VARAYTI AT VARYASYON NG WIKA Christian George C. Francisco Fakulti, Kagawaran ng Filipino at Panitikan ccfrancisco@mail.dasma.dlsu.edu.

ph
Ang Filipino bilang isang buhay na wika ay nagtatataglay ng iba’t ibang varayti. Batay nga sa kasabihang Ingles, “Variety is the spice of life.” Ibig sabihin, ang pagkakaroon ng pagkakaiba-iba sa wika ay hindi nagangahulugang negatibo. Maaari itong tingnan bilang isang positibo, isang fenomenong pangwika o magandang pangyayari sa wika. Ayon pa kay Constantino (2002), pagkakaisa at pagkakaiba. Pagkakaisa sa pagkakaiba. Pagkakaiba tungo sa pagkakaisa. Dito ay hayagan niyang iniugnay ang malaking kinalaman o ugnayan ng wika sa lipunan at ang lipunang ito ay kinasasangkutan ng isang masining na kultura. Dagdag pa niya, “Ang kultura ay hango sa mga tao at ang wika ay nagpapahayag ng espiritu/kaluluwa ng mga tao na bumubuo sa lipunan o komunidad.” Dahil sa ang mga tao ang siyang bumubuo sa lipunan at tao rin ang siyang dumidivelop ng kani-kanilang mga kultura, hindi ngayon maiiwasang magkaroon ng pagkakaibaiba sa paniniwala, gawi, kaalaman pati na rin sa wika. Kung kaya, ayon kay Zosky, mayroong tinatawag na varayti ng wika o sub languages na maaaring iklasipika higit sa isang paraan. Tulad na lamang ng kanyang tinatawag na Idyolek, Dayalek, Sosoyolek, Rejister, Estilo at Moda, Rehiyon, Edukasyon, Midya, Atityud at iba pa. Lahat ng nabanggit ay ilan lamang sa mga kaparaanan ng pagkaklasipika ng wika ayon sa mga gumagamit nito. Sa pag-aaral sa varayti ng wika, mahalagang matutunan rin ang accommodation theory ni Howard Giles. Sa paliwanag ni Constanstino mula kay Giles, may malaking epekto ang pagkatuto ng pangalawang wika sa development ng varayti ng isang wika. Sa teoryang ito pumapaloob ang tinatawag na linggwistik konverjens at linggwistik dayverjens.

Ang linggwistik konverjens ay nagangahulugan na ang tao sa kanyang pagnanais na makipag-interak sa iba ay maaaring gumaya o bumagay sa pagsasalita ng kausap upang bigyang pakikiisa, pakikilahok, pakikipagpalagayang-loob, pakikisama o kaya ay pagmamalaki sa pagiging kabilang sa grupo. Sa kabilang banda, ang linggwistik dayverjens naman ay nangangahulugang pagiging iba sa gamit ng wika ng isang tao tungo sa pagbuo o pagkilala sa kanyang kaakuhan o aydentiti. Samantala, nadedevelop pa rin ang varayti ng wika sa tinatawag na interferens fenomenon at interlanguage. Tuon naman sa pag-aaral na ito ang pagiging kalahok ng unang wikang sinasalita ng isang tao o lipunan kaugnay sa impluwensiya sa pagkatuto sa pangalawang wika. Ang interferens fenomenon ay tumutukoy sa impluwensiya sa bigkas, leksikon, morpolohiya gayundin sa sintaktika sa pagkatuto sa pangalawang wika. Ang interlanguage naman ay tumutukoy sa mental grammar na nabubuo ng tao pagdating ng panahon sa proseso ng pagkatuto niya ng pangalawang wika. Dito, nababago niya ang gamit ng grammar ng wika sa pammagitan ng pagdaragdag, pagbabawas, at pagbabago ng mga alituntunin. Ayon pa kay Constantino (2002) mula kay Eastman (1971), nahahati sa dalawang dimensyon ang varyabilidad o pagkakaiba-iba ng wika: ang heograpiko (diyalekto) at sosyoekonomiko (sosyolek). Ang una ay nagpapaliwanag ng pagkakaiba-iba ng wika dahil sa iba’t iba o kalat-kalat na lokasyon ng mga tagapagsalita ng isang wika. Mula rito ay nadedevelop ang varayating pangwika. Samantala, sa ikalawa, nagkakaroon ng pagkakaiba-iba ang wika dahil sa iba-ibang estado ng tao sa lipunan. Kung kaya, mayroong tinatawag na mga wika ng bakla, horse language, elit, masa at iba pa. Sa artikulo naman ni Alonzo batay kay Catford, ang varayti ng wika ay may dalawang malaking uri: permanenteng varayti at pansamantalang varayti. Ang permanenteng varayti ay binubuo ng idyolek at dayalek. Ang idyolek ay ang katangian o gamit ng wika na kaiba o pekulyar sa isang individwal. Ang dayalek naman ay nangangahulugang

tulad ng mga pangangalakal. 2. 6. Sa kabilang banda. ang pansamantalang varayti ay tumutukoy sa kagyat na sitwasyon ng pahayag. Samantala. Lipunan at Kultura – Ipinapaliwanag dito na hindi porke may parehong kinalakhang lipunan ang dalawang tao ay parehong-pareho na rin sila ng gamit ng wika. Wika. pagddedetermina ng gamit ng wika sa mga magkakatabing lugar. Punto/Aksent at Diyalekto – Ang punto may kaugnayan sa paraan ng pagbigkas ng isang tao gamit ang kanyang wika. moda at estilo. Mga Pidgin at Creole – Ito ay isang varayti ng isang wika na napaunlad sa kadahilanang praktikal. Istandard na Wika – Ito ay ang paglalarawan kaugnay sa tunog.paggamit ng wika batay sa lugar. kasarian at iba pang panlipunang sukatan. gaya na lamang ng wika sa edukasyon. makikita ang eksaktong katuluyan ng gamit ng wika sa magkakatabing lipunan. Mula ditto ay maaaring madevelop ang panibagong varayting pangwika. trabaho. edukasyon. sa pamamagitan ng kontinuum. edad. ipakikita ang mga paliwanag sa bawat varayti at kung paano ito nakatutulong sa development ng isang wika. salita. 1. Ito ay ang varayting maaaring bumuo sa gamit ng wika sa mga pangmalawakang domeyn sa isang lipunan. Kung kaya. Restrikted ang creole kaysa pidgin dahil may mga sinusunod na ritong alituntuning panggramatiko. Samakatwid. ang diyalektong hanggahan naman ay tumutukoy sa kaibahan ng pananalita sa iba’t ibang lugar kung saan makikita ang pagkakaiba-iba ang gamit ng mga salita. Ang mga sumusunod ang ilan sa mga varayti ng wika mula sa artikulo ni Nilo S. panahon at katayuan sa buhay. midya at iba pa. at pangungusap o anupamang may kaugnayan sa pambansang wika. Ang paraan ng pagsasalita rito ay bumabatay sa kanyang estado o grupong kinabibilangan. Pagpaplanong pangwika – Bumatay na lamang sa unang handawt na ipinamahagi para sa mas komprehensibong talakay sa tapik na ito bilang varyasyon ng wika. Ang Katuluyang Kontinuumna Pandiyalekto – Kung ang isogloss ay malaking tulong sa 8. 7. Isogloss at Diyalektong Hanggahan – Ito ay tumutukoy sa linyang kumakatawan sa pagitan ng mga lugar tungkol sa isang partikular na linggwistikong aytem. Mga Diyalektong Rehiyonal – Ito ay naglalarawan sa mga identipikasyon ng mga konsistent na katangian ng pananalitang matatagpuan sa isang heograpikong lugar. Sa paglaon ng talakay sa papel na ito. 4. nagkakaroon pa rin ng pagkakaiba-iba ang gamit ng wika batay sa pansarili niyang kultura at mula rito ay nadedevelop ang posibleng varayting pangwika. Ocampo sa aklat na Minanga. Dito maaaring madetermina ang kanyang lugar na pinagmulan. . 10. Partikular din sa pag-aaral na ito ang maipakita ang iba’t ibang varayti ng wikang Filipino gayundin ang lawak ng gamit nito bilang pambansang wika at bilang tugon na rin sa estandardisasyon at intelektwalisasyon nito. Sa katunayan. sa mga pangkat ng taong hindi alam ang wika ng iba pa. Mga Panlipunang Diyalekto – Sinusukat naman ang varayti ng wika batay sa panlipunang diyalekto sa pamamagitan ng uri. Bilinggwalismo – Ang pagiging bilinggwal ng isang tao ay ang simpleng resulta lamang ng pagkakaroon ng dalawang magulang na magkaiba ang wika. ang wikang pidgin ay produkto ng ising wika na kung tawagin ay leksifayer. 3. 9. nagiging creole naman ang isang wika kung ang pidgin ay nasimulan nang matutunan ng isang bata at magamit hanggang sa kanyang pagtanda. 5. Sa kabilang banda. hindi pa rin kadalasang nagiging ispesifiko ang resulta ng mga pag-aaral pangwika. Ang pidgin din ay produkto ng dalawang magkaibang wika na sinasalita ng dalawang magkaibang tao hanggang sa sila ay makabuo ng sariling wika. pamahalaan. Bahagi nito ang mga sumusunod: rejister.

20. maaaring maging malaki ang kontribusyon halimbawa na lamang ng mga bagong lipat na tao sa isang lugar. pagtawag ng isang titser sa kanyang estudyante na kapwa nag-uutos din. at kung gayon. Katangian ng Pananalitang Espontanyo – Bahagi ito ng pagtuklas sa mga varayting pangwika dahil ang pagsasalitang espontanyo ay maaari ring makapagambag sa varayti ng wika gamit ang mga tinatawag na verbal filler o verbal static ayon na rin kay Guffey. Nangangahulugan lamang na ang modang pasulat ay may mas mataas na pagtingin. Ito rin ay ang pinakamasidhing versyon ng pagtatakda ng wika sa pag-iisip. ipinaliliwanag na kahit na maraming tao ang kabilang sa isang pangkat panlipunan. Uring Panlipunan – Tumutukoy naman ito sa sosyal na aspekto ng isang ispiker ng wika batay sa paraan ng kanyang eudukasyong nakamit at trabaho o propesyong kinabibilangan. mas katanggaptanggap pa rin bilang pormal na pagdodokumento ay ang pasulat na paraan kaysa pasalita. Bukod sa varayti. Edukasyon. Halimbawa na lamang nito ang pagkakaiba ng gamit ng salita ng mga bata kompara sa mga matatanda. Diglossia – Ginagamit ang salitang ito para ilarawan ang isang sitwasyong may dalawang may napakaibang varayti ng wika sa loob ng isang kominidad ng pagsasalita na ang bawat isa may parehong katungkulang panlipunan. samantala ang mga babae naman ay mas reserve sa gamit wika o may kapinuhan. midya at marami pang iba. Determinismong linggwistiko – Sistema ito ng pagkakategorya na kung ano ang nakikita ninyo. . Samantala. Sa puntong ito. iba ang tenor o paraan ng 17. Papasok rin dito ang usaping langauge register. Paraan – Ang paraan o moda ay tumutukoy sa pagiging sensitibo o pagpapahalaga sa mismong gamit ng komunikasyon. 15. Dahil sa pagkakaroon ng magkaibang etnikong bakgrawnd. Proponent ng teoryang ito ay sina Edward Sapir at Benjamin Whorf. 16. nag-iiba pa rin ang gamit ng mga salita batay sa edad ng tao at kasarian. Nadedevelop kasi rito ang gamit ng wika ng isang individwal na tanging yunik o pekulyar sa kanya. 19. 13. Halimbawa. Ang rejister ay tumutukoy sa iba’t ibang domeyn ng wika na malawakang nagagamit sa iba’t ibang larangan gaya ng edukasyon.11. Okupasyon. Etnikong Bakgrawnd . Halimbawa. maaari rin na maging dukal ito ng inaasam na intelektwalisasyon ng isang wika. Tenor – Tumutukoy naman ito sa pormalidad at kaimpormalan sa gamit ng salita. Larangan – Tinatalakay rito ang mga espesyalisadong mga salita na nagagamit sa iba’t ibang larangan. may mga pag-aaral naman na nagsasabi na ang lalaki ay mas malaya ang paraan ng paggamit ng wika. Samantala. sa kaparehong sitwasyon. nagkakaroon din ng paglalahok o pagsasama ng magkaibang wika. 12. 14. 18. Rejister – Ang rehistro ng wika ay napakalaki ng maaaring maging kontribusyon kaugnay pa rin sa varayti ng wika. 22. iba ang paraan ng pagtawag ng isang ina sa kanyang anak sa tuwing may iuutos ang ina. mahihila kang tingnan ang isang bagay sa paraan kung paano mo ito nakita. Edad at Kasarian – Nakadaragdag kulay rin ang edad at kasarian sa pagpapalawak ng varayti ng isang wika.Sa pagpapaunlad ngvarayti ng wika. 21. Ang Haypotesis na Sapir – Whorf – Ito ay ang pagtanaw sa isang bagay gamit ang wika. Idyolek – Nakatutulong din naman ang idyolek sa pagpapalaganap ng iba’t ibang varayti ng wika.

htm www2.edu.hawaii. Minanga. MGA REFERENS Peregrino.com/phallfish/und_essays/Sociolings.htm cgcfrancisco@yahoo. QC: UPSWF.langnet/definitions.htm www. J.amoore/lang/varieties.au.html www.edu/-gavinm/home.une. mga babasahin sa varayti at varyasyon ng wikang wikang Filipino. Mula sa mga ito makikita na bawat isa ay maaaring makapag-ambag ng malaking kontribusyon tungo sa pagpapayaman ng wika at maaaring tingnan bilang varayti.chez. et.net. www.com/mgababasahinsafili123/kfp/030106 . Lakip dito ang mga isinulat ni Constantino.com/journal/17theory.accurapid.eriding. Inaasahan rin na bawat isa ay malawak ang maibibigay tungo sa pagpapalawak ng wikang Filipino.Ang mga nabanggit at nailahad sa itaas ay ang mga batayan o mga pamamaraan kung paano nadedevelop ang mga varayting pangwika sa isang wika.htm www. Alonzo at Ocampo bilang bahagi ng aklat.al. (2002).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful