You are on page 1of 7

1

William Martin Leake: «Travels in Northern Greece» (1835)
Ο άγγλοσ ςυνταγματάρχθσ William Martin Leake (1777 – 1860) ιταν ςτρατιωτικόσ
ακόλουκοσ διαπιςτευμζνοσ ςτθν αυλι του Αλι Παςά (κάτι δθλαδι ςαν κατάςκοποσ). Είχε
κλαςςικι παιδεία και γνϊςεισ τοπογραφίασ, ταξίδεψε ςτθν Πελοπόννθςο και ςτθ Βόρεια
Ελλάδα (1801-1802) και με τον Παυςανία ανά χείρασ, κατζγραψε και περιζγραψε (μεταξφ
των καταςκοπικϊν του αναφορϊν προσ τθν Αγγλία) με ακρίβεια ςχεδόν ανά μίλι (οι αρικμοί
1.43, 1.57 κ.λπ. δθλϊνουν αποςτάςεισ) ιςτορικοφσ χϊρουσ και τόπουσ. Ζγραψε αρκετά
βιβλία για τθν Ελλάδα και μεταξφ αυτϊν: «Topography of Athens» (1821), «Travels in the
Morea» (1830) και «Travels in Northern Greece» (1835), Numismata Hellenica (1854). Δεν
αποκλείουμε ο Leake να πιρε από τθν Ελλάδα αρχαιότθτεσ, μιασ και ςτα βιογραφικά του
ςτοιχεία βρικαμε ότι «θ ςυλλογι του των αρχαίων μαρμάρων παρουςιάςτθκε ςτο
Βρετανικό Μουςείο του Λονδίνου».
Για εμάσ ενδιαφζρον παρουςιάηει το βιβλίο «Travels in Northern Greece» και ιδιαίτερο το
κεφάλαιο XVII, ςτο οποίο περιγράφεται ζνα τμιμα τθσ Βοιωτίασ , θ Αττικι και θ Μεγαρίδα,
από τθν 1θ Ιανουαρίου 1806 και τισ επόμενεσ θμζρεσ.
Σα βιβλία του Leake δεν τα βρικαμε μεταφραςμζνα ςτθν Ελλθνικι γλϊςςα, θ κα Εφθ
Κεραμαργιοφ μετάφραςε ζνα τμιμα από το κεφάλαιο XVII, από τθν αρχαία πόλθ Ελευκερζσ
μζχρι τθν Ακινα, το οποίο και κα παρουςιάςουμε με οριςμζνεσ επιπρόςκετεσ πλθροφορίεσ
ςε επόμενθ ανάρτθςθ. ΢ιμερα παρουςιάηουμε τρεισ βαςικζσ παρατθριςεισ του Leake:
-

-

-

«΢τον κόλπο τθσ Ελευςίνασ και ςτο ελώδεσ κομμάτι τθσ πεδιάδασ ςυγκεντρώνονται
ςμινθ από αγριόπαπιεσ» (προφανϊσ εννοεί τισ Λίμνεσ των Ρειτϊν/Κουμουνδοφρου
που ακόμα και ςιμερα εξακολουκοφν να παρατθροφνται αρκετά και ςπάνια είδθ)
«Αφινοντασ τθ διαςταφρωςθ ςτο 1.43 περνάω ςτο 1.57 τον πρώτο μφλο τθσ Ρειτισ
και ςτο 2.2 τον δεφτερο . Σο νερό που γυρίηει αυτοφσ τουσ μφλουσ πθγάηει από
αλμυρζσ πθγζσ ςτουσ πρόποδεσ του βουνοφ, που δε μποροφν να πάρουν το δρόμο
για τθ κάλαςςα όπωσ ζκαναν ςτθν αρχαιότθτα αλλά μαηεφονται ςε ζνα πζτρινο
φράγμα που φτάνει από τον ζναν μφλο ςτον άλλο (και εδϊ αναφζρεται ςτθ Λίμνθ
Κουμουνδοφρου)
«…θ Ιερά Οδόσ κατεβαίνει ςε ζνα μοντζρνα χτιςμζνο δρόμο, ο οποίοσ ςυνεχίηει
παραλιακά μζχρι το άνοιγμα τθσ πεδιάδασ ςτο Δαφνί, εκεί που θ πεδιάδα φτάνει
ςτθν άκρθ του Ελευςινιακοφ κόλπου, εκεί που τερματίηουν τόςο ο αρχαίοσ όςο και ο
ςφγχρονοσ δρόμοσ πάνω από το νερό. Φτάνουμε ςτθν αρχι του ςτρωμζνου δρόμου
ςτο 2.8 και ςτο τζλοσ ςτο 2.12. Εδώ ςτθν άκρθ τθσ παραλίασ κείτεται μζροσ του
ςώματοσ μια φώκιασ ξεβραςμζνθσ από το νερό..» (ς.ς.είναι ςθμαντικι θ
παρατιρθςθ του Leake, θ φπαρξθ τθσ φϊκιασ επιβεβαιϊνει ότι ο κόλποσ τθσ
Ελευςίνασ, και ειδικότερα το τμιμα που περιγράφει ο περιθγθτισ που προφανϊσ
είναι ο ΢καραμαγκάσ, ιταν γεμάτοσ ψάρια και πωσ «ζβγαηαν τισ καραβίδεσ και τισ
γαρίδεσ με τα φτυάρια» ςφμφωνα με άλλθ μαρτυρία.

2

«Travels in Northern Greece» (1835),
CHAPTER XVII, ΣΕΛΙΔΑ 368-369, 1η Ιανουαρίου 1806 (ATTICA 379)
[μετάφραςθ: Όλγα Κεραμαργιοφ/ Διευκρινιςτικζσ ςθμειώςεισ: Κώςτασ Φωτεινάκθσ]
Σοποκετθμζνο ςτα όρια μεταξφ Βόρειασ Ελλάδασ και Πελοποννιςου, μια μικρι πόλθκράτοσ όπωσ θ Ελευκερζσ ιταν ιδιαίτερα εκτεκειμζνο ςε διάφορουσ κινδφνουσ που
εγκυμονεί μια τζτοια κζςθ, τόςο ςτισ μεγάλεσ διαμάχεσ ςτισ οποίεσ εμπλεκόταν θ Ελλάδα,
όςο και ςε κάκε μικρι αψιμαχία που είχε θ Ακινα ι Πελοπόννθςοσ με τθ Βόρεια Ελλάδα.
Με τουσ Ρωμαϊκοφσ Πολζμουσ να ζχουν αφιςει τθν πόλθ Ελευκερζσ ςε κατάςταςθ
κατάρρευςθσ , θ περιοχι ζγινε κατάλυμα κλεφτϊν, οι οποίοι αργότερα ζβριςκαν αυτι τθν
κατάςταςθ ιδανικι για να εξαςκοφν το επάγγελμα τουσ.
Ο Παυςανίασ, αμζςωσ μετά τον ςυγγραφζα που περιζγραψε τθν πόλθ Ελευκερζσ ςε αυτι
τθν κατάςταςθ, μποροφςε να επιβεβαιϊςει τθ κζςθ τθσ πόλθσ μόνο από τα ερείπια των
οχυρϊςεων και των οικθμάτων, τα οποία περιγράφει ςαν τοποκετθμζνα «λίγο πιο πάνω
από τθν πλαγιά προσ τον Κικαιρϊνα». ΢τθν πεδιάδα υπιρχε ακόμα ναόσ του Βάκχου, μζςα
ςτον οποίο υπιρχε αντίγραφο του πρωτότυπου αγάλματοσ το οποίο είχε μεταφερκεί ςτθν
Ακινα. Δίπλα υπιρχε μια μεγάλθ ςπθλιά μζςα ςτθν οποία θ Αντιόπθ ζφερε ςτον κόςμο
τουσ δίδυμουσ γιοφσ τθσ και μια πθγι με νερό ςτθν οποία ζπλυνε τα βρζφθ ο βοςκόσ που
τα βρικε.
2 Ιανουαρίου- ΢ε 8.5, κατεβαίνοντασ από το μοναςτιρι (ς.ς. του Αγίου Μελετίου 12οσ
αιϊνασ) από ζνα δρόμο με ςτροφζσ ςτα δεξιά των κιπων αφινουμε το Παλαιόκαςτρο τθσ
Μυοφπολισ (ς.ς. ςφμφωνα με τον Κόντογλου «Σὸ μοναςτιρι τοῦ ἁγίου Μελετίου ςτζκεται
ὡσ τὰ ςιμερα. Σὸ μζροσ ποὺ βρίςκεται τὸ λζνε Πάςτρα, κ᾿ ἔχει κοντά του μιὰ κορυφὴ ποὺ
τὴ λζνε Μπουηοφριηα. Νοτινὰ τοῦ μοναςτθριοῦ βρίςκουνται κάποια κεμζλια καὶ παλθὰ
λικάρια καὶ λζνε πὼσ ἐκει πζρα βριςκότανε ἡ Μσούπολις» άλλοι θεωρούν ότι η
Μσούπολη ήταν η αρταία Οινόη) ζνα τζταρτο του μιλίου, ςτο 8,40 και ακολουκοφμε τον
κεντρικό δρόμο από τθ Θιβα προσ τα Μζγαρα, δίπλα ςτα Κοφνδουρα για κάποια
απόςταςθ, πριν φτάςουμε ςτθ ςτροφι για τθν Λεψίνα, ι αλλιϊσ Ελευςίσ, ο οποίοσ ςτο
8.52 ξαναφζρνει τθν Μυοφπολθ ζνα τζταρτο ςτα αριςτερά μασ. Σϊρα αφινουμε τθν
καλλιεργθμζνθ γθ πίςω μασ και μπαίνουμε ςε ζνα βραχϊδεσ επίπεδο γεμάτο με μικροφσ
κάμνουσ , όπου το ζδαφοσ είναι λαςπϊδεσ και άγριο. ΢το 9,22 μπαίνουμε ςε ζνα
πευκόδαςοσ. Όλο το κομμάτι του Κικαιρϊνα, που επεκτείνεται από τον Αγ. Μελζτιο μζχρι
το όροσ Κανδφλι και τθν κοιλάδα των Μεγάρων και που χωρίηει τισ κοιλάδεσ τθσ
Μυοφπολθσ και τα Κοφνδουρα (ς.ς. υπάρχει ςτισ μζρεσ μασ θ τοποκεςία
«Παλαιοκοφνδουρα») από τθν πεδιάδα τθσ Λεψίνασ , καλφπτεται από αυτά τα δζντρα.
Μετά από παφςθ πζντε λεπτϊν κατεβαίνουμε ςτα 9,40 ςτθν όχκθ ενόσ καταρράκτθ που
πθγάηει από τα βουνά γφρω από τα Βίλλια και ο οποίοσ ςτα 9,50 ςυνάντα τον
΢αραντάπορο, αλλιϊσ ονομαηόμενο ΢αραντάφορο ι ΢αράντα Ποταμοί. Ο τελευταίοσ, ο
οποίοσ είναι ο κφριοσ ποταμόσ του Ελευςίνιου Κθφιςοφ, πθγάηει από το όροσ Καρφδι και
ρζει δίπλα ςτα Κοφνδουρα, από όπου μπαίνει ςε ζνα φαράγγι μεταξφ δφο ψθλϊν

3
βουνοκορφϊν ςτα δεξιά μασ. ΢τθ διαςταφρωςθ των δφο ποταμϊν βριςκόμαςτε ςτο δρόμο
από τα Κοφνδουρα προσ Ακινα. ΢τθ βουνοκορφι του όρουσ ςτα αριςτερά μασ, ςε
απόςταςθ ενόσ μιλίου, μποροφμε να δοφμε το κατϊτερο μζροσ ενόσ Ελλθνιςτικοφ
ςτρογγυλοφ πφργου.
Σϊρα ο δρόμοσ οδθγεί κατά μικοσ τθσ όχκθσ του ΢αραντάπορου, μζςα από ζνα δάςοσ το
οποίο φαίνεται ότι δε κα υπάρχει για πολφ ακόμα, κακϊσ τα περιςςότερα δζντρα
καταςτρζφονται για τθ ςυλλογι του ρετςινιοφ τουσ προκειμζνου να φτιάξουν πίςςα. Με
τθν όχκθ να ζχει απογυμνωκεί και ζνα μεγάλο μζροσ των δζντρων να ζχει κοπεί, ζχει
δθμιουργθκεί ζνα κοίλωμα ςτο οποίο τρζχει θ τρεμεντίνα: προτιμοφν τα δζντρα τα όποια
ζχουν κάποια κλίςθ αφοφ θ τομι και το κοίλωμα γίνονται ςτθν πάνω πλευρά. Θ διαδικαςία
μπορεί να επαναλαμβάνεται για πολλά χρόνια μζχρι να ξερακοφν τα δζντρα. ΢τα 10,42 ςτα
δεξιά του δρόμου βρίςκονται ζνα παρεκκλιςι και ζνα πθγάδι: ςτα 10,51 υπάρχουν ίχνθ από
άμαξα ςτον βράχο. ΢τα 11 βριςκόμαςτε ςτθ διαςταφρωςθ του ΢αραντάπορου με το
παρακλάδι του Κθφιςοφ από το Γυφτόκαςτρο, το οποίο μαηεφει τα λιμνάηοντα νερά από
τθν κοιλάδα τθσ Μυοφπολθσ λίγο πιο ανατολικά από το τελευταίο ερείπιο.
Θ όχκθ αυτοφ του μικροφ ποταμοφ είναι απότομθ και ψθλι, ενϊ ζχει ερείπια αρχαίων
τειχϊν και πφργων και ςτθ δεξιά πλευρά του δρόμου τα κεμζλια κάποιου άλλου πφργου.
΢τα 11,30 ςταματάμε. Σο δάςοσ ςυνεχίηεται μζχρι που το φαράγγι ανοίγει ςε αυτιν που
είναι γνωςτι ωσ θ Θριάςεια ι Ελευςίνια πεδιάδα, όπου ςτα 11,42 ο δρόμοσ προσ Λεψίνα
διακλαδϊνεται προσ τα δεξιά , ενϊ ςτισ βουνοκορφζσ, ςτα όρια του ανοίγματοσ ςτθν
πεδιάδα μποροφμε να δοφμε τα ερείπια κάποιου Ελλθνιςτικοφ πφργου. Αυτόσ ο μεγάλοσ
αρικμόσ ερειπίων δείχνουν με πόςθ προςιλωςθ οι Ακθναίοι προςπακοφςαν να οχυρϊςουν
αυτι τθ ςθμαντικι είςοδο ςτισ πεδιάδεσ τουσ, οι οποίεσ μπορεί να κεωροφνταν θ
διαχωριςτικι γραμμι μεταξφ τθσ βορειο- ανατολικισ άκρθσ τθσ Οινείασ (ς.ς. Οινόθσ? Όμωσ
θ Οινόθ είναι νεϊτερο όνομα, 1919, τθσ τοποκεςίασ Μάηι) και τθσ οροςειράσ του
Κικαιρϊνα και τθσ Πάρνθκασ. Αυτό ίςωσ ιταν το ςυγκεκριμζνο πζραςμα του Κικαιρϊνα,
ςτο οποίο ο Φιλοκλισ, αξιωματικόσ του Φιλίππου, υιοφ του Δθμθτρίου, ςτρατοπζδευςε
όταν ιρκε από τθν Εφβοια, ενϊ τα ςτρατεφματα του λεθλατοφςαν τθν Ελευςίνια πεδιάδα
όπου ςυναντικθκε με το Βαςιλιά, όπωσ αυτόσ ερχόταν από τθν Αχαΐα. Μετά προχϊρθςαν
ςτθν επίκεςθ ςτθν Ελευςίνα, τον Πειραιά και τθν Ακινα. Επειδι όμωσ ιταν ανεπιτυχείσ ςε
κάκε προςπάκεια τουσ, ο Φίλιπποσ κατζςτρεψε κάκε τι απροςτάτευτο που είχε ξεφφγει
από τθν προθγοφμενθ ειςβολι του, μθν αφινοντασ οφτε ζνα κτιριο, οφτε ζνα ναό που να
μθν καταςτρζψει, και ςταματϊντασ μόνο όταν δεν υπιρχε τίποτα πάνω ςτο οποίο να
μπορεί να ξεςπάςει τθν εκδίκθςθ του.
Ο δρόμοσ τϊρα μπαίνει ςτθ δεξιά γωνία τθσ πεδιάδασ τθσ Θρείασ (ς.ς. Θριάςιο πεδίο)και
ςτα 11.48 διαςχίηει τθ ςτεγνι όχκθ του ΢αραντάπορου ι Κθφιςοφ, που ςυναντάει τθ
κάλαςςα λίγο προσ τα ανατολικά τθσ Ελευςίνασ: όλθ θ βόρεια και δυτικι πλευρά τθσ
πεδιάδασ είναι βραχϊδθσ, χζρςα και βρίςκεται υψθλότερα από το καλάςςιο και
καλλιεργθμζνο επίπεδο, που δεν απλϊνεται πολφ μακριά ςτα βόρεια τθσ Λεψίνασ. Όπωσ
κατεβαίνουμε χαμθλότερα ςτθν πεδιάδα, αυτό το χωριό βρίςκεται ενάμιςθ μίλι δεξιά, ςτα
12,28. Εδϊ διαςχίηουμε τα κεμζλια αυτϊν που αντιλαμβάνομαι ότι είναι οι αρχαίεσ
δεξαμενζσ φδατοσ τθσ Ελευςίνασ, από τισ οποίεσ κάποιεσ καμάρεσ φαίνονται ςτα δεξιά,
κοντά ςτθν είςοδο ςτθν Ελευςίνα από τθν Ακινα. Ο δρόμοσ μασ διαςχίηει τθν πεδιάδα τθσ

4
Θρείασ διαγϊνια, με κατεφκυνςθ τουσ μφλουσ ςτθ λίμνθ των Ρειτϊν (ς.ς.
Λ.Κουμουνδοφρου), αφινοντασ τθ Λεψίνα περίπου 3 μίλια ςτα δεξιά: ςτα 12.40 ςταματάμε
ςε ζνα πθγάδι κοντά ςτα κεμζλια ενόσ μικροφ ναοφ ι κάποιου άλλου δθμόςιου κτθρίου. Σα
Καλφβια τθσ Χαςιάσ (ς.ς. ςθμερινόσ Αςπρόπυργοσ) είναι μιςό μίλι αριςτερά, πίςω από τα
οποία, 2 μίλια μετά, ξεκινάει ζνασ δρόμοσ ο οποίοσ ανεβαίνει το χαμθλότερο επίπεδο τθσ
Πάρνθκασ προσ τθ Χαςιά. Σο μεγαλφτερο μικοσ του Θριάςιου πεδίου απλϊνεται, περίπου
9 μίλια από τθν γωνία του Ελευςινιακοφ κόλπου, δυτικά τθσ Λεψίνασ μζχρι ζναν κόλπο
ςτθν πεδιάδα ςτα αριςτερά του δρόμου μασ, εκεί που οι πρόποδεσ των λόφων ενϊνουν τθν
οροςειρά του Αιγάλεω με αυτιν τθσ Πάρνθκασ. Εκείνο το πζραςμα ςτθν πεδιάδα των
Αχαρνϊν οι Ακθναίοι το είχαν ενιςχφςει με ζνα οχφρωμα το οποίο ακόμα παραμζνει. (ς.ς.
προφανϊσ εννοεί το αρχαίο τοίχοσ τουσ Δζματοσ)
Ο τάφοσ του ΢τράτωνα, υιοφ του Ιςίδωρου, ςτθ βόρεια πλευρά τθσ Ιεράσ Οδοφ, βρίςκεται
150 γιάρδεσ δεξιά του δρόμου μασ, 13 λεπτά από το πθγάδι που αναφζρκθκε πιο πάνω.
(ς.ς. είναι και ςιμερα μετά το ΙΚΑ Αςπροπφργου, ςτο φψοσ τθσ γζφυρασ). Μετά από 5
λεπτά ο δρόμοσ μασ ςυναντάει τον δρόμο που ξεκινάει από τθν Ελευςίνα για Ακινα. Ο
τφμβοσ του ΢τράτωνα φαίνεται ότι δεν ιταν πυραμίδα αλλά ζνασ κφβοσ από λάςπθ,
επενδυμζνοσ με μάρμαρο, ενϊ ςε κάποια κομμάτια του υπάρχουν περιηϊματα που
φαίνονται ακόμα. Πικανολογείται ότι τον κάλυπτε μια ανακθματικι ςτιλθ (ς.ς. Λόγω των
μαρμάρων από τουσ τάφουσ, τα Καλφβια Χαςιάσ ονομάςκθκαν Αςπρόπυργοσ το 1899)
Από εδϊ μζχρι τθν Ελευςίνα θ Ιερά Οδόσ ζχει ζνα δρόμο υπερυψωμζνο πάνω από τθ
πεδιάδα που είναι χαμθλι και ελϊδθσ ςε αυτό το ςθμείο (ς.ς.Ελϊδθσ ίςωσ να εννοεί τισ
Λίμνεσ των Ρειτϊν –ςθμερινι Λ.Κουμουνδοφρου). Θ χρθςιμότθτα του ςτον κεντρικό δρόμο
από τθν Ακινα για το Μοριά προκάλεςε πολλζσ επιςκευζσ αλλά μετά τθν καμπι τθσ
Ελλάδασ, επειδι ιταν από τουσ πιο τραχείσ δρόμουσ, δεν φζρει καμιά ομοιότθτα με τισ
μαηικζσ και ολοκλθρωμζνεσ επιςκευζσ των αρχαίων. Παρόλα αυτά φαίνονται ακόμα
κάποια ίχνθ από τθν αρχικι ιερά οδό. ΢τον κόλπο τθσ Ελευςίνασ και ςτο ελϊδεσ κομμάτι τθσ
πεδιάδασ ςυγκεντρϊνονται ςμινθ από αγριόπαπιεσ. Αφινοντασ τθ διαςταφρωςθ ςτο 1.43
περνάω ςτο 1.57 τον πρϊτο μφλο τθσ Ρείτθσ και ςτο 2.2 τον δεφτερο (ς.ς. υπιρχαν δφο
μφλοι ςτθ ςθμερινι Λ.Κουμουνδοφρου). Σο νερό που γυρίηει αυτοφσ τουσ μφλουσ πθγάηει
από αλμυρζσ πθγζσ ςτουσ πρόποδεσ του βουνοφ, που δε μποροφν να πάρουν το δρόμο για
τθ κάλαςςα όπωσ ζκαναν ςτθν αρχαιότθτα αλλά μαηεφονται ςε ζνα πζτρινο φράγμα που
φτάνει από τον ζναν μφλο ςτον άλλο. ΢ε αυτό το ςθμείο θ Ιερά Οδόσ είναι μια εςοχι μζςα
ςτον βράχο. Μπορείσ να τθν δεισ αρχικά ανάμεςα ςτουσ δυο μφλουσ, και μετά φαίνεται
ςτουσ πρόποδεσ των βράχων, πάνω από τισ αλμυρζσ πθγζσ, ενϊ ο ςφγχρονοσ δρόμοσ
ςυνεχίηει παραλιακά. Ζχοντασ περάςει από τισ αλμυρζσ πθγζσ, θ Ιερά Οδόσ κατεβαίνει ςε
ζνα μοντζρνα χτιςμζνο δρόμο, ο οποίοσ ςυνεχίηει παραλιακά μζχρι το άνοιγμα τθσ
πεδιάδασ ςτο Δαφνί, εκεί που θ πεδιάδα φτάνει ςτθν άκρθ του κόλπου τθσ Ελευςίνασ, εκεί
που τερματίηουν τόςο ο αρχαίοσ όςο και ο ςφγχρονοσ δρόμοσ πάνω από το νερό. Φτάνουμε
ςτθν αρχι του ςτρωμζνου δρόμου ςτο 2.8 και ςτο τζλοσ ςτο 2.12. Εδϊ ςτθν άκρθ τθσ
παραλίασ κείτεται μζροσ του ςϊματοσ μια φϊκιασ (ς.ς. ςθμαντικι παρατιρθςθ θ φϊκια),
ξεβραςμζνθσ από το νερό. Σο καλλιεργιςιμο ζδαφοσ ςε αυτι τθν άκρθ τθσ κοιλάδασ ςτο
Δαφνί επιμθκφνεται ςε μια ςτενι λωρίδα κατά μικοσ τθσ άκρθσ τθσ παραλίασ ςτο όροσ
Κορυδαλλόσ, μζχρι και το Μετόχι του ΢καραμαγκά. Σϊρα κατεβαίνουμε τθν κοιλάδα ςτο
Δαφνί, ενϊ το μονοπάτι ςτενεφει ςταδιακά ,μζχρι που φτάνει ςτο 2.27, ςε κάποιεσ εςοχζσ

5
ςτουσ βράχουσ ςτα αριςτερά του δρόμου, κάτω από τισ οποίεσ υπάρχουν τα κεμζλια του
περίβολου κάποιου αρχαίου ναοφ, ο οποίοσ βάςει αρχαίων μαρτυριϊν ιταν ο ναόσ τθσ
Αφροδίτθσ τθσ Ιεράσ Οδοφ (ς.ς. υπάρχει και ςιμερα, ςτον οικιςμό τθσ Αφαίασ ΢καραμαγκά,
Χαϊδάρι). Ακριβϊσ απζναντι από τισ εςοχζσ υπάρχουν κάποια ίχνθ του δρόμου και τα
απομεινάρια πζτρινων τειχϊν που τον ςτιριηαν και από τισ δφο πλευρζσ για μεγάλθ
απόςταςθ. Σα απομεινάρια του περίβολου που βρίςκονται μεταξφ του δρόμου και των
εςοχϊν είναι 24 γιάρδεσ μακριά και 12 φαρδιά, τα κεμζλια των τειχϊν είναι 5 πόδια
φαρδιά και καταςκευαςμζνα από ακατζργαςτθ πζτρα, ςαν τουσ αργοφσ λίκουσ ςτουσ
οποίουσ αναφζρεται ο Παυςανίασ. ΢τα δυτικά αυτοφ του ςθμείου βρίςκονται τα κεμζλια
ενόσ τετράγωνου πφργου παρόμοιασ καταςκευισ. Κάτω από δυο εςοχζσ μπορϊ να
ξεχωρίςω τθ λζξθ «Φίλθ Αφροδίτθ» που όχι μόνο αποδεικνφει ότι εδϊ βριςκόταν ναόσ τθσ
Αφροδίτθσ, αλλά ότι εδϊ ιταν και το Φίλοιον το οποίο αναφζρει ο Πλοφταρχοσ και κάποιοσ
ςυγγραφζασ τον οποίο αναφζρει ο Ακθναίοσ, αν και θ τελευταία πθγι δεν αναφζρει ςωςτά
ότι βριςκόταν ςτθ Θρεία. Ο ναόσ βρίςκεται εκεί μάλλον από τα αρχαία χρόνια και τον
επιςκεφαςε ο Δθμιτριοσ ο Πολιορκθτισ, όταν απζδωςε τιμζσ ςτθ γυναίκα του τθν Φίλθ, με
το όνομα Αφροδίτθ. ΢το 2.3, αφινοντασ πίςω τον ναό τθσ Αφροδίτθσ προχωράω κατά
μικοσ τθσ αριςτερισ όχκθσ ενόσ καταρράχτθ που ξεχφνεται ςτον κόλπο τθσ Ελευςίνασ, και
παρατθρϊ τα ίχνθ τθσ Ιεράσ Οδοφ ςτθν αντίκετθ όχκθ, ςε μερικά μζρθ κόβεται από τα
βράχια, αλλά για το μεγαλφτερο κομμάτι ζνασ υπερυψωμζνοσ δρόμοσ ο οποίοσ ςτθρίηεται
ςτθν πλευρά του ρζματοσ από ζνα τοιχίο από άγριεσ πζτρεσ. ΢το 3.49 φτάνω ςτθ Μονι
Δαφνίου: υπάρχει μικρι αμφιβολία ότι αυτό το κτίριο δεςπόηει ς τον χϊρο, και είναι για το
μεγαλφτερο μζροσ του απομεινάρια του ναοφ του Απόλλωνα ςτο Ποικίλο Όροσ, που ζγινε
εκκλθςία κατά τθν εγκακίδρυςθ του Χριςτιανιςμοφ ςτθν Ακινα. Σο ςφγχρονο όνομα Δάφνθ
φαίνεται να είναι άμεςα ςυνδεδεμζνο με τον Απόλλωνα και να προζρχεται από ζνα άλςοσ
με ιερζσ δάφνεσ, που ςχετιηόταν με τθ λατρεία του. Επί του παρόντοσ, όμωσ, δε ςϊηεται
κανζνα δζντρο δάφνθσ ςτο χϊρο. Παρόλο που το Δαφνί ςτερείται πλζον εκείνων των
ερειπίων που το ζκαναν τόςο ενδιαφζρον, το εξωτερικό περίβλθμα τθσ Μονισ και θ ίδια θ
εκκλθςία είναι κυρίωσ από Ελλθνιςτικά υλικά. ΢ϊηονται επίςθσ αρκετά απομεινάρια
ςαρκοφάγων, με το πιο ενδιαφζρον από όλα να βρίςκεται με τθ βάςθ ςτραμμζνθ προσ τα
πάνω, ςτθ ςτοά πριν τα κελιά των μοναχϊν. Είναι από λευκό μάρμαρο, μεγάλθ και
ογκϊδθσ. Αυτά τα επιτάφια μνθμεία ςυλλζχκθκαν προφανϊσ από τθν Ιερά Οδό, οι πλευρζσ
τθσ οποίασ ιταν ζνα νεκροταφείο από τθν Ακινα ζωσ τθν Ελευςίνα. Ο κόλοσ τθσ εκκλθςίασ
ςτο Δαφνί ςτθρίηεται από δυο ξφλινεσ δοκοφσ ςε ςχιμα ςταυροφ και ζχει πολλζσ μεγάλεσ
ρωγμζσ, οι οποίεσ δθμιουργικθκαν κατά τθν αφαίρεςθ των Ιονικϊν ςτθλϊν, οι οποίεσ κατά
τθν πρϊτθ μου επίςκεψθ ςτθν Ακινα βριςκόταν ςτθν αρχικι τουσ κζςθ, ςτο περίβλθμα τθσ
μονισ. Ζνασ υψθλόσ τετράγωνοσ πφργοσ με ζνα μικρό κόλο ςτθν κορυφι, ςαν και αυτοφσ
ςτθ ΢υρία, μάλλον χτίςτθκε από τουσ Φράγκουσ.
Ζνασ από τουσ πιο ςοβαροφσ λόγουσ ενάντια ςτθν απομάκρυνςθ των αρχαίων ερειπίων από
τθν Ελλάδα ςτθν Αγγλία, ι άλλεσ χϊρεσ, είναι ότι ςαν αποτζλεςμα τθσ αμζλειασ όςων τα
αφαιροφν ι τα ςυλλζγουν, δεν είναι πάντα γνωςτό από ποφ προζρχονται. Ζτςι τα αρχαία
μνθμεία που αποτυπϊνουν τθν αρχαία ιςτορία εκεί που βρίςκονται, χάνουν τθν αξία τουσ
για τον ςκοπό που κα εξυπθρετοφςαν. Αυτό δε μπορεί να αντικαταςτακεί από επιγραφζσ,
κακϊσ, ςτισ περιςςότερεσ περιπτϊςεισ, τα αρχαία Ελλθνικά μνθμεία είχαν άμεςθ ςχζςθ με
τθν τοπικι ιςτορία και μυκολογία. Επίςθσ, ζχει ςυμβεί πολλζσ φορζσ κατά τθν

6
απομάκρυνςθ ενόσ μνθμείου από τον τόπο του, να χάςουν και τα δυο κάτι από το
ενδιαφζρον που παρουςίαηαν, το πρϊτο από τθν αξία του ι από τθν κατάςταςθ ςτθν οποία
ιταν διατθρθμζνο και να είναι μικρισ αξίασ για τθν ςφγχρονθ τζχνθ εκεί που κα είναι
εκτεκειμζνο. Σο κακό είναι ότι ςε όλθ τθν Ευρϊπθ υπάρχουν εκκζματα από τθν αρχαιότθτα
τα οποία ζχουν γίνει ακατανόθτα για εμάσ, μακριά από τον τόπο από τον οποίο
προζρχονται.
Θ μονι βρίςκεται ςτο υψθλότερο και ςτενότερο κομμάτι του περάςματοσ: πίςω του ο
δρόμοσ είναι ίςιοσ για κάποιο διάςτθμα και μετά ςταδιακά ανοίγει μζχρι που 12 λεπτά μετά
τθ μονι, περνϊντασ από ζνα κωνικό λόφο ςτα αριςτερά και τθν πλαγιά του Όρουσ
Κορυδαλλοφ ςτα δεξιά, βλζπουμε τθ κζα τθσ Ακινασ. Θ οπτικι από αυτό το ςθμείο, παρόλο
που είναι πιο περιοριςμζνθ από αυτι του οχυροφ ςτθ Φυλι, ςτο δρόμο από τθ Θιβα, είναι
πιο ενδιαφζρουςα για τθ μεγάλθ εγγφτθτα τθσ ςτθν πόλθ. ΢ε άλλεσ περιπτϊςεισ τθν ζχω δει
ςτθ μζςθ του καλοκαιριοφ, αλλά είναι πολφ πιο όμορφθ αυτι τθν εποχι, με τα
περιςςότερα δζντρα να είναι αεικαλι, όπωσ το πεφκο, θ ιτιά και θ ελιά, μαηί με μια
ποικιλία κάμνων, με τα λιβάδια και τα βοςκοτόπια, που ζχουν επανακτιςει κάποια από τθν
πραςινάδα τουσ, κάνοντασ μια ευχάριςτθ αντίκεςθ με τα βραχϊδθ όρθ. Σο καλοκαίρι το
τοπίο ζχει μια ξερι μονοτονία, που διακόπτεται λίγο από το απαλό πράςινο τθσ ελιάσ. Ζνασ
ατμόσ ανεβαίνει τόςο γριγορα από τθ γθ ϊςτε υπάρχει μια ομίχλθ που κάνει τα μακρινά
αντικείμενα καμπά, ενϊ φαίνονται πιο κακαρά κατά τθ διάρκεια μιασ κακαρισ
χειμωνιάτικθσ θμζρασ. Μπαίνοντασ ςτθν Ακινα, μετά από ζνα ταξίδι ςτθ Βοιωτία, γίνονται
εμφανείσ οι ατμοςφαιρικζσ διαφορζσ, που ζγιναν και θ αιτία του ςαρκαςμοφ των Ακθναίων
απζναντι ςτουσ Βοιωτοφσ για τθ ζλλειψθ κακαρισ ατμόςφαιρασ τθσ πόλθσ και τθν ζλλειψθ
γριγορθσ αντίλθψθσ του λαοφ. Σα τρία τζταρτα των πεδιάδων τθσ Βοιωτίασ είναι τελείωσ
καλυμμζνα από τα βουνά, τόςο που ακόμα και τα τρεχοφμενα νερά φεφγουν ςτθ κάλαςςα
μζςα από υπόγεια κανάλια, ενϊ ο τόποσ είναι γεμάτοσ από λίμνεσ και βάλτουσ των οποίων
οι ανακυμιάςεισ εξατμίηονται αργά.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: 1η Παρουςίαςη. Θα επεξεργαςτοφμε τισ πληροφορίεσ περιςςότερο
και θα επιμεληθοφμε το κείμενο καλφτερα για να το παρουςιάςουμε πιο
ολοκληρωμένα.
//////////////
Επιπρόςθετεσ πληροφορίεσ
Η αρχαία πόλη «Ελευθερέσ» (Ελευθέρα) βριςκόταν κοντά ςτθ Θιβα, ςτον
ςθμερινό δρόμο Μάνδρασ – Θιβασ *Ε-962+, τθ λίγο μετά τθ ςτροφι που κάνουμε
για να πάμε ςτα Βίλια, μετά τθν Οινόθ και λίγο πριν τισ Ερυκρζσ. Σο φροφριο των
Ελευκερϊν (Γυφτόκαςτρο) υπάρχει και ςιμερα, είναι εγκαταλειμμζνο ςτθν «όρεξθ»
των προβάτων τθσ περιοχισ. Περιςςότερα ΕΔΩ
http://www.outopia.gr/ancient/attiki/eleftherai.htm
Μφθοσ τησ Αντιόπησ (Τπάρχουν αρκετοί μφκοι, επιλζγουμε όμωσ αυτόν που
περιζχει τθν πόλθ «Ελευκερζσ»):

7

Ο Νυκτζασ, αδελφόσ του Λφκου, είχε μία κόρθ, τθν Αντιόπθ, τθσ οποίασ θ ομορφιά
ιταν ξακουςτι ςε ολθ τθν Ελλάδα. Ο Επωπεφσ, βαςιλιάσ τθσ ΢ικυϊνοσ, απιγαγε τθν
Αντιόπθ και ο πατζρασ τθσ Νυκτζασ ςυγκζντρωςε ςτρατό και επιτζκθκε ςτθν
΢ικυϊνα. Ο Λφκοσ επιτζκθκε ςτθν ΢ικυϊνα, νίκθςε και ςκότωςε τον Επωπζα και
πιρε πίςω τθν Αντιόπθ, θ οποία ςτον γυριςμό τουσ προσ τθν Θιβα, ςε ζνα ςπιλαιο
κοντά ςτθν πόλθ Ελευκζρα, γζννθςε δφο δίδυμα αγόρια, τον Αμφίονα και Ζικο, τα
οποία εγκατζλειψε εκεί.
Ζνασ βοςκόσ τα βρικε και τα μεγάλωςε ςαν τςοπάνουσ, χωρίσ να ξζρει τθν
αριςτοκρατικι καταγωγι τουσ.
Όταν θ Αντιόπθ επζςτρεψε ςτθν Θιβα, δεν μπόρεςε να υποφζρει τισ κατθγορίεσ
του Λφκου και τθν κακομεταχείριςθ από τθν ςκλθρι γυναίκα του, τθ Δίρκθ. Ζτςι
διζφυγε και βρικε καταφφγιο ςτο μζροσ όπου οι γιοι τθσ ηοφςαν και οι οποίοι τϊρα
είχαν μεγαλϊςει. Θ Δίρκθ προςπάκθςε να τθν φζρει πίςω, αλλά ο Αμφίων και ο
Ηικοσ, αναγνϊριςαν ότι θ Αντιόπθ ιταν θ μθτζρα τουσ, και πιραν εκδίκθςθ για όλα
όςα είχε υποφζρει. ΢κότωςαν τον Λφκο και ζδεςαν τθν Δίρκθ ςτα κζρατα ενόσ
ταφρου, που τθν ζςερνε ζωσ ότου πζκανε. Σα δφο αδζλφια επζςτρεψαν ςτθ Θιβα,
εξόριςαν τον Λάιο και πιραν τον κρόνο. Χρθςιμοποιϊντασ τθν λφρα τουσ, τθν οποία
είχαν διδαχκεί από τον κεό Ερμι, άρχιςαν να χτίηουν τα τείχθ τθσ Θιβασ. ΢φμφωνα
με τον μφκο οι πζτρεσ κινοφντο από μόνεσ τουσ, υπακοφοντασ ςτον ρυκμό τθσ
μουςικισ.
ΠΘΓΘ: 2 ΣΕΕ ΘΘΒΑ΢/Ιςτορία τθσ Θιβασ http://2teethivas.voi.sch.gr/etwin07/thiva/Thiva.htm
http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft0q2n99ng&chunk.id=d0e1008&toc
.depth=1&toc.id=&brand=ucpress MUNN THE DEFENCE OF ATTICA