝπου αιñνα κατÞρθωσαν να αποκτÜσουν και πολιτικÜ ισÞτητα. Η εκκλησÝα αυτÜ ονοµαζÞταν και φρατρικÜ. Την περÝοδο τησ δηµοκρατÝασ το ρωµαϊκÞ κρÀτοσ (Res publica) οργανñθηκε µε τισ ακÞλουθεσ εξουσÝεσ: τουσ Àρχοντεσ. ΟνοµÀστηκε λεγεñνα. υποχρÛωναν τουσ κατοÝκουσ τησ να µετοικÜσουν κοντÀ στη Ρñµη. ΠολλοÝ. κυριÀρχησε στην ιταλικÜ χερσÞνησο και αντιµετñπισε νικηφÞρα στη δυτικÜ ΜεσÞγειο τουσ ΚαρχηδÞνιουσ. ο νÞµοσ δεν παρουσιÀζεται πλÛον σαν αµετÀβλητοσ και αδιαφιλονÝκητοσ τàποσ. Μποροàµε να υποθÛσουµε Þτι. εξÀλλου. Η σηµασÝα τησ ∆ωδεκÀδελτου Îχουµε λοιπÞν δàο συνÛπειεσ: Πρñτον. ΜουσεÝο Λοàβρου) 172 των Ετροàσκων. Λ. Οι Àρχοντεσ του ρωµαϊκοà κρÀτουσ Üταν πολ- 4. ✦ ΠληβεÝοι Üταν Þλοι οι νεÞτεροι κÀτοικοι τησ Ρñµησ και των γàρω περιοχñν. ΣενÀτοσ σηµαÝνει ακριβñσ γερουσÝα.Χ. Στα µÛσα του 5ου αι. Οι κοινωνικοÝ αγñνεσ. τη συγκροτοàσαν οι αρχηγοÝ των ρωµαϊκñν γενñν. στο εξωτερικÞ εγκαινÝασε πολιτικÜ κατακτÜσεων. τη σàγκλητο και τισ εκκλησÝεσ. αποτρÛποντασ Ûτσι τισ αυθαÝρετεσ δικαστικÛσ αποφÀσεισ των πατρικÝων5. Η πολιτικÜ οργÀνωση. στα τÛλη του Ýδιου αιñνα.3. Þταν αυτÞσ προσÛβαλλε τα συµφÛροντα των πληβεÝων (veto)*. ο οποÝοσ γνñριζε τα αρχαÝα Ûθιµα. 362. Η σàγκλητοσ απÞ την εποχÜ τησ Ýδρυσησ τησ Ρñµησ µÛχρι και την παρακµÜ τησ ρωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ (τÛλη 3ου αι. 5. Μασ κÀνει Þµωσ εντàπωση η διαπÝστωση του ΤÝτου ΛÝβιου. Οι πληβεÝοι αγωνÝστηκαν δàο περÝπου αιñνεσ για να αποκτÜσουν πολιτικÀ δικαιñµατα. π. Τη σàγκλητο. Íλλοι αναφÛρουν Þτι οι βουλευτÛσ ονοµÀστηκαν πατρÝκιοι γιατÝ Üταν πατÛρεσ γνησÝων παιδιñν.Χ. αναγνωρÝζεται Þτι υπÞκειται σε αλλαγÛσ. mos¯ εÝναι Ûνα απλÞ κεݵενο. Ο νÞµοσ δεν εÝναι πλÛον µια ιερÜ παρÀδοση.4 Η συγκρÞτηση τησ ρωµαϊκÜσ πολιτεÝασ – Res publica Η περÝοδοσ τησ βασιλεÝασ τελεÝωσε το 509 π. Fustel de Coulanges. ΠαρÀλληλα. Η Ýδρυση τησ λεγεñνασ * και τησ συγκλÜτου Αφοà κτÝστηκε η πÞλη. που αποτελοàνταν απÞ εκατÞ και στη συνÛχεια απÞ τριακÞσια µÛλη. ΑποφÀσιζε για ειρÜνη Ü πÞλεµο και εξÛλεγε το βασιλιÀ. σχηµατÝστηκε απÞ αρχαÝουσ πληθυσµοàσ που εÝχαν κατακτηθεÝ και υποδουλωθεÝ. που εκπροσωποàσαν οι δܵαρχοι. Τισ βασιλικÛσ δικαιοδοσÝεσ Ûλεγχαν δàο σñµατα: η σàγκλητοσ και η εκκλησÝα του λαοà. Οι πληβεÝοι δεν εÝχαν πολιτικÀ δικαιñµατα και δεν τουσ επιτρεπÞταν να νυµφευτοàν µε γυναÝκεσ απÞ την τÀξη των πατρικÝων. (ΠαρÝσι. Η σàγκλητοσ Üταν ο θεµατοφàλακασ των εθݵων και των παραδÞσεων τησ Ρñµησ4. κατÀ µεγÀλο µÛροσ. 173 . κατÞρθωσαν να αναδεÝξουν µια νÛα εξουσÝα. γιατÝ οι µÀχιµοι Üταν οι πιο διακεκριµÛνοι απ’ Þλουσ.

επειδÜ χωρÝσ σεβασµÞ προσ χàθηκε µÛχρι την πλÜρη υποταγÜ των λαñν τησ το υπατικÞ αξÝωµα και την προγονιΙταλÝασ. θρησκευτικÀ και εξωτερικÜσ πολιτικÜσ. κοσµοàσαν τουσ ΡωµαÝουσ. δηλαδÜ Þριζαν ποιοι απÞ τουσ Àρχοντεσ εÝχαν το δικαÝωµα να εισÛλθουν στη σàγκλητο. ΠαρÀλληλα. των Αικοàων. Οι σπουδαιÞτεροι Üταν: οι δàο àπατοι. Ùταν εκεÝνοσ απογνÜσιοσ γιοσ σου. Ùταν η πολιτεÝα βρισκÞταν σε κρÝσιµη κατÀσταση. κατÞρθωσαν να επιβληθοàν µετÀ απÞ µακροχρÞνιουσ πολÛµουσ στουσ ΣαµνÝτεσ και να καταλÀβουν την περιοχÜ τησ ΚαµπανÝασ. Εκπροσωποàσαν την εκτελεστικÜ εξουσÝα τησ πολιτεÝασ. εÝπε.. µε µικρÞτερησ σηµασÝασ αξιñµατα. 2) τη σàνταξη του καταλÞγου των συγκλητικñν.. κατÛστρεψεσ τη στρατιωτικÜ πειθαρχÝα. την εξÝσωση των τÀξεων την αποτÛλεσαν Þλοι οι lex. των Ετροàσκων και Àλλων. η υπαδÛσε τον στον πÀσσαλο και σκÞτωσÛ κοÜ στουσ νÞµουσ) Üταν τα χαρακτηριστικÀ που τον». και Üταν κατÀ συνÛπεια πατρικÜ κληρονοµιÀ των οικογενειñν. Στη δικαιοδοσÝα τησ Üταν η ψÜφιση των νÞµων και η εκλογÜ των κατñτερων αρχÞντων. Þ. ×ταν δàο και εκλÛγονταν για δεκαοκτñ µÜνεσ.).5 Η ρωµαϊκÜ εξÀπλωση Η κατÀκτηση τησ ΙταλÝασ. Συγκεντρñνονταν κατÀ φυλÛσ. 174 ΡωµαÝοι. π. αυτÞ οφεÝλεται 175 .. οι πραÝτωρεσ. 7. Η λατρεÝα τησ ΕστÝασ χÜ Üταν η συνÛλευση των πληβεÝων. τα συγκλητικÀ δÞγµατα.) και µετÀ απÞ λÝγο κυριÀρχησα». τοσ γυρÝζει το πρÞσωπο απÞ το γιο Η επικρÀτηση των ΡωµαÝων. Ûγινε στο εξÜσ κοινÞ κτܵα Þλων των πολιτñν.π. π.Χ. συγκÛντρωναν Þλεσ τισ εξουσÝεσ που προηγουµÛνωσ εÝχε ο βασιλιÀσ.. π. Ο πληβεÝοσ απÛκτησε το δικαÝωµα να τον επικαλεÝται και να προσφεàγει στη δικαιοσàνη. π. VIII. Ùταν Àκουσε αυτÀ ο àπασαν σ’ Þλεσ τισ αποικÝεσ τησ ΚÀτω ΙταλÝασ. αντιµετñπισαν µε καρτερÝα την πολιορκÝα τησ Ρñµησ απÞ τουσ ΓαλÀτεσ. ξÝωµα των τιµητñν. «Για να αποδεÝξω Þτι εݵαι τησ επÛκτασησ των ΡωµαÝων. Η παρÛµβαση του ποÝοσ Üταν àπατοσ.Χ. ΣπουδαÝο ρÞλο. σ. ωσ τισ αρχÛσ του 3ου αι. 3. Στισ αρχÛσ του 4ου αι. Þσο εξαρτιÞταν στην επικρÀτησÜ τουσ. οι ΡωµαÝοι κατÛλαβαν τον φυρα ενÞσ ιππÛα. δηλαδÜ την κατÀταξÜ τουσ ανÀλογα µε τα περιουσιακÀ τουσ στοιχεÝα. π. 3) την κατÀρτιση του προϋπολογισµοà του κρÀτουσ και 4) την επÝβλεψη των ηθñν. Η λοχÝτιδα Üταν η συνÛλευση Þλων των στρατευµÛνων πολιτñν.Χ. η οποÝα για την αντιµετñπιση του ρωµÀχησε µ’ Ûναν εχθρÞ παρÀ τισ αυµαϊκοà κινδàνου ζÜτησε τη συµβολÜ του ΠàρστηρÛσ διαταγÛσ του πατÛρα του. των ΣαβÝνων. µετÀ Þµωσ Üταν µÝα απÞ τισ αρχαιÞτερεσ λατρεÝεσ των ΡωµαÝων. η πειθαρχÝα και οι η Ρñµη οφεÝλει τη δàναµÜ τησ» εÝπε προγονικÛσ αρετÛσ (η αφοσÝωση στην ιδÛα τησ στη συνÛλευση.Χ. Η φυλετικÜ στην αρµησ που σñζεται. Στο ρωµαϊκÞ κρÀτοσ λειτοàργησαν προοδευτικÀ τρεισ εκκλησÝεσ.Χ. ΜεγÀλησ σπουδαιÞτητασ αξÝωµα Üταν το αFustel de Coulanges. τισ αρετÛσ που κοσµοàσαν Η µÞνη προσπÀθεια αντÝστασησ στα επεκτατουσ ΡωµαÝουσ τικÀ σχÛδιÀ τουσ εκδηλñθηκε απÞ την πÞλη του Ο γιοσ του ΤουρκουÀτου µονοΤÀραντα. Οι αποφÀσεισ τησ παÝρνοΝαÞσ τησ ΕστÝασ (2οσ αι. Η σàγκλητοσ εκπροσωποàσε την ιστορικÜ συνÛχεια του ρωµαϊκοà κρÀτουσ. «ΤÝτε µαÝοι αρκετÛσ φορÛσ ηττÜθηκαν και πολà αݵα ΜÀνλιε. σαν να επιτàχουν το στÞχο τουσ. των ΛατÝνων. Ûχασε τη δàναµÜ τησ την περÝοδο τησ δηµοκρατÝασ¯ διατηρÜθηκε µÞνο απÞ σεβασµÞ στην παρÀδοση. Οι αποφÀσεισ τησ. ∆εàτερη συνÛπεια εÝναι η εξÜσ: Ο νÞµοσ που αποτελοàσε προηγουµÛνωσ µÛροσ τησ θρησκεÝασ. και εφÞσον θεσπÝστηκε µε τη θÛληση των ανθρñπων. ×ταν σñµα µε νοµοθετικÜ και εκτελεστικÜ εξουσÝα και µε µεγÀλη δàναµη καθ’ Þλη τη διÀρκεια τησ δηµοκρατÝασ. Η πειθαρχÝα Üταν µια απÞ ελληνικñν αποικιñν.Χ. Η φρατρικÜ. «ΕµπρÞσ ραβδοàχε. Αποτελοàνταν απÞ ισÞβια µÛλη (τριακÞσια στον αριθµÞ). τÞτε για Ûξι µÜνεσ Þλεσ οι εξουσÝεσ παραχωροàνταν σε Ûναν εκλεγµÛνο Àρχοντα απÞ τουσ υπÀτουσ που ονοµαζÞταν δικτÀτορασ. Για την πλÜρη κυριαρχÝα τουσ στην ιταλικÜ χερσÞνησο απÛµενε η υποταγÜ των 6. ΕÝχε δικαιοδοσÝεσ σε θÛµατα οικονοµικÀ. δηλαδÜ εÝχαν τη δικαιοδοσÝα να στερÜσουν τα πολιτικÀ δικαιñµατα σ’ Þποιον πολÝτη επιδεÝκνυε ανÜθικη συµπεριφορÀ. Ûκαµψαν οριστικÀ την αντÝσταση των Ετροàσκων. που προηγουµÛνωσ εÝχαν διατελÛσει ανñτατοι Àρχοντεσ. τον οποÝο σκÞτωΤÀραντα (272 π. ΕξÛλεγε τουσ υπÀτουσ. 466-7. ΕÝχαν µεγαλοπρεπÜ εµφÀνιση και ακολουθοàνταν απÞ δñδεκα ραβδοàχουσ.. πατρÝδασ. στην οποÝα µÛχρι τñρα ✦ Η ακατÀβλητη επιµονÜ. ωστÞσο. σου φÛρνω τα λÀχñρησε στην ΕλλÀδα. ΥπÜρχαν και Àλλοι Àρχοντεσ. Ωσ Ûργο τουσ εÝχαν: 1) την τݵηση των πολιτñν. τουσ αρχαιÞτεροσ µαρµÀρινοσ ναÞσ τησ ΡñτιµητÛσ και τουσ πραÝτωρεσ. εναντÝον των γειτονικñν λαñν τησ κεντρικÜσ ΙταλÝασ. ανÀλογα δηλαδÜ µε τον τÞπο τησ κατοικÝασ τουσ. εÝχαν ισχà νÞµου. οι ανθàπατοι. Οι πρñτοι πÞλεµοι των ΡωµαÝων Ûγιναν τον 5ο αι. που κατοικοàσαν στη βÞρειο ΙταλÝα. Αν τελικÀ κατÞρθωΤÝτοσ ΛÝβιοσ. ο σεβασµÞσ στουσ ανñτερουσ. ΓεµÀτοσ λοιπÞν Πàρρου αντιµετñπισε πρÞσκαιρα το πρÞβληµα απÞ χαρÀ για τη νÝκη Ûτρεξε στον πατÛρα του. π. εÝπε τελειñνοντασ. οι ταµÝεσ. απÞ σÛνα. ΕÝναι ο νταν κατÀ λÞχουσ. η Ýδια θÛληση µπορεÝ να τον αλλÀξει. Οι ΡωτÀζει τουσ σαλπιγκτÛσ να σαλπÝσουν συγκÛντρωση του στρατοà. ο ορου. Οι κατακτητιτου και χωρÝσ να καθυστερÜσει διακοÝ πÞλεµοι δεν Üταν πÀντοτε νικηφÞροι. Οι κατακτητικοÝ πÞλεµοι που επÛβαλαν τη ρωµαϊκÜ κυριαρχÝα στην ΙταλÝα και στη ∆υτικÜ ΜεσÞγειο διÜρκεσαν περÝπου τρεισ αιñνεσ (5οσ-3οσ αι.Χ. Στη διÀρκεια του δεàτερου µισοà του 4ου αι. που εκλÛγονταν για Ûνα χρÞνο αρχικÀ. διαδραµÀτισε και κατÀ τουσ αυτοκρατορικοàσ χρÞνουσ.λοÝ. που Üταν η συνÛλευση των πατρικÝων. του βασιλιÀ τησ ΗπεÝρου. κÜ µεγαλειÞτητα µονοµÀχησεσ παρÀ Ποιοι Þµωσ Üταν οι λÞγοι που συνÛβαλαν τισ διαταγÛσ µου και. Þπωσ οι δܵαρχοι.). πατρικÝων και πληβεÝων.

✦ Στην επικρÀτησÜ τουσ συνÛβαλαν και τα µÛτρα που πÜραν για την οργÀνωση των κατακτηµÛνων λαñν. ✦ Το ρωµαϊκÞ στρατÞ συγκροτοàσαν Þσοι πολÝτεσ εÝχαν περιουσÝα. στα τÛλη του 1ου αι.) ταν ανÀγκη. Οι πρñτοι αυτοÝ Àποικοι ουσιαστικÀ λειτοàργησαν ωσ παρÀγοντασ εκρωµαϊσµοà των κατακτηµÛνων. Þπου παρουσιαζÞχερσÞνησο (περ. οι ΡωµαÝοι Ûστρεψαν τισ βλÛψεισ τουσ στη ΜεσÞγειο και.). Σε χρονικÞ διÀστηµα µικρÞτερο απÞ µια δεκαετÝα µετÀ απÞ την κυριαρχÝα τουσ στην ΙταλÝα. ∆ηµιουργοàσαν σàνδεσµο κÀθε πÞλησ χωριστÀ µε τη Ρñµη. ΣυνÛβαλε στη µετακÝνηση του στρατοà και την ανÀπτυξη εµπορικñν επαφñν στο εσωτερικÞ τησ ΙταλικÜσ χερσονÜσου. Îτσι υπερασπÝζονταν µε θÀρροσ την πατρÝδα τουσ. προκαλοàσαν αντιζηλÝεσ που απÛτρεπαν τη συνεργασÝα και την ανÀληψη κοινÜσ δρÀσησ. Το τÛλοσ του πολÛµου κρÝθηκε. ΕÝναι χαρακτηριστικÞ Þτι εξαρχÜσ καθÞριζαν τισ σχÛσεισ τουσ µε τουσ ηττηµÛνουσ¯ Ûτσι εµπÞδισαν τη µεταξà τουσ συνεννÞηση.Χ. π.Χ. Þπου οι πÀλουσ κατÀ τη διÀρκεια του προαΚαρχηδÞνιοι εÝχαν επεκτεÝνει το αποικιακÞ τουσ ναφερθÛντοσ πολÛµου. εξαÝρετοσ στρατηλÀτησ. Θεωροàσαν τουσ λαοàσ που υπÛτασσαν ωσ συµµÀχουσ. ΑφρικÜ. ΤελεÝωσε µε την πιο µακροχρÞνιο πÞλεµο απ’ αυτÞν. περιορισµÛΑ‹ ΚαρχηδονιακÞσ (264-241 π. Και τα δàο κρÀτοσ. Þπωσ Üταν ΑναπαρÀσταση κατασκευÜσ ρωµαϊκñν οδñν. ΥπÛταξαν ακÞµα την Εντεàθεν των Íλπεων ΓαλατÝα. ενñ οι ΡωµαÝοι τη θεωροàσαν φυσικÜ κρÀτη διατÜρησαν Àθικτουσ τουσ ποπροÛκταση τησ ιταλικÜσ χερσονÜσου.Χ. εÝναι σωστÞ να τισ κτατικÞτητα των ΚαρχηδονÝων στο νησÝ. οàτε πιο ολοκληρωµÛνεσ προετοιµαΤα αÝτια των Καρχηδονιακñν πολÛµων εντοσÝεσ. οι ΡωµαÝοι επÛκτειναν την κυριαρχÝα τουσ στην ΚορσικÜ και τη ΣαρδηνÝα. Στο χρονικÞ διÀστηµα που ακολοàθησε µÛχρι και την Ûναρξη του Β‹ Καρχηδονιακοà πολÛµου.Χ. ΑφορµÜ αυτÜ τη φορÀ στÀθηκε η επÛκταση των ΚαρχηδονÝων στην ΙσπανÝα. να µεταφÛρει τον πÞλεµο στην ΙταλÝα.κυρÝωσ στο γεγονÞσ Þτι οι στρατιñτεσ τησ Ρñµησ διÛθεταν τÛτοιεσ αρετÛσ6. Îτσι. Ακολοàθησε χερσαÝα πορεÝα διαµÛσου των ΠυρηναÝων και των χιονισµÛνων Íλπεων για να εισβÀλει στην ιταλικÜ χερσÞνησο. κατÞρθωσε να επιβÀλει την καρχηδονιακÜ κυριαρχÝα στο µεγαλàτερο µÛροσ των παρÀλιων περιοχñν τησ ΙβηρικÜσ χερσονÜσου που βρÛχονται απÞ τη ΜεσÞγειο. Η οδοποιÝα Üταν Ûνα απÞ τα επιτεàγµατα των ΡωµαÝων. Οι δàο απ’ αυτοàσ Ûγιναν τον 3ο αι.Χ. προστατεàοντασ παρÀλληλα την οικογÛνεια και την περιουσÝα τουσ. στÛλνονταν ωσ Àποικοι (coloni) σε διÀφορα µÛρη των νÛων χωρñν του ρωµαϊκοà κρÀτουσ. π. Την αφορµÜ Ûδωσε η ΣικελÝα. Ο πÞλεµοσ τελεÝωσε µε την υπογραφÜ ειρÜΠολàβιοσ. ΚαρχηδονιακοÝ πÞλεµοι. Στον πÞνα τα µÛσα τησ τàχησ και σχεδÞν ιλεµο αυτÞ. καταστροφÜ τησ ΚαρχηδÞνασ. Üρθαν σε σàγκρουση µε τουσ ΚαρχηδÞ7. οàτε περισσÞτερουσ αγñνεσ. Β‹ ΚαρχηδονιακÞσ (218-201 π. ωστÞσο ο ΑννÝβασ δεν πολιÞρκησε τη Ρñµη αντιλαµβανÞµενοσ Þτι µια τÛτοια επιχεÝρηση θα Üταν µÀταιη. Þπωσ µε την ΑπολλωνÝα. Þταν οι ΡωµαÝοι αποφÀσισαν να στραφοàν κατÀ τησ ΚαρχηδÞνασ στη Β. Þσοι θÛλουν να εννοÜοι ελληνικÛσ πÞλεισ τησ ΣικελÝασ βοÜθησαν οικεισουν τισ δυνÀµεισ των ΡωµαÝων και οθελñσ τουσ ΡωµαÝουσ να περιορÝσουν την επετων ΚαρχηδονÝων. 176 φυσικÞ. και ο ∆εν εÝναι εàκολο να βρει κÀποιοσ τρÝτοσ στα µÛσα του 2ου αι.). λιτειακοàσ τουσ θεσµοàσ. Οι ΡωσυγκρÝνουν µεταξà τουσ περισσÞτεµαÝοι για πρñτη φορÀ ναυπÜγησαν στÞλο και ρο στη διÀρκεια αυτοà του πολÛµου κατÞρθωσαν. και ευνοÜθηκαν παρÀλληλα οι εµπορικÛσ επαφÛσ. Με τον τρÞπο αυτÞ. παρÀ την ισχυρÜ αντÝσταση των παρÀ στισ πολεµικÛσ συγκροàσεισ ΚαρχηδονÝων. Ο ΑννÝβασ. ρα. επιτεàχθηκε η Àµεση επÛµΟι µεγÀλεσ οδικÛσ αρτηρÝεσ στην ΙταλικÜ βαση του ρωµαϊκοà στρατοà. Ο καρχηδο177 . οàτε πιο συντονισµÛνεσ ενÛργειπÝζονται στην επιθυµÝα των ΡωµαÝων να κυριαρεσ. Σε ορισµÛνεσ πÞλεισ παραχñρησαν περισσÞτερα προνÞµια και σε Àλλεσ λιγÞτερα.11-13.Χ. που εÝχαν πολιτικÀ δικαιñµατα και τη δυνατÞτητα να στρατεàονται. σÞρροπεσ πολεµικÛσ δυνÀµεισ. ✦ Το σπουδαιÞτερο µÛτρο Þµωσ που παγÝωσε την κυριαρχÝα των ΡωµαÝων στουσ νÛουσ λαοàσ Üταν η Ýδρυση αποικιñν στισ κατακτηµÛνεσ περιοχÛσ. οàτε χÜσουν στη θÀλασσα µετÀ την κατÀκτηση τησ µεγαλàτερεσ περιπÛτειεσ απ’ εκεÝνεσ που συνÛβησαν και στουσ δàο αντιΙταλÝασ. την ΕπÝδαµνο και την ΚÛρκυρα. Αν και οι απñλειεσ των ΡωµαÝων Üταν πολλÛσ. Για το λÞγο αυτÞ. ✦ Οργανñθηκε οδικÞ δÝκτυο στην ιταλικÜ χερσÞνησο που διευκÞλυνε την επικοινωνÝα ανÀµεσα στισ πÞλεισ. ΡωµαÝοι χωρικοÝ. 13. ξεκαθÀρισαν την ΑδριατικÜ απÞ τουσ Ιλλυριοàσ πειρατÛσ και Ûκλεισαν συµµαχÝα µε ελληνικÛσ πÞλεισ τησ περιοχÜσ. Μια κρÝση για τον νιουσ. νησ (241 π. να τουσ αντιµετωπÝσουν νικηφÞπου ακολοàθησαν. ΑπÞ την ΙσπανÝα ξεκÝνησε να θÛσει σε εφαρµογÜ το παρÀτολµο σχÛδιÞ του. Οι πÞλεµοι Üταν σκληροÝ και µακροχρÞνιΑ‹ ΚαρχηδονιακÞ πÞλεµο οι. Οι συγκροàσεισ του ΑννÝβα µε το ρωµαϊκÞ στρατÞ στην ΙταλÝα Üταν µνηµειñδεισ. Α. που κρÀτησε πÀνω απÞ εÝκοσι χρÞνια. µ.) που υποχρÛωνε τουσ ΚαρχηδÞνιουσ να εγκαταλεÝψουν τη ΣικελÝα και τα γàρω µικρÀ νησιÀ και να πληρñσουν πολεµικÜ αποζηµÝωση7.

Παραχñρησαν στουσ ΡωµαÝουσ τισ κτÜσεισ τουσ στην ΙσπανÝα. ñστε ΤοιχογραφÝα µε παρÀσταση δàο πεζñν πολεµιστñν απÞ τÀφο τησ ΠοσειδωνÝασ (αρχÛσ του 3ου αι. Η οικογÛνεια. Σ’ αυτÞν υπÀκουαν Þλοι. νιακÞσ στρατÞσ νικÜθηκε στη ΖÀµα (202 π. ΜουσεÝο Λοàβρου) 179 . µÝα απÞ τισ ιταλικÛσ φυλÛσ τησ ΚÀτω ΙταλÝασ. Τα χαρακτηριστικÀ αυτοà του πολιτισµοà µποροàµε να τα ανιχνεàσουµε στην οργÀνωση τησ οικογÛνειασ. τουσ πολεµικοàσ τουσ ελÛφαντεσ και. (ΠοσειδωνÝα. Ûνασ απÞ τουσ αιχµαλñτουσ. επιπλÛον. χρησιµοποιÜθηκε ωσ οικοδιδÀσκαλοσ και απελευθερñθηκε απÞ τον κàριÞ του. Ο ΑννÝβασ εξορÝστηκε και ζÜτησε προστασÝα στον ΑντÝοχο Γ‹. Τα παιδιÀ Ûπρεπε να γÝνουν καλοÝ πολÝτεσ και στρατιñτεσ. αξιοπρεπÜσ ρωµαÝοσ πολÝτησ ενñ η γυναÝκα διακρÝνεται για τη σεµνÞτητα τησ ÛκφρασÜσ τησ. π. Οι παλαιÛσ οικογÛνειεσ Üταν πολàτεκνεσ. ΕπÛβλεπε Þλεσ τισ οικιακÛσ εργασÝεσ και συµµετεÝχε ενεργÀ σ’ Þλεσ τισ εκδηλñσεισ και τισ συναναστροφÛσ µÛσα και Ûξω απÞ το σπÝτι. και πριν την ελληνικÜ επÝδραση. ΕξÀλλου οι καρχηδονιακÛσ κτÜσεισ τησ ΙσπανÝασ. µεταβλÜθηκαν σε ρωµαϊκÛσ επαρχÝεσ. Îχασε Ûτσι το κàροσ που εÝχε ωσ τÞτε στη ∆àση. Οι ΡωµαÝοι θεωροàσαν περιττÞ Þ. Rostovtzeff.Χ. π.Χ. ΑρχηγÞσ µε Þλεσ τισ εξουσÝεσ στα χÛρια του Üταν ο πατÛρασ. ΑυτÞσ Üταν και ο πρñτοσ που µετÛφρασε Επιτàµβιο ανÀγλυφο που παρουσιÀζει Ûνα ζευγÀρι ΡωµαÝων (αρχÛσ του 1ου αι. Η αγωγÜ των παιδιñν εÝχε πρακτικÞ χαρακτÜρα. M. η εκπαÝδευση των παιδιñν.. Þπωσ συνÛβαινε στην ΕλλÀδα. ο πατÛρασ εÝχε τη δυνατÞτητα να υιοθετÜσει ξÛνο. (ΠαρÝσι. οι ΡωµαÝοι ισοπÛδωσαν την Ûνδοξη φοινικικÜ αποικÝα και απαγÞρευσαν την ανÛγερση νÛασ πÞλησ στα ερεÝπιÀ τησ. π. ανÀγνωση και αριθµητικÜ. Þταν οι ΡωµαÝοι κατÛκτησαν τον ΤÀραντα. παρÛδωσαν το µεγαλàτερο µÛροσ του στÞλου τουσ. ΑκÞµη και εÀν κÀποιο µÛλοσ τησ οικογÛνειασ διακρινÞταν κοινωνικÀ. Οι Ετροàσκοι συνÛβαλαν στη διαµÞρφωση των ηθñν και των θεσµñν τησ ρωµαϊκÜσ κοινωνÝασ την πρñτη περÝοδο τησ ιστορικÜσ τησ πορεÝασ. η ΚαρχηδÞνα υποχρεñθηκε να πληρñσει µεγÀλη πολεµικÜ αποζηµÝωση.6 Ο ρωµαϊκÞσ πολιτισµÞσ Ο ρωµαϊκÞσ πολιτισµÞσ µÛχρι τα τÛλη του 3ου αι. π. ΑπÞ τον οπλισµÞ τουσ φαÝνεται Þτι πρÞκειται για ΣαµνÝτεσ. ΓενικÞτερα. Τα αποτελÛσµατα του Β‹ Καρχηδονιακοà πολÛµου Σàµφωνα µε τουσ Þρουσ τησ ειρÜνησ που συνοµολογÜθηκε το 201 π. το βασιλιÀ τησ ΣυρÝασ. π. Îτσι.). Ο Àνδρασ εÝναι Ûνασ σοβαρÞσ. àστερα απÞ τριετεÝσ συγκροàσεισ. Η κυριαρχÝα των ΡωµαÝων στη θÀλασσα Üταν πλÛον γεγονÞσ. 3.). Την εκπαÝδευση των παιδιñν αναλÀµβαναν µορφωµÛνοι δοàλοι.τι δεν εÝχε πρακτικÜ ωφÛλεια.Χ.Χ.Χ. Þ. ΜουσεÝο ΚαπιτωλÝου) ΣαρκοφÀγοσ γυναÝκασ (1οσ αι. ΜεγÀλη ευτυχÝα για τουσ ΡωµαÝουσ Üταν η απÞκτηση παιδιñν.) και η ειρÜνη που επιβλÜθηκε Üταν ταπεινωτικÜ για τουσ ΚαρχηδÞνιουσ (201 π. Κàρια ασχολÝα του αρχηγοà τησ οικογÛνειασ Üταν να επιβλÛπει τουσ δοàλουσ στην καλλιÛργεια των κτηµÀτων. η εµπορικÜ τησ υπεροχÜ Ûπαυσε να υπÀρχει και η ΚαρχηδÞνα Ûγινε απλñσ Ûνα απÞ τα κρÀτη τησ εποχÜσ εκεÝνησ που στηρÝζονταν στη γεωργÝα και σ’ Ûνα περιορισµÛνο εξωτερικÞ εµπÞριο. Þπωσ και ολÞκληρη η ΣικελÝα. 80-81. να καταστρÛψει ολÞκληρο τον πολεµικÞ στησ στÞλο και να δεχθεÝ περιορισµÞ τησ ανεξαρτησÝασ τησ στον τοµÛα των εξωτερικñν σχÛσεων. πλÜρωσαν τερÀστια πολεµικÜ αποζηµÝωση. ΕÝναι γνωστÞ Þτι. Σε µεγαλàτερη ηλικÝα ασχολοàνταν µε την ερµηνεÝα κειµÛνων αρχαÝων συγγραφÛων και τησ ∆ωδεκαδÛλτου. Üταν υποχρεωµÛνο να υπακοàει στον πατÛρα. ΜικρογραφÝα τησ ρωµαϊκÜσ κοινωνÝασ αποτελεÝ η οικογÛνεια. ο ΛÝβιοσ ΑνδρÞνικοσ. µÛχρι τα τÛλη του 2ου αι. Στισ υποχρεñσεισ του Üταν η ανατροφÜ των παιδιñν σàµφωνα µε τα ρωµαϊκÀ Üθη.Χ. σ. ΕÀν δεν υπÜρχε αρσενικÞ παιδÝ. τον ΝουµιδÞ βασιλιÀ και προστατευÞµενο τησ Ρñµησ.Χ.). Η ΚαρχηδÞνα εÝναι τñρα περικυκλωµÛνη απÞ ρωµαϊκÛσ κτÜσεισ και υποτελεÝσ τησ Ρñµησ. ×ταν οργανωµÛνη µε αυστηρÞτητα και τÀξη. (Ρñµη.π. τα Üθη και τισ θρησκευτικÛσ πεποιθÜσεισ. δÝνει την εικÞνα µιασ αγροτικÜσ κοινωνÝασ πιστÜσ στισ παραδÞσεισ και τισ προγονικÛσ αρετÛσ.. π. ΣηµαντικÜ Üταν και η θÛση τησ ρωµαÝασ γυναÝκασ στην οικογÛνεια.8. ΜουσεÝο Paestum) 178 να γÝνουν καλοÝ πολÝτεσ και ανδρεÝοι στρατιñτεσ. ΠαρÀλληλα η πολιτικÜ τησ δραστηριÞτητα περιοριζÞταν διαρκñσ.Χ. παρÛµεινε στοιχειñδησ. Η κατασκευÜ και η διακÞσµησÜ τησ εÝναι επηρεασµÛνη απÞ την ετρουσκικÜ παρÀδοση.Χ. Γ‹ ΚαρχηδονιακÞσ (149-146 π. Στα µÛσα του 2ου αι.Χ. οι οποÝοι δÝδασκαν σε σχολεÝα γραφÜ. ∆εν Üταν αποκλεισµÛνη στο γυναικωνÝτη. στην αρχÜ δεν ασχολÜθηκαν µε τισ τÛχνεσ και την καλλιÛργεια των γραµµÀτων. ñσπου κατÛξηξε να εκδηλñνεται αποκλειστικÀ στισ συνεχεÝσ αντιδικÝεσ τησ µε τον ΜασινÝσσα.).)8.

θεÞσ τησ βλÀστησησ και του πολÛµου.À. ∆εν αισθÀνεται ποτÛ µÞνοσ. ΚÀθε πρÀξη τουσ περιβαλλÞταν απÞ θρησκευτικÜ τελετÜ. ΚÀτι ανÀλογο συνÛβη και αργÞτερα. Σàµφωνα µε τη ρωµαϊκÜ µυθολογÝα. «Οι ΕφÛστιοι θεοÝ (Lares)». τον 3ο αι. εκτÞσ απÞ τουσ επÝσηµουσ θεοàσ τησ πολιτεÝασ. Οι ΡωµαÝοι Üταν λαÞσ θρησκευÞµενοσ.Χ. ΩστÞσο. θυσÝεσ. αποτÛλεσµα των επιρροñν που δÛχτηκε απÞ τουσ Àλλουσ λαοàσ. απÛφευγαν τισ καινοτοµÝεσ και δεν Àλλαζαν εàκολα τισ παλαιÛσ τουσ συνÜθειεσ. Þταν οι ΡωµαÝοι υπÛταξαν την ΑνατολÜ. που τιµωροàν τουσ ανθρñπουσ και επαγρυπνοàν για Þλα. π. που αποδιδÞταν µε δàο πρÞσωπα.9. γνñρισαν τουσ θεοàσ των ΕλλÜνων και την ελληνικÜ µυθολογÝα. Þταν οι ταξικοÝ αγñνεσ υποχñρησαν και οι ΡωµαÝοι κυριÀρχησαν στην ΙταλÝα. ο Íρησ Üταν ο πατÛρασ του ρωµαϊκοà γÛνουσ γιατÝ απ’ αυτÞν γεννÜθηκε ο Ρωµàλοσ. «εÝναι θεοÝ φοβεροÝ. π. ο ρωµαϊκÞσ πολιτισµÞσ διαφοροποιÜθηκε. Αποκαλοàσαν την εστÝα αγνÜ και πÝστευαν Þτι απαιτοàσε αγνÞτητα και απÞ τουσ ανθρñπουσ. ΦαντÀζονταν Þτι θεÞτητεσ κατοικοàσαν σε ορισµÛνα αντικεݵενα. αλλÀ σιγÀ σιγÀ οι Àνθρωποι τον µεγÀλωσαν¯ Ûτσι η ηθικÜ. Ùταν οι ΡωµαÝοι υπÛταξαν τισ ελληνικÛσ πÞλεισ. η υπακοÜ στουσ νÞµουσ και η αφοσÝωση στισ επιταγÛσ τησ πατρÝδασ. µ. η θεÀ τησ ιερÜσ φωτιÀσ τησ πÞλησ. Ûχει προστÀτεσ. (ΠαρÝσι. υπÜρχαν και οι οικογενειακοÝ θεοÝ. Οι ΡωµαÝοι Üταν συντηρητικοÝ. π. ξàλα κ.. λÝθουσ. και τουσ παρÝσταναν µε χÞρτα. τα Üθη και τισ θρησκευτικÛσ παραδÞσεισ. Îτσι. σαν Àλλη συνεÝδηση. Ûφθασε να διακηρàξει το καθÜκον τησ αγÀπησ προσ Þλουσ τουσ ανθρñπουσ. Στην αρχÜ. Þ. ΕÝναι παρñν. αφιερωµÛνο στουσ ΛÀρητεσ (ΕφÛστιουσ θεοàσ) απÞ οικÝα τησ ΠοµπηÝασ (1οσ αι.Χ. Οι κàριοι τρÞποι λατρεÝασ Üταν οι Ýδιοι µε τουσ ελληνικοàσ. Η καθηµερινÜ ζωÜ και η ενασχÞληση των ΡωµαÝων µε τη γεωργÝα Üταν οι παρÀγοντεσ που διαµÞρφωσαν τα Üθη και τισ ρωµαϊκÛσ αρετÛσ. Üταν συνδεδεµÛνη µε την αγροτικÜ ζωÜ των ΡωµαÝων. Η εξÛλιξη τησ ιδÛασ τησ ηθικÜσ και τησ θρησκεÝασ στουσ ΡωµαÝουσ ΕÝναι φυσικÞ η ιδÛα τησ ηθικÜσ να εÝχε την αρχÜ τησ και την εξÛλιξÜ τησ. σ. σε Þλεσ του τισ πρÀξεισ. λÛνε οι ΡωµαÝοι.Χ. ο Ζευσ µε ανÀλογεσ ιδιÞτητεσ µε αυτÛσ που του απÛδιδαν οι Îλληνεσ και ο Íρησ. ∆Ýπλα του. Οι σπουδαιÞτεροι επÝσηµοι θεοÝ τησ ρωµαϊκÜσ πολιτεÝασ Üταν: ο ΙανÞσ. αποδÝδουν το χαρακτÜρα που παρουσιÀζει η ρωµαϊκÜ κοινωνÝα και ο πολιτισµÞσ τησ µÛχρι τα τÛλη του 3ου αι. λιτανεÝεσ και πανηγàρια. Ο θεÞσ των πρñτων γενεñν αυτÜσ τησ φυλÜσ Üταν πολà µικρÞσ.Χ.9 Η ρωµαϊκÜ θρησκεÝα παρουσιÀζει σταδιακÜ εξÛλιξη. για να του παρασταθοàν στισ δυσκολÝεσ τησ ζωÜσ. 180 στα λατινικÀ την Οδàσσεια του ΟµÜρου για να χρησιµεàσει ωσ σχολικÞ βιβλÝο. ΑυτÞ το εàθραυστο πλÀσµα βρÝσκεται κÀτω απÞ το βλÛµµα ενÞσ µÀρτυρα που δεν τον εγκαταλεÝπει ποτÛ. γοητεàτηκαν απÞ τισ διηγÜσεισ που αφοροàσαν τη δρÀση των θεñν και σταδιακÀ ταàτισαν τουσ παλαιοàσ τουσ θεοàσ µε τουσ ελληνικοàσ. Þπωσ και η ιδÛα τησ θρησκεÝασ. Τα Üθη. διευρàνθηκε ασυναÝσθητα. Þπωσ στο κατñφλι τησ θàρασ. Ασ φαντασθοàµε αυτÜ τη θρησκεÝα τησ εστÝασ και του τÀφου κατÀ την εποχÜ τησ απÞλυτησ κυριαρχÝασ τησ. ΛÛνε ακÞµη πωσ «οι ΕρκεÝοι θεοÝ (Penates) εÝναι θεοÝ ζωοδÞχοι. Fustel de Coulanges. ο ιδρυτÜσ τησ Ρñµησ. στη φλÞγα τησ εστÝασ και αλλοà. δηλαδÜ οι ΡωµαÝοι τιµοàσαν τουσ θεοàσ τουσ µε προσευχÛσ. ΜικρÞ οικογενειακÞ ιερÞ. ΜÛροσ ανÀγλυφησ παρÀστασησ ζωφÞρου* που παρουσιÀζει σκηνÜ θυσÝασ στο θεÞ Íρη. ΤÞτε υιοθÛτησαν τη λατρεÝα νÛων θεοτÜτων ανατολικÜσ καταγωγÜσ. και δικαστÛσ. η ΕστÝα. Η απλÞτητα και η λιτÞτητα Üταν στοιχεÝα που χαρακτÜριζαν Þλεσ τουσ τισ εκδηλñσεισ. ñσπου προοδευτικÀ. 1οσ αι. Ο Àνθρωποσ Ûχει το θεÞ κοντÀ του. Η Ûλλειψη βιοτεχνικÜσ παραγωγÜσ και εµπορικñν ενασχολÜσεων εÝχαν περιορÝσει τα ενδιαφÛροντÀ τουσ στην καλλιÛργεια τησ γησ και στισ τελετÛσ που σχετÝζονταν µε τον αγροτικÞ τρÞπο ζωÜσ. µÛσα στο χωρÀφι του. ΞεκÝνησε µÛσα στην οικογÛνεια και κÀτω απÞ την επιρροÜ τησ οικογενειακÜσ θρησκεÝασ ανÛπτυξε αρχικÀ ο Àνθρωποσ το αÝσθηµα του καθÜκοντοσ.. στη συνÛχεια Þµωσ υιοθÛτησε πολλÀ στοιχεÝα απÞ τη θρησκεÝα των Ετροàσκων και πολà περισσÞτερο των ΕλλÜνων. ΜουσεÝο Λοàβρου) 181 . πολà περιορισµÛνη και ατελÜσ στην αρχÜ. τρÛφουν το σñµα µασ και καθοδηγοàν την ψυχÜ µασ». για να τιµωρÜσουν τα παραπτñµατÀ του. ΚαµιÀ µιαρÜ σκÛψη Ü πρÀξη δεν επιτρεπÞταν να γÝνει µπροστÀ τησ. ο θεÞσ τησ κàριασ πàλησ τησ Ρñµησ. µÛσα στο σπÝτι του.π. Þσα γÝνονται µÛσα στο σπÝτι». Τουσ παλαιÞτερουσ χρÞνουσ δεν Ûδιναν συγκεκριµÛνη µορφÜ στουσ θεοàσ τουσ και δεν κατασκεàαζαν αγÀλµατα και ναοàσ για να τουσ λατρεàουν. Ùλα τα χαρακτηριστικÀ στοιχεÝα που αφοροàν την οργÀνωση τησ οικογÛνειασ.). 149-150. ΑνÀµεσα στα προτερܵατα που χαρακτÜριζαν τη ρωµαϊκÜ κοινωνÝα και συνÛβαλλαν στην ισχυροποÝηση του ρωµαϊκοà κρÀτουσ Üταν ο σεβασµÞσ και η πειθαρχÝα στουσ ανωτÛρουσ. Η θρησκεÝα.

ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ∂ Ú Ì Ë Ó Â ˘ Ù È Î fi fi˜ ˜  › Ó · Î · ˜ fi fiÚ ÚˆÓ αστικÜ τÀξη: το σàνολο των αστñν. Σε αυτÜν ανÜκαν Îλληνεσ 182 που προÛρχονταν απÞ Àλλεσ πÞλεισ-κρÀτη και εÝχαν εγκατασταθεÝ στην ΑθÜνα.).τι αφορÀ την προÛλευση των κατοÝκων τησ Ρñµησ και ιδιαÝτερα τησ τÀξησ των πληβεÝων. Αφοà µελετÜσετε το παρÀθεµα 5 να επισηµÀνετε και να σχολιÀσετε τισ επαναστατικÛσ αλλαγÛσ που καθιÛρωσε η ∆ωδεκÀδελτοσ. 4. ο γηγενÜσ. 3. V. Οι δܵαρχοι στη Ρñµη προβÀλλοντασ veto εµπÞδιζαν τη λÜψη Þποιασ απÞφασησ Üταν αντÝθετη µε τα συµφÛροντα των πληβεÝων. Ευρàτερα. αποτελοàµενη απÞ τρεισ Ûωσ Ûξι χιλιÀδεσ στρατιñτεσ. π. τη βιοτεχνÝα και των οποÝων τα εισοδܵατα εÝναι υψηλÀ (βλ. δηλαδÜ των προσñπων που δεν ασκοàν χειρωνακτικÜ εργασÝα αλλÀ ασχολοàνται µε το εµπÞριο. Να εξηγÜσετε µÛσα απÞ ποιεσ πολιτικÛσ διαδικασÝεσ οριστικοποιÜθηκε η δηµοκρατικÜ οργÀνωση τησ ρωµαϊκÜσ πολιτεÝασ (Res publica). veto: λατινικÞ ρܵα που σηµαÝνει απαγορεàω. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 183 . 5.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ 1. 2.τι εÝχε αποµεÝνει απÞ το νεκρÞ µετÀ την καàση του σñµατÞσ του. -εσ: αυτÞσ που γεννÜθηκε και κατοÝκησε στην Ýδια γη (χñρα) Þπου γεννÜθηκαν οι πρÞγονοÝ του. Να αξιολογÜσετε την πολιτικÜ που εφÀρµοσαν οι ΡωµαÝοι απÛναντι στουσ κατακτηµÛνουσ λαοàσ. -οι: µια απÞ τισ κοινωνικÛσ τÀξεισ τησ ΑθÜνασ. και αστικÞσ). µÛτοικοσ. Στα ελληνικÀ αποδÝδεται µε τον Þρο αρνησικυρÝα. Σε ποια συµπερÀσµατα σασ οδηγεÝ η µελÛτη των παραθεµÀτων 2 και 3 σε Þ. (ΝεÀπολη. ΕÝναι Ûργο Îλληνα καλλιτÛχνη και παρουσιÀζει σκηνÜ απÞ κωµωδÝα. ο Þροσ δηλñνει το µετανÀστη.∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . ΑπηχεÝ τισ επιλογÛσ και τισ αντιλÜψεισ τησ «νεÞπλουτησ» ρωµαϊκÜσ κοινωνÝασ τησ εποχÜσ των µεγÀλων κατακτÜσεων. λεγεñνα: ρωµαϊκÜ στρατιωτικÜ µονÀδα. αυτÞχθων.Χ. ΨηφιδωτÞ απÞ την ΠοµπηÝα (1οσ αι. Ποια εÝναι η σηµασÝα του επεισοδÝου που αφηγεÝται ο ΤÝτοσ ΛÝβιοσ και ποιοι λÞγοι κατÀ την ÀποψÜ σασ καθιÛρωσαν τα Üθη που προβÀλλει το παρÀθεµα 6. τεφροδÞχο αγγεÝο: πÜλινο Ü χÀλκινο σκεàοσ µÛσα στο οποÝο τοποθετοàσαν τη στÀχτη και Þ.

. ακολουθοàσαν τρεισ χιλιÀδεσ Àνδρεσ. αφοà νÝκησαν τουσ ΚαρχηδÞνιουσ.Χ.1 Η επÛκταση στην ΑνατολÜ ΜετÀ το τÛλοσ του Β‹ Καρχηδονιακοà πολÛµου η Ρñµη παρεµβαÝνει στισ υποθÛσεισ και τα προβλܵατα του ελληνιστικοà κÞσµου. ξεκÝνησαν οι σαλπιγκτÛσ που Ûπαιζαν Þχι εκεÝνα που παÝζουν στισ οδοιπορÝεσ Ü στισ ποµπÛσ. και αποβιβÀστηκε στη ΘεσσαλÝα (192 π.. àπατοσ ΦλαµινÝνοσ. προχωροàσαν φορñντασ περιζñµατα ωραιÞτατα. ο βασιλιÀσ τησ ΜακεδονÝασ. Η ΑχαϊκÜ συµπολιτεÝα. Τον ΦÝλιππο Ε‹ στο θρÞνο τησ ΜακεδονÝασ διαδÛχτηκε ο γιÞσ του. µετÀ απÞ τριετεÝσ προσπÀθειεσ αντιµετñπισαν το βασιλιÀ τησ ΜακεδονÝασ ΦÝλιππο Ε‹ στην τοποθεσÝα ΚυνÞσ ΚεφαλαÝ τησ ΘεσσαλÝασ (197 π. Ο ΑννÝβασ. που κληρονÞµησε απÞ τον πατÛρα του το µÝσοσ κατÀ των ΡωµαÝων. κατÛφυγε στην αυλÜ του βασιλιÀ τησ ΒιθυνÝασ ΠρουσÝα. που εÝχαν χρυσÀφια στα κÛρατα και στολÝδια απÞ ταινÝεσ και στÛµµατα.). κατÞρθωσαν να τον αντιµετωπÝσουν στισ Θερµοπàλεσ. µετÀ την Üττα του ΠερσÛα. Ο λαÞσ Ûστησε εξÛδρεσ στα ιπποδρÞµια που τα λÛνε «ΚÝρκουσ». αφοà συνασπÝστηκαν µε την ΑχαϊκÜ συµπολιτεÝα.) µε σκοπÞ να αποκροàσει τουσ ΡωµαÝουσ. αφοà αποβÝβασαν σηµαντικÛσ στρατιωτικÛσ δυνÀµεισ στη Μ. η ρωµαϊκÜ κυριαρχÝα εξαπλñθηκε σε µεγÀλη Ûκταση και µε διÀρκεια τÞση που ποτÛ Àλλοτε Àλλη εξουσÝα δεν εÝχε επιβληθεÝ. που εÝχε µÛσα αργυρÀ νοµÝσµατα συνολικÜσ αξÝασ εφτακÞσια πενÜντα τριτÀλαντα. για να αποφàγει τη σàλληψη.Χ. σ൵αχοσ τησ Ρñµησ.Χ. ο ΠερσÛασ. ο βασιλιÀσ τησ ΣυρÝασ. καθñσ και σε Àλλα κατÀλληλα µÛρη τησ πÞλεωσ που θα περνοàσε απÞ κει η ποµπÜ. στην κυρÝωσ ΕλλÀδα και ο ΑντÝοχοσ Γ ‹. τη ΡÞδο και το βασÝλειο τησ ΜακεδονÝασ. στον ασιατικÞ χñρο. ΠολλÛσ ελληνικÛσ κÀ σχÛδια.. Την επÞµενη χρονιÀ ο νικητÜσ του ΦιλÝππου Ε‹. περιµÛνοντασ να ιδοàν. και στην αγορÀ. Οι ΡωµαÝοι. ωστÞσο. µÛσα σε πολλÛσ Àµαξεσ. που κρατοàσαν ανÀ τÛσσερισ Ûνα ασηµÛνιο δοχεÝο. Þπου και αυτοκτÞνησε. Îτσι κατÛλαβε µÛροσ τησ Μ. Ο «θρÝαµβοσ»* του ΑιµÝλιου Παàλου. µε συµµÀχουσ τουσ Αιτωλοàσ. Þλοι νÛα παιδιÀ. το βασÝλειο τησ ΠεργÀµου. και κατÞπιν Üταν τα παιδιÀ που κρατοàσαν αργυρÀ και χρυσÀ αγγεÝα για σπονδÛσ. Το βασÝλειο τησ ΜακεδονÝασ απñλεσε σηµαντικÛσ κτÜσεισ στην ΙλλυρÝα και τον ΕλλÜσποντο.Χ.Χ. Στο σχηµατισµÞ αλλÀ και στη διαµÞρφωση του µεγÀλου σε Ûκταση ρωµαϊκοà κρÀτουσ ο ρÞλοσ του στρατοà αποδεÝχθηκε πρωταγωνιστικÞσ. Οι ΡωµαÝοι.). Η ΜακεδονÝα. Úστερα Ûρχονταν εκατÞν εÝκοσι βÞδια οικÞσιτα. που βοÜθησε τον ΠερσÛα.Χ. Στα αποσπÀσµατα αναφÛρονται πτυχÛσ του θριÀµβου που τÛλεσε ο ΑιµÝλιοσ Παàλοσ στη Ρñµη µετÀ τη νÝκη του στον πÞλεµο κατÀ του ΠερσÛα . Τα κÝνητρα των µεγÀλων κατακτÜσεων Üταν ποικÝλα: ◆ στην ΑνατολÜ. Ο βασιλιÀσ τησ ΣυρÝασ ΑντÝοχοσ Γ‹. Ο πÞλεµοσ κατÀ του ΠερσÛα (171-168 π. Ûγινε ρωµαϊκÜ επαρχÝα.) Οι ΡωµαÝοι ωσ τα τÛλη του 3ου αι. πÞλεισ σε Ûνδειξη ευγνωµοσàνησ για τη Ο πÞλεµοσ κατÀ του ΑντιÞχου Γ‹ (192-190 διακÜρυξη τησ ελευθερÝασ τουσ Ûκοψαν π. π.ξη που εξυπηρετοàσε εκεÝνη τη στιγµÜ τα ρωµαϊφαλÜ του ΦλαµινÝνου. που Ûφερναν ανδριÀντεσ.. επÛκτειναν την κυριαρχÝα τουσ στη δυτικÜ ΜεσÞγειο. 1. Την Àλλη µÛρα επÛρασαν σε ποµπÜ τα ωραιÞτερα και πολυτελÛστερα ΜακεδονικÀ Þπλα.)1.). Η ολοκλÜρωση τησ ρωµαϊκÜσ επÛκτασησ (200-31 π. ωσ τα τÛλη του 2ου αι. αλλÀ Þµοια µε κεÝνα που παÝζουν την ñρα τησ µÀχησ. Οι µÞνοι αξιÞλογοι ηγÛτεσ που εÝχε να αντιπαραθÛσει ο ΕλληνισµÞσ απÛναντι στη Ρñµη Üταν: ο ΦÝλιπποσ Ε‹. Ο νικηµÛνοσ βασιλιÀσ τησ ΣυρÝασ υποχρεñθηκε να υπογρÀψει ταπεινωτικÜ συνθÜκη ειρÜνησ. προ(ΑθÜνα. ΑσÝασ. ο οποÝοσ µετÀ την Üττα του απÞ τουσ ΡωµαÝουσ κατÀ το Β‹ ΚαρχηδονιακÞ πÞλεµο (201 π.). Η ×πειροσ. αστραφτερÀ Þλα απÞ νεÞκοπο χαλκÞ και σÝδερο¯ εÝχαν τοποθετηθεÝ µε τÛτοια τÛχνη.. τη ΘρÀκη. ενñ παρÀλληλα κατÛβαλε µεγÀλη πολεµικÜ αποζηµÝωση.Χ. κυριÀρχησαν στην ΙταλÝα και. εικÞνεσ και κολοσσοàσ.. οι οποÝοι µεταφÛρθηκαν στη Ρñµη. η πολυτÛλεια των ελληνιστικñν βασιλεÝων καθñσ και οι µεταξà τουσ ανταγωνισµοݯ ◆ στη ∆υτικÜ Ευρñπη. Üρθε στην ΙσθµÝα και κÜρυξε την ανεξαρτησÝα των ελληνικñν πÞλεων. π. την Üττα του συµµÀχου του ΦιλÝππου Ε‹. Ο πÞλεµοσ κατÀ του ΦιλÝππου Ε‹ (200-197 π. Îνασ απÞ τουσ Þρουσ τησ Üταν και η παρÀδοση του καρχηδÞνιου στρατηλÀτη. ΑνÀµεσÀ τουσ Üταν και ο ιστορικÞσ Πολàβιοσ ο ΜεγαλοπολÝτησ. υποχρεñθηκε να παραδñσει χÝλιουσ επιφανεÝσ Àνδρεσ ωσ οµÜρουσ. µετÀ νοµÝσµατα µε τη µορφÜ του ΦλαµινÝνου. και καθÞνταν στολισµÛνοι και µε καθαρÀ ροàχα.1.Χ. Ακολουθοàσαν àστερα αυ- 185 . λÀφυρα. Οι οδηγοÝ τουσ. ΑσÝα.Χ. Úστερα απÞ τισ Àµαξεσ µε τα Þπλα. ο οποÝοσ τον νÝκησε στην Πàδνα (168 π. ñστε να φαÝνονται πωσ εÝχαν µπει στο σωρÞ ανñµαλα και Àτακτα. ×ταν η αποτελεσµατικÞτερη πολιτικÜ πρÀΧρυσÞσ στατÜρασ* µε παρÀσταση την κε. η επιθυµÝα εκµετÀλλευσησ των φυσικñν πÞρων σε συνδυασµÞ µε την αδυναµÝα των κελτικñν φυλñν να αντισταθοàν. Η τελετÜ µοιρÀστηκε σε τρεισ ηµÛρεσ¯ η πρñτη χρησιµοποιÜθηκε – και µÞλισ και µε δυσκολÝα Ûφτασε – για να παρελÀσουν διακÞσια πενÜντα αµÀξια..Χ. Þταν κινδàνευσε να πÛσει στα χÛρια των ΡωµαÝων. 1. Οι προετοιµασÝεσ Þµωσ του ΠερσÛα για την αντιµετñπιση των ΡωµαÝων προδÞθηκαν. Το τελικÞ κτàπηµα κατÀ του ΑντÝοχου Γ‹ Ûδωσαν στη ΜαγνησÝα του ΜαιÀνδρου. ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) 184 σπÀθησε να εκµεταλλευτεÝ την ευκαιρÝα επεκτεÝνοντασ τα Þρια των κτÜσεων του βασιλεÝου του. ΑννÝβα. σα να πÜγαιναν για ιερουργÝα.) φιλοξενοàνταν στην αυλÜ των Σελευκιδñν. αµÛσωσ µε την αυγÜ. υπÛστη µεγÀλεσ καταστροφÛσ¯ εβδοµÜντα πÞλεισ τησ ισοπεδñθηκαν και περÝπου εκατÞν πενÜντα χιλιÀδεσ Àνθρωποι αιχµαλωτÝστηκαν και πουλÜθηκαν ωσ δοàλοι. Îτσι. Την τρÝτη ηµÛρα. ΣταδιακÀ απÛκτησαν συνεÝδηση τησ δàναµÜσ τουσ και θÛλησαν να επεκταθοàν προσ Þλεσ τισ κατευθàνσεισ και να διαµορφñσουν την πολιτικÜ κατÀσταση των γειτονικñν λαñν ανÀλογα µε τα συµφÛροντÀ τουσ. Η Ρñµη Ûστειλε εναντÝον του τον àπατο ΑιµÝλιο Παàλο.

ΚατÞπιν. αφοà εξαντλÜθηκαν απÞ δυναστικÛσ Ûριδεσ µÛχρι τα τÛλη του 1ου αι. ο ΣκιπÝων ΑιµιλιανÞσ – ο επονοµαζÞµενοσ ΑφρικανÞσ. σε µικρÜ απÞσταση.Χ. κοιτÀζοντασ αδιÀκοπα τον ΠερσÛα. Ο επÝλογοσ γρÀφτηκε κοντÀ στον ΙσθµÞ. τη µεγÀλη τουσ συµφορÀ¯ και τα Ûκανε περισσÞτερο αξιολàπητα η ÀγνοιÀ τουσ για την αλλαγÜ τησ καταστÀσεñσ τουσ. Τα ελληνιστικÀ βασÝλεια των Σελευκιδñν και των ΠτολεµαÝων. ΑιµÝλιοσ Παàλοσ. Στη Μ. Τα παιδιÀ αυτÀ Üταν δàο αγÞρια κι Ûνα κορÝτσι. ΑσÝασ. Ùταν ανÛβηκε στο θρÞνο κατÛβαλε προσπÀθειεσ για την οικονοµικÜ και διοικητικÜ οργÀνωση τησ ΜακεδονÝασ¯ γρÜγορα Þµωσ Üρθε σε σàγκρουση µε τουσ ΡωµαÝουσ. Îτσι υποτÀχθηκε Þλη η ΕλλÀδα στουσ ΡωµαÝουσ. Η κατÀληψη των υπÞλοιπων ελεàθερων χωρñν στην ΑνατολÜ Üταν θÛµα χρÞνου. Η ΙσπανÝα εξελÝχθηκε στην ΠροτοµÜ που εικονÝζει πιθανñσ τον Íτταλο Γ‹... και. η ΘεσσαλÝα και η νÞτια περιοχÜ τησ ΙλλυρÝασ αποτÛλεσαν οριστικÀ ενιαÝα ρωµαϊκÜ επαρχÝα µε το Þνοµα ΜακεδονÝα (148 π. µÛχρισ Þτου προσπÛρασαν. 186 Η υποταγÜ τησ ΜακεδονÝασ.) και υπÛταξε την κεντρικÜ ΕλλÀδα. δηµιουργñντασ εκεÝ µια νÛα επαρχÝα. µετ. κληροδÞτησε το βασÝλειÞ του στο ρωµαϊκÞ λαÞ.Χ. τησ κυρÝωσ ΕλλÀδασ και τησ ΠεργÀµου. εδÀκρυζαν. Þπωσ και τα ασηµÛνια.).Χ. ΚατÞρθωσε να ξεσηκñσει τουσ ΜακεδÞνεσ και να συγκεντρñσει λÝγεσ δυνÀµεισ.Χ.Χ. που εÝχαν κατÀλυπηµÛνο το πρÞσωπÞ τουσ. ñστε οι θεαταÝ Ûβλεπαν καθαρÀ πωσ Ûκλαιγαν για το κατÀντηµα εκεÝνου και λÝγο τουσ Ûνοιαζε για τη δικÜ τουσ τàχη. οι Îλληνεσ Ûδωσαν τουσ τελευταÝουσ αγñ- σÝα ο βασιλιÀσ τησ ΠεργÀµου Íτταλοσ Γ‹. γιατÝ οι ΡωµαÝοι λυπÞνταν πολà τα νÜπια και εÝχαν εκεÝ την προσοχÜ τουσ¯ πολλοÝ µÀλιστα εδÀκρυσαν. µε την οποÝα κληροδÞτησε το βασÝλειÞ του στο ρωµαϊκÞ λαÞ. ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) νεσ κατÀ των ΡωµαÝων. ñστε παρ’ ολÝγο να περÀσει απαρατÜρητοσ ο Περσεàσ. τον τελευταÝο βασιλιÀ τησ ΠεργÀµου. ΠουρνÀρα. Úστερα ακολουθοàσε µια οµÀδα απÞ φÝλουσ και συγγενεÝσ του. (ΚοπεγχÀγη. τÞσο πολà. Þταν πÛθανε το 133 π. την οποÝα κατÛστρεψε απÞ τα θεµÛλια (146 π. εκδ. και τα Þπλα του µε το διÀδηµÀ του τοποθετηµÛνο επÀνω τουσ. Με τον τρÞπο αυτÞ οι ΡωµαÝοι µετÀ απÞ λÝγο Ûγιναν κàριοι του µεγαλàτερου µÛρουσ τησ Μ.Χ. ΩστÞσο. ΓλυπτοθÜκη Ny Carlsberg) 187 .Χ.τοÝ που Ûφερναν τα χρυσÀ νοµÝσµατα µÛσα σε τριταλαντιαÝα δοχεÝα. 32-34. Την επÞµενη χρονιÀ ο ΚαικÝλιοσ ΜÛτελλοσ αντιµετñπισε το στρατηγÞ τησ ΑχαϊκÜσ συµπολιτεÝασ ΚριτÞλαο στη ΣκÀρφεια τησ ΛοκρÝδασ (147 π. Α- ΕÝναι γνωστÞ Þτι ο Γ‹ ΚαρχηδονιακÞσ πÞλεµοσ (149-146 π. (ΑθÜνα. επÜγαινε ο Ýδιοσ ο Περσεàσ. π. φορñντασ ιµÀτια σε χρñµα σκοτεινÞ. και µαζÝ τουσ ολÞκληροσ Þχλοσ. 1. Úστερα ερχÞταν το Àρµα του ΠερσÛωσ. Þπου στην τοποθεσÝα ΛευκÞπετρα ο àπατοσ ΜÞµµιοσ νÝκησε το στρατηγÞ τησ ΑχαϊκÜσ συµπολιτεÝασ ∆Ýαιο και στη συνÛχεια στρÀφηκε κατÀ τησ ΚορÝνθου. Úστερα απÞ τα παιδιÀ του και την ακολουθÝα τουσ. ΜετÀ απÞ µια εικοσαετÝα. τα παιδιÀ του βασιλιÀ. την ΑσÝα. που δεν καταλÀβαιναν. Στη ΜακεδονÝα εµφανÝστηκε κÀποιοσ που ονοµαζÞταν ΑνδρÝσκοσ. Η Ρñµη Ûστειλε τον àπατο ΚαικÝλιο ΜÛτελλο και τον αντιµετñπισε. και υποδܵατα εγχñρια ΜακεδονικÀ¯ απÞ τη µεγÀλη του συµφορÀ φαινÞταν πωσ τα εÝχε χαµÛνα και δεν µποροàσε να σκεφθεÝ. ΑυτÞσ διÛδιδε τη φܵη Þτι Üταν γιοσ του ΠερσÛα και αυτοαποκαλοàνταν ΦÝλιπποσ. Ûνεκα τησ ηλικÝασ τουσ. λÛγοντασ και στα παιδιÀ να παρακαλοàν και να ικετεàουν. ΠÀπυροσ. Η ΜακεδονÝα. η κακÜ διοÝκηση των ΡωµαÝων στην ΙσπανÝα προκÀλεσε εξÛγερση που διÜρκεσε µÝα περÝπου εικοσαετÝα. Για Þλουσ γενικÀ το θÛαµα των παιδιñν Üταν και λυπηρÞ και χαριτωµÛνο. και δασκÀλουσ και παιδαγωγοàσ. που Ûκλαιγαν και Àπλωναν ικετευτικÀ τα χÛρια τουσ στουσ θεατÛσ.). εεινε γνωστÞσ απÞ τη διαθÜκη του. Ανδρ.. π. επειδÜ εÝχε καταστρÛψει την ΚαρχηδÞνα – υπÛταξε οριστικÀ την ΙσπανÝα (133 π.).. Στα µÛσα περÝπου του 2ου αι. η ×πειροσ.) τελεÝωσε µε την καταστροφÜ τησ ΚαρχηδÞνασ. τελικÀ υπÛκυψαν στουσ ΡωµαÝουσ. απÞ τροφοàσ. Πλοàταρχοσ.Χ. εβÀδιζαν δοàλοι πια τñρα.2 Οι κατακτÜσεισ στη ∆àση ΤετρÀδραχµο µε παρÀσταση το κεφÀλι του ΠερσÛα.

Οι ΡωµαÝοι. που ηγοàνταν συγχρÞνωσ µεγÀλων στρατιωτικñν µονÀδων. 1. π. η Ρñµη εξελÝχθηκε σε πρωτεàουσα ενÞσ τερÀστιου και ισχυροà κρÀτουσ. (Cherchell. àστερα απÞ νικηφÞρουσ πολÛµουσ. Îτσι. ΟυσιαστικÀ η Ρñµη αποφÀσιζε για την τàχη Þλων των λαñν που κατοικοàσαν απÞ το ΓιβραλτÀρ µÛχρι τον ΕυφρÀτη ποταµÞ. ΑποδÝδεται µε τον τρÞπο εκεÝνο που στουσ κλασικοàσ χρÞνουσ απεικÞνιζαν τουσ θεοàσ Ü τουσ αθλητÛσ. στον τρÞπο Àσκησησ τησ εξουσÝασ και στη δυσκολÝα πρÞσβασησ στισ αποµακρυσµÛνεσ περιοχÛσ του. εÝχε αρκετÀ προβλܵατα.).Χ. εκδÜλωσαν πολλÛσ φορÛσ τÀσεισ αυτονÞµησησ απÞ τη Ρñµη. Ûγιναν κàριοι τησ Β. Οι ΡωµαÝοι. ΓαλλÝα) δηµιουργñντασ την επαρχÝα που ονÞµασαν ΝαρβωνÝτιδα µÛσω τησ οποÝασ εξασφαλιζÞταν η επικοινωνÝα µε την ΙσπανÝα. που οφεÝλονταν στον πολυεθνικÞ χαρακτÜρα του. για να αντιµετωπÝσουν τουσ Îλληνεσ στην κυρÝωσ ΕλλÀδα αλλÀ και στα βασÝλεια τησ ΑνατολÜσ. µ.Χ. εÝχαν γÝνει κτÜσεισ του ρωµαϊκοà κρÀτουσ.Χ. π. ωστÞσο. µÛσα 3ου αι. ΑφρικÜσ – εκτÞσ τησ Αιγàπτου –. Το ρωµαϊκÞ κρÀτοσ. ΕικονÝζονται γεωργοÝ που περιποιοàνται κλܵατα (περ. ΟρειχÀλκινο Àγαλµα ηγεµÞνα ελληνιστικοà βασιλεÝου των χρÞνων τησ ρωµαϊκÜσ επÛκτασησ (µÛσα του 2ου αι. τησ Μ.). 2. ΑσÝασ.Χ. ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 188 1. ΜουσεÝο Θερµñν) ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . Η κατÀσταση αυτÜ ευνÞησε την Àσκηση πολιτικÜσ απÞ το στρατÞ. Οι διοικητÛσ των επαρχιñν. Ποιεσ ενÛργειεσ κατÀ τη διÀρκεια τησ επÛκτασησ των ΡωµαÝων στην ΑνατολÜ αποδεικνàουν αυτÜ την πολιτικÜ. ΕÀν Üσασταν θεατÛσ του «θριÀµβου» του ΑιµÝλιου Παàλου που περιγρÀφεται στο παρÀθεµα 1. Στη διÀρκεια του 2ου αι. Την περÝοδο των ρωµαϊκñν κατακτÜσεων διαδÞθηκε η καλλιÛργεια του αµπελιοà σε πολλοàσ λαοàσ γàρω απÞ τη ΜεσÞγειο. τησ ΙσπανÝασ και φυσικÀ Þλων των νησιñν τησ ΜεσογεÝου. Οι Ýδιοι αποκαλοàσαν πλÛον τη ΜεσÞγειο mare nostrum (η δικÜ µασ θÀλασσα). ΒαλκανικÜσ. Οι ΡωµαÝοι ωσ τα τÛλη του 2ου αι. Ποιο σκοπÞ υπηρετοàσε η τÛλεση «θριÀµβου» απÞ τουσ ρωµαÝουσ στρατηγοàσ. π. (Ρñµη. ✦ ΟρισµÛνεσ περιοχÛσ διατηροàσαν κÀποια αυτονοµÝα και Üταν φÞρου υποτελεÝσ. Οι λÝγεσ περιοχÛσ που ακÞµη δεν εÝχαν ενταχθεÝ στη ρωµαϊκÜ κυριαρχÝα θα ενσωµατñνονταν µÛχρι τα τÛλη του 1ου αι.Χ. π.3 Η διοÝκηση των κατακτηµÛνων περιοχñν Οι περισσÞτερεσ χñρεσ γàρω απÞ τη ΜεσÞγειο προσ τα τÛλη του 2ου αι.Χ. τησ Ν.πλουσιÞτερη επαρχÝα τησ ∆àσησ για τουσ ΡωµαÝουσ. Το τερÀστιο ρωµαϊκÞ κρÀτοσ δηµιουργοàσε τισ προϋποθÛσεισ για νÛα πολιτικÀ σχܵατα διακυβÛρνησησ διαφορετικÀ απÞ εκεÝνα τησ περιÞδου τησ δηµοκρατÝασ. ποια εντàπωση θα αποκοµÝζατε απÞ το θÛαµα και ποια µπορεÝ να Üταν τα συναισθܵατÀ σασ. 189 . Τουσ λαοàσ αυτοàσ εξουσÝαζε µε δàο τρÞπουσ: ✦ Οι περισσÞτερεσ απÞ τισ κατακτηµÛνεσ περιοχÛσ βρÝσκονταν υπÞ τον Àµεσο ÛλεγχÞ τησ και αποτελοàσαν επαρχÝεσ του ρωµαϊκοà κρÀτουσ. Οι ρωµαϊκÛσ κατακτÜσεισ εÝχαν και θετικÀ αποτελÛσµατα για τουσ κατακτηµÛνουσ λαοàσ.Χ. (Η απÀντησÜ σασ να συνδυαστεÝ µε τισ κατÀλληλεσ αναφορÛσ στο παρÀθεµα 1). Η κατÀκτηση Þµωσ τησ ΕκεÝθεν των Íλπεων ΓαλατÝασ (σηµερινÜσ κεντρικÜσ και Β. των χωρñν στισ ανατολικÛσ ακτÛσ τησ ΜεσογεÝου. ΓαλλÝασ) ολοκληρñθηκε µε πολλÛσ δυσκολÝεσ τον 1ο αι. 3. Με ποιουσ τρÞπουσ κατÛκτησε και διοÝκησε η Ρñµη Àλλουσ λαοàσ και ποιεσ Üταν οι Àµεσεσ πολιτικÛσ συνÛπειεσ τησ εξÀπλωσÜσ τησ στη ΜεσÞγειο.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ ΨηφιδωτÜ παρÀσταση απÞ την ΚαισÀρεια τησ ΑφρικÜσ. Οι τÀσεισ αυτÛσ σε αρκετÛσ περιπτñσεισ ευνοÜθηκαν απÞ τουσ Ýδιουσ τουσ κατακτηµÛνουσ λαοàσ. π. οι ΡωµαÝοι ολοκλÜρωσαν την κατÀκτηση τησ Εντεàθεν των Íλπεων ΓαλατÝασ και υπÛταξαν τη νÞτια ΓαλατÝα (σηµερινÜ Ν. τησ κεντρικÜσ Ευρñπησ µÛχρι το ΡÜνο. τησ ιταλικÜσ χερσονÜσου. εφÀρµοσαν την πολιτικÜ του «διαÝρει και βασÝλευε». κυριÀρχησαν σε Þλεσ τισ ακτÛσ τησ ΑνατολικÜσ και ∆υτικÜσ ΜεσογεÝου µετατρÛποντασ τη ΜεσÞγειο σε «ρωµαϊκÜ λݵνη». π.

ΟνοµÀζονταν συγκλητικοÝ. π. Àρχισαν τεχνÝα. το γνωστÞ ρωµαϊκÞ Þχλο2. ΠαρÀλληλα µε τισ µεταρρυθµÝσεισ και ανεξÀρτητα απÞ την αποτελεσµατικÞτητÀ τουσ ξÛσπασε µια σειρÀ απÞ εµφàλιεσ συγκροàσεισ. π. Οι µικρÛσ και λουσ. I. 2. ΑυτÛσ οι οικογÛνειεσ. Η αλλαγÜ στο σàστηµα παµατÀ τουσ Ûγιναν τερÀστιεσ εκτÀσεισ ραγωγÜσ επÛφερε και σταδιακÜ αλλαγÜ στο εÝδοσ και για την καλλιÛργειÀ τουσ καθñσ τησ εργασÝασ. επικρÀτησε η εργασÝα των και για τη βοσκÜ των κοπαδιñν.Χ. Για την επÝτευξη αυτñν των στÞχων προβλÜθηκε ωσ αÝτηµα των καιρñν η ανÀγκη πολιτειακñν αλλαγñν. στÜριζαν το δηµοκρατικÞ πολÝτευµα και αποτελοàσαν το στρατÞ µε τον οποÝο Ûγιναν οι µεγÀλεσ κατακτÜσεισ. (ΠÞλη τησ Τàνιδασ. οικονοµικÛσ. ΕθνικÞ ΜουσεÝο Bardo) 2. ΑυτÞ οφεÝλεται σε δàο αιτÝεσ: η µια εÝναι πωσ Ûκαναν µεγÀλεσ κατακτÜσεισ και πωσ τα οφÛλη πÜγαιναν στην τÀξη που Üταν Üδη πλοàσια¯ η τÀξη αυτÜ απÛκτησε Þλεσ τισ καλλιεργÜσιµεσ εκτÀσεισ που αφαιροàσαν απÞ τουσ νικηµÛνουσ¯ πÜρε στα χÛρια τησ το εµπÞριο των κατακτηµÛνων χωρñν.). επειδÜ δεν ÀΑππιανÞσ. εÀν τα διατηροàσαν για τουσ Ιταλιñτεσ το εµπÞριο και παρÀλληλα η βιοµεγÀλο χρονικÞ διÀστηµα. Η εξαφÀνιση των µικρñν ιδιοκτησιñν και των µικρñν εργαστη1. να αγορÀζουν Ü να αρπÀζουν µε τη στα οποÝα η εργασÝα Üταν οµαδικÜ για να προλαβÝα τα µικρÀ γειτονικÀ χωρÀφια των βαÝνουν τισ παραγγελÝεσ και να καλàπτουν τισ αφτωχñν. που διÜρκεσαν περισσÞτερο απÞ Ûναν αιñνα και εÝχαν ωσ στÞχο την αποκατÀσταση τησ ισορροπÝασ στη ρωµαϊκÜ κοινωνÝα και συγχρÞνωσ την παγÝωση τησ ρωµαϊκÜσ κυριαρχÝασ στο χñρο τησ ΜεσογεÝου. Για την αντιµετñπιση των προβληµÀτων που δηµιουργÜθηκαν Ûγιναν ορισµÛνεσ µεταρρυθµιστικÛσ προσπÀθειεσ. κοινωνικÛσ. Οι πρñτεσ µεγÀλεσ ιδιοκτησÝεσ εÝχαν Üδη δηµιουργηθεÝ παλαιÞτερα µε την καταπÀτηση τησ κατακτηµÛνησ δηµÞσιασ γησ1. ΕικονÝζεται αγρÞκτηµα και σκηνÛσ που εκτυλÝσσονται µÛσα σ’ αυτÞ (β‹ µισÞ του 4ου αι. ΑφρικÜ. ΡωµαϊκÜ ιστορÝα. οàτε Ûφεραν µÞνο πλοàτο και ευηµερÝα στο ρωµαϊκÞ λαÞ. κατεÝχαν Þµωσ µεγÀλα αγροκτܵατα. Κι αυτοÝ Üταν ο κàριοσ Þγκοσ του ρωµαϊκοà λαοà που δεν µπÞρεσε να ανταποκριθεÝ στα νÛα οικονοµικÀ δεδοµÛνα. Για να εξασφαλÝσουν την εκλογÜ τουσ εÝχαν την ανÀγκη του λαοà που τουσ Ûδινε την ψÜφο του. ΟυσιαστικÀ παρασιτοàσαν εξαργυρñνοντασ την ψÜφο τουσ στουσ πλουσÝουσ. Η δηµιουργÝα των µεγÀλων κτηµÀτων 190 ρÝων σܵανε παρÀλληλα την εξαφÀνιση Þλων αυτñν που ωσ το 2ο αι. Οι οικονοµικÛσ αλλαγÛσ εÝχαν Àµεσεσ επιπτñσεισ στη ρωµαϊκÜ κοινωνÝα.7. κανÛνασ δεν θα τουσ τα αφαιροàσε. Σε ΨηφιδωτÜ παρÀσταση απÞ τη Β. Οι πλοàσιοι και το πλÜθοσ τησ Ρñµησ Η κυριαρχÝα τησ τÀξησ των πλουσÝων διατηρÜθηκε στη Ρñµη περισσÞτερο απÞ Þσο σε οποιαδÜποτε Àλλη πÞλη. Το κàριο µÛσο επιβÝωσÜσ τουσ Üταν η ψÜφοσ και η µαρτυρÝα τουσ στα δικαστÜρια. Îτσι εξελÝχθηκαν προοδευτικÀ σε µια ανθρñπινη µÀζα χωρÝσ συνεÝδηση. ΣταδιακÀ µε τισ κατακτÜσεισ συγκεντρñθηκε µεγÀλη πολιτικÜ δàναµη στη σàγκλητο. ΕÝχαν και σηµαντικÛσ επιπτñσεισ. Þπωσ και τα τερÀστια κÛρδη απÞ την εÝσπραξη των φÞρων και τη διοÝκηση των επαρχιñν. οι µεσαÝεσ επιχειρÜσεισ αλλÀ και οι µικρÛσ ιδιοκτησÝεσ βαθµιαÝα εξαφανÝστηκαν. Οι συνÛπειεσ των κατακτÜσεων Οι µεγÀλεσ κατακτÜσεισ δε συνÛβαλαν µÞνο στη δηµιουργÝα ενÞσ µεγÀλου και ισχυροà κρÀτουσ.2. η οποÝα σχηµατÝστηκε απÞ ανθρñπουσ που οι Ýδιοι Ü οι πρÞγονοÝ τουσ εÝχαν καταλÀβει κÀποτε κÀποιο ανñτατο αξÝωµα. ντεξαν στον ανταγωνισµÞ των µεγÀλων εργαστηρÝων. απÛκτησαν αµàθητα πλοàτη και η καθεµιÀ τουσ αποτελοàσε µια ιδιαÝτερη δàναµη απÛναντι 191 . Τα µÞνα εφÞδια που διÛθεταν αυτοÝ οι Àνθρωποι Üταν τα πολιτικÀ δικαιñµατα του ΡωµαÝου πολÝτη. Οι συγκλητικοÝ Üταν νÛα αριστοκρατικÜ τÀξη. Îτσι. Με αυτÞν τον τρÞπο τα κτÜνÀγκεσ τησ ζÜτησησ. οι οποÝεσ εν τÛλει κατÛλυσαν ουσιαστικÀ το δηµοκρατικÞ πολÝτευµα. Àρχισε να αναπτàσσεται απÞ θηκαν Þτι. Το Ýδιο συνÛβη και µε τουσ µικροàσ ιδιοκτÜτεσ τησ γησ που απορροφÜθηκαν απÞ τισ µεγÀλεσ γαιοκτησÝεσ. κοινωνικÛσ και πολιτιστικÛσ αλλαγÛσ Η οικονοµÝα.Χ. πλουτÝζοντασ Ûτσι ολοÛνα και περισσÞτερο απÞ γενιÀ σε γενιÀ. Το µικρÞ ρωµαϊκÞ κρÀτοσ στηριζÞταν σ’ Οι πλοàσιοι πÜραν τα µεγαλàτεÛνα σàστηµα κλειστÜσ αγροτικÜσ οικονοµÝασ. Η απÞκτηση των αξιωµÀτων γινÞταν µε εκλογÛσ. Πριν απÞ τισ κατακτÜσεισ η κàρια ασχολÝα των ΡωµαÝων Üταν η καλλιÛργεια τησ γησ. Ι. Οι συγκλητικοÝ αποτελοàσαν µια κλειστÜ κοινωνικÜ οµÀδα. Τα µεγÀλα αγροκτܵατα – latifundia – Àρχισαν να δηµιουργοàνται στην ΙταλικÜ χερσÞνησο απÞ το 2ο αι. πολιτιστικÛσ στη ρωµαϊκÜ κοινωνÝα. χρησιµοποιοàσαν αγορασµÛνουσ δοàδοàλων που Üταν πολà φθηνÞτερη. Îχασε τη µικρÜ του περιουσÝα και Àρχισε να συγκεντρñνεται στη Ρñµη σε αναζÜτηση ευκαιριñν. που δεν Àφηνε το περιθñριο σε Àτοµα διαφορετικÜσ κοινωνικÜσ προÛλευσησ να διεκδικÜσουν δηµÞσιο αξÝωµα. µ.Χ. Η κοινωνÝα.1 ΟικονοµικÛσ. Μερα κοµµÀτια τησ δηµÞσιασ γησ που τÀ την κατÀκτηση τησ ΙταλÝασ και την υποταγÜ δεν εÝχε µοιραστεÝ και αφοà βεβαιñτησ ΚαρχηδÞνασ. ∆ηµιουργÜθηκαν µεγÀλα εργαστÜρια. γιατÝ µε την κατÀκτηση κÀποιου υψηλοà αξιñµατοσ εντÀσσονταν στο σñµα τησ συγκλÜτου. Τα πλοàτη που συσσωρεàτηκαν απÞ τισ µεγÀλεσ κατακτÜσεισ τα καρπñθηκαν δàο ολιγÀνθρωπεσ κοινωνικÛσ τÀξεισ: οι συγκλητικοÝ και οι ιππεÝσ. ∆εν ασχολοàνταν µε επιχειρÜσεισ.

Η πολυτÛλεια και τα πνευµατικÀ ραν για πρñτη φορÀ στη Ρñµη χÀλαγαθÀ του ελληνιστικοà πολιτισµοà επηρÛασαν κινα κρεβÀτια. Θα πρÛπει να επισηµÀνουµε Þτι οι ιππεÝσ δεν Üταν ευγενοàσ καταγωγÜσ και Þτι δεν εÝχαν τη δυνατÞτητα να καταλαµβÀνουν ανñτατα δηµÞσια αξιñµατα¯ για το λÞγο αυτÞ βρÝσκονταν σε αντιπαρÀθεση µε τουσ συγκλητικοàσ.. ακÞµη και ο πιο φτωχÞσ. ποτÛ δεν Ûγιναν συγκλητικοÝ. δηλαδÜ του ενÞσ εκατοµµυρÝου σηστερτÝων*. οι µεγÀλεσ κατακτÜσεισ συνÛβαλαν στην ανÀπτυξη τησ δουλεÝασ. ΠανεπιστηµιακÛσ Εκδ. (ΝεÀπολη. ΚρÜτησ. Η πιο κερδοφÞρα επιχεÝρηση Üταν του δηµοσιñνη. τοκογλυφÝα. ΕικονÝζει επαàλεισ. ΧΧΧΙΧ. Þπωσ µε επιχειρÜσεισ. Η Àλλη αιτÝα Üταν πωσ ο ΡωµαÝοσ. Ùπωσ Üταν φυσικÞ. συνοδεàονταν απÞ µουσικÜ – κορÝτσια που Ûπαιζαν κιθÀρα και Àρπα – ✦ Οι ΡωµαÝοι υιοθÛτησαν πολλÀ στοιχεÝα απÞ και µε Àλλεσ διασκεδÀσεισ. Þ. Ûπου αναφÛρει Þτι «η ηττηµÛνη ΕλλÀδα κατÀκτηπιπλα που τα θεωροàσαν πολυτελεÝσε το σκληρÞ νικητÜ και Ûφερε τισ τÛχνεσ και τα ασ εκεÝνη την εποχÜ. Σε Þ. εκεÝνου δηλαδÜ που νοÝκιαζε απÞ το κρÀτοσ το δικαÝωµα τησ εÝσπραξησ των δηµÞσιων φÞρων απÞ τισ επαρχÝεσ Ü ακÞµα τησ εκµετÀλλευσησ των µεταλλεÝων Ü των λιµανιñν. Η αγοραπωλησÝα δοàλων Üταν ευρàτατα διαδεδοµÛνη επιχεÝρηση. για να χαιρετÜσουν τουσ πλοàσιουσ και να ζητÜσουν το καθηµερινÞ τουσ φαγητÞ. Η συµπεριφορÀ των ΡωµαÝων απÛ- ΤµÜµατα τοιχογραφÝασ απÞ την ΠοµπηÝα (1οσ αι. τησ ΚυβÛ193 . ΑναστασιÀδησ. Β. το φαγητÞ και τη διασκÛδαση. Þπωσ και τραπÛζια µε Ûνα στικÜ τουσ εξÛλιξη. που οι παλαιÞτεροι τον καν Þ.π. Οι δοàλοι παρεÝχαν φτηνÞτερη εργασÝα απÞ τουσ ελεàθερουσ πολÝτεσ. αναφÛρει Þτι η περιουσÝα του Üταν σχεδÞν εξ ολοκλÜρου επενδυµÛνη σε αγροτικÜ ιδιοκτησÝα.. 192 σπÀνιεσ περιπτñσεισ. ακριβÀ σκεπÀσµατα.Χ. Üταν µε τη σειρÀ τησ εικοσαπλÀσια του ελÀχιστου προαπαιτοàµενου τιµÜµατοσ για να ενταχθεÝ καποιοσ στον συγκλητικÞ ordo (τÀξη). Οι ΡωµαÝοι στρατηγοÝ αιχµαλñτιζαν κατÀ χιλιÀδεσ τουσ κατοÝκουσ των κατακτηµÛνων περιοχñν. πÀντωσ. οι ΡωµαÝοι επηρεÀδηλαδÜ η µαγειρικÜ. ✦ Στο θρησκευτικÞ τοµÛα. Οι πλοàσιοι. οι οποÝοι προσπαθοàσαν να εισπρÀξουν τουσ φÞρουσ µε σκληρÞ τρÞπο και µε υψηλÞ κÛρδοσ απÞ το λαÞ. γιατÝ κατÀσταση εκεÝνησ τησ εποχÜσ. Η περιουσÝα του ΠλινÝου. κατοικοàσαν σε ανÀλογεσ επαàλεισ. απÞ εκεÝνεσ που εÝχαν σχÛση µε οργιαστικÛσ και ΤÝτοσ ΛÝβιοσ. Ο πολυτελÜσ τρÞποσ ζωÜσ γÝνεται ΡωµαÝων. Τουσ Ûλειψε το µÛτρο και η µεγÀλη αξÝα και η εργασÝα του που λεπτÜ αÝσθηση του ωραÝου4. υ. σ. παλιÀ Üταν µια ασχολÝα για δοàλουσ. δανεÝστηΟ µÀγειρασ. µ. Ο στÝχοσ του ποιητÜ ΟρÀτιου στÜριγµα και Ûπιπλα οικοσκευÜσ.τι αφορÀ την κατοικÝα. Þταν συνÛβαινε αυτÞ. κυρÝωσ οι ιδιοκτÜτεσ µεγÀλων εκτÀσεων γησ. 553. ΕννοεÝται Þτι οι δηµοσιñνεσ προκατÛβαλλαν στο κρÀτοσ τα Ûσοδα των εισπρÀξεων που θα Ûκαναν. σ. Τα γεàµατα ÛγιγρÀµµατα στο αγροτικÞ ΛÀτιο» προβÀλλει την ναν περισσÞτερο ευχÀριστα. ΑσχολÜθηκαν µε εργασÝεσ που απÛδιδαν κÛρδη. για τουσ οποÝουσ πολλÛσ φορÛσ γÝνεται λÞγοσ στην ΚαινÜ ∆ιαθÜκη.. οι οποÝοι. εµπÞριο.τι προκαλοàσε την εντàπωση και δηµουρθεωροàσαν και τον αντιµετñπιζαν σαν τον πιο ανÀξιο δοàλο. Garnsey P. δεν Üταν εξαιρετικÀ πλοàσιοι και δεν προÛρχονταν απÞ τη Ρñµη Ü τα περÝχωρÀ τησ. 1995. µολονÞτι διÛθεταν αυτÞ το ελÀχιστο προαπαιτοàµενο τݵηµα για την εÝσοδÞ τουσ στη σàγκλητο.. την ενδυγαλàτερη προσοχÜ και πολλÀ Ûξοδα. Η καθηµερινÜ και η πνευµατικÜ ζωÜ των 4. Το ÞνοµÀ τουσ µÞνο παραπÛµπει σε παλαιÛσ εποχÛσ. ΕθνικÞ ΜουσεÝο) ναντι στουσ δοàλουσ Üταν ιδιαÝτερα σκληρÜ. ΠαρÀλληλα Þµωσ φαÝνεται να υπÜρχε και Ûνασ µεγÀλοσ αριθµÞσ πολιτñν στην ΙταλÝα και τισ επαρχÝεσ. µασÝα. γι’ αυτÞ και σηµειñθηκαν πολλÛσ εξεγÛρσεισ δοàλων. Η ΡωµαϊκÜ αυτοκρατορÝα. αυτÞσ που εκλεγÞταν ονοµαζÞταν νÛοσ Àνθρωποσ3. ιδιαÝτερα µÀλιστα για Þσουσ Þπωσ ο ΠλÝνιοσ. απÞκτησε γοàσε Àνεση στη ζωÜ. Þταν ιππεÝσ ονοµÀζονταν Þσοι Üσαν αριστοκρατικÜσ καταγωγÜσ και εÝχαν τη δυνατÞτητα να εκτρÛφουν Àλογο για να πολεµοàν Ûφιπποι. ιδιαÝτερα στα λιµÀνια τησ ΑνατολÜσ. 3. 3-9. Η ζÜτηση των δοàλων αυτÜ την εποχÜ αυξÀνεται εξαιτÝασ τησ ανÀπτυξησ των επιχειρÜσεων και των γαιοκτησιñν. ΑυτοÝ εÝναι οι γνωστοÝ τελñνεσ. µετ. εÝχε Ûναν Ûµφυτο σεβασµÞ προσ το χρܵα. Το Ýδιο Ýσχυε για πολλοàσ – αν Þχι σχεδÞν για τουσ περισσÞτερουσ – συγκλητικοàσ. Fustel de Coulanges. ιππεÝσ ονοµÀστηκαν Þσοι εÝχαν χρηµατικÜ περιουσÝα που τουσ επÛτρεπε να στρατεàονται στο ιππικÞ. Ενñ η πραγµατικÜ πελατεÝα εÝχε εξαφανιστεÝ απÞ καιρÞ. Οι συγκλητικοÝ και η περιουσÝα τουσ Σε µια επιστολÜ σ’ Ûναν φÝλο του ο ΠλÝνιοσ ο νεÞτεροσ. ξαναπαρουσιÀστηκε µε τη µορφÜ του σεβασµοà προσ τισ µεγÀλεσ περιουσÝεσ¯ και οι προλετÀριοι* απÛκτησαν τη συνÜθεια να παρουσιÀζονται κÀθε πρωÝ. Και το την καθηµερινÜ ζωÜ των ΕλλÜνων αλλÀ και ÀλφαγητÞ Àρχιζε να ετοιµÀζεται µε µελων λαñν. τουσ οποÝουσ στη συνÛχεια παρÛδιδαν στουσ δουλÛµπορουσ. µυστηριακÛσ τελετÛσ.Ι.). Στη συνÛχεια πουλοàσαν τα δικαιñµατÀ τουσ σε επιχειρηµατÝεσ των επαρχιñν. ΜετÀ τισ κατακτÜσεισ. Àρχισε να θεωστηκαν απÞ λατρεÝεσ τησ ΑνατολÜσ και ιδιαÝτερα ρεÝται υπÛροχη τÛχνη. 85. ανÀληψη δηµÞσιων Ûργων. Οι κατακτÜσεισ Ûφεραν σε Àµεση επατου συρµοà στη Ρñµη φÜ τουσ ΡωµαÝουσ µε τα κοσµοπολÝτικα κÛντρα Οι στρατιñτεσ (που γàριζαν απÞ τησ ΑνατολÜσ και τον πολιτισµÞ των ελληνιστιτισ εκστρατεÝεσ στην ΑνατολÜ) Ûφεκñν βασιλεÝων. ΡωµαÝοσ συγκλητικÞσ που καταγÞταν απÞ το Κñµο τησ βÞρειασ ΙταλÝασ. Þπωσ τησ Øσιδασ. οι οποÝεσ τισ περισσÞτερεσ φορÛσ καταπνÝγηκαν στο αݵα. παραπετÀσµατα κρεβατιñν και Àλλα την καθηµερινÜ ζωÜ των ΡωµαÝων και την πολιτιυφÀσµατα. Οι ιππεÝσ Üταν οι πλοàσιοι του χρܵατοσ. Saller R.στο λαÞ..

τα αµÀξια. Πλοàταρχοσ. Þπωσ ο ΠαναÝτιοσ ο ΡÞδιοσ. που εξελÝχθηκαν σε κàριο τρÞπο διασκÛδασÜσ τουσ. αλλÀ αγανακτοàσαν και εκεÝνοι που υποχρεñνονταν να εγκαταλεÝψουν την πολυτÛλεια εξαιτÝασ τησ φορολογÝασ. σàµφωνα µε τον οποÝο δεν επιτρεπÞταν σε κανÛνα πολÝτη να κατÛχει ιδιοκτησÝα µεγαλàτερη απÞ 500 πλÛθρα* γησ. ΕÀν µÛχρι εκεÝνη την εποχÜ κατεÝχε περισσÞτερη γη. τα οικιακÀ σκεàη. ✦ Την ελληνικÜ τÛχνη γνñρισαν µε την κατÀκτηση του ΤÀραντα. κληροδÞτησε πεθαÝνοντασ το κρÀτοσ του στο ρωµαϊκÞ λαÞ (133 π. που εÝχε πÀρει µÛροσ σε πολλοàσ πολÛµουσ και εÝχε διακριθεÝ σε ανñτατα αξιñµατα. δεν τον εφÀρµοσαν. Þλα Þσα Àξιζαν περισσÞτερο απÞ χÝλιεσ πεντακÞσιεσ δραχµÛσ¯ καθÞρισε επÝσησ. ΕÝχε φτÀσει στο ακραÝο σηµεÝο να αποστρÛφεται καθετÝ το ελληνικÞ. που τουσ δÝδασκαν φιλοσοφÝα. Ο ΤιβÛριοσ ΓρÀκχοσ: Îνασ υπερασπιστÜσ των δικαιωµÀτων του λαοà (Ο ΤιβÛριοσ ΓÀκχοσ) Üταν υπÛροχοσ και ακαταµÀχητοσ ρÜτορασ γιατÝ. Þταν ανÛβαινε στο βܵα και ο λαÞσ συνωστιζÞταν γàρω του. ∆εν επιτρεπÞταν Þµωσ σε καµÝα περÝπτωση η κατοχÜ τησ γησ να ξεπερνÀ στο σàνολο τα 1000 πλÛθρα6. γι’ αυτÞ. 6.2 Οι µεταρρυθµιστικÛσ προσπÀθειεσ Οι κοινωνικÛσ αλλαγÛσ που Ûφεραν οι κατακτÜσεισ. τÞτε θα µποροàσε να κρατÜσει επιπλÛον και απÞ 250 πλÛθρα για καθÛνα απÞ τα δàο αρσενικÀ παιδιÀ του. ✦ Îλληνεσ µορφωµÛνοι που µεταφÛρθηκαν αιχΛεπτοµÛρεια απÞ τοιχογραφÝα τησ ΠοµÀλωτοι στη Ρñµη Ûγιναν δÀσκαλοι των παιδιñν µπηÝασ (1οσ αι. ΕÝχε συντηρητικÛσ απÞψεισ και ηθικÛσ αρχÛσ. ο Πολàβιοσ ο ΜεγαλοπολÝτησ και Àλλοι. ΑπÞ τισ περιοχÛσ που κατακτοàσαν µετÛφεραν πολλÀ Ûργα τÛχνησ για να διακοσµÜσουν τουσ δηµÞσιουσ χñρουσ και τισ επαàλεισ τουσ οι πλοàσιοι. ΚÀτων ο τιµητÜσ. Îλληνεσ καλλιτÛχνεσ αντÛγραφαν Ûργα γλυπτικÜσ κατÀ παραγγελÝα των ΡωµαÝων.λησ. Μια απÞ τισ εκδηλñσεισ που συγκινοàσε ιδιαÝτερα τουσ ΡωµαÝουσ Üταν οι µονοµαχÝεσ. ΑπÛδιδε Þµωσ την ευθàνη τησ αλλοÝωσησ των ρωµαϊκñν ηθñν στη διεÝσδυση των ελληνικñν συνηθειñν και στην υιοθÛτηση του πολιτισµοà των ΕλλÜνων. την πρÞσθετη αξÝα τουσ να την εισπρÀττει ωσ Ûσοδο το ΚρÀτοσ. αν και δεν τÞλµησαν να τον καταργÜσουν. ΥιοθÛτησαν τα χαρακτηριστικÀ τησ νÛασ αττικÜσ κωµωδÝασ. δεν Ûφερε κανÛνα αποτÛλεσµα. Τισ εκδηλñσεισ αυτÛσ. 2. ΠαρÀσταση µονοµαχιñν σε ρωµαϊκÞ αµφιθÛατρο. Οι µοτων ΡωµαÝων.). στον οποÝο περιλαµβÀνονταν πολλοÝ Îλληνεσ µορφωµÛνοι. ×ταν του συρµοà οι πλοàσιοι να νοµαχÝεσ Üταν Ûνα απÞ τα πιο δηµοφιλÜ διατηροàν Ûνα κàκλο πνευµατικñν ανθρñπων θεÀµατα των ΡωµαÝων. Ο ΤιβÛριοσ πρÞτεινε ο θησαυρÞσ τησ ΠεργÀµου να δοθεÝ στουσ ακτܵονεσ. ✦ Οι ΡωµαÝοι εκδÜλωσαν την προτݵησÜ τουσ στην κωµωδÝα. Το νÞµο του. αν και εÝχε αγαθÀ κÝνητρα. ×ταν Ûνασ µορφωµÛνοσ ΡωµαÝοσ. 2. Ο ΚÀτων εÝχε ελληνικÜ παιδεÝα. καθñσ οι αλλαγÛσ εÝχαν πλÛον ριζñσει στη ρωµαϊκÜ κοινωνÝα. για να αγορÀσουν εργαλεÝα και να καλλιεργÜσουν τα κτܵατα που θα αποκτοàσαν. ΠροσÛθεσε επιπλÛον και Ûνα µικρÞ φÞρο σε Þσα (αγαθÀ) Àξιζαν πÀνω απÞ χÝλιεσ δραχµÛσ ñστε να βαρεθοàν να πληρñνουν και να αντιδρÀσουν (κÀποιοι ΡωµαÝοι). Η αντιµετñπιση τησ πολυτÛλειασ απÞ τον ΚÀτωνα Τουσ περισσÞτερουσ (ΡωµαÝουσ) κυρÝωσ δυσαρÛστησε γιατÝ περιÞρισε την πολυτÛλειÀ τουσ¯ να την πατÀξει ριζικÀ τη στιγµÜ που η πλειοψηφÝα εÝχε επηρεαστεÝ και διαφθαρεÝ απ’ αυτÜν Üταν ακατÞρθωτο. τα γυναικεÝα κοσµÜµατα.Χ. ΤιβÛριοσ και ΓÀιοσ ΓρÀκχοσ. των ελληνιστικñν χρÞνων συνÛβαλαν προσ αυτÜ την κατεàθυνση (βλ.). 143-144). του ΜÝθρα. ΕκτÞσ απÞ τον αγροτικÞ νÞµο. µ. Àλλωστε. µιλοàσε για τουσ φτωχοàσ: «Τα Àγρια ζñα που ζουν στην ΙταλÝα Ûχουν φωλιÀ και το καθÛνα διαθÛτει Ûνα λαγοàµι στη γη για να κρàβεται και να κοιµÀται. Þπωσ εÝναι γνωστÞ.Χ. Íτταλου Γ‹. Þταν εκλÛχτηκε στο αξÝωµα του τιµητÜ (184 π. ο οποÝοσ. Στη διακωµñδηση ανθρñπινων τàπων επιδÞθηκαν µε επιτυχÝα οι κωµωδιογρÀφοι Πλαàτοσ και ΤερÛντιοσ. τολµηρÜ πρÛπει να θεωρηθεÝ και η πρÞτασÜ του για τη διÀθεση των θησαυρñν του βασιλιÀ τησ ΠεργÀµου. ΑνÀλογη εκδÜλωση Üταν και οι θηριοµαχÝεσ*. 5. ΠρωταγωνιστικÞ ρÞλο στην προσπÀθεια αντιµετñπισησ τησ κοινωνικÜσ και πολιτικÜσ διαφθορÀσ ανÛλαβε ο ΚÀτων. Η αντÝδραση Þµωσ των συγκλητικñν και η εξαγορÀ των συνειδÜσεων του λαοà οδÜγησαν στην αποτυχÝα των σχεδÝων του ΤιβÛριου. Εν τοàτοισ σε εκεÝνουσ που πολεµοàν και πεθαÝ- 195 . Με το νÞµο αυτÞ προβλεπÞταν αναδιανοµÜ τησ δηµÞσιασ γησ στουσ ακτܵονεσ.). Îτσι Üταν αγανακτησµÛνοι µαζÝ του εκεÝνοι που προτιµοàσαν να πληρñνουν για να διατηρÜσουν την πολυτÛλεια.). και σ. φαÝνεται Þτι τισ υιοθÛτησαν απÞ τουσ Ετροàσκουσ. Η προσπÀθεια του ΚÀτωνα. Παρακολουθοàσαν αγñνεσ ανθρñπων που µονοµαχοàσαν µÛχρι θανÀτου. Εθν. ρητορικÜ και (ΝεÀπολη. Üταν λÞγοι που Ûκαναν ορισµÛνεσ προσωπικÞτητεσ να σκεφτοàν Þτι Ûπρεπε να ελεγχθεÝ αυτÜ η κατÀσταση.Χ. Αρχαιολ. ιδιαÝτερα η αλλοÝωση των ηθñν και η αποµÀκρυνση απÞ τισ προγονικÛσ αρετÛσ. πρÞτεινε την ψÜφιση του αγροτικοà νÞµου. ΠροσπÀθησε µε µια σειρÀ 194 µÛτρων να περιορÝσει την πλεονεξÝα και να ελÛγξει τη συµπεριφορÀ τουσ5. Ο Ýδιοσ δολοφονÜθηκε. Ο ΤιβÛριοσ ΓρÀκχοσ Þταν εκλÛχτηκε δܵαρχοσ (133 π. Þταν Ûβλεπαν Þτι οι απλοÝ Àνθρωποι που ζοàσαν απÛριττη ζωÜ και εÝχαν Ýση περιουσÝα πλÜρωναν λιγÞτερα. Για το λÞγο αυτÞ προσπÀθησε µε µÛθοδο να αντιµετωπÝσει τη δàσκολη κατÀσταση θÛτοντασ διατݵηση δεκαπλÀσια στα ενδàµατα. Οι θρησκευτικÛσ πεποιθÜσεισ. Ùση γη θα επιστρεφÞταν µε την εφαρµογÜ του νÞµου θα µοιραζÞταν εκ νÛου ανÀ 30 πλÛθρα σε κÀθε πολÝτη που δεν εÝχε Ûγγειο ιδιοκτησÝα. ΜουσεÝο) µουσικÜ. ΚÀτων 18. ΧαρακτηριστικÞ παρÀδειγµα αποτελεÝ ο κàκλοσ των Σκιπιñνων*. επιχεÝρησε την κÀθαρση τησ τÀξησ των συγκλητικñν και των ιππÛων.Χ.

για να αποφàγει την ατݵωση. ο οποÝοσ την επÞµενη χρονιÀ εκλÛχτηκε àπατοσ (88 π. Ο ΣυµµαχικÞσ πÞλεµοσ Üταν σκληρÞσ µε πολλÛσ απñλειεσ και για τισ δàο πλευρÛσ. που πραγµατοποÝησε τισ µεγÀλεσ κατακτÜσεισ. Η µοÝρα των υπÞδουλων Ü συµµÀχων εÝχε καταστεÝ ακÞµη πιο δυσβÀσταχτη σε µια εποχÜ. ονοµÀστηκε κοινωνικÞσ πÞλεµοσ¯ οι σ൵αχοι τησ Ρñµησ εÝχαν πÀρει πρÀγµατι τα Þπλα. στα τÛλη τησ πρñτησ δεκαετÝασ του 1ου αι. Îγινε πλÛον η πρωτεàουσα του ενοποιηµÛνου κρÀτουσ µε πολÝτεσ Þλουσ τουσ Ιταλιñτεσ που κατοικοàσαν ωσ το ΡουβÝκωνα ποταµÞ. υπÞδουλεσ απÞ δàο αιñνεσ. Þταν τουσ προτρÛπουν στισ µÀχεσ να χτυποàν τουσ εχθροàσ για να διασωθοàν οι τÀφοι και τα ιερÀ. Καθñσ Üταν πολυπληθÛστεροι. ΚαθιÛρωσε τη διανοµÜ σιταριοà για τουσ φτωχοàσ τησ Ρñµησ. να παραχωρÜσει αυτÞ που τησ ζητοàσαν. π. ωστÞσο. π. οι Ιταλιñτεσ.. Ûµεινε µÞνο ο αÛρασ και το φωσ και τÝποτα Àλλο. Îτσι. µε γενικÜ καταστροφܯ Ûνιωθαν την επιτακτικÜ ανÀγκη να αποκτÜσουν πολιτικÀ δικαιñµατα και δεν µποροàσαν να τα αποκτÜσουν χωρÝσ το δικαÝωµα του ΡωµαÝου πολÝτη. Ùταν ο ΓÀιοσ θÛλησε να κινηθεÝ ανοικτÀ κατÀ τησ συγκλÜτου. π. το οποÝο να περιλαµβÀνει Þλη την ΙταλÝα. οι συγκλητικοÝ κατÞρθωσαν να τον αντιµετωπÝσουν µε τον Ýδιο τρÞπο που εξουδετÛρωσαν και τον αδελφÞ του. ∆ιαµÞρφωσε ευνοϊκÛσ προϋποθÛσεισ για λÝγουσ που ευεργετÜθηκαν απÞ τα µÛτρα των ΓρÀκχων και στη συνÛχεια αποτÛλεσαν µια νÛα αρκετÀ δυναµικÜ κοινωνικÜ οµÀδα. Þµωσ. Στον πÞλεµο αυτÞ διακρÝθηκε ο Σàλλασ.Χ. ΤιβÛριοσ ΓρÀκχοσ. σ. Ûστρεψαν δηλαδÜ Ûνα µÛροσ του λαοà εναντÝον του. µε τον οποÝο οριζÞταν Þτι µποροàσαν οι Ιταλιñτεσ σε διÀστηµα 60 ηµερñν απÞ τη δηµοσÝευσÜ του να υποβÀλουν αÝτηση για την απÞκτηση του δικαιñµατοσ του ΡωµαÝου πολÝτη. χÀνει τον πραγµατικÞ του στÞχο¯ απÞ µÛσο εξυπηρÛτησησ των συµφερÞντων τησ Ρñµησ µεταβÀλλεται σε µÛσο πραγµÀτωσησ των φιλÞδοξων σχεδÝων των στρατηγñν. κανεÝσ απÞ τÞσουσ ΡωµαÝουσ δεν Ûχει οàτε βωµÞ οàτε προγονικÞ τÀφο. µε σκοπÞ να δηµιουργÜσουν Ûνα νÛο κρÀτοσ.Χ. ΜεÝωσε τα χρÞνια τησ στρÀτευσησ και αàξησε το στρατιωτικÞ µισθÞ. οργανñνοντασ εξÛγερση. 568. απÛτυχε. 2. λοιπÞν. και πωσ το µεγαλàτερο µÛροσ τησ ιταλικÜσ γησ ανÜκε στη δηµοκρατÝα¯ µια µερÝδα ζητοàσε να επιστρÛψουν στο κρÀτοσ αυτÀ τα εδÀφη. η πολιτικÜ 197 . δηλαδÜ το να Ûρχονται στη Ρñµη και να συµµετÛχουν στισ συνελεàσεισ. Η σκηνÜ ακτηµÞνων και στην αποδυνÀµωση των συγκληαυτÜ απηχεÝ τον τρÞπο ζωÜσ και διασκÛτικñν. το δικαÝωµα απÞκτησησ περιουσÝασ και ενασχÞλησησ µε το εµπÞριο.. Fustel de Coulanges. ΛεπτοµÛρεια απÞ τοιχογραφÝα τησ ΠοΗ µεταρρυθµιστικÜ προσπÀθεια των ΓρÀκµπηÝασ (περ. προχñρησε στη συγκρÞτηση δικαστηρÝων απÞ ιππεÝσ..3 Η ενοποÝηση τησ ΙταλÝασ Οι κÀτοικοι τησ ιταλικÜσ χερσονÜσου. Η κατÀσταση Þµωσ που εÝχε δηµιουργηθεÝ δασησ των πλοàσιων ΡωµαÝων. που εκδÝκαζαν υποθÛσεισ καταχρÜσεων απÞ τουσ συγκλητικοàσ και µε Àλλο νÞµο εµπÞδισε τη δυνατÞτητα που εÝχαν αυτοÝ να επιλÛγουν τισ συγκλητικÛσ επαρχÝεσ. ΠαρÀλληλα. Οι κÀτοικοι των ιταλικñν πÞλεων και ο ΣυµµαχικÞσ πÞλεµοσ Οι ιταλικÛσ πÞλεισ. δÛχτηκε.). Οι στρατηγοÝ Þµωσ τουσ λÛνε ψÛµατα. ζÜτησαν κι αυτÛσ πολιτικÀ δικαιñµατα. Η παραχñρηση του δικαιñµατοσ του ΡωµαÝου πολÝτη που κατÞρθωσαν να αποσπÀσουν οι κÀτοικοι τησ ΙταλÝασ µε τουσ αγñνεσ τουσ Üταν µεγÀλησ σηµασÝασ. 4. Ο πÞλεµοσ που επακολοàθησε. Îθεσε σε εφαρµογÜ τον αγροτικÞ νÞµο και ψÜφισε µια σειρÀ νÛων µÛτρων που βελτÝωναν τη θÛση των ακτηµÞνων. και να µοιραστοàν στουσ φτωχοàσ τησ Ρñµησ. Η ψÜφιση σχετικοà νÞµου το 89 π. Για να περιορÝσει τισ αυθαιρεσÝεσ των συγκληΠλοàταρχοσ. 2. εκτÞσ αν υπÜρχε επÝσηµη πρÀξη του κρÀτουσ. Οι οπαδοÝ του εξοντñθηκαν και ο Ýδιοσ.Χ. νουν για την ΙταλÝα. στη διÀρκεια του 1ου αι. αναδεÝχθηκαν στον κàριο στρατιωτικÞ κορµÞ που Ûφερε σε πÛρασ τισ µεγÀλεσ κατακτÜσεισ.Χ. Οι µεταρρυθµÝσεισ του Üταν εµπνευσµÛνεσ απÞ το Ûργο του ΤιβÛριου.).π. που κατÛχονταν σχεδÞν στο σàνολÞ τουσ απÞ Ιταλοàσ. Þµωσ. ΑιτܵατÀ τουσ Üταν: η ισÞτητα απÛναντι στουσ νÞµουσ. γιατÝ οι ΡωµαÝοι ονÞµαζαν συµµÀχουσ τουσ Àλλουσ λαοàσ τησ ΙταλÝασ7. βρÝσκονταν περÝπου στην Ýδια κατÀσταση µε τισ λατινικÛσ και Ûβλεπαν επÝσησ τουσ πλουσιÞτερουσ κατοÝκουσ τουσ να τισ εγκαταλεÝπουν για να γÝνουν ΡωµαÝοι. δεν πρÛπει να συγκαταλεγÞταν στισ διεκδικÜσεισ τουσ. οι οποÝεσ.Ο ΓÀιοσ ΓρÀκχοσ εκλÛχτηκε δܵαρχοσ δÛκα χρÞνια µετÀ την πρñτη εκλογÜ του αδελφοà του (123 π. και οι ΙταλοÝ απÛκτησαν πολιτικÀ δικαιñµατα. απÞ τισ µεγÀλεσ κατακτÜσεισ δεν ευνÞησε τισ αλλαγÛσ. στην αποκατÀσταση µεγÀλου µÛρουσ των την «οικÝα των ΜυστηρÝων».. Øδρυσε αποικÝεσ στισ κατακτηµÛνεσ περιοχÛσ τησ ΙταλÝασ και εγκατÛστησε ακτܵονεσ. Το δικαÝωµα τησ ψÜφου. διÛταξε Ûνα δοàλο του να τον σκοτñσει. Με τα παιδιÀ και τισ γυναÝκεσ τουσ τριγυρÝζουν ανÛστιοι και Àστεγοι. Αν και νικÜτρια η Ρñµη. Ο ρωµαϊκÞσ στρατÞσ. ΣκηνÜ χων στÞχευε στον Ûλεγχο τησ κοινωνικÜσ ανισÞµàησησ στα ∆ιονυσιακÀ ΜυστÜρια απÞ τητασ.). Η αρχÜ λοιπÞν Þλων αυτñν των νÞµων Üταν πωσ οàτε ο υπÞδουλοσ οàτε ο σ൵αχοσ δεν εÝχε δικαÝωµα κυριÞτητασ τησ γησ. Þ. ΟυσιαστικÀ 196 Þµωσ Üταν πολÝτεσ δεàτερησ κατηγορÝασ.Χ. αφοà δεν εÝχαν τα Ýδια δικαιñµατα µε τουσ ΡωµαÝουσ. επιδÝωξε και να περιορÝσει τη δρÀση τησ συγκλÜτου. Η Ρñµη Ûπαυσε να εÝναι η κυρÝαρχη πÞλη-κρÀτοσ µε υπηκÞουσ τουσ Àλλουσ κατοÝκουσ τησ ΙταλÝασ. δεν Ûδωσε Þµωσ τÛλοσ στον πÞλεµο. Οι ΙταλοÝ απειλοàνταν. τικñν. γιατÝ συνÛβαλε στη δηµιουργÝα κρÀτουσ Ιταλιωτñν. 9. εκτÞνωσε την κατÀσταση. µÛσα 1ου αι. για να µην εÝναι πλÛον σ൵αχοι και να γÝνουν ΡωµαÝοι. ΩστÞσο.Χ. Àλλοι µε περισσÞτερα και Àλλοι µε λιγÞτερα προνÞµια. Ο πÞλεµοσ αυτÞσ εÝναι γνωστÞσ ωσ ΣυµµαχικÞσ πÞλεµοσ (90-88 π. οι Ιταλιñτεσ επαναστÀτησαν. δεν Ûχει δικÞ του οàτε Ûνα βÞλο γησ. ΠολεµÀει για την καλοπÛραση και τον πλουτισµÞ των Àλλων και ενñ τον αποκαλοàν κυρÝαρχο τησ οικουµÛνησ. µετÀ την υποταγÜ τουσ ενσωµατñθηκαν στο ρωµαϊκÞ κρÀτοσ. Το Ûργο των ΓρÀκχων ουσιαστικÀ απÛτυχε.4 Οι εµφàλιοι πÞλεµοι 7.). ΜÛσα στο µεγÀλο κρÀτοσ που δηµιοàργησαν οι κατακτÜσεισ.Χ. ΩστÞσο. Þπου η ρωµαϊκÜ δηµοκρατÝα ανακινοàσε το θÛµα των αγροτικñν νÞµων.

δàναµη δεν Üταν εàκολο να εξασφαλιστεÝ µε την ψÜφο του λαοà, Þπωσ προÛβλεπαν οι κανÞνεσ λειτουργÝασ τησ ∆ηµοκρατÝασ (Res publica). ΑποτελεσµατικÞτερη αποδεÝχθηκε η δàναµη των Þπλων.
Οι πολιτικÛσ συγκροàσεισ στη διÀρκεια του 1ου αι. π.Χ. διεξÀγονταν ανÀµεσα σε δàο παρατÀξεισ, τουσ αριστοκρατικοàσ, δηλαδÜ την τÀξη των συγκλητικñν που κατεÝχαν µεγÀλεσ εκτÀσεισ γησ και τουσ δηµοκρατικοàσ, το
µεγÀλο δηλαδÜ πλÜθοσ των ελεàθερων πολιτñν, που στην πλειοψηφÝα του αποτελοàσε τον Þχλο των πÞλεων. ΕÝναι χαρακτηριστικÞ Þµωσ Þτι πολλÛσ φορÛσ οι πολιτικοÝ αρχηγοÝ δεν εÝχαν την ταξικÜ προÛλευση τησ παρÀταξησ που
εκπροσωποàσαν. ΣυνÛβαινε πολλÛσ φορÛσ αρχηγοÝ τησ αριστοκρατικÜσ παρÀταξησ να αναδεικνàονται Àνθρωποι ταπεινÜσ καταγωγÜσ, ενñ τησ δηµοκρατικÜσ Àνθρωποι αριστοκρατικÜσ καταγωγÜσ.
ΑυτÜ την περÝοδο, καθοριστικÞ παρÀγοντα των πολιτικñν εξελÝξεων αποτÛλεσαν οι προσωπικÛσ φιλοδοξÝεσ και οι αντιθÛσεισ µεταξà των ηγετñν των
δàο παρατÀξεων. Οι συγκροàσεισ µεταξà τουσ δεν περιορÝστηκαν στο πολιτικÞ πεδÝο, επεκτÀθηκαν και στα πεδÝα των µαχñν. Οι εµφàλιεσ συγκροàσεισ
εÝχαν πρωταγωνιστÛσ σπουδαÝεσ µορφÛσ, που
στηρÝχτηκαν στη δàναµη των Þπλων για να επιβληθοàν πολιτικÀ και λειτοàργησαν ωσ παρÀγοντεσ κατÀλυσησ του δηµοκρατικοà πολιτεàµατοσ.

ΠροτοµÜ πιθανñσ του Σàλλα (1οσ αι.
π.Χ.). Ο Σàλλασ Üταν πολιτικÞσ αντÝπαλοσ του ΜÀριου και κàριοσ υποστηρικτÜσ των αριστοκρατικñν. ΕÝναι γνωστÞσ ιδιαÝτερα για το µÛτρο των προγραφñν µε το οποÝο εξÞντωσε τουσ πολιτικοàσ του αντιπÀλουσ.
(ΒενετÝα, ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο)

198

ΜÀριοσ και Σàλλασ. Ο ΜÀριοσ εÝχε αγροτικÜ
καταγωγÜ και Üταν εχθρÞσ των αριστοκρατικñν.
∆ιακρÝθηκε σε ικανÞ στρατιωτικÞ ηγÛτη, εÝχε Þµωσ περιορισµÛνεσ πολιτικÛσ ικανÞτητεσ. Τη δàναµÜ του ουσιαστικÀ αντλοàσε απÞ την αγÀπη
που Ûτρεφε γι’ αυτÞν ο στρατÞσ. ΜετÀ απÞ σηµαντικÛσ νÝκεσ στα τÛλη του 2ου αι. π.Χ. – πρñτα
κατÀ του Ιουγοàρθα, βασιλιÀ τησ ΝουµιδÝασ
(σηµ. ΑλγερÝα), και στη συνÛχεια κατÀ των Κݵβρων και ΤευτÞνων, γερµανικñν φυλñν που λεηλατοàσαν την κεντρικÜ Ευρñπη και τη Β. ΙταλÝα
– προχñρησε σε αλλαγÛσ που µετÛβαλαν το χαρακτÜρα και την τακτικÜ του στρατοà. Ο στρατÞσ Ûχασε τον εθνικÞ του χαρακτÜρα, Ûγινε επαγγελµατικÞσ και αποτÛλεσε Þργανο στα χÛρια
του στρατηγοà µε στÞχο να εξυπηρετÜσει τισ φιλοδοξÝεσ του. ΟδηγÜθηκε σε πολÛµουσ Þχι µε
στÞχο το µεγαλεÝο τησ Ρñµησ αλλÀ την απÞκτηση
πλοàτου.
Ο ΜÀριοσ Üρθε σε ανοικτÜ ρÜξη µε το Σàλλα,

Þταν η σàγκλητοσ ανÛθεσε στον τελευταÝο την
8. Οι προγραφÛσ του Σàλλα
εκστρατεÝα στη Μ. ΑσÝα κατÀ του ΜιθριδÀτη,
ΤÞτε ο Σàλλασ Àρχισε τισ σφαγÛσ
βασιλιÀ του ΠÞντου. Την Ýδια εντολÜ Þµωσ απÛκαι
Ûγιναν στην πÞλη πολλοÝ φÞνοι
σπασε και ο ΜÀριοσ απÞ τη συνÛλευση του λαοà.
χωρÝσ
περιορισµÞ. ΠολλοÝ Àνθρωποι
Ο Σàλλασ τÞτε υποχρÛωσε µε το στρατÞ του τη
χωρÝσ να εÝναι αντÝπαλοÝ του Ûχασαν
συνÛλευση του λαοà να αποδεχθεÝ την απÞφαση
τη ζωÜ τουσ, επειδÜ εÝχαν µÞνο προτησ συγκλÜτου. Η ενÛργεια αυτÜ δεν αποτελοàσε
σωπικÛσ διαφορÛσ µε τουσ φÝλουσ
απλñσ µια σàγκρουση σε επÝπεδο πολιτικÜσ αντιτου... Σ’ Þποιον Ûδινε Àσυλο και διÛσωζε Ûνα προγραµµÛνο, τον τιµωροàπαρÀθεσησ αλλÀ φανερñνει το ρÞλο που εÝχε ασε µε θÀνατο για τη φιλανθρωπÝα
ναλÀβει πλÛον ο στρατÞσ.
του, ανεξÀρτητα απÞ το εÀν Üταν αΟ Σàλλασ εÝχε αριστοκρατικÜ καταγωγÜ και
δελφÞσ, παιδÝ Ü γονιÞσ του προγραµαναδεÝχθηκε σε εχθρÞ των δηµοκρατικñν. ∆ιÛθεµÛνου. Το πιο Àδικο Þµωσ απ’ Þλα (Üτε στρατιωτικÛσ ικανÞτητεσ αλλÀ κυρÝωσ πολιτιταν): απÞ τα παιδιÀ και τα εγγÞνια
κÛσ και διπλωµατικÛσ. ΞεκÝνησε τη σταδιοδροµÝα
των προγραµµÛνων αφαÝρεσε τα πολιτικÀ δικαιñµατα και κατÀσχεσε τισ
του ωσ υποστρÀτηγοσ του ΜÀριου και εξελÝχθηπεριουσÝεσ τουσ.
κε σε πολιτικÞ του αντÝπαλο.
Πλοàταρχοσ, Σàλλασ, 31.
Οι στρατιωτικÛσ του ικανÞτητεσ φÀνηκαν στη
διÀρκεια του Συµµαχικοà πολÛµου και στην αντιµετñπιση του ΜιθριδÀτη. Οι συγκροàσεισ του Σàλλα µε τα µιθριδατικÀ στρατεàµατα Ûγιναν σε ελληνικÞ Ûδαφοσ. Η ΑθÜνα και ο ΠειραιÀσ υπÛστησαν µεγÀλεσ καταστροφÛσ απÞ το στρατÞ του Σàλλα (87 π.Χ.). Ο πÞλεµοσ κρÝθηκε
σε δàο µÀχεσ στη ΒοιωτÝα (86 π.Χ.), Þπου καταστρÀφηκαν οι δυνÀµεισ του
ΜιθριδÀτη.
Ο Σàλλασ για την αντιµετñπιση των πολιτικñν του αντιπÀλων, των οπαδñν του ΜÀριου, Ûθεσε σε εφαρµογÜ την πολιτικÜ των προγραφñν, δηλαδÜ την κατÀρτιση καταλÞγων µε
τα ονÞµατα εκεÝνων που Üθελε να θανατñσει. Τισ περιουσÝεσ
των προγραφÛντων τισ Ûβγαζαν σε δηµοπρασÝα σε χαµηλÛσ τιµÛσ. Μ’ αυτÞν τον τρÞπο, πολλοÝ οπαδοÝ του
Σàλλα δηµιοàργησαν µεγÀλεσ περιουσÝεσ8.
Για να επιτàχει τουσ πολιτικοàσ του στÞχουσ, αυτοαναγορεàθηκε δικτÀτορασ, αξÝωµα που διατÜρησε
για τÛσσερα χρÞνια (82-79 π.Χ.). Το αξÝωµα αυτÞ του
Ûδινε το δικαÝωµα να ενεργεÝ Þπωσ Üθελε, χωρÝσ να
συναντÀ την αντÝδραση Àλλου Àρχοντα Ü τησ συνÛλευσησ του λαοà. Με τα πολιτικÀ µÛτρα που ΠροτοµÜ του ΚικÛρωνα (1οσ αι. π.Χ.). Ο
µεγαλàτεροσ ΡωµαÝοσ ρÜτορασ εÝχε ωσ
πÜρε συνÛβαλε στον περιορισµÞ τησ δàναµησ των πρÞτυπο τον ΑθηναÝο ρÜτορα ∆ηµοσθÛδηµÀρχων και στην ενÝσχυση τησ συγκλÜτου.
νη. Îπαιξε σπουδαÝο ρÞλο στην αποκÀΠοµπÜιοσ και ΚαÝσαρασ. ΜετÀ το θÀνατο
του Σàλλα αναδεÝχθηκε στην πολιτικÜ κονÝστρα
τησ Ρñµησ ο ΠοµπÜιοσ. ΕÝχε περιορισµÛνεσ στρα-

λυψη τησ συνωµοσÝασ του ΚατιλÝνα και
στην προστασÝα του δηµοκρατικοà πολιτεàµατοσ τησ Ρñµησ.
(Ρñµη, ΜουσεÝο ΚαπιτωλÝου)

199

ΜικρογραφÝα σελÝδασ χειρογρÀφου
«Φιλιππικοà» λÞγου του ΚικÛρωνα
(ΒιÛννη, ΕθνικÜ ΒιβλιοθÜκη)

ΠροτοµÜ πιθανñσ του ΓÀιου Ιοàλιου
ΚαÝσαρα. ΙκανÞσ στρατιωτικÞσ και πολιτικÞσ Àνδρασ. ∆ολοφονÜθηκε απÞ τουσ
υπερασπιστÛσ του δηµοκρατικοà πολιτεàµατοσ.
(Ρñµη, ΕθνικÞ ΡωµαϊκÞ ΜουσεÝο)

200

τιωτικÛσ ικανÞτητεσ και ασταθεÝσ πολιτικÛσ ιδÛεσ,
επιβλÜθηκε Þµωσ χÀρη στην ευνοϊκÜ γι’ αυτÞν εξÛλιξη των καταστÀσεων. ΚατÀργησε στην αρχÜ
τουσ νÞµουσ του Σàλλα και στη συνÛχεια Ûγινε
ρυθµιστÜσ των πολιτικñν πραγµÀτων µÛσα απÞ
εκστρατεÝεσ (72-66 π.Χ.), που ουσιαστικÀ Àλλοι
τισ εÝχαν οδηγÜσει σε νικηφÞρα πορεÝα ενñ εκεÝνοσ τισ ολοκλÜρωσε.
Την περÝοδο τησ απουσÝασ του στην ΑνατολÜ,
Þπου αντιµετñπισε εκ νÛου το ΜιθριδÀτη και
προσÀρτησε νÛεσ περιοχÛσ στο ρωµαϊκÞ κρÀτοσ,
Ûνασ τυχοδιñκτησ αριστοκρÀτησ, ο ΚατιλÝνασ,
παρÛσυρε σε εξÛγερση δυσαρεστηµÛνουσ και κακοποιοàσ για να καταλÀβει µε τη βÝα την εξουσÝα. Τα σχÛδια αυτÀ Þµωσ µαταÝωσε ο ρÜτορασ
και πολιτικÞσ ΚικÛρων, αποκαλàπτοντασ τη συνωµοσÝα.
Ο ΠοµπÜιοσ, Þταν επÛστρεψε απÞ την ΑνατολÜ, Ûκανε το σφÀλµα να διαλàσει το στρατÞ του,
µε αποτÛλεσµα η σàγκλητοσ να µην αναγνωρÝσει
τισ στρατιωτικÛσ του ενÛργειεσ. Το γεγονÞσ αυτÞ
τον οδÜγησε σε συνεργασÝα µε δàο Àλλουσ δυσαρεστηµÛνουσ Àνδρεσ, τον πολà πλοàσιο ΚρÀσσο
και τον αριστοκρατικÜσ καταγωγÜσ αλλÀ δηµοκρατικñν αντιλÜψεων Ιοàλιο ΚαÝσαρα. Απ’ αυτÜ τη συνεργασÝα προÛκυψε Ûνα νÛο πολιτικÞ
σχܵα, που ονοµÀστηκε πρñτη τριανδρÝα (60
π.Χ.) και ικανοποÝησε προσωρινÀ τισ φιλοδοξÝεσ
των τριñν αυτñν προσñπων. ΑπÞ την τριανδρÝα
ευνοÜθηκε περισσÞτερο ο Ιοàλιοσ ΚαÝσαρασ, γιατÝ κατÞρθωσε να εκλεγεÝ àπατοσ την επÞµενη
χρονιÀ και µετÀ το τÛλοσ τησ υπατεÝασ του να αναλÀβει για πÛντε χρÞνια τη διοÝκηση τησ Εντεàθεν των Íλπεων ΓαλατÝασ, τησ ΝαρβωνÝτιδασ
και τησ ΙλλυρÝασ. ΕκεÝ δηµιοàργησε Ûναν αφοσιωµÛνο στρατÞ και επÛκτεινε τισ κατακτÜσεισ
του απÞ το ΡÜνο ωσ τα ΠυρηναÝα, αντιµετωπÝζοντασ τη γενναÝα αντÝσταση των γαλατικñν φυλñν (58-50 π.Χ.). Ùλεσ οι χñρεσ τησ ΚεντρικÜσ
και ∆. Ευρñπησ υποτÀχθηκαν στουσ ΡωµαÝουσ
και βαθµιαÝα ωφελÜθηκαν, γιατÝ Ûτσι γνñρισαν
και υιοθÛτησαν τον ελληνορωµαϊκÞ πολιτισµÞ.

Στο διÀστηµα τησ απουσÝασ του ΚαÝσαρα κà9. Η φυγÜ του ΠοµπηÝου µετÀ την
ριοσ τησ κατÀστασησ στη Ρñµη Ûµεινε ο ΠοµπÜÜττα του στα ΦÀρσαλα, Þπωσ την
ιοσ, ο οποÝοσ ενÜργησε µε κÀθε τρÞπο για να τον
περιγρÀφει ο ΚαÝσαρασ
συντρÝψει πολιτικÀ. ΤÞτε ο ΚαÝσαρασ µε το στραστα «ΑποµνηµονεàµατÀ» του
τÞ του βÀδισε εναντÝον τησ Ρñµησ, ενñ ο ΠοµπÜΟ ΠοµπÜιοσ Þµωσ, Þταν πλÛον οι
ιοσ αναγκÀστηκε να καταφàγει στην ΕλλÀδα για
δικοÝ µασ κινοàνταν µÛσα στο χαρÀνα προετοιµÀσει στρατÞ. Η σàγκρουση µεταξà
κωµα, αφοà βρÜκε Ûνα Àλογο και ατων δàο ανδρñν Ûγινε στα ΦÀρσαλα τησ ΘεσσαφαÝρεσε Þλα τα διακριτικÀ στρατηγικÀ σàµβολα, Ûφυγε απÞ την πÝσω πàλÝασ (48 π.Χ.) µε αποτÛλεσµα νικηφÞρο για τον
λη του στρατοπÛδου και Üρθε γρÜγο9
ΚαÝσαρα .
ρα καλπÀζοντασ στη ΛÀρισα. Οàτε
Με τη µÀχη αυτÜ ουσιαστικÀ τελειñνει η πεεκεÝ Ûµεινε αλλÀ µε την Ýδια ταχàτηρÝοδοσ τησ ∆ηµοκρατÝασ. Ο ΚαÝσαρασ αναγοτα, αφοà βρÜκε λÝγουσ απÞ τουσ διρεàθηκε ισÞβιοσ δικτÀτορασ συγκεντρñνοντασ Þκοàσ του φυγÀδεσ, δε σταµÀτησε τη
λεσ τισ εξουσÝεσ, που του επÛτρεψαν να εφαρµÞνυχτερινÜ πορεÝα και µε τη συνοδεÝα
τριÀντα εφÝππων Ûφθασε στη θÀλασσει Ûνα συνετÞ και σπουδαÝο πρÞγραµµα εσωτεσα και επιβιβÀστηκε σε πλοÝο µεταρικÜσ πολιτικÜσ:
φορÀσ σÝτου. ΠολλÛσ φορÛσ παραπο✦ αποδυνÀµωσε τη σàγκλητο¯
νιÞταν, Þπωσ διαδιδÞταν η φܵη, Þτι
✦ δηµιοàργησε ενÞτητα στο κρÀτοσ και ενδιατÞσο εÝχε πÛσει Ûξω στισ προσδοκÝεσ
φÛρθηκε για τισ επαρχÝεσ¯
του, ñστε φαινÞταν πωσ εÝχε προδο✦ αποκατÛστησε µεγÀλο µÛροσ του παρασιτικοà
θεÝ, αφοà η φυγÜ του εÝχε ξεκινÜσει
απÞ αυτÜ την τÀξη των ανθρñπων,
Þχλου τησ Ρñµησ, µοιρÀζοντασ γη στισ επαρχÝεσ
στην οποÝα εÝχε στηρÝξει την ελπÝδα
και δηµιουργñντασ κατ’ αυτÞν τον τρÞπο πυρÜτησ νÝκησ του.
νεσ εκρωµαϊσµοà¯
G.I. Caesar, Αποµνηµονεàµατα
✦ αποκατÛστησε τουσ στρατιñτεσ του δÝνοντÀσ
του εµφυλÝου πολÛµου, ΙΙΙ, 96.
τουσ γη στισ περιοχÛσ, Þπου εÝχε παραχωρηθεÝ το
δικαÝωµα του ΡωµαÝου πολÝτη¯
✦ Ýδρυσε πλÜθοσ νÛων αποικιñν στην ΕλλÀδα,
τη Μ. ΑσÝα, τη ΓαλατÝα, την ΙσπανÝα, την ΑφρικÜ. ΤÞτε ανοικοδοµÜθηκαν η
ΚÞρινθοσ και η ΚαρχηδÞνα και ιδρàθηκαν πολλÛσ νÛεσ πÞλεισ¯
✦ βελτιñθηκε το ηµερολÞγιο µε υπολογισµοàσ του αλεξανδρινοà αστρονÞµου ΣωσιγÛνη[1].
Τη δρÀση του ΚαÝσαρα σταµÀτησαν παλαιοÝ φÝλοι του, που παρÛµειναν
πιστοÝ στουσ θεσµοàσ του δηµοκρατικοà πολιτεàµατοσ. Úστερα απÞ συνωµοσÝα στισ 15 ΜαρτÝου του 44 π.Χ. τον δολοφÞνησαν ο ΚÀσσιοσ ΛογγÝνοσ και ο
ΜÀρκοσ Βροàτοσ.
Αντñνιοσ και ΟκταβιανÞσ. ΜετÀ τη δολοφονÝα του ΚαÝσαρα, κàριοσ τησ
κατÀστασησ Ûγινε ο στενÞσ συνεργÀτησ του ΜÀρκοσ Αντñνιοσ, που διÛθετε
[1]. Το ΙουλιανÞ ηµερολÞγιο, Þπωσ ονοµÀστηκε προσ τιµÜ του ΚαÝσαρα, Üταν σε ισχà στην ΕλλÀδα
µÛχρι το 1923. Το σàγχρονο ηµερολÞγιο βασÝζεται σε τροποποιÜσεισ που εφαρµÞστηκαν απÞ τον πÀπα
ΓρηγÞριο ΙΓ‹ το 16ο αιñνα.

201

ΚολοσσικÞσ ανδριÀντασ βαρβÀρου που διακοσµοàσε την
πρÞσοψη δηµÞσιου κτηρÝου τησ ΚορÝνθου. Η ΚÞρινθοσ,
που εÝχε καταστραφεÝ απÞ τουσ ΡωµαÝουσ (146 π.Χ.), ανοικοδοµÜθηκε την εποχÜ του ΚαÝσαρα και διακοσµÜθηκε µε
µεγÀλα και λαµπρÀ µνηµεÝα.
(ΚÞρινθοσ, ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο)

µÀλλον στρατιωτικÛσ παρÀ πολιτικÛσ ικανÞτητεσ.
ΑυτÞσ συνεννοÜθηκε στην αρχÜ µε το ΛÛπιδο,
αρχηγÞ του ιππικοà, και στη συνÛχεια µε τον ανηψιÞ και θετÞ γιο του ΚαÝσαρα, τον ΟκταβιανÞ,
νεαρÞ µε πολλÛσ φιλοδοξÝεσ και πολιτικÜ οξυδÛρκεια. Οι τρεισ Àνδρεσ σχηµÀτισαν τη δεàτερη
τριανδρÝα (43 π.Χ.), µε στÞχο την τιµωρÝα των
δολοφÞνων του ΚαÝσαρα. Τα αντÝπαλα στρατεàµατα συγκροàστηκαν στουσ ΦιλÝππουσ τησ ΜακεδονÝασ (42 π.Χ.). Ο ΚÀσσιοσ και ο Βροàτοσ νικÜθηκαν και στη συνÛχεια αυτοκτÞνησαν. Με το
θÀνατÞ τουσ χÀθηκαν και οι τελευταÝοι υποστηρικτÛσ του δηµοκρατικοà πολιτεàµατοσ.
ΜετÀ τη νÝκη τουσ ο Αντñνιοσ και ο ΟκταβιανÞσ, αφοà παραγκñνισαν το ΛÛπιδο, µοιρÀ-

στηκαν τισ κτÜσεισ του ρωµαϊκοà κρÀτουσ. ΩστÞσο, οι πολιτικÛσ τουσ φιλοδοξÝεσ δεν Àργησαν να
τουσ οδηγÜσουν σε ανοικτÜ ρÜξη. Το τÛλοσ των
εµφàλιων συγκροàσεων δÞθηκε µε µια ναυµαχÝα
κοντÀ στο ακρωτÜριο Íκτιο του Αµβρακικοà
κÞλπου (31 π.Χ.)10. ΝικητÜσ και µÞνοσ πλÛον κàριοσ τησ κατÀστασησ αναδεÝχτηκε ο ΟκταβιανÞσ.
Την επÞµενη χρονιÀ η ΑÝγυπτοσ προσαρτÜθηκε
ωσ επαρχÝα στο ρωµαϊκÞ κρÀτοσ. Η περÝοδοσ τησ
∆ηµοκρατÝασ εÝχε και τυπικÀ πλÛον τελειñσει για
τη Ρñµη.
Οι εµφàλιεσ συγκροàσεισ υπηρÛτησαν τισ
προσωπικÛσ φιλοδοξÝεσ των εκÀστοτε ισχυρñν
ανδρñν τησ ρωµαϊκÜσ πολιτεÝασ (Res publica),
αποδυνÀµωσαν τουσ δηµοκρατικοàσ θεσµοàσ
και οδÜγησαν προοδευτικÀ αλλÀ σταθερÀ
στην κατÀλυση του δηµοκρατικοà πολιτεàµατοσ.

τη διÀδοση, Þτι Ûφυγε εγκαταλεÝποντασ δÛκα εννÛα τÀγµατα αÜττητων
πεζñν και δñδεκα χιλιÀδεσ ιππεÝσ,
σαν να µην εÝχε επανειληµµÛνα δοκιµÀσει και επιτυχÝεσ και αποτυχÝεσ,
και σαν να µην εÝχε εξασκηθεÝ σε
δυσκολÝεσ αµÛτρητων αγñνων και
πολÛµων. Και οι στρατιñτεσ του λαχταροàσαν και Ûλπιζαν απÞ στιγµÜ
σε στιγµÜ Þτι θα εµφανιζÞταν απÞ
κÀπου κι Ûδειξαν τÞση πÝστη και ανδρεÝα, ñστε ακÞµα κι Þταν η φυγÜ
του Ûγινε ολοφÀνερη, επÝ επτÀ ηµÛρεσ εξακολουθοàσαν να µÛνουν στισ
θÛσεισ τουσ, αγνοñντασ τον ΚαÝσαρα, που τουσ Ûστελνε πρεσβεÝεσ.
Πλοàταρχοσ, Αντñνιοσ, 68 µετ.
Ανδρ. ΠουρνÀρα, εκδ. ΠÀπυροσ.

∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ - — ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi
fiÙÙ Ë Ù Â ˜

10. Ο Αντñνιοσ εγκαταλεÝπει το
στρατÞ του στο Íκτιο, για να ακολουθÜσει την ΚλεοπÀτρα
στην ΑÝγυπτο
ΑυτÜ λοιπÞν Üταν η κατÀσταση
του ΑντωνÝου. Στο Íκτιο Þµωσ ο
στÞλοσ του, αφοà αντιστÀθηκε για Ûνα µεγÀλο διÀστηµα στον ΚαÝσαρα
(ΟκταβιανÞ) και Ûπαθε σοβαρÞτατεσ
ζηµιÛσ απÞ τα µεγÀλα κàµατα που υψñνονταν καταπÀνω του, µετÀ βÝασ
εγκατÛλειψε τον αγñνα àστερα απÞ
δÛκα ñρεσ. Οι νεκροÝ δεν Üταν περισσÞτεροι, απÞ πÛντε χιλιÀδεσ, κυριεàτηκαν Þµωσ τριακÞσια πλοÝα, Þπωσ
Ûγραψε ο Ýδιοσ ο ΚαÝσαρ. ∆εν Üταν
πολλοÝ αυτοÝ που, Þταν Ûµαθαν, στην
αρχÜ δεν µποροàσαν να πιστÛψουν

202

ΝαυµαχÝα στο Íκτιο (31 π.Χ.)

1. Ποιεσ Üταν οι επιπτñσεισ τησ καταστροφÜσ των µικρñν και µεσαÝων επιχειρÜσεων και τησ εξαφÀνισησ των µικρñν ιδιοκτησιñν για τη ρωµαϊκÜ κοινωνÝα;
2. Με βÀση το παρÀθεµα 4 και τισ εικÞνεσ των σελ. 183, 191, 193, 194 να περιγρÀψετε τον τρÞπο ζωÜσ των ΡωµαÝων που επικρÀτησε µετÀ τισ κατακτÜσεισ.
3. Να σχολιÀσετε: α) το γεγονÞσ Þτι ο ΚÀτων, ενñ εÝχε ελληνικÜ παιδεÝα, Ûφτασε
στο σηµεÝο να αποστρÛφεται καθετÝ το ελληνικÞ και β) τα µÛτρα που Ûλαβε για
την αντιµετñπιση τησ πολυτÛλειασ (παρÀθεµα 5).
4. Να επισηµÀνετε την κατÀσταση στην οποÝα βρισκÞταν η πλειοψηφÝα του ρωµαϊκοà λαοà µÛσα απÞ τουσ λÞγουσ του ΤιβÛριου ΓρÀκχου (παρÀθεµα 6) και να την
συγκρÝνετε µε εκεÝνη των πλουσÝων που παρουσιÀζει το παρÀθεµα 2.
5. Πñσ κρÝνετε τισ στρατιωτικÛσ µεταρρυθµÝσεισ του ΜÀριου και τα πολιτικÀ µÛτρα
του Σàλλα σε σχÛση µε τισ πολιτικÛσ εξελÝξεισ στο ρωµαϊκÞ κρÀτοσ;
6. Αφοà µελετÜσετε το παρÀθεµα 7 που αναφÛρεται στην κατÀσταση των κατοÝκων τησ ΙταλÝασ να: α) προσδιορÝσετε τουσ λÞγουσ που ο συγγραφÛασ προβÀλλει
ωσ αÝτια του Συµµαχικοà πολÛµου και β) εξηγÜσετε γιατÝ τον πÞλεµο αυτÞ ονοµÀζει κοινωνικÞ.
7. α) Ποιεσ εµφàλιεσ συγκροàσεισ των ΡωµαÝων Ûγιναν στον ελλαδικÞ χñρο; β)
Ποιεσ Üταν οι επιπτñσεισ τουσ στη ρωµαϊκÜ πολιτεÝα (Res publica);
203

∂ Ú Ì Ë Ó Â ˘ Ù È Î fi
fi˜
˜  › Ó · Î · ˜ fi
fiÚ
ÚˆÓ
θηριοµαχÝεσ: εκδηλñσεισ διασκÛδασησ των
ΡωµαÝων κατÀ τισ οποÝεσ γÝνονταν αγñνεσ
ανθρñπων µε Àγρια ζñα µÛχρι θανÀτου.
θρÝαµβοσ: ρωµαϊκÜ τελετÜ κατÀ την οποÝα
παρÜλαυνε ο νικητÜσ στρατηγÞσ µε το
στρατÞ του, ακολουθοàµενοσ απÞ αιχµαλñτουσ και λÀφυρα που εÝχε συγκεντρñσει µετÀ απÞ µια σηµαντικÜ νÝκη.
πλÛθρο: µονÀδα µÛτρησησ επιφανειñν Ýση µε

2,3 στρÛµµατα αλλÀ και µονÀδα µÜκουσ Ýση µε 100 πÞδια.
προλετÀριοσ: στην αρχαÝα Ρñµη χαρακτηριζÞταν Ûτσι ο πολÝτησ που δεν ανÜκε σε καµιÀ αναγνωρισµÛνη τÀξη και υπηρετοàσε
την πολιτεÝα µÞνο µÛσω των απογÞνων
του, τουσ οποÝουσ Ûδινε στην πατρÝδα ωσ
στρατιñτεσ.

VI. Η ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ
(1οσ αι. π.Χ. – 3οσ αι. µ.Χ.)

ΑνÀγλυφοσ πÝνακασ που διακοσµοàσε το ΒωµÞ τησ ΕιρÜνησ (Ara Pacis) στη Ρñµη.
Στο µÛσον τησ παρÀστασησ η προσωποποÝηση τησ ιταλικÜσ γησ και στισ Àκρεσ δàο
Αàρεσ. Το Ûργο εÝναι τησ εποχÜσ του Αυγοàστου.
ΑνÀγλυφοσ πÝνακασ απÞ το ΒωµÞ τησ ΕιρÜνησ (Ara Pacis). ΠαρÀσταση
ποµπÜσ ΡωµαÝων αξιωµατοàχων. Îργο τησ εποχÜσ του Αυγοàστου.

204

205

1. Η περÝοδοσ τησ ακµÜσ (27 π.Χ.–193 µ.Χ.)
Το δηµοκρατικÞ πολÝτευµα, Þπωσ Ûγινε φανερÞ απÞ το προηγοàµενο κεφÀλαιο,
στη διÀρκεια του 1ου αι. π.Χ. παρÜκµασε εξαιτÝασ των εµφυλÝων συγκροàσεων και
των φιλÞδοξων σχεδÝων των ΡωµαÝων στρατηγñν. Το πολÝτευµα µÛσω του οποÝου οργανñθηκε και µεγαλοàργησε η πÞλη-κρÀτοσ τησ Ρñµησ αποδεÝχθηκε ανεπαρκÛσ για
την οργÀνωση και τη διοÝκηση τησ ρωµαϊκÜσ οικουµÛνησ που δηµιοàργησαν οι µεγÀλεσ κατακτÜσεισ.
Στη θÛση τησ δηµοκρατÝασ, ο ΟκταβιανÞσ εγκαθÝδρυσε Ûνα ιδιÞτυπο πολιτειακÞ
σχܵα, ουσιαστικÀ Ûνα µοναρχικÞ καθεστñσ που καλυπτÞταν πÝσω απÞ τÝτλουσ και
αξιñµατα τησ δηµοκρατικÜσ περιÞδου.
Την εδραÝωση του µοναρχικοà πολιτεàµατοσ ακολοàθησε µια περÝοδοσ δàο περÝπου αιñνων ειρÜνησ και ακµÜσ. Την εποχÜ του Αυγοàστου εδραιñθηκε ο αυτοκρατορικÞσ θεσµÞσ, προσδιορÝστηκε ο νÛοσ ρÞλοσ του στρατοà, επεκτÀθηκαν τα σàνορα
του κρÀτουσ και δηµιουργÜθηκαν οι προϋποθÛσεισ τησ πνευµατικÜσ ανÀπτυξησ του
ρωµαϊκοà κÞσµου σε τÛτοιο σηµεÝο ñστε η εποχÜ αυτÜ να µεÝνει γνωστÜ ωσ «ο χρυσÞσ αιñνασ του Αυγοàστου».
Μια σειρÀ απÞ αυτοκρÀτορεσ, οι ΑντωνÝνοι, που κατÀγονταν απÞ περιοχÛσ τησ
αυτοκρατορÝασ εκτÞσ τησ ιταλικÜσ χερσονÜσου, φρÞντισαν ιδιαÝτερα για την ανÀπτυξη των επαρχιñν. ΒελτÝωσαν τισ συνθÜκεσ απÞδοσησ τησ δικαιοσàνησ και πÜραν µÛτρα για την ανακοàφιση των κοινωνικÀ ασθενñν. Την εποχÜ αυτÜ επικρÀτησε ειρÜνη
στουσ λαοàσ τησ ΜεσογεÝου, παρÀ το γεγονÞσ Þτι δεν σταµÀτησαν οι προσαρτÜσεισ
νÛων εδαφñν.
Στον κÞσµο, Þπου επικρÀτησε ο ρωµαϊκÞσ νÞµοσ, διαδÞθηκε ο ρωµαϊκÞσ πολιτισµÞσ, ο οποÝοσ, ωστÞσο, δεν εÝναι καθαρÀ ρωµαϊκÞσ αλλÀ, στην ουσÝα και στα εξωτερικÀ του χαρακτηριστικÀ, ελληνορωµαϊκÞσ.

1.1 Η εποχÜ του Αυγοàστου (27 π.Χ.-14 µ.Χ.)
Η ισχυροποÝηση τησ κεντρικÜσ εξουσÝασ. ΜετÀ τη ναυµαχÝα στο Íκτιο, ο
ρωµαϊκÞσ κÞσµοσ κουρασµÛνοσ πλÛον απÞ τουσ συνεχεÝσ εµφàλιουσ πολÛµουσ προσÛβλεπε στην επικρÀτηση τησ ειρÜνησ και τησ τÀξησ. Ο ΟκταβιανÞσ,
Àνθρωποσ µε πολιτικÜ οξυδÛρκεια, κατανÞησε τα µηνàµατα τησ εποχÜσ και
οργÀνωσε την πολιτεÝα σε νÛεσ βÀσεισ. ΜÞνο η ενÝσχυση τησ κεντρικÜσ εξουσÝασ µποροàσε να φÛρει την ειρÜνη και την ασφÀλεια στη ρωµαϊκÜ οικουµÛνη. ΩστÞσο, δε θÛλησε να ενοχλÜσει τα δηµοκρατικÀ αÝσθηµατα των ΡωµαÝων. ∆ε δÛχτηκε το αξÝωµα του δικτÀτορα, αλλÀ Àφησε τη σàγκλητο και το
λαÞ να του προσφÛρουν Þλα τα Àλλα αξιñµατα, που µÞνο µε την ψÜφο του
λαοà µποροàσε κÀποιοσ να τα αποσπÀσει µÛχρι εκεÝνη τη στιγµÜ.
Îτσι συγκεντρñθηκαν στο πρÞσωπÞ του τα σπουδαιÞτερα αξιñµατα τησ
ρωµαϊκÜσ πολιτεÝασ, Þπωσ του υπÀτου, του ανθυπÀτου, του δηµÀρχου, του ι206

µπερÀτορα, δηλαδÜ του ανñτατου στρατιωτικοà
αρχηγοà, του πρñτου πολÝτη του κρÀτουσ (princeps) και του “µεγÝστου αρχιερÛωσ” (pontifex maximus), δηλαδÜ του ανñτατου θρησκευτικοà Àρχοντα. ΕπειδÜ Þµωσ δεν Üταν δυνατÞ να ασκεÝ απÞ µÞνοσ του Þλεσ αυτÛσ τισ εξουσÝεσ δηµιοàργησε Ûνα συµβουλευτικÞ σñµα, το συµβοàλιο του
αυτοκρÀτορα, που τον βοηθοàσε στην Àσκηση
τησ εξουσÝασ. ΑπÛφυγε τισ αυταρχικÛσ µεθÞδουσ
και ακολοàθησε συµβιβαστικÜ τακτικÜ στην κατανοµÜ τησ εξουσÝασ.
✦ Ο Ýδιοσ διατÜρησε την υψηλÜ εποπτεÝα τησ διοÝκησησ του κρÀτουσ, τησ εξωτερικÜσ πολιτικÜσ
και των στρατιωτικñν ζητηµÀτων.
✦ ΑνÛθεσε τη διαχεÝριση των επιµÛρουσ θεµÀτων σε δηµÞσιουσ Àνδρεσ απÞ τισ τÀξεισ των συγκλητικñν και των ιππÛων. ΚαθÞρισε αυστηρÛσ
προϋποθÛσεισ, βÀσει των οποÝων θα µποροàσε
κÀποιοσ να εισÛλθει στισ δàο προνοµιοàχεσ τÀξεισ. ΤÛτοιεσ προϋποθÛσεισ Üταν η ηθικÜ ακεραιÞτητα, η εκπλÜρωση στρατιωτικÜσ υπηρεσÝασ και
η µεγÀλη περιουσÝα.
✦ Τη διοÝκηση των επαρχιñν τη µοιρÀστηκε µε
τη σàγκλητο. Ο Ýδιοσ διÞριζε τουσ στρατιωτικοàσ
διοικητÛσ των παραµεθÞριων επαρχιñν καθñσ
και Þλων εκεÝνων που παρουσÝαζαν προβλܵατα, ενñ η σàγκλητοσ διÞριζε τουσ ανθàπατουσ,
που εÝχαν τη διοÝκηση των υπολοÝπων επαρχιñν.
✦ Την εκτελεστικÜ εξουσÝα φρÞντισε να την ασκÜσει µÛσω διοικητικñν αξιωµατοàχων που σταδιοδροµοàσαν ωσ επαγγελµατÝεσ υπÀλληλοι, δηµιουργñντασ Ûτσι µια αυτοκρατορικÜ υπαλληλÝα.
✦ Με µια σειρÀ µÛτρων συνÛβαλε στην αναγÛννηση τησ γεωργÝασ και προσπÀθησε να επαναφÛρει τα παλαιÀ αυστηρÀ Üθη.
✦ ΤÛλοσ, φρÞντισε για τον εξωραϊσµÞ τησ Ρñµησ
µε την κατασκευÜ οικοδοµηµÀτων που λÀµπρυναν ακÞµα περισσÞτερο το Ûργο του.

ΑνδριÀντασ του Αυγοàστου, γνωστÞσ
ωσ Αàγουστοσ Prima Porta. ΧρονολογεÝται το 15 π.Χ. ΣυµβολÝζει το ρωµαϊκÞ µεγαλεÝο και την επιβολÜ τησ ρωµαϊκÜσ εξουσÝασ.
(Ρñµη, ΜουσεÝο Βατικανοà)

ΚαµÛοσ* του Αυγοàστου (1οσ αι. µ.Χ.). Ο καλλιτÛχνησ του µικροà αυτοà κοµψοτεχνܵατοσ
παρουσιÀζει στο επÀνω διÀζωµα τη θεοποÝηση του Αυγοàστου και στο κÀτω ΡωµαÝουσ
στρατιñτεσ ενñ στÜνουν Ûνα τρÞπαιο µετÀ απÞ νÝκη τουσ κατÀ των βαρβÀρων.
(ΒιÛννη, ΜουσεÝο ΙστορÝασ και ΤÛχνησ)

207

ωσ φàΤην περÝοδο που διοικοàσα το λακα των συνÞρων. Þταν ο αυτοκρÀτορασ δε διακρινÞταν για τισ ικανÞτητÛσ του. 66. επεκτεÝνοντασ τα δυτικÀ Þρια του κρÀ2.✦ Ο ΟκταβιανÞσ συγκÛντρωσε σχεδÞν Þλεσ τισ εξουσÝεσ στο πρÞσωπÞ του. Με τισ αλλαγÛσ αυτÛσ ουσιαστικÀ εÝχε καταµε συγκλητικÜ απÞφαση. Για µικρÞ διÀστηµα επεκτÀθηκαν οι κατασουν στην πÞλη νυχτερινÛσ φρουρÛσ. αφοà εÝχαν τη δυνατÞτητα να ανεβÀζουν και να κατεβÀζουν αυτοκρÀτορεσ σàµφωνα µε τισ επιθυµÝεσ τουσ. λαÞσ µου Ûδωσαν τον τÝτλο του «παΓια το λÞγο αυτÞ φρÞντισε ñστε το µεγαλàτερο τÛρα τησ πατρÝδασ». Το θÛµα εξÀλλου τησ διαδοχÜσ δεν Üταν θεσµοθετηµÛνο. Η επικàρωση τησ εκλογÜσ του αυτοκρÀτορα απÞ τη σàγκλητο Üταν απαραÝτητη. Þπωσ στον ΕυφρÀτη. η σàγκληουσ πολÛµουσ – αφοà µε τη συγκατÀτοσ τον παρακÀλεσε να παραµεÝνει και τον αναθεση του δܵου µοà εÝχε ανατεθεÝ η γÞρευσε σε Αàγουστο. το ∆οàνατησ Íγκυρασ (Monumentum βη. αποδÝδοντÀσ του Ûτσι τον διεàθυνση Þλων των κρατικñν υποτÝτλο του σεβαστοà και αναγνωρÝζοντÀσ του θεϊθÛσεων – παραχñρησα τισ εξουσÝεσ µου στη Σàγκλητο και στο ΡωµαϊκÞ κÛσ ιδιÞτητεσ1. γουστοσ εÝχε συναÝσθηση του ρÞλου του. µÛροσ του στρατοà να εγκατασταθεÝ στα πιο επιΑπÞσπασµα απÞ την ΕπιγραφÜ κÝνδυνα σàνορα. ωστÞσο προÛβλεπε Þτι ο κρÀτοσ και στη διÀρκεια τησ 13ησ υπρñτοσ πολÝτησ και ο αυτοκρατορικÞσ θεσµÞσ εÝπατεÝασ µου η Σàγκλητοσ. εννÛα στρατιωτικÛσ µονÀδεσ. σ. Η αριθµητικÜ του δàναµη. αφοà συνÛτριψε τον Αντñνιο στο Íκτιο. ΟΕ∆Β. Ρñµη. Γι’ αυτÞ το λÞγο ονοµÀστηκα. Þπωσ συνÛβαινε Àλλοτε µε τουσ βασιλεÝσ. λιουσ στρατιñτεσ η καθεµιÀ. Το πολÝτευµα του Principatus Üταν ουσιαστικÀ µια δυαρχÝα εξουσιñν µε παρÀγοντεσ λειτουργÝασ τον πρñτο πολÝτη και τη σàγκλητο. ΤσακτσÝρα. Þταν πÛθαινε. λιγÞτερο ενδιαφÛρον Ûδειξε για την κατÀκτηση νÛων περιοχñν. χωρÝσ να δηµι(σεβαστÞσ) και η εξñπορτα του σπιουργηθεÝ η παραµικρÜ αντÝδραση. ΑυτÜ λαÞσ αφιÛρωσαν στο βουλευτÜριο η µορφÜ του πολιτεàµατοσ ονοµÀστηκε ΗγεµοχρυσÜ ασπÝδα µε επιγραφÜ που µαρνÝα (Principatus) απÞ τον τÝτλο του πρñτου πολÝτυρεÝ την ανδρεÝα. ο οποÝοσ σε παλαιÞτερεσ εποχÛσ εÝχα περισσÞτερη απÞ τουσ συνÀρχοεÝχε εµπλακεÝ σε εµφàλιεσ συγκροàσεισ. ενñ παρÀλληλα επιµÜκυνε δÜγησαν τον ΟκταβιανÞ στην απÞφαση να ορÝσει τη θητεÝα των στρατιωτικñν διοικηωσ σàνορο το ΡÜνο2. Το νÛο πολιτειακÞ καθεστñσ που διαµÞρφωσε ο Αàγουστοσ Ûδινε το δι1. που αριθµοàσαν χÝεκδ. λαÞ. Η αντÝδραση του Αυγοàστου τουσ µÛχρι τον ΑτλαντικÞ. Ûδωσε διαταγÜ να λειτουργÜνοσ. εµπλÛκονταν και Àλλεσ δυνÀµεισ στην Àσκηση τησ εξουσÝασ. Η κληρονοµικÜ διαδοχÜ Üταν αντÝθετη µε τη δηµοκρατικÜ παρÀδοση. Σε πολλÛσ αποµακρυσµÛ209 . Εντοàτοισ. ΑντÝθετα. σàµφωνα µε την οποÝα οι εξουσÝεσ αποκτοàνταν µε την ψÜφο του λαοà. ΓÝνεται φανερÞ Þτι ο αυτοκρατορικÞσ θεσµÞσ στο ρωµαϊκÞ κρÀτοσ διÛφερε απÞ τον αντÝστοιχο θεσµÞ των ελληνιστικñν µοναρχιñν και πολà περισσÞτερο απÞ εκεÝνο των Ανατολικñν λαñν. Στη Ancyranum) µετ. Þπου Üταν παλαιÞτερα η Ûδρα του στρατηγοà. προσ βορρÀ το ∆οàναβη και το ΡÜνο. Με προσωπικÛσ εκστρατεÝεσ υπÛταξε πολεµικοàσ λαοàσ στην περιοχÜ των Íλπεων και ολοκλÜρωσε την κατÀκτηση τησ ΙσπανÝασ. ΤιµÛσ και αξιñµατα του Οκταβιανοà 208 καÝωµα στον πρñτο πολÝτη (princeps) να δρα ωσ βασιλιÀσ. Η αυτοκρατορÝα την εποχÜ του Αυγοàστου εÝχε σàνορα προσ νÞτο τη ΣαχÀρα. τη τη (princeps). διατÜρησε ΙστορÝα ΡωµαϊκÜ και ΒυζαντινÜ. Ο Αàγουστοσ συγκÛντρωσε βαθµιαÝα Þφàλλα βαλανιδιÀσ. Þπου Üταν η Ûδρα τησ εξουσÝασ. Την κατÛλαβε. γεγονÞσ που δηµιουργοàσε προστριβÛσ. Ùταν κÀποτε προσποιÜθηΣτην 6η και την 7η υπατεÝα µου. Στην αρχÜ απÞ σεβασµÞ στο πρÞσωπο του αυτοκρÀτορα ο διÀδοχοσ οριζÞταν απÞ τον Ýδιο. Αàγουστοσ λυθεÝ το δηµοκρατικÞ πολÝτευµα. ΒουλγαρÝασ. το ΡÜνο. Οι πραιτωριανοÝ Üταν πιστοÝ στον αυτοκρÀτορα. δικαιοσàνη και την ευσÛβειÀ µου. ωστÞσο. µÞλισ που επαρκοàσε για τη φàλαξη των συνÞρων. κτÜσεισ µÛχρι τον Îλβα ποταµÞ¯ οι επαναστÀσεισ και τοàτο για να µην αρχÝσουν τυχÞν Þµωσ και η αντÝσταση των γερµανικñν φυλñν οταραχÛσ. ΣτÜριγµα του νÛου µονÀρχη αποδεÝχτηκε ο ÝΣτο τιµητικÞ αξÝωµα τουσ ξεπÛρασα Þλουσ. τñν των επαρχιñν. η τÀξη των ιππÛων και ολÞκληροσ ο ρωµαϊκÞσ χαν την ανÀγκη τησ στρατιωτικÜσ προστασÝασ. αν και ο Ýδιοσ συνÛβαλε στην επÛκταση των συνÞρων. Þπωσ η σàγκλητοσ Ü ο στρατÞσ. λεσ τισ εξουσÝεσ στο πρÞσωπÞ του εγκαθιδρàοΑκÞµη. ΥπÛστη δàο σοβαρÛσ και ταπειτησ ΑυστρÝασ µÛχρι και τη Ν. δεàτηκε απÞ Ûνα σχÛδιο εκρωµαϊσµοà των καοι οποÝοι εÝχαν κιÞλασ κÀποια γνωριτακτηµÛνων περιοχñν. … Ùταν του αναγγÛλθηκε η εÝδηση. ΑυτÛσ αποτελοàσαν την προσωπικÜ φρουρÀ του πραιτωρÝου. και τισ δàο στη Γερµατου κρÀτουσ Ûγιναν τÞτε ο ∆οàναβησ και ο ΡÜνÝα. δυτικÀ τον ΑτλαντικÞ ωκεανÞ και ανατολικÀ τον ΕυφρÀτη ποταµÞ. σε µÞνιµεσ στρατιωτικÛσ βÀσεισ. ενÞσω ζοàσε. αποβλÛποντασ Η εξωτερικÜ πολιτικÜ του Αυγοàστου συνοστο να συγκρατÜσει τουσ συµµÀχουσ µε ανθρñπουσ διοικητικÀ Ûµπειρουσ. Ο ΑàντÛσ µου. Ü Üταν κÀποιοσ απÞ τουσ συγγενεÝσ του. Οι αρµοδιÞτητεσ Þµωσ των δàο αυτñν πολιτειακñν παραγÞντων δεν Üταν µε σαφÜνεια καθορισµÛνεσ. Λ. ΑπÞ τισ πρñτεσ περιοχÛσ που ο Αàγουστοσ προσÀρτησε στο ρωµαϊκÞ κρÀτοσ Üταν η ΑÝγυπτοσ. O στρατÞσ την εποχÜ του Αυγοàστου παρÛµεινε πιστÞσ στα καθÜκοντÀ του. Ο ρÞλοσ τησ συγκλÜτου Üταν και εδñ καθοριστικÞσ. µÜκουσ περÝπου τεσσÀρων χιλιÀδων χιλιοµÛτρων. ΓερµανÝα. Η επÛκταση των συνÞρων. τιοà µου στολÝστηκε µε δÀφνεσ ενñ Το πολÝτευµα και οι στρατιωτικÛσ µεταρρυθαπÞ πÀνω κρεµÀστηκε στεφÀνι µε µÝσεισ. απÞ την Üττα του ρωµαϊκοà Προσ βορρÀ κατÛλαβε εδÀφη που αντιστοιστρατοà χοàν στισ σηµερινÛσ περιοχÛσ τησ Β. την επιεÝκεια. τÛτοιο που απονÛµεται στουσ σωτÜρεσ των πολιτñν. Ο Αàγουστοσ ενδιαφÛρθηκε ιδιαÝτερα για την εσωτερικÜ οργÀνωση τησ αυτοκρατορÝασ. σταδιακÀ Þµωσ απÛκτησαν µεγÀλη δàναµη και Ûγιναν επικÝνδυνοι για το κρÀτοσ. αλλÀ πραγµατικÜ εξουσÝα δεν διοσ ο στρατÞσ. ΠολλÛσ φορÛσ παρενÛβαιναν δραστικÀ στη διοÝκηση τησ αυτοκρατορÝασ. κε Þτι Üθελε να αποχωρÜσει απÞ την εξουσÝα και Þταν πια εÝχα εξαλεÝψει τουσ εµφàλινα παραιτηθεÝ απÞ τα αξιñµατÀ του. η Σàγκλητοσ και ο ΡωµαϊκÞσ ντασ µια µορφÜ µοναρχικοà πολιτεàµατοσ. Σàνορα νωτικÛσ Üττεσ.

δηλαδÜ απÞ το θÀνατο του Σàλλα και µÛχρι το θÀνατο του Αυγοàστου. 3. ΨηφιδωτÞ απÞ τη Β. ΜουσεÝο Bardo) 211 . µεγÀλεσ θÛρµεσ.* ο βωµÞσ τησ ΕιρÜνησ και Àλλα.) Το ρωµαϊκÞ κρÀτοσ απÞ το θÀνατο του Αυγοàστου (14 µ. µ.Χ. απÞ την οποÝα κατÀγεται ο Αàγουστοσ3. Τα πρÞτυπα βÛβαια των κτισµÀτων τα υιοθÛτησαν απÞ τουσ Îλληνεσ. µε εξαÝρεση µÞνο εκεÝνουσ τουσ αυτοκρÀτορεσ που εÝχαν υποστεÝ την καταδÝκη τησ µνܵησ (damnatio memoriae). Ûνα µεγÀλο ποιητικÞ Ûργο. ΑλλÀ εσà. Οι µεγÀλεσ ιδÛεσ και οι παλαιοÝ µàθοι επιστρατεàτηκαν για να υπηρετÜσουν το κρÀτοσ. και πολλÛσ φορÛσ χτυποàσε το κεφÀλι του στισ πÞρτεσ ουρλιÀζοντασ: «ΚοϊντÝλιε ΒÀρε. που λειτοàργησαν ωσ παρÀγοντασ διÀδοσησ του ρωµαϊκοà πολιτισµοà και αφοµοιωτικÜσ Ûνταξησ των γηγενñν πληθυσµñν στη ρωµαϊκÜ οικουµÛνη. ΑπÞ την εποχÜ αυτÜ αρχÝζει η λατρεÝα τησ θεÀσ Ρñµησ και του Αυγοàστου. Ν. Þτι δεν απÛδιδε τα αναµενÞµενα αποτελÛσµατα. ñστε για πολλοàσ µÜνεσ δεν Ûκοψε οàτε τα γÛνια οàτε τα µαλλιÀ του. Þταν πÛθανε ο Αàγουστοσ. µιµοàµενοσ τον Ùµηρο. Ο ΒιργÝλιοσ συνÛθεσε και Àλλα δàο σηµαντικÀ Ûργα. την εποχÜ των εµφυλÝων πολÛµων. Οι Ýδιοι χρησιµοποÝησαν τα τÞξα και το θÞλο για τη στÜριξη και τη στÛγαση των οικοδοµηµÀτων τουσ. ΤεχνÝτεσ µε δεξιοτεχνÝα µεγÀλη θα δñσουν ζωÜ στο χαλκÞ. ο ΚικÛρωνασ.Χ.Χ. µ.). ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) χαρακτηριστεÝ «χρυσÞσ αιñνασ του Αυγοàστου». θα σκεφτοàν για την προÛλευση του κÞσµου. 210 Στουσ χρÞνουσ τησ διακυβÛρνησησ τησ αυτοκρατορÝασ απÞ τον Αàγουστο η λογοτεχνÝα τÝθεται στην υπηρεσÝα του κρατικοà µεγαλεÝου.Χ. αυτÛσ θα εÝναι οι δικÛσ σου ασχολÝεσ. ο οποÝοσ στην ιστοριογραφÝα του αναφÛρεται στην ανοδικÜ πορεÝα τησ Ρñµησ απÞ την ÝδρυσÜ τησ µÛχρι και την εποχÜ του Αυγοàστου. το γενÀρχη των ΡωµαÝων και τησ ΙουλÝασ γενεÀσ. διακρÝθηκαν στην ιστοριογραφÝα ο Σαλλοàστιοσ και ο Ιοàλιοσ ΚαÝσαρασ. Ο Ýδιοσ ο Αàγουστοσ φρÞντισε για τον εξωραϊσµÞ τησ Ρñµησ µε την οικοδÞµηση λαµπρñν µνηµεÝων. π. πιστεàω. Πριν απÞ τον Αàγουστο. Àλλοι θα φτιÀξουν ζωντανÛσ µορφÛσ απÞ µÀρµαρο. Îτσι. για τουσ ηττηµÛνουσ θα φανεÝσ µεγαλÞψυχοσ αλλÀ για τουσ υπερÞπτεσ εκδικητÜσ.2 Οι διÀδοχοι του Αυγοàστου (14-193 µ. Οι ΡωµαÝοι διακρÝθηκαν κυρÝωσ στην αρχιτεκτονικÜ. ΑφρικÜ (4οσ αι. ΠετρÞχειλοσ.νεσ περιοχÛσ ιδρàθηκαν αποικÝεσ και εγκαταστÀθηκαν παλαݵαχοι. επειδÜ η προσπÀθεια αυτÜ φαÝνεται Αàγουστοσ. Την περÝοδο αυτÜ.Χ. ΡωµαÝε. πρÀγµα που εÝχε γÝνει στον κιµβρικÞ και στον µαρσικÞ πÞλεµο. επαναφορÀσ ξεχασµÛνων αγροτικñν θεοτÜτων. ιωνικοà. µε τα ποιܵατÀ του υµνεÝ το Ûργο του Αυγοàστου. Ο ΟρÀτιοσ. Και διατÜρησε κÀθε χρÞνο την ηµÛρα εκεÝνη ωσ ηµÛρα πÛνθουσ και θρÜνου. Ο ΒιργÝλιοσ συνθÛτει. µÝα και φιλικÜ επαφÜ µαζÝ τουσ. δñσε µου πÝσω τισ λεγεñνεσ µου!». ο µεγαλàτεροσ ΡωµαÝοσ ποιητÜσ. Αàγουστοσ θÛλησε να ενñσει Þλουσ τουσ υπηκÞουσ τησ αυτοκρατορÝασ κÀτω απÞ τη λατρεÝα τησ κρατικÜσ εξουσÝασ. απÞ τον ΚÀτω ΚÞσµο προφητεàει στο γιο του το µÛλλον των ΡωµαÝων). / 1οσ αι. αν η κατÀσταση του ρωµαϊκοà κρÀτουσ µεταβÀλλονταν προσ το καλàτερο να αφιερñσει τουσ ΜεγÀλουσ Αγñνεσ στον Íριστο και ΜÛγιστο ∆Ýα. θα βÀλεισ τα θεµÛλια τησ ειρÜνησ. θα καταγρÀψουν την κÝνηση του ουρανοà και την πορεÝα των Àστρων.Χ. την «ΑινειÀδα». οι ΡωµαÝοι δÛχθηκαν την ελληνικÜ επÝδραση και ΚαµÛοσ* µε πορτρÛτο του Αυγοàστου δηµιοàργησαν τα πρñτα λαµπρÀ τουσ Ûργα στα (1οσ αι. (ΠÞλη τησ Τàνιδασ. απÞ τουσ οποÝουσ παρÛλαβαν τουσ κÝονεσ. VI. πατÛρασ του ΑινεÝα. κορινθιακοà – και την αετωµατικÜ επÝστεψη. 1. ΛÛνε ακÞµα Þτι Üταν τÞσο πολà στενοχωρηµÛνοσ. Η γλυπτικÜ και η ζωγραφικÜ καλλιεργÜθηκαν ιδιαÝτερα απÞ Îλληνεσ καλλιτÛχνεσ που εργÀζονταν στη Ρñµη και σ’ Àλλεσ µεγÀλεσ πÞλεισ τησ ΙταλÝασ. Íλλοι σπουδαÝοι ποιητÛσ τησ Ýδιασ εποχÜσ Üταν ο ΟβÝδιοσ.) τησ πνευµατικÜσ ανÀπτυξησ Ûχει (ΛονδÝνο. µε το Ûργο του υπηρÛτησε τον αυτοκρατορικÞ θεσµÞ. ο µετ. ΤÞτε γρÀφτηκαν τα µεγαλàτερα Ûργα τησ λατινικÜσ λογοτεχνÝασ. ΧΧΙΙΙ. να θυµÀσαι Þτι θα κυβερνÀσ τουσ λαοàσ. ΥποσχÛθηκε επÝσησ. φιλοσοφικñν πραγµατειñν και επιστολñν ο µεγαλàτεροσ ΡωµαÝοσ ρÜτορασ. Σε αυτÞ αναφÛρεται στον ΑινεÝα.).Χ. ΑινειÀδα.Χ. Ο Αàγουστοσ προσπÀθησε να επαναφÛρει τουσ ΡωµαÝουσ στα παλαιÀ Üθη. π. Σουητñνιοσ. προχñρησε στη θεοποÝησÜ του. ΒιργÝλιοσ. Στον πεζÞ λÞγο διακρÝθηκε ο ΤÝτοσ ΛÝβιοσ.) µÛχρι τα τÛλη του 2ου αι. ο ΑγχÝσησ. Ο αποθεωµÛνοσ ΩστÞσο. τα χαρακτηριστικÀ των ρυθµñν – δωρικοà. µετÀ απ’ αυτÞν η θεοποÝηση των αυτοκρατÞρων καθιερñθηκε ωσ θεσµÞσ. Η περÝοδοσ αυτÜ (80 λÝτησ (Princeps) παρουσιÀζεται ωσ ∆Ýασ. ο ΤÝβουλλοσ και ο ΠροπÛρτιοσ. στην ποÝηση ο ΚÀτουλλοσ και ο ΛουκρÜτιοσ και περισσÞτερο απ’ Þλουσ µε τη συγγραφÜ ρητορικñν λÞγων. µ. ΜΙΕΤ. Η λογοτεχνÝα στην υπηρεσÝα του αυτοκρατορικοà µεγαλεÝου: η ιδεολογÝα τησ ΡωµαϊκÜσ ΟικουµÛνησ (Στο απÞσπασµα που ακολουθεÝ. τα «ΒουκολικÀ» και τα «ΓεωργικÀ». Ο πρñτοσ πογρÀµµατα και τισ τÛχνεσ. Îγινε προσπÀθεια αναζωπàρωσησ αρχαÝων λατρειñν. µεγÀλοσ λυρικÞσ ποιητÜσ. ΠαρουσιÀζει το ΒιργÝλιο να κÀθεται ανÀµεσα σε δàο Μοàσεσ. Ο ΒιργÝλιοσ. 847-852. Την εποχÜ του Αυγοàστου καλλιεργÜθηκαν και οι τÛχνεσ. Η σàγκλητοσ. µε σκοπÞ να βρουν στοιχεÝα συνοχÜσ οι ΡωµαÝοι µÛσα απÞ την παρÀδοσÜ τουσ. Þπωσ Üταν η αγορÀ. ΧαρακτηριστικÞ δεÝγµα αυτñν των λατρειñν Üταν Ûνασ µικρÞσ κυκλικÞσ ναÞσ που κατασκευÀστηκε πÀνω στην ΑκρÞπολη τησ ΑθÜνασ µπροστÀ απÞ την ανατολικÜ πλευρÀ του Παρθενñνα. το ΠÀνθεον – κολοσσιαÝοσ ναÞσ κυκλικοà σχܵατοσ – αµφιθÛατρα.-14 µ. Ο πολιτισµÞσ την εποχÜ του Αυγοàστου.

Îχει εÝκοσι βÀσεισ οικοδοµηµÛνεσ ακοι τησ αυτοκρατορÝασ θα αναγνωριστοàν ωσ πÞ τετρÀγωνεσ πÛτρεσ. ΑυτÞ οθà ποτÀµι. του στρατοà και τη µεταφορÀ αγαθñν4. 213 .Χ.). Τον τρÞπο διοÝκησησ που εγκαινÝασε ο ΟκταβιανÞσ. γεγονÞσ που δεν τÀραζε την ησυχÝα των επαρχιñν. 4 5 6 7 8 9 212 κυβÛρνησαν τρεισ δυναστεÝεσ αυτοκρατÞρων.Χ. ο πρωταγωνιστικÞσ ρÞλοσ τησ Ρñµησ στο διοικητικÞ τοµÛα Ûναντι των κατακτηµÛνων περιοχñν προοδευτικÀ µειñθηκε.Χ. ΡωµαϊκÜ ιστορÝα.. Το ρωµαϊκÞ κρÀτοσ οδηγεÝται τÞτε στο ανñτατο σηµεÝο τησ ακµÜσ του. Προσ αυτÜ την κατεàθυνση λειτοàργησαν επÝσησ οι επαρχιñτεσ αυτοκρÀτορεσ και ο στρατÞσ.1 2 3 Αàγουστοσ1 27 π. για την κων των επαρχιñν το δικαÝωµα αυτÞ. Ο ΒωµÞσ τησ ΕιρÜνησ (Ara Pacis Augustae).Χ.Χ. Η απÞκτηοποÝα δεν γνωρÝζω πñσ µπορñ να ση του δικαιñµατοσ θα γενικευθεÝ αργÞτερα.Χ.Χ. µε το διÀταγµα του Καραδιοσ) και Àλλα σηµαντικÀ Ûργα Ûχει κÀλλα (212 µ. µ. ιδιαÝτερα κατÀ το 2ο αι. ΒεσπασιανÞσ 69-79 µ. Îτσι στη ρωµαϊκÜ οικουµÛνη επικρÀτησε ειρÜνη (Pax Romana) και για µεγÀλο χρονικÞ διÀστηµα ευνοµÝα.Χ. στο ταραγµÛνο ρÛµα και φεÝλεται στην οργÀνωση τησ αυτοκρατορÝασ. ΤραϊανÞσ7 117-138 µ. Η µεγαλàτερη προσφορÀ του ρωµαϊκοà πνεàµατοσ στουσ υπηκÞουσ του και στη συνÛχεια σ’ Þλο τον πολιτισµÛνο κÞσµο Üταν η νοµοθεσÝα. ΝÛρων5 ΓÀλβασ 68-69 µ. ΚÞµµοδοσ 180-192 µ.Χ.Χ. Οι ΡωµαÝοι µε τισ κατακτÜσεισ τουσ κρÀτησαν ορισµÛνουσ λαοàσ Ûξω απÞ τα σàνορα και παρÀλληλα σταµÀτησαν τουσ πολÛµουσ.).). Îνα µεγÀλο Ûργο του Τραϊανοà: την εγκατÀσταση γηγενñν που εÝχαν αποκτÜσει η γÛφυρα του ∆οàναβη το δικαÝωµα του ΡωµαÝου πολÝτη.Χ. Οι συγκροàσεισ µεταξà µονÀδων του ρωµαϊκοà στρατοà για την επικρÀτηση κÀποιου αυτοκρÀτορα περιορÝστηκαν κυρÝωσ στην ιταλικÜ χερσÞνησο.Χ. (Ο ÝαρχÛσ του 3ου αι.Χ. ο ιδρυτÜσ τησ ΒεσπασιανÞσ και οι διÀδοχοÝ του κατÀγονται απÞ ιταλικÛσ πÞλεισ. δηµιοàργησε συνθÜκεσ Àνεσησ και ευηµεκοδοµÜθηκε το καθετÝ µÛσα στο βαρÝασ σε µεγÀλο µÛροσ των υπηκÞων του. τησ ονοµαζÞµενησ Ιουλιο-κλαυδιανÜσ (14-68 µ. ✦ Οι αυτοκρÀτορεσ τησ πρñτησ δυναστεÝασ.Χ. ∆οµιτιανÞσ6 ΝÛρβασ 96-98 µ.Χ. οι αυτοκρÀτορεσ προÛρχονται απÞ τισ επαρχÝεσ και συµβÀλλουν ιδιαÝτερα στην ανÀπτυξÜ τουσ.Χ. ΣυµβολÝζει την εξασφÀλιση τησ ειρÜνησ που συνδÛεται µε την αυτοκρατορικÜ εξουσÝα. Πñσ να µη Το ρωµαϊκÞ κρÀτοσ. τησ δυναστεÝασ των ΑντωνÝνων (96-192 µ. µε µεγαλàτερο συγκεντρωτισµÞ.Χ.Χ. µ.). ΜÀρκοσ ΑυρÜλιοσ 161-180 µ. LXIII. συνδÛονται µε δεσµοàσ αݵατοσ Ü µÛσω υιοθεσÝασ µε τον Αàγουστο και κατÀγονται απÞ τη Ρñµη. ΤιβÛριοσ2 37-41 µ. τησ δυναστεÝασ των ΦλαβÝων (69-96 µ. Σ’ αυτÞ συνÛβαλε πρñτον η µεταβολÜ στη σàνθεση τησ συγκλÜτου µε την εÝσοδο αξιωµατοàχων απÞ τισ επαρχÝεσ και δεàτερον η παραχñρηση του δικαιñµατοσ του ΡωµαÝου πολÝτη σε πολλοàσ απÞ τουσ κατοÝκουσ επαρχιακñν πÞλεων.Χ. που διευκÞλυνε τη µετακÝνηση επιτ. Η ρωµαϊκÜ διοÝκηση στισ επαρχÝεσ Ûγινε αποδεκτÜ απÞ τουσ γηγενεÝσ πληθυσµοàσ.Χ. Καλιγοàλασ3 41-54 µ. Οι αυτοκρÀτοΟ ΤραϊανÞσ κατασκεàασε στο ρεσ εÝχαν παραχωρÜσει σε µεγÀλο αριθµÞ κατοÝ∆οàναβη µια λÝθινη γÛφυρα.Χ. στισ υπÞλοιπεσ κτÜσεισ τησ αυτοκρατοµεταξà τουσ εκατÞν εβδοµÜντα πÞρÝασ και ιδιαÝτερα στη ∆àση οι κÀτοικοι επηρεÀδια και ενñνονται µε αψÝδεσ. 13.Χ. Λοàκιοσ ΒÜροσ 161-169 µ.Χ. ΠολλÛσ απÞ τισ ρωµαϊκÛσ αποικÝεσ αλλÀ και τα ρωµαϊκÀ στρατÞ- πεδα εξελÝχθηκαν σε πολυÀνθρωπα κÛντρα µε 4. Τα κριτÜρια µε τα οποÝα τισ διακρÝνουµε εÝναι: οι συγγενικοÝ δεσµοÝ µεταξà των αυτοκρατÞρων και η περιοχÜ τησ καταγωγÜσ τουσ.Χ. γι’ αυτÞ και ονοµÀζονται «αστοÝ».-14 µ. ΤÝτοσ 79-81 µ. ισχυρÞ αµυντικÞ τησ σàστηµα και στο διευρυµÛ∆Ýων ΚÀσσιοσ. 14-37 µ. η καθεµÝα αΡωµαÝοι πολÝτεσ. Ùθων 69 µ. ΩστÞσο. πÞ τισ οποÝεσ εÝναι ψηλÜ εκατÞν πεΜε εξαÝρεση τισ περιοχÛσ που εÝχε διαδοθεÝ ο νÜντα πÞδια εκτÞσ απÞ τα θεµÛλια ελληνικÞσ πολιτισµÞσ κατÀ τουσ ελληνιστικοàσ και πλατιÀ εξÜντα πÞδια. Πñσ εÝναι δυνατÞ να µην εντυστηκαν απÞ το ρωµαϊκÞ πολιτισµÞ και εκλατινÝπωσιαστεÝ κανεÝσ απÞ τα τερÀστια στηκαν. στισ εκφρÀσω το θαυµασµÞ µου. 98-117 µ. ΑπÛχουν χρÞνουσ. Σ’ αυτÞ συνÛβαλε η Ýδρυση αποικιñν και η εγκατÀσταση ΡωµαÝων στρατιωτñν σε περιοχÛσ που βρÝσκονταν σε ηµιβÀρβαρη κατÀσταση. το ρωµαϊκÞ δÝκαιο.) και εÝναι το πιο χαρακτηριστικÞ µνηµεÝο τησ εποχÜσ. Η διοÝκηση και το δÝκαιο. οπÞτε Þλοι οι ελεàθεροι κÀτοικÀνει αλλÀ αυτÞ τα ξεπερνÀει Þλα. στο το γεµÀτο λÀσπη βυθÞ. τον εφÀρµοσαν και οι υπÞλοιποι αυτοκρÀτορεσ µÛχρι τα τÛλη του 2ου αι. ✦ Τησ τρÝτησ. νο οδικÞ δÝκτυο.Χ. Κλαàδιοσ4 54-68 µ. θαυµÀσει τον τρÞπο µε τον οποÝο οιµ. ΚατασκευÀστηκε την εποχÜ του Αυγοàστου στη Ρñµη (13-9 π. ποσÀ που δαπανÜθηκαν.Χ. Οι αντιπολιτευτικÛσ τÀσεισ που εκδÜλωσε η σàγκλητοσ γρÜγορα εξασθÛνησαν µπροστÀ στην ισχυρÜ διοÝκηση των πρñτων αυτοκρατÞρων µετÀ τον ΟκταβιανÞ. ΑδριανÞσ8 ΑντωνÝνοσ ΕυσεβÜσ9 138-161 µ. ✦ Τησ δεàτερησ. ΒιτÛλλιοσ 69 µ. 81-96 µ.Χ.

τον 4ο αι. συνÛβαλε γα κατασκευÀστηκαν στην ΑθÜνα και σε Àλλεσ ελληνικÛσ πÞλεισ απÞ τον Ýδιο. Το ρωµαϊκÞ δÝκαιο Ûγινε πολàπλοκο και για την ερµηνεÝα του Üταν απαραÝτητοι ειδικοÝ πνευµατικοÝ Àνθρωποι. για να καλàψει τισ ανÀγκεσ των κατακτηµÛνων λαñν. ΑργÞτερα η ρωµαϊκÜ νοµολογÝα θα επηρεαστεÝ και απÞ τη χριστιανικÜ ηθικÜ. η ασφαλÜσ µετακÝνηση Ο ναÞσ του ΟλυµπÝου ∆ιÞσ στην ΑθÜνα. Οι πιο γνωστοÝ δραστηριοποιÜθηκαν στην εποχÜ των ΑντωνÝνων. Þπωσ Üταν ο ΣÀλβιοσ ΙουλιανÞσ και ο ΓÀιοσ.Η νοµοθεσÝα (∆ωδεκÀδελτοσ) στην αρχÜ Üταν ατελÜσ και προορισµÛνη µÞνο για την πÞλη-κρÀτοσ τησ Ρñµησ¯ σταδιακÀ Þµωσ συµπληρñθηκε και επεκτÀθηκε. Η ΑÝγυπτοσ τροφοδοτοàσε µε σιτÀρι την ΙταλÝα. τησ ΒρετανÝασ και τησ ∆ακÝασ Η ΒιβλιοθÜκη του Αδριανοà στην ΑθÜ(σηµ. διατÀγµατα πραιτñρων και αποφÀσεισ αυτοκρατÞρων. η ανÀπτυξη οδικοà δικτàου. η Îφεσοσ. ΜεγÀλα εµπορικÀ λιµÀνια. Η οικονοµÝα και η κοινωνÝα.Χ. γυαλικÀ και υφÀσµατα µετακινοàνταν απÞ τα λιµÀνια τησ ΑνατολÜσ. που ονοµÀζονταν νοµοδιδÀσκαλοι.) φρÞντισε ιδιαÝτερα για την πολιτιΡñµησ). ενñ Àλλοι αργÞτερα. ΚοσµÜµατα. Ο αυτοκρÀτορασ ΑδριανÞσ (117-138 πωσ η ΑλεξÀνδρεια.Χ. Στη διαµÞρφωση του σηµαντικοà αυτοà Ûργου οι ΡωµαÝοι Ûλαβαν υπÞψη τουσ τα Üθη και τισ συνÜθειεσ των υπηκÞων τουσ καθñσ και τισ φιλοσοφικÛσ ιδÛεσ των ΕλλÜνων. ΤÛτοιοι νοµοµαθεÝσ υπÜρχαν Üδη απÞ την περÝοδο τησ δηµοκρατÝασ. ΡουµανÝα). ανθρñπων και αγαθñν και κυρÝωσ η συνετÜ δηΑποπερατñθηκε µε τη συµβολÜ του αυµοσιονοµικÜ πολιτικÜ* των ΑντωνÝνων εÝχαν ωσ τοκρÀτορα Αδριανοà. µ. ενñ απÞ την ΙταλÝα εξÀγονταν σε µεγÀλεσ ποσÞτητεσ κρασÝ και λÀδι. 214 215 . Þνα. αποτÛλεσµα την οικονοµικÜ ευηµερÝα των κατοÝκων τησ αυτοκρατορÝασ. κεραµικÀ σκεàη. Η επικρÀτηση τησ ειρÜνησ. ΠολλÀ κοινωφελÜ Ûρσµου. κυρÝωσ µÛταλλα. ΤÛτοια οικονοµικÜ ανÀπτυξη ποτÛ Àλλοτε δε γνñρισε ο αρχαÝοσ κÞσµοσ. ενñ πρñτεσ àλεσ. Η ∆ωδεκÀδελτοσ συµπληρñθηκε και σε πολλÀ σηµεÝα τροποποιÜθηκε στην πορεÝα απÞ συγκλητικÀ ψηφÝσµατα. η καταστολÜ τησ πειρατεÝασ. Στην εµπορικÜ Àνθηση. διευκÞλυστικÜ ανÀπτυξη των επαρχιñν του Ρωναν την οικονοµικÜ ανÀπτυξη του ρωµαϊκοà κÞµαϊκοà κρÀτουσ. Οι γεωργοÝ επιδÞθηκαν απερÝσπαστοι στην καλλιÛργεια των πεδινñν εκτÀσεων τησ αυτοκρατορÝασ. προÛρχονταν απÞ τα µεταλλεÝα τησ ΙσπανÝασ. και η σταθερÜ αξÝα του ρωµαϊκοà νοµÝσµατοσ. η Ùστια (Üταν το λιµÀνι τησ µ. εξÀλλου. η ΡÞδοσ και Àλλα.

οι οποÝοι νÛµονταν και την εξουσÝα. παρÞλο που δε δοκιµαστÜκαµε µÞνο οàτε απÞ συνεχεÝσ πολÛµουσ οàτε απÞ ασθÛνειεσ.). των οποÝων τα µÛλη πλÛον µπορεÝ να προÛρχονταν απÞ οικογÛνειεσ µικρñν βιοτεχνñν που πλοàτισαν. τησ ρωµαϊκÜσ οικονοµÝασ Üταν η ανισοµερÜσ οικονοµικÜ ανÀπτυξη των περιοχñν τησ αυτοκρατορÝασ.3 Ο ΕλληνισµÞσ και η Ρñµη Η ειρÜνη. ρÜτορεσ και φιλÞσοφοι. οι οποÝοι αµεÝβονταν απÞ Ûσοδα του ρωµαϊκοà κρÀτουσ Ü των Ýδιων των πÞλεων. ✦ Προνοµιοàχο κατηγορÝα αποτελοàσαν οι πλοàσιοι. ✦ Οι δοàλοι µειñθηκαν σε αριθµÞ λÞγω τησ ειρÜνησ. εξÀλλου.Χ. ΕÝναι προφανÛσ Þτι το 2ο αι. Ο οικουµενικÞσ πολιτισµÞσ που προÛκυψε Üταν τÞσο στην ουσÝα Þσο και στα εξωτερικÀ του χαρακτηριστικÀ ελληνορωµαϊκÞσ. εκτÞσ απÞ Ûνα Ü το πολà δàο. στα µεγÀλα εργαστÜρια και τισ µεγÀλεσ ιδιοκτησÝεσ. ΑντÝθετα. ο ΜÀρκοσ ΑυρÜλιοσ κ. ΛΣΤ‹. Απ’ αυτοàσ οι πρñτοι δεν εÝχαν περιθñρια οικονοµικÜσ και κοινωνικÜσ ανÛλιξησ. Ευρñπησ αναπτàχθητησ ΒρετανÝασ ολοκληρñθηκε στα τÛλη καν εξαιτÝασ των πλοàσιων κοιτασµÀτων τουσ του 1ου αι. Η κÝνηση αυτÜ.. Στουσ φτωχοàσ κατοÝκουσ των πÞλεων δηµιουργοàνταν προϋποθÛσεισ για βελτÝωση τησ κοινωνικÜσ τουσ θÛσησ. Ùργανο για τη διÀδοση αυτοà του πολιτισµοà στη ∆àση Ûγινε η λατινικÜ γλñσσα. (ΑθÜνα. 5-8. εξακολοàθησε να ζει σε Àθλιεσ συνθÜκεσ στα ορυχεÝα. ΑντιµετωπÝζονταν. ΑυτÀ Üταν τα αÝτια για να ερηµωθοàν οι πÞλεισ αφενÞσ και αφετÛρου να ελαττωθεÝ η παραγωγÜ στην àπαιθρο. που προÛβαλλε ωσ συνεÝδηση τησ πνευµατικÜσ υπεροχÜσ των ΕλλÜνων απÛναντι στην πολιτικÜ επικρÀτηση τησ Ρñµησ. Πολàβιοσ. Το ενδιαφÛρον του αυτοκρÀτορα για τισ επαρχÝεσ συνετÛλεσε στην κατασκευÜ πολλñν Ûργων σε ελληνικÛσ πÞλεισ αλλÀ και στην κατασκευÜ πολλñν ανδριÀντων του αυτοκρÀτορα απÞ τισ ελληνικÛσ πÞλεισ. εφÞσον δινÞταν η ευκαιρÝα για πλουτισµÞ και για κοινωνικÜ Àνοδο. Η εγκατÀλειψη του ελληνικοà χñρου απÞ τουσ πρñτουσ χρÞνουσ τησ ρωµαϊκÜσ κατÀκτησησ Την εποχÜ µασ (2οσ αι.) επικρατεÝ σ’ Þλη την ΕλλÀδα απαιδÝα και ολιγανθρωπÝα. µ. για να τουσ αφÜσουν µεγÀλη περιουσÝα και για να µη δυσκολευτοàν οι Ýδιοι να τα µεγαλñσουν.. ✦ Σε Àσχηµη οικονοµικÜ κατÀσταση βρÛθηκαν οι µικροÝ καλλιεργητÛσ και οι µικροτεχνÝτεσ. ΠρÞβληµα.. περιοχÛσ αξιωµατοàχο που συµµετεÝχε σε εκστρατεÝα στη ΒρετανÝα (43 µ.Χ. ΜÛσα στη ρωµαϊκÜ οικουµÛνη κυκλοφοροàσαν ελεàθερα οι Àνθρωποι. η οικονοµικÜ Àνοδοσ και η ευνοµÝα λειτοàργησαν ωσ παρÀγοντεσ συνοχÜσ µεταξà των λαñν τησ αυτοκρατορÝασ. µÛσα στο πλαÝσιο τησ γενικÜσ ευητÝασ των µεταλλεÝων τησ. για παρÀδειγµα. ΒρÛθηκε στο Bredgar του παραγωγÜ αντιµετñπισε δυσχÛρειεσ λÞγω τησ εKent και προÛρχεται πιθανñσ απÞ ΡωµαÝο γκατÀλειψησ τησ υπαÝθρου5.Χ. Η µεγÀλη ανÀπτυξη τησ γαιοκτησÝασ στην ΙταλÝα. ∆εν υπÜρχαν στεγανÀ µεταξà των κοινωνικñν τÀξεων. γιατÝ αν ο πÞλεµοσ αρπÀξει το Ûνα παιδÝ και η αρρñστια το Àλλο. µαÝων για την περιοχÜ Üταν µεγÀλο εξαιΗ κοινωνÝα. οι οποÝοι συνÛβαλαν στην Ýδρυση σχολñν νοµικÜσ και ρητορικÜσ σε πÞλεισ τησ ΑνατολÜσ. ΚÀτι ανÀλογο παρατηρεÝται στισ παλαιÛσ προνοµιοàχεσ τÀξεισ των συγκλητικñν και των ιππÛων. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) 217 . Οι Àνθρωποι αποφεàγουν το γÀµο απÞ αλαζονεÝα. ενñ στην ΑνατολÜ. µερÝασ.τι αφορÀ τισ δοµÛσ τησ. φανερÞ εÝναι Þτι η οικογÛνεια µÛνει χωρÝσ κληρονÞµουσ και η πÞλη αποδυναµñνεται εξαιτÝασ τησ Ûλλειψησ κατοÝκων. Οι εθνικοÝ πολιτισµοÝ συγχωνεàτηκαν και δηµιουργÜθηκε πολιτισµικÜ ενÞτητα µεταξà των λαñν τησ αυτοκρατορÝασ. 216 1. ΜιµÜθηκαν το àφοσ των κλασικñν συγγραφÛων και συνÛγραψαν κυρÝωσ ρητορικοàσ λÞγουσ που δεν εÝχαν Àµεση σχÛση µε την πολιτικÜ. γνωστοÝ ωσ σοφιστÛσ. ΑυτÜ εÝναι Þλη η αιτÝα των συµφορñν µασ. Η πνευµατικÜ αναγÛννηση των αυτοκρατορικñν χρÞνων οφεÝλεται σε Îλληνεσ λÞγιουσ που ανανÛωσαν τη σκÛψη των αρχαÝων κλασικñν αλλÀ και σε φιλÛλληνεσ αυτοκρÀτορεσ. ηπιÞτερα απÞ τουσ κυρÝουσ τουσ λÞγω ορισµÛνων προστατευτικñν µÛτρων. ανÀπτυξη γνñρισε η βιοτεχνικÜ παραγωγÜ λÞγω των µεγÀλων βιοτεχνικñν εργαστηρÝων που λειτουργοàσαν στισ µεγαλουπÞλεισ τησ ΙταλÝασ και των επαρχιñν. οι συνÜθειεσ. διαδÝδονταν οι ιδÛεσ. ωστÞσο. Οι εκπρÞσωποÝ τησ Üταν συγχρÞνωσ δÀσκαλοι. συνÛβαλε ñστε µεγÀλεσ ιδιωτικÛσ εκτÀσεισ να µεÝνουν ακαλλιÛργητεσ. ΑρκετοÝ απελευθερñθηκαν. ονοµÀστηκε ∆εàτερη ΣοφιστικÜ. η ρωµαϊκÜ κοινωνÝα εÝχε αποκτÜσει ευελιξÝα και κινητικÞτητα. Η πλειοψηφÝα των δοàλων.και τησ δηµιουργÝασ βιοτεχνικñν εργαστηρÝων. ΟυσιαστικÀ Þµωσ δε µεταβλÜθηκε σε Þ.Χ. γνñρισε καλàτερεσ ηµÛρεσ. Στισ σχολÛσ αυτÛσ δÝδαξαν πνευµατικοÝ Àνθρωποι. Στην ΘησαυρÞσ χρυσñν ρωµαϊκñν νοµισµÀτων ΕλλÀδα ο πληθυσµÞσ µειñθηκε και η γεωργικÜ (1οσ αι. εξακολοàθησε να εÝναι η ελληνικÜ. εξυπηρετοàσαν Þµωσ την επÝλυση προβληµÀτων τησ κα- 5. απÞ φιλαργυρÝα και οκνηρÝα Ü Þσεσ φορÛσ παντρεàονται αποφεàγουν να ανατρÛφουν τα παιδιÀ που γεννιοàνται.Χ. µ. π.ΠαρÀλληλα. ΚεφÀλι αγÀλµατοσ του αυτοκρÀτορα Αδριανοà.). ωστÞσο. µ. 17. στο χñρο εξÀπλωσησ του ελληνιστικοà κÞσµου. οι τεχνοτροπÝεσ. Το ενδιαφÛρον των Ρω. Η κατÀληψη τησ κεντρικÜσ και τησ ∆. Þπωσ ο ΑδριανÞσ.À.

Χ. Στουσ κàκλουσ των πλουσÝων και των πνευµατικñν ανθρñπων διαδÞθηκε και καλλιεργÜθηκε η ελληνικÜ φιλοσοφικÜ σκÛψη. Ο ΠλωτÝνοσ εÝχε ζÜσει στην ΑλεξÀνδρεια και δεν το κρàβει Þτι θÛλησε να γνωρÝσει τη σοφÝα τησ ΠερσÝασ και των Ινδιñν.Χ. του ΜÀρκου ΑυρÜλιου Ο αυτοκρÀτορασ (ΜÀρκοσ ΑυρÜλιοσ). µ. Þπου προβαλλÞταν η επιθυµÝα του ανθρñπου να ξεφàγει απÞ την πραγµατικÞτητα. µ. οàτε Ûκανε κÀτι πρÞχειρα αλλÀ συχνÀ και για την πιο ασܵαντη υπÞθεση. ΣπουδαÝοσ συγγραφÛασ αυτÜσ τησ εποχÜσ. Με σηµεÝο αναφορÀσ τη φιλοσοφικÜ σκÛψη του ΠλÀτωνα. 7. ΑυρÜλιου. Þπου παρουσιÀζει την εσωτερικÜ αγωνÝα του ανθρñπου τησ εποχÜσ του6. ΣυνÛβαλε στην οικοδÞµηση πολλñν και λαµπρñν Ûργων. µ.Χ. ΣπουδαÝοι ιστορικοÝ αυτÜσ τησ εποχÜσ Üταν ΡωµαÝοι και Îλληνεσ.). που µε τα ποιܵατÀ του σατÝριζε τη διαφθορÀ των αυτοκρατορικñν χρÞνων. Η στωικÜ φιλοσοφÝα στουσ αυτοκρατορικοàσ χρÞνουσ εκπροσωπÜθηκε απÞ τον ΕπÝκτητο.Χ. αφιÛρωνε ολÞκληρεσ µÛρεσ.).-1οσ µ. οàτε Ûγραφε. ΜερικÛσ φορÛσ υπÜρξε τÀση να παρουσιασθεÝ ωσ αποτÛλεσµα ανατολικñν επιδρÀσεων. Η εργατικÞτητα ενÞσ φιλοσÞφου αυτοκρÀτορα. ∆Ýων ΚÀσσιοσ. (ΑθÜνα.Χ. Και εÝναι βÛβαια πιθανÞν πρÀγµατι αυτÛσ να συνÛβαλαν. Ûγραψε την ιστορÝα των αυτοκρατÞρων του 1ου αι. στο δεàτερο φιλοσοφικÛσ πραγµατεÝεσ. δÝκαζε και Àφηνε τουσ δικανικοàσ ρÜτορεσ να ρητορεàουν περισσÞτερη ñρα απ’ Þση επιτρεπÞταν. σàµφωνα µε τη διδασκαλÝα του ΠλωτÝνου. ο ΠλωτÝνοσ (2οσ αι. επηρεασµÛνη απÞ το πλατωνικÞ Ûργο. 6. το ΠαναθηναϊκÞ στÀδιο κ. και κυρÝωσ απÞ Îλληνεσ. Þπωσ Üταν το ΩδεÝο. και απÞ τον αυτοκρÀτορα ΜÀρκο ΑυρÜλιο. Íλλωστε οι ανατολικÛσ επιδρÀσεισ ακριβñσ αποτελοàν µÛροσ τησ διεàρυνσησ τησ 219 . ΡωµαϊκÜ ιστορÝα. Στο Ýδιο πνεàµα γρÀφτηκαν ΟρειχÀλκινο Àγαλµα του Μ.Χ. γραµµÛνα στα τÛλη του 2ου αι. που Ûγραψε Ûργο περιηγητικοà περιεχοµÛνου και Þχι καθαρÀ ιστορικοà. Ûγραψε Ûργο µε τÝτλο «ΦυσικÜ ΙστορÝα». Ο ΠλÝνιοσ ο Πρεσβàτεροσ. LXXII. Ο αυτοκρÀτορασ παρουσιÀζεται Ûφιπποσ. ñστε να εξακριβñνει µε πολλοàσ τρÞπουσ ποιο Üταν το δÝκαιο.) Ûγραψε στα λατινικÀ τισ «ΕπιστολÛσ» µε τισ οποÝεσ δÝνει πληροφορÝεσ για την κοσµικÜ και τη λογοτεχνικÜ κÝνηση τησ εποχÜσ του. µ. Ο πυρÜνασ των υποθÛσεων των µυθιστορηµÀτων Üταν µια ερωτικÜ ιστορÝα. Ο ΠλωτÝνοσ και η ανανÛωση τησ πλατωνικÜσ σκÛψησ Η ανανÛωση αυτÜ του πλατωνισµοà εÝχε µεγÀλη σηµασÝα και απÞ πολλÛσ απÞψεισ φαÝνεται χαρακτηριστικÜ. Îλληνεσ ιστορικοÝ µε σηµαντικÞ Ûργο Üταν ο ∆ιονàσιοσ ο Αλικαρνασσεàσ (1οσ π. Ο ΠλÝνιοσ ο ΝεÞτεροσ (1οσ-2οσ αι. επιτ. εκπροσñπου τησ ∆εàτερησ ΣοφιστικÜσ και ευεργÛτη τησ ΑθÜνασ. µ. Ο Àνθρωποσ. (Ρñµη. µ. ΑλεξÀνδρου στο Ûργο του «ΑλεξÀνδρου ΑνÀβασισ» και ο ΠαυσανÝασ. ο Ηρñδησ ο ΑττικÞσ και Àλλοι. ο ΛουκιανÞσ. ο ΣτρÀβων τα «ΓεωγραφικÀ» και ο ΓαληνÞσ µε τισ ανατοµικÛσ Ûρευνεσ προñθησε την ανÀπτυξη τησ ιατρικÜσ.) που Ûγραψαν ιστορÝα των ρωµαϊκñν χρÞνων. ΩστÞσο η επεξεργασÝα του πλατωνισµοà απÞ τον ΠλωτÝνο φαÝνεται να εÝναι αποτÛλεσµα των νÛων καιρñν.Χ. ΕθνικÞ ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) θηµερινÜσ ζωÜσ. µε φιλοσοφικÜ σκÛψη. ΠÝστευε πωσ δεν Üταν αντÀξιο ενÞσ αυτοκρÀτορα να ενεργεÝ µε επιπολαιÞτητα.Χ. µ. ΣηµαντικÀ Ûργα αυτοà του εÝδουσ εÝναι «Τα κατÀ ∆Àφνην και ΧλÞην» του ΛÞγγου. ο ∆Ýων ο ΚÀσσιοσ (2οσ-3οσ αι. ΤÞσο η στωικÜ φιλοσοφÝα Þσο και ο νεοπλατωνισµÞσ Àσκησαν ιδιαÝτερη επιρροÜ στη χριστιανικÜ σκÛψη που εκεÝνη την εποχÜ διαµορφωνÞταν7. Üταν ο Πλοàταρχοσ. Τα λαϊκÀ στρñµατα που δεν εÝχαν τη δυνατÞτητα να γνωρÝσουν τισ ελληνικÛσ φιλοσοφικÛσ απÞψεισ πλησÝασαν την καθηµερινÞτητα και τα προβλܵατα τησ ζωÜσ µε Ûνα διαφορετικÞ τρÞπο 6.). Þταν ο πÞλεµοσ του Àφηνε χρÞνο ελεàθερο. η διδασκαλÝα του οποÝου εÝχε χαρακτÜρα ηθικοà κηρàγµατοσ. Στην εξÛταση των µαρτàρων και στισ ανακρÝσεισ αφιÛρωνε πολà χρÞνο.Χ. εÝναι σàνθετο ον αποτελοàµενο απÞ àλη και πνεàµα. ο ΑππιανÞσ (1οσ-2οσ αι. ο οποÝοσ Ûγραψε «Τα εισ εαυτÞν» στην ελληνικÜ γλñσσα.ΠροτοµÜ του Ηρñδη του Αττικοà (µÛσα 2ου αι.Χ.). Την αυτοκρατορικÜ εποχÜ καλλιεργÜθηκαν απÞ ΡωµαÝουσ. Γι’ αυτÞ το λÞγο πολλÛσ φορÛσ µÝα δÝκη διαρκοàσε και Ûντεκα και δñδεκα ηµÛρεσ. µ. το «ΕλλÀδοσ ΠεριÜγησισ» (2οσ αι. Ο ΤÀκιτοσ. Ο Μ. ΕκπρÞσωποι τησ ∆εàτερησ ΣοφιστικÜσ Üταν ο ∆Ýων ο ΧρυσÞστοµοσ. µε ζωηρÛσ περιγραφÛσ και διεισδυτικÞτητα στισ ανθρñπινεσ πρÀξεισ. Η ιστοριογραφÝα των αυτοκρατορικñν χρÞνων µιµÜθηκε κλασικÀ πρÞτυπα.Χ. θεÝοσ του νεÞτερου. αν και δε σταµατοàσε συχνÀ να δικÀζει και στη διÀρκεια τησ νàχτασ. οι επιστܵεσ. αι.Χ. Στο πρñτο Ûργο περιελÀµβανε τισ βιογραφÝεσ σπουδαÝων προσñπων ΕλλÜνων και ΡωµαÝων σε ζεàγη παρÀλληλα.). ΓνÜσια ποιητικÜ φωνÜ απÞ τουσ ΛατÝνουσ Üταν ο ΓιουβενÀλησ (1οσ-2οσ αι. ×ταν πολà εργατικÞσ και φρÞντιζε να φÛρνει σε πÛρασ Þλεσ τισ υποχρεñσεισ του µε την Ýδια φροντÝδα. ΑπÞ τα λογοτεχνικÀ εÝδη καλλιεργÜθηκε ιδιαÝτερα το µυθιστÞρηµα. ΠυρÜνασ τησ διδασκαλÝασ του Üταν ο Àνθρωποσ και η δισυπÞστατη φàση του. Οàτε Ûλεγε.). που ασχολÜθηκε µε την εκστρατεÝα του Μ. ΑυρÜλιοσ υποχρεñθηκε να διεξαγÀγει πολλοàσ και σκληροàσ πολÛµουσ κατÀ των εχθρñν τησ αυτοκρατορÝασ. µ.À. ο ΑρριανÞσ (2οσ αι. µ. απÞ τουσ µεγαλàτερουσ λατÝνουσ ιστορικοàσ τησ αρχαιÞτητασ.Χ. ιδιαÝτερα των Στωικñν και του ΠλÀτωνα. γνωστÞσ για τουσ «ΒÝουσ» του και τα «ΗθικÀ». µ.) Ûγινε εισηγητÜσ του νεοπλατωνισµοà. ΠλατεÝα ΚαπιτωλÝου) 218 τα «ΑιθιοπικÀ» του Ηλιοδñρου στα τÛλη του 3ου αι. «ΛευκÝππη και Κλειτοφñν» του ΑχιλλÛα ΤÀτιου.

Àµµο. του ναοà τησ ΓενÛτειρασ ΑφροδÝτησ στην αγορÀ του Ιοàλιου ΚαÝσαρα. των ελÝκων µε φàλλα φοÝνικα. ΑρχαÝα ελληνικÜ γραµµατολογÝα. Οι ΑντωνÝνοι Þ. αγορÛσ. Ο τελευταÝοσ κληρονÞµησε ιταλικÀ χαρακτηριστικÀ. ωδεÝα.τι οι πλοàσιοι και οι πνευµατικοÝ Àνθρωποι. Þπωσ τησ Øσιδασ.αυτοκρατορÝασ. εκδ. που επαγγÛλλονταν µια πιο ευτυχισµÛνη «ζωÜ» µετÀ το θÀνατο. ΑνακÀλυψαν Ûνα µεÝγµα απÞ ασβÛστη. Ο συσχετισµÞσ των θεωριñν αποδεικνàει τον συγκρητισµÞ* των ιδεñν και µια κοινÜ προσδοκÝα. atrium: αÝθριο. ΠολλÀ απÞ τα Ûργα τησ τÛχνησ των αυτοκρατορικñν χρÞνων Ûχουν Ûκδηλα τα χαρακτηριστικÀ τησ παρÀδοσησ και τησ αισθητικÜσ των ΡωµαÝων.4 Η ρωµαϊκÜ τÛχνη Οι ΡωµαÝοι στα Ûργα τησ τÛχνησ τουσ µιµÜθηκαν ελληνικÀ πρÞτυπα. ιδιαÝτερα ανθεκτιτελευταÝου αιñνα π. Χριστοποàλου-ΜικρογιαννÀκη. ✦ Το ΚολοσσαÝο. ΕξυπηρÛτησε περισσÞτερο απ’ οποιαδÜποτε Àλλη µορφÜ τÛχνησ το µεγαλεÝο τησ Ρñµησ και διευκÞλυνε παρÀλληλα τη ζωÜ των υπηκÞων τησ8. ΠαπρÞτινοσ στην ΑφρικÜ απÞ τουσ ραλλαγÜ αυτοà του τàπου Üταν η αντικατÀσταση ΚαρχηδÞνιουσ. Στη συνÛχεια την επιφÀνεια των τοÝχων την νατÞν) στουσ ελληνικοàσ ναοàσ.τι στην ανατολÜ)¯ συνÜθωσ δεν υπÜρχε Àλλη εÝσοδοσ εκτÞσ απÞ το µνηµειακÞ κλιµακοστÀσιο το οποÝο οδηγοàσε στην πρÞσοψη. νυµφαÝα*. Η εµµονÜ στην πνευµατικÜ περιπÛτεια του ατÞµου και η εγκατÀλειψη του πολιτικοà στοχασµοà αντιστοιχοàν προσ τη νÛα πολιτικÜ κατÀσταση. κατÛστη το σàνηθεσ οικοδοµικÞ υλιοι οποÝοι εξωτερικÀ Üταν πλιθÞκτιστοι Ü λιθÞκτικÞ. αµφιθÛατρο που χωροàσε µÛχρι πενÜντα χιλιÀδεσ θεατÛσ. Το χρησιµοποιοàσαν για γÛµισµα των τοÝχων.Χ. καµÀρα. Þπωσ γÛφυρεσ.* γκοà. Οι ΡωΣηµαντικÞτερη Þµωσ απÞ τισ καµαÝοι αρχιτÛκτονεσ απÞ τουσ ελληνικοàσ ρυθµοàσ θαρÀ µορφικÛσ αλλαγÛσ Üταν η εµχρησιµοποÝησαν ιδιαÝτερα τον κορινθιακÞ. 221 . 1. Þπου θα αποδιδÞταν δικαιοσàνη στουσ κατατρεγµÛνουσ και βασανισµÛνουσ τησ καθηµερινÜσ ζωÜσ. βιβλιοθÜκεσ. Μεταξà των προϊÞντων Üταν νÛοι τàποι κτηρÝων: τα αστικÀ σπÝτια των ευκατÀστατων ΡωµαÝων τα οποÝα συνδàαζαν το ιταλικÞ atrium1 µε το ελληνιστικÞ περιστàλιο¯ η βασιλικÜ. ΕπρÞµα. ΑπÞ τα µνηµεÝα που οικοδοµÜθηκαν στη Ρñµη τα σπουδαιÞτερα Üταν: ✦ Το ΠÀνθεον. µεγÀλο κυλινδρικοà σχܵατοσ οικοδÞµηµα µε θÞλο. µε τισ Ûλικεσ δουσ που χρησιµοποιοàνταν µÛχρι του ιωνικοà κιονÞκρανου στο επÀνω µÛροσ. του ∆οµιτιανοà και του ΝÛρ. χαλÝκια τοµεÝα στο Luni το τρÝτο τÛταρτο του Ü µικρÀ σπασµÛνα κεραµÝδια. 307. υδραγωγεÝα. ΝαÞσ τησ Fortuna Primigenia στην Πραι✦ Οι αγορÛσ του Αυγοàστου (Forum Augusti). συµπληρωµÛνου µε σταγÞνεσ ✦ Προτݵηση στα καµπυλÞγραµµα αρχιτεκτονιστην κÀτω εσοχÜ τησ κορνÝζασ¯ αυτÞ κÀ στοιχεÝα – τÞξο. ×ταν ναÞσ που κατασκευÀστηκε απÞ τον ΑδριανÞ σε αντικατÀσταση πρωιµÞτερου ναοà τησ εποχÜσ του Αυγοàστου. αλλÀ η διακοσµητικÜ λεπτοµÛρεια και ειδικÀ η χρÜση των κορινθιακñν κιÞνων εÝχε εισαχθεÝ απÞ τον ελληνικÞ κÞσµο¯ και µÞλισ Àρχισαν να λειτουργοàν τα ιταλικÀ λα- 220 απ’ Þ. προÛβαλλαν την ιδÛα του µεγαλεÝου και τησ υλικÜσ δàναµησ και Þχι τησ λεπτÞτητασ και τησ πνευµατικÜσ συγκÝνησησ. Και πριν απ’ Þλα ο µυστικισµÞσ που εκδηλñνεται εδñ συναντÀ συγχρÞνωσ και την επιθυµÝα φυγÜσ και την αγÀπη προσ το εξωλογικÞ που εκεÝνη την εποχÜ εξαπλñνεται σχεδÞν παντοà. δηλαδÜ τον το pisé (συµπιεσµÛνο πηλÞ) του εÝκÀλαθο και τα φàλλα τησ ακÀνθου. ΤυπικÞσ ρωµαϊκÞσ του Βεσπασιανοà.Χ. στην εξÛλιξη του ναοà Üταν η δηµιουργÝα του ñριµου κορινθιακοà θρι✦ ΤÀση προσ το µνηµειακÞ. το µÀρµαρο κÞ. Íρχισε να εµφανÝζεται στον àστερο τρÝτο αιñνα και Ýσωσ προÛκυκειτο για µια σàνθετη µορφÜ του κορινθιακοà. µετ. Και πñσ να µη δει κανεÝσ Þτι οι νÛεσ τÀσεισ στον ΠλωτÝνο και στον Μ. νÛστη (περ. ΙδιαÝτερα απÞ την εποχÜ του Αυγοàστου. Σε Àλλα η σàζευξη ελληνικñν και ρωµαϊκñν χαρακτηριστικñν εÝναι τÛτοια που δεν επιτρÛπει να διακρÝνουµε ποια και µÛχρι ποιου βαθµοà Üταν η συµβολÜ του κÀθε λαοà. Η αρχιτεκτονικÜ. 603. φρÞντισαν ιδιαÝτερα για την κατασκευÜ Ûργων κοινÜσ ωφÛλειασ στισ επαρχÝεσ.). 80 π. Τα καλλιτεχνικÀ επιτεàγµατα των ΡωµαÝων συνδàαζαν πνεàµα πρακτικÞ και συγχρÞνωσ µεγαλεπÜβολο. σ. σ. ∆εν πρÛπει Þµωσ κÀθε καλλιτεχνικÞ δηµιοàργηµα εκεÝνησ τησ εποχÜσ να θεωρεÝται Þτι Üταν ελληνικÞ ωσ προσ την Ûµπνευση και την εκτÛλεσÜ του.. ΑυρÜλιο αναγγÛλλουν τον επικεݵενο θρÝαµβο του Χριστιανισµοà! Jacquelin de Romilly. ψε απÞ οικοδοµικÞ πειραµατισµÞ µε που συνδàαζε τα παλαιÀ στοιχεÝα. Η ρωµαϊκÜ αρχιτεκτονικÜ Στην αρχιτεκτονικÜ η συνÀντηση ΕλλÀδασ και ΙταλÝασ παρÜγε µια νÛα ρωµαλÛα παρÀδοση. τησ ΚυβÛλησ. αυλÜ Η οικονοµικÜ ανÀπτυξη επÛτρεψε στουσ αυτοκρÀτορεσ να κατασκευÀσουν µεγÀλο αριθµÞ Πανεπιστܵιο τησ ΟξφÞρδησ. Ûργων σε Þλη την αυτοκρατορÝα. Þπωσ εÝχε συµβεÝ (Þπου Üταν δυστοι. ✦ ΚυριαρχÝα του κορινθιακοà ρυθµοà. ΕÝχαν µνηµειακÞ* χαρακτÜρα. Τουσ απλοàσ ανθρñπουσ επηρÛασαν ιδιαÝτερα τα κηρàγµατα των ανατολικñν θρησκειñν. ×ταν η τÛχνη µε την οποÝα ασχολÜθηκαν περισσÞτερο οι ΡωµαÝοι. του ΜÝθρα.π. 8. σφαιρικÞσ θÞλοσ – συνÛβη την εποχÜ τησ δεàτερησ σε αντÝθεση µε την ελληνικÜ αρχιτεκτονικÜ που τριανδρÝασ και θα Ûπρεπε Ýσωσ να πιχρησιµοποÝησε τισ ευθεÝεσ και σπÀνια τισ καµπàστωθεÝ στον Àγνωστο αρχιτÛκτονα λεσ στην κατασκευÜ των µνηµεÝων. Το κÀλυπταν µε ασβεστοκονÝαµα* Ü µε πλÀκεσ µαρτελευταÝο βÜµα µε ιδιαÝτερη σηµασÝα µÀρου. δηλαδÜ Ûνα υψηλÞ βÀθρο και µια ισχυρÜ Ûµφαση στην πρÞσοψη (πολà περισσÞτερο τονισµÛνη απ’ Þ. Ûνα διοικητικÞ κτÜριο το οποÝο προφανñσ καταγÞταν απÞ την ελληνικÜ στοÀ και ο ρωµαϊκÞσ ναÞσ. η εξÛλιξÜ τησ Üταν µεγÀλη. 1.ναÞσ. Η κατασκευÜ του Àρχισε απÞ το ΒεσπασιανÞ και ολοκληρñθηκε απÞ τουσ Àµεσουσ διαδÞχουσ του. Θ. θÛρµεσ*. ΚαρδαµÝτσα.. ΚατασκευÀστηκαν Ûργα µεγÀλων διαστÀσεων που εξυπηρÛτησαν πρακτικÛσ ανÀγκεσ τησ καθηµερινÜσ ζωÜσ. Στουσ φÀνιση στην ΙταλÝα µιασ νÛασ τεχνιαυτοκρατορικοàσ χρÞνουσ προχñρησαν στη διακÜσ: τησ κατασκευÜσ µε σκυροκονÝαµÞρφωση ενÞσ νÛου τàπου κιονÞκρανου. Η ρωµαϊκÜ αρχιτεκτονικÜ χαρακτηρÝζεται απÞ τα ακÞλουθα στοιχεÝα: ✦ ΤελειοποÝηση των οικοδοµικñν υλικñν.

ΚατÀ τουσ αυτοκρατορικοàσ χρÞνουσ κατασκευÀστηκαν σπουδαÝα Ûργα και στην ΕλλÀδα: ✦ Ο ναÞσ του ΟλυµπÝου ∆ιÞσ στην ΑθÜνα. ✦ Η θριαµβικÜ αψÝδα του ΓαλÛριου στη ΘεσσαλονÝκη. ΙδιαÝτερα δεÝγµατα αποτελοàν οι ξàλινοι πÝνακεσ που τοποθετοàνταν στη θÛση των προ- ΛεπτοµÛρεια απÞ τον κÝονα του Τραϊανοà. ΟικοδοµÜθηκε στισ αρχÛσ του 4ου αι.). του οποÝου η κατασκευÜ εÝχε ξεκινÜσει την εποχÜ του ΠεισιστρÀτου (6οσ αι. Με ψηφιδωτÀ κÀλυπταν τουσ τοÝχουσ και τα δÀπεδα δηµÞσιων και ιδιωτικñν οικοδοµηµÀτων. Την εποχÜ αυτÜ καλλιεργÜθηκε η προσωπογραφÝα. Στουσ αυτοκρατορικοàσ χρÞνουσ σ’ Þλεσ τισ περιοχÛσ του ρωµαϊκοà κρÀτουσ εÝχε εξαπλωθεÝ η τÛχνη του ψηφιδωτοà. ✦ Το ΩδεÝο στισ νÞτιεσ παρυφÛσ τησ ΑκρÞπολησ. Þταν Üρθε να εγκαινιÀσει το ναÞ του ΟλυµπÝου ∆ιÞσ. µ.Χ. προσφορÀ του αυτοκρÀτορα Αδριανοà. κàριο γνñρισµα τησ πλαστικÜσ γÝΕρεÝπια απÞ την αγορÀ του Τραϊανοà στη Ρñµη (Forum Trajani).) Το ΚολοσσαÝο αµφιθÛατρο στη Ρñµη (περ.Χ.). οι οποÝεσ αποτελοàσαν ενιαÝο οικοδοµικÞ συγκρÞτηµα. στην πραγµατικÞτητα. καλàπτονταν µε ανÀγλυφεσ παραστÀσεισ που εξιστοροàσαν τα κατορθñµατα των αυτοκρατÞρων.Το εσωτερικÞ του ΠανθÛου στη Ρñµη (περ. λÝθου Ü πηλοà σε ποικιλÝα χρωµÀτων. γνωστÜ ωσ ΚαµÀρα. Ο κÝονασ στÜθηκε σε ανÀµνηση των εκστρατειñν του αυτοκρÀτορα στη ∆ακÝα (113 µ. η τÛχνη τησ γλυπτικÜσ καλλιεργÜθηκε απÞ Îλληνεσ γλàπτεσ που εÝχαν εγκατασταθεÝ στη Ρñµη και ακολουθοàσαν στην κατασκευÜ των Ûργων τουσ τα πρÞτυπα των ελληνιστικñν χρÞνων. µ. Η πλαστικÜ. µ. αρχαÝων κατοÝκων τησ ΡουµανÝασ. ΑπÞ τον 1ο αι. Η καινοàργια προσθÜκη Üταν η αγορÀ του Τραϊανοà (Forum Trajani).) βα.Χ. σε ανÀµνηση των νικηφÞρων εκστρατειñν του ΓαλÛριου κατÀ των Περσñν. Τα ψηφιδωτÀ Üταν ζωγραφικÛσ παραστÀσεισ που δεν κατασκευÀζονταν µε χρñµα αλλÀ µε ψηφÝδεσ. Στουσ αυτοκρατορικοàσ χρÞνουσ και ιδιαÝτερα το 2ο αι. Ο ανÀγλυφοσ αυτÞσ κÝονασ εÝναι γνωστÞσ ωσ «λÝθινο Ûποσ».Χ. 70-82 µ. ΠρÞκειται. ×ταν αρχικÀ µαυσωλεÝο. και αργÞτερα µετατρÀπηκε σε εκκλησÝα του ΑγÝου ΓεωργÝου. µ. Σ’ αυτÞ αργÞτερα προστÛθηκε Ûνα τετρÀγωνο κτÝσµα µε πολλÀ δωµÀτια. ΛεπτοµÛρεια απÞ την αψÝδα του ΓαλÛριου στη ΘεσσαλονÝκη 223 .Χ. ΚατασκευÀστηκε στα τÛλη του 3ου αι.Χ. µ. ×ταν Ûργο των χρÞνων του Αδριανοà (2οσ αι. µε µυθολογικÛσ σκηνÛσ και κυρÝωσ µε την απεικÞνιση υποθετικñν ανοιγµÀτων στο àπαιθρο εν εÝδει παραθàρων.Χ. Οι τοÝχοι των οικιñν των πλουσÝων διακοσµοàνταν µε µορφÛσ. Σ’ Þλη του την επιφÀνεια µε 2500 µορφÛσ απεικονÝζεται η ιστορÝα των πολÛµων του αυτοκρÀτορα εναντÝον των ∆ακñν. Η τÀση τησ ρωµαϊκÜσ τÛχνησ να απεικονÝσει την πραγµατικÞτητα και να προβÀλει τισ πρÀξεισ των αυτοκρατÞρων ευνÞησε την ανÀπτυξη του ιστορικοà ανÀγλυφου. αναπτàχθηκε η τÛχνη τησ τοιχογραφÝασ. Την περÝοδο τησ ∆ηµοκρατÝασ.) αλλÀ αποπερατñθηκε απÞ τον ΑδριανÞ. π. δηλαδÜ µικρÀ κοµµÀτια γυαλιοà. κατασκευασµÛνο σε σχܵα στεγασµÛνου ρωµαϊκοà θεÀτρου. ✦ Η ΡοτÞντα στη ΘεσσαλονÝκη. Στο βÀθοσ διακρÝνεται ο κÝονασ του Τραϊανοà. ΧαρακτηριστικÀ δεÝγµατα Üταν: ✦ Ο κÝονασ του Τραϊανοà που στÜθηκε στην οµñνυµη αγορÀ τησ Ρñµησ.. ΘριαµβικÀ τÞξα Ü αψÝδεσ. Η ζωγραφικÜ. 118-128 µ. ✦ Η ΒιβλιοθÜκη στην ΑθÜνα.Χ. για µια θριαµβικÜ αψÝδα. ακÞµα και βÀθρα. τα υπÞλοιπα τµÜµατα του οποÝου Üταν Ûνα ανÀκτορο και η αψÝδα του ΓαλÛριου. ✦ Η πàλη του Αδριανοà. Στα αγÀλµατα των αυτοκρατÞρων µποροàµε να διακρÝνουµε τα ιδιαÝτερα χαρακτηριστικÀ τησ φυσιογνωµÝασ τουσ. 222 νεται η ρεαλιστικÜ απεικÞνιση των µορφñν και η ανÀπτυξη τησ τÛχνησ του πορτρÛτου. η οποÝα στÜθηκε απÞ τουσ ΑθηναÝουσ προσ τιµÜ του αυτοκρÀτορα. προσφορÀ του πλοàσιου ΑθηναÝου Ηρñδη Αττικοà.* Αποτελοàσε µÛροσ ευρàτερου οικοδοµικοà συγκροτܵατοσ.Χ. απ’ Þπου διακρÝνονταν τοπÝα Ü Àλλα οικοδοµÜµατα. κÝονεσ.

5. λÝθοι µε ποικÝλεσ χρωµατικÛσ επιστρñσεισ. απÞ την ΑρσινÞη τησ Αιγàπτου.τι αφορÀ την απεικÞνιση τησ φυσιογνωµÝασ των νεκρñν.τι αφορÀ την κατÀσταση που επικρατοàσε σε ορισµÛνεσ επαρχÝεσ τησ ρωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ.Χ. οι οποÝοι διακοσµοàνται µε ανÀγλυφεσ µορφÛσ κατÀ τÛτοιο τρÞπο ñστε να φαÝνονται τα διαφορετικÀ χρñµαΜοàµια του ΑρτεµÝδωρου. δηλαδÜ πολàτιµοι. αλλÀ πραγµατικÜ εξουσÝα δεν εÝχα περισσÞτερη απÞ τουσ συνÀρχοντÛσ µου». (ΛονδÝνο. Η υαλουργÝα Üταν µια τÛχνη που Àνθησε ιδιαÝτερα στη ρωµαϊκÜ αυτοκρατορÝα. Αφοà µελετÜσετε το παρÀθεµα 1 µε το απÞσπασµα τησ επιγραφÜσ τησ Íγκυρασ.Χ. 216 σε Þ. 4. Η εφεàρεση του φυσητοà γυαλιοà συνÛβαλε στην ευρεÝα χρÜση γυÀλινων δοχεÝων σε µεγÀλη ποικιλÝα χρωµÀτων και σχηµÀτων. τα των επιστρñσεων. 221)]. ∆Ûνονταν πÀνω σε δαχτυλÝδια Ü κρÛµονταν απÞ το λαιµÞ. 215. ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . Οι περισσÞτεροι πÝνακεσ προÛρχονται απÞ την περιοχÜ Φαγιοൠτησ Αιγàπτου¯ γι’ αυτÞ και εÝναι γνωστοÝ ωσ Φαγιοàµ. Να µελετÜσετε το παρÀθεµα 8 και να παρατηρÜσετε τισ εικÞνεσ των σ. ΒρετανικÞ ΜουσεÝο) 224 1. Να εξηγÜσετε εÀν οι εκπρÞσωποι τησ ∆εàτερησ ΣοφιστικÜσ εÝναι φορεÝσ ενÞσ ανÀλογου πνεàµατοσ. ΙδιαÝτερησ αισθητικÜσ αξÝασ Üταν οι καµÛοι*. ΒασικÞσ στÞχοσ τουσ Üταν η αγωγÜ του ανθρñπου. Στουσ αυτοκρατορικοàσ χρÞνουσ παρατηρεÝται αàξηση τησ παραγωγÜσ κοσµηµÀτων σε βÀροσ τησ καλλιτεχνικÜσ ποιÞτητασ.σñπων των ταριχευµÛνων νεκρñν µε σκοπÞ να διατηρÜσουν αναλλοÝωτα τα χαρακτηριστικÀ τουσ. 225 .— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ ΤοιχογραφικÞσ διÀκοσµοσ απÞ αÝθουσα τησ «οικÝασ των ΒετÝων» στην ΠοµπηÝα (1οσ αι. Να τεκµηριñσετε την Àποψη Þτι την εποχÜ του Αυγοàστου η λογοτεχνÝα τÛθηκε στην υπηρεσÝα του κρατικοà µεγαλεÝου. 2. να εξηγÜσετε πñσ δικαιολογεÝται η απÞδοση τÞσων τιµñν στον ΟκταβιανÞ και να κρÝνετε την Àποψη του Ýδιου του Οκταβιανοà Þτι «στο τιµητικÞ αξÝωµα τουσ ξεπÛρασα Þλουσ. [Για τον εντοπισµÞ των διαφορñν να συγκρÝνετε το ναÞ τησ ΑπτÛρου ΝÝκησ (σ. µ. 3. Για ποιουσ λÞγουσ πιστεàετε Þτι δεν υπÜρχαν ιδιαÝτερεσ αντιδρÀσεισ των κατακτηµÛνων λαñν τησ αυτοκρατορÝασ κατÀ τη διÀρκεια των δàο πρñτων µεταχριστιανικñν αιñνων. Στην κλασικÜ ΑθÜνα οι σοφιστÛσ φÛρνουν στο επÝκεντρο του προβληµατισµοà και τησ Ûρευνασ τον Àνθρωπο.). Ποια εÝναι τα χαρακτηριστικÀ τησ ρωµαϊκÜσ αρχιτεκτονικÜσ και ποιεσ οι διαφορÛσ τησ απÞ την ελληνικÜ. ΕκτÞσ απÞ τουσ πÝνακεσ µε µυθολογικÛσ σκηνÛσ στουσ τοÝχουσ ζωγραφÝζονται και υποθετικÀ παρÀθυρα απ’ Þπου στο βÀθοσ διακρÝνονται οικοδοµÜµατα. Ποια εÝναι τα χαρακτηριστικÀ τησ φιλοσοφικÜσ σκÛψησ του ΠλωτÝνου που ανανÛωσαν τη φιλοσοφÝα σàµφωνα µε το παρÀθεµα 7.). να διατυπñσετε τισ απÞψεισ σασ για τη δραστηριÞτητα του Τραϊανοà. Η προσωπογραφÝα µε τουσ πÝνακεσ αυτοàσ Ûφτασε σε σηµεÝο τελειÞτητασ σε Þ. ΠρÞκειται για προσωπογραφÝα του τàπου Φαγιοàµ. Η µικροτεχνÝα. 9. 6. των χρÞνων του Τραϊανοà (98-117 µ. Αφοà µελετÜσετε το παρÀθεµα 4 και παρατηρÜσετε το χÀρτη τησ σ. προκειµÛνου να βελτιñσει τη θÛση του µÛσα στην κοινωνÝα. Να συγκρÝνετε τον τρÞπο λειτουργÝασ του αυτοκρατορικοà θεσµοà στο ρωµαϊκÞ κρÀτοσ µε εκεÝνον των ελληνιστικñν µοναρχιñν. 115) µε το ναÞ τησ Fortuna Primigenia (σ. Στο επÀνω µÛροσ τησ µοàµιασ εÝχε τοποθετηθεÝ πορτρÛτο του νεκροà µε τα ιδιαÝτερα χαρακτηριστικÀ του. 8. 221-222. 7. Σε ποια συµπερÀσµατα σασ οδηγεÝ η µελÛτη του παραθÛµατοσ 5 και του υπÞτιτλου τησ εικÞνασ στη σ.

ΑπÞ τη µια πλευρÀ.). τÞσο στο εσωτερικÞ Þσο και στο εξωτερικÞ.Χ.) απÞ το ∆ιδυµÞτειχο. η ΙσπανÝα.Χ. µ. ΑπÞ τισ αρχÛσ και σ’ Þλη τη διÀρκεια του 3ου αι.).Χ. η ΠαννονÝα και Àλλεσ. δηλαδÜ η συγκυβÛρνηση του αυτοκρÀτορα και τησ συγκλÜτου. Γàρω απÞ τη ΜεσÞγειο. Η οικονοµικÜ κρÝση οφεÝλεται πρωτÝστωσ στισ εξεγÛρσεισ και τισ επιδροµÛσ που εκεÝνη την εποχÜ ταρÀζουν τισ επαρχÝεσ και σταµατοàν το εµπÞριο και τη βιοτεχνικÜ παραγωγÜ. η σàγκλητοσ. ΑρχαιολογικÞ ΜουσεÝο) σταση αυτÜ εÝναι γνωστÜ ωσ στρατιωτικÜ αναρχÝα. Þπωσ η ΓαλατÝα. η ειρÜνη Ûµοιαζε να αποτελεÝ µια στιγµιαÝα ανÀπαυλα των νÞµων τησ φàσησ. 2. ο πÞλεµοσ εÝχε γÝνει Ûνα µακρινÞ ενδεχÞµενο. Η µÞνη διÛξοδοσ για την αντιµετñπιση τησ δεινÜσ οικονοµικÜσ κατÀστασησ. νÛοι εχθροÝ απειλοàν και πολλÛσ φορÛσ παραβιÀζουν τα σàνορα. το αυτοκρατορικÞ αξÝωµα περνÀ κρÝση Àµεσα συνδεδεµÛνη µε το ρÞλο του στρατοà. ΕπαρχÝεσ ολÞκληρεσ ανεξαρτητοποιοàνται και επαναστÀσεισ ταρÀσσουν την τÀξη και την ασφÀλεια τησ «ρωµαϊκÜσ ειρÜνησ». η προβληµατικÜ απÞ τη φàση τησ µορφÜ διοÝκησησ συνÛβαλε στη φθορÀ του κρÀτουσ. ΑντÝθετα. που εκπροσωποàσε Þ. 2.1 Η κρÝση του αυτοκρατορικοà θεσµοà Η µορφÜ του πολιτεàµατοσ που καθιÛρωσε ο Αàγουστοσ. µ. εÝχε ωσ αποτÛλεσµα την ταυτÞχρονη διεκδÝκησε µε τισ ενÛργειÛσ του να συγκρατÜσει ση του θρÞνου απÞ πολλοàσ αυτοκρÀτορεσ και σε την πτñση τησ αυτοκρατορÝασ. Îχει εκλεÝψει πλÛον ο φÞβοσ που προκαλοàσε το ακατÀλυτο µεγαλεÝο τησ Ρñµησ. διατηρÜθηκε για δàο αιñνεσ. εÝτε επρÞκειτο για πραιτωριανοàσ εÝτε για επαρχιακÛσ ΧρυσÜ προτοµÜ του Σεπτݵιου ΣεβÜρου λεγεñνεσ. δεν εÝχε αποτÛλεσµα. Η ρωµαϊκÜ αυτοκρατορÝα Üταν Ûνα απÞ τα ελÀχιστα µεγÀλα κρÀτη τησ αρχαιÞτητασ – µαζÝ µε την ΚÝνα – που επιχεÝρησε να δηµιουργÜσει µια 227 . Ûγινε πρωταγωνιστικÞσ. ωστÞσο. Τουσ χρÞνουσ διακυβÛρνησÜσ του απÞ τη ΖηνοβÝα (267-273 µ.Χ. Η γη. Η àπαιθροσ εÝχε µοιραστεÝ σε µεγÀλεσ γαιοκτησÝεσ (latifundia) που ανÜκαν σε λÝγουσ. ΕÝναι χαρακτηριστικÞ Þτι επαρχÝεσ. η ρωµαϊκÜ αυτοκρατορÝα υφÝσταται συνεχÜ φθορÀ που θα οδηγÜσει στην παρακµÜ τησ και παρÀλληλα στο τÛλοσ του αρχαÝου κÞσµου. Η τÀση του στρατοà. να επιβÀλλει τον ηγÛτη τησ αρεσκεÝασ (193-211 µ. ΠολλÛσ επαρχÝεσ σε παραµεθÞριεσ περιοχÛσ ανεξαρτητοποιÜθηκαν. «ΣτρατιωτικÞσ» αυτοκρÀτορασ που προσπÀθη. ΕθνικÞ ΜουσεÝο) 1. προσπαθοàσε να περιορÝσει την αυτοκρατορικÜ αυταρχικÞτητα. Η κατÀ(ΚοµοτηνÜ. Την κρÝση ενÝσχυσε η ανÀµειξη του στρατοà στην πολιτικÜ. ο πρñτοσ πολÝτησ (princeps) µε τη συγκÛντρωση του µεγαλàτερου µÛρουσ των εξουσιñν στο πρÞσωπÞ του επιδÝωκε να επιβÀλει τη θÛλησÜ του¯ απÞ την Àλλη. Στην εποχÜ τησ το βασÝλειο τησ Παλµàρασ Ûφτασε σε µεγÀλη ακµÜ. που αντÝκριζαν τα υψÝπεδα τησ ΑρµενÝασ και του ΙρÀν. Η συγκÛντρωση µεγÀλων εκτÀσεων σε λÝγουσ εÝχε ωσ αποτÛλεσµα τη µεÝωση τησ καλλιεργÜσι- ΑναθηµατικÞ ανÀγλυφο που απεικονÝζει τη ΖηνοβÝα και µÝα υπηρÛτριÀ τησ. το βασÝλειο επεκτÀθηκε εδαφικÀ. µ. 226 Την ταραγµÛνη αυτÜ εποχÜ εξÛλιπε η τÀξη και η ασφÀλεια που παρεÝχε το ρωµαϊκÞ κρÀτοσ στουσ υπηκÞουσ του.2 Η οικονοµικÜ κρÝση Τον 3ο αι. Η απÞλυτη κυριαρχÝα τησ παραδοσιακÜσ αριστοκρατÝασ στην πολιτικÜ και την πολιτιστικÜ ζωÜ τησ αυτοκρατορÝασ βασιζÞταν στη µακρÞχρονη ειρÜνη. Στο εσωτερικÞ. Η οικονοµικÜ κρÝση εÝχε ωσ Àµεσο επακÞλουθο την κοινωνικÜ κρÝση. ανακÜρυξαν δικÞ τουσ αυτοκρÀτορα και αποσπÀστηκαν. τη βιοτεχνÝα και επιστρÛφουν στην καλλιÛργεια τησ γησ. που διÛθετε πολλÛσ ικανÞτητεσ και ελληνικÜ παιδεÝα. Η κρÝση τησ αυτοκρατορÝασ τον 3ο αι. εκδηλñνεται µεγÀλη οικονοµικÜ κρÝση που επιτεÝνεται ακÞµα περισσÞτερο απÞ την πολιτικÜ αστÀθεια. ΑκÞµα και ορισµÛνεσ µεταρρυθµιστικÛσ προσπÀθειεσ. Îντονη κρÝση παρατηρεÝται στον οικονοµικÞ τοµÛα. Την εποχÜ αυτÜ σχηµατÝστηκε και το εφܵερο βασÝλειο τησ Παλµàρασ σε Þαση τησ συριακÜσ ερܵου.του. Στο εξωτερικÞ. ∆υσαρεστηµÛνοι οι λαοÝ οδηγÜθηκαν σε εξεγÛρσεισ. αφοà ο αυτοκρÀτορασ Σεπτݵιοσ ΣεβÜροσ µε την υποστÜριξη του στρατοà του παραµÛρισε τη σàγκλητο. ΑυτοÝ τισ διοικοàσαν σαν Àρχοντεσ και πολλÛσ φορÛσ τισ προστÀτευαν µε δικÞ τουσ στρατÞ. στο ΒορρÀ και κατÀ µÜκοσ των ανατολικñν συνÞρων. µ.Χ. λÞγω του κινδàνου απÞ βαρβαρικÛσ επιδροµÛσ. Îκτοτε Þµωσ αυτÜ. αφοà οι Àνθρωποι εγκαταλεÝπουν το εµπÞριο. Στη φθορÀ τησ αυτοκρατορÝασ συνÛβαλαν ποικÝλοι παρÀγοντεσ. Þπωσ αυτÜ του ΚαρακÀλλα που πολιτογρÀφησε Þλουσ τουσ ελεàθερουσ κατοÝκουσ τησ αυτοκρατορÝασ ΡωµαÝουσ (212 µ.Χ.τι εÝχε αποµεÝνει απÞ την περÝοδο τησ ∆ηµοκρατÝασ.2. Στη συµβÝωση αυτÜ σηµαντικÞσ Üταν ο ρÞλοσ του στρατοà. (∆αµασκÞσ. διαφορετικÀ σηµεÝα τησ αυτοκρατορÝασ. Üταν στα χÛρια λÝγων ιδιοκτητñν. Μια περÝοδοσ συγκροàσεων και αµφισβÜτησησ τησ αυτοκρατορικÜσ εξουσÝασ Η κρÝση Ûκανε ολοφÀνερα αισθητÜ την αντÝθεση ανÀµεσα στον αρχαÝο µεσογειακÞ πυρÜνα τησ αυτοκρατορÝασ και τον πιο πρωτÞγονο κι εàθραυστο κÞσµο κατÀ µÜκοσ των συνÞρων. στην οποÝα βρÝσκονταν οι Àνθρωποι των πÞλεων. Η δραστÜρια βασÝλισσα φιλοδÞξησε να ανασυστÜσει το κρÀτοσ των Σελευκιδñν1. Üταν η επιστροφÜ στην àπαιθρο και η καλλιÛργεια τησ γησ.Χ. ΑπÞ τισ αρχÛσ µÀλιστα του 3ου αι.

η αυτοκρατορÝα εÝχε να αντιµετωπÝσει πÞλεµο σε Þλα τα µÛτωπα. παραβÝαζαν τα σàνορα στο ΡÜνο και διεÝσδυαν σε εδÀφη τησ αυτοκρατορÝασ. οι κοινωνικÛσ δοµÛσ αλλÀζουν. ο αυτοκρÀτορασ ΑυρηλιανÞσ αναγκÀστηκε να περιβÀλει την Ýδια τη Ρñµη µε Ûνα θλιβερÞ πολεµικÞ τεÝχοσ. αποκτοàσαν ασφÀλεια και εÝχαν µια εξÛλιξη. µÀλιστα µετÛτρεψαν τισ συντεχνÝεσ σε κλειστÛσ επαγγελµατικÛσ οµÀδεσ µε κληρονοµικÞ χαρακτÜρα.Χ. N. 27-29. τη ΒρετανÝα και την ΙσπανÝα απÞ το 260 Ûωσ το 268¯ η ΖηνοβÝα τησ Παλµàρασ εÝχε υπÞ τον ÛλεγχÞ τησ τµÜµα των ανατολικñν επαρχιñν απÞ το 267 Ûωσ το 270. Ο αριθµÞσ των δοàλων απÞ τον 3ο αι. Αν φàγει κρυφÀ. ο µυλωνÀσ Ü ο λιµενεργÀτησ Ü ο Ûµποροσ υφασµÀτων και Àλλοι Ûµειναν ισÞβια προσκολληµÛνοι στο Ýδιο επÀγγελµα. ΑυτοÝ Üταν στην πραγµατικÞτητα εξαρτηµÛνοι καλλιεργητÛσ ξÛνου κλÜρου και Þχι δοàλοι¯ εÝναι γνωστοÝ ωσ κολωνοÝ (coloni) απÞ τα κεݵενα τησ εποχÜσ2. αποσπÀσµατοσ Κ. Ο στρατÞσ του 3ου αι. εκτÞσ απÞ τον ιδιωτικÞ ΑρχαιÞτητασ 150-750 µ. ΛεηλÀτησαν την ΑθÜνα. Προσ αυτÜ την κατεàθυνση συνÛβαλε και το γεγονÞσ τησ εγκατÀλειψησ τησ υπαÝθρου απÞ µεγÀλο µÛροσ µικρñν καλλιεργητñν. Οι ΓÞτθοι πÛρασαν το ∆οàναβη και µαζÝ µε αυτοàσ οι Îρουλοι. Οι αυτοκρÀτορεσ. Þπωσ οι ΦρÀγκοι.Χ. Οι υποχρεñσεισ και τα δικαιñµατα ενÞσ κολωνοà Ο κολωνÞσ εÝναι Ûνασ ισÞβιοσ κληρονοµικÞσ. γεγονÞσ που οφειλÞταν κυρÝωσ στην επαγγελµατοποÝηση των στρατιωτñν. ΑπÞ το 245 Ûωσ το 270. την ΚÞρινθο. Þλα τα µÛτωπα κατÛρρευσαν. Οι λÝγοι κÀτοικοι των πÞλεων που ασχολÜθηκαν µε τη βιοτεχνÝα και το εµπÞριο δεν µποροàσαν να εξελιχθοàν οικονοµικÀ και κοινωνικÀ. Ενñ οι ΠÛρσεσ στην ΑνατολÜ αντιµετñπισαν τα ρωµαϊκÀ στρατεàµατα και αιχµαλñτισαν τον αυτοκρÀτορα ΒαλεριανÞ. ΓερµανικÀ φàλα. Το 271. οι ΑλαµανοÝ. θα τιµωρηθεÝ σκληρÀ και ο Ýδιοσ και αυτÞσ που τον δÛχτηκε. ο κàριÞσ του Ûχει δικαÝωµα να τον καταδιñξει. Îτσι δηµιουργÜθηκαν σχÛσεισ εξÀρτησησ που σταδιακÀ υποχρÛωσαν τουσ ελεàθερουσ καλλιεργητÛσ να προσκολληθοàν ισÞβια στισ µεγÀλεσ γαιοκτησÝεσ. Οι γαιοκτܵονεσ νοÝκιαζαν Ûνα κοµµÀτι γησ σε ελεàθερουσ καλλιεργητÛσ και τουσ παρεÝχαν παρÀλληλα προστασÝα. Üταν µια κερδοφÞρα επιχεÝρηση που «δηµιουργοàσε» αυτοκρÀτορεσ και απÛφερε κÛρδη σ’ Þσουσ εργÀζονταν σ’ αυτÜ. τισ συντεχνÝεσ. Οι αυτοκρÀτορεσ. Για παρÀδειγµα. Ελ. αγρÞτησ¯ η προσκÞλληση στο κτܵα του κυρÝου του εÝναι και δικαÝωµα αλλÀ και υποχρÛωση¯ δεν µπορεÝ να αναλÀβει δηµÞσια υπηρεσÝα που θα τον αποµακρàνει απÞ τη γη. Προσ την Ýδια κατεàθυνση συνÛβαλε και η απÞφαση – ουσιαστικÀ η ανÀγκη – των µικροϊδιοκτητñν γησ να παραδñσουν τα δικÀ τουσ κτܵατα στουσ µεγαλογαιοκτܵονεσ γεÝτονÛσ τουσ. δηλαδÜ των εξαρτηµÛνων απÞ τη µεγÀλη γαιοκτησÝα καλλιεργητñν. ΒαρβαρικÀ πλοιÀρια απÞ τισ εκβολÛσ του ΡÜνου και την ΚριµαÝα προανÜγγειλαν τα κατορθñµατα των ΒÝκινγκ: λεηλÀτησαν τισ ακτÛσ τησ ΒρετανÝασ και τησ ΓαλατÝασ και επÛδραµαν στισ αβοÜθητεσ πÞλεισ του ΑιγαÝου. το οποÝο καλλιεργοàσαν και τουσ απÛδιδαν Ûνα προκαθορισµÛνο µερÝδιο απÞ το ετÜσιο εισÞδηµÀ τουσ. ΑπÞ τον 4ο αι. αλλÀ Þχι αυτεξοàσιοσ. Ο γαιοκτܵονασ Þµωσ δεν µπορεÝ να πουλÜσει το κτܵα του δÝχωσ τουσ κολωνοàσ οàτε τουσ κολωνοàσ δÝχωσ το κτܵα οàτε να τουσ µετακινεÝ απÞ κτܵα σε κτܵα. µ. ο κàριοσ τησ γησ περιÛκλειε την ÛπαυλÜ µετ. 2. Οι µεγαλογαιοκτܵονεσ προτιµοàσαν τουσ απελεàθερουσ. στρατÞ. Brown. F. Lot. Η εξασθÛνηση τησ κεντρικÜσ εξουσÝασ και οι αποσχιστικÛσ τÀσεισ συνοριακñν επαρχιñν διευκÞλυναν τισ επιδροµÛσ λαñν που κατοικοàσαν Ûξω απÞ τα ευρωπαϊκÀ και τα ανατολικÀ σàνορα τησ αυτοκρατορÝασ. Με την Àνοδο τησ ΠερσÝασ το 224. Îνα µÛροσ απÛκτησε την ελευθερÝα του.. µησ γησ και την ερܵωση µεγÀλου µÛρουσ τησ. οι ΣÀξονεσ. που βαθµιαÝα εξεεκδ. Το 251 ο αυτοκρÀτορασ ∆Ûκιοσ χÀθηκε µε το στρατÞ του πολεµñντασ τουσ ΓÞτθουσ στα Ûλη τησ ∆οβρουτζÀσ. µ. Η απασχÞληση των ανθρñπων των πÞλεων αλλÀ και των ελεàθερων καλλιεργητñν στισ µεγÀλεσ γαιοκτησÝεσ δηµιοàργησε νÛεσ σχÛσεισ µεταξà αυτñν των οµÀδων και των ιδιοκτητñν. Και η Ýδια η ενÞτητα τησ αυτοκρατορÝασ απειλÜθηκε απÞ τοπικÛσ «Ûκτακτεσ» αυτοκρατορÝεσ: ο ΠÞστουµοσ κυβÛρνησε τη ΓαλατÝα. σ.Χ. 138. Ο κÞσµοσ τησ Úστερησ στασÝα των περιοχñν. ο Σαπñρησ Α‹ αιχµαλñτισε τον αυτοκρÀτορα ΒαλεριανÞ µε το στρατÞ του και κυρÝευσε την ΑντιÞχεια. το Íργοσ και τη ΣπÀρτη (267-8 µ. καταγρÀφοντÀσ τουσ σε ιδιαÝτερεσ επαγγελµατικÛσ οµÀδεσ.Þαση ειρηνικÜσ πολιτικÜσ διακυβÛρνησησ ανÀµεσα σε κοινωνÝεσ που εÝχαν ζÜσει πÀντα απÞ τον πÞλεµο. κατÀφευγαν σε συνεχεÝσ παροχÛσ. για να αποφàγουν τα στρατιωτικÀ κινܵατα. Κατ’ αυτÞν τον τρÞπο δηµιουργÜθηκε ο θεσµÞσ τησ δουλοπαροικÝασ*. οι οποÝοι Ûφτασαν µÛχρι τη Ν. του µε οχυρωµατικÞ περÝβολο. The end of the ancient World and the beginnings of the Middle Ages. οàτε να χειροτονηθεÝ κληρικÞσ¯ εκτÞσ αν αυτÞ γÝνει µÛσα στο κτܵα που καλλιεργεÝ και υπÞ τον Þρο Þτι θα µεÝνει σ’ αυτÞ. το οποÝο δÝδασκαν και κληροδοτοàσαν στα παιδιÀ τουσ. ΡωµαϊκÜ και ΒυζαντικÜ ΙστορÝα. 2.3 Η κοινωνικÜ κρÝση Η οικονοµικÜ και πολιτικÜ κρÝση εÝχε τισ συνÛπειÛσ τησ στην κοινωνÝα. ΕλλÀδα. Οι αντιστÀσεισ των ρωµαϊκñν δυνÀµεων εÝχαν χαλαρñσει. για να επιτàχουν τον εφοδιασµÞ τησ Ρñµησ αλλÀ και των Àλλων αστικñν κÛντρων µε αγαθÀ. µειñθηκε. λÝχθηκε σε πàργο. Για την προP.4 Οι βαρβαρικÛσ επιδροµÛσ 2. µ. ΣταµπÞγλη. 228 Οι κοινωνικÛσ αυτÛσ διεργασÝεσ οδÜγησαν προοδευτικÀ στη διαµÞρφωση µιασ νÛασ κοινωνικÜσ τÀξησ που αποτελοàνταν απÞ ελεàθερουσ καλλιεργητÛσ και απελεàθερουσ. εÀν επιδεÝκνυαν ανÀλογεσ ικανÞτητεσ. Το 260.Χ. ×ταν φανερÞ Þτι τησ Ûλειπαν τα εφÞδια για κÀτι τÛτοιο. µ. Τον 3ο αι.Χ. γιατÝ τουσ νοÝκιαζαν Ûνα κοµµÀτι γησ. τη δηµιουργÝα τησ γοτθικÜσ οµοσπονδÝασ στη λεκÀνη του ∆οàναβη µετÀ το 248. ΟΕ∆Β. που για λÞγουσ βιοποριστικοàσ επιζητοàσαν διÛξοδο µε την κατÀταξÜ τουσ στο στρατÞ. και τον πολλαπλασιασµÞ των πολεµικñν συµµοριñν κατÀ µÜκοσ του ΡÜνου µετÀ το 260. ΠαρατηρεÝται το φαινÞµενο τησ αναζÜτησησ προστασÝασ των περισσÞτερων κατοÝκων τησ αυτοκρατορÝασ απÞ τουσ µεγÀλουσ γαιοκτܵονεσ.York. 229 . ικανοποιñντασ τα αιτܵατα των στρατιωτñν.). ΑλεξÀνδρεια. Καλοκαιρινοà. µετ. ΕκεÝ εξασφÀλιζαν κÛρδη. Þταν πιαστεÝ. Þπωσ Ûνα δοàλο και.Χ. σ. αποφÀσισαν να ελÛγξουν Þσουσ ασχολοàνταν µε το εµπÞριο και τη βιοτεχνÝα.

) µε πρωτοβουλÝα των ΑθηναÝων και µε οικοδοµικÞ υλικÞ απÞ τισ ερειπωµÛνεσ οικοδοµÛσ.Χ. — ΓιατÝ ο αυτοκρÀτωρ µασ τÞσο πρωÝ σηκñθη. — ΓιατÝ µÛσα στην Σàγκλητο µια τÛτοια απραξÝα. για την ενÝσχυση τησ κεντρικÜσ εξουσÝασ δεν ανÛκοψαν την πορεÝα αυτÜ του αρχαÝου κÞσµου.5 Η παρακµÜ του αρχαÝου κÞσµου ΑπÞ την καταγραφÜ των παραγÞντων. (Σε καµÝα περÝπτωση το ποιܵα δεν πρÛπει να θεωρηθεÝ ωσ πηγÜ ιστορικñν πληροφοριñν). επÝσηµοσ. οι βαρβαρικÛσ επιδροµÛσ και η επαγγελµατοποÝηση του στρατοà – συνÛβαλαν στην παρακµÜ τησ αυτοκρατορÝασ. που συνÛβαλαν στην κρÝση τησ ρωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ κατÀ τον 3ο αι. Τι νÞµουσ πια θα κÀµουν οι ΣυγκλητικοÝ. τισ εισβολÛσ των βαρβÀρων. Ü στην επιµειξÝα των κατωτÛρων φυλñν µε τισ ανñτερεσ. και δαχτυλÝδια µε λαµπρÀ. ΩστÞσο.. 230 ∞ Û Î ‹ Û Â È ˜ . Ü να τον υπερασπÝσει απÞ την εσωτερικÜ αποσàνθεση και τον εξωτερικÞ κÝνδυνο. αλλÀ µÀλλον σε µια µεταβολÜ τησ νοοτροπÝασ των ανθρñπων. ΓιατÝ οι βÀρβαροι θα φθÀσουν σܵερα. Îργο του ιστορικοà εÝναι να περιγρÀψει Þσο γÝνεται ακριβÛστερα Þλεσ τισ πτυχÛσ τησ κρÝσησ και να επισηµÀνει την πολυπλοκÞτητα των αιτÝων και τισ αλληλοεπιδρÀσεισ τουσ. τεσ κεντηµÛνεσ τÞγεσ¯ γιατÝ βραχιÞλια φÞρεσαν µε τÞσουσ αµεθàστουσ. γÝνεται φανερÞ Þτι ποικÝλα αÝτια – η κρÝση του αυτοκρατορικοà θεσµοà. ΕρεÝπια οχυρωµατικοà τεÝχουσ δÝπλα απÞ την οδÞ των ΠαναθηναÝων στην αρχαÝα αγορÀ τησ ΑθÜνασ. 2. 231 . 3. και κÀθεται στησ πÞλεωσ την πιο µεγÀλη πàλη στον θρÞνο επÀνω. Þ. 366-367. µ. η αλλοÝωση των οικονοµικñν και κοινωνικñν δοµñν τησ αυτοκρατορÝασ. για Àλλον σε κοινωνικÀ. Οι βÀρβαροι σαν Ûλθουν θα νοµοθετÜσουν.Χ. ΚαβÀφησ στο ποÝηµÀ του «ΠεριµÛνοντασ του βαρβÀρουσ» παρουσιÀζει µÝα φανταστικÜ σκηνÜ που απηχεÝ πιθανÞτατα την παρακµÜ τησ ρωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ. Τι κÀθοντ’ οι ΣυγκλητικοÝ και δεν νοµοθετοàνε. σ. ΚατασκευÀστηκε µετÀ την επιδροµÜ των Εροàλων στην ΑθÜνα (267 µ. Rostovtzeff.3. ΜÝα απÞ αυτÛσ τισ συνθÜκεσ – και µÀλιστα πολà σηµαντικÜ – Üταν ο αριστοκρατικÞσ και «κλειστÞσ» χαρακτÜρασ του αρχαÝου πολιτισµοà. η στρατιωτικÜ αναρχÝα. Η µεταβολÜ αυτÜ οφειλÞταν στο πλÛγµα των περιστÀσεων που δηµιοàργησαν οι ιδιÀζουσεσ συνθÜκεσ ζωÜσ στη ρωµαϊκÜ αυτοκρατορÝα¯ το Ýδιο εÝχε συµβεÝ και στην ΕλλÀδα. νÛεσ προϋποθÛσεισ βÀσει των οποÝων οργανñθηκε ο «µεσαιωνικÞσ» κÞσµοσ. Ποια στοιχεÝα απÞ το ποÝηµα συνθÛτουν κατÀ τη γνñµη σασ την εικÞνα τησ παρακµÜσ. η σταθερÜ παρακµÜ του πολιτισµοà δεν πρÛπει λοιπÞν να αποδοθεÝ σε βιολογικÞ εκφυλισµÞ. M. 2.Χ. ΜÝα Àποψη για την παρακµÜ τησ ρωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ Και στην περÝπτωση τησ ρωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ. Η αρχαÝα αλλÀ και η νεÞτερη διανÞηση ερµÜνευσε το φαινÞµενο εντοπÝζοντασ την κρÝση σ’ Ûναν απÞ τουσ παρÀγοντεσ που την προκÀλεσαν: για Àλλον ιστορικÞ η κρÝση οφεÝλεται σε αÝτια οικονοµικÀ.— ¢ Ú · Û Ù Ë Ú È fi fiÙÙ Ë Ù Â ˜ & ΑσκÜσεισ – ∆ραστηριÞτητεσ 1. Να σχολιÀσετε την Àποψη του συγγραφÛα στο παρÀθεµα 3 για την παρακµÜ τησ ρωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ. Με βÀση τισ πληροφορÝεσ του παραθÛµατοσ 2 να περιγρÀψετε την κατÀσταση στην οποÝα βρισκÞταν Ûνα κολωνÞσ (colonus) και να εξηγÜσετε εÀν υπÜρχε κοινωνικÜ ευελιξÝα στο καθεστñσ τησ δουλοπαροικÝασ. Η πνευµατικÜ αντÝδραση. µ. ΕÝναι οι βÀρβαροι να φθÀσουν σܵερα. 2. Ο Κων. Η αποδοχÜ Þµωσ µιασ και µÞνο Àποψησ θα Üταν λÀθοσ ιστορικÞ και µερικÜ απÞκρυψη τησ αλÜθειασ. — ΓιατÝ οι δυο µασ àπατοι κ’ οι πραÝτορεσ εβγÜκαν σܵερα µε τεσ κÞκκινεσ. ΓιατÝ οι βÀρβαροι θα φθÀσουν σܵερα. δηλ. Κι ο αυτοκρÀτωρ περιµÛνει να δεχθεÝ τον αρχηγÞ τουσ. ΕκεÝ τον Ûγραψε τÝτλουσ πολλοàσ κι ονÞµατα. Οι διαφορετικÛσ εκτιµÜσεισ εξηγοàνται απÞ το γεγονÞσ Þτι η κρÝση αυτÜ Üταν µια εξαιρετικÀ σàνθετη ιστορικÜ διαδικασÝα. γυαλιστερÀ σµαρÀγδια¯ γιατÝ να πιÀσουν σܵερα πολàτιµα µπαστοàνια µ’ ασܵια και µαλÀµατα Ûκτακτα σκαλιγµÛνα. πολιτικÀ Ü ιδεολογικÀ. ΑκÞµα και οι µεταρρυθµιστικÛσ προσπÀθειεσ που Ûγιναν στισ αρχÛσ του 4ου αι.π. η αδιαφορÝα για την επÝγεια ζωÜ και το κοινωνικÞ χÀσµα (µεταξà των ανωτÛρων τÀξεων και τησ µÀζασ) στÛρησαν τον αρχαÝο κÞσµο απÞ τη δàναµη να διατηρÜσει τον πολιτισµÞ του. πρÛπει να επισηµÀνουµε Þτι οι παρÀγοντεσ αυτοÝ που οδÜγησαν στην παρακµÜ του αρχαÝου κÞσµου δηµιοàργησαν. Ü σε πολιτικÛσ και οικονοµικÛσ συνθÜκεσ. φορñντασ την κορñνα. ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ — Τι περιµÛνουµε στην αγορÀ συναθροισµÛνοι. ΜÀλιστα ετοݵασε για να τον δñσει µια περγαµηνÜ. Οι απÞψεισ που Ûχουν διατυπñσει οι ιστορικοÝ σχετικÀ µε τα αÝτια και το φαινÞµενο τησ κρÝσησ τησ ρωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ εÝναι ποικÝλεσ.

να ποàνε τα δικÀ τουσ. (Κωνσταντινοàπολη. νυµφαÝο: δηµÞσια κρÜνη µε καλλιτεχνικÞ ενδιαφÛρον. (Τα πρÞσωπα τι σοβαρÀ που εγÝναν). Και µερικοÝ Ûφθασαν απ’ τα σàνορα. Π.Χ. σ. ΑνÀγλυφη παρÀσταση τησ βÀσησ του οβελÝσκου* του Μ. µ. Χρησιµοποιοàνταν για την κατασκευÜ κοσµηµÀτων. ΑπεικονÝζεται ο αυτοκρÀτορασ ΘεοδÞσιοσ Α‹ µε αυλικοàσ και φρουροàσ στο αυτοκρατορικÞ θεωρεÝο του ιπποδρÞµου και στο κÀτω µÛροσ θεατÛσ. εκδ. Ποιܵατα. VII. Στουσ ρωµαϊκοàσ χρÞνουσ οι εγκαταστÀσεισ αυτÛσ τελειοποιÜθηκαν τεχνικÀ και απÛκτησαν µεγÀλεσ διαστÀσεισ. µαυσωλεÝο: µεγαλοπρεπÛσ ταφικÞ µνηµεÝο που εÝχε συνÜθωσ τη µορφÜ µικροà ναοà. Και τñρα τι θα γÛνουµε χωρÝσ βαρβÀρουσ. Α. τ. ΠλατεÝα του ΙπποδρÞµου) 233 . ΚαβÀφη. δηµοσιονοµικÜ πολιτικÜ: η πολιτικÜ που αφορÀ τη διαχεÝριση τησ φορολογÝασ και των δαπανñν του κρÀτουσ για την επÝτευξη οικονοµικñν στÞχων. Κ.) — ΓιατÝ κ’ οι Àξιοι ρÜτορεσ δεν Ûρχονται σαν πÀντα να βγÀλουνε τουσ λÞγουσ τουσ. ∂ Ú Ì Ë Ó Â ˘ Ù È Î fi fi˜ ˜  › Ó · Î · ˜ fi fiÚ ÚˆÓ ασβεστοκονÝαµα: µεÝγµα απÞ ασβÛστη. Η ονοµασÝα του προÛρχεται απÞ τον Μαàσωλο. εκτÞσ απÞ τουσ χñρουσ των λουτρñν. οι οποÝοι Üταν Þµωσ Àµεσα και µÞνιµα προσκολληµÛνοι στη γη που δεν τουσ ανÜκε.Χ. 107-108. ΓιατÝ αδειÀζουν γρÜγορα οι δρÞµοι κ’ οι πλατÛεσ. κατασκεàασε για τον εαυτÞ του Ûνα µεγαλÞπρεπο και περÝτεχνα διακοσµηµÛνο ταφικÞ µνηµεÝο. Η ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (4οσ-6οσ αι. ΓιατÝ οι βÀρβαροι θα φθÀσουν σܵερα¯ κι αυτοÝ βαριοàντ’ ευφρÀδειεσ και δηµηγορÝεσ. σαρδÞνυχασ Ü αχÀτησ – ιδιαÝτερα σκληρÞσ. Α-Β. π. καµÛοσ Ü καµÛα: Ûγχρωµοσ λÝθοσ – Þνυχασ. ο οποÝοσ τον 4ο αι. Àµµο και νερÞ που χρησιµοποιεÝται ωσ συνδετικÞ υλικÞ στην οικοδοµικÜ τÛχνη αλλÀ και για την επÝχριση των επιφανειñν των τοÝχων (σοβÀντισµα). ΘεοδοσÝου. προστÀτιδασ των πηγñν. αÝθουσεσ διαλÛξεων και διασκÛδασησ. και εÝπανε πωσ βÀρβαροι πια δεν υπÀρχουν. ΤÛτοιεσ κατασκευÛσ Üταν τÞποι λατρεÝασ κÀποιασ νàµφησ. ΓιατÝ ενàχτωσε κ’ οι βÀρβαροι δεν Üλθαν. Οι Àνθρωποι αυτοÝ Üσαν µια κÀποια λàσισ. των ποταµñν και γενικÞτερα των γλυκñν νερñν. τ. — ΓιατÝ ν’ αρχÝσει µονοµιÀσ αυτÜ η ανησυχÝα κ’ η σàγχυσισ. θÛρµεσ: εγκαταστÀσεισ λουτρñν µε ψυχρÞ και θερµÞ νερÞ. κι Þλοι γυρνοàν στα σπÝτια τουσ πολà συλλογισµÛνοι. 232 ΠεριελÀµβαναν. Øκαροσ 1972 . σατρÀπη τησ ΚαρÝασ. δουλοπαροικÝα: το οικονοµικÞ και κοινωνικÞ σàστηµα σàµφωνα µε το οποÝο η γη ανÜκε σε µεγÀλουσ γαιοκτܵονεσ και καλλιεργοàνταν απÞ ελεàθερουσ καλλιεργητÛσ.ΓιατÝ οι βÀρβαροι θα φθÀσουν σܵερα και τÛτοια πρÀγµατα θαµπñνουν τουσ βαρβÀρουσ.

τα οποÝα µετεξελÝχθηκαν στη διÀρκεια των εποµÛνων αιñνων (4ο-6ο αι. που αναγνωρÝστηκε ωσ επÝσηµη θρησκεÝα. Στο ανατολικÞ τµÜµα. το ∆υτικÞ κρÀτοσ καταλàθηκε (476 µ. Με Þλα αυτÀ δεν θÛλω να αρνηθñ πωσ ο ∆ιοκλητιανÞσ Üταν µια µεγÀλη προσωπικÞτητα. το ΜαξιµιανÞ. δÝνοντασ απολυταρχικÞ χαρακτÜρα στη διοÝκησÜ του. δηµιοàργησε τισ προϋποθÛσεισ µετεξÛλιξησ τησ αυτοκρατορÝασ. ΣυγχρÞνωσ Þµωσ δηµιοàργησαν νÛα δεδοµÛνα. ΝÞµισµα µε ανÀγλυφη παρÀσταση τησ κεφαλÜσ του ∆ιοκλητιανοà (ΑθÜνα. που διατηρÜθηκε Ûντονη. Þπωσ και η αξÝα του Αυγοàστου. και υπÜρξε καθοριστικÜ για τισ µετÛπειτα εξελÝξεισ και των δàο τµηµÀτων τησ αυτοκρατορÝασ. µ. και το ΧριστιανισµÞ. Η αλλαγÜ στη µορφÜ του πολιτεàµατοσ. Τα αÝτια τησ επιτυχÝασ του ∆ιοκλητιανοà Η επιτυχÝα του οφεÝλεται στα Ýδια αÝτια που εÝχαν συντελÛσει στην επιτυχÝα του Αυγοàστου διακÞσια πενÜντα χρÞνια πριν. ΑντÝθετα.1 Ο ∆ιοκλητιανÞσ και η αναδιοργÀνωση τησ αυτοκρατορÝασ Οι διοικητικÛσ αλλαγÛσ. Οι «βαρβαρικÛσ» επιδροµÛσ. Ο Ýδιοσ δεν Üταν καθÞλου ανñτεροσ απÞ πολλοàσ διακεκριµÛνουσ αυτοκρÀτορεσ του αιñνα και την αρχÜ για κÀθε µια απÞ τισ µεταρρυθµÝσεισ του εÝχαν κÀνει Üδη οι προκÀτοχοÝ του.Χ.Χ.Χ. µε την ιερÞτητα που του απÛδιδε η προσφñνηση «Ζευσ» και η απαÝτηση να λατρεàεται ωσ θεÞσ. Η αξÝα του. Στη συνÛχεια. 234 Ο ∆ιοκλητιανÞσ κυβÛρνησε το ανατολικÞ τµÜµα τησ αυτοκρατορÝασ και Ûδωσε τη διοÝκηση του δυτικοà σ’ Ûναν αφοσιωµÛνο σ’ αυτÞν στρατιωτικÞ. ΣταδιακÀ ο αυτοκρÀτορασ αποκτοàσε περισσÞτερουσ οπαδοàσ. Η πορεÝα του δυτικοà τµÜµατοσ Üταν Þµωσ διαφορετικÜ. ο ∆ιοκλητιανÞσ. Οι δàο αυτοÝ αυτοκρÀτορεσ. Το µεγαλàτερο χρονικÞ διÀστηµα του 4ου αι.1. Στην αρχÜ αυτÜσ τησ περιÞδου ο αυτοκρÀτορασ ∆ιοκλητιανÞσ µε τισ µεταρρυθµÝσεισ του αναδιοργÀνωσε το κρÀτοσ. Το σàστηµα αυτÞ ονοµÀστηκε ΤετραρχÝα και επÛτυχε να διατηρÜσει προσ στιγµÜ την ακεραιÞτητα τησ αυτοκρατορÝασ.) ονοµÀζεται πρωτοβυζαντινÜ. κατακλàστηκε απÞ ξÛνουσ λαοàσ. Οι ΓÞτθοι και οι Οàνοι εισÛβαλαν στα εδÀφη του. Η οριστικÜ διαÝρεση ταυτÝζεται εδñ µε το τÛλοσ του αρχαÝου κÞσµου. Ο ∆ιοκλητιανÞσ Þφειλε τη σταθερÞτητα του θρÞνου του κυρÝωσ στην κÞπωση και στην αηδÝα που εÝχαν καταλÀβει το στρατÞ και την κοινωνÝα – αισθܵατα που επικρατοàσαν και Þταν ο Αàγουστοσ ανÛβηκε στην εξουσÝα. Ο ∆ιοκλητιανÞσ µετÛβαλε το χαρακτÜρα τησ µοναρχÝασ1. µ.Χ. τÛλοσ. Το κρÀτοσ αποδυναµωµÛνο στη διÀρκεια του 5ου αι. το ελληνικÞ στοιχεÝο Üταν κυρÝαρχο¯ εÝχε επηρεαστεÝ Þµωσ απÞ τη ρωµαϊκÜ κρατικÜ παρÀδοση.Χ. ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) 1. ο Μ. αντιµετωπÝστηκαν µε επιτυχÝα απÞ το ΑνατολικÞ ΡωµαϊκÞ κρÀτοσ. Η µετεξÛλιξη του Ρωµαϊκοà κρÀτουσ (4οσ-5οσ αι.) θÛλησε να φÛρει την τÀξη στο ρωµαϊκÞ κρÀτοσ. ΚωνσταντÝνοσ. στη ∆àση Αàγουστοσ Üταν ο ΜαξιµιανÞσ µε Ûδρα το ΜιλÀνο στην ΙταλÝα και ΚαÝσαρασ ο ΚωνστÀντιοσ ο ΧλωρÞσ µε Ûδρα τουσ ΤρεβÜρουσ στη ΓαλατÝα. Η µεταβολÜ του διοικητικοà συστܵατοσ ανταποκρÝνεται κυρÝωσ στην ανÀγκη Àµεσησ παρÛµβασησ του στρατοà και καλàτερησ φàλαξησ των συνÞρων. η αυτοκρατορÝα Üταν διαιρεµÛνη σε ΑνατολικÞ και ∆υτικÞ ΡωµαϊκÞ κρÀτοσ. Μ’ αυτÞν τον τρÞπο αφαιρÛθηκε απÞ το στρατÞ η πολιτικÜ εξουσÝα.) και γερµανικοÝ λαοÝ εγκαταστÀθηκαν στα εδÀφη του. αν και απολυταρχικÞσ.) Οι αιτÝεσ που οδÜγησαν στην παρακµÜ του ρωµαϊκοà κρÀτουσ αλλοÝωσαν βαθµιαÝα αλλÀ σταθερÀ τα χαρακτηριστικÀ οργÀνωσησ και λειτουργÝασ ολÞκληρου του αρχαÝου κÞσµου. Στην ΑνατολÜ. Ο στρατÞσ κÀθε περιοχÜσ εÝχε δικοàσ του διοικητÛσ. διαφορετικοàσ απÞ εκεÝνουσ των επαρχιñν. Η περÝοδοσ αυτÜ τησ àστερησ αρχαιÞτητασ αποτελεÝ ουσιαστικÀ Ûνα µεταβατικÞ στÀδιο. µ. ο οποÝοσ ανεξÀρτητα απÞ την εθνολογικÜ του προÛλευση. Η Ρñµη Üταν θεωρητικÀ η πρωτεàουσα τησ αυτοκρατορÝασ και παρÛµεινε η Ûδρα τησ συγκλÜτου. Αàγουστοσ Üταν ο ∆ιοκλητιανÞσ µε Ûδρα τη ΝικοµÜδεια τησ ΒιθυνÝασ και ΚαÝσαρασ ο ΓαλÛριοσ µε Ûδρα το ΣÝρµιο.Χ. τη διοÝκηση των οποÝων ανÛλαβαν υπÀλληλοι που διορÝζονταν απÞ τον Ýδιο τον αυτοκρÀτορα.Χ. ΕπειδÜ εÝχε αποδειχθεÝ Þτι Ûνασ Àρχοντασ δεν επαρκοàσε για τισ ανÀγκεσ τησ διοÝκησησ τησ αυτοκρατορÝασ. αποφÀσισε να προχωρÜσει σε τολµηρÛσ διοικητικÛσ αλλαγÛσ µοιρÀζοντασ την εξουσÝα. 1. µ. Η σàνθεση αυτñν των γνωρισµÀτων δηµιοàργησε Ûνα νÛου τàπου πολÝτη. Ùλο το κρÀτοσ χωρÝστηκε σε µικρÛσ επαρχÝεσ. στη σηµερινÜ ΣερβÝα. παραχñρησαν στη συνÛχεια τη διοÝκηση ενÞσ µÛρουσ απÞ τισ περιοχÛσ που κυβερνοàσαν σε δàο συνÀρχοντεσ: ο ∆ιοκλητιανÞσ στον ΓαλÛριο και ο ΜαξιµιανÞσ στον ΚωνστÀντιο το ΧλωρÞ. ΠαρÀλληλα. Η σταδιακÜ συγκÛντρωση των εξουσιñν στο πρÞσωπο του αυτοκρÀτορα επικυρñθηκε µε την υιοθÛτηση απÞ τον ∆ιοκλητιανÞ του πρωτοκÞλλου τησ αυλÜσ των Σασανιδñν βασιλÛων τησ ΠερσÝασ. µ. που πÜραν τον τÝτλο του Αυγοàστου. Γι’ αυτÞ και η περÝοδοσ αυτÜ (4οσ-6οσ αι. την αποκατÀσταση τησ ειρÜνησ και τησ τÀξησ. του «µεσαιωνικοà». το βυζαντινÞ. µε τη µεταφορÀ τησ πρωτεàουσασ και την αποδοχÜ του Χριστιανισµοà. Îτσι η εξουσÝα µοιρÀστηκε σε τÛσσερα διαφορετικÀ κÛντρα.) σε γνωρÝσµατα ενÞσ καινοàργιου κÞσµου. βρÝσκεται στο γεγονÞσ πωσ συνειδητοποÝησε το πνεàµα των καιρñν του και µπÞρεσε να το 235 . Η διαÝρεση αυτÜ οριστικοποιÜθηκε το 395 µ. Ùταν ο ∆ιοκλητιανÞσ Ûγινε αυτοκρÀτορασ (284 µ.Χ. Ο κÞσµοσ διψοàσε για ειρÜνη και ζητοàσε να επιστρÛψει σε µια λÝγο-πολà Üρεµη ζωÜ. που εÝναι γνωστÛσ ωσ η µεγÀλη µετανÀστευση των λαñν. πρÞθυµουσ να τον βοηθÜσουν στο δàσκολο Ûργο του. Η ρωµαϊκÜ ΑνατολÜ ισχυροποιÜθηκε και διαµÞρφωσε προοδευτικÀ τη βυζαντινÜ φυσιογνωµÝα τησ. ΠεριβλÜθηκε. Ο αυτοκρÀτορασ Ûγινε απροσπÛλαστοσ για τουσ υπηκÞουσ του. στισ εµφανÝσεισ του φοροàσε το διÀδηµα και την πορφàρα* και επÛβαλλε την προσκàνηση. αγωνÝστηκε για τη διατÜρηση τησ αυτοκρατορÝασ. Οι δàο συνÀρχοντεσ Ûφεραν τον τÝτλο του ΚαÝσαρα.

Ο πρñτοσ πολÝτησ του κρÀτουσ (princeps) Ûγινε τñρα απÞλυτοσ µονÀρχησ (dominus). δηλαδÜ νοàσε µε τη θεÝα χÀρη. Ûτσι και ο ∆ιοκλητιανÞσ δεν εισÜγαγε καµÝα νÛα βασικÜ αρχÜ: απλñσ τισ τÀσεισ που αναπτàσσονταν ασυντÞνιστα µÛσα στη σàγχυση τησ εποχÜσ τισ συγκÛντρωσε σε Ûνα ενιαÝο σàνολο και του Ûδωσε τη µονιµÞτητα νοµικοà καθεστñτοσ. ΑποφασιστικÞ ρÞλο στην ιστορÝα των σχÛσεων του κρÀτουσ και τησ νÛασ θρησκεÝασ Ûπαιξε το ∆ιÀταγµα των ΜεδιολÀνων.). ∆ιαδÛχτηκε στην εξουσÝα τον πατÛρα του ΚωνστÀντιο ΧλωρÞ ωσ ΚαÝσαρασ των δυτικñν επαρχιñν τησ αυτοκρατορÝασ. ΚρατικÜ ΝοµισµατικÜ ΣυλλογÜ) συνδÛεται µε το ζÜτηµα του εκχριστιανισµοà τησ αυτοκρατορÝασ και πολà περισσÞτερο µε το πρÞβληµα τησ στÀσησ του ΚωνσταντÝνου απÛναντι στο ΧριστιανισµÞ. γνωστÞ και ωσ ∆ιÀταγµα τησ ανεξιθρησκÝασ.ΑργυρÞ νÞµισµα του Μ. V. και εÝχε ισχà για τουσ κατοÝκουσ του δυτικοà τµÜµατοσ2. ΤρÝα σηµαντικÀ γεγονÞτα σφρÀγισαν το χρονικÞ διÀστηµα µÛχρι την επικρÀτησÜ του: ✦ ΝÝκησε στη ΜουλβÝα γÛφυρα του ΤÝβερη.π. ñστε οποιαδÜποτε θεÞτητα ΑρχιερÛωσ”. τον αντÝπαλÞ του στη ∆àση. ΕξÀλλου.) µÛχρι και την πλÜρη επικρÀτηση του ΚωνσταντÝνου. Οι δàο Αàγουστοι αποφÀσισαν στο ΜιλÀνο να µην προσλÀβουν ΚαÝσαΤο σàµπλεγµα τησ ΤετραρχÝασ (περ.Χ. υπογρÀφτηκε στην αρχÜ στο ΜιλÀνο (ΜεδιÞλανα) το ΦεβρουÀριο του 313 µ. ΜαξÛντιο (312 µ.). Το ∆ιÀταγµα των ΜεδιολÀνων. ΕικονÝζει τον αυτοκρÀτορα µε κρÀνοσ πÀνñν και µη χριστιανñν υπηκÞων τησ αυτοκρατο. Η σàγκλητοσ. ΝÞτια γωνÝα ΑγÝου ΜÀρκου) και µετÀ απÞ λÝγο θανÀτωσε το µÞνο αντÝπαλÞ του ΛικÝνιο (324 µ. Þ. στη ΝικοµÜδεια τησ ΒιθυνÝασ.Χ. Αν και ο ΚωνσταντÝνοσ να δñσουµε και στουσ χριστιανοàσ µÛχρι το τÛλοσ τησ ζωÜσ του κρÀτησε – Þπωσ. σ.. 4-5. Ο αυτοσυµφÛρον. 315. ΑπεικονÝζει ανÀ δàο τουσ ΤετρÀρχεσ: ∆ιοκλητιανÞ – ΜαξιµιανÞ. γραµµα. Η Ûκδοση του ∆ιατÀγµατοσ των ΜεδιολÀνων (ΜÞναχο.. Για εÝκοσι χρÞνια αφÞτου αποσàρθηκε απÞ την εξουσÝα ο ∆ιοκλητιανÞσ (305 µ.Χ. εξÀλλου.). ΚωνσταντÝνου.νω στο οποÝο Ûχει χαραγµÛνο το χριστÞρÝασ.τι ο ∆ιοκλητιανÞσ.Χ. που πλαισÝωνε στισ ευτυχÜσαµε να συναντηθοàµε στο δεξιñσεισ τον αυτοκρÀτορα. ο Αàγουστοσ ΛικÝνιοσ Þταν µητικÞ σñµα χωρÝσ εξουσÝα. ÛπρεκρÀτορασ δεν Üταν πλÛον ο θεÞσ για τουσ υπηκÞπε πρñτα απ’ Þλα να τακτοποιÜσουµε Þσα Ûχουν σχÛση µε την ευλÀβεια ουσ του αλλÀ ο εκλεκτÞσ του θεοà που κυβερκαι το σεβασµÞ προσ το θεÝο. εντοàτοισ µε µια σειρÀ απÞ ενÛργεικαι οποιαδÜποτε ουρÀνια δàναµη υπÀρχει να εÝναι ευνοϊκÜ προσ εµÀσ εσ εκδÜλωσε την υποστÜριξÜ του στο Χριστιανικαι σε Þλουσ Þσουσ εÝναι κÀτω απÞ σµÞ. ενÝσχυσε τουσ ανταγωνισµοàσ και πρÞβαλε τισ φιλοδοξÝεσ των συναρχÞντων. X. Το διÀταγµα των ΜεδιολÀνων αυτοκρÀτορασ. Ûδωσε απολυταρχικÞτερο χαρακτÜρα στο πολÝτευµα απ’ Þ. ΓαλÛριο κηση τησ αυτοκρατορÝασ (313 µ. το ΧριστιανισµÞ. ΜετÀ απÞ τη νÝκη του κατÀ του ΜαξÛντιου στη ΜουλβÝα γÛφυρα φαÝνεται Þτι συνειδητÀ εÝχε αποδεχτεÝ τη νÛα θρησκεÝα.2 Μ. Þπωσ ο Αàγουστοσ. κοντÀ στη Ρñµη. Κàριοσ στÞχοσ του δεν Üταν η ευηµερÝα των υπηκÞων του αλλÀ η ανÞρθωση και η ενÝσχυση του κρÀτουσ: µε µεγαλàτερη αποφασιστικÞτητα απÞ κÀθε προκÀτοχÞ του θυσÝασε τα συµφÛροντα του λαοà στα συµφÛροντα του κρÀτουσ. αποφασÝσαµε Þτι . ο Αàγουστοσ ΚωνσταντÝνοσ φÛρθηκε στην Κωνσταντινοàπολη. Μ’ αυτÞ το διÀταγµα δεν υφÝστατο πλÛον καµÝα διÀκριση µεταξà των χριστια. οι διÀδοχοι και οι συνÀρχοντÛσ τουσ αλληλοεξοντñνονταν. Þταν Ûµεινε µονοκρÀτορασ.Χ. ΕÝναι γεγονÞσ Þτι ο ΚωνσταντÝνοσ µε µια σειρÀ απÞ ενÛργειεσ προÛβαλε και ευνÞησε το ΧριστιανισµÞ. Το σàστηµα τησ ΤετραρχÝασ δεν Ûδωσε M. Ο ΚωνσταντÝνοσ..). Ο αυτοκρÀτορασ Üταν απρÞσιτοσ στουσ υπηκÞουσ του και στη σàγκλητο. πÞφασÜ του να ενισχàσει την αυτοκρατορÝα µε ΕυσÛβιοσ. Rostovtzeff. Η πολιτικÜ που εφÀρµοσε φανερñνει την ατην εξουσÝα µασ. 1. Μερικοàσ µÜνεσ αργÞτερα Ûγινε αποδεκτÜ η Ýδια απÞφαση και για τουσ κατοÝκουσ του ανατολικοà τµÜµατοσ. ΜÛσα απÞ τισ συγκροàσεισ αναδεÝχθηκε ο ΚωνσταντÝνοσ. ΜετÛβαλε δηλαδÜ την ΗγεµονÝα (Principatus) σε ΑπÞλυτη ΜοναρχÝα (Dominatus). Ûµεινε Ûνα τικαι εγñ. ✦ ΝÝκησε κοντÀ στην Αδριανοàπολη (ΒενετÝα. το οποÝο λειτουρ236 γοàσε συµβουλευτικÀ και µÞνο Þταν το Üθελε ο 2. ΜεδιÞλανο και να συζητÜσουµε Þλα ΚαθοριστικÜ Üταν η στÀση του ΚωνσταντÝνου τα θÛµατα που αφοροàν το κοινÞ στο θÛµα τησ αυτοκρατορικÜσ λατρεÝασ. Àλκαι σ’ Þλουσ τουσ Àλλουσ την ελευθελωστε. Με κοινÜ απÞφαση του ΚωνσταντÝνου και του ΛικÝνιου καθιερñθηκε απÞλυτη ελευθερÝα στην επιλογÜ λατρεÝασ για τουσ κατοÝκουσ τησ αυτοκρατορÝασ. που µεταΕγñ. ΚωνσταντÝνοσ: ΕκχριστιανισµÞσ και ισχυροποÝηση τησ ρωµαϊκÜσ ΑνατολÜσ Η δηµιουργÝα του χριστιανικοà ρωµαϊκοà κρÀτουσ.εκµεταλλευτεÝ. λàση στα προβλܵατα τησ αυτοκρατορÝασ¯ αντÝθετα. – ΚωνστÀντιο ΧλωρÞ. ΕκκλησιαστικÜ ιστορÝα. Υι237 . Η συγκÛντρωση Þλων των εξουσιñν σ’ Ûνα πρÞσωπο Àλλαξε ουσιαστικÀ το πολιτειακÞ σàστηµα του Αυγοàστου. περιβαλλÞταν απÞ τουσ ανακτορικοàσ υπαλλÜλουσ και το ανακτορικÞ συµβοàλιο. 300 ρεσ και να συνεργαστοàν απÞ κοινοà για τη διοݵ. συνÛβη και µε τουσ Àµεσουσ διαδÞχουσ ρÝα να επιλÛγουν τη θρησκεÝα που του – τον ειδωλολατρικÞ τÝτλο του “ΜεγÝστου θÛλουν. ✦ Ωσ Αàγουστοσ και µÞνοσ κυρÝαρχοσ στη ∆àση Üρθε σε συνεννÞηση µε τον Αàγουστο τησ ΑνατολÜσ ΛικÝνιο.Χ.

ΙστορÝα του Βυζαντινοà κρÀτουσ. κοινωνικÜ τÀξη και φàλο.3 Οι θρησκευτικÛσ εξελÝξεισ β. Α‹ 324-610. Η γÛννηση του Χριστοà την περÝοδο τησ βασιλεÝασ του Αυγοàστου – τÛσσερα χρÞνια πριν απÞ την Ûναρξη του χριστιανικοà ηµερολογÝου. ανεξÀρτητα απÞ φυλετικÜ προÛλευση. Ο ΚωνσταντÝνοσ εξηκολοàθησε να φÛρη τον τÝτλον του pontifex maximus. ΑντÝθετα. ΚωνσταντÝνου προσ το ΧριστιανισµÞ: Οι απÞψεισ δàο σàγχρονων ιστορικñν α. ΚοινÞ σηµεÝο των δàο θρησκειñν Üταν η προσδοκÝα του επερχÞµενου ΜεσσÝα. η νÛα πρωτεàουσα. Χριστοφιλοποàλου. που µετÀ απÞ λÝγο Ûγινε ευρàτατα γνωστÜ µε το Þνοµα «ΚωνσταντÝνου-πÞλισ». οικοδοµÜθηκε στο ΒυζÀντιο. η αποµÀκρυνσισ απÞ του θρησκευτικοà εθνικοà παρελθÞντοσ δεν Üτο πλÜρησ. ΠολλοÝ πιστεàουν Þτι ο ΚωνσταντÝνοσ Üταν θρησκευτικÀ αδιÀφοροσ και Þτι υποστÜριζε το ΧριστιανισµÞ απÞ καθαρÀ πολιτικοàσ λÞγουσ. σταθερÀν πορεÝαν του προσ τον ΧριστιανισµÞν. ΛÝγα ζητܵατα προκÀλεσαν τÞσο ατÛρµονεσ και ζωηρÛσ συζητÜσεισ στην ιστορικÜ Ûρευνα και Ûλαβαν τÞσο αντιφατικÛσ απαντÜσεισ. Τα εγκαÝνια τησ ΝÛασ Ρñµησ. ΠροστÀτευσε το ΧριστιανισµÞ απÞ τισ αιρÛσεισ καθιερñνοντασ το θεσµÞ των Οικουµενικñν συνÞδων. αλλÀ Üταν συγχρÞνωσ ταυτισµÛνη µε τον αρχαÝο κÞσµο και την αρχαÝα ρωµαϊκÜ παρÀδοση. Η απÞφαση τησ µεταφορÀσ τησ πρωτεàουσασ απÞ το Μ. πανεπιστηµιακÜ λÞκληρου του κÞσµου. Ο ΙουδαϊσµÞσ Þµωσ περιÞρισε το κÜρυγµα τησ σωτηρÝασ µÞνο στουσ ΕβραÝουσ. Îχουν προβληθεÝ πολλÀ επιχειρܵατα και για τισ δàο αυτÛσ ερµηνεÝεσ. ΟπωσδÜποτε η πολιτικÜ σκοπιµÞτητα Ûπαιξε αποφαστιστικÞ ρÞλο στη στÀση του ΚωνσταντÝνου. εκτÞσ απÞ την προνοµιακÜ τησ θÛση. που σχετÝζονται τÞσο µε το ΧριστιανισµÞ Þσο και µε τισ εθνικÛσ θρησκεÝεσ. δηλαδÜ τησ ΒυζαντινÜσ αυτοκρατορÝασ. ΒασιλÞπουλοσ. οι θρησκευτικÛσ επιλογÛσ του Μ. Η νÛα θρησκεÝα προÜλθε µÛσα απÞ τουσ κÞλπουσ του ιουδαϊκοà µονοθεϊσµοà. Η εµφÀνιση του Χριστιανισµοà. ΑπÞ τα πρñτα βܵατα τησ εξÀπλωσÜσ του χρησιµοποÝησε την ελληνικÜ 239 . Οι νοµισµατικοÝ τàποι και αι λοιπαÝ µνηµειακαÝ κατασκευαÝ τησ κωνσταντινεÝου περιÞδου εν συνδυασµñ µε τα νοµοθετικÀ υπÛρ τησ ΕκκλησÝασ µÛτρα και την κοινωνικÜν πολιτικÜν του αυτοκρÀτοροσ αντανακλοàν την εσωτερικÜν ανÛλιξιν των θρησκευτικñν πεποιθÜσεων του ΚωνσταντÝνου και αποκαλàπτουν τη συνεχÜ.. θÛλησε να µεταφÛρει το κÛντρο των αποφÀσεων στην ΑνατολÜ. 238 ƒ). Ο ΧριστιανισµÞσ τοποθÛτησε τον ερχοµÞ του ΜεσσÝα στα χρÞνια του Αυγοàστου. Ûκδοση. το πνεàµα τησ διδασκαλÝασ τησ Þµωσ ξεπερνοàσε τα σàνορα του ΙσραÜλ και απευθυνÞταν σε ολÞκληρη την οικουµÛνη. ακÞµη και στον πιστÞ συνεργÀτη του ∆ιοκλητιανοà. Îτσι η αυτοκρατορÝα απÛκτησε προοδευτικÀ ελληνικÞ χαρακτÜρα. λÝγο πριν πεθÀνει. και εποµÛνωσ δεν µπορεÝ να σταθεÝ η κατηγορÝα Ü ο Ûπαινοσ Þτι Üταν θρησκευτικÀ αδιÀφοροσ απÛναντι στο ΧριστιανισµÞ. ΚωνσταντÝνο προÛκυψε ωσ διοικητικÜ ανÀγκη για την αντιµετñπιση των προβληµÀτων που δηµιουργοàσαν κυρÝωσ οι βαρβαρικÛσ επιδροµÛσ. Ι. Στην ιστορικÜ πορεÝα Ûνδεκα αιñνων η ανεξαρτησÝα και µÞνο τησ Κωνσταντινοàπολησ καθÞρισε την àπαρξη τησ αυτοκρατορÝασ. µε οικιστÜ το Βàζαντα. ΚωνσταντÝνοσ. Üτοι του υπÀτου αρχιερÛωσ. τ. π. ΠαναγÞπουλοσ εκδ. µετ. για να επιτàχει τισ πολιτικÛσ του επιδιñξεισ. την ισχυροποÝηση τησ απÞλυτησ µοναρχÝασ και τον εκχριστιανισµÞ τησ αυτοκρατορÝασ. Þπωσ Ûχουν αποδεÝξει οι Ûρευνεσ – σηµατοδÞτησε µια νÛα εποχÜ στην ιστορικÜ πορεÝα τησ ανθρωπÞτητασ. Η τàχη τησ ταυτÝστηκε απÞλυτα µε την τàχη τησ νÛασ πρωτεàουσασ. ΓαλÛριο. Ûγιναν στισ 11 Μαýου του 330. Þσο το πρÞβληµα των σχÛσεων του ΚωνσταντÝνου µε το ΧριστιανισµÞ. στην αρχÜ των λÝγων οπαδñν του και στη συνÛχεια οΑικ. Η «µεταστροφÜ» του Μ. Εν τοàτοισ. βαφτÝστηκε χριστιανÞσ. Η αυτοκρατορÝα που Àρχισε να διαµορφñνεται µε κÛντρο την Κωνσταντινοàπολη βασÝστηκε σε τρÝα στοιχεÝα: ✦ τη ρωµαϊκÜ πολιτικÜ παρÀδοση ✦ τη χριστιανικÜ πÝστη ✦ την ελληνικÜ πολιτιστικÜ κληρονοµιÀ 1. σ. Εξ αρχÜσ ο ΚωνσταντÝνοσ απεδÛχθη την υψηλÜν ηθικÜν διδασκαλÝαν του Χριστιανισµοà. Στ. ενñ Àλλα επιχειρܵατα επιτρÛπουν την υπÞθεση Þτι Ûµεινε πιστÞσ στισ αρχαÝεσ εθνικÛσ παραδÞσεισ. την αρχαÝα αποικÝα που εÝχαν ιδρàσει οι ΜεγαρÝτεσ στα µÛσα του 7ου αι. το δε νοµοθετικÞν του Ûργον και η κοινωνικÜ πολιτικÜ του αποκαλàπτουν την επÝδρασÝν τησ. Η ΝÛα Ρñµη. ΤÛλοσ υπÀρχουν ενδεÝξεισ που οδηγοàν στο συνδυασµÞ των δàο αντιφατικñν υποθÛσεων. Ostrogorsky. που εξασφÀλιζε καλàτερη Àµυνα και οικονοµικÜ ανÀπτυξη στην αυτοκρατορÝα. τη µÞνη εκλεκτÜ φυλÜ του Θεοà. 105-106. ΚÜρυξε την ισÞτητα και την αγÀπη για Þλουσ τουσ ανθρñπουσ. 136. Ο Ýδιοσ και η µητÛρα του συνÛβαλαν στην οικοδÞµηση εκκλησιñν και τÛλοσ. Ο Μ. Þτι ο ΚωνσταντÝνοσ προσχñρησε στον ΧριστιανισµÞ απÞ πεποÝθηση. ωσ εÝχον πρÀξει οι προκÀτοχοι ΡωµαÝοι αυτοκρÀτορεσ και θα συνεχÝσουν και οι χριστιανοÝ διÀδοχοÝ των µÛχρι του Ûτουσ 379. ΠραγµατικÀ εÝναι δυνατÞ να θεµελιñσει κανεÝσ την Àποψη. Íλλοι πιστεàουν στην ειλικρινÜ µεταστροφÜ του και δÛχονται Þτι αυτÜ αποτÛλεσε τον αποφασιστικÞ λÞγο για την αλλαγÜ τησ θρησκευτικÜσ πολιτικÜσ τησ αυτοκρατορÝασ. 1. σ. που θα Ûσωζε τουσ ανθρñπουσ. ∆εν εÝναι η ψυχρÀ σκοπιµÞτησ του ορθñσ προβλÛποντοσ το µÛλλον ικανοà πολιτικοà η καθορÝζουσα την θρησκευτικÜν πολιτικÜν του αυτοκρÀτοροσ αλλ’ η ορθÜ εκτݵησισ των πραγµατικñν δεδοµÛνων υπÞ του αναζητοàντοσ εν µÛσω τησ τεταµÛνησ εποχÜσ του θρησκευτικοà συγκρητισµοà την αποκαλυπτικÜν παρουσÝαν του Θεοà.3. Þπωσ στην αρχÜ ονοµÀστηκε η καινοàργια πρωτεàουσα. Με τη µεταφορÀ τησ πρωτεàουσασ. G. ΑπÞ τÞτε αρχÝζει ουσιαστικÀ και τυπικÀ η ιστορÝα τησ ΡωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ τησ ΑνατολÜσ. ΠÀντωσ. οι οποÝεσ στην πλειοψηφÝα τουσ κατοικοàνταν απÞ Îλληνεσ και χριστιανοàσ. ΕÝχε γÝνει σε Þλουσ φανερÞ. Η παλαιÀ πρωτεàουσα δεν Üταν µÞνο πÞλοσ Ûλξησ για τουσ λαοàσ τησ ∆àσησ. Η Ýδρυση τησ Κωνσταντινοàπολησ. ΚωνσταντÝνου και η «µεταστροφÜ» του προσ το ΧριστιανισµÞ απασχÞλησαν τουσ ιστορικοàσ και υπÜρξαν θÛµα επιστηµονικÜσ σàγκρουσησ3. Þτι εκεÝνοσ εÝχε χρεωκοπÜσει µε την τακτικÜ των διωγµñν και Þτι η µεταφορÀ του κÛντρου βÀρουσ τησ αυτοκρατορÝασ προσ την ΑνατολÜ δεν µποροàσε να συµβιβασθεÝ µε την εχθρικÜ στÀση απÛναντι στο ΧριστιανισµÞ.Χ. το οοθÛτησε ωσ σàµβολο το χριστÞγραµµα (à ποÝο τοποθÛτησε στισ ασπÝδεσ των στρατιωτñν του και στην αυτοκρατορικÜ σηµαÝα. Η ζωÜ του Χριστοà και ο σταυρικÞσ του θÀνατοσ δηµιοàργησαν νÛεσ προϋποθÛσεισ για τη ζωÜ. ΒυζαντινÜ ιστορÝα. βρισκÞταν κοντÀ στισ περιοχÛσ τησ ΑνατολÜσ. ΕÝναι Þµωσ εξÝσου βÛβαιο Þτι ο ΚωνσταντÝνοσ εÝχε πλοàσια θρησκευτικÀ βιñµατα στη ζωÜ του. το κÛντρο βÀρουσ τησ αυτοκρατορÝασ µετακινÜθηκε απÞ το λατινικÞ πολιτιστικÞ χñρο στον ελληνικÞ.

Τον 4ο αι. δηλαδÜ η σχÛση ΠατÛρα και Υιοà στην ΑγÝα ΤριÀδα αλλÀ και η θÛση του ΑγÝου Πνεàµατοσ. Στη διÀρκεια τησ συνÞδου διατυπñθηκε η ορθÞδοξη Àποψη µÛσα στα επτÀ πρñτα Àρθρα του «ΣυµβÞλου τησ ΠÝστεωσ». επειδÜ εÝχε πολλοàσ λÞγουσ να φοβÀται. ΥιοθÛτησε επÝσησ φιλοσοφικÛσ ιδÛεσ του Ελληνισµοà. Η τακτικÜ. Ùταν Þµωσ. φανÛρωσε τα µυστικÀ τησ καρδιÀσ του και µε σαφÜ και ρητÀ διατÀγµατα Ûδωσε εντολÜ να ανοÝξουν οι ειδωλολατρικοÝ ναοÝ. εντοàτοισ φÀνηκε ιδιαÝτερα σκληρÞ προσ τουσ χριστιανοàσ. ΠαρÀ την καταδÝκη του ΑρεÝου.. Ο ΚωνστÀντιοσ. Η ελληνικÜ παιδεÝα του και το γεγονÞσ τησ δολοφονÝασ του πατÛρα του απÞ τον ΚωνστÀντιο Üταν λÞγοι που τον αποµÀκρυναν απÞ το ΧριστιανισµÞ4. ΚωνσταντÝνου (αρχÛσ 4ου αι.γλñσσα για τη διÀδοση τησ νÛασ διδασκαλÝασ. Þ. και. ΕθνικÜ ΒιβλιοθÜκη) νÛασ θρησκεÝασ. καθñσ η αÝρεση προσεÝλκυσε πολλοàσ οπαδοàσ. ΚωνσταντÝνο ωσ προβλܵατα του Ýδιου του κρÀτουσ.). που καθιÛρωνε την ανεξιθρησκÝα. πολÛµιοσ τησ ειδωλολατρÝασ – απαγÞρευσε τισ θυσÝεσ και Ûκλεισε πολλοàσ ναοàσ τησ αρχαÝασ θρησκεÝασ –. διÀδοχοσ του Μ. αλλÀ παρÛµεινε µÛχρι το θÀνατÞ του πιστÞσ στο ∆ιÀταγµα των ΜεδιολÀνων. Ο αυτοκρÀτορασ παρουσιÀζεται ωσ Îλληνασ φιλÞσοφοσ Ü ιερÛασ. Ο Μ.).). Το ρωµαϊκÞ κρÀτοσ. 241 . ΚωνσταντÝνοσ α240 ντιµετñπισε τισ αιρÛσεισ ωσ πρÞβληµα του Ýδιου του κρÀτουσ και για την αντιµετñπισÜ τουσ καθιÛρωσε το θεσµÞ των Οικουµενικñν ΣυνÞδων µε τη συµµετοχÜ του αυτοκρÀτορα. ΚωνσταντÝνοσ θÛλησε να αντιµετωπÝσει οριστικÀ το ζÜτηµα. XXII. Το πρÞβληµα παρουσιÀστηκε Þταν ο Íρειοσ. τον 4ο αι. δεν Ûθιξε τισ Àλλεσ θρησκεÝεσ. ο ΧριστιανισµÞσ και το Ýδιο το κρÀτοσ εÝχε να αντιµετωπÝσει τα προβλܵατα των αιρÛσεων. Με την παρουσÝα του Ýδιου κατÀ την εναρκτÜρια συνεδρÝαση και µε τη συµµετοχÜ 318 επισκÞπων απ’ Þλη την αυτοκρατορÝα συγκλÜθηκε η Α‹ ΟικουµενικÜ Σàνοδοσ στη ΝÝκαια τησ ΒιθυνÝασ (325 µ. γι’ αυτÞ και ο Ýδιοσ ο ΓαλÛριοσ εξÛδωσε στη ΣαρδικÜ (σηµ. Ο ΧριστιανισµÞσ προστατεàτηκε απÞ την κοσµικÜ εξουσÝα και κατ’ αυτÞν τον τρÞπο το κρÀτοσ χρησιµοποÝησε τη νÛα θρησκεÝα για να εξασφαλÝσει την ειρÜνη και την ευηµερÝα στουσ υπηκÞουσ του. Οι δογµατικÛσ αυτÛσ διαφοροποιÜσεισ προÛκυΜε τισ ενÛργειÛσ του προστÀτευσε το ψαν ωσ φυσικÞ επακÞλουθο τησ ανÀγκησ να αΧριστιανισµÞ και Àνοιξε νÛουσ ορÝζοφοµοιωθοàν και να παγιωθοàν τα δÞγµατα τησ ντεσ για το µÛλλον τησ αυτοκρατορÝασ.Χ. Þπωσ εÝδαµε. αν και απÞ τα παιδικÀ του χρÞνια Ûκλινε περισσÞτερο προσ τη λατρεÝα των εθνικñν θεñν. εδραÝωσε το ΧριστιανισµÞ. επιθυµοàσε πολà να την ασκÜσει. γι’ αυτÞ το παρÛπεµψε σε ΟικουµενικÜ Σàνοδο. Ο Χριστιανι- ΑνδριÀντασ του Ιουλιανοà (4οσ αι. (ΠαρÝσι. Üταν υποστηρικτÜσ ειδωλολατρικñν θεολογικñν αντιλÜψεων. (ΠαρÝσι. Τα προβλܵατα που απασχÞλησαν το ΧριστιανισµÞ αντιµετωπÝστηκαν απÞ το Μ. τισ απÞψεισ τησ στωικÜσ φιλοσοφÝασ Þτι η εγκρÀτεια και η αρετÜ µπορεÝ να φÛρει την ευτυχÝα στον Àνθρωπο. Ο ΙουλιανÞσ υποστηρικτÜσ τησ ειδωλολατρÝασ Ο ΙουλιανÞσ. Ο θρÝαµβοσ του Χριστιανισµοà. Ûλειψαν οι φÞβοι του και εÝδε Þτι εÝχε φτÀσει ο καιρÞσ να πραγµατοποιÜσει ελεàθερα την επιθυµÝα του.Χ. που απεÝλησαν τη γαλÜνη και την ενÞτητα τησ αυτοκρατορÝασ. µορφωµÛνοσ ιερÛασ στην ΑλεξÀνδρεια. Η ζωÜ των πρñτων χριστιανñν. Ο Μ. δηµιοàργησε πρÞτυπα για τισ µελλοντικÛσ γενιÛσ των οπαδñν τησ νÛασ θρησκεÝασ. Ο τελευταÝοσ µεγÀλοσ διωγµÞσ Ûγινε απÞ το ∆ιοκλητιανÞ µε την υποκÝνηση του ΓαλÛριου.). ΑµµιανÞσ ΜαρκελλÝνοσ. διακÜρυξε Þτι ο ΘεÞσ υπÀρχει πριν απÞ τον ΥιÞ και κατ’ επÛκταση ο ΧριστÞσ δηµιουργÜθηκε απÞ τον ΠατÛρα και εÝναι κτÝσµα του.Χ.χ. οφεÝλονταν στην ανÀγκη να διευκρινιστεÝ η τρισυπÞστατη ενÞτητα του Θεοà. ΑυτÞ το διÀταγµα αποτÛλεσε το πρÞτυπο του ∆ιατÀγµατοσ των ΜεδιολÀνων (313 µ. καθñσ µεγÀλωνε. η αÝρεσÜ του διατηρÜθηκε. Þπωσ π. Στη σàνοδο αυτÜ προβλÜθηκε το «οµοοàσιον του ΠατρÞσ και του Υιοà» και καταδικÀστηκαν οι απÞψεισ του ΑρεÝου. των διñξεων δεν Ûφερε κανÛνα αποτÛλεσµα. ΙστορÝα. Η διδασκαλÝα του ΑρεÝου τÀραξε τη γαλÜνη τησ ΕκκλησÝασ. Ο ΙουλιανÞσ. ΚωνσταντÝνοσ. που διαδÛχθηκε στο θρÞνο τον ΚωνστÀντιο.τι Ûκανε το Ûκανε µε τη µεγαλàτερη δυνατÜ µυστικÞτητα. 5. Τουσ τρεισ πρñτουσ αιñνεσ Ûγιναν επÝσηµα δÛκα διωγµοÝ κατÀ των χριστιανñν. Η νÛα θρησκεÝα βρÜκε απÜχηση κυρÝωσ στουσ φτωχοàσ και τουσ καταπιεσµÛνουσ υπηκÞουσ τησ αυτοκρατορÝασ.). δραστηριοποιÜθηκε για την επικρÀτηση του Αρειανισµοà. Þµωσ. ενÞσ κρÀµατοσ στοιχεÝων αφενÞσ αρχαιοελληνικñν και ρωµαϊκñν και αφετÛρου χριστιανικñν και ειδωλολατρικñν (λατρεÝα του ×λιου). αν και ανεκτικÞ στισ ποικÝλεσ λατρεÝεσ των υπηκÞων του. ΚωνσταντÝνου. να γÝνονται θυσÝεσ στουσ βωµοàσ και γενικÀ να ξαναγυρÝσει η ειδωλολατρÝα. ΩστÞσο. Με την επικρÀτηση και την εξÀπλωση τησ νÛασ θρησκεÝασ παρουσιÀστηκαν στουσ κÞλπουσ τησ σηµαντικÀ προβλܵατα που οφεÝλονταν στο ζÜλο των νεοφñτιστων οπαδñν και σε διαφορετικÛσ ερµηνεÝεσ των δογµÀτων* τησ. ΜουσεÝο Λοàβρου) 4. ΑιρÛσεισ ονοµÀστηκαν οι παρεκκλÝνουΜικρÜ προτοµÜ απÞ χαλκηδÞνιο λÝθο σεσ τÀσεισ απÞ τα ορθÀ δÞγµατα τησ ΕκκλησÝασ. του Μ. Πρñτοσ ο Μ. ΣÞφια) το πρñτο διÀταγµα µε το οποÝο επÛτρεπε στουσ χριστιανοàσ υπηκÞουσ του να ασκοàν ελεàθερα τισ θρησκευτικÛσ τουσ υποχρεñσεισ (311 µ. µε την απλÞτητα και την υποµονÜ που διÛκρινε τουσ πιστοàσ στα βασανιστÜρια και τουσ διωγµοàσ. ωστÞσο. Οι αιρÛσεισ.

Χ. αφαÝρεσε τισ πεκαι γεµÀτουσ απÞ διÀθεση οÝκτου.). Το ανατολικÞ τµÜµα τησ αυτοκρατορÝασ κατοικοàνταν στην πλειοψηφÝα του απÞ χριστιανοàσ. Ûπαυσε οριστικÀ. ΤÞτε Þµωσ καθιερñθηκε ουσιαστικÀ και τυπικÀ η παρÛµβαση του κρÀτουσ στα θÛµατα τησ ΕκκλησÝασ. Τον επÞµενο χρÞνο. Η Þποια προσπÀθεια του Ιουλιανοà για την αναβÝωση των αρχαÝων λατρειñν. Ο Μ. Ο ΙουλιανÞσ καταγρÀφηκε στην ιστορÝα µε την προσωνυµÝα ΠαραβÀτησ Ü ΑποστÀτησ. ΙερÀρχεσ και Àλλεσ πνευµατικÛσ προσωπικÞτητεσ κÀτω απÞ την επÝδραση τησ ελληνικÜσ πολιτικÜσ σκÛψησ δε δÝστασαν να διατυπñσουν ελεàθερα τισ απÞ. δεν Ûπαψε να παραστÛκεται ΠαρÀλληλα. την εÝχε θÝσε και τουσ Ολυµπιακοàσ αγñνεσ (392 µ. Η Γ‹ ΟικουµενικÜ Σàνοδοσ που Ûγινε στην Îφεσο (431 µ. Βιβλ. 5. ΒασÝλειο. Þπωσ αποδεικνàουν ορισµÛνεσ αυτοκρατορικÛσ ενÛργειεσ. (Vercelli. Αφοροàσαν τη θεϊκÜ και ανθρñπινη φàση του Χριστοà. Με το συγγραφικÞ και εκκλησιαστικÞ τουσ Ûργο συνδàασαν τη χριστιανικÜ ηθικÜ µε την ελληνικÜ φιλοσοφικÜ σκÛψη και ρητορεÝα. σηµειñνεται ουτερη τàχη σαν µÛλοσ τησ ΕκκλησÝασ.).σÝου Α‹. Þταν ο πατριÀρχησ τησ Κωνσταντινοàπολησ ΝεστÞριοσ Àρχισε να κηρàττει Þτι η ανθρñπινη φàση του Χριστοà Üταν ανεξÀρτητη απÞ τη θεϊκÜ και Þτι η πρñτη επικρÀτησε τησ δεàτερησ.Χ. που ριουσÝεσ απÞ τα αρχαÝα ιερÀ και τÛλοσ κατÀργηευνοοàσε τουσ αρειανοàσ. µε λÞγουσ του ΓρηγÞριου Ναζιανζηνοà. 26. γιατÝ ο αιρετικÞσ ΒαλεντινιανÞσ. συγκλÜθηκε στην Κωνσταντινοàτου Χριστιανισµοà πολη η Β‹ ΟικουµενικÜ Σàνοδοσ (381 µ.) καθαÝρεσε το ΝεστÞριο και καταδÝκασε τη διδασκαλÝα του ωσ αιρετικÜ. γι’ αυτÞ και η κοσµικÜ 243 . Μεγαλàτερα και πιο οξυµÛνα Üταν τα προβλܵατα κατÀ τον 5ο αιñνα. αναπτàχθηκε ιδιαÝτερα η εκκλησιαστιεξαρτιοàνται απÞ τουσ δαݵονεσ. γι’ αυτÞ και αυτÜ η περÝοδοσ ονολÀ απÞ τον Ûνα και αληθινÞ θεÞ. Þπωσ ονοµÀζολεµο µε τουσ εχθροàσ τησ.Χ. Ο εκχριστιανισµÞσ του κρÀτουσ τα αµÛσωσ επÞµενα χρÞνια ολοκληρñθηκε ουσιαστικÀ και τυπικÀ. Στο θρÞνο το ανοικτÞ ΕυαγγÛλιο συµβολÝζει την παρουσÝα του Χριστοà.Χ. µε µια σειρÀ διαταγµÀτων κατÀφεστην ΕκκλησÝα που βρισκÞταν σε πÞρε πλÜγµατα κατÀ των Εθνικñν. µε σπουΙερÞσ ΑυγουστÝνοσ. Ο νεστοριανισµÞσ. ριο Νàσσησ. ΘεοδÞσιοσ Üταν υποστηρικτÜσ τησ ΟρθοδοξÝασ5. ΕθνικÜ ΒιβλιοθÜκη) σµÞσ Þµωσ εÝχε εξαπλωθεÝ και αποκτÜσει ισχυρÀ θεµÛλια στην κοινωνÝα τησ αυτοκρατορÝασ. Ο συνδυασµÞσ του Χριστιανισµοà µε τον ΕλληνισµÞ στη διÀρκεια του 4ου αι. δηλαδÜ το θÛµα τησ σχÛσησ τησ θεϊκÜσ και ανθρñπινησ φàσησ στο πρÞσωπο του Χριστοà. δεν εÝχε µÞνο θεωρητικÜ βÀση. Κεφ.ΜικρογραφÝα χειρογρÀφου του 9ου αι. Ο ΘεοδÞσιοσ εÝχε καλàΤο δεàτερο µισÞ του 4ου αι. τον ΙωÀν242 νη ΧρυσÞστοµο στο ανατολικÞ τµÜµα τησ αυτοκρατορÝασ και στο δυτικÞ το ΛακτÀντιο και τον ΑυγουστÝνο. Οι δογµατικÛσ διαµÀχεσ απÛκτησαν χριστολογικÞ περιεχÞµενο. µÀστηκε χρυσÞσ αιñνασ τησ θεολογÝασ. µατα τησ εποχÜσ. ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) φορÛσ µε την εξουσÝα. η οΑπÞ την αρχÜ κιÞλασ τησ βασιλεÝποÝα συµπλÜρωσε το «Σàµβολο τησ ΠÝστεωσ». Οι αποφÀσεισ τησ συµπλÜρωσαν το «Σàµβολο τησ ΠÝστεωσ». γιατÝ Üξερε καλÀ Þτι τα αγαθÀ στον κÞσµο αυτÞ δεν Τον 4ο αι. Με διÀταγµÀ του ο ΧριστιανισµÞσ – εκτÞσ απÞ νÞµιµη θρησκεÝα – Ûγινε επÝσηµη θρησκεÝα του κρÀτουσ (380 µ. Îθεσε ετο Ûκανε µε νÞµουσ πολà δÝκαιουσ κτÞσ νÞµου τισ αρχαÝεσ λατρεÝεσ.ΧρυσÞ νÞµισµα του αυτοκρÀτορα Θεοδοψεισ τουσ για τα πολιτικÀ και κοινωνικÀ προβλÜ. και να Ûρθουν σε ρÜξη πολλÛσ (ΑθÜνα.νÀµεσα σε επισκÞπουσ και ιερεÝσ τησ Γ‹ ρειοανατολικÛσ παρυφÛσ τησ ΣυρÝασ κÀτω απÞ ΟικουµενικÜσ συνÞδου. µετÀ τη βραχàβια βασιλεÝα του και το θÀνατÞ του. Ο 4οσ αιñνασ τελεÝωσε µε την πλÜρη επικρÀτηση του Χριστιανισµοà. αλκÜ ρητορεÝα. Ο Μ. ΒιβλιοθÜκη ΑρχιεπισκοπÜσ) την προστασÝα των Περσñν. σιαστικÀ η µεγÀλη ιδεολογικÜ σàγκρουση µεταξà παρÀ σαν κυβερνÜτησ στο κρÀτοσ. ωστÞ. ΜεγÀλο πρÞβληµα δηµιουργÜθηκε στα τÛλη τησ τρÝτησ δεκαετÝασ του 5ου αιñνα. Για την πολιτεÝα δαÝουσ εκπροσñπουσ το Μ. ξει σκληρÀ.ΜικρογραφÝα χειρογρÀφου των αρχñν του 9ου αι. ΘεοδÞσιοσ προστÀτησ ΑγÝα ΤριÀδα. Οι ΠατÛρεσ τησ ΕκκλησÝασ Üταν απÞφοιτοι ελληνικñν φιλοσοφικñν σχολñν. το ΓρηγÞτου Θεοà. εÝδωλα των εθνικñν. Με διÀταγµÀ του ο ΧριστιανισµÞσ Ûγινε επÝσηµη θρησκεÝα του κρÀτουσ. και αυτÞ νταν οι οπαδοÝ τησ αρχαÝασ θρησκεÝασ. ΕικονÝζονται επÝσκοποι και ιερεÝσ στη Β‹ οικουµενικÜ σàνοδο τησ Κωνσταντινοàπολησ. ασ του. το ΓρηγÞριο ΝαζιανζηνÞ. (ΠαρÝσι. διατηρÜθηκε σε ορισµÛνεσ κοινÞτητεσ στισ βο. αλλÀ βρÜκε και πρακτικÜ εφαρµογÜ. για να διευκρινιστεÝ η θÛση του ΑγÝου Πνεàµατοσ µÛσα στην 5. των θεωρητικñν τησ αρχαÝασ θρησκεÝασ απÞ τη ΠρÞσταξε να γκρεµιστοàν παντοà τα µια πλευρÀ και του Χριστιανισµοà απÞ την Àλλη. Η µεγÀλη κρÝση του Χριστιανισµοà (5οσ αιñνασ). ΕικονÝζει το ΘεοδÞσιο Β‹ ασο.).

Ο ΙουλιανÞσ Üταν βαθàσ γνñστησ τησ ελληνικÜσ παιδεÝασ. Η αναγÞρευση του πρωτÞτοκου ΑρκÀδιου σε αυτοκρÀτορα στο ανατολικÞ τµÜµα τησ αυτοκρατορÝασ υποδηλñνει το ενδιαφÛρον για την ΑνατολÜ και τη µετατÞπιση του κÛντρου βÀρουσ προσ το τµÜµα αυτÞ τησ αυτοκρατορÝασ. Οι ακραÝοι δÛχτηκε τισ αποφÀσεισ τησ ΧαλκηδÞπολÛµιοι τησ αÝρεσησ του ΝεστÞριου Ûφτασαν στη νοσ. Îτσι.εξουσÝα προστÀτευσε το ΧριστιανισµÞ και επιδÝωξε τη συνεργασÝα µαζÝ του. µε το οποÝο θÛλησε να συµβιβÀσει τισ διαφορÛσ µε παραχωρÜσεισ προσ τουσ µονοφυσÝτεσ. πολà γρÜγορα. Ο αυτοκρÀτορασ ΖÜνων µε τη συνεργασÝα του πατριÀρχη τησ Κωνσταντινοàπολησ εξÛδωσε το «ΕνωτικÞ» διÀταγµα (482 µ. τη ΣυρÝα και την ΠαλαιστÝνη. Και η αρµενικÜ εκκλησÝα δε και τησ εξÀπλωσησ µιασ νÛασ αÝρεσησ. Οι συνÛπειεσ τησ ΣυνÞδου τησ ΧαλκηδÞνασ 244 νÛα προβλܵατα. Η προσπÀθεια αυτÜ Þµωσ αποδεÝχθηκε αναποτελεσµατικÜ και µÀλιστα προκÀλεσε 6. σε µια θÛση που βρισκÞταν πλησιÛστερα στισ ανατολικÛσ επαρχÝεσ τησ αυτοκρατορÝασ. γÝνονταν µεγαλàτερεσ. τÞσο στην οργÀνωση του Η Σàνοδοσ τησ ΧαλκηδÞνοσ Üταν κρÀτουσ Þσο και στισ σχÛσεισ των πολιτñν. 1. δàο σχεδÞν αιñνεσ αρποχÜ το ανατολικÞ τµÜµα τησ αυτοκρατορÝασ γÞτερα. Η ρωµαϊκÜ αυτοκρατορÝα µετεξελÝχθηκε υπÞ την επÝδραση τησ ρωµαϊκÜσ πολιτικÜσ παρÀδοσησ.4 Ο εξελληνισµÞσ του Ανατολικοà Ρωµαϊκοà κρÀτουσ Η µεταφορÀ τησ πρωτεàουσασ απÞ το Μ. µετ.). συνÛβαλε βαθµιαÝα αλλÀ σταθερÀ στον εξελληνισµÞ του ανατολικοà τµÜµατοσ τησ αυτοκρατορÝασ. ΕλÀχιστεσ χρονικÛσ περιÞδουσ τα δàο τµÜµατα Üταν ενωµÛνα. ∆εσπ. τησ χριστιανικÜσ πÝστησ και τησ ελληνικÜσ πολιτιστικÜσ κληρονοµιÀσ. αλλÀ και γενικÞτερα η ελληνικÜ παιδεÝα. Η ελληνικÜ φιλοσοφικÜ σκÛψη. ΣκυλÝτζη (13οσ-14οσ αι. αν και οι αντιρρÜσεισ τησ Üταν διατàπωση µιασ Àποψησ εκ διαµÛτρου αντÝθετησ. ρÀπονα µε τουσ αυτοκρατορικοàσ υπαλλÜλουσ. αποη κρÝσιµη καµπÜ στην ιστορÝα τησ δεικνàει ο ΘεοδοσιανÞσ κñδικασ (438 µ.). Προσ την κατεàθυνση αυτÜ λειτοàργησε η διαÝρεση τησ αυτοκρατορÝασ σε ΑνατολικÜ και ∆àτικÜ. ΒυζαντινÞσ πολιτισµÞσ. Η Ûκδοση του «Ενωτικοà» θεωρÜθηκε απÞ τον πÀπα τησ Ρñµησ ωσ επÛµβαση σε εκκλησιαστικÀ θÛµατα.Χ. σ. εµπνευσµÛνη σε µεγÀλο βαθµÞ Ûνωνε η αντÝθεσÜ τουσ προσ τη ΧαλαπÞ το ΧριστιανισµÞ. Τισ αλλαγÛσ που Ûφερε ο ΧριστιανισµÞσ. ΑντιµετωπÝστηκε ωσ αÝρεση και καταδικÀστηκε απÞ τη ∆‹ ΟικουµενικÜ Σàνοδο στη ΧαλκηδÞνα (451 µ. ΓαλαξÝασ – ΕρµεÝασ. κηδÞνα. ΠρÞκειται για την τελετÜ τησ αναγορεàσεωσ που καθιερñθηκε απÞ τα µÛσα του 5ου αι. λÞγουσ τησ ΑλεξÀνδρειασ ονοµÀστηκε µονοφυσιεκδ. που εικονÝζει τη στÛψη του αυτοκρÀτορα απÞ τον πατριÀρχη.Χ. που τισ κοποÝηση νÞµων. ΕθνικÜ ΒιβλιοθÜκη) ΠροτοµÜ του ΑρκÀδιου. Ο πÀπασ αντÛδρασε µε αναθεµατισµÞ του πατριÀρχη τησ Κωνσταντινοàπολησ. ΘορυβηµÛνοι οι αυτοκρÀτορεσ. Runsiman. ΕπιπλÛον η αÝρεση Ûγινε το σÝα κρÀτουσ και ΕκκλησÝασ θεσµοθετÜθηκε και στοιχεÝο που συνÛνωσε πολλοàσ κατυπικÀ. εκτÞσ των Àλλων προβληµÀτων δηµιουργÜθηκε το πρñτο σχÝσµα ανÀµεσα στισ ΕκκλησÝεσ τησ ΑνατολÜσ και τησ ∆àσησ. ΑντιÞχεια) και στην ΑθÜνα. Η διδασκαλÝα αυτÜ που διατυπñθηκε απÞ τουσ θεοSt. η ρητορεÝα. εκεÝ Þπου η πολιτιστικÜ παρÀδοση των ελληνιστικñν χρÞνων Üταν ακÞµα Ûκδηλη. (Κωνσταντινοàπολη. ∆ετζñρτζη.). Την Ýδια εκηδñν Üταν. η εàκολη κατÀκτηση τησ ΣυρÝασ και τησ Αιγàπτου απÞ τουσ βρισκÞταν σε αναταραχÜ εξαιτÝασ τησ εµφÀνισησ Íραβεσ. στα τÛλη του 5ου αιñνα προσπÀθησαν να αποκαταστÜσουν την ενÞτητα και να επιβÀλουν την ειρÜνη στην αυτοκρατορÝα6. η συνεργαπαρχÝεσ. (ΜαδρÝτη. Þταν ο αυτοκρÀτορασ ΜαρκιανÞσ καθιÛτοÝκουσ των επαρχιñν που εÝχαν παρωσε τη συµβολικÜ πρÀξη τησ στÛψησ (450 µ. τισµÞσ και διαδÞθηκε γρÜγορα στην ΑÝγυπτο. που εÝχε ανεχτεÝ αυτÜ την επÛµβαση. κατÀ συνÛπεια ο ΧριστÞσ Üταν µÞνο θεÞσ.Χ. Οι ταραχÛσ συνεχÝστηκαν µε µεγαλàτερη Ûνταση στην ΑÝγυπτο και τη ΣυρÝα. ΜÛσα στον 4ο αιñνα το ανατολικÞ τµÜµα βαθµιαÝα αυτονοµÜθηκε και παρÀλληλα εξελληνÝστηκε. Η καταδÝκη αυτÜ Þµωσ µεγÀλωσε το χÀσµα ανÀµεσα στην Κωνσταντινοàπολη και τουσ υπηκÞουσ των ανατολικñν επαρχιñν που εÝχαν αποδεχτεÝ το µονοφυσιτισµÞ.Χ. Η µονοφυσιτικÜ θηκαν στη λατινικÜ γλñσσα απÞ τον αυτοκρÀτοχριστολογÝα ταÝριαζε στην ανατολÝτιρα ΘεοδÞσιο Β‹ και αποτÛλεσαν την πρñτη κωδικη ιδιοσυγκρασÝα και.). ΜουσεÝο ΑρχαιοτÜτων) 245 . ο νÛοσ αυτοφρÀζανε τον εθνικισµÞ τουσ και τισ κρÀτορασ Ûπρεπε να στÛφεται απÞ τον πατριÀρχωριστικÛσ τουσ τÀσεισ που συνεχñσ χη τησ Κωνσταντινοàπολησ. µονοφυσιτικÛσ εκκλησÝεσ. καλλιεργÜθηκε αυτÜ την εποχÜ στισ φιλοσοφικÛσ σχολÛσ τησ ΑνατολÜσ (ΑλεξÀνδρεια. προοιωνιζÞταν τισ επερχÞµενεσ εξελÝξεισ. ΑκÞµα και στην Ýδια την Κωνσταντινοàπολη οι αιρετικοÝ Üταν ποΧριστοà απορροφÜθηκε τελεÝωσ απÞ τη θεϊκÜ και λυÀριθµοι.). Με τον τρÞπο αυτÞ εκΣàµφωνα µε τον καινοàργιο θεσµÞ. ΘεοδÞσιο. Το αποτÛλεΗ συνεργασÝα αυτÜ Üταν αναγκαÝα για την àσµα τησ πικρÝασ που Ûσπειρε η Χαλπαρξη τησ Ýδιασ τησ αυτοκρατορÝασ. ΑυτοκρατορÝασ Þσον αφορÀ την ΑÝΠρÞκειται για µια σειρÀ διαταγµÀτων που εκδÞγυπτο και τη ΣυρÝα. ΚωνσταντÝνο στο µεταÝχµιο Ευρñπησ και ΑσÝασ. ΠολλοÝ επÝσησ σàγχρονοÝ του δÀσκαλοι και ιερÀρχεσ εÝχαν διαπαι- ΜικρογραφÝα χειρογρÀφου απÞ το ΧρονικÞ του Ιω. Η πληθυσµιακÜ υπεροχÜ του ελληνικοà στοιχεÝου στο χñρο τησ ΑνατολÜσ. 39. εµφανÝστηκαν σε Þλεσ τισ εΜετÀ απÞ µια δεκαετÝα περÝπου. µÀλλον συνταγµατικÛσ παρÀ δογµα∆ιακÜρυξαν δηλαδÜ Þτι η ανθρñπινη φàση του τικÛσ. η οποÝα εÝχε ξεκινÜσει απÞ το ∆ιοκλητιανÞ και οριστικοποιÜθηκε απÞ το Μ.

στο ανατολικÞ δε σܵανε το τÛλοσ του Ελληνισµοà. Αν οι Àντρεσ και οι γυναÝκεσ που αναφÛραµε σαν παρÀδειγµα δεν ανÜκουν στο Ýδιο Ûθνοσ. περνοàν ποχρι τα µÛσα περÝπου του 4ου αιñνα παρÛµεναν Ûλà σκληρÜ ζωÜ. Þταν διαδÞθηκε η φܵη Τα παποàτσια τουσ εÝναι καταÞτι οι Οàνοι. ζουν κανενÞσ εÝδουσ σπÝτια. Οι συνÜθειεσ των Οàνων γÞτθοι και ΒησιγÞτθοι –. αλλÀ τρÛφονται µε ρÝζεσ Àτων ειρηνικñν διεισδàσεων. που Üταν οριστικÞσ (395 µ. ΘεοδÞσιοσ πριν πεθÀνει χñρισε για Àλλη µια φορÀ την αυτοκρατορÝα στα δàο και τη µοÝρασε στουσ δàο γιοàσ του.) που επÛτρεψαν πλÛον τη σàνταξη των δικαστικñν αποφÀσεων και των διαθηκñν στην ελληνικÜ γλñσσα. δηλαδÜ των ξÛνων µισθοφÞρων. ∆εν εÝναι µεγÀλη ντροπÜ ν’ αφÜνετε την πιο µεγÀλη ανδρικÜ αρετÜ. 1092-1093. Και σκÛπτοµαι κÀτι που βρÝσκεται πολà κοντÀ σε Þσουσ Ûχουν µυαλÞ. Το τÛλοσ του ∆υτικοà Ρωµαϊκοà κρÀτουσ Πριν λοιπÞν η κατÀσταση φτÀσει προσ τα εκεÝ που βαδÝζει. P. οι ΦρÀγκοι. το ανατολικÞ τµÜµα επιβÝωσε µετÀ τισ βαρβαρικÛσ εισβολÛσ και µετεξελÝχθηκε πλÛον στη βυζαντινÜ του µορφÜ. Το κρÀτοσ τουσ οδηγÜθηκε στο απÞγειο τησ δàναµÜσ του. 1. οι ΑλαµανοÝ. ΑυτÞσ ο χωρισµÞσ.Χ. ΧΧΧΙ. εναντÝον εκεÝνων που εÝναι εξασκηµÛνοι στον πÞλεµο. τÞτε θα εÝναι αρκετÜ µια µικρÜ πρÞφαση. αλλÀ εÝναι σχεδÞν κολληµÛνοι ωσ φυσικÜ συνÛπεια τισ αλυσιδωτÛσ µεταναστεàπÀνω στα ÀλογÀ τουσ. πριν οδηγηθοàν απÞ το γÛλιο στο κλÀµα. τÛταρτο του 4ου αιñνα. που κρÀτησαν περισσÞτερο απÞ Û(πλÀγια) επÀνω τουσ κÀνουν τισ συνηθισµÛνεσ εργασÝεσ τουσ. ΕÝναι βÛβαιο Þτι µετÀ το θÀνατο του Μ. Οι µετακιπολλÛσ φορÛσ µε γυναικεÝο τρÞπο νÜσεισ αυτÛσ. ΑπÞ το Àναν αιñνα και Ûγιναν απειλητικÞτερεσ τον 5ο αιλογÞ του ο καθÛνασ τουσ νàχτα και ñνα.). που ασχολοàνται µε τισ µελÛτεσ τουσ. που Üταν και ο πρωτÞτοκοσ. Ενñ στο δυτικÞ τµÜµα η εισβολÜ των γερµανικñν φàλων Ûφερε το τÛλοσ του ρωµαϊκοà κÞσµου. οι ΒÀνδαλοι και Àλλοι. Þπωσ οι ΓÞτθοι – Οστρο8. Γι’ αυτÞ ρασαν το ΒÞλγα ποταµÞ (374 µ. 246 δαγωγηθεÝ µε τισ ελληνικÛσ φιλοσοφικÛσ ιδÛεσ. 2. Ùλουσ αυτοàσ να τουσ πεÝσουµε. Τα γερµανικÀ φàλα. που θα πολεµÜσουν για να υπερασπιστοàν τη γη τουσ. οι Βουργοàνδιοι. πÛσκευασµÛνα πολà Àτεχνα και εµποδÝζουν το ελεàθερο βÀδισµα. το ανατολικÞ αντεπεξÜλθε νικηφÞρα και συνÛχισε την ιστορικÜ του πορεÝα.5 Η µεγÀλη µετανÀστευση των λαñν. Στην αρχÜ δεν οργανñθηκαν σε εχηλÞ του. βυθÝζεται σε βαθà àπνο. στηριγµÛνο στον ΕλληνισµÞ. Îτσι. Το ανατολικÞ τµÜµα το Ûδωσε στον ΑρκÀδιο.. Ο ΘεοδÞσιοσ Β‹. 4-6.Χ. Την επικρÀτηση του ελληνικοà στοιχεÝου επικàρωσε και η Ûκδοση αυτοκρατορικñν διαταγµÀτων (397 και 439 µ. που.). Η πνευµατικÜ δραστηριÞτητα µεταφÛρθηκε απÞ την ΑθÜνα στην πρωτεàουσα τησ αυτοκρατορÝασ.).G. ΙστορÝα. και το νωθρÞ λαÞ. να φροντÝσουν να περÀσει η στρατιωτικÜ δàναµη στα χÛρια των ΡωµαÝων. σ. ∆ε χρησιµοποιοàν τη ξω απÞ τα σàνορα τησ αυτοκρατορÝασ. επειδÜ δεν Ûχει τι να κÀνει. να µην τουσ δεχÞµαστε ανÀµεσÀ µασ και να τουσ αποµακρàνουµε απÞ παντοà.). Η αντιγερµανικÜ – αντιγοτθικÜ – αυτÜ κÝνηση Üταν τÞσο ισχυρÜ. χωρÝσ να Ûχουν κανÛνα δισταγµÞ. να αναζητÜσουµε στρατιñτεσ απÞ την τÀξη των γεωργñν. ο κÝνδυνοσ αυτÞσ αποσοβÜθηκε µε την αποτελεσµατικÜ αντÝσταση που προÛβαλαν Îλληνεσ λÞγιοι και πολιτικοÝ. τ. ΑντÝθετα. που εÝναι σεισ των γερµανικñν φàλων προσ τα δυτικÀ. οàτε σε Ûθνη συγγενικÀ. και τουσ βιοτÛχνεσ. Προσ το τÛλοσ τησ τρÝτησ δεκαετÝασ του 5ου αιñνα δηµιοàργησαν ισχυρÞ κρÀτοσ. που δε σηκñνουν κεφÀλι απÞ την καθηµερινÜ δουλειÀ. νοµÀδεσ µογγολικÜσ καταγωγÜσ.) αποτελεÝ για µερικοàσ ιστορικοàσ το συµβατικÞ Þριο Ûναρξησ τησ βυζαντινÜσ ιστορÝασ. Ο Μ. και το δυτικÞ στον Ονñριο. ΛÞγοσ περÝ ΒασιλεÝασ. ΓιατÝ στισ πολιτεÝεσ συµβαÝνει Þ. ΤÞτε Þµωσ θα χρειαστεÝ ν’ αγωνιστοàν Àνθρωποι απÞλεµοι. γÛρνοντασ στο στενÞ τρÀΟι Οàνοι. γÀλεσ ευρωπαϊκÛσ εκτÀσεισ βÞρεια του ∆οàναβη. Ûστω και αποκρουστικÜ. θα ντρεπÞµουν γι’ αυτÞ. αλλÀ τα Η κατÀσταση αυτÜ µεταβλÜθηκε το τελευταÝο αποφεàγουν σαν να εÝναι τÀφοι. Þταν το ρωµαϊκÞ γριων φυτñν και µε τη µισοσαπισµÛκρÀτοσ τουσ χρησιµοποιοàσε σε µικρÛσ οµÀδεσ νη σÀρκα κÀθε εÝδουσ ζñου.. Το δυτικÞ τµÜµα δÛχτηκε σε λÝγα χρÞνια τον κατακλυσµÞ βαρβαρικñν εισβολñν και στο τÛλοσ κατÛρρευσε (476 µ. πÝνει και. αν οι ξÛνοι µισθοφÞροι κÛρδιζαν πολλÛσ νÝκεσ για δικÞ µου Þφελοσ. Þταν αρχηγÞσ τουσ Ûγινε ο ΑττÝλασ (434-453 µ. στα σκληρÀ και Àσχηµα. ñστε να γÝνεται λÞγοσ για τη δηµιουργÝα εθνικοà κÞµµατοσ που υποκινοàσε τον αντιγοτθικÞ αγñνα7. και καθισµÛνοι εδÀφη τησ ρωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ..Χ. σε φυλÛσ πολιτικÀ ασàνδετεσ8. τη φιλοτιµÝα στουσ πολÛµουσ. αλλÀ ζοàσαν διεσπαρµÛνοι στισ µεΑµµιανÞσ ΜαρκελλÝνοσ. νιαÝο κρÀτοσ.. Ο γοτθικÞσ κÝνδυνοσ Θα πρÛπει.Χ. πρÛπει εµεÝσ να αποκτÜσουµε πÀλι το υψηλÞ ρωµαϊκÞ φρÞνηµα και να συνηθÝσουµε να κερδÝζουµε τισ νÝκεσ οι Ýδιοι. ΩστÞσο. µÛΑν και Ûχουν ανθρñπινη µορφÜ.Χ.. Με επÝσηµη αυτοκρατορικÜ απÞφαση υπερτεροàσε η διδασκαλÝα τησ ελληνικÜσ φιλολογÝασ και γλñσσασ σε βÀροσ τησ λατινικÜσ. Ûµειναν γνωστÛσ στην ιστορÝα ωσ η µεγÀλη µÛρα αγορÀζει και πουλÀει. 66. εÝτε εÝναι Àνθρωποι ασܵαντοι εÝτε σηµαντικοÝ.7. εÝχε µεγÀλη σηµασÝα για τη µελλοντικÜ πορεÝα τησ αυτοκρατορÝασ. µε επÝκεντρο την περιοχÜ τησ σηµερινÜσ ΟυγγαρÝασ. ΘεοδοσÝου παρουσιÀστηκε και στην ΑνατολÜ προσ στιγµÜ κÝνδυνοσ εκγερµανισµοà του κρÀτουσ. που την τοποθετοàν ανÀµεσα στα πÞδια τουσ ωσ µισθοφÞρουσ για τη φàλαξη των συνÞρων Ü και στη ρÀχη του αλÞγου και Ûτσι τη ωσ καλλιεργητÛσ στισ ερηµωµÛνεσ παραµεθÞριεσ ζεσταÝνουν κÀπωσ. Ο οριστικÞσ χωρισµÞσ του κρÀτουσ (395 µ. για να θελÜσουν αυτοÝ που οπλοφοροàν. ο τÞτε αυτοκρÀτορασ του Ανατολι247 . Þπου µε διÀταγµα του ΘεοδÞσιου Β‹ ιδρàθηκε το ΠανδιδακτÜριο (425 µ.Χ.). τρñει και µετανÀστευση των λαñν. Η µετακÝνηελÀχιστα µποροàν να πολεµÜσουν ση των Οàνων µÛσα στον ευρωπαϊκÞ χñρο εÝχε πεζοÝ. Πñσ λοιπÞν εÝναι δυνατÞ να ανεχθεÝτε το ρÞλο του Àνδρα να τον Ûχουν οι ξÛνοι. οι πολÝτεσ. ΣυνÛσιοσ. ∆εν κατασκευÀπεριοχÛσ. ιδιαÝτερα του νεοπλατωνισµοà. Ο εξελληνισµÞσ τησ αυτοκρατορÝασ Üταν µια πραγµατικÞτητα που οφειλÞταν στον πρωταγωνιστικÞ ρÞλο τησ Κωνσταντινοàπολησ. να επιβÀλουν την κυριαρχÝα τουσ στουσ πολÝτεσ.τι ακριβñσ και στα σπÝτια¯ οι Àντρεσ αναλαµβÀνουν την υπερÀσπισÜ τουσ και οι γυναÝκεσ ασχολοàνται µε τισ δουλειÛσ του σπιτιοà. ΚατÛφευφωτιÀ οàτε τρñνε µαγειρεµÛνο φαγαν µÞνο σε παροδικÛσ εισβολÛσ Ü στην τακτικÜ γητÞ. Αυτοàσ να εντÀξουµε στο στρατÞ για αρκετÞ χρÞνο. περνÀει την ñρα του στα θÛατρα. σε Àλλουσ. Εγñ τουλÀχιστον. ΠαρÀλληλα να ξεσηκñσουµε τουσ φιλÞσοφουσ.Χ. Ùσο για τουσ βαρβÀρουσ. αντÝ να δεχÞµαστε να οπλοφοροàν οι Σκàθεσ (οι ΓÞτθοι).

Τον 3ο αι. Μεγαλàτερο πρÞβληµα προξÛνησαν οι συγκροàσεισ µεταξà των ηγετñν τουσ. Παρ’ Þλα αυτÀ.Χ. Σουηβñν κ. Την περÝοδο αυτÜ των µετακινÜσεων αξιοσηµεÝωτο 249 . που η γραπτÜ παρÀδοση το υπολογÝζει σε διακÞσιεσ χιλιÀδεσ. Ο Μ. τÞτε Ûνα µεγÀλο µÛροσ των ΒησιγÞτθων. ΜετÀ το θÀνατÞ του οι Οàνοι διασπÀστηκαν σε µικρÛσ οµÀδεσ και συνÛχισαν να ζουν νοµαδικÀ στην κεντρικÜ και ανατολικÜ Ευρñπη.).Χ. ωστÞσο. ΑπÞ τα µÛσα του 5ου αιñνα ο ΑττÝλασ αποφÀσισε να στρÛψει την πολεµικÜ του δραστηριÞτητα προσ τη ΓαλατÝα. Þπου προσ στιγµÜ αποκροàστηκε απÞ Àλλα γερµανικÀ φàλα. στην οποÝα Þµωσ δεν επετÛθη. ΕπÛστρεψε στην πρωτεàουσα του κρÀτουσ του.). Η φιλογοτθικÜ πολιτικÜ του Μ. τουσ βρÝσκουµε εγκαταστηµÛνουσ σε περιοχÛσ µεταξà του ∆νεÝστερου και του Προàθου ποταµοà. Τουσ επÛτρεψε να εγκατασταθοàν στην περιοχÜ τησ σηµερινÜσ ΒΑ ΒουλγαρÝασ. ΕκεÝ ηττÜθηκε στα ΚαταλαυνικÀ ΠεδÝα απÞ το ρωµαϊκÞ στρατÞ ΧρυσÞ νÞµισµα του ΘεοδοσÝου Β‹. γιατÝ ο248 δÜγησαν σε λεηλασÝεσ και σε καταστροφÛσ περιοχñν τησ αυτοκρατορÝασ. προκειµÛνου να εξασφαλÝσει την εδαφικÜ ακεραιÞτητα του κρÀτουσ και να κρατÜσει τουσ Οàνουσ βÞρεια του ∆οàναβη. εφÞσον Àφησε το περιθñριο σε πολλοàσ απÞ τουσ αρχηγοàσ των ΓÞτθων να διεισδàσουν στην κρατικÜ µηχανÜ και στο ρωµαϊκÞ στρατÞ. (451 δεδεµÛνο µε αξιÞλογα πολιτιστικÀ Ûργα. Ùταν Àρχισε η προÛλαση των Οàνων προσ το ∆οàναβη. Τουσ δÞθηκε η Àδεια να περÀσουν το ∆οàναβη και να εγκατασταθοàν στην περιοχÜ τησ σηµερινÜσ Β. µ. Στη συνÛχεια στρÀφηκε στην ΙταλÝα και Û(ΑθÜνα. Àλλο βÀρβαρο στρατιωτικÞ ηγÛτη που Ûστειλε το ∆υτικÞ ΡωµαϊκÞ κρÀτοσ. Ûωσ Þτου βαθµιαÝα αφοµοιñθηκαν απÞ Àλλουσ λαοàσ. Ùµωσ η κακÜ συµπεριφορÀ των κρατικñν υπαλλÜλων τησ αυτοκρατορÝασ και οι καταχρÜσεισ σε βÀροσ τουσ οδÜγησαν τουσ ΒησιγÞτθουσ σε εξεγÛρσεισ και τουσ Ûστρεψαν σε επιδροµÛσ που απεÝλησαν την Ýδια την πρωτεàουσα. Το Þκαι τα στρατεàµατα των γερµανικñν λαñν. εÝχε και αρνητικÀ αποτελÛσµατα. Οι επιδροµÛσ αυτÛσ προχñρησαν µÛχρι την ΠελοπÞννησο και αντιµετωπÝστηκαν απÞ τον ΣτιλÝχωνα. ΘεοδοσÝου. Þπου και πÛθανε µετÀ απÞ δàο χρÞνια (453 µ. που τα χρησιµοποιοàσε το ∆υτικÞ κρÀτοσ ωσ φàλακεσ των συνÞρων. των νοµα του αυτοκρÀτορα αυτοà εÝναι συνΒησιγÞτθων. ζÜτησε απÞ τον αυτοκρÀτορα του ανατολικοà τµÜµατοσ να τουσ επιτρÛψει την εÝσοδο και την εγκατÀσταση σε εδÀφη τησ αυτοκρατορÝασ (376 µ. Οι ΒησιγÞτθοι.). Ûπρεπε Þµωσ σε αντÀλλαγµα να συµµετÛχουν στην Àµυνα των συνÞρων και να αποκροàουν κÀθε εχθρικÜ επιδροµÜ στην περιοχÜ τουσ. µ. ΑνÀλογη κατÀσταση διαµορφñθηκε απÞ την επανÀσταση και τισ επιδροµÛσ των ΒησιγÞτθων µε αρχηγÞ τον ΑλÀριχο στα τÛλη του 4ου αιñνα. Το αÝτηµÀ τουσ Ûγινε δεκτÞ. Βουργοàνδιων. αρκετÛσ φορÛσ παραβιÀστηκαν τα σàνορα τησ αυτοκρατορÝασ και οι ληστρικÛσ επιδροµÛσ τουσ Üταν ιδιαÝτερα καταστροφικÛσ για τισ βÞρειεσ περιοχÛσ τησ ΒαλκανικÜσ. Θεωροàνταν ΡωµαÝοι υπÜκοοι και εÝχαν αρκετÀ προνÞµια. Îτσι.Χ. ΘεοδÞσιοσ ανÛτρεψε τα σχÛδιÀ τουσ αλλÀ παρÀλληλα ακολοàθησε συµφιλιωτικÜ πολιτικÜ. στισ πρñτεσ δεκαετÝεσ του 5ου αιñνα το δυτικÞ τµÜµα τησ αυτοκρατορÝασ βρισκÞταν σε συνεχÜ αναταραχÜ εξαιτÝασ των µετακινÜσεων λαñν που Ûρχονταν σε εξοντωτικÛσ συγκροàσεισ µεταξà τουσ.κοà Ρωµαϊκοà κρÀτουσ.À.Χ. ΒουλγαρÝασ. Οι ΒησιγÞτθοι ανÜκουν στο δυτικÞ κλÀδο των ΓÞτθων. υποχρεñθηκε να κλεÝσει πολλÛσ φορÛσ ταπεινωτικÛσ συµφωνÝεσ µαζÝ του. ΝοµισµατικÞ ΜουσεÝο) φτασε µÛχρι τα τεÝχη τησ Ρñµησ. Στη συνÛχεια ο ΑλÀριχοσ στρÀφηκε στην ΙταλÝα.

το Ûτοσ 476 µ. Το κρÀτοσ τουσ επεκτÀθηκε µε την κατÀληψη των µεγÀλων νησιñν τησ ∆. Η εγκατÀσταση γερµανικñν λαñν στη ∆àση. ΣυνÛπεια των µετακινÜσεων Üταν η δηµιουργÝα νÛων κρατñν στα εδÀφη τησ ρωµαϊκÜσ αυτοκρατορÝασ. ενñ στισ βÞρειεσ και δυτικÛσ περιοχÛσ τησ ΓαλλÝασ δηµιουργÜθηκε το ΦραγκικÞ κρÀτοσ. ενÞσ γερµανικοà φàλου. ο ΟδÞακροσ. Με πρεσβεÝα τησ συγκλÜτου.Χ. ο οποÝοσ εÝχε αναγνωριστεÝ αρχηγÞσ Þλων των µισθοφορικñν λαñν στην ΙταλÝα. ×ταν Ûνα δυσοÝωνο ξεκÝνηµα για τισ ρωµαιοβαρβαρικÛσ σχÛσεισ του ερχÞµενου αιñνα. το 408. αφοà η κρατικÜ µηχανÜ εÝχε αποδιοργανωθεÝ και τη στρατιωτικÜ ηγεσÝα εÝχαν στα χÛρια τουσ ΓερµανοÝ µισθοφÞροι. ΜÛχρι τισ αρχÛσ του 4ου αιñνα Üταν εγκαταστηµÛνοι στην περιοχÜ του ∆νεÝπερου ποταµοà.. Οι συγκλητικοÝ εÝχαν αφÜσει απλÜρωτουσ τουσ φÞρουσ τουσ και εÝχαν παραµελÜσει την επÀνδρωση του ρωµαϊκοà στρατο௠ωστÞσο Þ