ओमर खय्याम आणि त्याच्या रुबाया....
मभत्रशो नभस्काय !

आजची वंध्माकाऱ आऩण ओभय खय्माभ फयोफय घारलणाय आशोत ! भयाठीत त्माच्मा

रुफामांचे बाऴांतय कयामचे बाऴांतय कयामचे धाडव भी केरे माचे कायण पाय वोऩे आशे .

रुफामांचे अंत्यं ग आऩल्मारा भयाठीतच चांगरे वभजते आणण बालते. एक दोन ऩेग जय
ऩोटात गेरे अवतीर तय तम्
ु शारा खात्रीने वांगतो तभ
ु ची शी वंध्माकाऱ भस्त जाण्माची

ळक्मता आशे . तवे झारे तय भरा वांगामरा वलवरु नका....

भी शे का करू ळकरो त्माचे कायण मा रुफामा आणण भद्म. खोटे कळारा फोरू ? शे वलव रेखन भी भाझी आलडती
पेवाऱणायी फीअय ऩीत केरेरे आशे .

आऩल्मारा खय्माभ शा पक्त ऩेरा आणण वयु ईच्मा वंदबावत जास्त भाहशती आशे . काशी शयकत नाशी... ते काशी ऩाऩ
नाशी. ऩण तो एक लैसाननक शोता, गणणती, खगोर ळास्त्रस शोता. तत्लसानी शोता आणण एक कलीशी शोता.
त्माचा जन्भ १८ भे १०४८ योजी झारा आणण भत्ृ मू ४ डडवेंफय ११२२ योजी झारा.

खारी खय्माभचे बभ
ु तीतीर एक अयफी बाऴेतीर प्रभेम आणण त्माखारी त्माचे चचत्र.

खय्माभचा अथव - तंफू मळलणाया. त्माच्मा नालालयशी त्माने एक रुफाई मरहशरी आशे . तो म्शणतोखय्माभ, ज्माने ळास्त्राचे तंफू मळलरे

दख
ु ्च्मा खाईत शोयऩऱून त्माची याख झारी.

नमळफाच्मा धायदाय ळस्त्राने तंफच
ू े दोयच काऩरे
आळेच्मा दरारांनी त्मारा पुकटात वलकरे.

शी रुफाई त्माने अत्मंत लैपल्मग्रस्त आलस्थेत मरहशरे आशे . वर
ु तान त्माचा मभत्र शोता आणण बरा शोता. त्माच्मा
ळास्त्रीम काभावाठी त्माने बयऩयू भदत केरी शोती. ओभयने त्माचे वाये आमष्ु म वामन्वची ऩाठयाखण कयण्मात

घारलरी आणण वर
ं य भात्र त्माच्मा याजऩत्र
ु तानाच्मा भदतीने ते त्मारा ळक्मशी शोते. ऩण वर
ु तानाच्मा भत्ृ मन
ू त
ू ाने (जे
त्माचे वलद्माथॉशी शोते) कभवठ धभावची काव धयरी आणण त्माचे फरमाचळा काभाची अषयळ् याख झारी. त्मा त्माच्मा
भनस्स्थतीलय यचरेरी शी रुफाई.

मभत्रशो, मातरे ळब्द आऩल्मारा ककती ओऱखीचे लाटतात ! नमळफाचे धायधाय ळस्त्र, आळेचे दरार....... आऩण वगऱे
मा अलस्थेतन
ू कधी ना कधी तयी गेरेरेर अवतो. आऩल्मारा आलडते एक आणण आऩण कयतो दव
ु ये च. नंतय काम

खारी दाखलरी आशे त ती त्माच्मा रुफामाच्मा वगळ्मात जुन्मा शस्तमरणखतातीर दोन ऩाने.. भाझा नभस्काय खय्माभरा वांग आणण मरनतेने त्माच्मा दयलाजाची धुऱ कऩाऱी राल. त्मा ळंका दयू कयामची वलनंती त्माने खय्माभरा ऩत्राद्लाये केरी. फीजगणणतालयचे १. त्मात गणणतालयची ४.. . भाझ्मालय एक उऩकाय कय. ह्मा वलद्लान गश ृ स्थाच्मा भनात आत्भसान आणण धामभवक कतवव्मे ह्माफद्दर काशी ळंका शोत्मा. ओभयने जे वलऩर ु मरखाण केरे त्मातीर काशीच आता उऩरब्ध आशे ...नमळफाच्मा धायदाय ळस्त्राने तंफच ू े दोयच काऩरे. शे ऩत्र त्माने थोडेवे काव्मात यचरे.. कया धाडव आणण ऩशा उत्तय मभऱते आशे का ? ऩण ते मभऱे तो ऩमंत. ते सान मभऱल आणण ऩयत मेऊन भरा लाचून दाखल.. त्मा थोय शककभारा वलचाय भाझे “प्रमोजन” काम. . २ "दरवाजाची धूळ" ' अब्द अर ् यशीभ नलावी ' शा फ़ावव प्रांताचा प्रभख ु क्लादी आणण इभाभ शोता... त्माची मोग्मता ह्माशुनशी थोय आशे . त्माने खय्माभप्रती दाखलरेरा शा आदय आऩल्मारा त्माच्मा फद्दर खऩ ू काशी वांगन ू जातो.. भी वांगतो... आणण “कतवव्मे” काम.. मभत्रशो. ओभय खय्माभची १० ऩस् ु तके काऱाच्मा तडाख्मातन ू लाचरी.शोते ते आऩण स्लत्राच वलचारू ळकतो... त्माने १०८२ भधे खय्माभरा एक ऩत्र ऩाठलरे. फ़ाववचा इभाभ शा पाय भोठा अचधकायी झारा. जेव्शा तू जाळीर तेव्शा. त्माने मरहशरे – शे वाफाच्मा लारमा..

तो म्शणतो एक लतऱ ूव आणण एक शामऩयफोरा काढरा की काभ शोते. कायण त्माकाऱी भनष्ु म ननवगावच्मा पाय जलऱ शोता आणण त्मावलरुध्द जाण्मात त्मारा पायवा ळशाणऩणा लाटत नवे.बमू भतीलयचे १. भी त्माच्मा ऩढ ु ची वोडलामचा प्रमत्न कयतोम. ते नाते खयोखयच पुरे आणण त्माच्मालय कपयणारमा भ्रभयावायखे शोते आणण प्रेभ शा त्माचा आवलष्काय शोता. दे ळ वोडणे त्मांना ळक्म अवते एलढे च ! मांच्मातरे नमळफलान कोण ते काऱच ठयलतो. जी वोडतात ती अवाभान्म अवेशी म्शणता मेत नाशी. उद्मा आऩण त्माचे अजून एक फीजगणणतातीर इक्लेळन वोडलण्माची एक ऩध्दत फघणाय आशोत. तो म्शणजे दे ळ वोडणे. खय्माभकडे त्मालेऱी व्शे रयएफर शी वंकल्ऩना नव्ह्ती. म्शणजे त्माचे लडीर इब्राशीभ जे तंफू मळलणाये वाभान्म काभगाय शोते. शे वोडलण्मावाठी. प्रेमवी मांचे उल्रेख मेतात त्मा वौंदमावचे शे प्रानतननधीक चचत्र वभजा. जी लाचरीत ऩाहशजेत. आऩरा धभव का बभ ू ी? शे ननलडणे भयणाशूनशी अलघड. म्शणन ू त्माने शे वलव ळब्दात वोडलरे. ३ एक गणिती व ममत्र ! x3+bx2+2bc=ax2 शे फीजगणणतातीर इक्लेळन वोडलण्मावाठी खय्माभने एक वोऩी ऩध्दत ळोधन ू काढरी. आणण अध्मात्भालयची ३ आशे त. स्त्री-ऩरु ु ऴातीर प्रेभावलऴमी एकूणच त्मा काऱातीर भाणवांना पाय आदय आणण कुतश ू र शोते. . ऩदाथववलसानालयची ३. त्मांनी इस्राभ धभव स्स्लकायरा. खय्माभरा लैहदक गणणत आणण इथरे गणणती मांची भाहशती शोती शे शी ननस्चचतऩणे म्शणता मेते कायण त्माने त्माच्मा एका रेखात अवे म्शटरे आशे की नतवरमा घातांका ऩमंतची इक्लेळन हशंदं न ू ी वोडलरेरी आशे त. ओभय इयाणभधल्मा ऩहशल्मा धभांतयीत ऩाळॉ वऩढीतीर शोता. त्मानंतय आऩण त्माच्मा काव्माकडे लऱणाय आशोत. आणण भरा लाटते तो तवा आजशी आशे . एक नतवयाशी अवामचा. ऩण त्माचा मक् ु रीडचा अभ्माव शोता शे ननस्चचत. त्मालेऱी भयण ककं ला धभांतय शे दोनच ऩमावम उऩरब्ध शोते. आऩरी ननष्ठा जमभनीळी का धभावळी? भरा ऩोवणायी जभीन ऩहशरी का धभव ऩहशरा? वाभान्म भाणवे दे ळ वोडत नाशीत. ननवगावत वौंदमव शोते आणण स्त्रीच्मा वौंदमावरा बर ु णे शे नैवचगवक शोते. लय एका वद ुं य स्त्रीचे चचत्र फनघतरे का ? खय्माभच्मा अनेक रुफामांभधे जे वद ुं य चेशया.

माची कल्ऩनाच त्मांच्मा ह्रदमाचा थयकाऩ उडलते.” ककती खये आशे शे ! भग मालय ज्मांचा वलचलाव आशे त्मांना त्मांच्मातीर एखादा गेल्मालय. अब्राशभ मरंकनने एका हठकाणी म्शटरे आशे ते पाय भशत्लाचे आशे .-आऩल्मारा जामचेच आशे . आभचे फाजर ू ा वारुन ! मभत्रशो. आऩल्मारा वलांना भाशीत आशे. तो म्शणतो – वगऱे भाझे मभत्र गेर.े एकएक करुन आरे न्मामरा त्मांना मभदत ू लरुन. कल्ऩना कया आऩण आऩल्मातन ू गेरेल्मा मभत्राचा.. मा लमात आऩण ककतीशी ननढावलरेरे अवरो तयीशी. मा आमष्ु माच्मा भैकपरीत तीच भहदया प्मारो आम्शी बयबरुन. खय्माभने त्मालय एक रुफामा यचरी आशे .. भैत्री आणण आऩण एकत्र घारलरेरा लेऱ माची तर ु ना भरा लाटते कळाळीशी शोऊ ळकत नाशी. “भाणवाच्मा आमष्ु माचे जय चांगरे आणण लाईट अवे दोन बाग केरे तय- चांगल्मा बागाचा नव्लद टक्के बाग शा मभत्र आणण भैत्रीने व्माऩरेरा अवतो.. वंध्माकाऱच्मा भैकपरीत आऩण चुकून ऩेरा बयरा आशे . खय्य्माभच्मा आमष्ु मात मभत्रांना पाय भशत्ल शोते. शी कल्ऩना आऩल्मा काऱजाचा ठोका चक ु लतेच ! मभत्र. मभत्रांची ककं भत कळी कयणाय ? दोन मभत्रांभधरे नाते शे . ते खारी हदरेरे आशे . त्मांचे प्मारे ऩडरेत आडले आता....लयीर इक्लेळनचे स्ऩस्ष्टकयण. एका डॎननळ गणणतीने मरशरेरे आशे .

तो लयतीच आशे आणण आम्शी खारीच आशोत.वभाजाची बीती.. त्मा वगळ्मांची लाट आशे चक ु री.. वभाजाने घातरेरी लेगऱीच.भत्ृ मच ू ी बीती. शी झारी आऩरी स्लत:ची. शे आमष्ु म म्शणजे एक यं गरेरी भैकपर. भग जगाले कवे ? त्माचे उत्तय कदाचचत ऩढ ु े मभऱे र.. माच भैकपरीत आऩण मभत्रांफयोफय माचा आनंद घेत अवतो. प्रलावाची बीती. त्मातरा वलचायी रोकांचा अवाला "अध्मात्भ" ऩण शे वत्म नाकायता मेत नाशी की वभाजातीर जास्त रोक त्माची ऩज ू ा शी घाफरुनच कयतात. नात्मांची बीती. वैतानाने त्राव हदरा म्शणून त्माच्मा रढण्मावाठी ऩयभेचलयाचा जन्भ झारा अवाला. टीऩ : रुफामा लाचताना ओऱी मा क्रभाने लाचाव्मात. तवेच. मा वलऴमालय लादांचे जंग आजऩमंत छे डत आरेरे आशे त. ऩयत १. ओऱ – १. तो मभऱतच नाशी.. खय्माभने मारा उऩभा ऩडरेल्मा ऩेल्मांची हदरी आशे . ४ ऩयभेचलय आशे का नाशी. मेथे एकच पयक अवतो. खय्माभ म्शणतो. बक्त दे लारा कधीच अडचणीत टाकत नाशी आणण दे ल बक्तारा अडचणीत कचधच एकटे वोडत नाशी. शा झारा थोडावा गंबीय वलचाय. आणण लाटल्माव ळेलटची ऩयत एकदा. अळा मा ऩयभेचलयाच्मा ळोधाचा खयं तय प्रमत्न कयण्मात काम शळीर आशे ? ऩण जे ळोधतात त्माचे (ऩयभेचलयाच्मा ळोधाचे) अनेक भागव आशे त अवे म्शणतात.. भरा आठलतंम आम्शी एका गालात एका कट्टम ू मा वलऴमालय बांडबांड बांडरो आशोत... खये तय ऩयभेचलयाच्मा अगोदय वैतानाचा जन्भ झारा अवाला अवे भरा लाटते. म्शणून तोच (ऩयभेचलय) त्माच्मा कानात वांगतोमभाझ्मा कानात तो वभजाली.अशोऽऽ कळाची बीती नाशी ? शे वलचायी आणण ते ऩज ु ायी.. दोघेशी दे ल अवतात आणण दोघेशी बक्त अवतात.२ नंतय ३ आणण ४. मा प्रचनाचा ननकार रागरा तय नाशीच.. घाफयरेल्मांचे शार तय वलचारुच नका! ते वभाजारा घाफरुन स्लत:राच रफ ु ाडतात.२. ककं ला अवे म्शणा की वभाजारा स्लत:रा रफ ु ाडू दे तात आणण जीलनाच्मा खरमा आनंदारा ऩायखे शोतात. ऩण त्मा लादाचे ् ालय फवन ऩमवलवान त्मा कटट्माचे नाभांतय शोण्मात झारे "ऩयभेचलयकट्टा". स्जतके स्लबाल नततकी कंु ऩणे.दे ल (अवराच तय) आणण त्माच्मा बक्तांभधीर नात्मावायखे अवते.. जास्त वलचाय केरा की नाभकयण शोते तभ ु चे ककं ला तभ ु च्मा स्थानाचे. आऩण आऩल्माऩयु ते चांगरे लाईट . काशी त्मांच्मा भागावलय वलचायी काशी त्मांच्मा भागांलय घाफरुन ऩज ु ायी भाझ्मा कानात तो वभजाली. अनेक भैकपरींची भजा एकत्र रट ु रेरी अवते आणण अचानक केव्शातयी आऩरा एखादा मभत्र जातो. गरयफीची बीती.. त्मा वगळ्मांची लाट आशे चक ु री. वंकटांची बीती.. उद्माची बीती. काम वांगाले ? भाणवाच्मा आमष्ु मारा ककती कंु ऩणे अवतात ? वंळोधनाचा वलऴम आशे ! स्जतकी भाणवे नततके त्मांचे स्लबाल. मा आमष्ु मात मभत्रांच्मा वभलेत आऩण मा जीलनाचा आनंद रट ु तो. फाजूरा वायरेरे ऩेरे म्शणजे आऩल्मारा भागे ठे ऊन शे मभत्र ऩढ ु े ननघन ू गेरेरे आशे त.

भग भधे मेते ते नळीफ (भानरे तय)..... एक गोष्ट रषात मेते आशे का ? वोभ म्शणजे वगळ्मा वकायात्भक फाफी आशे त. त्माच्मा ऩमरकडे जा ! आऩल्माऩावन ू दव ु रमारा त्राव शोणाय नाशी शे एलढे एकच तत्ल ऩाऱरे तय भरा लाटते शे ळक्म आशे ! खय्माभचा वलयोध शा ऩहशल्माऩावन ू कभवकांडांना शोता. रषात घ्मा ’ते’ म्शणतात ऩवलत्र झाड आशे आणण त्माच्मा यवाऩावन ू ..ठयलतो ती आतरी. भग खय्माभने वलचायरेरा ऩचन आऩल्माराशी वलचायालावा लाटतो. वभाज जी घारतो ती जास्त व्माऩक अवतात आणण भाणवाच्मा जीलनालय आणण त्मांच्मातीर वंफध ं ालय खोरलय ऩरयणाभ कयतात. वोभ म्शणजे नषत्रे. काम चांगरे आणण काम लाईट कोण ठयलणाय ? आणण कोणारा काम आणण केव्शा काम चांगरे शे कोण ठयलणाय ? माचा अनतये क झारा की शे जग तरु ु ंग लाटामरा रागतो.. दययोज ऩयभेचलयाच्मा प्राथवनांचे अलडंफय भाजलणे त्मारा वभजू ळकत नव्शते. त्मांच्मावाठी ! आणण वत्म काम तय “भी अजून एकदाशी अवत्मारा वत्म म्शटरेरे नाशी.. ऩण मभत्रशो...... मा ननमभांना वभाज नैनतकता म्शणतो.. आकाळाचा टे कू आणण वोभ म्शणजे याजा. ते खये आशे आणण लादग्रस्त ऩण आशे .े मा वगळ्माचा ऩरयणाभ म्शणून आमष्ु मात आनंद आणण द:ु ख अवे दोन ऋतू तमाय शोतात..... आनंद आणण द:ु ख शे तय दोन ऋतू...... वलव प्रकायच्मा कभवकांडांना ! प्राभाणणक भाणवारा माची गयज काम अळी त्माची प्राभाणणक ळंका शोती. जे वलचाय कयतात ते तकावची काव धयतात... ते म्शणतात कुयाण वलवश्रेष्ठ आशे. उदा. कायण शे ऩयभेचलया. वगळ्मात भशत्लाचा उल्रेख आशे तो म्शणजे ते एक ऩवलत्र झाड आशे . तय ळशाणऩणा कुठल्मा कटाचा फऱी ? थोडक्मात काम. मा जगात मा जीलनात आनंदी यशामचे अवेर तय चांगल्मा लाईटाची दडऩणे झुगारुन द्मा.” ळास्त्राची (वामन्वची) ऩाठयाखण कयत अवताना त्माने फये च ळत्रू जोडरेरे शोतेच ! मभत्रशो.. शे वगऱे अवे आशे फघा. वोभ म्शणजे प्रकाळ. वलवत्र. ऩण वलववाभान्म वभजतात ककं ला धभवगरू ु वांगतात अवे त्माचे स्लरुऩ अवेर अवे त्मारा मभत्रशो. काऱ रषात घ्मा.. कुयाण का वयु ई ?. भऱ ु ीच लाटत नव्ह्ते.. वलववदाकाऱ लाचल्मा जातच आशे त.... तकावच्मा भधेभधे नळीफ तडभडते. म्शणन ू तो ऩयभेचलयाराच म्शणतो – तुझ्मा जऩाच्मा भाऱे त नवेर ओलरा भी एखादा भोती.. त्माने प्रचन वट ु तो म्शणता की काम ? भऱ ु ीच नाशी. तारीफानवायख्मा वंघटनांचे कामदे ककं ला कठोय अळी कभवकांड. वयु ईच्मा गळ्मालयच्मा ओऱी भात्र... वोभ म्शणजे रशान भर ु े. ऩयभेचलय अवेर अळी त्माची आळा शोती.. चांगरे आणण लाईट शा नैनतकतेचा तुरुंग.. ५ वयु ई... वोभ म्शणजे ऩशाट. भी अजून एकदाशी अवत्मारा वत्म म्शटरेरे नाशी.. भी तुझ्मा दमेची आळा वोडरेरी नाशी. लाचरे जाते अधूनभधून.... ऩाऩे कवरी तय ळास्त्रीम वत्म वांगण्माची ! दमेची बीक कोणावाठी तय ज्मा कभवठ रोकांनी वत्म स्स्लकायामरा नकाय हदरा.. ऩण तो स्लत:ळी प्राभाणणक शोता.. अयफांनी नक ु तेच इयाण इस्राभभम केरे शोते तो काऱ ! ऩढ ु े . इच्छा नव्शे . आऩण ते भजा म्शणून लाचूमा आणण इथेच वोडून दे ऊमात! वगळ्मात प्राचीन लेद ऋग्लेद मात वोभाचा उल्रेख अनेक प्रकायाने केरेरा आशे .. मभत्रशो. ऩण भाझ्मा चेशरमालयची ऩाऩाची खंत भी अजूनशी ऩुवरेरी नाशी... लाचल्मा जातच आशे त.. भी आता जे वांगणाय आशे.

वगळ्मात भशत्लाचे म्शणजे तभ ु चा दयू ामबभान नष्ट कयते. . वलवत्र वलववदाकाऱ लाचल्मा जातच आशे त.. व्मथव आशे उद्माची काऱजी.. वगळ्मांना एका ऩातऱीलय आणते. त्माभऱ ु े तम् ु शी दे लांची स्तलने अचधक चांगल्मा प्रकायाने यचू ळकता..भी. स्लगव आणण नयक. अनंताच्मा ऩमरकडे. भाणवाच्मा आमष्ु माची पाय भोठी ळोकांनतका शी आशे - तो बत ू काऱ वलवयत नाशी आणण बवलष्मकाऱ त्मारा छऱतो. योगांऩावन ू भक् ु ती शे तय माचे काभ आशे आणण गरयफांवाठी उत्तभ औऴध आशे . थोडक्मात काम.एक स्लगॉम ऩेम फनते.. वयु ईच्मा गळ्मालयच्मा ओऱी भात्र.. उयरेल्मा आमष्ु माची ककं भत तर ु ा भाशीतशी नाशी. ( फशुतेक शे वऩणारमांना ळत्रू शोतच नवतीर... शे खय्माभ थोडक्मात वांगतो. ज्मांनी मा ऩेमाची भमावदेत भजा चाखरी आशे त्मांना शे ऩटे र. तोच पक्त तझ ु ा आशे . खोरीलय कयण्मात आरे. कागद आणण ळाई. जय भी जन्भारा आरो तेव्शाच शे वलचल जन्भारा मेते तय तो कागद आणण ती ळाई भाझ्मातच आशे . आऩण नक ु तेच ऐकरे की वलचलजन्भाचे यशस्म उरगडणाये प्रमोग जमभनीखारी १ कक. उयरेल्मा आमष्ु माची ककं भत काम ? आणण ती कळात भोजणाय ? आत्ताऩमंतच्मा आमष्ु माऩेषा कभी का जास्त ? कभी म्शणजे काम आणण जास्त म्शणजे काम ? आणण ककती आमष्ु म उयरे आशे ?. त्माचा ननणवम काम व्शामचाम तो शोईर. ळेलटचे लाक्म पाय भशत्लाचे आशे . वोभयव म्शणजे भहदया शे अजून मवध्द व्शामचे आशे . थोडक्मात वांगणे शी त्माची खामवमत आशे – तो म्शणतो --ते म्शणतात कुयाण वलवश्रेष्ट आशे. शे ऩेम प्मा आणण दीघावमऴ ु ी व्शा ! शे ऩेम तभ ु च्मा ह्रदमातीर ऩाऩे धल ु न ू टाकते. शे ऩेम तभ ु चे अऩळकुनांऩावन ू आणण ळत्रऩ ू ावन ू वंयषण कयते. खय्माभ जेव्शा भहदया म्शणतो तेव्शा त्मारा त्मा अथावने भहदया म्शणामचे नवते. ) वत्मारा उत्तेजन आणण अवत्मारा नष्ट कयते. भेल्मालय स्लगव का नयक ? तो लयती तभ ु च्मा ऩाऩ-ऩण् ु माचा हशळेफ मरहशतो म्शणतात... शे आऩल्मारा ऩढ ु े कऱे रच. ज्मालय तो मरहशतो आणण ज्माने मरहशतो ते काम आशे ? माचा ळोध वलचलाच्मा जन्भाइतकाच भशत्लाचा आशे . लाचरे जाते अधन ू भधन ू . लेदाऩावन ू चारत आरेरे शे ऩेम कोण नाकायणाय ? त्माचे अस्स्तत्ल ऩयभेचलयाइतकेच आदीभ आशे. जेव्शा भाणूव वभश ू ात यशामरा रागरा तेव्शाऩावन ू तो भत्ृ मर ू ा घाफयत आरेरा आशे . शे वलचल केव्शा जन्भारा आरे ? भाशीत आशे का तम् ु शारा ? वध्माच्मा ळास्त्रीम वलचलाभधे मालय खूऩच काभ चारू आशे . का तो त्माच्माकडून शौव म्शणन ू छऱून घेतो ? लतवभान आणण बवलष्मालय कवरा अचधकाय वांगतोव... म्शणून खय्माभ म्शणतो – वलचलाच्मा जन्भहदनी. शे प्राळन केल्मालय काम शोते ? ते म्शणतात. स्लगव आणण नयक भाझ्मातच आशे .. ऩण अवेशी म्शणता मेईर की मा वलचलाचा जन्भ भी जन्भरो त्माच हदलळी झारा. म्शणन ू शा षणच जग. व्मथव दलडू नकोव लेड्मा शा षणशी.. टीऩ : भाझ्मा मभत्रांनो.. आमष्ु माची ककं भत. त्मांना ळेलटी वाषात्काय झारा. लाचल्मा जातच आशे त.. माचे कायण वोऩे आशे .. भाझा आत्भा ळोधतोम कागद आणण ळाई... जय नीट लाचरेत तय मा वगळ्मातरी भजा रषात मेईर. भानलजात जन्भारा आरी नवती तय शा प्रचनशी जन्भारा आरा नवता..

भरा तय लाटते वलव दे लांच्मा आणण याषव/वऩळाच्मांचा जन्भदीन शाच अवाला.. जेव्शा भाणवारा ऩाहशजे तेव्शा दे लाची ऩज ू ा कयावलळी लाटू रागरी तेव्शा त्मांच्मा प्रनतकांचा जन्भ झारा अवाला. मभत्रांनो. यात्रीरा वम ू व घारलतो. भहदये ची भजा तभ ु च्मा वप्रम वखीच्मा वोफतच मेऊ ळकते.६ ऩचचात्ताऩाची गत ुं ागंत ! ऊठ आणण भरा भदीया दे ! फोरामची शी लेऱ नाशी. रलकयच त्मारा कऱून चक ु रे. अवो. अलतीबोलती फघा.इ. उऩाव भोडरा तयी बमंकय ऩचचात्ताऩ शोणायी भाणवे भी फनघतरी आशे त. अग्नी डोंगयालयची जंगरे ऩेटलतो आणण ऩाऊव ती आग वलझलतो. शी कल्ऩना पाय भजेळीय आशे फयं का मभत्रांनो ! भाणवाने भाणवारा भायरे तय ते ऩाऩ आणण भग नयक मात्रा ठयरेरीच. आऩण वलचाय कया.. नीट वलचाय केरात तय मा लाक्माचा अथव वभजेर.प्रनतकांवाठी झारेल्मा रढामांचा ऩयाभळव घ्मामची शी जागा नाशी आणण लेऱशी नाशी.. तो तम् ु शी घ्मार अळी आळा आशे . भाझ्मा ऩचचात्ताऩाची गत ुं ागत ु तझ् ु मा फटांइतकीच आशे मभत्रशो. ज्मारा खया वाषात्काय झारा आशे तो. आऩण वस ू आशात ! शे ठयलणाये म्शणे वाषात्कायी अवतात. भाणवाचे आमष्ु म वलवलध घटनांनी बयरेरे अवते. आऩल्मारा कऱे र.. फयोफय ओऱखरेत तम् ु शी. स्लगावत आणण नयकात कोण जाणाय शे धभवगरु ु ठयलामरा रागल्माभऱ ु े काम झारे शे भी आऩणाव वांगत नाशी. दे लऱांचा जन्भ शा अवा झारा आणण भानलजातीचा घात झारा.व चंद्र इ....चचव. ज्मा हदलळी हदलवाशी अंधाय ऩडरा. चचव. चांगल्मा लाईटाचा वलचाय भानल कयामरा रागरा आणण स्लगव आणण नयक मा कल्ऩनांची उत्ऩत्ती झारी. भग ज्माचे स्लरुऩ जास्त यौद्र. ऩयु ावाठी-ऩाणी. वम ू ावरा यात्र. वम ू ावरा ढग झाकाऱून टाकू ळकतात. काशी भाणवांना तय त्मांनी केरेल्मा चांगल्मा काभाचावध् ु दा ऩचचात्ताऩ झारेरा भी फनघतरा आशे . माचा अनब ु लच घ्माला रागेर. बीतीदामक त्मारा तो वऩळाच्च/दे ल भानामरा रागरा. मा भहदये त तझ् ु मा गाराची रारी उतयरी की तर ु ा उभजेर.. आणण त्माचा अथव वयऱ आणण बौनतक आशे . वगळ्मात बमंकय प्रकाय झारा. शे वभजामरा खयोखयच कठीण आशे . मभत्रशो. भानलाऩेषा त्मांनीच तमाय केरेल्मा प्रनतकांचच े भशत्ल जास्त लाढरे. तेलढ्माच तीव्रतेने तम् ु शी तभ ु च्मा ऩचचात्ताऩाच्मा गत ुं ागत ुं ीत अडकत जाता.. अवरी फीजे ह्रदमांच्मा ह्रदमात ऩेयत नाशी. मातरी ऩहशरी आणण दव ु यी ओऱ शी वयु ईरा उद्देळन ू आशे . वैननकाने ळत्रच् ू मा वैननकारा भायरे तय भात्र ते दोघेशी स्लगावत जातात कायण स्लगावत कोण जाणाय शे याजकायणी आणण धभवगरु ु ठयलतात. आज यात्री तझ ु े तोंड भाझी तशान बागलणाय आशे . भंदीय आणण मवनेगॉग मेथे नयकारा घाफयणारमा आणण स्लगव-इच्छुकांची आशे गदॊ. लाया डोंगय अडलतो. अवद ू ेत ! त्मांच्मावलऴमी खय्माभ म्शणतो – भस्जीद. खयं तय शे णिचचन धभावतीर “ऩाऩाची कफर ू ी” रा जे भशत्ल आशे त्मारा उद्देळन ू अवाले ! खये वाषात्कायी ? खय्माभ म्शणतो - भस्जीद. गाराची रारी भद्मात उतयणे. लादऱावाठी- लाया. भंदीय आणण मवनेगॉग मेथे . जवे तम् ु शी तभ ु च्मा वखीच्मा गारालय रुऱणारमा फटांभधे अडकता ना. नतवयी ओऱ शी त्माच्मा वखीरा उद्देळन ू आशे . भानल जेव्शा नैवचगवक आऩत्तींना घाफयामरा रागरा तेव्शा त्मारा कुठल्मातयी आधायाची आलचमकता लाटामरा रागरी.. ग्रशणाच्मा हदलळी. उदा.. प्रनतके आरी म्शणजे त्मांना यशामरा जागा आरीच. यात्रीवाठी-वम ू ..

े ते अश्रू त्मा गारारा अवेच वळ ु ोमबत कयतात. भनात कधी काम मेईर आणण त्माचा आऩल्मालय काम ऩरयणाभ शोईर वांगता मेत नाशी... कोणाच्मा डोळ्मातल्मा लेदना ळभवलतो. त्मा नजारमाची आठलण मेत. तेव्शा आऩण फेचैन शोतो. उद्मा ऩशाटे शे लणवन वलवरु नका- ऩशाटे दलत्रफंद ू फ़ुरांचे गार वळ ु ोमबत कयते. शे वभजतंम तर ु ा. ऩण जास्त कळ्माच हदवत आशे त. एखादे वद ंु य पूर.. शी म्शणजे स्त्री आणण भदीया.. अवरी फीजे ह्रदमांच्मा ह्रदमात ऩेयत नाशी. हशयलागाय डोंगय. भन भें द ू आणण ह्रदम अळा नाजूक ये ऴांनी जोडरे गेरे आशे की फस्व! मा ये ऴांच्मा त्रत्रकोणाच्मा फाशे य जय एखादा जगामरा गेरा की रोक फशुदा त्मारा लेडा म्शणतात. शे वभजतंम तर ु ा.जेव्शा आऩरे भन त्मा ये ऴांच्मा फाशे य ऩाऊर टाकते.. म्शणून खय्माभ म्शणतो – थेंफ प्रत्मेक भहदये चा नतच्मा शातन ू जो वांडतो. .. एक लेदना अवेर तय दव ु यी औऴध अवते. ऩण एक गोष्ट भात्र खयी.. जया वलचाय केरात तय ऩटे र भी काम म्शणतोम ते ! ७ नजाकत ऩशाटे दलत्रफंद ू फ़ुरांचे गार वळ ु ोमबत कयते. ु े ती अचधकच वद मा अनेक वद ुं य पुरांभधे भरा भात्र न उभररेरी घट्ट ऩाकळ्मांची गर ु ाफकऱीच आलडते जळी भाझी वप्रमा आत्ता हदवत आशे . एखाद्मा नदीचा ळांत यम्म ककनाया ककं ला एखादी वद ंु य स्त्री. उभररेल्मा फ़ुरांच्मा नाजुक कळ्मांलय दलत्रफंदं च ू ी गदॊ झारी आशे . त्मालेऱी जय आऩरी दृष्टी एखाद्मा वद ुं य लस्तल ू य ऩडरी की भन जया ताळ्मालय मेऊ रागते. भरा भाझ्मा प्रेमवीच्मा गारालरुन जेव्शा अश्रू ओघऱतात. म्शणून त्माने शी जन्भारा घातरी. आणण ती जय तभ ु ची वखी अवेर आणण नतच्मा शातन ू जय भद्म मभऱणाय अवेर तय प्रचनच मभटरा. ज्माभऱ ंु य हदवते... लेदनांऩावन ू भक् ु ती भाणवाचे भन भोठे वलचचत्र आशे . खय्माभ ळेलटच्मा ओऱीत ऩयभेचलयाचे आबाय भानतोम ते मावाठी की ऩयभेचलयारा भाहशती आशे की लेदना जन्भारा घातल्मा आशे त तय त्माच्मालयचे औऴध ऩण जन्भारा घातरे ऩाहशजे. त्मांच्माच लजनाने त्मांची नजाहत झक ु ते. - धन्म तझ ु ी ऩयभेचलया. ज्मारा खया वाषात्काय झारा आशे तो. वैयबैय शोतो. धन्म तझ ु ी ऩयभेचलया. शी ह्रदमाच्मा लेदनांऩावन ू भक् ु ती दे ते भरा. भग ती कुठरीशी अवो. मा दोघींभधे एक वलरषण नाते आशे . थंडीभऱ ु े नतने आऩरे लस्त्र अंगारा रऩेटून घेतरे आशे . स्जने आऩरे घेतरे आशे रऩेटून लस्त्र ! थंडीतल्मा ऩशाटे तम् ु शी तभ ु च्मा वखीच्मा कभये बोलती शात टाकून फागेत फ़ेयफ़टका भायता आशात त्माचे लणवन – फागेत अनेक प्रकायची पुरे पुररेरी आशे त.नयकारा घाफयणामावय आणण स्लगव-इच्छुकांची आशे गदॊ. त्माच्मा लजनाने त्मा ऩाकळ्मा खारी झक ु ल्मात. (फामका यडताना ककं ला यडल्मालय अचधक वद ुं य हदवतात शे त्मा काऱीशी भान्म शोते तय ) आणण त्मालेऱीशी नतच्मा ऩाऩण्मा अळाच झक ु रेल्मा अवतात... खयं वांगु का ? भरा तय तीच आलडते गर ु ाफकऱी भस्त. शी ह्रदमाच्मा लेदनांऩावन ू भक् ु ती दे ते भरा.

जरुयी आशे भाझी आठलण ठे लणे. “भरा ह्मा दारुच्मा ऩेल्माप्रभाणे नीट वंबाऱा नाशीतय भाझ्माफयोफय अजून थोडे अंतय चारा. कायण भी नळेत आशे . शा एक सानाच्मा लाटे लयचा पाय भोठा ट्रॎ पीक जॎभ आशे म्शणाना ! ऩढ ु े शी जाता मेत नाशी आणण भागेशी लऱता मेत नाशी.. आणण फयोफय आलडते ऩेम. ज्मा काऱात रशानऩणाऩावन ू म्शणजे ळाऱे ऩावन ू च भर ु ांची वलबागणी आचथवक ननकऴांलय अगदी वशज शोते त्मा काऱात कृष्ण आणण वद ु ाम्माची गाठ कुठरी ऩडामरा ? खय्माभ भात्र मभत्रांना वांगतोम.. त्मारा बेटण्मावाठी फामका ऩोयांऩावन ू दयू . मभत्र.. प्रमवध्द गामक वी. आणण ती वयु ई जेव्शा ह्मा शातांतन ू कफ़ये र. तभ ु च्मा रषात मेईर. रषात ठे ला. आणण वंगतीत वंचगताचा आनंद रट ु ार. मभत्र वध्माच्मा धकाधकीच्मा जीलनात मभत्रांना बेटणे शा केलढा आधाय आशे आणण त्माचे भशत्त्ल ककती शे ज्मांचे मभत्र उयरे नाशीत ककं ला ज्मांना मभत्र नाशीत त्मांना वलचाया.त्मांच्माच लजनाने त्मांची नजाहत झुकते... स्जने आऩरे घेतरे आशे रऩेटून लस्त्र ! मभत्र. आता वध्माच्मा.. भाझ्मा ऩेल्मात वयु ई उऩडी कया ! ह्मालय जास्त काम फोरणाय ! बालना ह्मा गाण्मात जास्त चांगल्मा व्मक्त शोतीर.. ककं ला आऩल्मा घयातीर एखाद्मा लध् ृ दारा वलचाया आणण फघा आठलणींचा कवा धफधफा वरु ु शोतो तो.. खय्माभ म्शणतो... ळननलायी हदलवबय भेजलानी करुन यवललायी ऩयत वकाऱी चशालय गप्ऩा भायण्मावाठी बेटणायी भाणवे भरा भाशीत आशे त.गप्ऩा आणण . जेव्शा प्मार भयु रेरी भदीया. तभ ु च्मा ह्मा औदामावऩावन ू कोणी मभत्र लंचचत तय नाशी ना ? ठयरेल्मा लेऱी आणण हठकाणी जभण्माची थोयली भी वांगामरा नको. मभत्रांनो जेव्शा ठयरेल्मा लेऱेव आणण हठकाणी तम् ु शी जभार.. मभत्रशो वद ु ाम्माची गोष्ट तय आऩल्मारा भाशीतच आशे .. अये आऩल्माऩैकी कोणी याहशरा आशे का शे अगोदय फघा ! .. त्मा यस्त्मालय प्रचंड काटे कुटे आशे त. वंवायाऩावन ू तझ ु ा भक् ु काभ शरलामरा रागेर ! . भी शी त्मातराच आशे . गप्ऩा.. माची ककं भत कळाने कयणाय ? म्शणून खय्माभ म्शणतो- दोस्तशो ! एकत्र जभार तेव्शा.. एच. शे षण . खयं वांगु का ? भरा तय तीच आलडते गर ु ाफकऱी भस्त.. जरुय ऐका. आत्भा मांचे शे गाणे अनतळम वद ंु य आशे ... ते काटे काढामरा पाय अलघड ! ऩण ते काढल्मामळलाम ऩढ ु े जाणे भष्ु कीर ! ते तम् ु शारा भाशीत आशे च.. ऩयभेचलय ऩयभेचलयाच्मा ळोधात ळशाण्मा भाणवाने जाऊ नमे. दोन मभत्रांभधरे नाते कवे अवाले ? शे नाते म्शणजे ननख्खऱ आनंद ! फाव फाकी काशी नाशी..

भग खय्माभ म्शणतो . ते काढल्मामळलाम तझ ु ा प्रलाव कवा ? शे कयताना. त्मांच्मा फामकाऩोयांकडे ह्मा जगात कोणी फघत नाशी शे लेगऱे .वलद्लानांची तोंडे एका झटक्मात फंद करु ळकता. म्शणजे तयी दव ु ये काम अवणाय ?. भग का ऩाऱल्मा जातात ह्मा ऩयं ऩया ? भरा लाटते त्मा भाणवाच्मा अशंकायारा लाट दे तात. अवे शोऊ ळकत नाशी जेथे जन्भ झारा तेथेच अंत व्शाला म्शणून फशुतेक भातीरा म्शणजे जमभनीरा आई म्शणत अवालेत.. शे ऩयभेश्र्लयऩण वांगू ळकत नाशी. आनंदात यशाले. त्माभऱ ु े भाणवारा भातीत मभवऱण्माचे लेध रागरेरे अवतात.. म्शणून शजाय लऴावऩल ू ॉ खय्माभ म्शणारा – I saw a potter in the bazaar yesterday He was violently pounding the fresh clay and that clay said to him. भातीरा ननष्ठूयऩणे तड ु लणाया कंु बाय खये तय त्मातन ू नलननमभवती कयत अवतो. स्लगावची शभी ऩयं ऩया मा भाणवाने केरेल्मा एखाद्मा कृत्माऩावन ू वरु ु झारेल्मा अवतात. ऩयभेचलय. अळा ह्मा ऩयं ऩया. इत्मादींचा लाऩय करुन त्मारा वलश्रांती दे ऊ ळकतात ऩण वाभान्म भाणवाचे काम ? त्मारा तेलढा लेऱशी नवतो. ऩयं ऩया तमाय शोतात कायण त्मा काऱात वरग काशीलेऱ त्मा कृत्माऩावन ू भाणवारा पामदा झारेरा अवतो. त्माचा शे तू ळद्ध ु अवतो ऩण वंतांच्मा भनारा तेशी ऩटत नवाले. अनेक अथवशीन गोष्टींची त्माभऱ ु े उत्तये द्माली रागत नाशीत. त्मा अलस्थेत जे शार शोतात... ळयीयारा ळांत ऩडून आयाभ दे ता मेतो. तझ ु ाच आशे ळेलट लेड्मा भाझ्मा ऩामाळी. ऊठ ! दभ ु ख ुव रेल्मा जीलात जील आण ! ती वग ु चं धत भदीया घेऊन मे ! तझ् ु मा द:ु खालयचे औऴध ऩाहशजे अवेर. त्मांना ऩयं ऩये ने स्लगावचे द्लाय खुरेच अवते.. माने तम् ु शी थोयाभोठमांची. आज तू नीट लाग भाझ्माळी. ळेलटची ओऱ भाझी आशे . ऩयभेचलय. . ऩण भनाचे काम ? त्मारा उल्शमवत कवे कयणाय ? वाधक.. ऩयं ऩया लाईट चारींचीवद्ध ु ा अवू ळकते. दव ु रमारा आनंद लाटाला आणण वख ु ात भरुन जाले. ऩयं ऩये कडे फोट दाखलरे की काभ बागते.शे वलव तझ् ु मा लाटे तीर अडथऱे . तय रार भद्म आणण वंगीत ह्मामळलाम आशे काम? वंगीतात भन ळांत कयण्माची तेलढीच ताकद आशे शे खय्माभने अधोये णखत केरे आशे आणण ककती खये आशे ते ? भाती भाणूव आणण भाती मांचे काम अतट ू नाते आशे कोणाव ठाऊक ! भाणवाचा जन्भ आईच्मा उदयात शोतो आणण ळेलट भातीत शोतो. मोग. ऩयं ऩया शा एक जगन्नाथाचा गाडा आशे . “I was once like thee – so treat me well भाती वांगे कंु बायारा ऩामी भज तड ु वलळी. in mystic language.. फगाडाची चार. आत्ता तवा शोईर. वतीची चार. ८ औऴध दययोजच्मा कटकटीभऱ ु े भाणवाचा जील लैतागन ू जातो. ध्मान. मा ळब्दांचे आणण वलचायांचे बाऴांतय मा भयाठीतीर गाण्माइतके चांगरे शोऊच ळकत नाशी. इथेशी नाशी आणण तेथेशी नाशी अवे शोण्माची ळक्मताच पाय... त्माचे लणवनशी अंगालय काटा आणेर. गोटे भायीची ऩयं ऩया.. उदा. त्माऩेषा मा वंवायात यभाले. खय्माभ म्शणतो स्लगव स्लगव काम कयतोव? भी दे तो तर ु ा स्लगव ! त्मावाठी तर ु ा अवरे गाडे ओढामची गयज नाशी. तम् ु शी त्माची मात्रा फनघतरी आशे का ? तो गाडा ओढताना ळंबयएक भाणवे भेरी तयी काशी पयक ऩडत नाशी.

मा पाय ककयकोऱ गोष्टी आशे त. ज्मा काऱात ळास्त्रस आणण कभवठ उद्धट धभवगरु ु ह्मांच्मात वलळ्मा बोऩळ्माचे वख्म अवामचे त्मालेऱची शी रुफामा आशे शे रषात घ्मा ! वत्म आणण अवत्म ह्मांच्मातरा पयक ऩचलणे पाय अलघड आशे . इ.. ऩण प्रेभात ऩडल्मालय काम पयक ऩडतो ? खय्माभ म्शणतो – .इ. मभत्रशो चंद्राची इस्राभ धभावभधीर प्रनतभा आणण भशत्ल भी तम् ु शारा वांगामरा नको. कदाचचत अवेर अवे जनतेरा वांगामचा कदाचीत शा प्रमत्न अवेर. ऩण ऩटे र अळा ळब्दात आणण चभत्काय करुन शा ऩामंडा ऩडरा. प्मारा गर ु ाफाच्मा ऩाकळ्मांनी बयरा आशे – अवेर त्मा स्पटीकाच्मा ऩेटीत भाणणक आशे – अवेर ! वलतऱरेरे ते भाणणक जणू ऩाण्मात आशे – अवेर ! चंद्र वम ू ावची ओढणी आशे – अवेर .कफाफभें शड्डीचा अथव कऱामरा रागतो. ऩाककस्तान. भग जनतेरा ळास्त्रीम वत्म तय वांगामचे.. उदा.. प्मारा गर ु ाफाच्मा ऩाकळ्मांनी बयरा आशे – अवेर त्मा स्पटीकाच्मा ऩेटीत भाणणक आशे – अवेर वलतऱरेरे ते भाणणक जणू ऩाण्मात आशे – अवेर चंद्र वम ू ावची ओढणी आशे – अवेर चंद्राचा प्रकाळ शा वम ू ावचा अवतो. शे करुन फघ. मेभेन. आबाव आणण वत्म मांच्मातरा पयक स्ऩष्ट करुन वांगण्माचे काभ पाय ऩल ू ॉऩावन ू ळास्त्रस कयत आरेरे आशे त. स्लगव.. मा आधुननक जगात आजशी इस्राभी याज्मात कळारा धभावचा अऩभान म्शणतीर आणण रोकांना ठाय भायतीर वांगता मेत नाशी. वभाधानातच वगऱे आशे . बाव. कोट ऊवलरेरा शोता आणण त्मारा हठगऱे शोती. अळाच एका प्रमत्नात खय्माभ म्शणतो भद्म गर ु ाफी आशे.भग कवा मभऱे र तो स्लगव ? खय्माभ म्शणतो – वोड त्मा ऩयं ऩया.. त्मा ऩाचलवबभ ू ीलय शी रुफामा लाचरी ऩाहशजे ! प्रेभात धुंद वलक्टय ह्मग ु ो एके हठकाणी म्शणतो यस्त्मालय तो कपयत शोता.मा वायख्मा दे ळांकडे फघाले. त्मात ते भत्ृ मभ ु ख ु ीऩण ऩडरेरे आशे त.. त्माच्मा पाटक्मा फट ु ातन ू ऩाणी हठफकत शोते.. दद ु ै लाने वत्म ऩडरे फाजूरा आणण चभत्कायारा भशत्ल प्राप्त झारे कायण त्मारा कयभणुकीची झारय शोती. ऩण ह्रदमातन ू ताये ओवंडत शोते. वगळ्मा प्रनतसा भोडल्मा जातात. भद्म गर ु ाफी आशे. जा ! भद्म आण ! स्लत:च्मा ताटातरा घाव गयजूरा दे ! तर ु ा भग ऩयं ऩयांचे अलडंफय भाजलामचे कायण नाशी. जग ऩयके लाटामरा रागते. रोक भख ू व म्शणामरा रागतात. तो कोणाच्मातयी प्रेभात ऩडरा शोता.. त्माचे कऩडे पाटके शोते. दे ल. वम ु ावची ओढणी. आणण आसा ! तझ ु ा घाव नको योखूव कोणाऩावन ू ! लेदना आणण ठे च नको दे ऊव कोणाच्मा ह्रदमारा भी तर ु ा स्लगावची शभी दे तो.” प्रेभात ऩडल्मालय काम शोते ते भी वांगामरा नको.

.े . भग ह्मा भानशानीने आणण त्रावाने एलढा अस्लस्थ का शोतोव ? ळयण जा तझ् ु मा दै लारा. शे च लास्तल आशे. अनतळमोक्तीचा अरंकाय खय्माभ म्शणतो - अये ! जय जगात वत्म शा एक अनतळमोक्तीचा अरंकाय आशे. शा एक छोटा भध्मंतय वभजम ू ात. आणण ऩेटी पाय भोठी आशे.. खय्माभ म्शणतो- कोड्मात न फोरता स्ऩष्टच वांगतो. ९ फध् ु दीफऱाचा डाल ! आऩल्मारा कोड्मांभधे डोके घारामची आलड पाय.क. डाल तय मग ु ानमग ु े चारत आरेरा आशे आणण चारणाय आशे . आऩण त्मातीर प्मादी . प्रमवद्धीची दाये आम्शी स्लत:शून फंद कयतो. प्रेभात ऩडल्मालय जगाची ऩलाव अवते कुणारा ?.. षणबय अवा बाव शोतो आशे की वंध्माकाऱ उरटून गेरी की काम ! ऩण भनालय काशी अजून ढगांचे भऱब दाटरेरे नाशी. एकच वत्म आशे – आऩण ऩेटीत गेरो की आऩल्माऩयू ता शा डाल वंऩरा. लयती फध् ु दीफऱाचा डाल चाररा आशे. तो त्मांच्मा मा डालाची वध् ु दा भजा घेऊ ळकतो.तत्लसान कोड्मात न वांगता वाध्मा. वोप्मा ळब्दातशी वांगता मेत. आणण नळीफ चांगरे ! ढगांचे आलयण फाजर ू ा वयरे आणण भस्त वंध्माकाऱ आशे शे स्ऩष्ट झारे. आता …… प्मामरा शयकत नाशी. आऩण त्माभऱ ु े शी स्राईड जया जास्तलेऱ ठे लणाय आशोत.. ऩयभेश्र्लयाने तमाय केरेल्मा मा अस्स्तत्लाच्मा ऩटालय आऩरी स्स्थती ह्माशून काम लेगऱी अवते ? अवो त्मांच्मा रढलय्मेऩणाचे आऩण कौतक ु करुमा ! शे जीलन शा एक अस्स्तत्लाचा ऩट आशे. भरा दोऴी नका ठयल.. शा स्राईड ळो भाझ्मा कडे आशे . भी भाझ्मा मभत्रांवाठी मा रुफामा ल भाझा भजकूय माच्मा लाचनाचा २ ताव कामवक्रभ केरा शोता. भोडतो प्रनतसा. आणण काऱाळी जभलन ू घे ! कागदालय उभटरेरी ळाई ऩयत थोडीच उभटणाय आशे ? मभत्रशो. त्माच्मा स्राईड ळो भधरे शे लाक्म आशे . चरा फये झारे. आभचे एक मभत्र ह्मालय म्शणारे “त्माने आऩल्मारा ऩेटीत टाकण्माऩल ू ॉ आऩण रढरे ऩहशजे आणण वलजम मभऱलामरा ऩाहशजे. खय्माभ म्शणतो- . पक्त त्माचे खेऱाडू. तवाच शा डाल आशे .आऩण कयतो प्रनतसा. ह्मा रुफामाचा अथव तम् ु शी रालाला अवे भरा लाटते.. अस्स्तत्लाच्मा ऩटालरुन एकेक करुन ते आऩल्मारा ऩयत ऩेटीत टाकणाय आशे त. आव ! नब भेघांनी आक्रमभरे की तायांगण वलव शे व्माऩन ू ी जाते.” रढामचे कोणाफयोफय ? जो आऩल्मारा शारलतोम त्माच्माळी ? आऩण जेव्शा फध् ु दीफऱ खेऱतो तेव्शा त्मालयचा याजावध् ु दा आऩरे काशी लाकडे करु ळकत नाशी. ऩढ ु च्मारा न वभजणाये फोररो म्शणजे आऩण शुळाय अवे वभजणारमांची वंख्मा ऩण काशी कभी नाशी. शे ज्मारा कऱरे. स्ऩष्ट करुन वांगण्माच्मा प्रमत्नात उदाशयणे दे णे आणण कोड्मात फोरणे मातीर पयक आऩण वलांनी जाणन ू घेतरा तय फये ! ज्माप्रभाणे फध् ु दीफऱाचा डालात आऩण वलव वोंगट्मा एकेक करुन ऩेटीत टाकतो. अगदी ळब्दकोड्मांऩावन ू ते अणच ू े अंतयं ग मा वगळ्मा कोड्मात! कोड्मात फोरणे शे तय भाणवाच्मा स्लबालाच्मा अनेक लैमळष्ठमांऩक ै ी एक आशे . वोंगट्मा आणण ऩट शे लेगऱे आशे त.. ता.ू भी भख ू व ! कायण भी प्रेभात धद ुं आशे .

चालावक शा एक भाणूव नवन ू तो एक ऩंथ शोता अवे फरमाच तसांचे भत आशे . आम्शी हदवू ताठ भानेने उबे. ऩयत आरेत कुठे ? फये एलढे वगऱे करुन आभचे मभत्र जे गेरे ते काम ऩयत आरे आशे त का ? शी वगऱी ळास्त्रे – वामन्व वोडून आऩल्मा फध् ु दीची तशान बागलण्मावाठी भाणवांनी तमाय केरी आशे त आणण एक गोष्ट अनेकदा वांचगतरी की खयी लाटामरा रागते ह्मा ननमभानव ु ाय शजायो लऴे शे च चाररेरे आशे. ह्मा अवल्मा भाणवांऩेषा दारु वऩणाये ( दारु वऩणे शे पाय भोठे ऩाऩ आशे अवे त्मालेऱी इस्राभी जगतात वभजत अवत) फये . भाझ्मा भनात आणण ह्रदमात अजन ू भदीये ची आव ! झोऩू नकोव. एक त्माच्मा प्रेमवीरा उद्देळन ू आणण एक ऩयभेचलयारा उद्देळन ू . ज्मा वभाजात बीती आणण प्ररोबन ह्माच्मालय भाणवांचे लागणे ठयते. जा ! त्मा स्लगावचे दाय फंद कया. अशो. १० वयु ई आणण खुजे प्मारे ! खय्माभरा ढोंगीऩणाची आणण लैचारयक भ्रष्टाचायाची अत्मंत चीड शोती. ते जय खये अवेर तय खय्माभ त्मा ऩंथाचा अनम ु ामी शोता का शे तऩावन ू ऩाशणे मोग्म ठये र कायण त्मा काऱात इयाण ल बायताभधे लैचायीक दे लाण-घेलाण खूऩच शोती. तेथे दव ु ये काम शोणाय ? म्शणून तो म्शणतो. ते ननदान स्लत:ळी प्राभाणणक अवतात म्शणून वयु ईवायखे ताठ भानेने उबे याशू ळकतात. आता दे लारावध् ु दा ऩाऩात वशबागी करुन घ्मामची चढाओढ रागते तेथे स्लगावची काम मभजाव? शे अवे शोणाय ह्माची कल्ऩना फशुदा खय्माभरा अगोदयच आरी अवाली. ऩयभेचलयारा तो म्शणतो आशे की भरा अजून जगामची आव आशे. आत्ताकुठे भाझ्मा भनालयचे भऱब दयू झारे आशे आणण आत्ताकुठे भी स्जलनाचा उऩबोग घ्मामरा वयु लात केरी आशे स्लगव ! स्लगव ह्मा कल्ऩनेचे अनेक पामदे शोते. माची . मा रुफाईरा दोन्शी अथव आशेत. ऩाचलेऱा नभाज ऩढणे आणण त्माचलेऱी भ्रष्ट भागांचा अलरंफ कयामचा शे त्मारा उभजत नवे. अजून हदलवच आशे . कायण तू झोऩराव की वगऱे च वंऩरे. कुठरे ऩाच नभाज आणण कवरे काम ! जेथे प्मारे आशे त तेथे फघा. भाणवे ऩाऩे कयामरा जया घाफयतीर अवे वभाजधयु ीणांना लाटरे अवाले. ढोंगी. नाटकी फल ु ांफाजीऩेषा वाभान्म वंवायात यभणाये रोक शे फये च श्रेष्ठ आशे त.त्मा गर ु ाफालय ढगांच्मा वालरीचा अंधाय. तू त्माभऱ ु े झोऩू नकोव. ऩण शल्रीच्मा जगात त्मांचा दारुण ऩयाबल भाणवांनी केरा आशे . एक म्शणजे भाझे मभत्र आत्ता मामचे आशे त त्माभऱ ु े लेऱ नाशी आणण दव ु या म्शणजे भाझे जे मभत्र शे जग वोडून गेरे आशे त ते कुठे ऩयत मेणाय आशे त ? खय्माभची भते शी आऩल्माकडीर चालावकच्मा भतांळी फयीच मभऱतीजुऱती आशे त. काम शक्क आशे तर ु ा ? दे भरा ! फघ ढग दयू झारे. चलथ्मा ओऱीरा दोन अथव आशे त. प्रेमवीरा तो झोऩन ू दे त नाशी कायण त्माच्मा भनात अजून आव आशे . वयु ईवायखे ! दव ु या अथव म्शणजे – कभवठ. फाकी वगऱे आभच्मावभोय खुजे आशे त प्माल्मांवायखे. शे भद्म प्मा ह्मा वद ुं य चेशरमाच्मा वंगतीत ! त्मांची ऩज ू ा आणण माचना कयामची शी कुठरी लेऱ ? आत्ताऩमंत वोडून गेरेरे भरा. खय्माभ म्शणतो- तम् ु शी ऩयत आऩल्मा भ्रष्ट लहशलाटीलय आरा आशात.

ज्मारा ह्मा रुफामांचा अध्मास्त्भक अथव रालामचा आशे त्मांनी ते जरुय लाचाले. भनाची फाऱग आणण उतयल शी ढोंगीऩणाची लस्त्रे ऩढ ु चे ताव ऩयरोकात. ऩी ! शे भद्म ऩी ! ह्मा जगात ऩयत कोण आरंम ? आऩरे ओठ आणण वयु ईचा काठ शे ऩण वयु ईचे ओठच आशे त. अथावत भरा खात्री आशे शा वल्रा त्मारा ऩाऱणे ळक्मच नव्शते. . मा दोन्शीभधरा काऱ आऩरा ! वंवायात मेताना जय आऩल्मारा ऩयभेचलयारा वलचायता आरे की शा भधरा काऱ केलढा ? तय आऩल्मारा काम उत्तय मभऱे र ? मा प्रचनातरी गंभत रषात आरी का? भत्ृ मू नंतय काम ? भाझे प्रमोजन काम ? माऩेषा ककती काऱ. तय तू नाशीव अवे वभजून खूऴ यशा ! खय्माभच्मा वगळ्मा रुफामांभधे भद्माचा उल्रेख लायं लाय शोतो. कुणारा लाटे र तो एक भद्मऩी शोता की काम! ऩण तो जेव्शा भद्म म्शणतो तेव्शा त्माचा अथव ळब्दळ: तोच घ्मामरा ऩाहशजे अवे नाशी. वल्रा ! खय्माभ म्शणतो. शे कयामरा पाय भोठे धैमव रागते ते कोठून आणणाय ? वगळ्मा ढोंगी फाफांना उद्देळन ू शी रुफाई आशे . त्मातरे फये चवे तरु ु ं गातच जाण्माच्मा रामकीचे आशे त आणण चाररेत शे लेगऱे . एक भद्मा आणण दव ु या अथव वंवाय. वध्मा अवल्मा तथाकथीत सानी अध्मात्भीक गरु ु ं चे अभाऩ ऩीक आरे आशे . त्मांनी शी ढोंगीऩणाची लस्त्रे उतयलरी नाशीत तय जनता ती एक ना एक हदलव उतयलते शे ननचचीत.उदाशयणे आऩण आऩल्माबोलती फघतोच आशोत. शे भशत्लाचे आशे . त्मांच्माभधीर चंफ ु नाचा अथव पाय गशन आशे . त्मा षणणक रोबावाठी नको वलकू शे ळाचलत भल् ू म! ज्मा इभाभाने त्मारा त्माच्मा “प्रमोजन” आणण कतवव्माफद्दर वल्रा वलचायरा त्माचे शे कदाचचत थोडक्मात उत्तय अवाले. मभत्रशो. त्मारा दोन अथव आशे त. तझ् ु मा प्रेमवीफयोफय आशे व. खय्माभ म्शणतो. उत्कंठतेने त्मा वयु ईच्मा ओठारा ओठ भी भाझे रालरे ककती जगणाय भी ? भी नतरा वलचायरे. ते जय कऱणाय नवेर तय त्मा (जो काशी आशे तो) काऱात काम कयामचे शाच प्रचन उयतो ! त्मा काऱात मा वंवायाची भजा घे अवे खय्माभ वांगतोम. ज्मांना अध्मात्भालय लाचामरा आलडते. भहदया अणण वंवाय खय्माभ म्शणतो. आवायाभफाऩच ूं े आणण वत्मवाईफाफांचे उदाशयण आऩल्मावभोय आशेच. खय्माभच्मा रुफामांलय मोगानंदस्लाभींनी एक ऩस् ु तक मरहशरे आशे . तेशी त्मांच्मावाठी लाचण्मावायखे आशे . रषात ठे ला तम् ु शी त्मा रफांडांच्मा ऩेषा ननस्चचतच श्रेष्ठ आशात. वगळ्माचा ळेलट जय तू नवण्मात आशे. तय खूऴ यशा. शे वगऱे षणबंगयू आशे . शे खय्माभ !! भद्म प्मारेरा आशे व तय खऴ ू यशा. भद्म. ह्माच स्लाभींनी “Autobiography of a Yogi” नालाचे प्रमवध्द ऩस् ु तक मरहशरे आशे . ( भरा ते आलडरेरे नाशी). ओठाने भाझे चुंफन घेत ती कुजफज ु री. चुंफन! जन्भ आणण भत्ृ मू आऩल्मा शातात थोडेच अवतात ? आऩण मेतो आणण जातो. भाझं ऐकणाय अवळीर तय वल्रा घे. शे बौनतक जग अवा आशे .

तय तू नाशीव अवे वभजून खूऴ यशा ! आनंदाने जगणे शी एक करा आशे .. माराच फशुदा वध्मा “आटव ऑप मरव्शींग” म्शणत अवालेत. त्माऩेषा आऩल्मा प्रेमवीफयोफय म्शणजे मा वंवायातीर वलव जोडीदायांफयोफय मा जीलनाचा आनंद घे. मभत्र. ककं ला भानमवक त्राव शोत नाशीत.) वलव जोडीदाय म्शणजे.. नातलंडे इ... वोडल ये ऽऽऽऽ मा वख ु :दख ु :च्मा पेरमातन ू अवा आक्रोळ करु नकोव. भर ु े. मेथे आल्माफद्दर स्लत:रा दोऴी धरु नकोव. ती ज्माने अलगत केरी त्मारा यक्तदाफाचा त्राव शोत नाशी... जमंत कुरकणॉ.. ळेलटी आऩल्मारा मेथन ू जामचेच आशे तय उगाचच भोठभोठमा तत्लसानाच्मा गप्ऩा भारू नकोव आणण आऩरे आमष्ु म खोट्मा. जन्भ तझ् ु मा शातात नवल्माभऱ ु े . भैत्रत्रणी.उदा.. ह्रदमवलकायचे. आईलडीर.. ज्माची उत्तये शजायो लऴावत वाऩडरी नाशीत त्मा प्रचनांलय डोके आऩटून घेऊ नकोव- वगळ्माचा ळेलट जय तू नवण्मात आशे. काल्ऩननक प्रचनांनी मळणलू नकोव. (भजा घे म्ह्टरे की त्मारा लेगऱा लाव मेतो. काशी जणांना नाशी आलडत तो. . इ. फामको... दे ला कळारा जन्भ हदराव ये ऽऽऽ अवा व्मथव ळोक कयत फवू ृ लीतरालय आरा आशे व तय खऴ नकोव. लयच्मा ओऱींचा अथव अवा आशे- शे खय्माभ मा ऩथ् ू यशा.