ÜSTÜN ZEKALI VE YETENEKLİ ÇOCUKLARIN EĞİTİMİ Ulusun En Büyük Kaynaklarından Birinin Harcanması N a s ı l Ö n l e n i r? Çeviren : Prof. Dr.

İSMAİL ERSEVİM

Her geçen gün, dikkat, göreceli olarak artan bir ivme ile, çok kez ihmal edilen, değerli ulusal kaynaklarımızdan biri olan yüksek zekalı ve yetenekli çocuklar üzerinde odaklanmaktadır. Bu kitap, bu özel gayeye hizmet edecek öğretmene, bu bizleri çok zorlayan konuda bir yardımcı olacaktır. Üstün zekalı ve yetenekli çocuğu eğitme, uzun eğitim ve danışma yıllarının, parlak zekalı ve yüksek yetenekli çocukları ve onların ebeveynlerini etüd etme, onlarla en iyi bir şekilde iletişim kurabilen yöntemleri ve prosedür’leri çalışma sonucu meydana çıkmıştır. Kitaptaki önemli konular şunları kapsamaktadır : .Yetenekli çocuklarla, alçak gönüllülükle yapılmış her tür ‘öz’ tartışmalar, .Vak’a öyküleri, Bibliyoğrafi, test ve yöntemlere ve gerekli araştırmaya yardım edecek ek bilgiler; � .Yüksek zekalı ve yetenekli çocukların tanımlanmaları ve eğitilmeleri için artık zamanı gelmiş bu kitap, hayatının bu denli önemli evresinde bulunan bir öğretmen için de yardımcı ve pratik bir sunudur da. Yazarlar H a k k ı n d a ! . . . (Son sayfa)

Norma E. Cutts, Yale Üniversitesi’nden Eğitim Doktoralı olup, New Haven (Devlet) Öğretmen Koleji’nde, Lisansüstü Eğitim Direktörlüğü’nü yapmaktadır. Nicholas Moseley de Yale Üniversitesi’nden Eğitim Doktoralı olup, Eğitim Konsültanı ve bir yazardır. Daha önce, Albertus Magnus Kolejinin Dekanı ve Filoloji Profesörü olan yazar, aynı zamanda Kent Okul Sistemi’nin yöneticisi ve Harvard Üniversitesi’nin öğretim üyesiydi. Eğitim alanındaki zengin yaşantıları ve yazarlığı, onun, “Üstün Yetenekli Çocuk” konusuna, pratik ve direkt bir şekilde yaklaşmasını kolaylaştırıyor.

1

İÇİNDEKİLER : 1. Tüm Eğitimcilere Çağrı � 2. Tanılama � 3. Zenginleştirme: Amaçlar ve Planlama � 4. Zenginleştirme: Yöntemler ve İçerik � 5. Çevre Kaynaklarını Kullanmak � 6. Özel Gruplar � 7. Hızlandırma � 8. Temel Kurallar � 9. Az Başarılıları Motive Etme � 10. Ruh Sağlığı (Mental Hijyen) � 11. Karakter Gelişimi � 12. Eğitimsel Rehberlik � 13. Mesleki Rehberlik � 14. Ebeveynlerle İşbirliği � 15. Yarışmaya Davet

KONULARIN İÇERİĞİ

2

I. Tüm Eğitimcilere Çağrı� Tanımlar – Eğitimli Öncü Kişiler Aranıyor – Profesyonel Kimselerin Eksikliğinin Nedenleri - Kişi’nin Gereksinimi – Yüksek Yetenekli Çocuğun İhmal Edilmesi – Sınıf Öğretmeninin Hayati Rolü. II. Tanılama Erken Tanılama – Kusursuz Bir Değerlendirme Yapmadaki Zorluklar – Sistematik Bir Şekilde Gözlemleme – Yüksek Zekalı Çocukların Genel Özellikleri – Nitelik – Okul-dışı Etkinlikler – Okulöncesi Gelişim – Test Sonuçlarının Doğru ve Yanlış Kullanılımı – Sınıf Öğretmeni Tarafından Test Uygulanması – Psikoloji Servisi – Toplu Dosyalar. III. Zenginleştirme: Amaçlar ve Planlama Bellibaşlı Faktörler – Genel Bir Uygulama – Bir Zorunluluk – Engeller – Genel Amaçlar – Öğretmenin Planlaması – Program Yapma – Kitaplar ve Gereçler – Öğrencinin Kendisinin Plan Yapması. IV. Zenginleştirme: Yöntemler ve İçerik Hükmetmek Değil, Ne İsterseniz Yapın Değil, Ama Rehberlik – Eklenen Konular – Nasıl Çalışmalı? – Okuma ve Alıştırma – Alan Gezileri – Hobi’ler (Uğraş’lar) – Aygıtlar ve Faaliyetler – Sınır, Gökyüzüdür – Zenginleştirme Programının Öğrencilere Açıklanması – Zenginleştirme’yi Değerlendirme. V. Çevre Kaynaklarını Kullanmak Çevre Kaynaklarını Kullanma – Organize Olmuş Programın Faydaları – Bir Komite’ye Nasıl Başlanır – Yerel Oluşumlardan Yardım Alma– Kolej ve Üniversitelerden Yardım – Endüstri’den Yardım – Kaynak Kimseler – Çevre Okulları ve Kulüpler – Yaz Okulları – Yarışmalar, Ödüller ve Sergiler – Şehir İdaresinde Öğrenci Günü – Çevreye Hizmet Veren Öğrenciler. VI. Özel Gruplar Özel Grup Kurma Sorunu – Sisteme İtirazlar ve Koruyucu Ögeler – Gruplamanın Temelleri – Yürürlükte Olan Bazı Örnek İlköğretim Programları – Ortaokul ve Lise Düzeyindeki Programlar – Özel Grupların Öğretmeni. VII. Hızlandırma Hızlandırma Olayı – Anaokuluna Ya Da İlkokula Erken Başlama – Sınıflandırılmamış İlköğretim Bölünmemiş Grupları – Karma Sınıf Grupları – Sınıf Atlama – Hızlı İlerleme (Hızlanma, Hızlandırma) – Koleje Erken Kabul Edilme – İleri Durumdaki Öğrenci Kaydı – Daha Kısa Formal Eğitim. VIII. Temel Kurallar Kötü Başlayışa Yönelme – Ardışık Standart’lar – Eksiklikleri Keşfetme – Aritmetik Üzerine Bir Açımlama – Alıştırmalar – Sağıltma Çalışması. IX. Az Başarılıları Motive Etme Başarısızlığın Nedenleri – Öğrenci İle Yapılacak Konuşmalar – Grup Görüşmeleri – Devindirici Kuvvet – Merak, İşletme, Hüner Kazanma – İlgiler Üzerine Yatırım Yapmak – Yarışma-Rekabet – Ödüller – Cezalandırma – Yakın ve Uzak Hedefler. X. Ruh Sağlığı (Mental Hygiene) Akıl Hastalığı ve Ruh Sağlığı – Bir Uyarı Sözü – Öğretmenin Rolü – Parçalanmış ve Dağılmış Evler – Evde Yanlış Disiplin Verme – Kardeşlerarası Yarışma – İki Ebeveyn De Çalışırsa – Utangaçlık ve Okulda Kendini Geri Çekme – Olgunluk ve Gelişmemişlik, Hamlık – Baskı – Sömürme, Kötüye Kullanma – Kayıplar ve Kazançlar – Öğretmenin En Özel Çalışması Çocuktur – Uzmanlardan GelenYardım – Sınıfta Ruh Sağlığı. XI. Karakter Gelişimi � 3

ÇokYönlü Bir Gelişim – Karakter Gelişimine Yardım Etme – Spor ve Ders Dışı Faaliyetler – Liderlik – Fikir Adamı. Aşırı Otorite Taslamak – Tam. Züppelik.Kibirlilik. * � YARATICILIK Hakkında 4 . Mesleki Rehberlik Rehber Danışman – Uygun Meslekler – Kararlarını Geciktirenler – MesleklerKursu – Bir Seçeneği Gerçekleştirme – Kısmi Zamanlı Görev – Araştırma – Servis Meslekleri. XIV. XV. Ebevynlerle İşbirliği Toplantılar – Aileyle Çocuğun Tartışma – Karneler – Ebeveyn Toplantıları ve Çalışma Grupları – Ebeveyn Hataları – Düşük Ekonomik Klas Aileleri – Okulda Ebeveynlerin İlgilerini Değerlendirme. Yarışmaya Davet. Eğitsel Rehberlik Danışmanlığa Gereksinim Var – Sınıf Öğretmeninin Rolü – Uzun Süreli Danışma Süreci – Kolej Eğitimini Bir Hedef Olarak Saptama – Kolej Hazırlığı İçin Genel Eğitim – Özel Bir Okul Salık Verme – Kolej Finansmanı – Bir Kolej Seçme – Kolej İle Bağlantı. XII. XIII.

Yaşam ritüeli. yeri-göğü yarattığı inanç sistemlerinin bize empoze ettiği. Büyük insan. arı. balık. Tanrı’ının kontrol ettiği yaşam-ölüm düetto’su ‘dışsal bir gerçek’tir (Objective reality). “Bizim tuval karşısındaki kesin tavrımız ve başlıca kaygımız. kişisel plastik bir dil oluşturmaktır. kişinin ya da varlığın. ontojenik bir anlam taşır. Evreni. ‘yeniden doğum’ ve ‘transformasyon’ da bunun aynası. Hayat ekranlarında seyrettiğimiz ‘gelişim’. Tanrı gibi ezelden ebede mevcut. her türün kendine özgü arketipik -dominant. amip. Heraclitus şöyle demişti: “Ruh’un kendi kendini yaratması konusunda bir bilgisi (logos) vardır. S a n’ a t ise kişinin şahsi bilincinden doğar. başka bir deyimle “yaratıcı değişim” (Creative transformation). “Yaratma süreci yaratıcılıktır ve ‘doğum’. insan ruhu da (Soul of man) . O kendi kendini yineler. özgün olarak. bu plastik dil’in hizmetinde olmalıdır. Koyu dindar olan Carl Gustave Jung ise. sürekli kendi kendini yineleyen (self-transforming and re-generating) ve benzerini oluşturan. karınca korolarından senfoni topluluklarına kadar semaya yayımladığı duygusal titreşimleriyle ölümsüzlüğünü ilan eden bir avuç sanatkar. kaplumbağa. Freud ise. evvelden belirlenmiş ve yönlendirilmiş bir transformasyon’u.göstergelerin. P l a s t i k d i l . bu oluşumların bilincinde değildir. ‘ölümsüzlük’ (immortality) ve ‘yeniden doğma’ (re-incarnation) arayışı sonucu doğduğuna inanır. 5 . hayat boyu en yakın arkadaşım. fil.Dr. göklerin ezeli ve ebedi hakimi. Bu anlamda. bitki. ölümlü katrilyonlarca karınca. Yaratan’la Yaratılan’ın birbirleriyle birleştikleri ve yaratılanın da yaratıcı bir kudrete sahip olduğuna inanırlardı. d i n’in.-Bu paragraf. bu gerçek ile bir senkronizm ve harmoni içindedir (Law of synchronicity). Yaratık. Süleyman Velioğlu’nun ontojenik sanat anlayışı şöyle özetlenebilir: “S a n ’ a t . kurbağa ve insanoğlu diğer elde. Acaba ‘Yaratık’ ‘Yaratan’ın dünya aynasındaki bir aksi mi? Eski filozoflar. Entellektüel ve duyusal birikimler. İsmail Ersevim tarafından kaleme alınmıştır� Y a r a t ı c ı l ı k. resim ya da yontularıyla. ölümsüz ulu Tanrı bir elde. Dr. ezelden gelen soy gelişimi (phylogeny)’ni. yaşam ve yokluğun gizemini kucaklayan bir sözcük. psikiyatr ve ressam (rahmetli) Prof. din’in başlangıcına. arada. şiir-hikaye-romanoyun ve benzeri yapıtlarıyla.” Bir çok düşünürler. Karşılıklı etkileşim yaşam boyunca sürer. aile içi ensest sonucu öldürülen babaya karşı duyulan suçluluk hissinin ‘totemleştirilmesi’ ve bundan böyle akraba arası cinsel ilişkilerin ‘tabulaştırılması’ prensiplerini esas alır. varlığın bütünleşme sürecini gösterir. dünyanın yaratılışında. kendi türüne has görüntüleri ve gelişimiyle (ontogeny) yineleyip duruyor. Bunlar bilinçötesi olaylardır ve kişi. yaratma’nın yaratılışı’dır!”.” Bir Ç i n atasözü şöyle der: “Transformasyon.

bu mekanizma bir yüceltme (sublimation)’dir. “Bu h e t e r o j e n i ç e r i k : 1) MADDE. Brahms da kırk üç yaşına gelinceye kadar birinci 6 . Sonra? Eğer bir sanatkar. Yüzlercesi arasında Euripides. ifade içinde bir birliğe kavuşmuş olur. O dizorganize ve kaotik bir hava içindedir. İçe dönük: Şizoid kişilik yapısına sahip olan yaratıcı sanatkarların.heterojen nitelikte bir içeriğin. obsesif-kompülsif. onun yazdığı müziği ne kadar sık değiştirip yeniden yazmak zorunda kaldığını göstermektedir. tüm varlık katmanlarını içine alabilsin? Amaç. hayal görebilir ya da ses işitebilir. Moliere. yaratıcı san’atkarın biz. birbirlerine çok yakın olduğunu söyler ve yazarlar. bir tek sayfa için altı gün harcadığını anlatmıştır. İbni Sina. doğanın belki en üst düze harmonisi içindedir. Socrates. t i n s e l v a r l ı ğ a (Geist) ulaşılmalıdır.” * * Dahi. Boticelli. Dahi ise. bir türlü uyum sağlayamadığı dış dünyaya ancak psikotik bir düşünce ve davranış stiliyle bir iletişim kurmaya zorlar kendini. 3) PSİŞİK VARLIK ve 4) TİNSEL VARLIK katmanlarından oluşan bir çokluğu ifade eder. Yani olmayan gerçekleri ve duyuları hissedebilmesi bir savunma mekanizmasıdır ancak. Einstein. ama akıl hastası. Ancak bu çokluk. Her göz. Onun yaratıcılığına da ölümsüzlük arzusu için bilinçaltından düzenlenmiş bir savunma mekanizması olarak baksak bile. bizlerin anormal saydığı yaratma gücü ile. kendi insanlık değerleri içinde yüceltir. George Sand. Bu yolda. iki ucu arkaya doğru döndüğünde birleşecek bir daire halkası gibi. renk ve çizgileri kullanıp. Shakespeare. onların yaratıcılığının temel nedenidir. bu yapıtı özgürce algılamalıdır. sonra? Beethoven’in defterleri. bir nevi transformasyonla sanatına döktüğü psikanalitik literatürde yazılıdır. dış dünya ilişkilerinden sakındıkları enerjiyi. ne onların yaratıcılıklarından bie nebze değer kaybettirir ve ne de o patoloji. Bu savunma. doğanın inorganik katmanlarındaki leke. milyarlarca kişileri de. bir ölçüyü yüzlerce kez değiştirerek. David Hume ve Sir Bernard Shaw için kim ne olumsuz şeyler duydu? Herkese nasip olabilecek kişilik bozuklukları ya da ruhsal dengesizlikler. plastik dilde. bir aşağı bir yukarı dolaşarak. titiz ya da sinirli ise. kalemlerini kırarak. 2) ORGANİK VARLIK. Böylece ‘Varlık katmanı’na erişilmiş olur. Her iki grup da hissedebilir. San’atçı nasıl bir obje seçmelidir ki. sıradan insanlardan farkını bilimsel olarak bilemiyoruz. ilk aşamada d o ğ a ‘yı. Chopin’in bütün bir gün odasına kapanıp ağlayarak. dışlaştırma elde etmesidir. Düşünür ve yazarlar. Seyirci. Kafka ve Newton bunlar arasında sayılabilir. ‘deha’nın ve ‘delilik’in. Gerçek ve gerçekdışı çoğu kez birbirinden ayrılamaz. kişilik yapısına göre. bir takım kişilik acayipliklerine karşın. homojen bir ifade. bu dilin altındaki örtülü dünyayı sezinleyebilmelidir. Bir çok yaratıcı sanatkarın ruh ya da akıl hastalığıyla hiç ilgisi yoktur. d o ğ a s a l ı vermektir.

bir av tüfeyiğle içindeki şeytanı vurup rahatlamıştı.Süleyman ve W. Nihayet. dine sığınarak daha bir çok eser verdi. Fakat kendi resmini yapmak çok daha güç!” Kulağını kesip sevgilisine postaladığı ve kendi portresini öyle göründüğü gibi yaptığı halde içe dönük. Benim gözümle. Ama kendine sürekli olarak soruyordu: Ben nereden geliyorum? Bizler kimleriz? Nereye gidiyoruz? Paris’de sanatı ile geçinemeyince bir dünya turuna çıktı. Bu onun kendi kendini. Shagal. y a r a t ı c ı n ı n p s i k o l o j i s i nedir? Y a r a t ı c ı l ı k biyolojik. zaman ve mekan limitleri dışında. küçükken göz tanığı olduğu bir mahallede ölü vak’asından ‘Yeşil göz’e kadar. ‘iç’ ve ‘dış’ dünyasını. Mikelanj’ın s o n y a r g ı adlı dev boyutundaki azizin. Goethe ve Newton’u ele alırsak ve onların kişilik özelliklerini kıyaslarsak. geri kalan tüm kitlelerden daha verimli olmuşlardır. romantik. (Keza Hz. Schuman ve Mikelanj’ın manik-depresiv olduğu bilinir. Yoksa o da intihar edebilirdi.senfoni’sini tamamlaya-madı. Belki bir nörotik’ti ama. bundan yirmi yıl kadar önce müsveddeler yapmış ve bunlara Clara Schuman’a göstermişti. bir gün gönül rahatlığıyla kendini yüzleyebildi: Kendi portresini yaptı ve altına da ismini koydu: “Günaydın Bay Gauguin!” (Bounjour Monsieur Gauguin!) Sonra ekledi: “Bu. kamçılanarak paramparça olmuş boş derisine kendi portresini koyması anlamlıdır. şiir lirikliğiyle dolu eserleriyle. Muazzam bir ‘yücelme’ (sublimation) yeteneği ile. psikolojik ve sosyal bir olaydır. Paris’de kaldığı 1886-1888 yıllarında. Oysa. çocukluk hayallerindeki Abraham’ın meleklerinden. damdaki kemancıdan (amcası). Rusya’nın çorak topraklarında ıstırap çeken musevilerin din ve kültürlerinin temsilcisi oldu. Martinique ve en sonunda Tahiti’ye kapak attı. deprese kişilerin özleştikleri. hiç de bunalıma girmedi. Balzac. Kendisi gibi diğer bir post-impressif. anıları. Y a r a t ı c ı i n s a n ı n y a p ı s ı çok karmaşadır. karakteristik bir yakınmadır. Kararları güç verirdi. yirmiden fazla kendi portresini yaptı. Gerçekten de boşluk. Gauguin’in iç karmaşası o kadar derin. ‘Biz resimlerimizi konuşturmalıyız!’ dermiş. psikotik boyutlara varmadı. İlk sürrealist sayılabilecek Mark Chagal. Seneler sonra köyünü ziyarete bile gitti. acıları. kendi avuç içi kadar varlıklarının üstünde ve ötesinde. folklorik. Rouenne’de beş frank için duvarlara ilan yapıştırdı. Yaratıcılar topluma ve insanlığa. bu da onu tatmin etmedi. Stravinski. sürekli olarak araması değil de nedir? Bir kez şöyle söylemişti: “Kendini bilmek güç bir iş. Vinvent van Gogh. içinde sürekli bir şüphe ve korku vardı. ‘geçmiş’ ve ‘geleceğini’. Allaha doğru tırmanan yegane yoldur. Britanny. bu ikisi 7 . “Tahitili Kadın” ve bir sürü yerel imajlardan sonra. tıpkı bugünün modern aktörü bir ş a m a n gibi yaşadı.” Ondan öyle. kültürünün tüm collective unconscious’unu ebedileştirdi.Churchill) Schuman kaç kez kendini nehire atmıştır. Peki. yaşamı boyunca varlık ve yokluk ile çatıştı. depresif stil hayatından vazgeçmedi. Nihayet.

ama diğer nitelikleri. elektromanyetik endüksiyon’u bulmasaydı. Bu terim sonraları matematik. Ama aynı şeyleri bir Beethoven ya da Mozart için söyleyemeyiz: başka hiç bir insanoğlu aynı nağmeleri yaratamayacaktı. siyasette. İş hayatında. farklı kombinasyonlar halinde gelişmişti. içimizdeki şeytanı da. Her ikisi de bağımsız idiler. Faust’un bugünden başlayıp eski uygarlıklara kadar Helen arayışı. engeç yirmi yıl içinde bir beyin aynı bulguları keşfedecekti. insani değerleri ve değer yargılarını içerir. onlar sanki şeytanla pakt yapmışlardı. Onlar yalnız dışımızdaki değil. başarılı finansmen.için kullanıldı. atomik transmütasyon’u ortaya çıkarmasaydı. kitle ve enerji arasındaki bağlantıyı formülleştirmeseydi. Bir nokta daha. yaratıcı-sanatkar kimse: G e n i a l p e r s o n (örneğin Chaucer) arasında da bir nitelik farkı vardır. dıştan görebildiğimiz ve tarif edebildiğimiz kadar bilebilmekle yetineceğiz. mikro ve makro dünyalarımızı tanıttılar bize. Yaratıcı. insanlık tarihi boyunca aranmış ve aranacak olan anne-kardeşsevgili arayışının evrensel boyutlarda yinelenen ş a m a n i s t i k b i r t r i p’den ne farkı vardı? Bu adamların bizlerden farkı ne? Beyin kimyası? Enzim hikayesi? Bilmiyoruz. zaten elde mevcut nesneleri en başarılı kullanabilen becerikli kimselerdir. Rutherford. Mülti-milyarderler. fizik veya müzik’de alışılagelmişin çok üstü bir kişi -genellikle küçük bir çocuk. “yüksek yaratıcı kuvvet” olarak kullanılmıştı. zira onlar ellerindeki olasılıkları en iyi şekilde kullanabilen. Aynı güzellikte ölçülebilen iki şiir bulamayız. g e n i u s – s a n a t k a r’ın solo performans’ına karşılık olarak. askeri güçler kumandanlıklarında yüksek başarı kazananların genius olmaları gerekmez. Faust’un yaratıcısı Goethe. orijinal yaratıcı (Örneğin Keats) ile. 8 . sıradan birer büyük adam değildiler. özerk şahsiyetlerdir. Faraday. ama kimyasal ya da matematiksel denklemler için yalnızca bir çözüm vardır. ekonomik ve teknik alandaki ilerlemeler gitigde bir ekip çalışmasını da gerektiriyor. Einstein.GENİUS‘UN ÖZELLİKLERİ Genellikle genius’un uhrevi (mystic) ve dehşet hissettiren (aweinspiring) bir özelliğe sahip olduğu söylenir. Genellikle. örneğin Marcus Aurelius bir imparator olduğu kadar bir filozof idi de. Bilim bir gün daha inandırıcı bulgularla bizleri aydınlatıncaya dek. G e n i u s sözcüğü başlangıçta. Bilim adamları arasından pek ender genius çıkar. YARATICI . biz yalnızca onları. Bir insanın idareci olması onun yaratıcı olmasına engel teşkil etmez. bilim. onlar daha ziyade yüksek teknisyenlerdir. Hıristiyan dininin radikal yorumcusu Martin Luther. G e n i u s : çok yüksek zekalı. kalabalık içinde ‘yalnız’ bir kişidir. Körfez krizinin ‘Çöl Ayısı’ gerçek anlamda bir yaratıcı olamaz.birbirlerinden farklı. S a n a t e s e r l e r i .

Zira. bu konudaki inançlarımı tekrarlamakta direniyorum. ‘On bir!’ diye yanıtlamış. bir yandan da oradaki U.Bir anımı anlatayım. Dersin sonunda -acemice. Gerekirse Adli Tıp muayenesine gider. 9 . ‘Ama daha çok küçüksün. yarattığı eser ortaya çıkıncaya kadar. Herr Mozart. adeta kompülsif bir şekilde ‘yaratmak ve icra etmek’ arzusuyla hareket eder. Bir gün ders’e. ş e y t a n i b i r y a r a t ı l ı ş . Protestanizm için yaptığı bildirilerden dolayı Werms kentinde 17 Nisan 1521’de. kendinden çok. ya da insani olmayan bir karakter var sanki. kızcağız. çalışmaya devam et. beste yapacaksın!” Genç kız heyecanla yanıtlamış: ‘Ama Herr Mozart. yılmadan çalış. Music Okulu’nun (extension) müzik seminerleri’ne devam ediyorum. Ona. Buffalo-New York Üniversitesi’nde asistan iken. Bach’ın kantata’larının birinden dört dörtlük bir ölçü içindeki notaların birbirleriyle harmonik ilişkilerini anlattı durdu. PAPA’nın Docet Romanum (Papal afaroz) tehlikesine karşın. Sıradan bir insan avukat tutar.parmağımnı kaldırıp sordum: “Acaba bestekar bestesini yaparken bu ilişkileri ne dereceye dek bilinçli olarak yapıyordu?”. fikirlerinin kabul edilip edilmeyecekleri konularıyla ilgili değildir. Yıl 1958. 1) Y a r ı m e t a f i z i k . Onda insan ötesi. sanki bir insan değildir. ıstırap çeker. Aynı zamanda. sempatik bir hoca geldi: Leonard Bernstein. içten gelen dürtü ile birlikte bir cenge sürüklüyor. Yaratıcı. başka türlü yapamam!” (Here I stay… I can do no otherwise…) tarihsel demecini veriyor. harikaydınız. Hoca. Fakat bir genius. Konserden sonra yanına çok genç bir kız gelmiş ve heyecanlı heyecanlı: ‘Herr Mozart. Zira o. toplumun yanıtına önem vermez. orta boylu. Bir yaratıcı. 2) İ ç i k i l e m (Duality): H a z d u y m a v e ı s t ı r a p ç e k m e . Benden başka herkes onun kim olduğunu gayet iyi biliyordu. hala bir yerlere gelemedim!’. davasına devam eder. Gelin size gerçekten olmuş bir fıkra anlatayım: Dahi Mozart kilisede bir konser vermiş. “Ben burada ayaklarım üzerinde dikilip. rüşvet de verebilir ve yalan da söyleyebilir.S. bir annenin çocuk doğurduğu gibi. bir gün gelecek. O. bir saat boyunca. insan dışı. sanki dıştan bir kudret (quasi-external force) onu. “kendi arzusuyla” (free-will) kuralı uygulanamaz. Bernstein gülümsedi ve dedi: “Onlar yapar. saçları kırlaşmaya başlamış. ya da özür dileyip sözünü geri alır ve hayatını kurtarır. siz altı yaşında iken bile beste yapıyordunuz?’ Mozart gülümsemiş: ‘Evet ama. eseri yaratmaktan duyduğu hazzın da farkındadır. ben kimseye nasıl yapılır diye sormuyordum!’ İşte Harika Çocuk Mozart bu. rapor alır. DİET Kurultayının huzuruna çıkarılan büyük Martin Luther. biz bakar. tabii her zamanki gibi pek başarılı. bir gün prozodi ve bestekarlık dersleri de alırsın. asla. Mozart sormuş: ‘Kaç yaşındasın küçük kızım benim?’. Bu besteleri nasıl yapıyorsunuz? Ben dört yıldanberi piyano çalıyorum.

Senfoni” üzerinde tam on yıl çalışmıştı. Gerçek yaratılış ve gelişim. ‘yaratıcılık’ da budur. anne rahminde aylar önce başlamıştı: sanatkarın kafasında eserin aylar önce tohumlandığı gibi. bir takım mimikler yaparak. Buna müzikten bir örnek verelim. bu. son bir darbeyle ebedileştirmeye çalışır. Bunların her ikisi de egoistik niteliklerdir. zenginlik ya da kudret (power) için eğilmezse. ama ancak elli yıl sonra arzusuna kısmen kavuştu. bu onun mutlu dünya görüşünü ve şiirlerinin içeriğini değiştiremedi. Anton Bruckner. yaşında yazmıştı. dış: sosyal ve bilimsel kuvvetler. o ya abnormal olmalı. son eseri olan “9. kısmını yazması 40 yıl daha aldı ve bitirdikten iki ay sonra “Bir az daha ışık!. Fakat kendine Maecenas’dan banliyöde. Bu.Yaratıcı. 2. 10 . eğer bir kimse para. kabul edilebilir. orkidelerle çevrili bir ev hediye edildiğinde. Einstein da. Herhangi ikinci sınıf bir bestekar bile onu bitirebilirdi. en az yaratıcı olanıdır. Yaşamın. insan üstü (super human) bir gayrettir. Goethe. yaşamı için çıkarlarını gözetlemesinden ötürü kınanamaz. hislerini. 3) D i ğ e r g a m l ı k (Unselfishness) : Hiç bir insan. bu en temel varoluş hakkını kullanmazsa. Bunu bir çocuk doğumu ile kıyaslarsak durumu çok daha iyi anlarız. Beethoven’in de besteleri arasında ormanda yürüdüğü. o kişi çok özel bir kişidir. ama yakından bakarsak görürüz ki. onu medyum gibi kullanacak ve yarattıracak bir kudrette değildi. Senfoni’yi bitirmek onun kudreti dahilinde değildi. Te Deum ile bitirilir. Horace pek de fakir değildi. Fakat yaratıcıda para. ama babası zaten pek zengindi. Faust’un ilk kısmını 40. sayılır ve para kazanabilirse. çok zengin bir iç dünyayı dışlama ve bitirme anıdır ki.Bir türlü bitiremedi. sanki doğmamış yaratığıyla alay eden şeytanla kavga edermişcesine homurdandığı ve hatta küfürler ettiği söylenir. ya da ileri derecede seçkin bir kişi. Ama bu sonuçlandırma. yaratmasını arzuladığı şeylerin zihinsel görüntülerini. Diyebiliriz ki. elektromagnetizm ile yerçekimini birleştiren bir sistem kurmak istemişti. “Gerçeklik prensibi”ni (Reality Prinsiple) gözönünde tutarak. doğal bir durumdur. Bugün bile eserin ‘finale’si yoktur. aşağı yukarı. gaye değildir. Eğer bir insan. son an. Eğer bir genius hayatta iken sevilir.” diyerek ebediyete intikal etti. Leonardo da Vinci lüks içinde yaşadığı hayat tarzını severdi. Bu vizyon ona ilk kez 1905 yılında gelmişti.

Genius’ta bu arzu.yaşadığı koşullarda göze görünen bir değişim yaratmaksızın büyüyen ve gelişen. kimliği belli olmayan. lütfen hükümran olunuz… Alayınızın etrafında esen sihirli havadan. Büyük bir olasılıkla. sisler içinde oluşan tekil esinler.4) Sürekli survival) : bir yaşam arzu ve d ü r t ü s ü (Desire for Aşağı yukarı her insan ölümden nefret eder. “Lutter und Wegner”de. Kişisel ölümümüzün ötesinde. Bakın Goethe. aktör arkadaşı Deurient ile birlikte Berlin’de. opera’sının sahnelerini. mülk. bir seri düşünceler kuyruklanıyor.sanki ölümsüz olabileceğimiz fantazisi. kahramanlar veya notalar yavaş yavaş zihni işgale başlıyor. çocuklarımız sayesinde -mal. bilinçaltında tohumlanıp yeşeriyor ve bilinç alanını delerek dış dünyaya sergileniyor. sanki masmavi göklerde yağmur yağmak için yavaş yavaş gelişen. sanki başından geçermiş gibi prova edermiş. yaratıcılık.yaratabilme yeteneği (Inventiveness) : Psikanalistler arasında. anı. Faust’un sunusunda ne diyor: ‘Vaktiyle pek erken olarak. biliçötesinden başka bir yer olamaz. 5) İcat edebilme . onlar sanki ölmez eserleriyle ölmeyeceklerini hissederler. sanki gün düşlemesinde… Sahneler. isim vb. olağanüstü kısaydı. onun günlük yaşamında pek az farkedilmesine karşın. yeni bir yapıtı kağıda geçirmek için gereksinimi olduğu zaman. şekillenme devri> : Hayal meyal. a) <Kuluçka (incubation) devri>: Sanatkarın kafasına. dolayısıyla da kişinin -hiç olmazsa dıştan gözleyebildiğimiz kadar. onların yapıtlarıdır. Bu rüyavi gerçekler için bir iki örnek verelim. b) <Aksiyon. Strindberg de “Bir Rüya Oyunu”nda (A Play of Dream) rüya ile şiirsel yaratılış arasındaki bağı ne kadar da güzel sergiler. içimin gençlik heyecanıyla titrediğini hissediyorum…’ Mozart ve Schubert’te bu gerçek kuluçka dönemi.. Hoffmann. hala bir eğilim var mı acaba? Hep üşüşüyorsunuz… Peki öyleyse. Yaratıcı. hiç olmazsa korkar. bulanık nazarlarıma görünmüş olan hayaletler! Gene yaklaşıyorsunuz… Bu kez sizi yakalamaya teşebbüs etsem mi dersiniz? Kalbimde o evhama (esasında. buharların ve sislerin içinden çıkarak etrafımda yükseldiğiniz gibi. 11 . materyal dolu ve sansür tanımayan yerin döl yatağı. Öyle enerji dolu. ‘yaratma’ sürecinin üç düzeyde geliştiğine inanılır. yaratma kudretine) karşı. yavaş yavaş şekillenmekte ve birbirleriyle iletişim kurarak daha anlamlı ifadeler için aktive olmaktadırlar. Ölümsüzlüğü kanıtlayan nesne. insanoğlunun temel arzularının başında gelir. şekillenen bulutlar gibi.

doğum yapmış bir anne gibi yorgun.S. Keza. ‘keşif’ten çok bir ‘yoruma açık performans’ ve ‘hareketlilik’ mevcuttur. Oedipus Complex için Sophocles’ten beri. Marlowe’un Dr. espri (wit) ve efsane’ye (satire) önem verip gözümüze güzel görünün güzelliklerden ziyade. (Oscar Wilde. zaman tünelinde geriye giderek.A. Klee ve benzerleri.c) <Üçüncü faz: Doğum anı: (Naissance. başkalarının 12 . Keza. (Freud’un ‘Little Hans’ vakasında babaya karşı hissedilen duyguların posta arabalarının atlarına yansıtıldığı gibi). atın gözleri kör edilir. farklı isim ve temalar altında neler yinelenmemiştir? Freud’un ‘dünyanın en büyük eseri” dediği Dosteievski’nin Karamozov Kardeşler’inden Peter Shaffer’in Equus ’una kadar: Kral Ödipus yerine. U. “Dünyada hiç bir şey kaybolmaz ve yeniden yaratılmaz. Öyle olmasına karşın. zira onların ‘süje’si. yaratıcı. Lavoisier (1789)’ye inanırsak.-Florida’da. plastik sanatlardan çok daha zor gibi gelir. Konu. Doğa’nın sanatı taklit ettiğine inanır: “Nature. Louvres’daki “Madonna”yı hepimiz kaç kez gördük. sanatın Doğa’yı değil. kendimizin bir imajinasyon (?re-kreasyon) yaratabileceği stillere daha çok önem vermektedir. tercihim tabiidir ki sonunculardan yana kayar. Faustus’unu yeniden yazması gibi. E d e b i y a t t a yaratıcılık. evvel çalışmaya başlarım” “I don’t work after nature. Pablo Picasso. Yaratıcı. doğa’nın içindedir. modern art. Fransız ve Hollandalı İmpressiyonistler’in daha fazla imajinasyon kullanmaları. bize kolaylıkla hayal gücüyle özdeşmeyi sunan ilk yapıtı daha çok yeğleyebiliriz. Sanki her şey söylenmiş ve yazılmıştır. dış dünyanın pek faydası yoktur. doğa’nın yeniden ‘yaratılması’na gerek yoktur. Pablo Picasso da. tüm psikiyatrlar tarafından ayakta alkışlanmıştı.” Yaratıcılıkta. Mamafih. Titian’ın “Venus and the Lute Player”i ve Picasso’nun “Aubade”i aynı konuyu işlemelerine karşın. kısmen bilinçli ve çoğu yönü bilinçötesinden kaynaklanarak. Piyes. imitates the Art!”. herhalde onların hemen herkesin tercihi olmalarında çok rol oynamıştır sanırım. but before!” der. bezgin. American Psychiatric Association’s Annual Convention ‘da oynandığı zaman. tekrar tekrar ele alınabilir: Goethe’nin iki yüz yıl geriye gidip. herşey içten gelmek zorundadır. “mutlaka aranılan şart’tır! (sine qua non). daha ziyade hiciv(humor). ama şimdi onu me görmek istersiniz yoksa Klee’nin Miraculous Landing ya da Road From Todspawn to China’yı mı görmek isterseniz diye bana sorarsanız. sancılı ama mutludur. Sanatta yaratış. Konuyu başkalarından tekrar ödünç alsa bile. M ü z i s y e n için. abortion)> Bu birden oluşagelen gerçekleşmedir. modern sanatkarlar. keza tiyatro’daki modern sunularda da izlediğimiz gibi. özellikle Jung’un “Müşterek Bilinçötesi” (Collective Unconscious)’un archetype’lerini kullanarak ‘yeniden’ yaratır. Ama gerçekte.) Müzisyene. Salvadore Dali. 1980’li yıllarda. “Doğa’dan sonra değil. Ressam ve heykeltraş için yeni şeyler yaratma (invention) daha az önemli gibi gelir.

‘eşit’ (even. sunduğu “WellTempered Clavichord”da. harmonize edilmiş değillerdi de. yine bir bestekar olan babasıyla (Freud dahil hemen her meşhurun tanınmak ve görmek için hayal ettiği) İtalya’ya gitmiş. bu on perdenin herhangi birine transpoze etmek imkanı doğdu. bir ‘toplama cetveli’ yapmıştı Bazı yaratıcılar ise çok yavaş gelişmişlerdir. Bach. yirmi dört anahtardan beste yaptı. hepsi bu. hiç olmazsa. Bu perdelerin hiç birisi ‘akustik’ olarak net olmadığı gibi.gerçek yaratıcı sanatkar olarak tanınır. Hepimizin bildiği gibi onun zamanına gelinceye kadar müzikal kompozisyon’lar. Bu yüzden de Organ ya da ‘Clavichord’ da çalışılırken. eserlerinin notaları üzerinde tek tek işlerdi adeta. akustik bakımdan ‘dörtlü’ ve ‘beşli’ aralıklarla yapılırlardı. Haydn da. yalnız bir perde üzerinde net olarak icra edilebilirler. Siz ya sanatkarsınız. sonra kendisininkini koymuştur. Bach. diğerleri ise daha ‘discordant’ olarak çalınırdı. notalar üzerinde. önce diğer müzisyenlerin tekniğini teker teker incelemiş. Daha önce hikayesini verdiğimiz Mozart. örneğin Leonardo da Vinci’nin “The Art of Painting”. tekniği ilerletmek kastıyla yazılmış kitaplar hariç. o zamanın ‘büyük’ sanatkarlarının hepsi şapkasını çıkartmış. Gerekli ihtiyaçlar dışında odasından çıkmayan genç dahi. bir mücevherci gibi teker teker nakış işler gibi çalışırdı. Ona kadar piano bestekarları eserlerini. İşte bir kaç örnek. 6) İ ç s e l m a t e r y a l i m ü k e m m e l k u l l a n a b i l m e y e t e n e ğ i (Mastery of Craft) : Sanatı ustalaştırma konusunda. Beethoven. dehasıyla. daha matematiği bile tümüyle öğrenemeyecek kadar küçükken. kompozisyon tekniğini sürekli olarak değiştirmekle beraber. Böylece. oktav’ı on iki eşit aralığa böldü. nağmelerini tekrarlayamaz. ‘harpsichord’ ve ‘clavichord’ gibi sesleri ince ve dinleyenleri pek de tatmin edemeyen enstrüman’lar için bestelemişlerdi. altı yaşında iken hiç kimseye sormadan bestelerini yapıyordu. hiç bir kimse bir kimseye sanatkarlık aşılayamaz ve öğretemez. “Genius Çocuk” olarak şöhreti İtalya’ya gittiğinde. Werckmeister. Bu bakımdan -bir çok analistler tarafından. yeterli kalem kağıt ve mum verip. Christofori’nin ilk kez kullandığı ‘çekiç’ (hammer) etkisi (pianoforte). ya da değilsiniz. Gauss.temperée) aralıklarla. daha sonraları Beethoven tarafından mükemmeleştirilerek tam gücüyle kullanıldı. Babasının onun yerine bestelediği iddilarını çürütmek için on bir yaşındaki çocuğu bir salona kapatıp. iki gün sonra o denli mükemmel bir beste sunmuş ki.notalarını. bir concerto yazmasını rica etmişler. 13 .

müziğin enginliği içinde. büyük emek sarfedenler arasındaydı. müzisyen ve medikal misyonerdi. o çeşitli müzik türleri içinde farklı duyuları enmükemmel bir şekilde ifade edebildi. müzik. Rembrandt ve Césanne da teknikleri üzerinde çok çalışan. bir refakati ile birlikte ormanda bir az açıldıktan sonra. kulübeye benzer küçük. Ona sormuş: “Bu eserin kime ait olduğunu biliyor musun?”. eserleri baskıya gitmeden önce yapardı. tiyatro yazarı. Örneğin mazurka ’larında neş’eyi. felsefe. beste yapmayı durdurdu.” “Ben de onu çok seviyorum. romancı. Bunlara karşın. Bu. kızcağız yanıt vermiş: “Hayır. Borodin. Chopin. bu narsisizm’leri yüksek yaratıcılar. Tüm zamanların en büyük bestekarı Beethoven. İzin verin de ben onu senin için çalayım!” diyerek piyanonun başına oturmuş ve kızcağızı çok mutlu bırakmış ayrıldığında. daha doğrusu hazinesine sahiptiler. bir gece vakti gece karanlığında. Tchaichowski. Bir insan nasıl olur da bu kadar bilebilir? Bu kadar yetenek ve kapasite. Sinema ekranlarında hepimizin içleri dolu dolu izlediğimiz gibi. devlet ve bilim adamı idi. ama çok seviyorum. en değerli düzeltmelerini. eski yapılı bir evden. Çok titizdi. şair. Dayanamayıp kapıyı çalmış. sosyal bilimler ve hekimlik onun ekspertiz alanları idi. Piyanonun başında gözleri görmeyen. kimyager ve kompozitör’dü. Bunlar onu evrensel yapmaya yeterliydi. Bach yaratma yeteneğinin sınırlandığını hissettiği an. bilmiyorum. ama bir kız. Onun hakkında şunu rivayet ederler. Edebiyat. Goethe. yapabildiği kadar eserini çalıyor. esinlemesinin kısıtlandığını hisettiğinde kendini bir kolera epidemisine maruz bıraktı. senfonisi’nin maestro’luğunu yaptığında ve eser bittiğinde alkışları duyamıyordu. Albert Schweitzer teolojist. işitmezliği sağırlığa döndüğü halde yılmadı ve bizlere ebediyete dek kalacak Symphony No. de Balzac.9’u bıraktı. kendi işitme handikapı başladığı zaman her halde bu olayı anımsamış ve ondan cesaret almıştı sanırım. her zaman yaptığı gibi. Ama onun içinde 14 . ancak bir genius’a ait olabilir. vals’lerine duyarlılığı ve scherzo’larında kapris’i işledi. İlerki yıllarında. filozof. F. ballad’larında mistisizm’i. fakir bir ailenin evine kabul edilmiş. Örnekler: George Bernard Shaw’un bilgisi okyanuslar kadar engindi.H. pek de düzgün olmayan piyano nağmeleri duymuş: Kendinin “Ay Işığı Sonat”ı. Her dahi’de. 7) Zihnin evrenselliği: Yaratıcılar. Moonlight Sonata’yı yazdıktan az sonra. evrenselliğin bu denli geniş olması koşul değildir. kendi branş’larının ötesinde ve üstünde ve derinliğinde bir bilgi dağarcığına. yetenekliliklerini kaybetmeğe başladıkları zaman şu ya da bu şekilde kendilerini durdurdular. Leonardo da Vinci artist-ressam ve mekanik mühendisi idi. medikal yolla yapılmış bir intihardı.

düşünceden çok. comme une femme Azgın bir kadın gibi. asil bir kadının ardından gidip onun kalbini kazanamamaktan doğan düşkırıklığı arasında hemen hemen hiç bir fark yoktur. sevgilisiyle dağda dolaşırken ortalıkta gördüğü bir hayvan leşinden heyecanlanır ve “Bir Leş” (Une Charogne)’u kaleme alır. Ona göre. O. Örnekler: Charles Beaudlaire. UNE CHAROGNE LEŞ Rappelez-vous l’objet que nous vimes mon ame. yaz sabahı Ce beau matin d’été si doux. asrının baronu. Bu derinlik. “Doğal Ayıklama Yoluyla Tür’lerin Evrimi” ve benzeri kuramlarıyla dünyayı sarsan ve eserleri bir gün içinde satılan doğa bilimcisi Darwin. bu düşkırıklığı ile. Sanatkar nereye baksa bir güzellik görür.sürekli akıp giden bir alkış. Zira o. çakıl Au détour d’un sentier une charogne infame Sur un lit semé de cailloux. estetik bir renklendirme şekillendirir. Hemen her genç ilk aşkını genel kadından tadar. Leonardo da Vinci de. yatakta uzanan iç öğürtücü leşi? BİR . Keza. Ve Beaudlaire bile bundan masun olamaz. 8) Algı‘nın Evrenselliği : Yaratıcı’nın zihni yalnızca okyanuslar kadar engin. algı sistemindedir. kişisel birlikteliğin ötesinde yaşadığı aşkın ‘yalnızca bir anlık’ olduğunu algılayınca. hayatı boyunca dünyadaki tüm bitkilerin yalnızca bir (primordial plant) bitki türü olan Urfilage’den geldiklerini bilimsel olarak kanıtlayamamanın üzüntüsü içindeydi. büyük sanatkarı ve mucidi olduğu kabul edildiği halde. psikolojik yapı ve duygular bakımından ‘herkesin kadını’dır. Genç adam. her ikisini de yaşadıktan sonra oturur. icat ettiği bazı savaş aletleri ve makinalarının zamanının prensleri tarafından kabul edilmeyip ordunun teçhizinde kullanılmamasını çok yadırgamıştı. fakat o kadar derindir de. güzel bir bir patikayı dönerken. Les jambes en l’air. “İçinde Olduğum Bir Gece” (Une Nuit que J’étais)’yi yazar. 15 Anımsar mısın ruhum. gözlemnenen bir acılık ve sefalet örneği olsa dahi. Büyük yaratıcıların diğer tür düşkırıklıklarına dair de bir iki örnek verelim: Goethe. bir nağme tufanı vardı zaten. ardından bir düşkırıklığına uğrar. dış dünyadan bunu duymasına gereksinimi yoktu. Bu derinliği. görünümün ötesinde. ‘renk kuramları’nın zamanının bilim adamları tarafından kabul edilmeyişine çok üzülmüştü.

. vinimle sallayıp i gibi. 16 -––––– Ey canım güzelim. garip bir müzik yordu: akan bir rüzgar ... -–––––––– ––––Alors. bu muazzam açan bir çiçek gibi Çayırın üstündeki koku o denli keskin idi ki. ateşli zehirler acaklarını havaya açmış buğular çıkan karnından saçarak Ouvrait d’une façon nonchalante et cynique Son ventre plein d’exhalaisons.Et le ciel regardait la carcasse superbe iskelete Comme une fleur s’épanouir. su ve gibi Ou le grain vanneur d’un mouvement kalburythmique ritmik bir de-Agite et tourne dans son van..... bakıyordu La puanteur était si forte. bayılırım -––––– Ve dünya.. que sur l’herbe Vous coutes vous évanouir.. olan kurtçuğa. Brulante et suant les poisons.. seni öpücüklerle Harmancının runda çevirdiğ . -–––––—– ––––Et le monde rendait une étrange musiques oluşturuComme l’eau courante et le vent..lubrique.Ve gök. o ma beauté! Dites a la vermine yiyecek Qui vous mangera de baisers. sanırdınız.

mitoloji’de Amalthea adlı bir nymph’den gelir. söyle. Düpedüz a ş k herkesin bildiği -ya da bildiğini sandığı-. sıradan bir seksüel akt’ın tüm fizyolojik. Küçük. Lawrence. ________ biçimini yitirmiş aşklarımın özünü sakladığımı ————————- Kuran’ın hadislerinden biri de Hazreti Peygamber‘in bir yaşantısını zikreder: Bir gün. yanındakilerle birlikte yürürken bir eşek leşine rastlar. hem kadın ve hem de erkeklerde inceleyip sununca. onun bir gencin romantik rüyalarını süsleyen “Altın Kap” (The Golden Pot)’ına bir tema oluşturuvermişti. ama bir H. Onun bir keçisi vardı. XVII 9) Bellek . Fakat Hoffman için bu an. de Balzac geliyor ve bundan “Sahneler”(Scenes)’i yaratıyor. Bu hayvan. başlarını diğer yana çevirerek tiksintilerini belirtirlerken. Herkes. Thoreau’nun duygusal şiirleri. onun d o ğ a’yı derinden izlemesi ve algılamasının sonucudur.H. sebze küfelerinin kaza sonucu devrildiğine hepimiz tanık olmuş. Alexander Humboldt’un hayat süresince hayranı olduğu ve bizlere sunduğu “Doğa Tarihi” de öyle bir doğa hayranlığının ve aşkının sonucudur. patolojik ve psikolojik yönlerini tüm ayrıntılarıyla. Hazreti Peygamber tatlı bir gülümsemeyle buyurur: “Aman ne güzel dişleri varmış!” Eski pazar yerlerinde. Peygamber Hazretleri. hatta bugün sebze ve meyve hallerinde aleacele yürür ya da koşarken. ‘keçi boynuzunu bile doldurmayan anlamsız sözcükler’(Cornucopia)den kim hoşlanır? C o r n u c o p i a . Küçükken ona Zeus süt vermişti. Onun öyle bir boynuzu vardı ki. zaman zaman konuşmaktan utandığı ya da sakındığı. Bu kadarla kalsa iyi.Que j’ai gardé la forme et l’essence divine şeklini ve De mes amours décomposés.Hafıza kudreti: 17 . sonra da bir Marcel Proust geliyor ve “Kaybolmuş Zaman”(Le Temps Perdu)’ı ebedileştiriyor. Keza. her istiyene içki ya da yiyecek şeyler verirdi. hiç de klasından düşmeden. değersiz konuşamalar (small talk). “keçi bir ilah” idi. ortaya “Lady Chatterley’s Lover’ şaheseri doğdu. çoğu kez erkeklerin içki sofrasında iken bir ‘penis sohbeti’nde kahramanlıklarını sergiledikleri bir konudur. ama bu konuda hiç birşey algılamamış olabiliriz. Ancak D.

Goethe ve onun Faust’undan daha önce de bahsetmiştik. sanki yürüyen bir kütüphane gibidir. ı s r a r l ı l ı k (perseverence) : Wagner. rivayet ederler. aile ve çocuklarını çok sever. operalarını yıllar süresince yazar.Birçokları. Brahms Bruckner’i. . . Bellek. Proust. İki cilt arasında kırk yıl fark vardı.Doğa hayranları: Darwin. bir kurtçuk bulursan mutlu ol!” Dahi’lerin kişilik niteliklerinden kırıntılar: . sabırla gidermiş. Thomas Mann demişti: “Yarattıklarımın içinde en çok sevdiklerim: çocuklarımdır!” .Sanat düşkünleri: Socrates. gençliğinin hemen her anısısın ayrıntılarını sanki dün olmuş gibi anlatırmış. ‘mutlak iyi’ ve ‘mutlak kötü’ye inanmadığı gibi. G.Yaratıcı.Bernard Shaw. Bergson. içlerindeki -zaman zaman lavlar püsküren. hem de canlı bir kütüphane gibi konuşurmuş. mürailik) olarak nitelendirirdi. Mahler Straus’un şöhretini kıskanırmış. . Nietzsche ve Thomas Mann. Einstein ve Verlaine iyi bir belleğe sahip olmamakla meşhurdurlar. sanki ‘walkie-talkie’ gibi hem yürür. Dış dünya onlar için yeteneklerini sergiledikleri bir pazar’dır. zihin işlevselliğinin sadece bir belirtisidir. altmışlarında.Genellikle e g o s a n t r i k ‘tirler. Bunların tersi. Haydn Beethoven’i.Nihayet onlar da insandırlar ve kıskançlık hisleri vardır: Schiller Hölderlin’i. Thoreau.sönmüş volkanlarladır.Bu dahi’lerde yaratıcı enerji olası başka hedeflere yönlendirilmişlerdi. 10) S e b a t l ı l ı k . en genç felsefe profesörü atanmış (22 yaş) Nietzsche. . Emerson. Esas alışverişleri. Büyük şairin bu konudaki fikri şu: “Bir hazine için kazıya git. Shakespeare. Goethe. Son söz: 18 . Goethe. moralistik toplum’u ‘zayıflık’ ve ‘hipokrisi’ (hypocricy= iki yüzlülük. düzeltmeler için üzerlerine tekrar tekrar.Heidelberg Üniversitesi’nin tarihinde.

Ancak yaratmakla. ‘yetenekli olma’ konularında ne denli hatalı bir inanca sahip olduklarını gösterebilir. Ama.İnsanı kurtaran. gerçekten yardımıma gereksinimi olduğuna inandıklarıma sarfederim!” 19 . bu hususta gerektiği kadar ileri gidemedim. Şimdi. Aynı şekilde. Dr. üstün zekalı ve yüksek yetenekli çocukları eğitmek için gerekli olan en iyi yöntemler hakkında bilgi alışverişi için çok istekli. Ben. sınıflarındaki zeki ve yetenekli çocukları tanılama ve onların programlarını planlama işi. “Sınır göklerdedir!” diye düşünüyorum. ben boş vakitlerimi. t i n s e l varlık katmanında. Geçmişte. yeterli sayıda eğitimciler. metafizik bir tavır içinde. eğitimden yararlanmak için kapasitelerinin tümünü kullanabilmek ve onları kendi yüksek yetileriyle memleketine ve bütün dünyaya hizmet vermeleri yolunda bir zorunluğu olduğunun bilincinde olduğunu söyledi. ‘üstün zekalılık’. Ben onlarla birlikte öğreneceğim.. bu konudaki kendimin bilgi eksikliğimin. Bu. şu satırları yazan bir öğretmenle aynı fikirde olan birçok kimseler de vardır. ölüme: madde’nin bitişine kahramanca meydan okuyabilir. ve “ben odamda hiçbir kez yetenekli çocuk görmedim!” kabilinden demeçlerde bulunurlar. bilimsel araştırmalara başlatmak için girişimlerimi engellemesine izin vermeyeceğim. onların. e s t e t i k y a r a t m a’dır. insan.” -Bir öğretmen- Sizler sınıflarınızdaki üstün zekalı ve yetenekli çocuklara yardım etmek için ne yapıyorsunuz? Bu soruyu sorduğum hemen her öğretmen öyle parlak zekalı çocukları tanılama. Bu nedenle. onların çalışmalarını zenginleştirmek. bu gençlerle yarışmak. “Bu yıl parlak zekalı hiç talebem yok!”. “Üstün zekalı ve averaj-üstü çocukların ödevlerini en az bir gayretle yapabileceklerine inanıyorum ben. Herhalde onların ve kendimin ‘kafalarından öteye’ geçmeyi istememiştim. onlara da söyleyeceğim. sınıf öğretmenine aittir. Şimdi öyle bir eğitmen. Prof.ve bunu. Nişantaşı ——— * * -1I Tüm Eğitimcilere Çağrı “Benim kendi okulumda ve bildiğim daha birçoklarında. İsmail Ersevim Mayıs 2000.

Belirli olarak. ama. Bu kitapta. mamafih eşdeğer olarak kullandığımızı göreceksiniz. kararın dayandığı test skor’unun geçerliliği için çok ciddi şüpheler bulunmasına karşın. proğramı çocuğun yeteneğine göre uyarlamak ve onun gerektiği gibi öğrenip öğrenmediğini bilmek için önemlidir. onların ‘geri’ tutulmamaları ve sahip oldukları kapasiteyi tümüyle kullanabilecekleri yöntemleri kullanıp kullanmadığınızdır. bahsedilen IQ’ye sahip olmayan ve fakat. sonuç. bilimle ışıklanmış bir uslamlama kullanmak zorundasınız. Onların herbiri. -2TANIMLAR (Definitions) Zeka parlaklılığı ve yeteneklilik konusunda standart ölçüler yoktur. okul sistemleri ve IQ’yü esas alan çevre komite’leri tarafından belirlenirler. sıklıkla sizler ‘parlak zekalı’. Bu standartlar genellikle kişisel araştırmacılar. ‘yetenekli’ olanların daha çok anlaşılmalarını ve onlardan herbirinin öğretmenin zamanını paylaşmaya layık olduğunu anlamamız gerekiyor. genel davranış. Rolünüz yalnızca bir “zeka testi” vermekle sınırlanmamalıdır. ‘yetenekli’ ve ‘hünerli’ sözcüklerini bir az gevşek. Bu hususta IQ açısından bu gruba girenlerde 110 kadar düşük ve 150 kadar yüksek rakamlara raslayabilirsiniz. Öyle düşünceler. Çocuğun IQ’sünü bilmek. Bu konuda. gerek sanat ve gerekse müzikte. Genellikle bizler. y e t e n e k l i sözü ettiğimizde. limitin bir nokta dahi altında olsa bile diğer çocukları elimine etmektir.”nin erdemini gösteriyor. Üstün yetenekli bir çocuk demek. isyer averaj ister yüksek zekalı olsun. düzenli bir performans içinde olan kişi. öyle bir çocuğa.. Onların genel karakteristikleri. onun kendine özgü yetenek ve mizacı hakkındaki verilere dayanan. gencin karakter ve motivasyonu hususunda hiç bir yedek payı vermiyor. sürekli olarak. ya da diğer alanlarda liderlik yetileri olan çocuklar hakkında da öyle bir soru mevcuttur. öncekilerden ‘daha az veya çok’ diye bir ayırım yapmayız. 20 . Bizler. yalnızca IQ’yü temel gösterge almak. Sizler. Maalesef bir kez ‘limit’ saptandıktan sonra. Gerçekte de. Aynı şekilde. genel ve mesleki bilginiz yanında. olası bir kolej eğitiminden yararlanabileceklerini ve seçecekleri herhangi bir kariyer’de de başarılı olacaklarını düşünürüz. yüksek derecede başarı elde etmek ve aynı derecede hizmet vermektir. hepsine yardım etmek istersiniz. Sizlerin daha parlak zekalı çocuklarla esas probleminiz. akademik bir başarı dışında. Paul Witty’nin teklif ettiği “. genel anlayış onların potansiyellerinin yüksek zekalı olanlarınkinden daha büyük olduğunu belirtmiş oluruz.. olağanüstü bir başarı gösteren ve ait oldukları özel alanda daha ileri eğitim almaktan yararlanabilecek öğrencilerden bahsediyoruz. ister yavaş öğrensin. bu çocuklar için ‘kapalı’ bir tarif ne gerekir ve ne de arzu edilir. kayde değer bir insan davranışı sergileyen. Yetenekli çocuklardan bahsettiğimizde. zeki öğrencilerden bahsedildiğinde.

Onlar hala çocukturlar ve çağlarının zayıflık ve yetersizliklerini de taşırlar. Zeus’un kaşından fışkırmış. toplumu besleyen. Evde yeterli bakım ve okulda yetenekli eğitimle. millerce uzakta susuz ve kalabalık bir şehrin ahalisinin gereksinimlerini yerine getirmeye benzer. sağlığımızı koruyan ve tekniğin ilerlemesine hizmet eden bilim’e gitgide daha çok bağımlı olmaktayız. Tüm diğer çocuklarda olduğu gibi. Fakat dört dörtlük bir gelişim. gitgide büyüyen bir personel kıtlığı yaratmaktadır. bu geri kalmış uluslara yardım etmek ve onlara kendi görüş noktalarımıza kulak vermelerini sağlamak için ileri derecede eğitim görmüş profesyonel kimseler ve teknisyenlere gereksinim olacaktır. Öyleyse. zeki ve yetenekli olan diğerleriyle de eşit terimlerle ilişkide bulunun. erdem tanrıçası Athena gibi büyümüş varlık olarak doğmadıklarını da hatırlayalım. matematikçiler. hastalık ve terörizm gibi problemlerle savaştan galip çıkacaksak. parlak zekalı ve yetenekli çocuğa da sevginizi ve desteğinizi verin. -3Bu tür yetenekli çocukların. bizlerin yalnızca ‘ulusal savunma’ için değil. nüfus. eğer bizler. Profesyonel Kimselerin Eksikliğinin Nedenleri Bilim adamlarının. diğer çocuklardan daha çabuk fiziksel ve ruhsal gelişim gösterecekler ve zamanla. Kendinizin de en az parlak zekalı biri olduğunu düşünün. Birincisi.Parlak zekalı ve yeteneklileri düşünürken. Zamanımızda. aynı zamanda. 21 . Diğer öğrencileriniz gibi. öğretmen olmaya yetenekli az sayıdaki kimselerin sayısına karşılık. mühendisler ve teknisyenlerin eksiklikleri. Bu bakımdan. bilim adamları. gelişmekte olan “üçüncü dünya devletleri” ve dünyayı tehdit eden açlık. 1930’lardaki düşük doğum oranı ve ikinci dünya savaşı sonrasının yine çabuk yükselen doğumlarıdır (Baby boom). makul bir görüş açısı korumak esastır. İkincisi. bilgileri eksiktir. bizler. kendi ebeveynlerinden ve öğretmenlerinden daha ileri gideceklerdir. örneğin 1955 yılı civarında. Onlar size minnettar kalacaklardır. yaşantıları ve muhakemeleri yetersizdir ve sosyal bakımdan yeterli gelişmemişlerdir. iki yönden yaşam tarzımızı tehdit etmektedirler. EĞİTİMLİ ÖNCÜ KİŞİLER ARANIYOR Tüm parlak zekalı öğrencilerin tanılanmaları ve eğitilmeleri için gereken profesyonel eğitimcilere olan gereksinim. öğretmenlerin ve diğer mesleki kimselerin eksikliğinin nedeni. iki misli artmıştı. Bu sanki küçük bir su kaynağından fışkıran bir şelalenin. Olası. siz bir kolej mezunusunuz. mesleğiniz ve kariyer’inizle meşgulsünüz ve mükemmel bir hizmet veriyorsunuz. çok yetenekli bir çocuk için bile uzun bir süreçtir.

22 .dolar burs verildiğini. şimdiye dek kazandığı ya da kazanabileceği şeyler hususunda çok şey kaybedeceğe benzer demektir. ileri derecede eğitim görmüş kimselere olan gereksinimin avantajları üzerinde ısrar etmektedir. hayatında. diyetisyen. paket yapan makinanın dizayn’ını ve süpervizyon’unu yapıyor. bir hedefe varmak için kendilerini ‘zora sokmayı’ şiar edinmemiş ve ‘kendilerini başkalarının hizmetinde’ olmayı imgelememiş kimselerdir. eğitimle saygı değer bir bağları yoktur. kolej düzeyine gelen gençlerin hemen hemen yarısının ‘okul masraflarını ödeyememek’ durumunda kalıp eğitimlerini tamamlayamadıklarını gösteriyor. Ama. tüm dünyaya da bir servis vermiş oluyorsunuz.Diğer yandan. gitgide karmaşık bir görünüm veren ve o yönde yapılaşan m o d e r n h a y a t. ‘kötü’ye yönelecektir. bugün. kimya mühendisi ve bakteriyolojist gübreleri düzenliyor. Halk Sağlığı Laboratuvarında teknisyen zehirli ilaç püskürücülerinden geri kalan artıklardan ziraat ürünlerini koruyor. ‘erdemli olmayı’ öğrenmemiş. bu parlak zekalı çocukları nasıl keşfedebileceğinizi öğrenmeniz ve onları. entomolojist böcek ve kurtları kontrol ediyor. bir toplumu beslemek ne kademelerden geçiyor: Genetikçi. -4Araştırmalar. bize çok şişmanlamamız için ‘ne yememiz gerektiğini’ söylüyor. Eğer bu alanda profesyonel kimselerin kısıtlığından kurtularak ayaklarımızın üzerinde durabilmek istiyorsak. kendi yeteneklerinin üst sınırlarına getiebilmek için eğitmeniz ve yol göstermeniz gerekecektir. ekonomist alım ve satışlardaki değişiklikleri ve pazarlamayı kontrol ediyor ve bunların ötesinde de. motivasyon yokluğundan ıstırap çekiyorlar. kimya mühendisi. Bu inançla da. gerçek yeteneklerinin ne olabileceğini hiçbir zaman bilemeyeceğiz. bir zaman gelecek. artık yeterli derecede ‘iyi’yi yapmayıp. neden böyle yüksek zekalı gençlerimizin telef olmamaları için gerekli para harcanmasın? Yüksek düzeyde olup da eğitimlerini tamamlamayan gençlerin diğer yarısı. onu çetin bir çalışmayla bir işe girebilmesi için kapasitesinin üst kademelerine kadar hazırladığınız zaman yalnız ona değil. K i ş i’ n i n G e r e k s i n i m i Siz. Bakın. Devlet görevlileri ve sanayi liderleri yılda 250 milyon –belki de iki katı?. tohumları üretiyor. Tüm gayretlerden sonra o yalnızca “yeterli derecede iyi” olarak çalışmaya devam ediyorsa. Çalışmalarından olası gerekli ‘iyi’ sonuç alamamaları hallerinde. Bunların pek az bir yüzdesi okuldan hoşlanmaz. Çiftçinin her ne yetiştirebildiyse direkt olarak tüketiciye ya da lokal bir satıcıya satış yaptığı zamanlar çoktan geçti. ya da verilmesi gerektiğini bildiriyorlar. üstün zekalı birine yardım ettiğiniz. Bunlar genellikle ilerisi için ‘umut etmeyi’. milyarlarca dolar Devletin savunma sistemine sarfedilirken. Bu kimselerin. o. ‘yeterli derecede’ başarılı olsalar bile.

yapabileceğimiz yardım pek az ya da hiçtir. onların sınıfta ya gün düşlemelerine ya da ‘ahmak’ dedirtecek davranış bozukluklarına ait birçok örnek veriyor. Fakat. Bir öğretmen şöyle yazıyor: “Ben yıla. Bizim demokratik geleneğimiz o kadar kuvvetlidir ve okul öğretmenleri tarafından o kadar fedakarane hizmet verilmiştir ki. aynı şekilde. onlara bu ekstra vakti vereceğime. el ele döne döne oynadıkları dans. aktif olarak mutsuz kalmış insanlarla doludur. üç dört parlak 23 . okuma yazma bilmeyen üç çocuk ile başladım. davranışlarında inanılmaz değişikliklere tanık olduk. Antisosyal ve suça yönelik davranışları seçenlerin çoğu. boş yere renkli rüyalar gören zeki erginler. diğer ülkelere kıyasla bizim gençlerimiz hükumetlerine çok az muhalefet gösterirler. yeterli zekası olan bir çocuk kadar birçok entellektüel gereksinim gösterir ama onun yararlanabileceği kaynaklar daha kısıtlıdır. Dünya. yavan yaşam rutin’lerini yaşamaya devam edeceklerdir. ama aynı nedenle onu eğitmek daha fazla yarışma ve gayreti (challenge) gerektirir. Amerikalılar bunu oynamak için genellikle garajları ya da geniş çiftlik ahırlarını yeğlerler. “Yaratıcı müzik beni her zaman korkutmuştur…ama salon ve ‘halk dansları’nı (Square dancing: dört çiftin çeşitli kombinasyonlarda kol kola. Amerikan adaleti. fakat bunların bir kısmı ya fakirlik ya da sosyal (ırk ve benzeri) nedenlerden dolaylı gerekli şans kendilerine verilmiş olmayacaktır. Her ne hal ise. Maalesef bu kimselerin çoğu. artık dönülmez bir noktaya erişmişlerdir. öğrenci. çünkü şimdi geriye gidip de layık oldukları bir işe girebilmeleri için ön şart olan eğitimlerini tamamlamamışlardır. YÜKSEK NİTELİKLİ ÇOCUĞUN İHMAL EDİLMESİ Sınıfınızda yüksek nitelikli çocuklar farkettiğinizde onlar için ‘çok daha fazla’ yapmak arzunuza karşın. Birçok öğretmenler. genellikle her kız ve oğlan için ‘eşit’ şans vermeyi hedefler. tabiatıyla. kendilerini pek o kadar hünerli olmayan bir öğretmenin keşfetmesine ve zihinlerine hırs tohumları ekerek.) eklemeyi unutmayacağım!” diyen kişinin korkusunu paylaşırlar. Onlarla birlikte cidden gayret gösterdik ve şimdi onlar neredeyse sınıflarının düzeyinde. bir meslekte ilerleyip bir yerlere varma yeteneklerinin farkındadırlar. durumlarından acı acı yakınmalarına karşın.Bizlerin üstün zekalı çocuklar için topladığımız vak’a öyküleri. Hem çocuklar ve hem onların ebeveynleri çok mutlular ve ben de çalışmamazla gerçekten iftihar ediyorum. Yavaş öğrenen bir öğrenci. daha yavaş yol alan diğer öğrenciler bu iş için gerekli olan ekstra zamanı size bağışlamazlar. veya yeteneklerini kullanma yolunda yeterli eğitim görmedikleri için. Onların üstün zekaları keşfedilip de kudretlerine uygun beklentiler istendiğinde. büyük artistlerin çoğu başarılarını. Çev. -5Olağanüstü yetilere sahip bir çocuk. daha parlak zekalı bir çocuktan daha fazla problem yaratır. onlar için gerekli eğitime yönlendirmesine borçludurlar. Ama. kötü çalışma alışkanlıkları ve antisosyal bir davranış sergilemeye başlamışsa. Bunlar.

Teorik olarak bizler. öğretmenlerin.zekalı çocuğa ayıracağım zamana üzülürdüm sanırım. size ve öğrencinin diğer öğretmenlerine.kusurlu bir şekilde gelişimine çanak tutuyoruz demektir. zira onlar kendi kendilerine yeterli derecede başarılı. sizin zorunluluğunuz ona yalnızca sınıfınızda ne eğitim verebileceğinizle sınırlı kalmayıp. ama gel araştıralım!” diyen pek az kişi vardır. Birçok yuva ve ilköğretim okullarında hala psikolog ve rehber öğretmen eksikliğinden dolayı.” Bazı eğitmen ve idareciler hala yüksek zekalı çocuklara verilecek ekstra zamanı antidemokratik olarak algılamaktadır. normal çocuklara verdikleri kadar özel zaman verme gereksinimidir. yüksek zekalı çocuğun yetilerini kıskanabilir. herhangi bir öğrenciye ‘parlak zekalı’ tanımı yapılmasını sakıncalı bulur. Bu gibi şüpheci görüşlere bizim yanıtımız. Aynı şekilde. kendilerini aşmaya çalışmalıdır. eskik olan bilgimin araya girmemesi uğruna elimden geleni yapacağım… Onlarla birlikte öğreneceğim – ve bunu onlara söyleyeceğim. hemen hemen aynı düzeydeki diğer zeki çocukların ihmal edileceklerinden çekinirler.” Amma kısa bir süre sonra. Bazıları da. öğreteceğimizden daha fazlasını öğrenmek isteyen çocukları sevgi ve saygıyla selamlamalıyız ve onları bildiğimizi sandığımızdan daha fazla bilmeliyiz. Gerçekte. onları özel sınıflara yerleştirip özel eğitim vermek de antidemokratiktir. Öğretmenler bu konuda. Her iki grup çocuk da. SINIF ÖĞRETMENİNİN HAYATSAL ROLÜ Siz ve öğretmen arkadaşlarınız toplumun tüm çocuklarıyla temasta bulunabilen biricik temsilcilersiniz. onun dezavantajlı hatta -göreceli olarak. öğretmen olarak çoğu kez öğrencinizin kendi potansiyeline yakın çalışıp çalışmadığı konusunda son kararı siz vereceksiniz. Öyle tanılama yapılıp da özel zaman verilince. Zira bir öğretmenin başarısı. bizlere soru soran bir öğrenciye. Fakat. yalnızca sizler yetişkin kuşaklardaki üstün zeka ve yetenekli çocukları keşfedebilme şansına sahipsiniz. onun daha sonraki sınıflarındaki 24 . yalnızca küçük bir zaman bölümü ayrılırsa ve eğer her yıl normal başarı düzeyinin altında bir seviyeden eğitime başlatılırsa. öğrencisinin başarısıyla ölçülür. Bu nedenle. Şu davranışı gösterebilmek -6gerçekten alçakgönüllülük gerektirir: “Bu tür gençlerin başarıya ulaşmaları için ben. Sonuç olarak da. Bir çocuğun okula devam ettiği uzun yıllar. aramızda “Bilmiyorum. sizin yaptığınız değerlendirme sonuçlarını test edebilmeniz için yeterli zamanı vermektedir. yüksek zekalı çocuklara. her çocuğun ‘kişiliğinin’ yetişmesi için ellerinden geleni yapmalıdırlar. mevcut koşullar ve ‘eşit’ şanslar dahilinde. yetenekli bir çocuğun eğitimi eğer şansa bırakılırsa. öğrenme yolunda kendinize partner seçtiğiniz bu genç kız ve erkekler size gerekli cesareti kazandıracaklar. Küçük bir grup öğretmen de.

Ama kısa bir zamanda bizlere çok üstün bir zekaya sahip olduğunu kanıtladı. zihinsel dünyasını bilgi ve yetenekleri açısından adım adım keşfettikçe.Wizard’ olup onun karakterinin ne ifade ettiğini sınıfa o anlatırdı. Sınıfta en ensprili davranışı o sergilerdi. normal üstü parlak zekalı çocuklarla çalışmaya başladıklarında. siz de onun keyfini beraberce paylaşacaksınız. gerçek kaşifler onların arasından çıkacaktır. genellikle çocuğun gerçek ve tüm yeteneklerinin ne olduğunu ve onların herkesin hizmetine sunulacak iyi sonuçları değerlendiremediğinden. uyaracaktır. o herkesten evvel kendi genelleştirme ve yorumlarını yapmaya başlamıştı bile. hiç şüphesiz. Üstün zekalı ve yetenekli bir çocuğa danışmanlık etmek. zira. sizlerin omuzlarına düşüyor. herkesin arasında sorumluluğu alıp o ödev hakkında ilk düşünen ve sonra da zaman ve performans ekonomisi bakımından da ilk sunan o olurdu. minnet ve şükran duygularını da hemen belirtmekten çekinmeyecektir. Bizlerin temasta bulunup konsültasyon verdiğimiz sınıf öğretmenleri. zeki bir öğrencisini cesaretlendirmekten daha fazla kendini ayrıcalıklı bir konuma koyacak başka bir malzemeye sahip olamaz. Onun gülmesi kısa zamanda hepimize bulaşırdı. Öyle bir çocuk. Aile. iki yüzyıl önce şöyle demişti: “Bir öğretmen. Kitabın geri kalan kısmı bu işe ‘nasıl’ başlayacağınız konusunda gerekli prensipleri ve prosedürleri sunacaktır. ‘Saturday Evening Post’ tan kestiği karikatürleri ilk kez bana getirir ve benimle paylaşırdı. Dünyanın en büyük bilim adamlarından ve eğiticilerinden biri olan Carolus Linnaeus.Kendine bir görev verildiğinde o.öğretmenleriyle de iletişimde bulunmanızı da kapsıyor. Umarız ki kitabımızın bu başlangıç bölümü. Kendisine 25 . yıldızlar arasındaki kuyrukluyıldızlar gibi. keyif verici olacaktır. sizi konu hakkında şöylece bir uyarabildi ve size onlara yardım edebileceğiniz hususunda bir his ve ivme verebildi. O. tüm bir eğitim fakültesinin projesidir. Bu da -umarım.sizin için hem heyecan verici ve hem de eğlendirici.” ———— -8- II Tanılama Jane bize kentdışı bir okuldan gelmişti ve beraberinde hiçbir karne ya da not getirmemişti. çalışmasında. çalışmasının akış ve düzeni konusunda hiç bir şey söylemeye gereksinim bırakmazdı. Sınıf bir parça okuduğunda ve onu tartışmaya başladığında. En sevdiği proğram ‘Mr. onun geleceğini erdemli bir şekilde planlamak ve gerekli kararları almak yolunda liderlik. sizin sunacağınız yardım ve gayretlere ivedilikle yanıt vereceği gibi. -7Üstün zekalı çocuk sizin ilginizi. O. onlarla birlikte geçirdikleri her eğitim evresinin birbirinden ilginç olduğunu saptadılar. Ayrıntıların çoğunu siz kendiniz organize edeceksiniz.

halihazırda sınıfa. Onun yüksek yeteneklerine duyarlı bir öğretmen. -Bir öğretmenEğer sizler bir iki aydır eğitim yaptığınız bir sınıfta hiç yüksek zekalı çocuk var mı ya da yok mu diye sorulduğunuzda. bu çocukları ne yollarla eğittiğinizi bir an için düşünebilirseniz. Aynı şekilde. onlardan gelecek beklentilerinizi de o derece ayarlamış olacaksınız. -9ERKEN TANI Bir öğrencinin sahip olduğu gerçek yetilerin tanılanmasının. o öğrenci hakkında birikmiş dosya ve notlardan. Tabiatıyla siz. onun eğitiminin daha ilk basamaklarından başlayarak onu yarışmaya. bulabileceğiniz tüm kaynakları kullanmış olacaksınız. potansiyelini kullanmaya özendirirse. öyle bir öğrenci daha başlangıçtan düzenli bir çalışma sistemini benimser ve okulla ilgisini devam ettirir. ilgi ve yetilerini daha ilerlere götürebilmesi yolunda araştırmalar yapmasına yardım edebilir ve ailesine de. öyle bir öğrencinin yetilerinin boyutlarını daha iyi ölçebilir.Kuhlmann-Anderson zeka testi uygulandığında. Öyleyse. Üstün Zekalı çocukları keşfetmenin ana prensibi. eğitim 26 . yöntemleri teke tek tartışırken. Bunlardan ilki. bu tür öğrencilerin. yanıt vermekte hiç bir güçlük çekeceğinizi sanmıyorum. zira onlar. zeka ve kişilik testleri bulgularından ve diğer öğretmenlerin gözlemlerinden faydalanabilirsiniz. ne derece üstün olduklarını ölçmekle. her bir öğrenci hakkında her öğretmenin kişisel ilgisine de ek yardımcı olurlar ama o ilginin yerini dolduramazlar. öğretmenin kişisel yargılamasının göstergesidirler. onlara layık oldukları. Aynı zamanda onlar. -Bir öğretmenSınıfımda birçok yüksek zekalı çocukların varlığının bilincindeyim. daha sonraları belki tüm dünyaya verebilecekleri erdemi kaçırmamış olacaksınız. sizler neden bu çocukların özel tanılanma yöntemlerini bilmek zorunda kalasınız? Bu soruya iki esas yanıt vardır. onları devamlı gözlemlemenizden ibarettir. daha aşağı düzeydeki arkadaşlarını eğittiğiniz yollardan ne denli farklı olduğunu da farkedebileceksiniz. fakat onların ne kadar parlak zekalı ya da yüksek yetenekli olduklarını bilmiyorum. Ama. Günlük yaşamınızda. sizin eğer böyle öğrencileriniz varsa. IQ’sü yaklaşık olarak 130 bulunmuştu. onunla ilgili olan herkes için çok yüksek bir değeri vardır. dosyaları ve psikolojik testleri kitabın sonuna bırakıyoruz. bunların. gereken ilgiyi göstermekle. İkinci olarak. Eğer öğretmen.

Eğer öyle sıradışı bir yeti veya çok kudretli ilgi erken yıllarda göze batmaya başlarsa. ergenliğinin ilk yıllarındayken. Mme. Newton. Marian Anderson on yedisindeyken bir konser artistiydi. Ama.. Harvard Üniversitesi’nin eski başkanı James b. yaratıcılık ve yeni fikirlere gebe olmak. Otuzlarında kendisi ve kardeşi Wilbur Wright ile birlikte. herhangi bir alanda gereken esasları bile tamamlayabilmek zaman alıyor. Curie de ergenliğinin erken yaşlarında babasının laboratuvarında çalışırdı ve radyum’u keşfettiğinde yalnızca otuz bir yaşında idi.konusundaki geleceği konusunda da yardımcı olabilir. onun merkez ilgisini kuvvetlendireceği gibi. İlk Eğitim öğretmeni günde aşağı yukarı 150 ya da daha fazla öğrenciyle yüzyüze gelir ki.” -10KUSURSUZ BİR DEĞERLENDİRME YAPMAKTAKİ ZORLUKLAR Çok sayıda öğrenci içeren sınıflar. Fizik ve Kimya kurslarında. bizim genel inancımız şudur ki. Conant. Matematikte sıradışı yetileri olan kız ve erkek öğrencileri göreceli olarak erken yaşlarda keşfedememizin boyutları hiç de küçük değildir.. “Olgun ve birinci derece bir viyolonist” olarak nitelendirilmişti. en yüksek zirvesine otuz yaşlarında erişiyor. yetileri ve hünerleri erken yaşlarda gelişmiş çocuklara ve gençlere çok şeyler borçludur. parlak zekalı çocukların erken tanılanmasının önemini belirmişti. daha fazla sayıda ve nitelikte matematikçi ve bilim adamları yetiştirmemiz konusundaki başarısızlığımızdan bahsederken. renkler ve spektrum konularındaki bulgularını daha yirmi yaşına gelmeden ortaya koymuştu. motorlu uçuşu başarmıştı. Diğer ilgilerin tesbiti. çok daha kayda değer bir şevk ve başarı ile sonuçlanabilecek matematiksel eğilim ve kavrayış gösterebileceklerdi. Yehudi Menuhin San Francisco Symphony ile ilk konserini yedi yaşında iken vermişti ve yirmi bir yaşına eriştiği zaman. bu da bize onun tanılama sürecinde ne denli bir zorlukla 27 . “Öğrenmenin Doruğu” (The Citadel of Learning) adlı kitabında. kişiliğinin gelişiminde de önemli bir rol oynayacaktır. Yalnızca kırk beş dakikalık ders süreleriyle. ilk planör’ünü yaparak kendisinin iyi bir mekanik olduğunu kanıtlamıştı.) Bugünün dünyasında. Eğer bu tür öğrenciler elimizde zaten var olan testlerle zamanında tanılanabilselerdi ve çalışmalarında göreceli olarak hızlandırılabilselerdi. kusursuz bir değerlendirme yapmayı güçleştirirler. Hiç bir öğretmen kalabalık bir sınıfta her öğrenciyi yeterli nitelikte tanıyamaz. gitgide artan ve genişleyen bilgi yumağı ile bağdaşmak ve hemen hemen herkes için ‘zorunlu’ kolej eğitimini tamamlamak için. Uygarlık. saygıdeğer birçok kolejlerin başlangıç yıl talebelerinin önemli bir kısmı. Orville Wright. (Dahi Çocuk Mozart’ın da daha altı yaşında iken beste yaptığını hatırlatalım. “. Çev. çocuğun yeteneklerini geliştirmek ve diğerlerini de araştırmak için elimizde çok daha uzun zaman var demektir.

çocuğa bir etiket koymaktan 28 . Bunlar. tedavi gördükten sonra IQ’lerinin yirmi düzeyinde arttığını saptamıştı. dolayısıyla da. ya da kötü bir davranış olarak gündeme gelir. çocuğun okul ödevlerini yapmasını güçleştirir. Bu nedenle. IQ’sü 185 olan ikinci sınıf bir öğrencinin okul hikayesini etüd ederken. Dolayısıyla da. Bu duraksama. kurşunu yüzüne. Uygun olmayan çalışma alışkanlıkları ya da can sıkıcı rutin’ler dolayısıyla derslerini çalışmayabilirler. Ek olarak. okul çalışması minimum ya da sıfır düzeyinde olabilir. canlarını sıkıldığını ya da boş yere vakit kaybettiklerini hissettikleri zaman. O tür vak’alarda. olmadık yere ‘geri zekalı’ olarak damgalanabilir. Olası. bir Orta Eğitim müdürünün dediği gibi. O zamanlar. Jack’ın matematikte beşinci ve bilimde sekizinci sınıf düzeyinde olduğunu kanıtlamıştı. melek değildirler. onun öğretmeninden şöyle bir rapor aldığını kaydetmişti: “Jack yalnızca ve yalnızca lider rolünde olduğu zamanlar mutlu bir çocuk. yalnızca bu tür çocukların tarifindeki güçlüklerden ileri gelmiyor. Parlak zekalı çocuklarda da ‘okuma güçlükleri’ne rastlanabilir. Dolayısıyla da. kalemini ısırıyor. ancak uzmanlar tarafından ortaya çıkarılabilirler. çok saldırgan olabilir. durum sizi bir çözüm aramaya zorlar. Genellikle de dikkat çekme. Değil normal. çocukların. Bu durumlarda çocuk. olası. Ben ondan bir az daha düzenli çalışma ve ödevini zamanında bitirmesi yolunda gayret göstermesini bekliyorum. Ruhsal yönden bunalımda olan bir çocuk gün boyunca düşleyebilir ya da. çok iyi bir çalışma örneği verme yerine ya kötü bir çalışma. onların kronolojik yaşlarını anımsamaya-bilirsiniz. Bir çocuk terapist’i olan Erik Erikson. gerçek nedenleri görmek yerine. tam tersine. -11Küçük çaplarda sağırlık ve bazı görsel bozukluklar. problem yaratma yolundadırlar. siz. bilinçötesi bir arzu ile de onların göreceli parlak zekasını yadsımak için.” Psikolog tarafından verilen bir ‘Başarı’ test’i. siz eğer öğrencilerin birikmiş dosyasını incelemek isterseniz. Bir psikolog. inisiyatif göstermekte güçlük çekiyor.karşı karşıya kaldığı konusunda bir fikir verebilir. Faaliyetlerde. Sınıfınız kalabalık olduğu oranda da. Öyle fiziksel handikaplar rutin muayenelerle bulunamazlar. parlak zekalı bir öğrenci. Öğretmenlerin bazıları. sınıflarındaki yüksek yetenekli çocukların tanılamaları sorulduğunda duraklarlar. Bu öğretmenler. kalabalık arasında saklı kalabilir. ellerine ve kollarına bulaştırıyor ve onu kağıdına sürtüştürdüğünde gerçekten pek de temiz görünmeyen bir ödev kağıdı sunuyor. bazan adeta ket vurma. Yüksek yetenekli öğrenciler de. hataları üzerine yoğunlaşabilirsiniz. sıradan ödevini yapan birinin kendinden iki üç yaş büyük diğerleriyle ne gibi bir yarışma içinde olduğunu gözönüne getiremiyebilirsiniz. onun davranış ya da performasına aldanarak gerçek değerlerini göremeyebilirsiniz. yüksek zekalı bir çocuk bile aptalmış gibi gözlemlenebilir. Onlar da. siz genellikle dikkatinizi çeken öğrencileri daha çok kaydedersiniz. Sayılarla olan çalışması ancak kendi sınıfı düzeyinde.

1861’de New York’da bir biracı tarafından yalnız kadınlar için kurulmuş bir kolej’dir. hiçbir şekilde yüksek sosyoekonomik sınıf çocuklarının tekelinde değildir. elinizdeki verilerle sistematik olarak ölçebilecek değişmez. en az olası bir hatayla iş başarılmış olur. Phi Beta Kappa(*)’lı bir Vassar Koleji öğrencisi. Daha ‘hızlı’ öğrenenlere ait bir sınıfa yüceltilen bir Orta Okul son sınıf öğrencisi de şöyle demişti: “Yüksek yetenekli diye çağrılmaktansa. Bizler hep birlikte mevcut toplanmış dosyaları alır ve beraberce inceleriz. bir öğrenciyi ‘Yüksek zeka ve yetili’ olarak tanımlanıp. katı. Vassar ise. Böyle bir karar verileceği anda. ama. Einstein. iyi davranışlı. iyi ve temiz giysili. “Her yılın Haziran ayında okulumuzda. çalışma alışkanlıkları ve çoğu kez dosyalara geçmeyen ilgi alanları hakkında pek 29 . K i ş i l i k. sıradan bir çocuktan çok daha geç konuşmayı öğrenmişti. bir ana prensibe dayanarak yapılmalıdır: Bir ya da daha çok kriterlere göre elde edilmiş yüksek bir derece(rating). Eğer siz ve öğretmen arkadaşlarınız öyle bir aygıt gerçekleştirebilir ve hele hele okul müdürünüz de sizinle bu konuda fikir beraberliğinde bulunursa.) -12Buna karşılık. eşit düzeydeki bir diğerini atlamaktır. ‘Parlak Zekalılık’ konusundaki tüm uslamlamalar. okulunuzdaki yüksek zekalı ve yetili çocukların keşif şansını arttırmış ve onların yeteneklik derecelerini adil bir şekilde ölçmek imkanını bulmuş olacaksınız. Bu şekilde ben her çocuğun karakteri. hali hazırda eğitmen olan öğretmenle gelecek yılın sınıfını konuşur. Unutmamak gerekir ki. tüm veriler ortaya konuduğunda. öğrenciyi bilen diğer öğretmenlerle sorumluluğu paylaşmak yapılacak en akıllı iştir. genellikle yüksek düzeyde eğitim almış aile çocuklarında gözlemlenir. Yalnışsız bir değerlendirme sistemi kurmak için alınacak en önemli tedbir. her öğretmen. özel bir gruba atanma durumlarında daha had bir dereceye gelir. Okumayı öğrenmede de hayli gecikmişti. boynuma bir değirmentaşı koyup göle atlamayı yeğlerdim!” Öğretmenlerin korktuğu diğer bir nokta da. Bu üzüntü. sağlıklı ve güzel görünümlü bir çocuk. -büyük harf ‘K’ ile söylemek gerekirse-. Bu. Sözcükler orijinlerini Eski Grek’de philosophia biou kubernete : ‘felsefe hayata önder’ den alırlar. genellikle yüksek bir yeteneği belgeler. Bir öğretmen yazıyor. bu başarısından dolayı kendine ‘anahtar’ı taşıması için verilen ‘altın kolya’yı şöyle eleştirmişti: “Bunun yerine keşke bir değirmentaşı taşısaydım!”. mutlak olarak yüksek olmayan bir yeteneği belgelemez”. doğru dürüst konuşan. aşağı düzeyde elde edilmiş bir ‘rating’.çekinirler. zihinsel bir taslak geliştirmenizdir. sınıfınızdaki yüksek yetenekli çocukları. _________ (*) Phi Beta Kappa: Orta ve Yüksek öğretim kurumlarında şeref listesine giren grup. herkesin uslamlamasını çarpıtacak derecede yüksek düzeyde bir izlenim yaratabilir. davranışı. (Çev. Psikologlar buna “Hale etkisi” (Halo effect) derler. O zamanlarda.

Bu şekilde ben hemen her kez yüksek yetenekli çocuklarım hakkında yeni birşeyler olduğu kadar onlarla nasıl çalışabileceğimi de öğrenebiliyorum. onun sözcük dağarcığının en kuvvetli kanıtlarıdır. Eğer siz sistematik olarak çocuğun tüm özelliklerini kontrol etmeye devam ederseniz. SİSTEMATİK BİR ŞEKİLDE GÖZLEMLEME Sistematik gözlemlemenin amacı. Bir öğrencinin günlük konuşmasında ve yazılı ödevlerde kullandığı sözcükler. Mamafih her üstün yetenekli çocuk. yılbaşının erken fakülte toplantılarından birinde okul müdürü. bu çocukların herbiri üzerine tuttukları raporları ona gönderiyorlar. bu tür uslamlamalar için geniş olasılıklar veriyor. çocuklar okula başladıklarında. Ondan sonra. olsa dahi kendini her kez belli edemeyeceğini unutmayın.” Orta okullardan birinde. Gelecek yıl beraber çalışacağım çocuklarla. yüksek yetenekli çocukların bir listesini tutuyor ve öğretmenlerin dikkatlerini buna çağırıyor. -13Eğer siz sınıfınızın listesini ve aşağıda ayrıcalıklı olarak dizilenmiş nitelikleri içeren listeyi elinize aldığınızda. ona bu niteliğin ortaya çıkabileceği aktiviteleri hazırlamayı düşünün ve bu aktiviteler olup biterken. Örneğin test ve imtihanlarda başarı. sınıfın günlük çalışması yeterli faaliyetlerle dolu olup. her bir çocuk hakkında ne gibi bir bilgi sahibi olmanız gerektiğini ve onun.çok bilgi edinmiş olurum. Zira. kendisinde o yeteneklerin var olduğu konusunda bazı ipuçları verir. şu ya da bu tür problemleri olan çocuklarla pek parlak düzeydeki çocukları içerir. onu izlemek fırsatını bulun. 30 . onun ‘özel listesi’nde bulunan çocukları tartışır. her bir öğretmen. olası söz konusu özel bir nitelikte bir çocuğun ne dereceye kadar kuvvetli olduğu hakkında yeterli bilgi sahibi olduğunuzu hemen kavrayacaksınız. Bu liste. özellikle onların yazlık planlarını tartışırım. Senenin başlarında. bellek ve uslamlama yeteneği’ne dayanır. her iki taraf da birbirlerini gayet iyi bilir gibi hissediyor ve süratle konulara girebiliyoruz. okullar açılmadan az önce. gelecek yılın öğretmenine özel bir rapor hazırlıyor. Eğer sizin bir öğrencinin herhangi bir özellikteki başarısı hakkında bir şüpheniz varsa. Bu. beşer altışarlık guruplar halinde toplantılar yapar. Her yılın Mayıs ayında da. yapılması güç gibi görünüyor ama. ben bu dosyaları yeniden incelerim. Her yüksek yetenekli çocuğun her özellikte sıradışı ya da olağanüstü olamayacağını. Sonbaharda. kendi branşında. öğretmenler. bir yerde onun parlaklığının işaretlerini gözden kaçıramazsınız. Psikoloji ve Danışmanlık Merkezi’nde direktör. Süreç. sizlerin. çok ekstra bir çalışma gerektirmiyor. yüksek yetenekli çocukların verecekleri ipuçlarını kaçırmamanızdır. bu bilginin edinildiği koşullarda performansını izlemenizden ibarettir. Böylece.

”. mukayeseli bir Fransızcaİngilizce ve Latin sözlüğü hazırlamıştı.çürümüş) sözcüklerine de son derece hakimdi. sınırlı yetiştirilmeye maruz kalmış çocuklar. hayata çok iyi bir ‘start’ ile başlayış. parlak zekanın hemen hemen tek göstergesi olarak kabul görür. zira geçen sonbahar. Bir öğretmen yazıyor: “Elsie bana tüm içtenliğiyle. yüksek yetenekli çocuklar. birçok uzmanlar tarafından. aşağıda özetlenmiştir. 1. yüksek zekayı sürekli bir şekilde hayatta karşılaşılabilecek problemleri çözüm yolunda kullanış. sınıftaki Sibyl. bazan. sizin uslamlamanızı destekleyecek materyali sunar. deve’nin rengi kırmızı olmadığı halde. öğrenciler adına konuşan okul birincisi öğrenci. “fossil” ve “petrified. arkadaşının deve tüylü paltosunun renginin nasıl olup da kırmızı olduğunu sordu. eğer çocuğun yetenekleri hakkında şüpheli iseniz. Bir Orta Okul öğretmeni yazıyor: “Brian sınıfının valedictorian’ (*)ı ve futbol takımının kaptanıdır. 2. yeni sözcüklerin öğreniliminde kısıtlı kalabilirler. 5 yaşındaki Jim (bu bölümdeki birçok örneklerin kahramanı). Fakat unutmamak gerekir ki. (Çev. “stegosaurus. genel olarak bazı entellektüel başarı ve süreçlerde de parlaklık gösterirler. O aynı şekilde. YÜKSEK ZEKALI ÇOCUKLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ Yüksek yetenekli çocuklar.Öğrencilerinizi değerlendirirken. “Frank’ın çok hassas bir yapısı ve sağduyusu var!” diye genelleştirmeye kaçabilirsiniz.” (*) Valedictorian: Okul mezuniyet törenlerinde. ruhsal ve sosyal uyum sağlamanın yüksek düzeyde olmasının yanında.”ve “ichthyosaurus” gibi isimleri biliyor ve çokcana kullanıyordu. daha özel. Onun göbek ismi ‘demir adam’dır. ‘sözcük’ (Vocabulary) test’ine 12. Sınıfta hepimizin gözlemleyebileceği bu yetiler. her dakikasında oynadı. takımının her oyununda. Lisan yetenekli bir High School ikinci sınıf öğrencisi. Lisan yeteneği. sınıf düzeyinde bir yanıt vermişti. Sözcük hazinelerinin zenginliği ve sözcüklerin tam anlamlarıyla kullanılışı. Terman’ın da gösterdiği gibi.) -14Fiziksel. Frank çarçabuk bir yanıt buldu: ‘Belki deve boyalı bir çölden geliyor’. duygusal ve sosyal uyum sağlama konusunda üstündürler. Johnny de hemen hiç düşünmeksizin ekledi: ‘Belki deve Kırmızı Denize düşmüştü! ’ ” Bu tür özel anektod’lar. erginlik yıllarında da sürüp gider. Tabiatıyla. İşin doğrusu. Bu üstünlük. tipik bir olayı düşünerek değerlendirmektir. kendi inisiyatifiyle. “brontosaurus. insana doğal gelir. 133 IQ’lü. Genelleştirmeler yapabilme yeteneği : 31 . kendini dinozor’lara vermişti ve. fiziksel. 5. bir grup olarak.

ikinci sınıftan bir kız. kişiye. “Özgürlüğün İlanı” (The Declaration of Independence) birçok örnekler içerir ve onlar hakkında düşünmekten tüm sınıf yararlanır.’ ” Sizler. Bir orta 32 . 3.sınıf öğrencisi. Tommy’nin içgörüsü. Bir gün. soyut sözcüklerle yazılmış. Yüksek yetenekli bir çocuk.A. 5. sempatik anlamayla bir çağrışım uyandırır. şiir. “Deneyin. 3. problemin temelini ve esaslarını keşfettirdiği gibi. Uslamlama yapabilme Mantıksal ilişkileri görebilme ve bunlardan doğru sonuçlar çıkarabilme kudreti. mecazidir!’ dediğinde. Dil-San’at dersine gelen bir ziyaretçi. Yüksek yetenekli kimseler bu konuda en yüksek düzeydedirler. gönüllü olarak söz aldı: “Sanırım o bizler tarafından beğenilmek istiyor. tüm düşünce ‘soyut’tur. Bizler hepimiz ona daha nazik olmalıyız!” Bunun üzerine öğretmen öğrencilerden. bizim sınıfımıza nasıl uygulanabilir: ‘Hükumetler… idare edilenlerin isteklerinden kaynaklanan kudretle. İçgörü. semantics’ (anlambilim) den bahsederken. aralarındaki insanlar tarafından kurulmuşlardır. daha yaşlı öğrencilerden. insanı “mantığını kullanan hayvan” olarak nitelendirir. Fred’in yaptığı ve onların beğendiği bir şeyi bulmalarını istedi. hemen hepsi Fred’de birçok iyi noktalar buldular ve bundan böyle Fred’in o noktalara daha fazla yatırım yapması hususunda karara vardılar. çeşitli durumlarda herşeye genel olan elemanları görebilmek ve anlam çıkarabilmek ya da genel prensipleri seçebilmek yeteneğidir. plaja yapılan bir ziyaretten sonra sormuştu: “Yüzme havuzundaki su da tuzlu mu?” Bir orta okul 1. Bir yuva öğrencisi. Mecazi (metaphoric) bir dili anlamak. “I. Soyut Düşünce yeteneği. Richards. sınıftaki Fred okula gelmediğinde tüm sınıf onun davranış bozukluğundan ve onu ne kadar sevmediklerinden konuşuyordu. mektupla alış-veriş kataloğunun altındaki bir resmin altına basılmış sözcüklerden daha zordur. hemen her alanda insanoğluna yararlıdır: insan ilişkileri. İtalyan stili ‘sonnet’lerdeki ritim şemasını kavrayabilmişti. bilim. “İçgörü”.’ ” Bakalım ‘insanlar’ ve ‘ergenler’ arasındaki farkı görebilecekler mi? -154. Örneğin. ‘Tüm lisan. sözcüğün ve resmin her ikisinin de sembol olmasına karşın. Bir bakıma. bir an düşündükten sonra şu sözleri söylemişti: ‘Evet. Şey değildir. görüyorum. Problemler konusunda İçgörü (Insight) sahibi olmak. “The Golden Treasury” (Altın Hazine)’den ‘sonnet’leri okuduktan sonra. Tommy’nin liderliğiyle. başka bir çocuğun mutsuz ya da mutlu veya büyüklük taslayan biri olduğunu çarçabuk keşfeder ve kendini ona göre ayarlar. Tommy. soyut düşünceyi belirleyen bir genelleme ödevi bekleyebilirsiniz. Sözcük. şu ‘Özgürlüğün İlanı’ndan söyleyeceğim cümle. çabuk ve doğru bir çözüm bulmaya da yöneltir.Bu.

açıklayıcı bir sav hazırlayıp onu test etmeği içerir. Halbuki.okul Latince öğretmeni. matematik problemleridir. bu parçanın yalnız bir kısmını önceden hazırlamıştı. Ama unutmamamlısınız ki parlak bir zihin yavaş adımlarla da yürüyebilir. Bu ‘nasıl oluyor?’un yanıtını bilmiyoruz. önemli gerçeklerin seçilmesi. Bunlar sınıflarda kullanılabilecek ve üstün zekalıları ayırdedebilecek en standart ölçeklerdir. En mükemmel yollardan biri onlara. Bu öğrencilerden biri olan Sally. Pratik olarak. 6. olası bir neden-sonuç ilişkileri için bir tartışma stili ve uslamlanan problem ya da konu için durumu en iyi açıklayabilecek bir verinin. yeni materyali öğrenme ve onları uygulayabilme yetisidir. göreceli olarak matematikte pek parlak değildirler. Herhalde öğrencileri birbirleriyle kıyaslamak için kullanılan en popüler yöntem. hakkında ne önerebileceklerini yazmalarını istemektir. örneğin kalabalık sınıf ve koridorlar. Sınıfa verilen her görev. Brandwein da. Catharine Cox-Miles. Aynı şekilde. uslamlamayı ve şimdiye dek tartıştığımız diğer tüm ögeleri içerir. Örneğin sözcüklerin nasıl hecelendiklerini ve anlamlarını öğrenmek ve onları hemencecik cümleler içinde kullanabilmek. sebatlılık. Bu yeti. her sınıf çalışması. Bazı yetenekler davranış olarak pek ihtiyatlı hareket edebilir ve her küçük ayrıntıyı tekrar gözden geçirebilir. güçlükler ve cesaret kırıcı durumlarla karşılaşıldığında gösterilen sebat’a ayırıyor. Problem çözebilme. Bunların çözümü anımsamayı ve iki ya da daha çok sürecin uygulanmasını gerektirir. Uslamlama. Paul F. Bu bazan okuma ve mekanik bilimleri hatta sanatı da içerebilir. Bu nedenle. problem çözümünü gerektirir ve içerir. Israr. okul binası vb. kelimesi kelimesine mükemmel bir çeviri yaptı. Öğrenme hızı. ısrarlılığı. öğrenciler. yüksek yetenekli çocukların bazıları. entellektüel gayeleri bitirme sür’ati. Diğerlerinden farklı olarak tüm olasılıkları ve onların uygulanmalarını hesaba katarak hangisinin en doğrusu olduğu hususunda karara varması için ekstra zamana gerekesinimi olabilir. “The Gifted Student as Future Scientist” (Geleceğin Bilgini olarak Yüksek Yetenekli Öğrenci) adlı kitabında. gün düşleri içinde pencereden dışarı bakıyordu. -167. diğer alanları da kapsayacak problemlerle de test edilmelidir. en baş köşeyi. sınıfının derste gevşek davranan öğrencilerini anide çeviri yapmaya çağırmağı adet edinmişti. ama ismi çağrıldığında. en kısa bir zaman birimi içinde elde hazır tutulması gerekiyor. bir gözlemleme hizmeti de vermiş olur. özellikte yukarı sınıflarda olanları. Maalesef. “The Early Mental Traits of Three Hundred Geniuses” (Üç yüz dahi çocuğun erken başgösteren ayırdedici nitelikleri) adlı kitabında . En ideal hedef. 8. genellikle 33 .

yağmur yağdığında su geçirmez bir kılıfı yedekte bulundurabileceğine emin olduktan sonra. güven dolu. Ama. Bir Birinci Sınıf öğretmeni küçücük bir kızın oynayacağı piyesteki rolünü şaşılacak bir hızla ezberlediğine tanık olmuş ve şaşırmış kalmıştı. Böyle bir yetenekle normaller arasındaki farkı gösteren ipucu.başarılı olmuş genç bilim adamlarının en seçkin özelliği olarak belirtiyor. Bu yeti. onun hemen yeni ve değerli mekanik tren ve benzeri oyuncakları ortadan kaldırıp yerlerine bazı eski oyuncakları koyduğunu anlattı. hem zekanın ve hem de sağduyunun belirtisidir. ve aynı koşullarda aşağı yukarı ne olabileceğini sezebilme. ne yapalım. uygun aralıklarla istediği şekilde anımsamakta hiç güçlük çekmez. Jim.birşeyler öğrenebilme. o günü bekledi. Gerçekten de. olası aylarca süren başarısızlıklara karşın. kendisinin ilerde kullanacağı materyali ezberlemekte ve onları. ‘Memorial Day’ (Silahlı Kuvvetler günü) geçidinde. gayesine ulaşıncaya kadar kendini motive edebilir. Jim’e agresif. Genç çocukların öğretmenleri genellikle çocuğun ‘dikkat süresi’nin (attention span) onun zekasal gelişimin en önemli belirtisi olarak sayarlar. Oyun esnasında kazaen ya da kasten bir oyuncak kırılacak olursa. Bellek (Hafıza) . kuvvetli rüzgar olduğunda yere düşmeden emniyetle kendi vücuduna bağlı kalabileceğine. bayrağın ağırlığını şöyle bir ölçtü. filozafane bir edayla. -1710. Bir bölümün anlamını kavrayamayan yavaş bir öğrenciyle. aylarca evveldenberi yapılagelen hazırlık provalarında materyal konusunda sorulan sorulara verilen göreceli başarılı ve başarısız yanıtlardır. sınıfının önünde bir bayrak taşımakla görevlendirilmişti. özellikle onun ilgisine bağlıdır. birçok ögelerin yanında. kişisel hafıza kudreti farklılıkları mevcuttur. kırıcı arkadaşlarından biri ziyarete geldiği zaman. Bu genellikle çalışkan bir çocuğun itina ile hazırlandığı bir imtihandan arzuladığı kadar başarılı olamadığı zamanlarda geçerli olan bir kendi-değerlendirmedir. genellikle. Bir öğrencinin kendine verilen bir ödeve yoğunlaşması konusunda ayıracağı zaman. hafızayı ve uslamlamayı içerir. 9. kızın IQ’sünü 145 olarak saptamıştı.” Orta okul ilk dönem öğretmenlerinden biri yazıyor: “Caleb. Zeka testi. Dahası. eğer arzuluyorsa. Edinilen yaşantılardan -kendi hataları dahil. Geçitten bir hafta önce. çalışmasında bir amaç güden parlak zekalı bir öğrenci çok uzun zaman kendini çalışmaya adayabilir. kolayca dikkati dağılan yüksek düzeydeki bir öğrenci arasında pratik olarak bir fark yoktur. yüksek yetenekli bir genç. ‘Oo. zeka kudretiyle direk olarak oranlanamayan. Parlak zekalı çocukların birçoğu anımsama kudreti olmadığından bahseder. Caleb.” 34 . ister bir pul koleksiyonu olsun ister bir televizyon alıcısı kurmaya çalışsın. Önsezi. Zaten eski bir oyuncaktı!’ dermiş. Jim’in öğretmeni onun hakkında şöyle rapor veriyor: “Onun annesi bana. Ama yüksek zekalı bir çocuk.

güldürücü tariflerle bir ‘kelime çalışması’ seansı yapabilirsiniz. o bu gayretlerini iyi sonuçlara dönüştürebiliyor. 12. Sınıfta değişik konuları. Başkalarının da nelerle ilgili olduklarını öğrenmeye gayret ederken kendi derslerini ihmal edebiliyor. 124 IQ’lü 12 yaşındaki Bernard’ın o kadar meraklı çıkışları var ki bunlar onu zor durumlarda bırakabiliyor. Ama. onlardan referans vererek bahsediyor. Achilles: Gerçek bir topukla öldürülen adamcık. sayfası on sent’ten arkadaşlarına sattığı ‘Lügat’ında şunlar yazılı: Abbey (Kilise) : Bir keşiş’in –sokağa.yerlere.Sizler kimlerin kendi faaliyetlerini böyle önsezili hazırladıklarını kolayca izleyebilirsiniz. Sınıf beraberce birşeyler planladığı zamanlar. beyaz. “Gülme Lügatı” yazarak para kazanmaya savaşıyor.. tarih tartışırken. Ona büyüyünce ne olacağını sorduğum zaman verdiği yanıt şu: Paleontologist!” -18Bir yedinci sınıf öğretmeni bildiriyor: Mat. zekice bir şaka parlaklığı ortaya serer. önsezili çocuk. Bulduğu çok güzel taşlardan yaptığı ‘fosil koleksiyonu’ onun gözdesi ve yakında Arizona’da Flaming Cliffs’e yapacağı ziyaretten bahsediyor. TV. Jim’in bademcikleri alındıktan sonra öğretmeni ona nasıl hissetiğini sordu. Aynı şekilde uçaklar. Onun yanıtı şu oldu: “Bir Dinozor gibi hissediyorum. Abbot (Artist): Costello ile yoldaşlık yapan kimse. 11. onun fikirlerinin ardında gerçekten geçerli bir neden olduğunu kolaylıkla görebilirsiniz. beş yaşındaki bir çocuğun olası tüm şeylere ilgisi var.Adem): Bu adam gerçekten birşeyler başlattı. 126 IQ’lü 13 yaşında bir erkek çocuk. uzaya seyahat ve konunun içinde nerdeyse kaybolmuş bir durumda dinozorlar da onun güncel ilgi alanları arasında. Adam (Hz. Bir yandan da havadis topluyor. Mizah ve nükte yapabilme yeteneği. seyahat. meyhaneye vb. Yüksek zekalı bir kimse hemen herkesi her zaman güldüren bir kişiliğe sahip olmayabilir fakat yerinde yapılmış bir nükte. Sizler de sınıfınızda buna benzer bir taslakla. kahverengi ve boz ayılar’ın yaşam tarzları ve özellikleri hakkında mükemmel bir rapor hazırladı. İlgilerin ve merakların zenginliği Tipik yüksek yetenekli bir çocuk. örneğin bilim. hemen herşeyle ilgilenir. Yani ben canavarımsı bir yaratığım!” 11 yaşında bir çocuk da. tüm bunlara karşın. Televizyondaki tüm eğitimsel programların bir listesini çıkarmış. roketler. çizgi filimleri. elli dört satırlık. Bernard hemen atıldı: ‘Ne çeşit?’ Kimse buna yanıt veremeyince o hemen araştırmaya koyuldu ve en kısa bir zamanda siyah.alışıp dolandığı yer. Örneğin kovboylar. Bir gün biri sınıfa ayılar hakkında bir gazete kupürü getirmişti. müzik teypi ve arkadaşları. O. Kağıtlara daktiloyla tertemiz yazılmış. 35 . hayvanlar. Jim’in öğretmeni bildiriyor: “Onun. bir telkinde bulunduğu ya da diğerlerinin fikirlerine itiraz ettiği anlarda. sorduğu çeşitli sorulara mutlak yanıtlar arar. tıp.

Yüksek yetenekli bir çocuk herhangi bir anda ne yapılması gerektiğini hemen sezer ve harekete geçerek durumu ele alır. Bir yedinci sınıf öğretmeni yazıyor: “Benim Sosyal-Çalışmalar sınıfım. parlak öğrencilerine. sınıfta bir ‘okuma’ yarışması tertipleyerek diğer öğrencileri de bir okuma kampanyasına soktular. yerdeki kilimin patern’ini ve bir ahşap sandık üzerindeki ‘mineral-kırmızı’yı derhal farkedip sonra bunlar hakkında konuşmalarından hayrete düştüm!” ‘Natural History’ Müzesine yaptığı bir zaiyaret anında. bu bir pteranodon. sınıf kütüphanesini düzenleme ödevini vermişti. çocuklar derhal okul kütüphane memuruna giderek kitapları nasıl katologlamayı ve o sisteme göre düzenlemeyi öğreniverdiler. Ancak bu kudretlere sahip olanlar toplumda gerçek lider olabilirler. Yüksek zekalı bir çocuk ona yeni olan her şeyi anında kaydetmek ve ayrıntılarını bilmek hususunda çok çabuktur. çocuklarda erginlerden daha yaygındır. Çocukların arasındaki yüksek yeteneklilerin binada modern yapıyı belirten ocak sıvasını. Böyle bültenlerdeki haberleri ve notları hemen keşfedip onlar hakkında daha fazla bilgi alışverişinde bulunanlar. 36 . laboratuvarda çalışırken bir tabak üzerinde gelişmiş küfün. Annesi mırıldandı: “Bu harikulade bir pterodactyl. sınıftaki ‘haberler’ tahtasına ilginç resimler ve gazete kupürleri koyar.” Bir az utangaçlıkla Jim onu düzeltti: “Hayır. yaratıcı erginlerin de göstergeleridirler. teşebbüs etme yetisi. Birçok öğretmenler. gerek öğretmen ve gerekse öğrenciler hakkında ilginç şeyler -eklerler. zaman geçirmeksizin bilmesi gereken yola başvurur. Bir öğretmen. iyi bir kütüphaneciyi temsil edercesine. kültürdeki mikropları mahvettiğini gözlemlemişti. yaratma yeteneği. Bazıları. anneciğim. Uyanıklık (alertness) ve gözlemlemeye meyil yalnız çocukların değil. 14. Uyanıklık ve gözlemlemeye doğal bir meyil. konu ister satış ürünleri veya kolaylık sağlama ya da insan ilişkileri olsun. Bunun klasik örneği. “Bilmek istediğimiz şeyler!” diye bir başlık yazarak. Eğer harekete geçmek için ne yapmak gerektiğini bilmiyorsa. Yaratma yeteneği. özgünlüğe. Penisilin’i keşfeden Sir Alexander Fleming’dir. Ona hiç sormadan. Toplumda gelişim. Sonra. Jim ve annesi dinozorlara bakıyorlardı. Eğer önemli sayıda yetişkin artistler.13. özgün fikirlerin nerede kullanılacağı konusundaki içgörüye ve özgün fikirlerin kullanılınımını değerlendirebilme yeteneklerine bağlıdır. -1915. Bizlere tuhaf gibi gelebilir ama. olası yüksek zekalıdır. Gelişim. O. Başının ne şekilde olduğunu görmüyor musun?” dedi. kişilerin yaratıcı gücüne dayalı olarak oluşur. İnisiyatif. 1760 yılında yapılmış bir müzeyi ziyaret etti.

Bizler. fakat bunların çoğunda. k e n d i y a ş d a ş l a r ı y l a yapılacak kıyaslamalarda yatar. konuyla ilgili ve bu işi gerçekten bilen birinden yardım istemelisiniz. bir gün. bu durumu görür g örmez. yaratıcı çocuğun sahibi olduğu ‘yaratıcı ışık’ gerçekten mevcut değildir. tonu düşük şarkıları ve serbest vezin şiirleri ne dereceye dek iyidirler? Tabiidir ki siz onun bu ifade şekillerini. Fakat öyle genç bir yeteneğin bağlardan.parmaklarını boyaya daldıran altı yaşındaki bir çocuğun hiçbir şekilde kösteklenmemiş yetisini kullanabilselerdi. Mekanik bakımdan olağanüstü bir yaratıcılığa sahip çocuk. bugün çok farklı bir dünyada yaşardık. ergin standartlarıyla değerlendiremezsiniz. gerek nicelik ve gerekse nitelik bakımından. özgün faaliyetlerde çocuklar birçok konularda yaratıcı ürün vermeye yönlendirilmelidirler. üstün zekalı. bizlere onun ilgi alanları ve yeteneğini konularında bilgi verir. okul gösterisinde dans etmek ister. kurallardan özgür davranışını kabul edilebilir ölçülere getirmek istediğinizde. bu tür bir çocuğun yaratıcılığı ürünü olan yapıtların. bundan kurtulmak için arabayı yükseltmeye çalışıyordu. doğru ses tonu çıkarma yeteneğine sahip olmasıyla ve yalnış nota okuyan diğer bir çocuğu hemencecik ayırdebilmesiyle belli eder. yaratıcılığın ve zekanın. Genç çocuklarda müzik yetisi kendisini sıraüstü bir ritm’e. arabanın arka tamponunun üzerine çıktı ve onun kendi ağırlığı. Yaşının gereği bilmemezliliğinin getirdiği yeni bir yaklaşım ile yaratıcı düşüncenin sınırları nerede ve ne zaman ayrılır? Ve gerçekten de onun duman tüten resimleri. yapıtın komplikeliği ile orantılı olduğu sanılır. Gerçek yanıt. ya da okul gaztesinin yayımcısı olarak seçilir. Yaratıcı yazma’yı muhakeme ya da yorumlarken. 37 . Bizim böyle -20bir öğrencimiz. Arabanın sahibi. çocuğun yarattığı metafor’lar olmalıdır: onlar o çocuğa özgün yaratıcı fikirler mi? Bizlere onun ne hissettiği ve nereye sürüklediği konularında mesaj veriyorlar mı? Özellikle mekanik yapıtlarda. Gerek sınıfta yapılan toplu çalışmalar ve gerekse kişisel. bir arabanın ön tamponunun yüksek bir kaldırım kenarında asılı kaldığını görmüştü. ‘şirin’ görünen yapıtları aynı kategoriye koymakta bir az düşünceli olmanız gerekir. ve eğer devlet adamlarımız uzay gemisinin kaptanı on yaşındaki bir çocuğun açık fikirliliğine sahip olsalardı. anne babaları ya da öğretmenleri tarafından hayranlık gösterilen yüzlerce bu tür yapıtla karşılaşmaktayız. Bizim öğrenci ise. Bu konularda siz bir uzman değilseniz. arabayı istenilen düzeye kaldırdı. Bu konuda karar verecek kimsenin kendisinin de yaratıcı ve çocuklardan ne beklenebileceği hususunda bilgi ve birikim sahibi olması gerekir. Bir öğrencinin. Genç artist ya kendiliğnden yazılarını sunar. isterse kendinin seçerek girişimde bulunduğu ya da sınıf arkadaşlarının seçimleriyle yönlendirdiği yaratıcı çalışmanın sıklığı. sonuca en basit yollarla varır. Dansı seven bir çocuk. Müzikle ilgili bir çocuk ya sınıfı için ya da orkestrada çalmayı yeğleyebilir. Bu doğru değildir. Yorum yapmamızda en önemli kriter. muhakemeniz onun yaratıcılığı konusunda derin şüphelere düşer.

onun yüksek düzeyde bir zekaya sahip olduğuna inanabilirsiniz. daha yavaş olanlara yardım etmek isterler. Örneğin. sınıfta genel gereksinimlerde de rol alırlar. bu öğrencilerin. Edilen telkinleri düşünebilen ve olası sonuçları önceden hesaplayabilen bir yetenek. bu gözlem gerçekten çok değer taşır. aklından. Kütüphanede raftan kendine bir kitap seçen bir kızın 38 . Bizim okulda ‘Birleşmiş Milletler’ hakkında bir tartışmaya giren bir atlet. ne olursa olsun memnuniyet vermez. diğerlerinin tamı tamına hatırlayabileceği ya da kendi zihninden ayrıntılarıyla hayal ettiği ürünleri kıyas eder. -21Öğretmenlerin. Eleştirici bir muhakeme. Öyle bir zihin. büyük bir olasılıkla. kütüphanede kitapları düzene sokmak ve benzeri. 17. elinizde yüksek zekalı çocukların bir listesi hazır bulunacak demektir. Zira aynı düşünce yetisi. Bazı kimseler hiç beklenmedik bir bilgi dağarcığıyla karşınıza dikilirler. sınıfta rahat rahat oturan bir öğrencinin beklenmedik sözlü ya da yazılı bir raporuyla durum gün ışığına çıkar. resimde ne eksik olduğunu söyleyebilen küçük yaştaki çocukların iyi bir eleştirici zihniyetin yanında iyi bir gözlemleme yeteneğine sahip oldukları söylenebilir. aşağı yukarı şöyle başlar. bir paragrafta ne gibi hatalar bulunduğu sorulabilir. Bu çocuklar bankaya yatırılan paraların ve yemek ücretlerinin makbuzlarını da saklarlar. hemen sonra o birliğin tüzüğünden gayet kolaylıkla bahsedebiliyordu. Ona göre sonuç. kendi ödevlerini göreceli olarak çabuk bitirdiklerinde. Eğer birisi “Bu paragrafta altı ayrı fikir var!” derse. Bu nedenle.16. birçok şekillerde hemen herkese yardım etme özelliklerini açıklamaktadır. kimseyi incitmeden ve yapıcı olarak kullanması hususunda yetiştirmektir. dikkatimi çeken şu nokta oldu…” Genellikle. örneğin tahtayı silmek. sahibini. soyut düşünce için yüksek derecede bir kudret göstergesidir. nitelikleri daha önceden bilinmeyen yüksek yetenekli çocuklar hakkındaki raporları. Her halü karda. Eleştirici muhakeme “Yeterli mi?”. Daha büyük öğrenciler için. Ek olarak. O takdirde sizin ödeviniz. “Sonunda işe yarayacak mı?” sorularına cevap verebilme. “Birden. pek de sevilmeyen bir kimse yapabilir. elde edebileceği ürünlerin yeterli olup olmadığı konusunda da geçerlidir. Çoğu kez bu tür çocuklar. Hizmet etme arzusunda bulunma Yüksek zekalı çocukların sınıf hocalarından gelen raporlar. her an. yerden kağıtları toplamak. uğraşılan ürünle ne gibi bir hata olup olamayacağının hesabı içindedir. Bir “kuyruksuz köpek” resminde. ondaki bu yeteneği. hesaplarını tutarlar. kendinin ya da bir grubun. eğer sizler böyle bir uslamlama kullanan bir öğrenci görürseniz. zekanın ayırtededici bir niteliğidir. sınıf çalışmalarından elde edilecek kompozisyonlar ele alınmalıdır. Okulda size yardım edecek elemanlar aradığınızda eğer birileri size yardım için gönüllü olurlarsa ve kendilerine verilen görevleri sonuna kadar izlerlerse.

diğer sıradan çocuklar gibi. sınıf düzeyinin beş ay ötesindeki dersleri çalıştığını saptamıştı. onun omuzunun üstünden baktığında. çok hevesli biridir ve birçok uğraşları vardır. sizin gereksiminiz olan şey. Düşündüğünüzden daha yüksek yetenekli bir çocuğun bu niteliğinden şüphe ettiğiniz zaman. Özellikle izleyeceğiniz hususlar sözcüklerin gayet ustalıkla kullanılımı. o konuda cömertçe. umulmadık getirilerde bulunabilir. ya da “Ben en çok ne yapmaktan hoşlanırım?” konulu serbest bir rapor yazdırın. Yüksek zekalı çocuk ise hem koleksiyon yapar ve hem de onları sınıflara. Aradaki fark şudur: sıradan bir çocuk eğer bir koleksiyon yapıyorsa. öğrencinin. Özetle. uzmanların kendi alanlarında yazdığı en seçkin kitapları okur ve cep harçlığının çoğunu araç gereç almaya sarfeder. O da. onun olağanüstü bir öğrenci olabileceği konusunda ilk sinyali vermelidir. iskemlenin arkasını bir manivela dayanağı ve pencerenin oku’nu da bir kaldıraç olarak kullanarak gayet kolaylıkla açabilmişti. utangaçlığının arkasına sığınmaktan çıkarak tüm yetilerini daha rahatlıkla sergileyebileceğini göreceksiniz. Her yaşta ekspert arar. Kütüphaneye gittiğinde. onunla özel bir konuşma yapın. ama onların bir ya da ikisinde. kolaylıkla genellemeler yapabilmesi hep üstün başarılı çocuğun nitelik grubuna girer. sözlü ifadelerde kullanılan cümle yapısı. herkese bir ‘Hobi İlgisi’ listesi doldurtun. onun yeteneği konusunda size çok güzel fikirler verebilir. Bir öğrencinin okuduğu k i t a p l a r .kendi kendine şöyle konuştuğu diğerleri tarafından tesadüfen duyulmuştu: ‘İnsana kitap kadar rehber olan başka birşey yoktur!’ Kapıcının uğraşmaktan bıkarak açamadığı bir pencereyi. onunkiler diğerlerinkinden daha çok mu zekaya hitap ediyor? Özellikle o 39 . O eğer onları gerçekten değerlendirebiliyorsa. Eğer ona hobi’lerinden bahsederseniz. uzun uzun fakat gayet sağlıklı ve coşkun bir şekilde konuşur. Başka bir çocukta da şu gözlemlenmişti: O gün verilen sosyal çalışma konularındaki okul ödevi biter bitmez. bir öğrenci. matematik kitaını çıkarır ve çalışırdı. Sizin ilginizi yanıtladığında. sizin dikkatinizi çekecek derecede sıradışı bir şey yapan her çocuk. -22Eğer bir öğrencinin hobi’lerini öğrenmek istiyorsanız. yalnızca toplar ve koleksiyonunu yapar. aynı sıklıkla bir uğraştan diğerine geçebilir. hobi’si olan birine bir şans vermeniz ve onun sizin (birşeyler yaratabileceği konusunda)inanç sisteminize girebilmesidir. bölümlere ayırır. OKUL-DIŞI ETKİNLİKLER Bir öğrencinin okul-dışı etkinlikleri. o. Öğretmen. onun yeteneğinden çok daha emin olabilirsiniz. O acaba arkadaşlarından daha fazla mı kitap okuyor? Kendi yaşıtlarının okuduğu kitaplarla kıyaslarsak. Sınıfınızda oluşturacağınız bir ‘hobi gösterisi’ size sürpriz dolu. bizleri hayrete düşürecek derecede bilgi ve uzmanlık sahibi olabilir. Üstün zekalı çocuk. Hepsinin üstünde. onun ilgisinin ve yeteneklerinin en önemli göstergesidirler.

Öğretmenlerimizden biri. Yüksek zekalı çocuğun seçtiği kimseler genellikle kendinden yaş itibariyle daha büyük çocuklardır ve o. vasat bir çocuktan çok daha çabuk gelişirler. görevli size çocuğun okuduğu ya da okumak için eve aldığı kitaplar hakkında bir liste verecektir. kitapları geri getiren çocuklarla kitaplar hakkında konuşmayı adet edinmişlerdir. çocuğun en sevdiği kitaplardan birinin raslantı olarak sizin de sevmeniz ve onunla fikir değişiminde bulunabilmenizdir. sınıfta öyle özel ders alan çocukları kaydedin ve listenizde bulundurun. je te dirai qui tu es! = Bana kiminle konuştuğunu söyle. Genellikle. -23OKULÖNCESİ GELİŞİM Eğer sizler bir çocuğun okulöncesi gelişimi hakkında gereklili bilgileri toplayabilirseniz. Olası. kendi seçtiği arkadaşları da onun kimliği hakkında bir fikir verir. Onların kendi görüşlerinin süslediği hikayeler bazan sizi hatalara sürükleyebilir. Herhalde birçoklarının elinde çocuğun ‘Bebeklik kitabı’ mevcuttur ve özellikle çocuk yanınızda değilse –zira utanabilir-. (Eski bir Fransız atasözünü hatırlatalım : “Dites-moi qui tu hantes. O anda onun sözcük hazinesine. sizler ebeveynlere sormalısınız. Yılın başlangıcında. sana kim olduğunu söyliyeyim! -Çev. yüksek yetenekli çocuklar. fakat onların size verdikleri bilgilerde bazı kısıntılar yapabilirsiniz. çocuklar genellikle başlık isimlerini bildikleri kitaplardan daha fazlasını okudukları iddiasında bulunmazlar. soyut stilde ve konu bakımından daha karmaşa mı? Yüksek zekalılılar dahil. sosyal ve ruhsal yönlerde. Siz bu tür çocukları muhakkak izlemeli ve onların öğretmenleriyle özel olarak konuşmalısınız. dans’ta ya da benzeri alanlarda özel dersler alan çocukların yetenekleri olabilir veya olmayabilir. elinizde size yardım edebilecek yeterli malzeme var demektir. yaptıkları işi seven kimseler olmaları nedeniyle onlar hemen daima. Okul kitaplığına ya da çocuğun devam ettiği şehir kitaplığına gittiğiniz zaman. kitaplık görevlisiyle çocuk hakkında konuşun. onun yüksek yetenekli biri olup olmadığı konusunda karar verme durumunda olduğunuzda. Çocuğun. Zaten kitaplık görevlilerin çoğunun dostça. En güzel şeylerden biri. Kişisel gelişimin 40 . sessiz sedasız kitap okuyup da normalde okul öğretmenlerinin ilgisini çekmeyen nice yüksek yetenekli çocuklar keşfetmiştir!” Müzik’te. onların düzeyinde bir iletişimi başarır. fiziksel. Bazan yuva öğretmenleri çocuklar hakkında önemli bilgileri sürekli dosyalara kaydederler. örneğin biyografik eserler mi okuyor? Okuduğu kitaplar sözcük bakımından daha güç. size onu okumanız için izin verebilirler.diğerlerinden daha fazla şiir ve kurgusal tür olmayan. sanat’ta. nüktedanlığına ve eleştirme yeteneğine dikkat edin. Eğer bu yapılmamışsa. o yeteneklere değer kimselerle ilişkide bulunmayı yeğler.-) Sağlıklı çocuk grup arkadaşlarıyla futbol oynar ama entellektüel yetenekleri için. şehir kitaplığı görevlisi hanımdan övgüyle bahsederdi: “O hanım.

hemen hemen garanti denenecek bir şekilde yüksek yetenekli birisi olarak kabullenilebilir. Mamafih. aylar arasında yürüdüklerine dair orijinal raporlar var. dosya kapanır. hiç olmazsa parlak zekalı sayılmalıdır. ‘ellerinden tutarak’ 10. yaşa geldiklerini kendi kendilerini eğiten yüksek yetenekli çocuklar var. söz konusu çocuğun zekasının üstün olduğuna karar verebilirsiniz (*).önemli dönüm noktaları kullanılan ilk sözcük ve cümleler. Tekrarlarsak. 5 yaştan evvel. kıyaslamalı olarak açıklar. ayda yürüyebiliyordu. ayda yürüdü. bebeklikten başlayarak tüm bu gelişimsel düzeyleri. yardımsız 12. sonuçların gerçek değerleri vermediği kanısındadırlar. yüksek zekayı simgeler. test’lerin standardize edilmelerine karşın. bunu “Vineland Social Maturity Scale” (Vineland Sosyal Olgunluk Ölçeği) ile karşılaştırın. 12. zorlanmaksızın okumasını öğrenen her çocuk. Bazı aileler çocuklarının daha 2 yaşında iken okumayı öğrendiklerini rapor ettiler. Özel yetilerin ölçülmesine gelince. Bir çocuğun sosyal gelişimini ebeveyn raporlarından değerlendirmek ise güç bir olaydır. Elimizde yüksek zekalı çocukların kendi kendilerine 12 ile 18. ayda yirmi beş sözcüğü kullanabilen bir çocuğun çok mükemmel bir dağarcığa sahip olduğu söylenebilir. Einstein’ı unutmayın. onun doksan altı sözcükle konuştuğunu kaydetti. 41 . olağanüstü bir olaydır. Bu. şansa ya da tahmin olayına pek imkan vermeyecek şekilde düzenlenmişlerdir. Hiç şüphe yok ki. ayda ‘anne’ ve ‘baba’ diyebilmek. örneğin müzik. fakat bunun tersi her zaman doğru olmayabilir. eğer elinizde güvenilir bir kayıt varsa. Bizim elimizde 3. Ve eğer bu zeka ölçüsü. Jim. Daha 8 aylıkken ‘baba’ ve ‘araba’ ve 9 aylıkken de ‘anne’ diyordu. kendi kendine yürüme ve okumayı öğrenmedir. standardize edilmiş gerek zeka ve gerekse başarı test’leri. Yalnızca skor’u hesaplama ve kayıtta yapılacak sekreteri hataları sonucu olduğundan bir az daha yükseğe çıkarabilir. Test’ler. göreceli öznellikleri nedeniyle. 11 aylıkken Jim’in halası. Böyle standardize edilmiş bir ölçekte yüksek bir skor alan bir çocuk. 18. birkaç ‘başarı’ (achievement) bulgularıyla da desteklenirse. Eğer çocuğun gelişimi o ölçekten daha çabuk olmuşsa. artistik ve mekanik yetenek konularında birçok otoriteler. çabuk gelişme sıradışı. daha önceden tanınmamış yüksek zekalı ve yaratıcı çocukların keşfinde çok önemli bir rol oynarlar. -24TEST SONUÇLARININ DOĞRU VE YALNIŞ KULLANILIMI Birçok öğretmenler bir çocuğun psikolojik test’lerle saptanan IQ’sünün ölçülmesi ve çocuğun sürekli dosyasına kaydolmasıyla “tanılama” işinin bittiğini düşünür. Arnold Gesell’in “Beş Yaşından On Yaşına Kadar Çocuk” kitabı. üstün oluşumun göstergesidir. ilk adımlar.

Form. Eğer sonuç tahminlerinizin altında ise. öğrencinin yeteneği hakkındaki kendi tahminlerinizle karşılaştırmaktır. normal olarak okuttukları sınıflarda “parlak zekalı” olarak gösterilebilecek çocukların bir listesi isteniyor ve bu çocuklar. Fakat. Buna benzer daha birçok tehlikeler mevcuttur. sınıflara bir grup test’i uygulama kararı veriyor. (4) Motor yetiler: Arada bir düşmelerle koşma – 2. yüksek yetenekli çocuklar için açılmış özel sınıfına başlamak üzeredir. zekasının potansiyelini gösterebilme şansı verilmemiş oluyordu.E.yıldan başlayarak) vb. (2) Günlük Yaşam Yetileri (Keskin bıçakla et kesme –10-12 yaş. kendi çamaşırlarını yıkama. Öğretmenleri tarafından ‘en zeki’ olarak nitelenen bir 4. Bir okul müdürü. (Dr. Sonuca bakın. alınan test sonuçlarını. 7-10 yıllar). kişisel ve sosyal yeterlilik için gerekli olan günlük davranışların (Uyumsal Davranış – adaptive behavior) ölçümüdür. Günümüz eğitiminde gitgide daha fazla oranlara yükselen yabancı ülke öğrencileri. çok daha zor sorular sorularak. bir test’in bir kısmını tamamlamamış ya da test’in yanıtlanmasındaki yönlendirilmeyi yanlış yorumlamış olabilir. Öğretmenlerden. bu kabul. yüksek bulgu. Okul. uzman bir psikolog tarafından uygulanacak kişisel zeka test’leri. bu yeni açılacak sınıf için yeterli sayıda (*) Vineland Sosyal Olgunluk Ölçeği: Doll tarafından 1953’de sunulmuştur. yıllar arasında ulaşılır.Dört ya da daha fazla cümlelerin kullanılımı). çok zeki bir 4. (3) Sosyalleşme (Kendi arkadaşlıklarını kurabilme. Sorular. veya ülkenin daha aşağı sosyo-ekonomik düzeylerinden gelmiş olanlar tüm sözcüklerin.16-18 yaş). düşük skor. grup test’inde aynı çocuk yalnızca ve yalnızca 119 alıyor. Eğer test sonucu sizin kendi tahminlerinizin üstünde ise. grup test’lerinden daima daha güvenilir(reliable)dir. gerçek anlamlarını anlamamış olabilirler. top fırlatabilme: 5.Yüksek yetenekli bir çok çocukların test sonuçları da. Aradaki fark şundan geliyordu: bu grup test’i. -Normalde 1. 1 ile 4. bazı çocukların gözden kaçabileceği kaygısıyla. Test kağıdını yeniden 42 . ama. gerçeğin altında bir skor’la sonuçlanırlar. ya test’in kendisinin ölçebilme sınırlılığı ya da test’in verildiği koşullardan ötürü. Tüm bu olası hatalara karşı alınacak en iyi tedbir. kendinizi hatalı buluncaya kadar kendi bulgunuza test’den fazla güvenin.İ. Bir öğrenci.Yani. başka yollardan belirli olan yüksek yeteneği gerçekçil olarak yansıtmış olmayabilir. gerçeği yansıtıyor diyebiliriz. ve 2. idare. sınıf öğrencisine. sunulan problemler çerçevesinde. sınıf öğrencisi kişisel Stanford-Binet’de 162 IQ skor’u elde ederken. okul psikoloğu tarafından “Kişisel Stanford-Binet” zeka test’ine tabi tutuluyor. sınıflar için düzenlenmişti ve bu nedenle. 297 soruyu içerir ve 20-60 dakika içinde bitirilmelidir. Esas nokta. dört alana yönelmiştir: (1) İletişim (Başın ve gözlerin sese yönelimi. yıldan itibaren.) -25öğrenci bulunamadığından. bir grup testi’nde elde edilen zeka ölçümü sonuçlarının ne denli yanıltıcı derecede düşük olduklarını şöyle kanıtlıyor. Şunu da hatırlatalım ki.

E. öğrenciye soruları çözümlemedeki yönlendirmeyi okutun. (Ve o beklenti. Her tedbir alındığında. ama o vak’ada bile. Böyle bir öğrenciden tabiatıyla bu düzeye uygun bir performans bekleyeceksiniz.gözden geçirerek eksik bir şey olup olmadığını kontrol edin. Hemen her kez yüksek skor elde eden bir öğrenci. okuma ya da diğer algılama kusurlarından birine sahip olabilme olasılığı vardır. Test’leri yineleme. performansı getirecektir. herhangi bir zaman eğer sınıf öğretmeni bir öğrencisinin beklentilerin altında veya üstünde bir başarısından şüphe ettiği zaman. kuşkusuz yüksek yeteneklidir. Dr.İ. çocuğun olası yüksek zekasına karşın.) Eğer bir öğrenci. Gerekirse. sınıf arkadaşlarıyla olan düzeyinin ötesinde yurdun diğer köşelerindekilerle de nerede sıralandığını saptamış -26olursunuz. Bir öğrencinin halihazırdaki potansiyeli. rastlantı eseri yanılgılara karşı en erdemli bir yoldur. iyi bir test sonucu. test sonuçları. grup test’lerini uygularlar. Bir 4. Eğer onlar sizin uslamlamanızı desteklerlerse. bu tür çocukla çalışmalarınızın devamı ve verdiğiniz kararlarda gösterilmesi gereken güven yüksek düzeyde olur. Bazı okullar. Aynı şekilde. ulusal düzeyde en yüksek yüzde yirmi beşin içinde ise. Skor’u yeniden inceleyin. ya da 2. hemen hemen tüm alanlarda harmonik ve eşit değillerse. doğru uygulandığında ve sonuçlar gerçeğe yakın elde edildiğinde. 1. yüksek yetenekli çocuklarla çalışmada sizlere çok yardımcı olur. Eğer bu öğrencinin başarı ölçüleri. onun beklenmedik fakat gizli kalmış bir yeteneği ya da zayıflığı var demektir. yüksek yetenekli bir çocuğun ne denli yüksek zekalı olduğunu anlamaya yardım eder. Özet olarak. hem başarı test’lerinin sonuçları ve hem de onun akıl yaşının gözönüne alınmasıyla daha 43 . ve her iki yılda bir de. onu ve ailesini. ‘okuma’yı her yıl ölçerler ve her iki yılda bir de. okul psikoloğundan gereken testlerin uygulanmasını rica eder. Bunlara ek olarak. test sonuçları. test sonuçlarıyla siz uyarılmış ve dolayısıyla da uslamlamanız onları desteklerse. Sürekli olarak düşük bir skor elde eden biri ise gerçekten parlak zekalı biri olmayabilir. Böylece onun hem okulunuzda. onun uzun vadeli eğitim programını o yolda yapması gerektiği hususunda uyarmalısınız. çocuğun zeka ve başarı skor’unun ulusal norm’larla iyi bir kıyaslamada bulunulmasında da yardımcı olur. Ek olarak. sınıftan itibaren Stanford-Binet test’lerini her yıl. ya da tersi. Sonuçta da ya o yeteneği kuvvetlendirecek ya da o zayıflığı giderme yollarına gideceksiniz. kendisi karar verir. sınıf öğrencisinin IQ’sünün 125 ve başarı test’lerinin bulunduğu sınıfa tümüyle uyumlu ya da bir sınıf yükseği düzeyinde olduğunu varsayalım. anlamını açıklayın. Hangi test’lerin ne zaman ve ne sıklıkla verilmeleri gerektiğine her okul. zaman ve masraf sınırları içinde. ‘başarı test batarya’sını uygularlar.

Florence L. bu objektif (nesnel) tip test’lerin nasıl uygulanacağı ayrıntılarıyla gösterilmiştir. SINIF ÖĞRETMENİ TARAFINDAN TEST UYGULANMASI İdeal olarak. müdürden bu isteğin resmi kağıt üzerinde yapılmasını rica ediniz. göreceli akıl yaşı’nın. IQ’nun. -27Sınıf test’leri. örneğin kronolojik bakımdan 6 yaşındaki böyle bir çocuğun akıl yaşı 7 1/2 yani 1 yıl ve 6 ay kendi yaşından daha büyük olur. hatta onları öğrenciyi sanki başka derslerden imtihan ediyor gibi ya da onun yeteneklerini araştırma yolunda kullanabilirsiniz. Öğrencilerin kendileri de bunlardan çok yararlanırlar. kendi biyolojik (kronolojik) yaşından yüzde 25 daha yüksektir. ayrıntılarıyla “Bir adam çiz!” (Draw A Man)dirmektir. birkaç yıl boyunca oldukça aynı düzeyde kaldığını unutmamalıyız. Yani. daha önceden de belirtildiği üzere. öğrenciler hakkında cidden bir çok ek bilgi kazanırsınız. Başka bir seçeneğiniz de. Eğer böyle bir çocuktan 12 1/2 ‘akıl’ yaşının performansını beklersek ve ‘başarı’ test’leri uygularsak (ki bu testler. biyolojik ve sosyal gelişimleri de hesaba katar) bunun altında bir skor elde edilebilir ve bu sonuç bizleri yanıltabilir. Doğal olarak bu konuda okul müdürüne danışmanız ilk adım olacaktır. örneğin kolej’e giriş. 12 1/2 . 44 . bazı nesnel tip test’leri verebilirsiniz. çocuğun genel zekası için gayet net göstergeler verir. bu tür testlerle yüzyüze geleceklerdir. fakat. Örneğin. o takdirde akıl yaşı. standardize edilmiş test’lerin seçim. Sizler kendiniz. Onlar. Bu sayede nesnel tip test olanağının erdemi ve eksiklikleri konusunda bir içgörüye sahip olursunuz. yüzde yirmi beş fazlasıyla. normal şartlarda. bir IQ ölçmekten çok. IQ’sü 125 olan bir öğrencinin akıl yaşı. yani iki yıl ve altı ay daha yüksek olacaktır. öğrenci büyüdükçe yükseldiğini unutmamalıyız. O size test form’larını ve yorumlayıcı el kitaplarını merkezi ofis’den kolaylıkla sağlayabilir. zaten hayatlarının birçok önemli dönemlerinde. skor tutma ve yorumlama işlemlerinde okul psikoloğundan ya da danışmandan yardım görmelidirler. Bunu gerçek rakamlara vurursak. test’lerin arzu edilmeyen ellere geçmemesi yolunda güvenlik verici bir tedbir olarak kabul ederler. öğretmenler. Bu. özellikle 4 ile 10 yaş arasındaki çocuklara. uygulama. bazı test’lerin tarafınızdan verilmesinde çok yarar vardır. Bu ‘evde’ yapılan test uygulamalarıyla. Birçok test kitap ve ölçeklerinde. ordu’da yerleşim birimlerini seçme ve iş bulma. Eğer test’ler ısmarlanacaksa. Bu çizim. Bu öğrencinin 10 yaşına geldiğini varsayalım. Bu ölçülmüş zeka düzeyinin yıllar geçtikçe azalıp çoğalabileceği tartışmasına girmek istemiyoruz.şeffaflaşır. özel artistik yeteneğin ötesinde. Fakat eğer iyi düzenlenmiş bir test uygulama sistemi içinde çalışmıyorsanız. Test yayımcıları bu şekli. Charles Watson Odell’in “Sınıfta Test Uygulamasını Nasıl Geliştirebiliriz?” (How to Improve Classroom Testing) bunlardan biridir. öğrencinin genel zekasını kavramamız hususunda bize ışk tutarlar.

hepsi verilmelidir. on bir öğrenciden ikisi hariç hepsi. psikoloğun bu konudaki uzmanlığından payını alarak. gerek zeka düzeyi saptanması ve gerekse nasıl daha çok gelişeceği hususlarında gerekli yardımı almaya hakkı vardır. Böylece tamama yakın bir dosya sunmakla. okul psikoloğuna özel olarak gönderilir. Eğer. yukarı veya aşağı. Öyle bir durumda psikoloğa. örneğin dosyasındaki bilgiler. sınıfların ortak hocası olan bir öğretmen yazıyor. anektod’lar. yeteneklerini ve kişilik ögelerini değerlendirebilecek en yetkili kişidir. ve 4. arada bir. Böylece psikolog. her çocuğun daha yuva ve kindergarten yıllarından başlayan ve beklenilen gelişimi gösterip göstermediğini belgeleyen psikolojik çalışmalarına sahiptir. sıradışı bir gelişim olup olmadığı araştırılır ve birşeyler saptandığı takdirde. diğer öğrencilerin. psikolog da size öğrencinin zeka düzeyinin ötesinde onun kuvvetli ve zayıf yönlerini ve genel potansiyel’ini çok daha gerçekçil bir şekilde rapor edecektir. -psikoloji dahil. yavaş öğrenen ve davranış bozuklukları gösteren çocuklarla çalışmanın ötesinde. ya da üstün zekasından dolayı erken yaşta normal okula girmesi zorlanmıyorsa. yüksek yetenekli bir çocuk bazı problemler sergilemiyorsa. 3. pek ender olarak bir psikolojik test’e tabi tutulmaktadır. genel ‘arama tarama’ görevlerinin ötesinde. ‘özel’ ilgi gösterilmesi gereken çocukların gönderildiği bir kaynaktır da.” -28Psikolog’lar. düşük düzeyde işlevsel olan on altı kişilik dördüncu sınıf öğrencilerinin onuna Binet zeka testi uygulanmıştı. çocuğun gerek zeka ve gerekse başarılarını. o öğrenci hakkında ne biliyorsanız. Yüksek yetenekli bir çocuğun da.her tür var olan servislerden yararlandığı gibi. PSİKOLOJİ SERVİSİ Yüksek Yetenekli çocukların ayrımında. Deneyimli bir okul psikoloğu. Mamafih bu dokümanı yorumlamak ve uygulamak.Goudenough tarafından geliştirilmiş olan “Goudenough Test”inin temelini teşkil eder (Zekanın Çizimle Ölçülmesi : Mesaurement of Intelligence by Drawing) . bu tür çalışmalarda emek sahibi olmaktan hoşlanırlar. kişilere uygulanacak psikolojik çalışmalar en güvenli yoldur. okula başlarken. tüm derslerinde (Pek iyi) almışlardı ama bunlardan yalnız biri psikolog tarafından görülmüştü. Onun öğretmene vereceği rapor ve öğüt. tahmini bir IQ bulgularından çok daha önemlidir. çocukta. araştırmalar yinelenerek. sizi bu sahada kolay kolay bir uzman yapmayacktır. 45 . Daha sonraları da. kendi görüşünüz ve çocuğun gelişimindeki gerçekler. Bazı okul sistemleri. Bu kitap ve Betarice Lantz’ın Easel Age Scale : ‘Easel Yaş Ölçeği’. Okulunuzun müdürü. okul sistemindeki bir psikoloğa öğrencinin nasıl havale edileceği ve ondan ne bekleneceği konusunda size yardımcı olur. sizlere çocukların çizim yoluyla onların zekalarının değerlendirilmesindeki ipuçlarını sunacaktır. “Üçüncü sınıf öğrencileri olarak. Buna karşılık. öğretmen tarafından yapılması gereken gözlemlerin yanında.

yirmi yedi öğretmen. dosyaları incelemenin çok -29yararlı olduğu konusunda görüşbirliğine vardılar. ne kadar ücret istedikleri hususlarını içeren bilgileri ofisinizde (daha iyisi Okul Müdürün veya yardımcısının odasında) ilerde. sağlıklı bir tabana sahipsiniz demektir. okumaya başladığı 46 . çocuğun yararına kullanmak ve onun ailesine öneride bulunmak için barındırmalısız. Orta Eğitimin üstündeki bir eğitim sisteminde. eğer daha okul açılmadan bu dosyaları incelemek lutfunda bulunursanız. sınıfta bir olay çıkmadıkça ya da kendileri öğrenci hakkında bir karar vermede zorlukla karşılaşmadıkça. okumaya hazırlık test’lerinin sonuçları. Yönlendirme ve Tedavi Klinikleri’nin adres ve telefon numaraları. bu kez. hem zaman kaybını ve hem de ‘yalnış’ olabilecek izlenimlere dayanan öznel başlangıçları önlemek bakımından büyük bir iyilikte bulunmuş olacaksınız. öğrenciler daha sınıfa gelmeden onların dosyalarını incelememek gibi bir inançları vardır.Eğer okulunuzda düzenli bir psikoloji servisi mevcut değilse. otuz öğretmenden onu.bu klinikler. Geri kalan üç kişiden biri dedi: “Dosyalardaki. Bu itibarla. sizler. ‘bir değişiklik olsun’ öyle diye bir değerlendirmeyi memnuniyetle yaparlar. Fakat. program itibariyle problem çocuklarla uğraştıklarından zaman bakımından çok doludurlar ama böyle ilginç bir durum olunca. Aralarında tartıştıktan sonra. toplu dosyalara bakmamakta ısrar ettiklerini rapor ettiler. yıl ortasında. genellikle zaten çoğu öğrencinin notları ve devamı konularında mevcut olan bilgiler pek yararlı birşeyler değil gibi görünüyor. Bazı öğretmenlerin. Bu temel üzerinde. çocuğun daha önceki öğretmenleriyle de iletişime girerek bu dosyaların içeriğini tartışmışsanız. yönlendirme yöntemleri. Onların ‘temiz bir sayfa’ ile başlamaları gerektiğini savunurlar. başka şehirden gelen bir öğrenci sınıfıma kaydoldu. Tabiatıyla onlara bir ödeme yapmak gerekir. Dosya o kadar öğretici ve mükemmeldi ki ben onu çok faydalı buldum ve okulumuzda dosya sistemini o düzeye getirmek için şimdi bir kampanya açıyorum. potansiyeli yüksek bir çocuğu özel bir ‘Çocuk Değerlendirme Kliniği’ne havale edebilirsiniz. okul bölgesi içindeki tüm Çocuk Değerlendirme. böyle yüksek yetenekli bir çocuğun ‘parlaklığı’ konusunda uslamlama yapabilmeniz için cidden geniş. Belediye ya da devlet oluşumlarının işlettikleri -bazıları bedava. TOPLU DOSYALAR Eğer sizin okululunuzda öğrenciler hakkında sistemli bir şekilde biraraya getirilmiş ‘Toplu-Sürekli Dosya’lar varsa ve sizler bunları inceleyerek. gelecek bir ya da iki ay içinde herkes bu dosyaları inceledi. Onun önceki okulu o öğrenci hakkında toplu dosyasını bana göndermişti. kendinize ve çocuklara. yüksek yetenekli bir çocuğun okulöncesi gelişimi.” Öyle dolgun bir Toplu Dosya. Üniversite klinikleri ve Meslek Yönlendirme – Rehber Hizmetleri sürekli olarak bu tür yetenekli çocukları değrlendirirler.

(gözbebeğiniz öğrencinizin geleceği yararına) bu dosyayı diğer öğretmenlere iletmekten gerçek bir başarı hazzı duyacağınıza hiç şüpheniz olmasın * -30III. Siz eğer ‘ünite’lerle eğitim yapıyor ya da bir aktivite programında çalışıyorsanız. yüksek yetenekli bir çocuğa kişilik gelişimi. her ‘başıboşluk’ ya da ‘boş zamanları değerlendirememek’ de zararlı olmayabilir. ‘zenginleştirme’ süreci daha kolay uygulanır. -Bir öğretmen“Zenginleştirme”. kullandığınız eğitim yöntemleri.Yüksek yetenekli bir çocuk için benim amacım. Zenginleştirme : Amaçlar ve Planlama * . zira bu yöntemler. BELLİBAŞLI FAKTÖRLER Uygulayacağınız programları zenginleştirme ve onları uygulamak için seçeceğiniz yollar konusunda etken olacak bellibaşlı faktörler şunlardır: Okuttuğunuz sınıfın eğitim düzeyi. resmi eğitim programınızın ayrıntıları. binanızın ve çevrenizin kaynakları. öğrencilerin okul içi ve okul dışı yaşantıları ve özel kişi ya da grupların özel ilgi alanları. Şunu da unutmamamız gerekir ki. daha çok alıştırmalara gereksimim olabileceği gibi. çok erdemli bir seçenek) olarak kullanılımı diye tarif edilebilir.) Gerçekte. Bunu niteliyen sıfatları kullanmak zorundayız. zira. Yönlendirilmiş güncel aktiviteler. yaptığı sıradışı iş ve ilgiler. gereksiz yineleme ya da zararlı fikirler yerine bir ‘yedek’ (veya. karakter’i ve benzerini içerir. öğrenciler tarafından planlamayı ve onlar 47 . ebeveynler’le olan konferans’lar. ona daha çok sorumluluk ve daha az denetim vermektir. Ve tamamladıktan sonra da. okul-dışı işlevsellikler. geleceğin planlanması. başarı ve yetenek test’lerinin değerlendirilmesi. kitabın bu bölümünde tartıştığımız her konuyu içermelidir. dram klüp’leriyle iletişim.yıl. liderliğinin niteliğini arttırmak ve diğerleriyle de birlikte çalışmak ve paylaşmak için çok daha fazla fırsat verirler. kişinin gelişimini sağlayacak öğrenilmiş bilgilerin. bir seri zeka. özel hayatından anektod’lar. öğretmenlerinin onun çalışma stil ve kalite’si. not’lar. hobi’ler. -Bir öğretmen. şişkin ve okuması zor ve uzun bir dosya yaratmamak için dikkatlice temizlenebilir ya da kısaltılabilir. ‘zenginleştirme’ adı altında toplanılabilecek her eğitim ya da uğraşı faydalı olmayabilir. okulu yönetme ilkeleri. öyle bir dosya. günlük ve haftalık çalışma programınız. (Bunlardan bazıları. alınan özel dersler.

(Aynı yıllarda. kendinden küçük çocuklara bakıyordu ve daha yavaş öğrenenlere yardımcı oluyordu. Esasında. ister çabuk planlama isterse iyi planlayamama nedenleriyle olsun.İ. Bu sözcük. öğrencilerinin kendi istek ve yetilerine uygun olarak seçtikleri benzer bir sistemin denendiğini de hatırlatalım. toplumun gidişine paralel bir şekilde yarışmaya hazır bir hale getiren ve görüş açısını geniş ufuklara doğru açan araçlardır. hiç bir devam zorunluluğu bulunmadan. önceden tesbit edilmiş. bunların yerine geçmesi gereken ‘zenginleştirme’ye de el koydular. empülsif bir tepkiden. Harvard Üniversitesi’nde 1970’lerde Henry Adams tarih kitaplarını yokederek ‘öğrencileri kendi kendilerine çalışmaya’ terketti. 1950’lerde “Özel Öğretmenlerle Devinen Öğretim Sistemi”ni önermişti. En değerli özel programlar bu noktayı hiç ihmal etmezler ve içeriklerini her bir öğrencinin kendine özgü ve en çok yetenekli olduğu kapasiteye göre düzenlerler. Dr. Bu konuda A. devamlı olarak yukarda bahsettiğimiz ‘zenginleştirme’ programını.Comp. ama imkansız değildir. Massachusetts Institute of Technology’nin eski başkanlarından James R.S. öğrenciler. yıllardanberi zaten buna benzer serbest bir sistemi uyguluyorlar: dönem raporları.) İkincil Okulların (Orta Öğretim) öğretmenleri. drama. öğrenciyi. Tüm bunlar. Bunda. N. örneğin kendi kendine ya da büyüklerle birlikte yineleyerek birçok şeyler ezberliyordu. müzik ve sanat kulüplerine gönüllü katılım ve benzeri. mezuniyetin gerektirdiği bilgiler edinildiğinde bitirme sınavına giriyorlardı. BİR ZORUNLULUK Programları hızlandırmaya ve gruplar halinde paylaşımlı çalışmaya karşı gelenler. sınıflar ve okullar arası tartışma hazırlıkları. belirli gönüllü fakülte üyelerinin kontrolünde. zenginleştirme. hemen tüm Amerika Birleşik Devletlerinde. Mamafih yetenekli kimseler ne kadar gruplaşırlarsa gruplaşsınlar. işiniz daha zordur.Y. sözcük dağarcığını zenginleştirmeye yararlı olabilecek heceleme yarışmalarına (spelling bees) giriyordu ve benzeri. arzu edilen rutin çalışma programının ötesinde. ya da arzu edilen bir serabın yüzeysel izleniminden 48 . İngiltere’de bazı orta dereceli özel okullarda uygulanan. Yok.. gözden geçirmek için kişilerin kendileri tarafından seçilmiş her konuda kitap. Killian. kişisel olarak değişik ilgiler ve yetenekler taşırlar. -31GENEL BİR UYGULAMA On Dokuzuncu yüzyılın kırsal alanındaki tek odalı okulunda yüksek yetenekli bir çocuk. eğer. Neil tarafından yazılmış “Summerhill”(Hart Publ. diğer birçok eğitimsel terimlerin de bu tür yalnış kullanılımlara yöneltildikleri gibi.hakkında yapılacak kişisel araştırmaları. her tür eğitime ve yüksek yeteneklilere hizmet sunan her plana esas olabilecek sağlam bir temeldir. sabit ve kısa süreli programlarla çalışan ve temel bir konu üzerinde önceden saptanmış görevlendirme sistemiyle çalışan ikincil okul öğretmeni iseniz.E. yaratıcı proje’leri ve öğrenciler tarafından uygulanacak değerlendirmeleri içerirler. 1960)’i tüm eğitimcilere hararetle tavsiye ederiz. çeşitli işlevlerle uyguluyordu.

-32Yüksek zekalı bir çocuğa. Bizim kendi gözlemlerimiz ve öğretmenlerin raporları. Teneffüste de ya yalnız başınaydı ya da diğerlerinin oyunlarını bozmağa kalkışırdı. eğitim düzeyleri ne olursa olsun: orta okul ya da kolej. Öğretmeni tarafından çok daha aşağı düzeyde bir öğrenci olarak algılanmıştı. Sonuçta böyle bir çocuk. hatta okuma ve anlamaları sınıftaki herkesden çok daha üstün en tepedeki beş öğrenci dahil. metin. Davranışı hakkında yazılan anektod şöyle diyordu: “O her sabah okula gönderilmemesi için ağladı. mantıki bir sıra. örneğin ev ödevlerine ya da rutin ‘ödev saatlerinin dışındaki’ bölük pörçük zaman kırıntılarına havale edilir. sanki bir kayba uğramış gibi olur ve erken terkeder. tembelleşir. Bir orta okul öğretmeni bildiriyor: “Okul idaresi. vasat öğrenciler için hazırlanmış. kendisine verilen görevi o kadar çabuk yapar ki. Orta eğitimi ya da koleji bitirmeden bırakır. 185 IQ’sü ile böyle bir noktadaydı. silsile içerir. Bu. kısa bir zamanda. Okulda ise. zamanla kötü çalışma alışkanlıkları yaratabilir.öteye geçemediği zaman. Herşeyden önce. Giyinmesi ve kahvaltı etmesi çok uzun zaman alıyordu. öğrencilerin durumları ne olursa olsun. Bir gün. İki. gayesine erişememiş ve kötüye kullanılmış demektir. onda sıkıntı doğurur. aşağıda ayrıntıları verilen yollardan birini seçer. Ben bunun yerine. zira gerçek ‘çalışma’yı hiçbir zaman öğrenmemiştir. zaten bildiği birşeyin yinelenmesi. metindeki materyali zaten bilen ya da önerilen zamanın çok küçük bir kısmında tekst’ten öğrenebilen yüksek yetenekli bir çocuk. Bir. gerçek entellektüel problemlerle karşı karşıya kaldığı veya yalnızca sürekli zihinsel gayretle çözülebilecek bir duruma sokulduğpu zaman. o alanda uzman olmayan öğretmene yardım eder. hemen hemen tüm öğrencilerin prensip olarak temel metni kullandıklarını işaret etmektedirler. hem içerik ve hem de olgunluk bakımından çok daha ileri konumda olan literatür temin ediyorum.” ENGELLER Herhangi bir konuda bir taban test’i o konunun içeriğini belirlerse ve özellikle bir sınıfta tüm öğrenciler her gün aynı ödevi bellerlerse. Bu konuda sarfede-bileceğim para idare tarafından 49 . gayrete layık olmayan bir takım ‘tekrarlama egzersizleri’ olarak bakar. zenginleştirme süreci o takdirde özel periyot’lara. ‘okuma’ bölümünde yalnızca oturur ve pencereden dışarıyı izlerdi. alışılagelmiş rutin bir çalışmayı uygulamak ve onun gelişimini kendi haline bırakmak. sınıfımda sekizinci sınıf düzeyinde yazılmış ‘neyin nasıl okunanacağını gösteren’ bir ana kitabın temel tutulmasında ısrar ediyor. yalvardı yakardı. Fakat. bir halinden memnunluğa ya da umutsuzluğa düşebilir. Sonuçta okul çalışmasına. Bir gün sınıfta ayağa kalktı ve haykırdı: ‘Burada hala neye oturuyorsunuz? Hiç birşeyler öğrenmiyoruz biz!’ Bu çocuk evde Tom Sawyer’i okuyordu. ya da kendi iç dünyasına döner ve hayal kurar. Jack. Bizim bildiğimiz bir öğrenci. tedirgin olur ve kötü davranış biçimleriyle ‘heyecan’ aramaya başlar. eğer öğretmen ortalığı canlan-dırmazsa.

alana giden öğretmen de birçok şey öğreniyor ve bu maceraya katılmaktan duyduğu mutluluğu açıkça be. Bir az gürültü var olabilir ama kargaşalık yoktur. Herşeyden önce. öğrencilere her zamanki çalışmalarını bitirdikten sonra ellerinde fazla zaman bırakmıyor. Onlarla beraber dış gezilere. onları hiç denememiş öğretmenlerde zihinsel yönden bazı itirazlar uyandırmaktadır. alet edavat ve kitapların seçileceği konusu. bugünün -vakit bulup da anlamaya çalışacağım. disiplin. kendi kütüphanemden getirdiğim kitaplarla idare ediyorum. Hangi materyal. ben bunlarla nasıl başederim? Bir kısım öğrenciler için ben bu aktiviteleri ayarladığımı varsayalım. “Ben sanat (Art) öğretmeniyim ve öğrencilerime. başka bir öğretmeni de rahatsız etmişti. bazı Latince ders saatlerini. sınıftaki diğer çocuklar kendi ödevlerini rahatça yapabilecekler mi? Ve. özel bir ‘zenginleştirme’ olayı idi. Bu. O iş için gerekli kitapları. Aşırı derecedeki zenginleştirme çalışmaları. mutlak surette daha düzene giriyor. örneğin bir Latince II öğretmeni. bazı atölye saatlerinde öğrencilerini Ren nehri üzerine Sezar’ın köprüsünü kurmaya davet ettiği gibi.” -33Bu denli sıkı yönetim. o öğrencinin yalnızca kendi branşındaki başarısıyla ölçer. eğer öğrenciler herhangi bir aktiviteden hoşlanıyorlarsa ve onunla devam etmek istiyorlarsa. Herşeyden önce. Şimdi. en kötüsü. onları keşfetmekten daha çok idari bir problem oluyor. o denli korkulara pek yer olmadığını gösteriyor. Böyle zenginleştirme programlarının oluştuğu sınıfları ziyaret edenler. Aritmetik benim için o kadar kolay bir konu değil!” Deneyimler.kısıtlandığından. çocukların.lirtiyor. Öğretmenler genellikle kendi konularının uzmanı olup bir öğrencinin gelişimini. mamafih genel bir kuraldan çok. ders periyot’ları göreceli olarak kısa olup. alet edavatı ve sanat materyalini nereden bulurum? Disiplinden ne haber? Gençlerin bir kısmı daktilo ile yazarken (ya da bilgisayar oyunları oynarken) diğerleri bir alan gezisinin tartışmasını yaparlarsa. Günün farklı zamanlarında aynı odayı kullanan öğretmenler çoğu zaman karatahtaya yazdıkları “Lütfen silmeyiniz!” ihtarlarıyla ve pencere kenarlarını doldurdukları çeşitli modellerle pek de popüler sayılmazlar. çocukların sergiledikleri ‘kendini-kontrol’(self-control) ve ‘kendini-yönlendirme’(self-direction) yetilerine hayran kalmışlardır. Her konuyu bir takım alt gruplara bölüp en hızlı öğrencilerle epey mesafe alınabilmesine karşın. sağlık ve hijyen kursunda geçen terimleri çalışmaya ayırmıştı. “Daha fazla çalışmak bir yük olmayacak mı? Ben zaten derslerin hazırlanmasıyla. eğer bu çocuklar benim bilmediğim bir konu üzerinde çalışmak isterlerse ben ne yaparım?” Bu son söz konusu olan şık. zenginleşme için gerekli olan fırsatları azaltır. zenginleştirme aktivitelerini temin etmek o kadar kolay olmuyor. serbest saatlerinde yalnızca bu konuyu işlemelerine izin veririm. ve daha milyonlarca küçük küçük işler. ödevlerin düzeltilmesiyle çok meşgulüm. 50 . Pek ender olarak bazı işbirliği gözlemliyoruz.bazı matematik oyunlarıyla ve insan beyniyle alay eden bazı muzipliklerle başbaşa kalacağım.

Tabii bunlar hep uzun ve yorucu bir çalışmayı gerektiren işlemlerdir. onları çözmek için adeta saldırır. gerçeklerin belleklerde birikimi ve pekişmesi için. Kısacası. Mühendislik fakülteleri şimdi edebiyat ve sanat dersleri de alıyorlar. Eğiticiler yıllardanberi gençlere ‘dar görüşlü’ olmamaları hsususunda ikazda bulunuyorlar.-34Zenginleştirme gayretleri. her öğrencinin zayıf taraflarını. her tür bulmaca ve bilmecelere. her eklenen bilgi. bu başarı hissi. kendinin ya da rakibinin bir zayıflığı üstünden gelindiği zamanlar için de geçerlidir. dar bir görüşle ‘az hakkında çok bilmek’ yerine. aldığı iki yıllık burs’la Kızıl Deniz 51 . her bir öğrenciye faydalı olabildiği takdirde. zorluklar ve yarışmalar. ama o takdirde öğretmen öğrencisine yeterli zaman vermeli ve onunla. Planlamakta öğrenciye de önemli bir rol verilmelidir. O. Rockefeller Institute’ün Biyoloji Bilim Dalı araştırma bölümü ve öğretmen adayları. GENEL AMAÇLAR Zenginleştirme programının amaçları şunlardır: Yetileri tümüyle kullanabilmek: Çalışma ilerledikçe gelişim. (Darwin kuramlarını masa başında değil. öğretmene pek sanıldığı kadar bir yük olmuyor. Bu sayede yetenekli çocuk. yeteneklerini araştırma ve hangisinin ilgisini en fazla çekeceğini keşfetmesi konusunda gerçekçil bir şans verir. çağrışımlar getirirek toplanan bilgileri bütünleştirir. Bereket versin ki. kişi çok geniş bir bilgi tabanına sahip olmalıdır. yıllık ücretlerinin neredeyse üçte bir miktarını seyahat yapmakda sarfetmek zorundadırlar. Sorulabilecek her ‘neden’e gönül rahatlığıyla bir yanıt verir. öğrenmeyi körükler. Birçok alanları içeren bilgi hazinesi. yani. konsantre olabilme yetisiyle birlikte. güçlüklerle karşılaşınca onları yenmek için ileriye gitmek insanın yapısında var. doğal olarak. onu (bir izci gibi) çalılık dikenlik ormanda yürüyüşünü engellemekten korur. yüksek zekalı çocuğa. Öğretmen. yeteneklerini ve ilgilerini iyice etüd etmeli ondan sonra onun yararlanabileceği bir şekilde programı düzenlemelidir. yapılan programda ilerleme olup olmadığını sık sık kontrol etmelidir. içinde. Bilgi bazını genişletmek: Bir alanda. çünkü. yorucu ama ilginç ve ödüllendirici. çok daha geniş görüşlü bir kişilik oluşumuna yönelir. bildiğini gayet kolay kullanır ve daha da öğrenmeye açtır. Elde ettiği başarıdan da büyük bir zevk alır. Yüksek yetenekli bir çocuğun kendine doğal gelen merakı ve çok geniş konulara olan ilgisi. ayrıntılara düşüp. onlar engelleyen faktörlerin tanılanmasına ve onların nasıl çözümlenebileceklerinin saptanmasına bağlıdır. ağaçlara bakmaktan önündeki ormanı göremeyen uzman bir kişi olmaktan uzaklaşıp. Genel gayelerin belirlenmesi ve her öğrencinin ne yapacağı gayet itina ile dikkate alınmalıdır. sözcük oyunlarına. geometrik ‘orijinal’ çizimlere.

-35Bir öğrenci herhangi bir şeyin neden öyle olması gerekçelerini öğrendiği zaman. olaylar arasındaki ilintiyi de kavrar. kitap okumak bir kenara dursun. dil ve sanat’dan çok daha fazla konuları içermelidir.” olarak tarif eder. Program yüksek yetenekli bir öğrenciye. master yaptığı dilde yıllardır. insanlararası iletişim alanını da içermelidir. Zenginleştirme. hem daha çabuk öğreneceği gibi. onların. “… bilinen bir bilgiyi… yapımında ya da performans’ında veya pratik nedenlere uygulanmasında hünerle ortaya koymak. mezuniyetten sonra. bir cümlenin sonunda söylenmiş kırk-üç heceyi belki kelimesi kelimesine yineleyebilirsiniz. on beş yıl ya da daha önceki 52 . yeni şeylerin daha kolay öğrenilmesinde ve bununla oranlı olarak da. Yeti düzeylerini yükseltmek: Funk ve Wagnall’ın lügatı. Bu öğreti. Bir Eğitim hocası. ‘öğrenilmiş anlamlı cümleler’in kıyaslanmasıdır. Bir çocuk. örneğin ‘doq’.öğrencilerini ziyaret ettiğinde. borsa’yı ve spor sayfaları okuduklarını üzüntüyle tesbit etmişti. modern eğitim yöntemlerini öğreten bir yaz kursu verdiği -şimdi kendileri öğretmen olmuş. ‘yeti’yi. Siz. Bir öğrenme aşkı geliştirmek: Biz. ama bir seri kırk-üç haneli –pek de anlamı olmayan.) Anlamayı derinleştirmek: Öğrenme psikolojisi’nin en temel öğretim ilkelerinden biri. ‘anlamak’dan çok yararlanır. yeni öğrenilmiş şeylerin daha bilinçli ve tamı tamamına uygulanmasında çok önemli bir rol oynar. Bu sayede..söz dizisini kolaylıka ezberleyemezsiniz. örneğin bir sözcüğün telaffuzu ya da bir vananın kapatılmasıyla biryerleren suyun akmaya başlaması.E. öğretim izlencesinin (curriculum) her branşından en yüksek düzeyde bilgi toparlayabilmesini ve öğrendiklerini de gene aynı düzeyde uygulayabilmesini sağlamaya yönelmelidir. ‘qij’. bir tek sözcüğü yinelemediklerini saptamıştı. en parlak öğrencilerinin yaşamlarında günlük gazete ve dergilerde hemen yalnızca manşet’leri. klasik olarak ‘yeti konuları’ adı altında gruplanan aritmetik. Parlak zekalı öğrenci. kolej yıllarında öğretilenlerin ve verilen direktif’lerin hayatla bağdaşmada yıllar sonra öğrenciler tarafından ne dereceye dek kullanıldıklarını -cesaretle.İ. soyut düşünebilme ve kolay genelleştirme yapabilme yeteneğinden dolayı. Dr. Sonuç. Örneğin bir İngilizce hocası. Bu tür ‘anlayış’. ‘öğrenilmiş saçma heceler’le.ve civarında yaptığı araştırma gezilerinde yaptığı gözlem ve topladığı bilgilerle yazmıştı. Bir Yabancı Dil öğretmeni gene en iyi öğrencilerinin. kendi dilinle ilgili diğer dillerde ilerde daha geniş çapta yapacağı çalışmalara beton bir zemin hazırlamış oluyordu. bir düşkırıklığı idi. dil bilgisini zenginleştirmek için diğer yabancı dillerle mukayeseli bir lügat yapma yoluna sapmıştı. ‘zyg’ vb.araştıran öğretmenlerle görüştük.

ona. öğrenebileceği ekstra şeyleri kaçırdığı gibi. Kendinden daha yavaş öğrenen öğrencilere de nasıl yardımda bulunabileceği hususunda bilgi ve yetilerini geliştiremdiğinden. paylaşma konusunda da kısır kalıyor ve bu sonuncusunu. düşünme’de ve paylaşma’da nasibini almıyor demektir. Arzu edilebilecek eğitim. kitabını -bir daha açmamak üzere. dersleri öğretim izlencesine göre tümü tümüne tamamlamak gayretiyle. “Okullarımızda ders yerine okul-dışı aktivite’leri öğretmemiz gerekiyor.” Bizler ne edebiyat veya dil’in okutulmaması ve ne de ders yerine futbol ve benzeri mesleki eğitimin konulmasını savunmuyoruz. çocuk. Brooks Okulu’unu müdürü Frank Ashburn’ün bir zamanlar dediği gibi. yaşlarını. istese de yapamıyor. arasından kendinin seçeceği kitapları içeren bir liste sunmak.E. mahvolur (Lamarck’ın. öyle yetili bir çocuğun prensip itibariyle “Kuzu Hikayeleri”ni (Lamb’s Tales) Shakespeare’e yeğlemesine karşın gerçekten karmaşa kitapları seçtiğidir. düşünme ve karar verebilme sınırları içinde yetiniyor. Bizler yalnızca öğretmenlerin. Deneyimler. Büyük masraflarla eski üniversite arkadaşlarının oynadığı maçları seyretmeye gidiyor. Dr. İnisiyatifi cesaretlendirmek: İnisiyatif. Çocukların öğrendiklerinin hayat koşullarına uygulanması da bir dert oluyor böylece. Verdikleri ödevlerle ve yıl sonu ‘final’ imtihanları için öğrencilerini o kadar fazla çalışmaya koşuyorlar ki. düşünme ve paylaşma yöntemlerini aşılamak: Öğrenmesi gerektiğinden daha fazlasını yapmaya cesaretlendirilmeyen -36yüksek yetenekli bir çocuk. birçok aktivite’leri sınırlıyorlar.yöntemlerle eğitim yaptıklarını hayretle izlemişti.kapıyor. Bunlara ters düşercesine.) İnisiyatif. Yaratıcılığa şans vermek: 53 . izliyor. Yeterince uyarılmayınca. Bu konuda genellikle kabul gören ufak fakat esaslı nokta. tüm profesyonel takımlarını (oyuncuların ağırlıklarını. yeterli kullanılmazsa kurur. idman ve uygulama ile yaşamını sürdürür. fıtbol performansındaki tüm istatistikleri Dr. bir üniversite mezunu.E. eğitim gayretlerinin sonuçlarını nesnel olarak değerlendirmelerini arzuluyoruz. eskidenberi sahip olduğu öğrenme.) ayrıntılarıyla ezberliyor. daha çok futbolle ilgileniyor. beden ölçülerini. yüksek yetenekli bir çocuğun en doğal bir öge’sidir ve kendi progamını geliştirmesi için ona yeterli şans tanınmalıdır.İ. Öğrencilerini ‘yalnızca ve yalnızca kitaptan’ eğiten öğretmenler.İ. diğer karakter ögelerinde de olduğu gibi. doğum ve mezuniyet tarihlerini. hepsi bittiğinde öğrenci. kullanılmayan organların zamanla atrofi’ye uğrayacaklarını ve o türlerin de ortadan kalkacaklarını iddia eden evrim kuramı gibi. inisiyatif sahibi olmayı öğrenmediğinden çalıştığı kadarıyla kaldığı gibi.

çocuğun sınıfta ne hissettiğini ifade etmesine imkan yoktur. çocuk eğer kendini daha iyi bir şekilde ifade etmek istiyorsa. kendi mesleğinde bir yaratıcı sayılır. onların üzerlerine evebeynleri. o öğrenci. öğretmenleri ve en önemlisi olarak ‘normal’ arkadaşları tarafından konulan ‘hizaya gel’ baskısıdır. İşte size bir örnek. Hemen akabinde de.”dedi. Bir öğretmen yazıyor: “Bizler Amerikan tarihinde Batı’ya yerleşim sırasında oluşan Westward Hareketi”ni etüd ediyorduk. ifade özgürlüğünün tümüyle var olmayan bir ortama konulup onlardan kendilerini ifade etmelerini beklememizdir. onların yaratıcılıklıklarının çoğu kez az ömürlü olmasıdır. ‘doğru perspektif ’(*) sahibi olması konusunda ısrar ederler. Ben ona kendisinin de kitabı okumasını ve sınıfta özetlemesini önerdim. Böylece. Buna tamamen aykırı olarak. ona hayatiyet veren bir öğretmen. daha uygun teknikler ve onların kullanılış şekilleri hakkında yardım görmelidirler. çocuk daha onun anlamını öğrenmeğe hazır değilken. renklerin nasıl karıştığı ya da oluştuğu hakkında bir fikri yoktur. yeşil’leri neyi isterse çizsin. bir otlak resmi üzerinde çalışmak istiyorsa gördüğü ya da hissettiği mavi’leri. sınıfiçi tartışmaların dışında oluşur. Onu öğretmek için seçtikleri yol da. ‘Benim babam De Voto isimli bir yazarın Lewis ve Clark hakkında yazdığı bir kitap okuyor. gönüllü olarak. el sanatları’nda. bu çocuklar kendilerini ifade etmeğe yardımcı olabilecek tekniği bilmediklerinden gitgide duygularını bastırabilirler. (Çev. birşeyler üretmiş olmanın hazzını yaşamalıdır. _____________________________ -__ (*) Perspective: Nesneleri bir yüzey üzerinde görüldükleri gibi çizme sanatı. Bunun nedeninin bir parçası. O. manzara. Westward hareketinde askerlerin Amerikan yerlileri önünde yaptığı dansları önemle vurguladı. gitgide uzaklaşan demiryolu çiftini kopyalatmaktır. kurşun kalemle. mekanik icat’ta. müzik’te. zira onun. Yaratıcılığı besleyen ya da onu ortaya çıkarabilen. Bırakın onu kendine. Diğer bir neden de. Bir çocuk. Sınıfın müzisyen öğrencilerinden biri sorumluluğu üzerine alarak bu konuda bir araştırma yaptı. genç bir artist’in ne görürse onu sanat şeklinde üretmesini beklerler.Yüksek yetenekli kız ve erkeklerin gelişiminde acıklı noktalardan biri de. çocuk ya da herhangi bir yaştaki bir birey. çocuklarımızın genellikle. nesnelerin uzaktan görünümleri. Öğretmenler. Serbest yazma’da. Bu ve buna benzer öğretilerle. Ebeveynler ve diğer çocuklar. Öğrenci. taklit ya da kopya etmekten ziyade kendini yaratmaya vermelidir.) -37ÖĞRETMENİN PLANLAMASI Bir çok zenginleştirme olayları. Bir örnek olsun diye bazı genç artist’lere ne olduğuna bakalım. fizik eğitimi’nin 54 . Bu onlara özgü ve pek sık ratlanan bir olaydır.

onların vakitlerini boş yere sarfetmemeleri ya da çok daha arzulanan faaliyetlerden mahrum kalmamalardır. Bu tür. sizlere zenginleştirme konusunda tahmininizden daha çok ışık tutar.bir parçası olarak. okuma’da 7. telkinlere uyanıklık. öğrencilerin şu veya bu zayıflıklarının. işiniz çok daha kolaylaşmış demektir. yani 5 yaş ve 2 aylık iken. Eğer. Aynı öğrenci. ister yarı resmi sınıf konuşmalarında isterse resmi planlama gruplarında olsun.7. öğrenme çoşkusunun oluşumu. zenginleştirme ögesinin temel prensiplerine yani yarışma hissini uyandırma. ya da kişilik problemlerinin üstelerinden gelinmesinde de uygulanabilir. sınıftaki arkadaşlarına eski zamanlardan kalma. Ona o proje’yi vereceğinize acaba esaslar üzerinde mi hazırlamalısınız onu ilk kez? Önerilen aktivite. Aynı şekil seçenekler. elbette tüm bu soruları sistematik bir tarzda kendi kendinize sormazsınız. Dosyalar. genellikle bir konu hakkında herkesin sağlam olarak bilmesi gereken temel bilgiler ve bilgilerarası ilintilere ters düşecek mi? Bu faaliyet. aynı Iowa test’i uygulandığında. onun anaokulunda. İşte size dikkat edeceğiniz bazı hususlar hakkında öneriler: Önerdiğiniz faaliyet. psikolojik servisin yeterli ve gerekli bilgilerin içerildiği toplu dosyaların bulunduğu bir sistem içinde çalışacak kadar talihliyseniz. çocuğun yeteneği için gerçek bir yarışma niteliğini taşıyor mu? Yoksa onun yeteneği dışında mı? O tasarı ona gereksinimi olduğu özel bir kazanç getirecek mi?. ama bir zenginleştirme programını onaylamadan önce bu ana prensipleri gözönünde tutarak kritik yapabilme uslamınızı çok daha faydalı bir şekilde kullanabilirsiniz. otentik halk danslarını öğretiyordu. yani 11 yaş ve 7 aylık iken. daha yukarlarda da ayrıntılarını verdiğimiz. yani 7 yaş ve 7 aylık iken. Aklınızda tutulması gereken nokta. genişlik ve derinliği arttırma.2 olduğunu gösterdi. örneğin diğer sınıf arkadaşları tarafından tanınması gibi. okuma düzey’nin sekizinci sınıfın ötesinde ve aritmetik’in de 6. Ya da ona arzu edilen sosyal bir yaşantı getirecek mi?. 2. Sizin. öğrenmede.1 ve aritmetik’te 4. Problem. örneğin o çekingen bir çocuktur ve yeterli inisiyatife sahip değildir.Eğer öğrencilerinizi yakından tanıyorsunuz. zenginleştirme programında nelere gereksinimizin olup olmayacağı hususunda yardımcı olacaktır. fakat en iyi yapılacak şeyin ne olduğunu bulmaktır. yani 9 yaş ve 5 aylıkken ‘Her Öğrencinin Iowa Temel Yetenek Test’inde. yüksek yetenekli çocukları arayıp bulma hakkında edineceğiniz tüm bilgiler. 6. sınıfta . Şimdi. onun hakkında diğer kaynaklardan ne 55 . birşeyler yapmak değil. sınıf düzeyine erişmişti. sınıfta. eğer sizin sınıfınızda böyle bir öğrenci varsa. size. Altıncı sınıfta bir öğrenciyi alalım. Bir örnek verelim. sınıfta. onlara ne telkinde bulunacağınızı düşünmenize gerek kalmaksızın hemen sunarsınız. yetilerin büyümesi ve çoğalması. ‘Monroe Okuma Yetenek Test’inin yüzde 90 grubunda. düşünmede ve paylaşmada uygulamanın artmasına hizmet edecek mi? insiyatif ve yaratıcılık doğuracak mı? Sizler böyle bir proje’ye girmeden önce. izlence konusu içinde mi? Eğer herkesin paylaştığı konulardan çok uzakta bir öneri ise. ‘Durrell-Sullivan Okuma Testleri’nde 4. 4. bu atılım.

İdeal olarak siz ve o. kütüphaneden aldığı bir kitabı bitirsin diye matematik’iğini çarçabuk yapıp geçmesine izin vermememizi önerir. Önerinizin. Ona sarı bir yediveren gülü idi Ve ne daha az. kendine en zor gelen konularda bu yola sapar. Bizler. Boş zamanı olduğunu bilen ve onu istediği gibi değerlendirmeği arzulayan bir öğrenci. uyulması beklenen bir izlence’yi zenginleştirmesi için. ‘basmakalıp. iştime. çalışmasının boşuna olduğunu ve can sıkıntısının yalnızca ertelenmekte olduğunu hisseder. her yüksek zekalı çocuğun her konu’da eşit bir düzeyde geçilmesi gerektiğini savunmuyoruz. Halbuki matematik. Üstelik. kendi özel ilgilerine bilimsel bir temel oluşturabileceği halde. “Ben çarpım tablosunu biliyorum. Bu problemlerde. ödevin tamamını dikkatlice yapmadığı gibi onu tümüyle bitirmediği halde bitirdiğini iddia eder. her çocukta eğer zora gelince bir konudan kaçıp ne kolaysa ya da ne ilginçse ona yönelmesini engelleme konumunda olmalıyız. Daha ne istiyorsunuz?” Onu yalnızca aritmetik’de daha fazla çalışmaya sürmek de yanıt değildir. herkesin bildiği şeyler’ diye eleştirilebileceği şansını alarak. aritmetik’de sınıfı düzeyinde bir performans göstermesine karşın. ‘öğrenme’ye varan bir seri aktivite’nin gözden geçirilmesi. Örneğin pilot olmak istiyen bir öğrenci matematik ödevini es geçerek modeli üzerinde çok daha zaman çalışmak ister. ona bir liste sunabilirsiniz. Fakat bizler. ona o meslekte. onu tatmin edecek bir uğraşı yapması üzerinde fikirbirliğine varmanızla beraber ona. öf be!” diye isyana kalkar. -39Bir öğrenciye. ne daha fazla. O eğer yarın ya da gelecek hafta onun tekrar çalışmasını gerektirecek birşeyleri ancak öğreniyorsa. Bu test’ler bize.kendine özgü ilgi ve yetileri çizgisinde onun uzman olabilme şansına yardım edeceklerdir. 56 .bildiğinizi kendinize sormak zorundasınız. hele o derste zaten gerilerde ise. Bilakis. Bu durumda tabii olarak o. Yüksek yetenekli bir çocuğun sınıf arkadaşlarına göreceli olarak zayıf olduğu bir ders için zenginleştirme programı sunmak zor bir iştir. ona çok faydalı olabilecek esin verebilir. “Hep aynı şeyler. koklama. tat ve dokunma. yeterli derecede matematiği de çalışması gerektiğini kabul ettirebilmelisiniz. yeteneğinden ve aletlerden çok daha faydalı olacak bir ögedir. mümkün olabildiği hızla ödevlerini hemen bitirmek ister. Amerika’nın orta öğretim öğrencileri kuşaktan kuşağa. Çok zeki bir çocuk şöyle demişti. insanın psikolojik yapısını yakından tanıdığımızdan. zenginleştirme gayretleri. çarpma’da ben hiç hata yapmadım. Wordsworth’ün şu mısra’larını herhalde okumuşlardır : Nehrin kıyısındaki bir yediveren gülü. Tüm duyu sistemlerinin kullanılımı : Görme.

hem de zorlu çalışma sonucu elde ettiği başarının diğerleri tarafından takdirinden dolayı kendisi kazanıyor. geometride problem çözümü vb. sınıf öğrencilerine Fen dersi : Fen. Okuma : Bu. parlak zekalı ve yüksek yetenekli çocukların en ilgi gösterdikleri konudur. onun. sonuçları geçmişteki yaşantılarla veya beklentilerle kıyaslamaya yönlendirir. izlence’yi (curriculum) zenginleştirme gayretlerinin en başında gelir. Kendi’ye karşı hissedilen özgüvence’yi besleyip kuvvetlendirdiği gibi. bir çocuğun. Ruth Strang der. hepimizin özgün çalışma ve araştırma yapması için en elzem bir ögedir.İşin tuhafı şu ki. “Eğer…. hem dinleyicilere verdiği bilgilerden dolayı kazandırıyor. bu öğrencilerin çoğuna yalnızca bir sözcükten başka bir şey değildir. sonsuza kadar gidebilir. boş zamanları en iyi değerlendiren. bir konuyu öğrenmek için en iyi yöntemin onu öğretmek olduğunu eskidenberi bilirlerdi. sözcükleri anlamlarla zenginleştirecek yaşantılara gereksinimi vardır. bunun için gerekli gözlemleri yapmaya. ilk eğitimde olmalarına karşın zaten konuların uzmanı sayılabilirler ve ileride de. Bir çokları. ve direkt temasla sağlanacak ‘görerek.” Bir öğrencinin. insanın ‘kendi’ni ve ‘diğerleri’ni anlamasına en iyi şekilde yardım eden bir araçtır da. ‘yediveren’ ismi. Örneğin kafiyeli ya da kafiyesiz şiirde. İyi işitsel-görsel aygıtlar. mısra ya da müzikteki ritim. düşündüklerini yeni bir yolla ifade etmeye uğraşan bir öğrencinin. sınıf arkadaşlarından daha bilgili olması için seçebileceği en alışılagelmiş bir araçtır. Deneyselcilik (experimentation) : Bu. sayfalar arasındaki resimlerin altındaki yazılar:) Ön: Güneş Sistemi hakkında rapor : Öğretmenler.nasıl uygulamaya çalıştığını hepimiz kolaylıkla gözardı edebiliriz. Kolej’de bunun ‘master’ını yapacakları gibi endüstri ve araştırmada da bilimsel kariyer yapacaklarına hiç şüphe yoktur. Arka-alt: Sabah konuşması : “Küresel tartışma” : Ohio eyaleti’nin Cleveland kent’inin “Başlıca Çalışma Kursları” öğrencilerinden her biri 57 . diğer konulardan öğrendiği kuram ve teknikleri -çoğu kez ilintisini düşünmeksizin. Okuma. Sonuçta da hem gerçekleri ve hem de yöntemleri öğrenir. Herhangi bir zaman eğer bir öğrenci kendine sorarsa. Bir öğrencinin bilimsel olaylar ya da coğrafya hakkındaki fikirleri sözsel tariflere dayandığı zaman. her düzeydeki öğrenciler için çok yararlıdırlar. “Okuma. kendisine gereksinimi olduğu zaman bulabileceği kitapları bulmasına yardım etmek. Arka-Üst: 5. alan gezileri. Fen bilimleriyle o denli yakın ilintidedir ki. -40(Kitabın 48 ile 49. hepimizin ve özellikle yüksek yetenekli çocukların kişisel-sosyal gelişimine birçok yönlerden katkıda bulunur. ve 6. ne olur acaba?” bu soruş onu bu sorusunun yanıtını bulmaya. resimdeki renk kombinasyon’ları. yaparak öğrenme’. Liste. Genç astronomist’in sunusu.

Bu yeti. ilginç konu ve özet notların niteliğine göre yapılıyor. konuşma tekniği. öğrencilerin kendilerini takdim ediş tarzı. Sizler de. bu tür görev vermekte ve verilen görev üzerinde. birilerinin arkadaşlarıyla konuşması olduğunu itiraf etmişti.sınıfın üyelerine sözsel olarak görüşlerini rapor halinde veriyorlar. tasarlanan süre içinde bitirebilme. gerçeğe bir köprü ve esinlemenin ve yönlendirilmenin bir kaynağı olabilir. daha yavaş çalışan gruba dönebilirsiniz. pencere kenarındaki iskemleye oturup. Bu nedenle siz o zamanı en iyi bir şekilde değerlendirmek için. her gün bir test yapmakta çok titiz davranırdı. insan sayısının toplamından farklı bir şey olduğunu öğrenir ve bir kimse ne kadar yetenekli olursa olsun. “yaratıcı yazma” da ‘okuma’ya odur. yüksek yetenekli çocuğu ‘gerçek’le temas içinde tuttuğu gibi. görsel yardım araç-gereçleri. gereken kitap ve malzemeyi elde hazır tutmalısınız. yalnız çalışacağına hep birlikte çalışıldığı takdirde. soyut düşüncenin somut bir şekilde sergilenmesidir. bir grub’un. Siz günde bir kez. Johnson. daha iyi fikir sahibi olunacağı ve daha az yalnışlar yapılacağı konusunda içgörü sahibi olur. Bu. sizin planlarınızı zora sokabilir. manzara ya da modeller) : Bu. iyi İngilizce dili. gayrete bir neden verdiği gibi sonucuyla da başarıyı ödüllendirir. Konuşma : Arkadaşlarla. önemli bildiriler. Gerçekten de Dr. el hünerleri ve teknik yetilerine zenginlik katacak uygulama imkanları verir. hiç olmazsa haftada bir kere. “Johnson Devri”nin Yale Üniversitesi’ndeki büyük yorumcusu Chauncey Brewster Tinker. O. * Yapma. dikkatli hazırlayış. ödevini gayet rahat ve zamanında yapan bazı öğrencilerin zaman zaman derslerinden erken bırakıldığını bilirsiniz. bir öğrencinin görüş açısını genişlettiği gibi ona insanlararası ilişkilerde başarılı olması için iyi bir yeti kazandırır. aynı zamanda. Sınıfın değerlendirmesi. inşa etme (örneğin alet edavat. Eğer sizler bu denli yetenekli çocuklarla çalışıyorsanız. ve diğer erginlerle yüzyüze yapılacak konuşmalar. ebeveynlerle. bir çalışma 58 . mülakat : Yapıtlarını yalnız okuyaraktan bildiği başarılı kimselerle yapılan görüşmeler. derslerinden arta kalacak zaman kırıntısını ‘ekstra’ kullanması. Mamafih büyük eğitimci bir gün öğrencilerine kolej eğitiminden elde ettiği en büyük faydanın. Einstein’ın “İzafiyet=Relativity” kuramı ‘aritmetiğe’ ne ise. çocukta. -41PROGRAM YAPMA Öğrencinin. ona ilerde günlük ve meslek hayatında. Genellikle ders periyod’ları arasındaki zaman bu işler için uygun olur. onun seçtiği modeldi. Görüşme. Yaratma : Öğrenme sürecinin doruğudur. önce onlarla bir süre beraberce olup sonra kendi başlarına bırakıp.

Tüm bu aktivite’lerin sonunda da herkese ‘tekst’ hakkında bir test verildi. farklı düzeylerde bulunan öğrencilerin beraberce çalışmalarını sağlar. Bu tür gereçleri biraraya getirir ve program geliştirirken. çoğu kez bir öğretmen bir sınıfın derslerinin birçoğuna atanır. yüksek yetenekli çocuklar için de hiçbir fayda temin etmez. ‘Denetmeli Çalışma’ saati. kişisel katkıları teşvik etmek için düzenlenmişlerdir. büyük bir resim bilmecenin (puzzle) parçalarını biraraya koymak olabilir. diyagram ve Popocatepetl’in duman tüten tepesinin krokileriyle birlikte). müzik seti ve bilgisayar. bu nedenle de grup’la daha uzun süre beraber kalma şansı vardır. Sınfın vasat öğrencilerinin konuyu hazırlayıp sözlü tartışmaya hazırlamaları bir buçuk hafta aldı. Böylece eklenen zaman ve onları birbirleriyle pekiştime gayreti. Yüksek yetenekli bir çocuk bir kez. patlayıcı ya da tehlikeli maddeleri içermeyen bir bilim takımı (science kit). elde hazır ‘standart’ bir kitap ve gereç listesi yoktur. siz. bir karatahta. dergilerin sergilenebileceği bir orta masası. ama bunlar. ya diğer sınıflarda ya da okulun deposunda zaten var olabilir. Junior High School öğrencileri. Bir beşinci sınıf öğretmeni yazıyor: Sosyal Çalışmalar dersimizin son konusu Meksika idi. festival’leri. zanginleştirme programına çok yardım eder. o. ülkenin topografi’si ve plaster’den yapılma bir Paris maketi. eğer iyi organize olmamışlarsa. programın ilk adımı. Fakat bir kez proje başladıktan sonra. Böylece her bir çocuğun ana konuyu kaçırmayıp öğrendiğinden emin olduk. fakülte’nin denetlediği klüp faaliyetleri organize ederler. Bazı orta okullar. ‘proje’ler ve ‘faaliyet grupları’. Yavaş öğrenen grup ödevini tamamaladığında. yüksek zekalı grup tüm sınıfa sözlü bir rapor sundu ve maket yapımı hakkında da ekstra bilgi verdi. varsa bir mikroskop. bu. ortalama haftada bir ya da daha fazla kez aktivite yaparlar.periyod’unu aktivite program’ına döndürebilirsiniz. kitapta yazıldığından daha geniş ölçüde ayrıntılarıyla Meksika’nın tarihi. o proje üzerinde saatler ve günler verecektir. Küçük parçalar da tabii çok önemli olup. bu sistemler ‘İkincil Okul Sistemleri’ne uygulandıklarında. Daha parlak olan grup konuyu iki günde hazırladığı gibi. Çalışma ‘ünite’leri. ders-dışı (extracurricular). Bu gereçlerin bir kısmı. ta eski zamanlardan kalma böyle denetmeli çalışma saatlerini uygulamaya kalkarlar. renkli boyalarla bezenmiş giysileri. değil yalnızca gereksinimi olan normal öğrenciler. Ortalama değerde bir sınıf kütüphanesi. New York’da olduğu gibi. bu denli yetenekli çocukları proje’ler için telkinlere sürüklemeye yeter de artar bile. san’at gereçlerinin saklandığı bir dolap. Görünen. büyüklerle birlikte bir harmoni yaparak gereken resmi tamamlayabilirsiniz. High School’-ların çoğu. -42KİTAPLAR VE GEREÇLER Bir zenginleştirme programı hazırlamanız konusunda. geri kalan zamanda özgün çalışma yaptı: Meksika’nın volkanları (harita. okulun 59 . büyük parçaları bulup çıkarmak kolay görünür ve çocuğu cesaretlendirir. haftada bir zenginleştirme programlarından birinde çalışmaya başlayınca. Genellikle. onunla ilintili daha birçok gerecin eklenmesini gerektirebilir.

belirli bir süre. sizin eğitiminizi geliştirmenizin en iyi ölçüsü sizin onu gün be gün planlamanız. Yuva’lardan başlayıp her sınıfta öğrencilerine planlama konusunda ne gibi yaşantılar verebileceklerini anlatan ayrıntılı tarifler içerir (4). eğer sonuçları saklarsanız. onların ne yaptıklarıyla uzun terim planlamada ne yapabildikleri hususunda gerçekçil bir kıyaslayıcı ölçeğe de sahip olmuş olursunuz. seçim yapmayı. 60 . onlar için yapacağınız planda iyi bir fikir sahibi olmanın yanında. Aynı şekilde. Rehber açıkça diyor. ‘üstün yetenekli çocuklar koordinatörü’nden yardım istemelisiniz.kütüphanecisinden.” Gerek öğretmen ve gerekse öğrenci ve sınıf tarafından hazırlanmış bir program. Öyle olası bir kaybın korkusu. öğretmenlere. planlamanın her sabah. derse başlarken o günkü planlarını önceden bildirerek gün boyunca ne yapmayı umduklarını bildirir ve fikir sorarlar. ve nasıl” sorularının yanıtlanmasına ışık tutacağı gibi. Tüm bu yaşantılar. hatta günde bir kaç kez ne denli başarılı olduğunuz konusunda onu değerlendirmenizdir. çok basit “Planladığımızı yapabildik mi?”sorusu. Ama siz aradığınız yardımın en alasını. -43ya da haftanın başında bir periyod’un yarısı kadar bir zaman içinde yapılmasıdır. bir denetleyiciden ve eğer varsa. Bazı ikincil eğitim okul öğretmenleri. yaşantıları değerlendirmeyi ve sınıf arkadaşlarının görüş noktalarına saygı göstermeyi üstlenmiş olur. Öğretmenler doğal olarak hemen her gün öğrencilerine bir faaliyet önerme konumundadır. Planlama ile pek alışkanlığı ve yaşantısı olmayan sınıflar. yüksek zekalı çocukların kendilerinden bulacaksınız. Böyle nesnel bir şekilde değerlendirme alışkanlığı. “kim. periyod’un sonunda. sorumluluk almayı. En alışılmışı. planlama.sormakla. demokratik bir süreç içersinde. sizin onlara etkili bir planlamayı öğretme şansınızı azaltır. yılın başında öğrencilere o kurs’tan ne beklediklerini -yazılı olarak. başlangıçta çok zaman kaybedebilirler. Bu tehlikeden kaçınmanın çeşitli yolları vardır. ne. bir okuma uzmanından. günün başında öne sürülen beklentilerle elde edilen sonuç ve başarı arasındaki kıyaslama için çok değerli bir veriyi su üstüne çıkarmış olur. ne zaman. Ek olarak. uslamlama yapabilmeyi. Ek:III’de. “Öğrencilerin her biri her gün öğretmenleriyle birlikte planlama sürecinde bulundukça. çocukların ‘kişi’ler olarak büyümelerine katkıda bulunur. Zenginleştirme programına bakmaksızın. günlük çalışmanın en doğal bir parçasıdır. Sonra. (Kitabın sonunda . değişik akıl yaşında olan çocuklar için hazırlanmış kitap ve gereçler hakkında zengin bir liste bulabilirsiniz.) ÖĞRENCİNİN KENDİSİNİN PLAN YAPMASI New York şehri okulları için hazırlanmış “İlk Öğretim Okullarında İzlence Gelişimi” (Curriculum Development in the Elementary Schools) adlı broşür. çok gerekli ve fakat çoğu zaman gözden kaçan “ne kadar iyi?”gibi değerlendirme yargılarına da hizmet edecektir. yaratıcılik ögesini disipline eder.

Ayrıca. Özellikle Franklin’in “Kendini Geliştirme”sini (Self-improvement) irdelesin. yazılı olarak öğrenci tarafından kaleme alınmalı ve öğretmen tarafından da denetilmelidir. daha gerçekçil olarak kendini öğrenmesine izin verebilirsiniz. bu proje’ye yardım edecek öğretmen ya da diğer kişilerin liste’sini ve bu kişilerden ne şekilde fayda sağlanacağın. O. Kişilerin plan yapmaları onlarda günden güne. ona. Bu tür yazışma. Benjamin Franklin’in otobiyografisi’ni okumasını ve onu size özetlemesini temin edin. gereksinimleriyle hiç ilgisi bulunmadığını hissederseniz. -44Parlak zekalı bir çocukla çalışırken. olası bir faaliyetten çok. bunların nereden toplanabileceğini. ne zaman tamamlanacağını ve sonuçların nasıl değerlendirileceğini içermelidir. Öğrencilerinizle beraber planlamaya alışırsanız. ona görüş açınızı açıklamalısınız. Örneğin artistler ve mühendisler. sorduğu şeyin gerçekten ne olduğunu daha iyi bilecektir. “Dünyadaki en güzel küçük hikaye.Uzunca bir zaman baz’ında gerek kişisel ve gerekse grup tarafından gerçekleştirilmesi beklenen proje. 61 . proje’nin nedenini. onun kendini kritik etme yeteneğini geliştirmesi yönünden. ona. şu sözleri söyleyen yazara benzer. her bir öğrenciyle ‘bugün ne planlamalıyım?’dan kurtulmuş olacaksınız. kendi yeteneğinin üzerinde bir proje tasarladığını. katı bir yön vermekten çok daha faydalı bir araçtır. yerinde bir soru. Yüksek yetenekli bir çocuğa bu konuda yapılacak en büyük yardımlardan biri de. haftadan haftaya taşıyacakları bir devinim (momentum) yaratacak ve dolayısıyla da her gün. konuyla ilgili. size sorup da yardım istiyeceği soruları bir kağıda yazmasını istemektir. yarın yazmaya başlayacağımdır!” Eğer bir öğrencinin planlanan şeylerle sonuçlarını kıyasladığını görürseniz. sizden yanıt istemeye geldiğinde. Yüksek zekalı bir öğrencinin kendi boş zamanında ne yapabileceği. hatırı sayılır derecede zaman kazanılacağını göreceksiniz. izlence’ye ne şekilde uyduğu’nu. Bir kütüphane görevlisi. onlara geniş ölçüde sorumluluk verdiğinizden ötürü. fikirleri. kitapların ve gereçlerin liste’sini. onu planları. Leonardo da Vinci’nin “Notdefteri”ni (Notebooks) çok ilginç bulurlar. hem yaparken ve hem de uygularken. Onun söylediklerinin ve önerdiklerinin çoğu bir ilginçlik yaratabileceği gibi. Bir öğrencinin planlamasını teşvik etmek ve onu tümüyle zenginleştirmek. Fakat eğer onun. Hep biliriz ki. tümüyle. yalnızca bir arzu üzerine tasarlanmış olabilir. bir teknik olduğu kadar bir davranış’tır da. deneyimleri ve gözlemleri konularında bir notdefteri tutmaya teşvik edin. sınıfa da yararlı olacaktır. Yüksek zekalı bir öğrenci bu arada zaten dış kaynaklardan kitap ve malzeme yığacaktır. kendisinin ilgilendiği meşhur ya da sıradan kişilerden başka anılar tavsiye edebilir. Böylece o hem size ve hem de diğer yardımcı danışmanlara çok zaman kazandıracaktır. yahut onun hazırlanması sırasında sınıfa ya da danışacağı kişilere genel bir huzursuzluk yataracağını.

yaptıkları klasik bir denemede. sizin onlara. Hatta bazan bir soru sorduğunuzda. kendi kişisel gereksinimlerini nasıl tatmin edebileceğini düşünmekten yararlanabilir. öğrencileri planlama ve faaliyetleri düzenlemekle sorumlu kılmakla bitmez. Fakat işin doğrusu onunla birlikte planlamak. bir grup projesi’nin kendine daha yararlı olabileceğini görecektir. hem sosyal ve hem de skolastik yönlerden bir proje’nin. eğer parlak zekalı bir öğrenci görevini bitirdi idiyse. kendi kişisel tercihi olarak yalnız çalışmayı yeğlese dahi. kütüphanem şimdi daha zengin. Sizin bu parlak zeka karşısında dayanılmaz arzunuz ona ne yapması. matematik’de ve müzik’de.Öğrencilerinizle olan temaslarda unutmayacağınız esas nokta. o her ne öğreniyorsa öğrensin. Öğrenci eğer okumaktan çok hoşlanıyorsa ama matematiği zayıfsa. erkek çocuklardan oluşan bir klüp’de. NE İSTERSENİZ YAPIN DEĞİL. bir öğretmen olarak rolünüz. Lippitt ve White. Eğer onun. O. ona pek ender olarak ekstra birşeyler verirdim. ve gelecekte ne bulması olabilir. onun size telkinde bulunmasını beklemek ve gerektiğinde ona dostça yol göstermektir. -Bir öğretmenSizin. HÜKMETMEK DEĞİL . aktivite. gerektiğinde kritik edecek. sınıf arkadaşlarıyla paylaşmalıdır. ‘otokratik’. bazen okumasına izin verirdim. AMA REHBERLİK Lewin. Sizler. ne okuması. arkadaşlarıyla daha sosyal bir şekilde kaynaşmaya gereksinimi varsa. yanıt kitabından sonucu ona göstermek istemiş olabilirsiniz. özellikle çocukların agresivite ile karmaşık agresif davranış’larını incelemek 62 . onlar ne yaparlarsa yapsınlar. hiç olmazsa yeterli derecede matematiği de içermelidir. nereye gitmesi. -45- IV Zenginleştirme : Yöntemler ve İçerik Vaktiyle. özel talimat verecek ya da üzerlerinde ısrarla durup bazı konularda tekrar tekrar alıştırmalar yaptıracaksınız. ısrafcı olduklarında ve tehlikeyle oynadıklarında veto’nuzu kullanacaksınız. ‘ister yapın ister yapmayın’ ve ‘demokratik’ stil’lerdeki liderliği etüd ettiler (1). o daha problem üzerinde çalışıp bir yanıt vermeden. Benim en iyi öğrencilerim yaratıcı yazma ve araştırma üzerinde çalışıyorlar. sürekli olarak sorumlu kalacaksınız ve onlarla yaptıklarını paylaşacaksınız. Bir öğrenciye siz ancak onun planlarının muhakeme ve çözümlenmesinde hangi noktaların kullanabileceği hususunda yol gösterici olabilirsiniz. Şimdi odamda her tür zenginleştirme aktivite gereçleri var: Fen’de ve Sanat’da. Keza. Siz onlara yapıcı olarak planlamalarında yardımcı olacaksınız ve her ne zaman aptalca şeyler yaptıklarında. Deneyimciler. onların gelişimini gözleyecek. Aynı şekilde. kendilerine yardım konusunda yardım ettiğinizdir. Şunu da unutmamak gerektir ki.

Bir gün. Onların bulguları. EKLENEN KONULAR Bir öğrencinin bilgi alanını genişletmek için kullanılan -göreceli olarak ender rastlanan. Killian’ın önerdiği gibi. daha kalıcı değerler getirmelidir. (Lisan. bunların üçü arasında. gittikçe artan bir oranda. globalleşme yüzünden. yüksek yetenekli çocuklara uyguladığı yöntemin bir uyarlamasını uyguladı. Fakat bunlarda da. Diğerinde ise bir asistan. ‘serbest’ grup gürültülü idi. Brandwein. Amerika’nın. ‘İster yapın. en iyi bir disiplin ve öğrenmeye doğru davranış örneği oldu. Belki hayrettir. laboratuvar karmakarışık bırakılmıştı ve orada yapmaları gerektiğinden çok. zamanla öğrendiklerini. Dış İşlerine o memleketlerden birinde servis için müracaatte bulunabilir. spor gibi nankördür. öğrencinin planlama ve inisiyatifinin. ön planda geldiğini göstermektedirler. çalışmaları üzerinde aylık raporlar istedi ve sürekli olarak öğüt vermeye hazırdı. diğerlerinden daha çok ve daha çabuk öğrenir. bir bakarsınız. -46özel ders veren öğretmenlerle yapılan denemelerde. Birçok birincil okul sistemleri şimdilerde programlarına geleneksel olarak var olmayan konu’larda ilaveler yapmaktadırlar. çocukların sınır bilmez taşkınlığı olmuştu. öğretmen tarafından düzenli bir şekilde denetim vermesi ve yüksek düzeyde başarı ısrarı koşuluyla. Bulgular. O. Ama. sınıf ödevlerini yapmayı yeğlemişlerdi. Lewin’in. sonuçlar farklı olurdu. isterseniz istediğinizi yapın. eğer rehberlik tüm derslerin yerine yedek olarak planlanmış olsaydı. yabancı dil bilen ve gerek Devleti temsil edecek ve gerekse sanayi ve teknik ürünlerini tanıtacak elemanlara gereksinimi var. laboratuvar daha temiz tutulmuştu ve çocuklar pek az disiplin problemi sergilemişlerdi. çocuklardan. örneğin Fransızca. öğrencilerin bazı (hepsi değil!) derslerde serbest çalışma için bırakıldıklarında. Denetim alan grup daha başarılı idi. bilgisayar ve yemek pişirme en bellibaşlılar arasındadır. ‘demokratik’ davranan bir öğretmene karşı verilen tepki. her ders periyodu’nda hiç olmazsa bir kez laboratuvar’ı ziyaret etti. sistemli olarak onun izlence’sine ekstra bir ders eklemektir. Christmas kart’ları üstüne “Noel” yazmakla kalmayıp. ‘otokratik’ davranışın ya düşmanlık ya da apati (atalet. yani egzersiz 63 . Dahası. Yale ve Harvard’da. Öğrencinizin üstün yeteneği ona hedefine çabuk ulaşabilme kudreti veriyor. Sonuçta. Bir laboratuvar’da. düzenli çalışma lehine ihmal edildiği saptanmıştır. isterseniz yapmayın’a karşı yanıt. Bu denemede. İspanyolca. yüksek zekalı çocuk.istiyorlardı. özgün çalışma’nın.yöntemlerden biri. birbirlerinden laboratuvar asistanların odasıyla bölünmüş iki labaratuvar kullanılmıştı. olası o dili konuşan insanlarla da tanışmak istiyecek ve hatta bir kaç yabancı ülke hakkında da bilgi toplayacaktır. lisan öğrenmenin yanında. çocuklar hiç bir denetim almadan çalışıyordu. atölye. Mamafih. normal izlence’de olduğu gibi. lisan öğrenme yalnızca “Avignon Köprüsü Üstünde” (Sur le pont D’Avignon) şarkısını söylemekle ya da. tepkisizlik) ile sonuçlanabileceği doğrultusunda idi. özellikle yabancı dili çok daha yararlı bir şekilde kullanır (3).

Bilgisayar’ın. ama bilgisayar oyunlarıyla daha anaokulu zamanlarından yüzgöz olmuş bir çocuk için. Ama öğretmenler ve okul müdürleri bunun için çeşitli çözümler buluyorlar. Eğer bir sınıftaki tüm çocuklar şu veya bu şekilde bir programa sokulmuş iseler. daha orta okul’da iken. bu bugün en natürel bir öğrenim aracı oluyor (Kaldı ki birçok modern okullarda eğitimin bir kısmı. Normal izlenceyi kolaylıkla yapabilen ve üstelik daha yüksek düzeylerdeki ekstra çalışmayı da götürebilen bir çocuğa. veya Fransızların türlü Akdeniz balıklarını su ya da baharatlı beyaz şarap içinde kaynatarak yaptıkları bouillabaise’i pişirmeyi bilmemeyi. çocuk zorlandığı takdirde.bu veya benzeri bir yabancı dersi eklemeyi hemen hemen imkansız bir fikir olarak alabilirsiniz. hepimizin bildiği gibi. kendi kendilerini eğitebilirler. hem çok sayıda ve hem de yüksek düzeyde kurs’lar almaktadırlar. Örneğin bir öğrenci daha yüksek sınıftaki lisan dersine devam ederek gerçekten yetkili bir öğretmenden ders almış olur. o zaman hemen herkesin. elişleri ve yardımcı okuma branş’larında da olduğu gibi. -47Bir bilgisayar olduğu zaman. gitgide artan bir oranla bilgisayarlara yönelmiş oluyor). eğitim alanında her türlü şans verilmelidir. Bu program öğrencilere ve onların ebeveylerine gayet dikkatlice anlatılmalıdır ki onlar bunu özel bir ayrıcalık olarak görmesinler. yazma hatalarının çok kolay bir şekilde düzeltilebilmesidir. parlak zekalı çocuklar. genellikle müzik. Orta okullarda.) Dolayısıyla. Aynı şekilde ücret ödemeli ya da. Eğer siz oldukça kalabalık bir sınıfın ilk öğretim öğretmeni iseniz ve öğretecek kadar bir yabancı lisan bilmiyorsanız -bırakın bir bilgisayar ya da torna tezgahını yönetmeyi. Ek derslerin programa eklenmesi. yaşına bakmaksızın. her yüksek yetenekli çocuğun bir yabancı dilin üstesinden gelebilme (mastery) düzeyinde eğitilmesini. geniş ve derin bir görüş açısıyla yapılmalıdır. Birçok yüksek yetenekli çocuklar. matematiğin mümkünse calculus’u içermesini ve normalden daha yüklü bir sosyal çalışma ve tarih programına tabi tutulmasını 64 . Calculus gibi yüksek matematik ya da öğrencinin kapasite’sinden yüksek düzeyde sunulan yabancı dil. rastgele olmaktan ziyade. haftada bir çok kereler yinelendiği gibi gitgide güçleşen okuma ve konuşma çalışmaları yapılmalıdır. gönüllü öğretmenlerden de yararlananılabilir. yayımladığı “Yeteneklilerin Eğitimi” pamflet’i. Böyle ekstra kurs’ların seçimi. eski devirlerde bu konularda önerilen daktilo öğrenmeye ve daktilo ile yazmaya üstünlüğü. ‘Eğitim Politikaları Komisyon’unun. yüksek yetenekli çocukların bu tür gruplaşmalarını anlamaları çok daha kolay olur. Kurs’lar zaten genellikle önerilir. Birçok eğitmenler buna karşı çıkabilirler. uzman bir öğretmen tarafından derhal değerlendirilerek ait olduğu düzeye indirgenir. İlk okullardan daha kolay olur. verilen direktif’lerin yardımıyla. diploma ya da kolej’e giriş nedeniyle. Bu takdirde küçük gruplar teşkil edilebilir.edilmedikçe sizi utandırır.

Kendi okullarında yüksek matematik. okuldan haftada bir gün ya da daha fazla zaman izin verilmelidirler. İkinci Dünya Savaşı yıllarında. öğrenci tüm kuvvetini altı haftalık bu süreye yoğunlaştırır. dördüncü sınıfta (senior) da Latin III ve IV kombinasyonunu almış ve kolej’e girdiğinde. normal kurs’u izleyen öğrenciler de. (4) Elimizde. dışarda. (Özellikle orta okul başlangıcı gibi ergenlik yıllarının hükümran olduğu bir zamanda. yüksek yetenekli çocukları zamanından önce keşfedebilmek ve eğitebilmek için. iki ya da üç yıl gibi geniş bir alana yaydırılmış sistemden çok daha başarılı olunduğunu göstermektedir.) NASIL ÇALIŞMALI ? 65 .öngörür. sanat. orta okul’da olmalarına karşın. Aşağı düzeyde bir kurs onun ilerlemesini köstekleyebileceği gibi. fizik veya kimyanın okutulmadığı öğrenciler. bir yukardakı kurs’un verebileceği ivme’yi de engellemiş oluruz. Orta okulun ilk sınıfında aldığı Latin I kurs’undan hoşlanmayan bir öğrenci. eğer yeterli derecede yetenekli iseler. İster eski ister modern zamanlara ait olsun. çok daha yüksek düzeylerde fonksiyona hazır demektir. kendi özel alanına da ekstra zaman vererek çalışmasını önerir. böyle yetenekli bir çocuğun. Araştırma. Komisyon. yukarda önerdiğimiz gibi. Bu tür kurs’larda. yabancı bir dilde çok ilerilik gösteren yetenekli br çocuğun üçüncü yılı dördüncü ile. bu tür iletişimi. Çev. lisan gibi çok özel yetiler istiyen branş’larda. ikinci sınıfta (sophomore) Latin I’i. özellikle müzik. herbir öğrencinin kendi özel gerekseinimine ve yeteneğine göre ileri geri esnek uygulamalar yapılmalıdır. aynı zamanda. Bu aygıt. öğretmen -48eksikliğinden iki lisan kursunu “Yoğun” (konsantre) kurs’ olarak sunma. iş dünyasında da nitelikli elemanların yokluğu söz konusudur. izlence’de. ilerde arzu edilen düzeyde. Bu tür esneklik. Orta okulda iki yılını yüksek düzeyde bitiren. Tersine. gereğinden çok daha az kullanılmışa benziyor. hatta ilkokulda yeterli bir yeteneğin işaretlerini veren bir öğrenci. Amerika’nın birçok yörelerinde. üçüncü sınıfta (junior) Latin II’yi ve son. kendi izlencelerindeki konularda daha yüksek düzeyde kurs’lar almış öğrencilerin ne derece faydalandıkları hususunda raporlar var. Örneğin kolej düzeyinde bir yabancı dil ya da bir bilgisayar kursu. bu tür yaklaşımın. Ticaret ya da İmalatçılar Odası Başkanlığı yürütür. ya da dördüncü yılı beşinci ile birleştirilmelidir. özellikle yüksek yetenekli çocukları ileriye süreceği gibi. kendi personelini haftada bir ya da iki gün eğitim vermek üzere bu tür okullara gönderirler. en yüksek potansiyellerini en uygun algılayabilecekleri zamanlarda kullanabilmiş olacaklardır. ve bazı şirketler. diğer olagelen ortam değişikliğiyle birlikte. dahal ilerki kurs’lar için çok başarılı bir not elde etmişti. lokal endüstri’nin özgün firmalarında bilim adamları ya da mühendisler tarafından eğitilmek üzere. şimdi yeniden moda olarak bazı kolej’lerde ya da yaz kursları’nda gene başarıyla kullanılmaktadır.

sınıfındaki en parlak dört ya da beş öğrencinin kitapların içerik sayfalarını. deneme. tıpkı evimizin oturma odasına benzer. sözcükleri doğru yazabilmek için Roget’nin “Thesaurus”unu. Ama. bilimsel yöntem hakkındaki bilgisine dayanır. test yapma ve önceden ortaya koyduğunuz tahmin’lerin değerlendirilmesi. -49‘New York Eyaleti Danışmanlar Birliği’nin yayınladığı iyi bir “Nasıl Çalışmalı?” (how-to-study) el kitabı: T i p s (İpuçları) de. alfabetik endeks’leri. yüksek yetenekli çocukların programını nasıl yöneteceğiniz konusunda çok özel bir gayret göstermek zorundasınız. İngilizceyi kullanan bir kültürde. Zenginleştirme. Odanın bir köşesinde Encyclopaedia Britannica. varsayım. Dolayısıyla okuduğu her şeyde bir gaye ve ayırımcılık güder. Gereksinimlerinden biri de okuduğu her şeyi kritik’ten geçirme ve analizini yapmaktır. nerede ve nasıl ‘yap!’ lar ve ‘yapma!’ lar gayet açık ve net bir dille anlatılmaktadır. yani. ne zaman.Hangi düzeyde ve hangi konuda eğitim verirseniz verin. ve okul kütüphane katolog kart’larını kullandıklarını kaydetmişti. Bu kaynaklardan öğretmenler de arasıra yararlanırlar. Ama bu zenginleştirme. onun. gereksinimi oldukları bilgileri hemen bulabilecekleri kaynağa sahip olmaktır. Böyle bir öğrenci. defalarca da söylendiği gibi. kendi planları hakkında nasıl öğüt verileceğini ve sonuçların nasıl değerlendirildiğini göstereceksiniz. öğrencinin. en kolay ezberleme ve not tutma yöntemleri. daha okuma ve yazmaya başlarken. Örneğin parlak öğrenciler. nasıl yoğunlaşabilineciği (concentration). problemleri çözmek için nasıl savaşılacağı. averaj öğrencilerin bazılarının hiç bir kez gerektirmediği. OKUMA VE ARAŞTIRMA Bugünün modern dershanesi. bazılarından ise çok daha fazla gereksinimini hisettiği araç gerece ihtiyacı vardır. The Century Dictionary ve yemek masasına en yakın rafta da The Catholic 66 . Bu tür çocuklar. (5) Akıl yaşı 11 –hatta belki de bir az daha aşağıcivarında olan her öğrenci bu ‘İpuçları’nı çalışmak ve analiz etmekle çok şeyler öğrenebilir. yoğun bir çalışma yapma gereksinimini hiç yaşamamışlardır bile. gerekli bilgilerin (data) toplanması. Böyle yüksek yetenekli. bunun üstesinden gelmesini başarabilmesi için ortaya konmuştur zaten. Özgün bir çalışma yapabilme. denetleme. İkinci sınıf öğretmenlerinden biri. Fowler’in “Modern English Usage”ını ve Walker’ın “Rhyming Dictionary”sini kullanırlar. özgün araştırma’nın kendisi en yüce eğitmendir. öğrenciye. özel aktiviteyle ilgili daha geniş bilgileri almak için ansiklopedilere başvuruyorlar. onun özel ilgi alanlarını odaklayacak ve sürekli olarak motive edicek bir şekilde uyarlanmalıdır. Yüksek zekalı çocuklar ilk eğitimi hatta orta okulu o kadar kolaylıkla atlayarak geçerler ki. yazma’da yaratıcı olabilecek bir çocuk. Yüksek yetenekli çocukların sıkıntısı. lügat ve ansiklopedileri kullanmaya da başlarlar. Siz ona bu yöntemin nasıl uygulanacağını.

yüksek yetenekli çocukların da arzularını ve gereksi-nimlerini karşılayabilecek bir düzeyde olmalıdır. Tabii. lügat ya da ansiklopedilerde. maksatsız ve hatta zararlı bir zenginleştirme taktiğine 67 . fen ve tarih kitapları da bol bol mevcuttur. daha ikinci sınıftan başlayarak raflarınızda mevcut olmalıdır. Hangi kaynak (reference) kitaplarının ve hangi ansiklopedi’lerin satın alınması. daha çok erken yaşlarda ansiklopedi’leri kullanmaya başlarlar. alfabe sırasına göre düzenlenmiş olanları yeğlenmelidir. Eğer gerekli lügata sahip değilseniz. sınıfan itibaren de. Parlak zekalı çocuklar. Aynı şekilde her 5. Bu. dolayısıyla da eski bir Columbia set’ini lütfen atmayın. Hemen her yemekte ya bir haber ya da gerçek herkes tarafından paylaşılır. Yüksek zekalı bir çocuk için lügat en temel bir tekst’tir ve özellikle söz konusu olan lügata. The World Almanac hem ucuz ve hem de okunması kolay ve yararlı bir kitaptır.Encyclopedia vardır. o daha bir lügat kullanabilme yeteneğini gösterdiği anda sahip olmalıdır. masraf açısından bazan büyük bir problem olabilir. Hiç söylemeye gerek yok ki. Bazı ebeveynler de ellerindeki ansiklopedi’lerin yeni baskıları çıkınca. ek olarak da The World Book ve The Encyclopaedia Britannica’nın en son baskısını içerir. hemen her sınıfta bulundurulması esas olan eserlerdir. The World Book ya da Britannica Junior. Dolayısıyla her sınıf yeterli derecede lügat ve ansiklopedi içermelidir. eğlence ya da gönüllü okumak için her konuya hitap eden ve genellikle kentin genel kütüphanesinden ödünç alınmış bir sürü kitap bulunur. sınıftan itibaren The Columbia Encyclopedia listeye eklenmelidir. ister teneffüste ister proje’leriyle çalışırken ya da tartışmalar esnasında bir kaynak olarak bu kitaplardan ve dergilerden yararlanırlar. renkli dünya atlasları. Köşede. Bunların yanında. devamlı olarak. Sınıftaki öğrenciler. Bazıları. Webster’s Collegiate Dictionary. daha ilk sınıflardanberi barındırılmaları gereken kültür hazineleridir. veya bir görüş açısı için destek aranır. Zenginleştirme’nin ana prensibi. Anlaşılması çok zor bir kitap hiç bir yarar temin etmez ve çok basit bir kitap da kolayca küçümsenebilir. Tabii orta eğitimde kullanılacak diğer matematik. -505. büyük. örneğin yüksek yetenekli bir çocuğa daha yüksek bir sınıftan o düzeyde bir lügatı temin ettirebilirsiniz. Özellikle eski ansiklopediler. klasik Britannica mevcut bulunmalıdır. sınıf dershanesi hem The Thorndike-Century Junior Dictionary ve hem de Merriam-Webster lügatlerini. saatlerce okumaya devam ederler. Oda Komitesi tarafından hesabı tutulan bir dergi rafı vardır ve her konuda en gözde dergilerin en son sayıları orada mevcuttur. ‘şu kitaba bir bakalım!’dır. 6. yeni siyasal gelişmelere göre geliştirilmiş. Zira bu grup öğrenciler zaten kitapları en çok kullanan ve kullandığı kitaplardan yararlanmayı en çok bilen takımdır. kaynağa başvurmayı gerektiren konuya değinmeden. Kaynak kitapların yüksek yetenekli çocuklar tarafından kullanılımında bir ihtarda bulunalım. Odanızdaki kitapların düzeyi. eskisini okul kütüphanesine hibe etmekle öğrencilere çok büyük bir iyilik etmiş olurlar. değerlerinden pek kaybetmezler.

sessiz. dershaneye çevrilecek ilk oda kütüphane olur. önceden sınırları çizilmiş bir programda ne dereceye kadar dış kaynaklara taşabileceğinizi de ölçmüş olursunuz. siz. öğrenci kütüphanede kısaltılmamış koskoca bir lügata bakmaya gitmemelidir. Okul kütüphanesi de bundan aşağı kalmaz. Yedinci sınıfı okutan bir öğretmen. birçok okullarda sınıflar kalabalıklaşmaya başlayınca.). -51Modern okul mimarları. iyi bir öğretmen bulmaktan çok daha zordur. dostça yaklaşabilen bir kütüphaneci olmasını arzu eder. Maalesef . evdekine benzer. Kendi sınıfınızın iki sınıf yükseği düzeyindeki kitaplardanda bir stok sahibi olmakla öğrencilerinize bir hizmette bulunmuş olursunuz. kütüphaneci ya da kütüphane memur yardımcıları olarak seve seve görev alırlar. çocuk seven ve onun gereksinimlerini karşılayabilecek. rahat. Sınıflara göre düzenlenmiş ana ders kitapları genellikle kolay temin edilir. Böylece hem zengin bir liste hazırlamış ve hem de. aranılan konuyu en yakın kaynakta. Gönül. gelecek sefer. orta eğitim düzeyinde. her zaman için bir kaynak görevi görür. yangın tedbirleri almak kaydıyle. İyi bir okul müdürü. zamanın geçerli kitaplarını her zaman için sınıflarda bulundurur.dönebilir. Dr. o kadar büyük masraflar yaptığımız eğitim sistemimizde. daha birinci sınıftan başlayarak. (Elimizi vicdanımıza koyup bir düşünelim. Bu tür öğrencileri. Kitap sevgim ve kitap kurdu olmam öyle başlamıştı. kitaplar koridorlarda camlı dolaplarda da sergilenebilir. Gene maalesef. gereksinimi olabilecek kitapların bir listesini ve bunların gerektiğinde nereden alınabileceği konusunda hazırlığınızı yapmalısınız. okul binalarımız çok kalabalıktır ve iyi bir kütüphaneci bulmak. Yer yoksa. evde kitaplarının tozunu alırken gördüğü -ve tabiatıyla artık kullanmadığı. Odanızda ne kadar fazla kitap bulundurursanız. sınıflarda ne kadar faydalı ve kullanılabilecek kitaplar var? Okulun genel kitaplığı ne dereceye dek kullanılıyor? Çev. Üstün zekalı çocuklar da. Parlak zekalı çocuklar. okullarımızın hepsinde. okuma açıdırlar. projelerinde kitaplık için daima önemli bir yer ayırırlar.İ. gerek ilkokulun beşinci ve gerekse orta okulun son sınıflarında. en basit şekilde ve en çabuk olarak bulabilmeleri yolunda eğitmelisiniz.E. basit bir ‘heceleme’ kitabında bulunabilecek bir sözcük için. yüksek zekalı bir çocuğa verdiğinden gururla bahsediyordu.Yaş düzeylerim de dokuz ve on üç idi. okulun kütüphanecisine yardımcısı olarak tüm kitapları konularına göre katolog etmem olmuştur. (Hayatımın en büyük zevklerinden biri.eski matematik kitaplarını. bir proje üzerinde çalışılmaya başlanıldığında.) İster kişisel isterse grup olsun. rengarenk ve faydalı kitaplarla dopdolu bir kütüphane bulunmasını ve içinde de iyi eğitilmiş. Listelere arada bir sürpriz isimler de ekleyin ve onların çocuklara ne kadar sevindirici ve ilginç geldiğini izleyin. o denli onlara yönelirler. Örneğin. Buna paralel olarak. üstün zekalı çocukların boş zamanlarında kütüphaneye koşmalarını ve kataloğa bakmalarını öğrenmelerini görmek isteriz. 68 .

Los Angeles genel kitaplığı “Yüksek Zekalı” çocuklar için. özellikle yüksek yetenekli çocukların eline geçmesi konusunda özen gösterin ve onun içinde yeni gelmiş. onbeş günde bir özel bir kütüphane seans’ı düzenlemektedir. kirazların tomurcuklandığı bahar aylarında Wahington. Fakat. yüksek zekalı çocukların zenginleştirme programlarıyla yükümlü öğretmenlerin raporlarına göre. çocuklara ve erginlere ödünç verilen kitapların sayı oranı 30. yatılı olarak okuduğumuz Manisa Orta Okulu’nda. genellikle okul 69 . sizin kazaen kaçırdığınız iyi bir okuyucuyu keşfetmesine hayret bile edeceksiniz. -52ALAN GEZİLERİ Alan gezileri. Eğer sizin kitaplığınız aylık bir bülten yayımlı-yorsa. eğer mümkünse.000’e karşı 23’000 idi. okumayı seven. Kütüphane görevlileri. ‘yeniden keşfederler’.Kentteki genel kitaplıklar. ilginç konulardan ateşli ateşli bahsedin. el işi-sanat kursları ve ‘hobi’ gösterileri. kütüphane görevlisine. hatta çoğu kez yılda bir. en yakın ilgi gösterdikleri merkezdir. zira yönetmelik öyle yazar. onların gözünü çekmek için özel bir şekilde sergilenebilir. onun tüm çocukların. (1940’larda. çocuklara kitap sevgisi aşılamaktan çok büyük bir kıvanç duyarlar ve kütüphaneye gitmeyi bir alışkanlık haline getirirler.İ.Dr. tüm yıl boyunca çevre kaynaklarından yararlanarak eğitimimizi zenginleştirmek ve güçleştirmek yolunda yaptığımız tek şey. çocukların. çocuklara.) Kitaplık yetkilileri. Orta okul öğrencileri.D. hangi yaşta ‘kütüphane kartı’ almaları gerektiğini saptamalı ve onları cesaretlendirmelidirler. İtfaiye. hafta sonlarında üç büyük zevkimiz vardı: Cumartesi’leri yolda Manisa Tarzanı’nı selamladıktan sonra kütüphaneye gitmek. parlak zekalı çocuklarla kitaplar hakkında konuşmaya. Alt sınıflarda öğretmenler. kütüphane görevlisinin. hemen her yerde olduğu gibi. Fen bilimleri için Bilim Müzesi’ne gitmekten ibaretti. Üçüncü sınıf öğretmenlerinden biri yazıyor: “Geçmişte. Eğer sınıfınız kent kitaplığına bir ‘alan gezisi’ (field trip) planlamışsa. okul hayatının ve eğitimin çok önemli bir ögesidir. Anaokulu öğrencileri hemen her zaman okul çevresini araştırır. bu tür gezileri çok daha iyi değerlendirebilen bu çocuklar yılda bir iki geziyle yetinirler. Birçok kitaplar. Bizim civarımızdaki küçük bir kasabada. Yüksek sınıflardaki öğretmenler de.E. yüksek yetenekli olsun olmasın. erginlerden çok daha fazla kitap dağıtırlar. kahramanlarını tartışmaya bayılırlar. akşamı 11 kuruşa sinemaya atanmak ve Pazar günleri de yarım saati beş kuruşa bisiklete binmekti. Birçok kütüphane yetkilileri. O takdirde. daha büyükler için kütüphanenin kitaplarının nasıl kullanılacağı konusunda özel hazırlık konuşmaları. parlak zekalı çocukların kartlarını aldıklarından emin olmalıdır.’yi adeta istila ederler ve Özgürlük abidesine yarışlar düzenlerler. sınıfınızdaki yüksek zekalı çocukların isimlerinin ve onların özellikle ilgi duydukları konunun bir listesini verin.C. çocukların yaş gruplarına göre çeşitli programlar düzenlerler: en küçükler için hikaye-masal okuma seans’ları. Bu.

öğretmenler. Ufak bir gayretle.S. ilk yardım malzemesi vb. Bunlara paralel olarak. “Kentimizin Bir Yüzyılı” isimli bir kitap bulup gelmişti. ama o yılmadı. parlak zekalı bir beşinci sınıf öğrencisi. Başka zeki bir çocuk. O. Böyle düzenlenmiş bir geziye gitmeden evvel. rapor yazarlar ve sonunda. doğa merkesi. uçak alanı. sınıf arkadaşlarının bir çoğunun daha başlangıçta cesaretini kırabilirdi. Botanik Bahçesi. Yüksek yetenekli çocuklar için çok daha zengin bir planlama gerekir. Ona. küçük gruplar halinde. Oradaki bilim adamları. bakalım altıncı sınıftakiler ne söyleyecekler?” -53Kişisel ayrılıklar. geziyi değerlendirme çalışmasında nesnel uslamlamalarla önemli katkıda bulunurlar. bir seri jeolojik oluşumları barındıran bir boğaz.fakülte’sinin düşünme ve davranışından alışagelmiş bir adetti. fakat ben kendim olasılıkları araştırmamıştım. onlar derhal gidilecek yerler hakkında ne tür ön çalışmalar gerektiği. Sonunda. bu bilgilerle donanıp öyle yerlere gitmeyi hayallerinden bile geçirmediklerini itiraf ettiler. kendi ilgi alanları içinde ayrı görev vererek ortadan kaldırılabilir. Bizim müdürümüz tüm öğretmenlere her tür geziler konusunda araştırma yapıp kendisine bir liste verilmesini ister. bu küçücük meraklıların ziyaretinden son derece mutluydular. okul çevresindeki birçok yerlerin küçük bir listesini yaparak ‘O zamanlar ve şimdi’ diye bir proje başlattı. defter. bu gidilecek yerler hakkında gerek eyalet ve gerekse U. devletin Eğitim Bakanlığının. ufak komite’ler kurarak ve herbirine. tarihçe üzerinde çalışırken diğer çocuklar o yerlerin bugünkü durumu ve süregelen değişimler hakkında bir rapor hazırladı. öğleden sonraları okul bittikten sonra düzenlenmişti. tüm gezi hakkında bir gösteri planladı. Siz daha böyle bir planlamadan söz ettiğinizde. birçok öğretmenler daha önceden düşünemedikleri birçok şeyleri keşfettiklerinin farkına vardılar. dürbün. Çev. bu çalışmaların nasıl değerlendirilmesi gerektiği hususunda bir soru sorulduğunda şu yanıtı verdi: “Biz çalışmalarımızı sahneye koyalım. ne gibi hazırlıklar yapılıp yanınızda ne gibi yardımcı material (Harita. evde baba-sının tozlu kitapları arasında. kitaptan. kentin kitaplığı. Böyle bir araştırma çalışması yapıldıktan sonra.) barındırmanız hususlarında önerilerde bulundukları gibi. kaynaklarından birçok kitap sağladılar ki. Örneğin doğa çalışması için bir gölcük. gezi notları tutarlar. rutin bir geziden çok daha yüksektir. büyük bir satış mağazasının reklam-satış bölümü ve toptancı satışların yapıldığı hol. dinozor’ların ayak izlerinin hala saklandığı bir park. Eğer taşıt için vasıta 70 . Gezintiler. Aynı şekilde. Kitabın eski üslubu. sanat galerisi ve körfezdeki eski tarihi kale bizlerin sürekli tur attığı yerlerdendi. Gidiş dönüş ulaşımı sağlandığı sürece. park’taki bataklık ve Tarih Kurumu’nun koleksiyonu bizim için hem ilgi ve hem de heyecan kaynağı olmuşlardı. çok yararlı bu tür gezileri genelleştirmek için çok geniş çapta araştırma yapması gerektiği konusunda yetkililere bir rapor sundular. zira gelecek yaşantı ve kazanç. zaten yürüyüş mesafesinde olan Bilim Müzesi’ne senede birçok kereler gidebileceğimizi keşfettim.

ama her ziyaertten sonra sınıfa gelip yaşantılarını anlatmalarını önerebilirsiniz. Orta okulun son sınıfında bir öğrenci yazıyor : “Ayda bir kez. Ziyaret edilecek yerlere bazı öğrenciler doğrudan doğruya kendileri de gidebilirler. yaş ve sınıfa bakmaksızın.kitapların ve araç ve gerecin bulunmasını arzuladığını zaten söyler. kişilerin ortak ilgileridir. zamanın müzik teyp ya da plak’ları. Fakat biz herhangi bir hobi’yi bir çalışma konusuna çevirmeği önermiyoruz. kendi izlenceleri içinde. bir rastlantı eseri. Hep biliriz ki. Eğer böyle bir çocuğun kendi izlencesi içinde bir hobi’si varsa. Kendi başlarına gidebilecekleri bu yerler için de. okul idarelerinden ya da yerel belediye ofis’lerinden alınmış ‘güvenilir şöför’ sertifika’larına sahip olmaları gerekir. o çocuk zaman zaman ve eğer isterse. birçok sosyal çalışmalar. Resim ve Heykel Müzesi’ndeki güzel insanları ziyareti hiç kaçırmam!” HOBİ’LER (Uğraş’lar) Sizler. uğraşısını sınıfa sunarken. Hatta. sizin olası kaynaklarınızın ötesinde. sınıfta ne gibi -diğer. örneğin Fen bilimi dersinde. birçok yüksek yetenekli çocuğun hafta sonlarında ne gibi müzelere. o bir gösteride bulunabilir ya da elindekileri size sergileyebilir. eğer ebeveyn gelmiyorsa. gerekli üyelerin birleşebilmeleri için ortak bir uğraşı şarttır. şöyle arada bir sınıfta kimin nerelere gittiğini sorarsanız. bir çocuğun uğraşısının ona daha yararlı olması hususunda çok şeyler yapabilirsiniz. genel sürücü belgelerinin ötesinde. bu işlerin meraklılarını bir araya getirmekte çok yararlı olur. onun uzman olduğu bir konuyu tartışıyorsa. hazla karışık bir gurur duyar. Birçok yüksek yetenekli çocuklar. örneğin Amerikan yerlilerinin mızrak başlıkları. zamanın kukla’ları vb. sınıftaki diğer arkadaşlarıyla da paylaşarak zenginleştirme programına katkıda bulunur. tarihi eserlere gittiğini duyarsanız hiç şaşmayın. onlardan izin almayı unutmayınız. hobisi olan öğrenciler tarafından çok zenginleştirilir. Vasıtayı kullanacak kimselerin. “sırf keyif için” gidebileceklerini. dersin bir kısmında hobi’sini (uzay gemisi.gerekiyorsa. il ve tüm yurt düzeyinde ulusal bilim fuar’ları zamanımızın en ilgi çeken 71 . basitçe bir şans’ın ötesinde bir seçimdir ve seçime götüren yetenek. bu. kuartet ve oda müziği gruplarında olduğu gibi. o kendinin Fen alat ve edavatını getirebilir. Bazı öğrenciler siz sormadan söylemezler. Dahası o uğraşısını. ona direkt ya da endirekt yollarla ilintili bir seri hobi’lere sahiptirler. -54Hobi gösterileri. (çocuklarının başkalarının arabalarında yolculuk etmelerine duyarlı ve titiz olan) bazı aileler bu ödevi üstlenirler. birçok meşhurların otograf’(imza)ları. paylaşır. İlk ve Orta eğitim kurumlarındaki hobi geleneği. Eğer sınıf. Öyle bir öğrenci size ders kitabında ne olduğunu. Okul. Bu gibi yolculuklarda ne kadar kısa olursa olsun. Bazan. Ama çocuk. zaman makinası vb) uygulamasına izin verilmelidir. Bu seçim’den herkes birşeyler alır verir. ne yaptığı konusunda dinlenilmekten ve tanınmaktan. yıl boyunca oluşur ve pek popüler’dir.

Daha yüksek sınıflara gelince de. mekanik işler. gaye prensip itibariyle o değildir. yaratıcı yazma. koro şefliği. Ek çalışma. Sanat. Tatil Programları. Yetenekli öğrencinin. Drama. kukla’lar. AYGITLAR VE FAALİYETLER Aşağıda. Harita ve kroki’ler. model’ler. Planlama. okulunuzda bu tür fuar’lara katılabilecek yükek yetenekli öğrencilerin sponsor’luğunu yapmak. masal okuma. resim. kendi sınıfınızda böyle bir gösteri (exhibit) yapmakla hem eğlenir ve hem de öğrencilerinizin yetenekleri konusunda çok daha şeyler öğrenmiş olursunuz. alan gezileri ve uğraşılar. ulusal bir borçtur. örneğin Meksika tarihini çalışırken ‘daha derin ve ayrıntılı’ olarak çalışması gerekir. Kendi çalışmalarını sergileme. Normal gruplardan daha hızlı çalışan bir grup. transparan şeyler. Sınıfınızda. müzik. Yazma. çeşitli başlıklar altında. güçlüklerle karşılaşıldığında öğretmen ya da öğrenci tarafından rol dağııtımı. Bunlardan birçoklarından zaten bahsetmiştik. Sınıfta. Münazaralar ve panel tartışmaları. Özgün oyunlar. aritmetik problemleri. Kente özel gazetede haftalık okul sayfası. Kendi arkadaşlarına ve daha küçük yaştaki çocuklara hikaye. bilmece hazırlama. bayram tatili programları. ‘diyorama’(*). Şunu da belirtmek isteriz ki. Gösteriler. dini günler müziğine katılım. dans. sınıf. Fen. Bunun ötesinde gerek siz ve gerekse sınıftakiler bu tür aktivitelerde çok mutluluk yaşadıkları gibi. standart sahne oyunları ve komik parçalar. okumak. okuma ve araştırma. Yaratıcı çalışma. İnşa etme.gösterileri-dir. yapma. zenginleştirme demek ‘daha çok’ okumak demek değildir. kostüm’ler. Ünite’lerin ya da proje’lerin derlenmesi ve değerlendirilmesi. alet edavat. Daha yüksek bir sınıftan alınmış aynı konulu bir tekst seçimi. Duvar resimleri ve süslemeleri. ______________ 72 . Tabii buna erişmek için daha çok okuması gerkirse de. elişleri. örneğin nasıl çalışmalı. tekst’lerin uyumlanması. sosyal çalışmalar ve bilimler. okul ve ergin hobi klüp’leri. uğraşı. sahne prova’ları. Özgün çalışma ve araştırma. Sınıf ve okul gazeteleri. arada bir küçük çapta bile olsa. mümkün olabildiği kadar kısa kısa zenginleştirme faaliyetlerinin bir listesini veriyoruz. öğretmenin seçtiği bir görev alma. İngilizce. okul’da ve okullararası’nda uygulanacak faaliyetler. Heceleme. Daha ilerlemiş çalışma.

örneğin vali. kütüphane memuru gibi çalışma. Sınıf önünde bir müzik aleti çalmak. süt ve banka paralarını toplamak. Konularla ilgili çalışmalar. Solo olarak şarkı söyleme. Sınıf. bu çocuk onlara orijinal Fransızca ile yazıyordu. Aynı senenin sonunda. Konuşucu. yavaştan yavaştan oyalanıyordu. grup ve kişisel proje’ler hazırlama. Biyoloji ve Zooloji (Hayvanlar bilimi) öğrencileri için. modeller ya da kostüm’ler yapmak. okul ya da özel yayım organında (radyo. kamu görevi ofis’lerde günü birlik o rolü üstlenmeleri. orkestra’da çalma. aktör. Yazılı. aşağı sınıflarda göz muayenelerinde yardımcı memur olarak çalışmak. GÖKYÜZÜDÜR Eğer siz bir öğrenciye çok fazla çalışmadan izlence içindeki bir konuyu ya da konuları öğrenmesi hususunda yardımcı oluyorsanız ve o da mesafe kat’ettiğinin farkında ise. belediye reisi. sınıfta yavaş öğrenen arkadaşlara yardım etmek. Kitaplıkta kitapları konularına göre katolog’a sokma. (Çev. Okulun son sınıfında Franszıca öğretmeni onu Fransa’ya “karşılıklı değiş-tokuş öğrencisi” (exchange student) olarak 73 . tüm derslerde proje fikirleri yaratmak. Sözlü olarak sınıfa. z e n g i n l e ş t i r m e’nin nasıl oluştuğunu gösterelim.(*) diorama : Karanlıkta oturan seyircilerin ışık oyunlarıyla seyrettiği. araştırma konuları hazırlamak. kullanılan madde ve materyalin bütçesini yapmak. okulun sunduğu tüm Latin ve Fransızca kurslarını aldı . Gösteriler. Özgün piyes’ler. Fen sınıfına ait bilimsel deneyimler. sınır çizgileri görünmeyen bir tuval üzerine özel bir şekilde çizilmiş. yılın o karne bölümü için yazı denemeleri. Öğrenci günleri. Orta okulun üçüncü sınıfında öğrenciler Avrupa’nın Fransızca konuşan ülkelerine “mektupkalem arkadaşlığı” (pen pals) için yazdıklarında. Rapor hazırlama ve sunma.) -55Yayımlama. Sosyal çalışma sınfı öğrencilerinin. SINIR . “Sınır. şehir meclisi üyesi vb. Kamp yapma. Epeyce parlak zekalı bir çocuk. Bir öğretmenin dediği gibi. Öğretmen Fransızca biliyordu ve çocuğu motive etmek için onun dil derslerinin bir kısmında Fransızcayı çalışmasını istedi. televizyon) yayım yapma. Kitap özetleri. Dans sergilemek. beşinci sınıf öğretmeni tarafından sanki vaktini alıyor. Proje’ler. o öğrenci size hedefinize varmanız yolunda çok ilginç tekliflerde bulunacaktır. Fen ve sanat dahil. gökyüzüdür!” Bir örnekle. büyük boyuttaki tablo. Ritm sergileyen müzik bando’su kurmak. daha küçük sınıflara ders vermek.

adil olmaktır. ilginç konu proje’leri ve kitaplar üzerinde konuşup da öğrencilere kendi seçim haklarını verdiğinizde. Aynı şekilde. buna gereksinimi olmadan (A)yı zaten alır. kabullenmenizi öngörür. Ek olarak. yeteneklere göre gruplanma durumu hariç. Yüksek zekalı çocuk. kardan ziyade zarar getirir. Yüksek yetenekli bir çocuğa lider olmak neyse. Bir öğretmen yüksek zekalı çocukları çoğu zaman okul içinde ulak olarak kullanırdı. onların önerilerini. sınıf o konuda olası en yetenekli olanı seçecektir. ve yüksek yetenek istemeyen mevkiler nöbetleşe. Sınıfında izlence’nin sınırları içinde bir az oyalanan. Onun inancı. öğrencilerin izlencenin ötesine neden ve nasıl gidebilecekleri konusunda fikirlerinizi açıklayabilirsiniz. Yavaş öğrenen çocuk. genellikle yerleşmiş. ya da çalışmasında gelişme göstermesi nedeniyle zaman zaman ulak olarak kullanırsa. Sağduyu. çocukların zamanlarının bir kısmını böyle bir işte kaybetmesinin onlara bir zararı dokunmadığı idi. Ancak o takdirde siz. Birçok sınıf aktiviteleri. vasat ya da yavaş giden bir çocuk.Bu işi yapacak iyi bir öğrenci kimdir?” diye sorarsanız. Fakat öğretmen eğer hemen her çocuğu temiz ve uyumlu olması. ekstra ödev yapıp da ödüllendirilmeyince. hiç bir yakınma da gelmez. “Neden? Neden bana da ekstra ödev verilmiyor?” diye baş kaldırabilir. sınıfta edinilecek özel payeler. gereksinim duyarlarsa. ya da kendini zorlamadan normal arkadaşlarıyla rahatına bakan yüksek yetenekli bir çocuk. -56Bu gibi durumlarda en koruyucu şey. parlak 74 . ve.. Ama. Bir ‘zenginleştirme’ programını kurma ve devam ettirmenin en uygun yolu. denenmiş bir programı kabul ederler ama değişikliklerden nefret ederler. ya da gruplar halinde tartışmaktır. sıra ile yer değiştirerek yapılmalıdır. makul bir sınır içinde oldukları sürece. Döndüğünde Kolej’e gayet rahatlıkla ve ‘ileri’ bir konumda girdiği gibi ilerde de Roman Dilleri’ni ana dal olarak seçti. Aynı sınıfta. yavaş öğrenen bunun neden böyle olduğunu anlıyamaz. olası yüksek yetenekli çocuk en güç ve karmaşa tasarıyı seçecektir. “. Öğrenciler de. o komite’ye gönüllü olarak kimlerin yardım edecebileceği ve benzeri önerilerde bulunabilirsiniz. Proje bir kez yoluna girdiğinde.gönderdi. Siz. diğerine verilen ilgiyi görünce. Parlak öğrenci. o tür çocukların pek sık olarak derslerden uzaklaştığından yakınan diğer öğrencilerden dolayı bu sistemden vazgeçti sonunda. farklı düzeydeki öğrencilerin hepsine birden ödev verme de güçlük doğurur. bunu adaletsizlik sayar. vasat bir çocuk için de onunla beraber çalışmak aynı şeydir. bunu sınıfta hep birlikte. Eğer bir sonuç çıkmazsa. Ekstra çalışma nedeniyle ekstra kredi vermek. Eğer siz özel bir proje sunuyorsanız. gayret ve gelişme gösteren herkese benzer şanslar tanınmalıdır. “neden?” diye itiraz ederken. aynı izlence konuları içinde bir az ileri itildiğini hissedince isyan edebilir. tenkitlerini yaparlar ve önerilerde bulunurlar. ZENGİNLEŞTİRME PROGRAMININ ÖĞRENCİLERE AÇIKLANMASI Öğrenciler.

O nasıl yapılmalı? Nasıl yeterli olur? Öğrenci. pek çok özgün çalışma yapıyor. başından son adımına kadar kendi değerleri içinde bir ölçüme tabi tutulmalıdır. öğrenci onun kendi reyting’ini yapması gerekir. Mamafih. sorulacak en akıllı soru şudur: “Senin proje’yi ne denli iyi yaptığını nasıl uslamlayacağız?” Buna yardımcı olması için. Görsel yardımcı alet 75 . hepsinin daha derin düzeylerde düşünmelerine neden oluyor ve sonunda ben mutlu. Ve eğer siz yüksek yetenekli çocuğun ilgisini çekip de onu bir motive ederseniz. Ohio eyaletinin Cleveland Kent’indeki Ana Çalışma Sınıfları hakkında yazmış olduğu: Gifted Children: The Cleveland Story (7) (Yetenekli Çocuklar: Cleveland Hikayesi) adlı küçük kitapta. bir kez demişti. ‘Zenginleştirme programıyla iyi literatür sevgisi yaratmak’tan bahsetmişti. aynı zamanda sınıfa da bir rapor sunmalı. dört dörtlük bır sınıf yönetiyorum. Programa başlarken ilk yaptığınız şey. İyi bir sunuş şekli? 2. gerek öğrenci ve gerekse öğretmen tarafından beraberce sarfedilmiş iyi bir emek gerektirir. Zaman zaman da. İngiliz Edebiyatı öğretmenlerinin tipik rüyası olan. Onu uygulamaya değer mi? Gerçekten ilginç mi? Hangi gayeye hizmet edecek? Sonra. Bu davranış. bir gösteri ya da bir rapor hazırlanabilir. eğer somut bir ürün beklentisi varsa. Verilen görevlerde bunlar daima önden gidiyor ve geridekilere pek materyal kalmıyor.III ve IV. herkes payına düşeni yapacak ve yakınmayacaktır. Geçici olarak bir ‘tamamlama günü’nü de tesbit etmelisiniz. tesbit edilen zamana yetişip yetişmeyeceği konusunda emin olmak için değerlendirmeler yapılmalıdır. ötekileri de uyarıyor. periyodik olarak. Ürün bittiği zaman. bu rapor etme zamanında yalnızca tartışmamalı. Bir ‘zenginleştirme’ programını değerlendirmek. Bir öğretmen raporunda yazıyor: Benim altıncı sınıfımda beş tane yüksek zekalı çocuk var.” Bunu tesbit etmek için de onların kitaplık kartlarına şöyle bir göz atmak yeter. Bu ikinci grup çocukların. Theodore Hall. ‘Eğer başarılı olmuşsanız. “öğrencilerinizin kurs bittikten sonra gönüllü olarak ne okuduklarından bunu çıkarabilirsiniz. “Eğer siz ne başarı elde etmek istediğinizi net olarak biliyorsanız ve eğer elinizdeki veri’leri nesnel olarak ve içtenlikle gözden geçirirseniz. O aşamada. “Şunlar var mıydı? 1. önerilmiş konu üzerinde genellemeler yapmaktır. onun geri dönmeyeceğinden emin olabilirsiniz. onlartın getirdikleri raporlar. genellikle nasıl başarılı olduğunuz hususunda bazı görüşlere sahip olacaksınız!” Tyler. bunda uygulanacak en uygun zamanı ve gerekli kitap ve materyali ayarlamak lazım. aynı zamanda değerlendirilmelidir de. sınıfların yaptığı sözsel bir çalışmanın değerlendirilmesi hususunda şunu yazıyor. -57ZENGİNLEŞTİRME’Yİ DEĞERLENDİRME ‘Değerlendirme’ konusunda gerçek bir otorite olan Ralph Tyler. Bu grup. Her aktivite. Gerçekten değerli gerçek bilgiler? 3. II.öğrenciler zamanlarının çoğunu kitaplıkta geçirseler bile. daha zeki olanları zora sokmak için sordukları zor sorular cidden ilginç.” Tyler demişti. Karatahtada bir seri sualler yazılmıştı.

ortaokul düzeyindeki bazı yüksek yetenekli öğrencilerin ileri fen dersleri almasında yararlı olmuştu. sorumluluğu üzerine almadan önce. İyi özetlenmiş notlar? Sınıf. eğer yalnız hareket edecekse. Siz. sınıftaki diğer arkadaşları gibi. Onun. odayı karanlıklaştırma veya başka bir odayı seçme gibi bir sürü işlemleri de götürür. Zira. bir öğrencinin ne yaptığı ve sonuç ürünün ne olduğu hususundaki kendi değerlendirmeniz. -58V. İlginç konu? 9. -Bir öğretmenÇEVRE KAYNAKLARINI KULLANMA Yüksek zekalı çocukların eğitiminde. işitsel-görsel yardımcı alet edavatın nasıl kullanıldığını göstermekle. onları satın alma için liste hazırlar. kolay anlaşılabilir bir dil ? 5. bir projektör ödünç alma ya da kiralama. Ama. sebatlılığı ve özgünlüğü’nü hedef almalıdır. Temiz. unutmayalım ki. Sizin. Çevre Kaynaklarını Kullanmak Bizler. yaşadığımız çevrede bu konuda yardımcı ve kaynak olabilecek tüm kişilerin isim ve adreslerini. uzmanlıkları dalında yüksek eğitim görmelerini sağlamaya çalışıyor şimdi. çevre kaynaklarını kullanmayı eğitme arasında bir paralellik vardır. Eğer sizin beklentiniz bu ögelerden birinde tam not almıyorsa. gerçekten ilgileneceği ve başaralı olarak bitirebileceği bir çalışmaya girişecektir. Bunun sonucunda öğrenciniz belki bu proje’sini istediğiniz düzeye çıkaramaz ama. bunları onunla tartışın. gerekli test’leri vermelisiniz. mezunların. gelecek denemesinde. eğer okulda bir genel ya da görsel araç gereç 76 . Dikkat ve itina ile hazırlama? 7. Bizler. derslerde verilmeye gayret edilen temel ilke ve bilgileri izleyebilmesinden şüphe ettiğiniz anlar. Ayni komite. Uygun uzunluk? 8.uzmanlık alanlarını bir liste halinde düzenledi. bir ‘burs’ programını da hayata geçirerek. onun inisiyatifi. gereksinimi olduğu birtakım filim ve slayt’ların listesini yapar. Bu komite. onun günlük izlence’sindeki beklenen gelişmesini hiç bir şekilde zarara uğratmayacağından da emin olmalısınız. telefon numaralarını ve özellikle ilgili – ve eğer varsa. aynı şekilde. bu şekilde bir proje üzerinde bir kimseyi danışman olarak kullanmak istediğimizde. meslekten olmayan fakat yüksek yetenekliler konusu hakkında duyarlı çok aktif bir gönüllüler komitesi kurduk. tüm test ve imtihanları almalıdır. komite’nin sekreteri hemen o kişi ya da kişilerle temasa geçerek gerekli uzmanı elde hazır tutabildi. Aynı şekilde. Bir öğretmen. öğrencinin bir proje’ye koyduğu zaman ve gayretin. ona birşeyler ekleyerek zenginleştirmektir.edavat? 4. İyi İngilizce? 6. zenginleştirme programının gayesi izlence’nin yerine birşeyler yapmak değil. Çocuklar eleştirmeyi pozitif bir olay olarak gördü ve bu yaşantıdan bir şeyler kazandı. O. verilen raporu bu yazılı soruların çerçevesinde tartıştı ve tüm rapor için bir not verdi.

O kişi. California Eyaletinde. ek olarak. daha çok başarıya hem de kolaylıkla ulaşıyorsunuz. yüksek yetenekli çocuklar için “Yetenekli Çocuk” isminde bir buklet yayımlar. eğer ardınızda iyi organize olmuş bir oluşum varsa. sonuçta da. meslekten olmayan kişilerden oluşur ve gerektiğinde uzmanları konsültan olarak kullanır. hangi yollarla erişilebileceklerini bildiren ek bilgiler de verilir. gönüllü olduklarını bildirmelerine karşın. Komite. ‘öğrenme’nin getirdiği ödüllerin içtenlikle farkına varırlar. Bu komite. Bu şekilde.direktörü varsa. “Vatandaşların Okul Derneği”nin tayin ettiği özel bir komite. hangi zamanlarda kendilerini elverişli kıldıkları ve onlara nasıl. o çevrenin her tür sosyo ekonomik yapısından gelen. Ama. eğer bir takım öğütlere gereksinimleri varsa. o zaman iş değişir. toplumun çeşitli kademelerinde görev almaları için ellerinden geleni yaparlar. 77 . o denetmenin yönetmenliği altında daima faal olarak çalışan komitelerin yardımıyla da. yaşanan bir çevrede. programa ilgi gösteren erginlerin bu yaklaşımı etrafa hemencecik yayılır. deneyim gösteriyor ki. eğer yüksek zekalı ve yetenekli çocukların eğitiminde bir denetmen varsa. ‘Birleşik Bölge Okulu’nda. Palo Alto kentinde. İlk etapta. parlak zekalı çocuklar için hem bir koordinatör ve hem de öğretmen komitesi vardır. -59Connecticut Eyaletinin Stamford kentinde. her an yeni eklentilerle zenginleşen. yukarıda da belirtildiği gibi. Tabii listelerin yanında. bilgilerin ayrıntılı bir listesini yaparak öğretmenlerin hizmetine her an hazır kılar. Erginler. öğretmenlere bilgi ve direktif vermenin çok daha ötesinde faydalı şeyler yaparlar. hem ruhsal ve hem de materyalistik alanlarda. kendi çevrenizde bu konuda kurulmuş klüp ya da benzeri servislerle temasta bulunabilirsiniz. Palo Alto’da bu tür çocuklara yardım edebilecek her tür meslekten uzmanların bir listesi vardır. toplumdaki diğer lider ve ebeveynlerin. ya da ilerde gerektiğinde iş bulmak için daha yaşlı ve deneyimli arkadaşlarına dönmeyi öğrenirler. gençlerin vad’ettikleri bir gelecek için dikkatlerini onlar üzerinde yoğunlaştırır. gerçekten yaratıcı ve ilerinin liderleri olacak genç beyinleri bulup çıkartır ve yeşertirler. kızlar ve erkekler. çevrede doğal olarak var olan kaynaklar bu çocukların hizmetinde kullanılır. çocuklarının çok daha kaliteli eğitimi yolunda daha fazla sorumluluk almaları sağlanmış olur. Sonra. Kitabımızın bu bölümünde tartışacağımız fikirlerin çoğunu siz kendiniz de tasarlayabilirsiniz. Aynı şekilde. bu tür çocukların gereksinimlerini karşılar. Günlük yaşamlarında şu ya da bu şekilde kaydettikleri bu tür parlak gençlerin. Merkez ofis’de. Bunlar. Bölge müdürlüğü. sanayide ve sağlık ve eğitimin her dalında bu konuya hizmet edecek gönüllülerin bir listesini saklar. ORGANİZE OLMUŞ PROGRAMIN FAYDALARI PaloAlto ve Stamford ve benzeri programlar. her an yeniden eklenen materyal vb. Bu kitapçıkta. öğretmenlere yüksek yetenekli çocuklar için planlanacak ‘zenginleştirme’ programlarının her faz’ı için her türlü öneriler ve kaynaklar belirtilir. bu kimselerin hemen her istenilen anda değil de.

onların hayatta yüksek gayeler beslemelerine hizmet ederler. Bazı durumlarda ise. Fakat eğer sizin çevrenizde. üyelerinin böyle yüksek yetenekli çocukların önemini tüm boyutlarıyla kavradığı bir komite varsa. okulda diğer öğretmen arkadaşlarnızla konuşup okul müdürüyle biraraya geleceksiniz. İnisiyatifinizi koyduğunuz zaman ya okulda başka bir öğretmen. yüksek yetenekli çocukların ebevynleri. gereksinimi olanların yardım bulabileceği bir kaynağa sahipsiniz demektir. devlet. veya yüksek zekalı çocukların evebeynlerinden bir öneri gelmiştir ya da sınıf öğretmenlerinden bir grup böyle parlak bir fikirle ona başvurmuştur. alet ve edavatı alamaz. Bilebileceğiniz üzere. gitgide artan yoğunluktaki en modern düşünce. Müdür Yardımcısı kimi bulursanız onunla bir toplantı yapacaksınız. 78 . en az kullanılan ve en çok gereksinimiz olan beyin gücünü temsil eder. Birçok vak’alarda. Öğretmenler Birliği veya benzeri toplantıda bu konuyu ortaya getireceksiniz. Böyle ebevyen grupları. milli derneklerin üyelerinden sizin kadar ilgili başka birini bulacaksınız ve zahmetli fakat ödüllendirici bir misyona başlamış olacaksınız. Örnek erginler.Özellikle düşük sosyo-ekonomik düzeyden gelen yüksek zekalı çocuklar. bu tür programlardan son derece yararlanırlar. Eğer sizin bölgenizde yetenekli çocuklar için kurulmuş bir komite yoksa. sırf imkanları olmadığından böyle yüksek yetenekli bir öğrenci gerekli kitap. zamanımızın toplumlarının gelişimine ayak uydurmak için. bu tür çocuklara ellerini çok geniş bir alanda uzatarak. özel dersler sağlayamaz. en kestirme ve en emin yol şu olacaktır: İlk kez. okulun eğitim sisteminin yücelmesi ve çevre ile çok daha yakından ilintide bulunmak gayesiyle kendi aralarında organize olmuşlardır. lokal. çok parlak sonuçlar almışlardır. BİR KOMİTE’YE NASIL BAŞLANIR Yüksek zekalı ve yetenekli çocuklar hakkında bir komite kurmanın bir çok yolları olabilir ve nedenler de birçok değişik bakış açılarından kaynaklanabilir. Hükümet dairelerinden birinde. Ama. Lokal bir okul direktörü. Okul müdürü. meslektaşlarınızla başbaşa vererek kurmaya başlamalısınız. Eğitim Kurulu’nun onaylamasıyla. ya da Devlet. eksiklikleri her zaman ve her yerde hissedilen bilim adamlarına ve özellikle yetişmiş uzman elamanlara olan gereksinim açısından gelen yansımadır. zihinsel özürlü ebeveynlerin de yaptıkları gibi. duyduklarından kendiliğinden varmıştır. öğretmenlerden ya da meslekten olmayan kimselerden (veya her ikisinin karmaşasından) oluşmuş -60bir komite teşkil edebilir. ya da Eğitim Müdürü. Bazı devletlerin okul sistemlerinde mevcut bu tür komite’ler. bu başlama fikrine ya okuduklarından. Sonra. ya Eğitim Departmanı’ndan resmi bir kimse öğüt vermiştir. Bu öğrenciler. bölge ya da milli komite veya sosyete’lerin lokal şubesidir.

Okul öğrencileri arasında. Alan gezileri için araç temini. devamlı grup toplantıları. kendisine d a n ı ş m a n tayin etti. bunlardan on dördü meslekten olmayanlar ve altısı da öğretmendi. komite. Komite üyelerinin bazıları. gerek öğretmenler ve gerekse psikolojik test’lerin yardımıyla. Komite. Yerel gazetelerde bu konuda yazılan makale ve yazıları arşivlemek.Bizim birlikte çalıştığımız en iyi bir komite’nin yirmi üyesi vardı. bilimsel alanda çok tanınmış bir profesyoneli. Gönüllü ebeveynlerden bu konuda yapılacak yazışmalara vakit ayırabileceklerin tesbiti. Özel konularda denetmenlik yapan birçok süpervayzır’lar. . böyle özel yetenekli çocukların en iyi bir şekilde nasıl eğitilebilecekleri konusunda bilgi verdiler. Kaynak olabilecek kimselerin isim. . . adres ve telefon numaralarını içeren merkezi bir dosya sistemi kurmak. 79 . bu tür çocuklar için bir kurs açmak. sorulara yanıtlar verdi. Eyalet Öğretmenler koleji tarafından sponsor edilen bir «Yüksek Zekalı ve Yetenekli Çocuklar Enstitüsü» kurmak. yüksek yetenekli çocuklar hakkında araştırma yaptı. . Komite’nin başkanı tarafından lokal televizyon’da konuşmalar. öğretmenlerle küçük. . aylarca. . bazı öneriler verebilecek konuma yaklaştığı zaman. devlet komite’lerinde de görev aldılar. memleket çapında düzenlenmiş bir “Parlak Zekalı ve Yüksek Yetenekli Çocuğun Eğitimi” seminerine katıldılar. Ek olarak. Eyalet Komite’sinin de katılımıyla. Okulda. Bölge Eğitim Müdürü’ne ve Okulun Eğitim Kurulu’na. . Komite üyeleri. yüksek yetenekli çocukları tanımlamak konusunda bir araştırma. komşu bölgelerdeki benzer oluşumlarla temasta bulunurak onların görüş noktalarını aldıkları gibi. bu konuda yazılmış en yeni kitapları okudu ve düşüncelerini komite toplantılarına getirdi. Bir öğretmen dahil üç üye. Bu danışman birçok toplantılarda gerek öğretmenlerle ve gerekse ebeveynlerle konu ve olası program hakkında konuştu. Herkes. okul müdürü ve Eğitim Kurulu tarafından onaylanmışlardı. öğretmenlerin sık sık biraraya gelip yaşantılarını paylaşmaları ve depolamaları. Lokal grupların her çeşidinin toplantılarında zaman zaman bu konuyu konuşmak üzere bir ‘konuşma bürosu’ kurmak. IQ’sü yüksek çocuklar konusunda. . -61Öğretmenlerin yakınımızdaki Hunter Koleji İlk Öğretim Okulu’nda mevcut yüksek zekalı çocuklara has sınıflarda uygulanan eğitimi gözlemlemelerini sağlamak. . gözden geçirilmek üzere bazı geçici önerilerde bulundular. Bu komite’nin çalışması sonucu. ya da devam ediyor: . Yüksek yetenekli çocuklara en iyi servisi verebilmek amacıyla. Bu konuda uzmanlaşmış öğretmenler tarafından sınıf öğretmenlerini aydınlatmak amacıyla. aşağıda dizilenmiş olan faaliyetler ya tamamlandı. .

“Şiir”Klübü. Robert J. fen bilimleri. özellikle kuşları izleme topluluğudur. ve Robert F. yabancı diller ve fotoğrafçılık’tır. Aynı şekilde. (2) Müzik ve el sanatlarının başını çektiği bu programlarda diğer önemli konular yaratıcı yazma. bir “Fransızca” klübü.) -62Eğer yetenekli çocuklar için bir komite’niz yoksa. Bir İlk Eğitim okulunda parlak zekalı çocuklar için özel bir sınıf açılması. doğa çalışmaları. Böyle bir atılım. bir ‘Öğretmenler Birliği Komitesi’. Farklı ırk ve din grupları da kendi çocuklarına yardım etmekten haz duyarlar. bize sandığımızdan çok daha verimli olabilir. parlak zekalı çocuklara kişisel ya da gruplar halinde yardım edebilecek klüplere sahiptir. yani ilgi alanlarından haberdardır ve onlara nasıl yaklaşılacağı hususunda kesin bir fikirleri vardır. Örneğin ufak bir kasabada. Bu araştırma. Bunların hemen hepsi de ücretsizdir. “boyamak ve kil ile oynamak” klübü. ne kadar küçük olursa olsun. U.A. ya da kendi okulunuzun fakültesi. Özellikle yaşlı vatandaşlar. o zaman Okul-Aile Birlikleri’nden bu tür çocuklara gereksinimleri olduğu yardımın yapılması için. çevrede var olan bir çok organizasyonların çoğul üyelerinin doğal olarak Okul-Aile Birlikleri (P. “Amerikanın Kuşları” kitabının yazarı John James Audubon (1785-1851) tarafından başlatılmıştır.Yerel organizasyonlar tarafından sponsor edilmiş birçok çevre proje’leri. 80 . “Yeteneklerin Gruplanması Konusunda Pilot Proje” olarak adlandırılabilir.T. Connecticut Eyaleti’nin 8. drama. Pratik olarak her çevre.’da yılın değişik zamanlarında gruplar halinde kuş gözleme seyahatleri yaparlar. Havighurst. Eugene Stivers. orta okul öğrencilerini oradaki ve ulusal çaptaki Burs Birliği üyeliğine kabul edebilir vb. çevrede mevcut oluşumları arayıp taramalarını rica edebilirsiniz.000 nüfuslu New Canaan kasabasında küçük sanatkarların eserlerini sergileyen bir “San’at Grubu” ve küçük oyunculara rol veren bir “Şehir Oyuncuları Klübü” ve “Gençlik Audubon Derneği” (*) mevcuttur.A. “Indianapolis Junior League” ve “Indianapolis Foundation”. YEREL OLUŞUMLARDAN YARDIM ALMA Hemen tüm servis klüp’leri ve bir seri diğer oluşumlar esasında gençlere yardım için kurulmuşlardır.. (Çev. küçük fakat yarının ressam büyüklerine dersler verebilir. haftada bir gün öğleden sonra Fransızca sınıfı kurabilir. _____________ (*) Audubon : Doğayı.S. yüksek zekalı ve yetenekli çocukları incelemek gayesiyle öğretmenlere özel burs verdikleri için belirtmeye değer. okul çevresi içindeki öyle organizasyonların varlığından ve fonksiyonlarından. Bu aktiviteler.=Parent-Teacher Association) içinde yer aldıklarını düşünür ya da varsayarsak. DeHann’ın yazdıkları “Yetenekli Çocukların Eğitimi Konusunda Bir Araştırma” (A Survey of the Education of Gifted Children) adlı kitapçıkta yayımlanmıştır.

Şan dersleri ‘Sons of Apollo’ tarafından ödenmiş bir öğrenci. KOLEJ VE ÜNİVERSİTELERDEN YARDIM Kolej ve üniversiteler çocuklar için özel faaliyetleri teşvik etmekte pek eli açık olmuşlardır. Ebeveyn olmaları dolayısıyla. (3) -63Yale Üniversitesi’nin Peabody Müzesi’ne bağlı bir ‘Okul Hizmet Departmanı’ mevcuttur. bir klübün ait olduğu gençlere bir yararlılık getiriyorsa. gençlerin başarılı gösterilerinden haz duyarlar ve onlarla övünürler. belki de daha önceden verilmiş sözlerden dolayı durumu şöyle bir yakından incelemek istiyebilirler.Siz kendiniz de yüksek yetenekli çocuklara ilgi gösteren bir ya da daha fazla klübe üye olabilirsiniz. Onlar. Ama. onları sponsor eden klübün ismi arkada büyük harflerle yazılmalıdır. Özel yetiştirilmiş asistanlar ziyaretler düzenlerler. resim yapma. Bazı kurslar Sanat Müzesi’nde. erginler. Aynı şekilde. o klübün ilgilerinin daima taze ve hayatta tutulacağını unutmayın. Ek olarak da kendi çizimimiz olarak o kahramanın bir resmini ve dinozor Monoclonius’u sunacağız. onlara yansır ve gönüllerini şenlendirir. o teşkilatın yıllık balosunda bir program sunmalıdır. Parlak zekalı çocuklar bu kurslara özellikle atandırılırlar. onların. Müze’nin kitaplığından ilginç kitaplar ödünç alırlar ve müzenin özel gösterileri için bedava davetiye verilirler. Tüm bunlara karşın. hikaye-masal söylerler ve doğa konusunda tüm gelişim düzeyleri için özel ders verirler. Çocuk koro ve orkestra’larının o denli çok sponsor bulmalarının nedenlerinden biri de. Sizin konuşma veya bir program yapma sıranız geldiğinde. yontma. Klübünüzün size bu konuda yardım etmesi için bir komite teşkilinin şart olduğunu söyleyin ve üzerinde kibarca ısrar edin. diplomatça zaman zaman onları uyarmaktan çekinmeyin. ivedilikle bir yanıt beklemeyin. hem de gönüllü olarak verir. Başarının verdiği gurur. çocukların halk önünde yaptıkları performans’a kendilerinin de katılabilmeleridir. “Art” Departmanı yoluyla sürekli olarak çizme. Eğer herhangi bir tasarı. 81 . genç artistler resim ve heykel çalışmalarını kentin kitaplığında sergiledikleri zaman. vaktiyle bir burs almış öğrencinin gelip de kendini başarıya ulaştırmış o günlerin yaşamını anlatmasından hoşlanır. Örneğin Kansas Üniversitesi. metalle çalışma. Bir kolej klübü. bazıları ise kentin okullarında verilir. kil modelleme. kukla ve kağıt hünerleri kurslarını. üzerinde oyulmuş motifler bulunan tahta kalıplarla kumaşlara yapılan el baskısı (block printing). eğer klübünüzün ardınızda size destek vermesi gereken bir projeniz varsa. gençlerin buna karşılık vermelerini sağlayın. Eğer siz bu tür gençlerin yardımını bir şirketten temin etmişseniz. ahşap çalışma. örme. Arkadaşlarınız. Daha ilerki bölümlerde bu müzeye devam etmiş ve son derece esinlenmiş yedi yaşındaki bir çocuğun hikayesini vereceğiz. “Yüksek Zekalı ve Yetenekli Çocukların Eğitimi” adı altında bir konu seçebilirsiniz.

şirketlerle kendileri temasa geçebilirler. hizmet verdiği eyaletlerde ilk ve orta eğitim okullarına eleman göndererek. Her İlk Öğretim öğretmeni üyelik için aday ismi vermeye davet edilir. pek popüler olan “4-H Klüp”lerine öncelik verirler.yarışmalar sağlarlar. şirketin laboratuvarlarında gerek gözlemci ve gerekse asistan olarak çalışmak istiyen gençlere özel şans verir. Ondan sonra eğer yüksek yetenekli çocuklar daha fazla bilgi almak istiyorlarsa. ENDÜSTRİ’DEN YARDIM Endüstri’nin parlak zekalı çocukları desteklemesi için türlü nedenler vardır. işe Ücretsiz Filmler için Eğitimcilerin Rehberi (8) isimli pamflet ile başlayabilirsiniz. tüm bilgi’ye ve asil davranışlar’a bir anahtardır!” ile biter. Mevsimin sonunda. teknik öğretmenlerden yoksun olan orta okullarda ders vermelerini önermişti. Kurslar. bu gençlere her tür aktiviye temin eden 4-H klüplerine danışmanlar. ağustos ayında ve haftada iki sabah olarak verilir. çevrenizde mevcut şirketlerle nasıl ilintiye girileceği konusunda ikna ve teşvikte bulunursunuz.500 nüfuslu Norfolk kasabasında. çocukların çalışmaları halka genel olarak açık bir alanda sergilenir. yurt çapında bir faaliyetle. Stamford örneğini izleyerek. şiir ve plastik sanatlarla kazandığımız zerafet ve çekici güzellik. Eğer sizin kentinizde bir Ticaret Odası ya da Yapımcılar Birliği var ise. Swift & Co. Programının bir kısmı olarak bu okul çocuklara çizme. Yetenekli çocuklar için kurulmuş olan Stamford Committee. KAYNAK KİMSELER 82 . Eğer öğrencilerinizle başladığınız bazı proje’ler o film başlıklarına uyuyorsa. bu küçük okulların çocukları için başka tür yollarla elde edemeyecekleri bir hazine olur. and the Union Bag and Paper Corp. Yale Üniversitesi’nin ‘Norfolk Müzik Okulu’nu barındırır. sınıflarda öğrencilere ders vermek ve seçkin öğrencilere fabrikalarında gözlemcilik veren 125 şirketle işbirliği yapmayı başarmıştır. Açılış konuşması. materyal ve –ürünlerini sponsor eden. Bu şirketler genellikle.” ile başlar. yüksek zekalı ve yetenekli çocuklara. onların sekreterleriyle görüşerek. öğretmenleri sınıflarıyla birlikte şirketi ziyaret için davet ederler. ‘Ellen Battell Stoeckel’ Tröst Şirketi. Southern New England Telephone Company.Yine Connecticut Eyaleti’nin 1. ve “Müzik.. endüstri teknolojist’lerin. derslerde geçen konularla ilgili ürünleri ödünç verirler. Direkt ya da endirekt yollardan çiftlik mamulleri üzerine kurulmuş şirketler. -64Sizler. boyama ve modern dans klas’ları sunar. Endüstri’nin bu şekilde işbirliği. yüzeysel bir kazanç olmayıp. Hem öğretmenleri ve hem de öğrencileri en son teknikler hususunda aydınlatmayı ödev bilirler. The American Cynamid Corporation. geleneksel olarak Herbert Read’in “Sulh için Eğitim: Kendini-ifade sanatı kendi-nin gelişimin ta kendisidir. büyük şirketlerden bu tür yardım almak istiyorsanız. ödünç almak için yazmaktan çekinmeyin. Bunlardan National Dairy Products. Radio Corporation of America’nın başkanı David Sarnoff.

sizler ve öğrencileriniz. Kayıt ve geri dinlemeyi sağlayan teyp ve benzeri aletler müzik. bir gün kendisinin de katılabileceği ve bir yer kazanabileceği bir akıl ve düşünce dünyasının var olduğunu görür. hemencecik kütüphane kart’larını ve standart referans çalışmalarını kavrarlar. Arka sayfa. Bu tür materyal. çocuğun kendi hatalarının kendisi tarafından tesbit edilmesinde özellikle yararlıdır ve hem de bir eğlencedir de. “Bir Sınıfa Elli Öğretmen” (Fifty Teachers to a Classroom) (5) pamflet’inde ayrıntılarıyla bildirildiği gibi işbirliği yapabilirlerse. Bir çok alanlarda yetileri ve görüşleri olan parlak zekalı ergin kimselerle görüşmek. öğrenilecek konulardaki gerçekleri içermeye yetmez. o oranda da çok proje’lere ve yüksek yetenekli çocuklarınızın bilgi açlıklarını tatmin etmeye. Bu sayede. Fakat siz. Ön Sayfa . alt resmin altı: Kendini duyma ve başkalarının onu duyması. yüksek yetenekli bir çocuğu fazlasıyla uyarır. yüksek yetili öğrencilerin boya ve resimlerle. ya kendisi düşünerek ya da ebeveynine sorarak o işte kendisine yardımcı olabilecek kişi veya kişiler bulabilir. hem okul ve hem de halk kitaplıkları için hazır olmalıdır. sayfaları arasındaki resimlerin altındaki notlar). yabancı diller ve ana dili doğru öğrenme konularında çok yararlıdırlar. Ek olarak. proje’lerinizde doğrudan yardımda bulunabilecek bilgileri gerektiği zaman hemen bulabilirsiniz.Eğer sizin yörenizdeki ebeveynler. üst resmin altı: Referans çalışması. Parlak zekalı oğlanlar ve kızlar. birden fazla yollarla eğitim yaptıklarını hatırlatmak isteriz. ile 81. özel bilgilerle yüklü uzman kimselerin sınıflara geldiklerinde ya da ofis veya evlerinde ziyaret edilerek görüşüldüklerinde. Cleveland-Ohio’da. Bu aletler. (Kitabın 80. George Washington Okulu’ndan alınmış olup. resmin altı: Dünya Coğrafyası Hakkındaki Kitaplarla Çalışma Ünitesi. Onların her zaman çok canlı bir merakları olup sorularına yanıt bulmak için sık sık kitaplara dönerler. Kabul edersiniz ki ne sizlerin öğreti yetileriniz ve ne de bu tür çocukların kendilerinin okuyabilecekleri kitaplar. -65Bir proje üzerinde çalışan hemen herkes. dolayısıyla daha çok yardıma gereksinim olacaktır. Bu resim. Sınıfınızdaki ‘zenginleştirme’ programının sınırlarını ne kadar geniş tutarsanız. Ön Sayfa. ve türlü memleketlerin giysilerini temsil eden kuklalarla eğitimlerini nasıl bir eğlence havası içinde ve zevkle yaptıklarını sergiliyor. öğretmenleriniz ve yetenekli çocuklar üzerinde çalışan 83 .

resim yapan bir ressam. danışmanlar ve diğer yollarla yardımlarını sunacak insanlar muhakkak bulunur. Eğitimsel danışmanlık. matematik’te ve fizik-fen’de bir uzmandan öğrenim. Örnekler: ‘süt’ üzerinde bir ünite için bir çiftçi. Olasılıklar o kadar sonsuzdur ki. Örnekler: Aritmetik ya da bilgisayar kullanan bir hesap uzmanı. şu şekilde alfabetik bir seri izliyordu: ‘aktör’. Mesleki danışmanlık. sevilen teyp ve CD’lerle donanmış bir müziksever. nasıl doktor olunduğunu anlatan bir doktor. Küçük bir kasabadaki bir okulun matematik ve fen bölümünün. Normal izlence’de var olmayan bir konuda öğreti. yalnızca mesleğe dayanmayan sınıflandırmalar da yapılabilir. Bir başka kasabanın okulundaki kardeks. şiir okuyan bir şair ya da yazar. seçim ile gelmiş bir kamu görevlisinin politika ve resmi kurumların çalışma sistemi üzerine yapacağı konuşma. Örnekler: Bir ya da daha fazla Fransız’ın. dans’ta. Fransızca öğrencilerinin konuşma tekniklerine (ses perdesi. danışmanların da görüşlerini alarak. spor uğraşıları için bir atlet. okul duvar gazetesi için bir gazete yayımcısı. Ünite’leri. çeşitli dallarda uzman olup çok özel alanlarda ve çok özel araç gereçle danışman olabilecek seksen profesyonelin listesi vardı. bir gazeteci reportör işinin başında. ‘enerji’ konularında yardım edebilecek bir kamu görevlisi. Her tür çalışmanın pratik uygulanımı. ileri düzeydeki kompozisyonları tenkit eden bir yazar. Her zamanki. sanayinin gelişiminin ilk yıllarına ait araç ve gereçlerin koleksiyonun gösteren bir resim. Sınıf öğretileri dışındaki faaliyetlerde elebaşılık yapma. Örnekler: Yabancı dil’de. sanayide çalışan bir kimya mühendisi. alet çalan bir müzisyen. karikatür çizen bir karikatürist. Örnekler: Kendi kolejlerinden bahseden bir kolej mezunu. birçok tekrarlar ve eksikler bulunabilir. hız ve aksan) katkıları. ‘mimar’ ve ‘örücü’ ile bitiyordu. Hiç bir fikir ya da davranış. şiir klübü için bir şair. Bir avukat’ın kişi ya da kişilerle avukatlık mesleği üzerinde konuşması. devamlı konular üzerinde çalışan ek elemanlar. Aşağıda sunduğumuz sınıflamada da. proje’leri ve devamlı izlenceleri gösteren şema ve gösteri’ler. yerel şehir idarelerinde tartışma için bir ‘avukat’. kendinize şu soruyu sormaktan daha önemli olamaz: “Kim bize kendimizin daha başarılı olmamız yolunda yardım edecek bir öneride bulunabilir?” Özel ünite ve projelere yardım. -66- 84 . ‘aktris’. Örnekler: Drama için bir aktör.komite üyeleri düşünmeye ve araştırmaya devam ettikçe. Örnekler: Renkli fotograflarla bir turist.

onun gidiş geliş yolculuğu için siz bir araba ayarlamalısınız. Böyle bir programın sorumluluğunu üstlendiğiniz zaman. Eğer onlar uzman profesyoneli kendi ev ya da ofisinde ziyaret edeceklerse. k i m i n n e t ü r v e n e s ı k l ı k l a yardım verebileceğini. ebevynlerin kendi aralarından ya da P. O halde. onlara ayrıntılı bilgi vermeniz gerektiği gibi. Eğer onlardan biri sizden bir öğüt isterse. özellikle yanında kayda değer araç gereç getiriyorsa. Bu nedenle. Gönüllü çalışmanın esasında ödemesiz yapılması gereken insani bir veri olmasına karşın. Böylece merkez müdürlük. Uzmanlar genellikle çocuklardan bu ziyareti duymak isterler. Bu nedenle.Böyle bir liste yerine. onların mı sizin okulunuza yoksa sizin onların çalışma merkezlerine mi gideceğinizi ve onların uzman olmalarına karşın farklı düzeylerdeki öğrencilerinize gerçekten ne şekilde yardımcı olabileceklerini iyiden iyiye saptamanız gerekir. onlara bu tür çocukların eğitiminde her şekilde resim. onların yaptığı aranjmanları siz gözden geçirdiğiniz gibi. eğer mesleklere göre endekslenmiş bir sistem kullanmak isterseniz. Uzmanlardan yalnızca bir ya da iki kişiyi seçip de onlara fazla yüklenmemeniz gerekir. -67Pek az gönüllü kimsenin düzenli bir öğrenimi almaya yeterli zamanı vardır. ‘hobbiciler’ ve ‘seyahat edenler’ gibi ender bulunabilecek fakat çok yararlı olabilecek grupları da eklemeyi unutmayın. öğrencilerin yardımı elzemdir. farklı okul sistemleri için genel bir kaynak arama-tarama hizmeti de görmüş olur. Herşeyden önce. (Parent-Teacher Association) dan seçilebilir. bir görüşmenin zaman. o zaman telefon rehberinin meslekleri belirten sarı sayfaları’na (Yellow Pages) başvurabilirsiniz. böyle kaynak kişilerle aranjman’lar yapılmaya kalkıldığında. ikişer üçer gruplar halinde gitmelerini yeğleyin. gerektiği yer ve zamanda onlara anımsatmalısınız. yalnız gidecek küçük kız veya erkek çocukların şu veya bu şekilde utanmaları ya da tacize uğramaları önlenmiş olur. ama bir ergin olarak.A. Eğer öyle bir şeyler yüklenip boşaltılıyorsa. daha önce de belirtildiği gibi. Fakat bazı meslekten olmayan kişiler ne dediğinizi pek anlamayabilir. bazı inceliklere ve tedbirlere gereksinim olduğunu bize anımsatır. örneğin bir gönüllü bir piyesin sahneye konulmasının tüm sorumluluğunu üstlenmemelidir. öğrencileri de bu uzmanlara soru sormaktan çekinmemelerini ve aldıkları yanıtları da kendilerinin değerlendirmeleri lazım geldiğini aşılayın. Bu tür bir listeye ‘kolektörler’. Tüm uzmanlar iyi bir öğretici olmayabilirler. yer ve süresi için tam olarak önceden anlaşılmalıdır. grafik ve işitme-görme aygıt ve ürünlerinin çok faydalı olabileceğini önerebilirsiniz. eğer bir 85 . kentin eğitim müdürlüğünde merkezde bir kopyasını bulundurmanız daha iyi olur.T. geniş bir alanda olup bitenlerden haberi olacağı gibi. Yaşantılarımız. Böyle güncelleştirilmiş bir dosya okulda elinizin altında olmakla beraber. Eğer gelen uzman. Yazma çizme işlemleri için gönüllü elemanlar. hem aldıkları notları birbirleriyle karşılaştırdıkları (ve hem de daha geniş çapta ve ilginç sorular oracakları) gibi.

mikroskop. okula müzik enstrüman’ları.gönüllüyü bir günün önemli bir kısmında. bu tür materyali kendileri temin eder. ona bu hizmetlere karşılık ufak bir ödemede bulunmanız daha uygun olur.A. Bazan da P. çevre faaliyet merkezleri. bunu ‘kamu görevi’ olarak değerlendirebilir ve sanki kendi orijinal görevinde çalışmak yerine sayabilir. ÇEVRE OKULLARI VE KLÜPLER Yüksek yetenekli çocuklar çevrede zaten varolan izcilik. genel kitaplıklar ve müzeler tarafından temin edilir. Pek sık olarak. nezaketle başlanmış. Eğer bunu yapmazlarsa üzerlerine rica ya da ısrarda bulunmamalısınız. özel öğretmenler. veya başka bir dernek. bu özel sınıf-dışı derslere resmen zaman tanımış ve bunlar hakkında bir düzenleme yapmıştır. Özel proje’ler için gereken malzeme ve araç gereçler okullara genellikle kişiler ya da iş firmaları. sınıfın diğer elemanlarının -kıskançlık ya da diğer sebeplerden. okul saatleri dışında arkadaşlarıyla sosyal ilintisini de sürdürebilecektir demektir. kilise grupları. eğer bir öğrencinizin okul dışı bir kurs aldığını duyarsanız ya da çevrede bir orkestrada bir alet çaldığını işitirseniz. Sizler çevrenizde mevcut bu tür faaliyet ve oluşumların farkında olmalısınız ki. okul dışı kurs’lar ve eğitim gibi kültürel hazineleri kullanmaktan çok hoşlanırlar. Sizin kaynak olarak kullanacağınız kimselerin çoğu. hemen onun öğretmeniyle veya şefiyle temasa geçerek onun yeteneğinin derecesi hakkında bilgi alışverişinde bulunmalısınız. Siz. ansiklopedi veya bilgisayar hediye edebilir. Amerika’da bir çok şehir ve belediyeler. öyle bir çocuğun okulda geçen zamanının önemli bir kısmını yeteneği bulunduğu branşta geçirmesine izin vereceğiniz gibi bu yetenek ya da uğraşının okul programlarına nasıl yansıtılması gerektiğini de planlamalısınız. öyle bir çocuk rutın bir okul programının bazı kısımlarından affedilebilir. yerel vakıflar ve tatil ajan’ları gibi oluşumlara katılmaktan çok yararlanacakları gibi. kişiyi gönderen şirket. ya da haftanın bir kaç günü düzenli bir şekilde gerek öğrenimle ve gerekse hizmetle meşgul ediyorsanız. yabancı dil ve kültürden gelmiş kimseleri. Yukarıda da söylendiği gibi. Eğer okul saatleri sırasında özel dersini alabilecekse. New York Eyaleti. arzu ederdik ki…” iyi sonuçlar verebilir. yüksek zekalı çocuğunuza bir yer aradığıınızda onun ilgi alanına ve yeteneğine göre hemen bir yer bulabilesiniz. -68Eğer sizin okulunuzun izlencesinde sizin gerekli gördüğünüz bir ders ya da kurs mevcut değilse ve bu da okul-dışı oluşumlar tarafından da 86 . Onun sizin tarafınızdan bu şekilde tanılanması. hobi klüpleri. Eğer okulda bunu karşılayacak fon’lar yoksa. Fakat bazan. onun.yeteneğinin olası engelleme gayretlerine karşı olan direncini çoğaltacaktır. “…Şey. yaz kampları. lokal ilk ve orta okullarda o dillerde part-time instructor olarak kullanır.T.

sanat ve müzik faaliyetlerinden daha çok öncelik verirler. şefleri bile söylemeden ekstra bir şerit kazanmak için adeta iş icat ederler. kendi yeteneklerini daha da çok geliştirme yolunda sarfetmelidirler. bir metre otuz santim 87 . Bunların bazıları memleket düzeyinde olabilir. adım adım kişiye takdim edilerekten onun daha çok ilgi göstermesi ve ekstra öğrenime önem vermesinin devamı sağlanabilir. Bunlardan biri çok deneyimli bir radyo teknisyeni. çocukların arzu ve yeteneklerine göre. altmış şeref şeridiyle. sözcük heceleme ya da konuşma-hitabet yarışması ilanları yerel gazetede yer almasın. yaz tatillerinin bir kısmını. özel ders almalarına ya da çeşitli faaliyetlerde bulunmalarına yardım eder. eğlence ve kamp programları spor’a. ÖDÜLLER VE SERGİLER Yakın zamanlarda verilen bir mezuniyet töreninde. O okulda hafta geçmezdi ki.bilim adamı öğrenci. AmerikaJeofizikal Yılı’nın kutlanmasında Antarktika’ya gitmek üzere bilim adamlarından oluşan ‘Kaşif’(Explorer) grubu oluşturulduğunda. ‘tatil’ dendiğinde öğrencileri okunması gereken bir kitap listesi ya da çaılşmakla yüklemekten başka birşey yapmazlar. Bunların çoğu lokaldi ve beşon dolarlık ödül veriyordu. kitaplıklara yalnızca bir sürü kitabı dağıtmaktan başka bir iş bıraktırmaz. diğeri de bir jeolojist idi. Maalesef birçok okul ve öğretmenler. Lenny Ross adında on yaşında. Gerek oyun alanında ve gerekse gündüz kampları programlarında. Bir “Kartal İzci” olmak için. çoğu zaman kendi gayretiyle başbaşa bırakılmış olur. daha kolejin birinci sınıfında olmalarına karşın. “Keşif İzcisi” için istenen miktar daha yüksektir. Kentinizin kitaplığının yaz saatlerinin ne olduğunu ve eğer. Eğer sizin çevrenizde bir yaz tatili faaliyet programı mevcutsa. -69YARIŞMALAR. Genç. yazmada hüneri olan çocuklar için ‘yaratıcı yazma’ seminerlerinin ya da bu konuda tartışmalarının var olup olmadığını saptayın. yedi genç bu gruba çok yüksek yeteneklerinden dolayı kabul edilmişlerdi. YAZ OKULLARI Yüksek zekalı ve yetenekli çocuklar. yirmi bir şerit gerekir. 259 öğrencisi olan bir orta okulun son sınıfında elli altı ödül verilmişti. Ancak kitaplıklar böyle bir gence edebi anlamda yol gösterecek hemen hemen tek yer olmakla beraber. Bir çok izci çocuk. birçok uzmanları kullanarak. “doğa çalışmaları”nın kat’i surette yer almalarını sağlayın.000 dolardan başlayarak dört yıllık burs vermeye kadar gidebilir. Ama genellikle izci oymak şefi. çevrenizdeki bir klübe özel olarak böyle bir program başlatmalısınız. istekli -geleceğin. yazı yazma. onun direktörünün dikkatini bu noktaya çekin.verilemiyorsa. Bu gençlar. ve yıllığı en aşağı $10. Özel eğitim programları. kendi alanlarında cidden birer uzman idiler. izci’lerde yapıldığı gibi. Tatil. yaz aylarında başgösteren öğretmen kısıtlığı ve ailenin kendisinin olası yazlık programı.

boyunda bir çocuk, N.B.C.’nin borsa konusundaki “Büyük Sürpriz” adındaki $100,000 dolarlık yarışmasını kazanmıştı. Hükumet bunun bir kısmını vergi olarak geri almakla beraber, New York Borsa’sı ona $25,000 dolarlık bir ekstra hediye verdiği gibi, ayda $40 dolarlık dört yıl biriktirmek kaydıyla banka hesabı da açtı. Üstelik, Wall Street Journal, ona hayat boyu abonelik sundu. Zaman zaman orta ya da lisenin son sınıfında son derece zeki bir öğrenci bir seri ödül kazanabilir. Bizim not ettiğimiz bir genç, hem “Freedoms Foundations Award”ını (Özgürlükler Vakıfları Ödülü), gazetecilik’te gösterdiği yetenek ve başarı için okul gazetesinin ‘mükemmellik’ ödülünü, yaratıcı yazı’da gösterdiği ‘mükemmellik’ için ‘Klüp Hizmeti’ ödülü ve yerel ilancılık klübü’nün yazı yarışmasının ‘Birincilik Ödülü’nü kazanmıştı. Sonuç: Yale Üniversitesi ona tam burs vermişti. Westinghouse firmasının ‘Fen Bilimleri Yetenekliler Araştırma’ Vakfının ödülünü almak, her öğrenci için gerçek bir şereftir. “Ulusal Liyakat Bursları” (The National Merit Scholarships) aynı şekilde, yüksek yeteneği olduğu halde eğitimi için yeterli ekonomik kudreti olmayan gençlerin başlıca başvuru kaynağıdır. Eğer herhangi bir öğrenci, “Latince Klübü” nün kitap ödülünü almak, Atlantic dergisinin ‘yazı’ yarışmasına katılmak, eyaletin “Fen Bilimleri Fuarı”nda boy ölçüşmek ya da “$65.000’lık soru”ya hazırlanmak istiyorsa, ona sahip çıkın. Çünkü, büyüklüğü ne olursa olsun, bir ödül için yarışmaya girmek, öğrenmek için çok kudretli bir dürtü yaratır. Yarışa girenlerden yalnız bir tanesi kazandığına göre, kayıp, diğerleri için (ancak spor’da yaşanabilen) centilmence bir öğreti olur. Bu yarışmalar, yetenekli bir çocuğun kendisini diğer yüksek zekalı çocuklarla bir kıyaslama yapma imkanını da verir. Öğrenci, yüksek derecedeki bir başarıya, yeteneğinin üstünde ve ötesinde ancak sürekli ve yüksek standartlarla sürdürülecek zorlu bir gayretin sonucu ulaşılabileceğini de öğrenir. Ek olarak, uzun süre verilen çaba ve yarışmalar sonucu elde edeceği sonuçları değerlendirerek, onun gerçek alanının o olup olmadığı konususunda uslamlama yapmasına da yardım eder. Eğer, ister kaybetsin ister kazansın, sonuna kadar azmini sürdürürse ve öğrendiklerini değerlendirebilirse, belki hayatta gerçekten ne istediğini kendine kanıtlamış olur. -70Eğer siz, bir yarışmaya ya da yarışmalara girmek ve onları hazırlamak konusunda bir istilaya uğrarsanız, yarışmanın bazı standartlara uygun olması konusunda ısrarlı olmalısınız. Herşeyden evvel, seçilen konular izlenceyle uyumlu olmalıdır. Öğrencinin yapacağı çalışma, ona ancak bir kazanç ya da övgü getirmekten öte, eğitim bakımından yarar sağlaya-bilmelidir. Bir tarih konusu üzerinde bir çalışma yapıp yazıp kaleme almakla, şişe kapaklarını toplamak arasında fark vardır. Eğer siz bir yarışmada, yapılan çalışmaları ön seçme yapmak için görevlendirilmişseniz, ders yılında yaptığınızın aynını yapmalısınız, yani elinizdekilerin belirli bir düzey ve standartta yazılmış olması gerekir. Bu işi 88

yaparken de, eğer size ekstra görev yüklemek istiyorlarsa ve bu, sizin tüm sınıfı eğitmekle yükümlü olduğunuz programı zora sürecekse, bunu refüze etmek yalnız hakkınız değil, ödevinizdir de. Son olarak gözleyeceğiniz noktalardan biri de, yarışmayı düzenleyen organizasyonların -her ne nedenle olursa olsun- kendi arzuladıkları öğrencinin kazanmasını engellemek, ya da, sonucu, kazanması gereken kişinin zararına değerlendirmemektir. ŞEHİR İDARESİNDE ÖĞRENCİ GÜNÜ Tüm Amerika’da, “Amerika Eğitim Haftası” boyunca, öğrenciler şehrin idaresini bir gün için ellerine alırlar. Bu adet, öğrencilere ve onların organizasyonlarının başındakilere, arkadaşlarına, yerel kent idarelerindeki kamu hizmetleri ve idarelerin ne olduğu hususunda bir öğreti vermiş olur. Bu denemeyle, öğrenci kuruluşlarının başındakilere de bir tanınma ve onanma verilmiş olur. Bu deneyim, ilerde politik bir ofis’te çalışmak istiyen birilerine, kalıcı bir etkide bulunabilir. Tüm öğrenci birlikleri ve ebeveynler bu günü gazetelerden izleyerek, hükumetin işleyişi konusunda daha içgörülü gözlemciler olurlar. Ve, öğrencilere iyi bir örnek olmak gereksinimi, o andaki gerçek ofis başkanlarının simgelemekle yükümlü oldukları “ kamu görevlerinin dürüstlük ve yeterlilikle idare edilmeleri” idealini de desteklemiş ve güçlendirmiş olur. Eğer sizin bulunduğunuz çevre öyle bir ‘Hükumet Günü’nü kutlamıyorsa, öğrenci konsülü’nün problemi kentin belediye başkanı ile görüşmesini tavsiye edin. Bir çok yerlerde, kentin ‘Genç Ticaret Odası’ (Junior Chamber of Commerce) bu görevi üstlenir. Florida eyaletinde, Broward bölgesinin öğrencileri, bölge görevlileri ve öğretmenlerle birlikte, yalınca bir gün için, ‘Amerika Eğitim Haftası’nda aynı toplantıda yanyana oturmuşlardı. Öğrencilerin izlemekle yükümlü oldukları kuralları tartışırken, on dört öğrenci temsilcisi oy birliğiyle anlaşmıştı: “Futbol oyuncularına gösterilen büyük ilgi ve alkış, esasında ve doğru olarak, yüksek düzeydeki öğrencilere yöneltilmelidir!” Aynı gün, öğrenciler, bölgenin altı orta okulunda, “şeref” öğrencileri için burs verilmesini önerdiler. Ayrıca, $18,500,000 dolara malolacak, yeni sınıfların yapımı için tahvil çıkarılması için oy verdiler. Kısa bir zaman sonra şehirde yeni seçimler yapılmış ve bu öneri yeni idare tarafından tamamı tamamına kabul edilmişti. Öğrenciler, aynı şekilde, bölgede, okulu bitiremeden terkedenler için Sanat Orta Okulları, izlence’de yapılmasını düşündükleri değişiklikler ve daha eğlence ve uğraşı merkezi kurulması gerektiği hususundaki görüşlerini de bildirmekten çekinmemişlerdi. -71ÇEVREYE HİZMET VEREN ÖĞRENCİLER Eğitimin en temel ereklerinden biri de, öğrencilere kendi öz insanlarına ve memleketlerine hizmet etmeyi öğretmektir. Bu konuda, yüksek zekalı ve yetenekli çocukların, yüksek düzeyde ve nerede hizmet 89

etme hususunda çok doğal bir içgörüleri vardır. Eğer onların yardımları gerçekleştirilirse, öğrencilerin sempatileri ve görüşleri de genişler, büyür. Öğretmenler, öğrenci konsülleri, ve hizmet organizasyonu idare heyetleri hangi öğrencilerin ne yollarla hizmet verebilecekleri konusunda uyanık olmalıdırlar. Birçok oluşumların, “Amerikan Kızıl Haç” organizasyonunu izlemelerini ve bir “Gençler” bölümü kurmalarını hararetle tavsiye ederiz. İlk ve orta okul öğrencileri, “Çevre Fonları”, “Kızıl Haç” programları, “Çevre temizleme” kampanyaları ve “Güvenli araba sürme” programlarına katılabilirler. Diğer var olan faaliyetler arasında Christmas Seals ve Ester Seals (Dini gün ve yortularda çıkarılacak dekoratif pul satışı), March of dimes (Doğuştan fiziksel özürlüler için açılan para toplama kampanyaları) ve benzeri hayır işlerinde yardımcı olabilirler. New York eyaletinin Rochester kentinde, 11-yaşındaki kızlar Cumartesi sabahlarını “Hayvanlar İçin İnsani Barınak” programında geçirirler. Bu dernek, şimdi beş yüzden fazla üyeye sahiptir. Başka bir kentte, ‘Junior Red Cross’ un üyesi olan altıncı sınıf öğrencileri, okyanus ötesindeki gelişmekte olan ülkelerden birinde kurulmuş olan “Kaybolmuş Kimselerin Kampları”nda, çocuklara oyuncak dağıtmıştı. Bu tür çevre yardımları, zenginleştirme programlarının hemen hepsinde olduğu gibi, onlara verilebilecek zaman birimiyle sınırlıdır. Yüksek zekalı ve yetenekli çocuklar, normal görevlerini diğerlerinden daha önce bitirebilmeleri nedeniyle, tabiatıyla ellerinde daha fazla zamana sahiptirler demektir. Bu ‘fazlalığın’, iyiye kullanılması gerekir. -72VI. Özel Gruplar

Okul müdürümü, yüksek yetenekli çocukların, ilk öğretimden sonra orta okula bir grup halinde başlamaları için ikna etmeye çalışıyorum. Eğer bu plan gerçekleş-mezse, VII. ve VIII. sınıflardaki yüksek zekalı çocuklarla, hiç olmazsa haftada bir saat birlikte toplanmayı tasarlıyorum. Bu, bizim kadememizde kolayca yapılabilir. Bir öğretmen Bir çok öğretmen, öğrencilerin şu ya da bu nedenlerle yeteneklerine göre gruplandırılmasını idari bir problem olarak görebilir. Fakat bu, bir öğretmeni, idareden daha çok direkt olarak ilgilendirir. Eğer okulunuzda demokratik bir idare sistemi varsa, bazı kuralları kendiniz başlatabilirsiniz. Eğer ‘yetenek gruplaması’ okul sisteminizde zaten var ise, size düşen iş, bu özel gruplar için öğrencileri hangi yöntemlerle seçeceğinizi bilmektir. Siz kendiniz böyle bir ‘yetenek grubu’nun başında olmak istersiniz. Hiç olmazsa, sizin yüksek yetenekli çocukların bu gruplara seçilmeleri konusunda uygulanan yöntemlerin, bu çocukların eğitiminde size nasıl yararlı olabileceklerini öğrenmiş olacaksınız. Son olarak da, bu

90

gelişiminin ancak bu düzeyinde gerek fiziksel ve gerekse ruhsal kontrollerini yeterince eline alıp kendini öğrenmeye verebilir. zira öğretmenin kendini -herkese ayrı düzeylerde erişebilmesi için. çünkü. Sınıfın süpervizörü olan Dorothy Norris. bir ‘zaman’ problemi olmaktan fazla o koşullarda herkes için ayrı planların yapılmasını ve ayrı ayrı materyalin temin edilmesi gerektiğindendir de. yani aynı tür yeteneklere sahiplerse. Orta okullardaki kolej kurs’ları. Koleje gidecekler daha seçkin ve genellikle yüksek yeteneklidir. yaş kadar. -73Tüm konularda eşdeğer olan iki öğrenci olamaz. herkese değil. bildiğimiz gibi.öğrencilerin ebeveynlerine okulunuzun onlar hakkında ne yaptığını ve ne yapamadığını açıklamış olacaksınız. “… genel saygı kurallarına gösterilmesi gereken saygı. onlar beraberce çalışamazlar. Yavaş öğrenenler için de özel grupların oluşturulması elzemdir. bir çocuk. aynı uğraşılara ilgi gösterirler. dolayısıyla onun sosyal olgunluğunu esas alan bir öge’ye dayanır. bütün bunları gerek okul müdürüne ve gerekse öğrenciye ve ailesine anlatacak ve öğüt verecek en iyi durumdaki kişi sizsiniz. oraya çocuk kaydı. fakat grubu oluşturan çocukların yetenek ve ilgi alanları ne denli birbirlerine yakın olursa. bilginizin önderliğinde. çocuğun annesinden ayrılabilme ve bir dereceye kadar kendi kendini giydirebilme yeteneğine dayanan. sınıfın tüm disiplininden sorumlu sayıldığını ve bunun da gayet sadelikle. sınıfın üst düzeyindeki daha başarılı öğrencilere açıktır. huyları suları aynı olanlar. Özel bir konu içinde öğrenciler arasında bilgi farkı çok yüksek olursa. Amerika’da okula giriş yaşı olarak seçilmiştir. Bu yalnızca. oradaki çocukjların düzenli ve anlamlı davranışlarına hayran kalmışlardır. yetenek prensibine dayanır.. Bu nedenle. Sizin okulunuz bu tür çocuklar için resmi ya da gayri resmi ne yapıyorsa. sınıfta lider olan çocuğun. hemen herkes kendi başının çaresine baktığı için. Yüksek yetenekli çocukları eğiten hemen her öğretmenin hayret ettiği noktalardan biri. Altı yaş. bu konudaki tüm olasılıkları gayet iyi bilmelisiniz ÖZEL GRUP KURMA SORUNU Genellikle ‘özel gruplar’.çok ince yayması gerekir. ‘Anaokulu’nu örnek alırsak görürüz ki. veya alışılmışın ötesinde usul dışı birtakım girişimler yapılma zorunluluğunda ise. (1) 91 . sonuç da o kadar olumlu olur. kişinin ve durumun özelliklerini gözönüne alarak size göre ‘en doğru’ olanı seçebilmeniz için. yalnızca aynı sınıf düzeyinde kurulagelmiştir.” ile elde edildiğini kaydeder. bu tür çocukların arasında hemen hemen hiç disiplin probleminin olmayışıdır. Ohio eyaletinin Cleveland kentinin “Ana Çalışma Sınıfları”nı ziyarete gelenler. İlköğretimin ilk yıllarındaki “okuma grupları”. Erginler de.

Kendilerinden de çok ve kaliteli bir çalışma beklenildiğinden ve yapmaya yetenekli de olduklarından.her öğrenciyi hem alanla ilgili kılmak ve hem de meşgul etmek o kadar kolaylaştı ki. yakın öğrenci-öğretmen ilişkileri. kurallara kesin itaatten -bir süre için de olsasıyrılmış olmak. aralarında ayrışım yapıldığı duygusu yoktur. motive edilmiş olma.“Öğretmenlerimizin genel inançları şu idi ki. bir kısmı ise çekimser kalmış. yeni yeni tasarılar ve öğretiler de sonsuz olarak daha etkili olarak uygulanabilir. yani başka öge’lerde göze çarpar bir hata olmaksızın davranış bozukluğu yaratmaya yeterlidir. birbirlerini. bir eleştirinin sonuçları hakkında şu raporu veriyor: derslere katılan öğrencilerin çoğu programı büyük bir coşkunlukla kabullenmişti. normal sınıflarda olabildiğinden daha fazla entellektüel faaliyete davet ederler.Heterojenik (karma) ögelerin… yalnızca bir karışımının kendisi.”(2) Birlikte çalışan yüksek yetenekli çocuklar. “Disiplin” adlı kitaplarında şöyle yazarlar.”diye yazıyor bir öğretmen. (3) -74SİSTEME İTİRAZLAR VE KORUYUCU ÖGELER 92 . kolaylıkla motive olabilme ve daha hoşgörülü ilişki kurabilme yeteneklerinden dolayı diğerlerine yeğliyorlardı.. üst düzeydeki çocuklardan oluşmuş grupları. Barbe. Erkekler. “. Kızlar da hemen aynı şeyleri söylediler. ve yalnızca yüzde 7. “Şimdi. her günkü izlenceden farklılık.. Walter B. öteki gruplarla daha yakın temas ve karışım. periyodik olarak değerlendirilmiştir. normal sınıfları yeniden organize ettikten sonra öğrencileri yetilerine göre gruplandırıp sınıf programlarını öyle uygulayan öğretmenlere göre. Sheviakov ve Fritz Redl.” Ek olarak.9’u hiç beğenmemişti.. onlar. Erkeklerin yüzde altmış biri ve kızların yüzde yetmiş dördü bu sınıfların onlara hayata uyum sağlamalarında yararlı olduğunu belirttiler.. fakat yabancı dili bir numara ve kişiliği üç numara olarak seçtiler. Ve. yabancı dil. disiplin problemleri çok daha alt düzeylerde idi. dikkatlerinin daha derli toplu. tezgah ve el hünerlerinde daha çok çalışma zamanı ve ticaret işleriyle daha yakından ilgilenme vardı. eğer tüm grup ya böyle ekstra bir şeyin öğretilmesinden ya da alışılagelmiş izlencenin bir değişime tabi tutulmasından yararlanıyorsa. geçinme ve öğrenmeye daha eğilimli ve arzulu. sevdikleri konuları. Cleveland’ın “Ana Çalışma Sınıfları”nın mezunları.” George V. “. önem sırasına göre şöyle dizilediler: kişiliklerini ifade edebilme şansı. fikir alış verişinde bulunur ve birbirlerine pek benzemeyen karakter yapısındaki kimselerde pek zor rastlanan bir yetiyle araştırma deneyimini paylaşabilir. hiç kimse dışlanmadan rahatlıkla Fransızca öğretilebilir. daha teknik içerikli kurslar. Daha gelişme olması için yapılan önerilerin bellibaşlıları: daha iyi eğitilmiş öğretmenlerin atanması. Öğrenci partnerini rahatlıkla eleştirir. farklı arkadaşlıklar.. ve küçük sınıflar. eğitimde daha sürat. Parlak zekalı bir ilköğretim grubu. başka diğer faktörlere tabi olmadan.

Bazı okullar. öğrencilerini şehrin tüm çevrelerinden toplar. Birçok okullarda kullanıldığı gibi. zavallı sudan çıkmış balığa benzeyebilir. gerçeğin. hata yapma şansı minimuma inmiş olur. fen. herhangi yetenekli bir çocuğu. programlar ve seçenekler ne olursa olsun. normal zekalı çocuklara ayrılmıştır. “Oh. -75Bugün. normal öğrencilerle paylaşırlar. yeteneği olmayan bir öğrenciyi seçip öyle bir programa sokunca. eğer onlar dikkatlice izlenirse. Örneğin el sanatlarında. ya da basketbol veya bilgisayarda. uzun bir denemeden sonra yetenek gruplarından vazgeçerler. gerçekten yetenekli olan çocuğu her zaman tanımlayamayabileceğinden yakınır. ya da eski okuluna döner. sonuç belki o kadar parlak olmayacaktı. normal bir sınıftan gelen bir öğrenci. kendi kendilerini yüceltmeyi hedef almış olurlar. başkalarından daha iyi olma emeli yerine. normal bir sınıfa devam eder. Lee Orta Okulu. Bu. Bu itirazları dinlemek ve sözkonusu olan ‘tehlike’lere göz kulak olmak her zaman yararlıdır. Bir çok öğretmen. Herhangi bir kurs ya da sınıfta güçlüğü olan çocuk. Bu tür çalışmayla. isterseniz ‘seçmeli karma’. ders faktörleri toptan hesaba katılacağından. çalışmaktan bir gurur duymak için. Bizim yaşantımız.Yeteneklere göre gruplandırma sistemini tenkit edenler buna birçok neden gösterirler. Özel sınıf öğretmeni öğrencilerini yakından izlemeli ve eğer onlardan herhangi biri dersleri izlemekte güçlük çekerse. pratik olarak. kimse kimseden daha iyi değildir ve herkes başarılıdır. ben zaten herşeyi bilirim” yerine. Gaye. derhal başka bir sınıfa transfer etmelidir. Tüm bölümlerin öğretmenleri aralarında konuşarak öğrencilerin hangi programda daha başarılı olabileceği konusunda fikir alışverişinde bulunurlar. Çalışmak için. sıradan. kısa bir zamanda kendilerinin diğerlerinden daha yüksek bir düzeyde olduklarını görmeye başlarlar. “öğrendikçe hiç birşey bilmediklerini” öğrenirler. dışlanmış hissettirmemektir. başarıyı yücelttiği gibi. isterseniz ‘bütünleşme’ (integration) programı deyin. Bölüm: II’de seçim yöntemlerinden ayrıntılarıyla bahsetmiştik. matematik. çalışma tempolarını ona göre ayarlarlar. hem birbirleriyle yarışa girerler ve hem de eğer tenkit alacaklarsa. en iyi sistem. (A) ları kolaylıkla aldıkları için. derslerinin ve aktivitelerin bir kısmını diğer. Birçok sınıflar da averaj. özel sınıfların çoğu. altı haftalık bir deneme süresinden sonra gruplanmayı yeniden gözden geçirmektir (reshuffling). yani daima daha çok öğrenime yönelimle. Halbuki eğer bu yüksek zekalı çocukların hepsi bir grupta toplanırsa. Sonuçta. Maryland eyaletinin Baltimore Kent’indeki Robert E. Normal sınıflarda okuyan yüksek yetenekli çocuklar. güçlüğü olan derslerde kendi ayarında. Socrates’in dediği gibi. bunun tersine daha yakın olduğudur. Aynı şekilde. lisan vb. O grupta. yaratıcılık. eğer doğrudan doğruya o yüksek gruba konmuş olsaydı. yüksek zekalı gruptaki bir çocuk kadar kadar başarılı olabilir. ona ekstra bir gayret ve iyi duygu verdiği gibi. hiç olmazsa eşdeğer zeka düzeyindekilerden alırlar ve sonuçlarını daha yapıcı olarak kullanırlar. Böylece bu. başarısızlığı da önlemiş oluyor ve 93 . başarılarından dolayı tebrik ve teşvik edilmek için çalışırlar.

objektif. eğer çok sayıda yüksek zekada çocuklar varsa. New York eyaletinin özel orta okul öğrenci seçimlerinde düzenli olarak kullanılmıştır. ama bu. En önemli başlangıç noktası. Bunlar. psikolojik değerlendirmelerle. Bu düzenlendiği takdirde yapılacak llası hatalar minimuma indirgendiği gibi. ve eğer mümkünse kişisel psikolojik değerlendirmeler yapılmalıdır. Esasında masraf. bu entegrasyon. normal sınıflardan pek de farklı değildir. Hiç olmazsa bu ‘özel program’ seçimi. Her öğrenciye standardize edilmiş zeka ve başarı test’leri. kitaplık ve laboratuvarda ne varsa onu kullanmakla da yetinebilirler. geçmişteki başarısıyla ve -eğer varsa. bazı teknik araç gereç gerçekten masraflı olabilir. tüm tanımlama teknikleri kullanılmalıdır. sizin en tarafsız bir yardımcınız olacaktır. geniş ve kalabalık da olabilir. GRUPLAMANIN TEMELLERİ Öğrencileri yüksek yetenekli bir gruba seçmek için.eski ve yeni tüm öğretmenlerinin. İsteğe bağlı bir ‘en aşağı zeka düzeyi’ tesbit etmek arzu edilmez. kriter. gruplandırma başka niteliklere göre yapılmalıdır.ama onlarsız da öyle bir sınıf yürütülebilir. ya da herhangi bir çocuk hakkında tarafsız değilseniz. Aynı şekilde Avrupa’da da kolej seçimlerinde ve Amerika’da Annapolis ve benzeri askeri akademilere seçimle alınacak öğrencilere de uygulanmaktadır. Orta okullarda hızlı giden sınıflar. çok çarpıcı sonuçlar vermektedir. özel öğretim öğretmeni ve sorumlu idarecinin hep birlikte toplanması çok yararlı olur. -76Son karar verilmeden önce. herhangi bir değişikliği imkansız kılmamalıdır. böyle özel sınıfların ekstra masrafa malolacağından korkarlar. ancak o. artık meraktan çıkmış. Bazı idareciler de. hangi öğrencinin hem gerekli yetenek ve hem de öyle yüksek tempo ve düzeyde çalışmaya arzulu olabileceği hakkında en çok gözleme sahiptir. neredeyse mesleki bir yön kazanmıştır. dolayısıyla da anti-demokratik” olduğu tezine de yalnız karşı gelmeyip onu çürüten bir öge oluyor. “gruplaşmanın bir aristokrasi. ister yüksek zekalı isterse normal-altı zekalı çocukların eğitiminde. Bu arada. özellikle aynı okul sistemi içinde kullanılırsa. sınıf öğretmeninin seçimidir. Daha ilerlemiş sınıflardaki öğrencilerde ilgi. öğrencinin yakın gelecekteki meslek seçimi olasılığını da içermelidir. öğrencinin -eğer mümkünse.) Bu tür programlama.herkes potansiyelini yaşıyor. ya da özel bir yetiye sahip öğrencilerin hepsi için bir program düzenlemek düşünüldüğünde. Öğrencinin okul dosyası. aralarında yarışmalar düzenlenebilir. böyle bir seçim yapmaktan çekinmelisiniz. Sınıflar. Özel konular için böyle özel programlar. Eğer böyle bir programı prensipten onaylamıyor-sanız. (Benim kendi uzun yılların yaşantısı da. yüksek ilgi olmalıdır. Gerçekten. Çev. başta sınıf öğretmeni olmak üzere herkez kritik edilmekten korunmuş ve gelecekte yapılacak işbirliğinin de 94 .

izlencenin dışında ekstra ve özgün çalışma yapacaksa. kendi görüş açısını değiştirebilmesi hususunda yardım edilmelidir. yetmiş yılı aşkın bir zamandanberi faaliyettedir. zaten. Her sınıf.. En son karar. Ebeveyn.o eğitimin süpervizörü tarafından görülmelidir. halen grupta ya da gruba girmek üzere olan diğer öğrencilerle konuşturun. (İkincil eğitim kurumları. ebeveynin soracağı tüm sorulara yanıt verilmelidir (Dikkat edilecek nokta. Program için. Son karar. ortalama bin civarındadır. diğer oluşumlardan aynı emel için yardım gördüklerinden. aynı sınıfa devam eden diğer çocukların ebeveynleriyle. görüşmeli ve onların görüşlerini de almalıdır. ve IV. III. Aynı şekilde programdaki öğretmenler ve öğrencilerin ebeveynleri de sürekli olarak birbirleriyle iletişim halindedir. yani öğrenci.temeli atılmış olur. En önemlisi tabii.) Böyle bir sınıfa 95 . İlk öğretim kurumlarında. Eğer yüksek düzeydeki bir öğrenci. bu rakamın aşağı yukarı yarısı kadardır. O özel sınıfa çocuk ve ebeveyn beraberce davet edilmelidir. Cleveland’ın Ana Çalışma Sınıfları. özel eğitim öğretmeninin öğrencisini çok daha iyi tanımış olduğudur. Bu çok iyi bir başlangıçtır. özel bir gruba bağlanmak genellikle başka bir okula transfer demek olacağından. Tüm program. Böyle bir programdaki öğrenci sayısı. Her sömestrde. öğrencinin ebevyeni özel sınıf öğretmeni. farklı düzeydeki sınıflardan parlak öğrenciler çeker. YÜRÜRLÜKTE OLAN BAZI ÖRNEK İLKÖĞRETİM PROGRAMLARI Örnek olabilecek üç dört programı sizlere sunmakta güçlük çektik: var olmadıklarından değil. onların özel programlarındaki öğrencilerin sayısı. herkesin kolaylıkla erişebileceği bir yer seçilmiştir. sınıflardan gelen öğrenciler -77aynı çatı altında toplanabilirler. Bu. özel bir süpervizör’ün denetimi altındadır. Programın başarılı olmasının nedenlerinden biri. belki fikrini değiştirir. sayı yükseliyor. İdari bakımdan bizler bu temelleri atarken. o zaman sınıf öğretmeni çocukla durumu inceden inceye irdelemeli ve onun ne dereceye dek böyle bir sorumluluğu alıp alamayacağı tartışılmalıdır. O ziyarette. bu görüşmede. ya da ‘şeref’ öğrencilerinin özel çalışmalarını içeren bir gruba girecekse. örneğin II. öğrencinin kendisinin ve ebeveynlerinin arzularını sormaktan da geri kalmamalıyız. Ama durum bundan ötedeyse. orta eğitimde kolej kurslarının seçiminde sınıf öğretmeninin ve danışmanın öğüt ve onayını alaraktan rutin olarak yapılmaktadır. diğer çocukların önünde söz konusu çocuğun IQ’sü bahsedilmemesidir). eğer arzu ederse. bilakis çok olduklarından. aceleyle verilmemelidir. mezunların da devamlı olarak okul programıyla temasta bulunmalarıdır. mutlak surette ebeveyn tarafından onaylanmalıdır. kent’in içinde. Bu takdirde onu. ya da -varsa. ne ‘hep beyin’ (çok akıllılar) ne de ‘yumurta kafalılar’ (çok aptallar)’la birlikte çalışmayı istemiyorsa.

ebevynlerin yardımıyla tamamlanır. müzik ve yabancı dil kursları yanında. Cleveland okul programına birçok dergilerden övgü gelmiştir. özel bir programa tabi tutulmuşlardı: normal başarılılar bir klüb’e ve yüksek yetenekliler de zenginleştirme kursları’na.: 4) Merle R. Norris tarafından . Gaye. Ebeveynler. yükümlü oldukları çalışmayı yapmayıp. yıllar boyunca binbir gayretle nasıl bugünlere geldiğini ayrıntılarıyla anlatır. okuldaki kitaplık görevlisi. Eğer çok öğrenci aynı zamanda başvurursa. Ders saatlerini programlama güçleşmişti. Hall’ün kitabı sınıftaki derslerin şirin bir tasvirini verir ve aynı zamanda Norris’in çok değerli bir elkitabını. Okulöncesi gelişim raporu. normal olarak izlenmekte olan sanat. özel bir öğretmenin yönetmenliğinde. çocuğu okula getirip götürmekle yükümlüdürler. son üç sınıftaki tüm öğrenciler. İzlence. Başarılı öğrencilerin ebeveynleri. “Colfax Plan” diye adlandırılan bu başarılı programın. özel öğretmenlerden ders alırlar ve aynı karneyi paylaşırlar. içinde bulunduğu okulun programının bütününün ayrılmaz bir parçasıdır. alan gezileriyle zenginleştirilmiştir. (Bk. Pregler. yüksek başarılarına karşın iki tarafta da çalışma zor gelmişti. Pennsylvania’daki Colfax Okulu.seçim. Yüksek IQ’lü olsun olmasın. Bu bir sorun yaratmıştı: bazı öğrenciler. yüksek notlar ve fiziksel bakımdan uyumlu olmak esaslarına dayanır. Her workshop. “Yüksek Yetenekli Öğrenciler İçin Bir Kılavuz”u da içerir. klasik Stanford-Binet olup en aşağı 125 olmalıdır. Çalışma üniteleri kurmak da esastır. yüksek yetenekli çocuklara başka tür bir organizasyon yapılması gereksinimini ortaya koydu. (6) Pittsburgh. programı onlara tüm ayrıntılarıyla anlatmaktır. haftada iki saat. Sumption’ın: “Üç Yüz Yüksek Yetenekli Çocuk” (5) ve Hall’ün “Cleveland Hikayesi” adlı iki kitap. Öğrenciler. üç akademik workshop’a ayrıldılar ve bunlar hala da devam ediyor. Bu. Günün diğer yarısı. öğrencinin kendi sınıf öğretmeninin takdiri. Okulun müdürü Hedwig O. müzik ve fizik eğitimi için sarfedilmektedir. bazılarına. anaokulu’nu da içeren yalnızca bir ilköğretim okuludur. (7) Herşeyden evvel. Parlak zekalılar buna itiraz ettiler ve onlar da klüb’e gitmek istediler. zaten kendi sınıflarından en aşağı iki sınıf yukarı düzeyde olan son iki yıl öğrencileri. ön eleme (screening) zeka test’leri de verilebilir. Bütün bunlar. Sınıfın izlediği özel yöntemler açık tartışmaları ve araştırmayı içerir. Ertesi yıl. parlak zekalı çocuklara çok özel bir danışmanlık kursu veriyordu ve o program çok başarı ile ilerliyordu. Bu kez. program süpervizör’ü tarafından görüşmeye çağrılır. Uygulanan zeka testi. normal sınıf kadar öğrenci içermekte olduğundan fazla bir öğrenime gereksinim yok- 96 . tüm şehir için. Aynı zamanda. özellikle sanat. haftada iki saat bir proje için bir araya gelmişlerdi. onun böyle bir programa uyum sağlayıp sağlayamayacağı konusunda -eğer varsasüpervizör’ün onayı. Her “özel sınıf”. yarım gün uygulanmak üzere. örneğin “Yüksek zekalılar için ‘Terzi elinden çıkma’ Program”. herbirinin gerek IQ’sü ve gerekse başarı derecesine göre. bir sınıfı diğerine karşı getirmişlerdi. okulun tüm aktivite programlarına katılırlar.

üç esaslı yaşantıya dayanan. analitik. Öğrenciler. yüksek zihinsel kaliteli çocuklar yetiştiriyor: kendi yaşdaşlarıyla sosyal ve zihinsel faaliyetler. bu çocukları ne şekilde uyarma gerektiği hususunda bize önemli ve pratik ipuçları verirler. sekiz ilkeğitim okulu var. Helen Roberts’in “Yüksek Zekalıların Eğitiminde Yeni Akımlar” (11) adlı kitapları ve birçok eğitim dergilerinde yayımlanan makaleler. O. sınıftaki öğrencilerin sayısını istenilen miktara yükseltmek için.” Üniversite şehri: Missouri Resmi Okulları Programı. haftada iki kez toplanır. yüksek yetenekli çocukların atandığı bir sınıfı ziyaret etmek ve onların ne yaptığını izlemektir. yüksek yetenekliler için düzenlenmiş zenginleştirme programı. gerçeği bulmak için öylesine motive olmuşlar ki. gerçeklerin nasıl bulunduğunu ve en üst düzeyde net olarak nasıl ifade edilmesini bilmeye savaşıyor. (8) Üç yıl içinde program kapasitesini 50’den 275’e çıkarmıştı. bir ‘Özel Zenginleştirme Sınıfı’ öğretmeni yönetir. Clevelandde Colfax Okulunda yaptıkları gibi. Genellikle sınıflar.. orta okulda şeref listesine geçmişlerdi. Bu. Kurs öğretmeleri. aynı yaşlardan seçilmiş ve kontrol olarak kıyaslanan diğer gruplardan üç buçuk kez daha yüksek bir başarı oranı idi. ek olarak İspanyolca ve bilgisayar dersleri alıyorlardı. maksimum onu geçmez. birçok zenginleştirme programı. Dunlap’ın yazdığı “Zenginleştirme Programındaki Yetenekli Çocuklar” isimli bir makalede ayrıntılarıyla anlatılmıştır. James M. aynı düzeydeki sınıf derslerine göre ayarlanmıştır. Bu programda. proje’ler sayesinde kişisel aktivite’ler ve kendi zihinsel yeteneklerini güçlendiren talim ve araştırmalar. kritik ve yansıtıcı düşünmeyi öğreniyor. Öğrenciler. hem kişisel ve hem de grup proje’leri ve laboratuvar yaşantıları vermeye çalışıyordu. workshop’ları sayesinde. Her çocuk çabuk. Aradaki kişisel farkları dengelemek için. Gertrude Hidreth’in “Hunter Koleji İlköğretim Bölümünde Yüksek Yetenekli Çocukların Eğitimi” (9). Çoğunun IQ’leri 140 ya da üzerindedir. kırk ile kırkbeş dakika arasında. Pregler’in dediği gibi. Her okulda. bakalım ne olacak?” zihniyetine hayran.Bir deneyelim. Havighurst. normal bir sınıf kadar öğrenci içermesi gerektiği zaman. -79Özel bir grup.. Stivers ve DeHaan’ın “YüksekYetenekli Çocukların Eğitimleri Konusunda Bir Araştırma” (10).. “Colfax Planı. izlencenin içermediği projeler üzerinde çalışır. ikinci ve üçüncü sınıflardan da yetenekli öğrenci toplanabilir. ana programla bütünleş-tirilmişti. Sınıfın başarıları dışarda hiç ilan edilmez bile. Sınıfların çoğu. Sınıftaki öğrenci sayısı. alınan notlar ve sürekli toplu dosyaların gösterdiği total performans kriterleriyle seçilmişlerdir.-78tur ve ilenen eğitim programı. lojik. Pittsburgh kentinin eğitim programıdır. Bu programın başarısı. Yirmi üç mezundan on dördü. Pregler ekliyor. Sınıfı. “Diğerleri acaba ne yapıyorlar?” sorusuna en iyi yanıt. Akademik olmayan konularda çocukların 97 . Bunlar örneğin konuşma ya da müzik band’ı gibi ek programlarla bütünleşmiştir. sınıf çalışma düzeyi. birinci sınıf öğrencileri bile “.

Bu. Tüm sınıflara hitap edebilecek klüp’ler. ‘şeref’ programlarını da ek olarak 98 . Bazan özel bir grup. (13) ( *) Phi Beta Kappa : Eski Yunancadaki philosophia biou kubernete (Felsefe. okumaya yardımcı öğretmenlerin yaptığı gibi. diğerleri başarıyla tamamlamışlardı. o gruba kabul edilme kurallarını. Ohio eyaletinin Bedford kentinde. herhangi bir düzeyde. birçok orta okullara sahiptir. bu öğrencileri böyle uzmanlaşmış okullara çeker. genel bir ilgi ve genel bir motivasyon. biri müzik ve sanatte. bugün birçok orta okullar. Onun üstünde odaklaştığı nokta. biri tiyatro-performans bölümünde ve bir diğeri de bilim ve teknoloji üzerinde uzmanlaşmış olanları dahil. kolaylıkla kurulabilir. Bu nedenle. öğrencinin bu genel eğitimi alırken. bu çocukların koleje gidecekleri varsayımına göre ayarlanmıştır. New York kenti’nin böyle uzmanlaşmış orta okullarından ve ondan sonra atanılan Teknik okullardan övgüyle bahseder. birinci sınıflardan başlayıp on ikiye kadar giden altmış gönüllü çocuktan yalnız biri programı terketmiş. Bu okulların herbirinde izlence. Paul H. öğrencilerin İngilizce. Amerika’nın en eski şeref unvanlarından biri olup. Örneğin matematik ve fen bilimlerinde ‘uzman’ eğitimi almış bir Stuyvesant Orta Okulu mezunu.) -80İster kentin içinde ister dış varoşlarında olsun. Yale Üniversite’sinde Fransızca’da major yapmış ve sonra da Hukuk Fakültesine girmişti. yabancı dil’de koleje girecek düzeyde. Ünlü öğretim üyeleri ve şöhretli doktora öğrencileri de dışardan bu gruba kabul edilebilir. Program uygulanırken dikkate alınan önemli bir nokta. Çalışma özel bir proje üzerinde odaklanabilir. yetenek ve ilgi esas alınmak koşuluyla. hayata danışman!) sözcüklerinden alınmış. Phi Beta Kappa (*)’nın bir üyesiydi bu öğrenci. özel bir grubun oluşumunda. “Williams ve Mary College”inde verilmeye başlanmıştır. ya da özel öğretmen onlara özel bir danışmanmış gibi hareket eder. aynı zamanda matematik ve fen bilimlerinde. ya da sanat ve müzik’de ‘şeref’ düzeyinde bir programı yürüttükleri anlamına gelir. yüksek yetili çocuklarla teker teker haftada bir iki saat özel olarak çalışabilir. imkan derecesinde esnek tutmak daha yararlıdır. ikisi fen bilimlerinde. Fransızca gibi çok özel bir konu için de teşkil edilmiş olabilir. ulusal zaferin kaydedildiği Virginia-Williamsburg’ta. Sosyal bilimler. koleje hazırlık kursları yanında. “Kariyer Orta Okulu” adlı makalesinde. ilerisi için hedef aldığı uzmanlık bölümünü değiştirebilme esnekliğidir. Wayne Wrightstone. Birleşik Devletlerinkine eşdeğer olup ilk kez. Eğer ayrı gruplar oluşturulamazsa. (Çev. (12) ORTA OKUL VE LİSE DÜZEYİNDEKİ PROGRAMLAR New York şehri. kuruluş tarihi. Holcomb’un tanımladığı Bedford Programı’nda. Amerika Birleşik Devletleri’nin birçok kolejlerinde ‘şeref’ listesine girenlerin oluşturduğu grup. Bu stil üzerinde çalışan.geniş bir spektrum içindeki arkadaşlıklarından çok şey kazanılır. J. özel bir öğretmen.

eğiteceği yaştaki çocukları sevebilmelidir. Bu şekilde yollarda. Nükteci oluşu. hiç şüphesiz. Kendisi. tepelerde yürürken. ‘film yapma ve develope etme’ işlemlerinin kimyasını öğrenmek arzusunda bulunan yetili çocuklar için ekstra toplantı ve kurs saatleri düzenlemişti. New York’un banliyö’lerinden birinde kurulmuş olan “Forest Hill High School” daki Fen bilimleri kursu’ndan sitayişle bahsederken. bulabildikleri örnekleri. bu kurstan mezun olan öğrencilerin “Westinghouse Ulusal Yetenek Arama” kampanyasında çok başarılı sonuçlar almış olduklarını kaydetmişti. -81Öyle bir öğretmen. Bu işte yaş ve deneyim bakımından en kıdemlisini ya da en uygun olanını seçmek. hayata psikolojik olarak iyi bir uyum sağlamış. gönüllü hizmette bulunur. “Yazma Tekniği” kitabının yazarı Mr. Tabii bunlar. en iyi iki öğrencisini kendisiyle beraber günlük araştırma gezilerine katılmaya davet etmişti. ÖZEL GRUPLARIN ÖĞRETMENİ Yüksek zekalı ve yetenekli çocukların sınıfına en iyi öğretmeni seçebilmek. çocukların duygularıyla ne aşırı derecede özdeşecek ve ne de onlara gereksizcesine zıt çıkacak. örnek olacak şekilde. kendi deneyimlerimizin de bir karmaşasıdır. orta okulun sondan bir öncesi ve son sınıfların herbirinden alınmış otuzar öğrenciye. Brookline bölgesinin okul psikoloğu James Hobson. ‘yaratıcı yazma’ (creative writing) kursları verilmekte olduğunu bildirmektedir. yüksek yetenekli çocuklarla olan diğer ilişkilerde olduğu gibi. kısa bir zamanda onlara öğretebilmişti. gerek öğretmenler ve gerekse idareciler için çok zor bir iştir. Tabiidir ki bu tür çalışmalar. derslerinde çok başarı göstermiş ve özel bazı konulara derinden ilgi gösteren öğrencilere sınırlıdır. herhangi bir yerdeki iyi bir öğretmenin tüm niteliklerine sahip olmalıdır.sunarlar. kendisiyle barışık bir insan olmalıdır. onbeşerlik sınıflar halinde. çevresindeki “boyama-ve-kille çalışma” klübüne. hemen her an gereken yüksek enerjiyi etrafına yayabilsin. okullarında. seçkin öğrencilere ve klüplere. Pregler ve Brandwein’ın yazdıkları yanında. tanımlama ve klasifiye etme uzmanlıkları dahil. her zaman için doğru bir çözüm olmayabilir. Herşeyden evvel. kolej’de de. ‘Fotograf Klübü’nün resmi sponsor’u olan bir kimya öğretmeni. Newsom tarafından. İleri İngilizce’de takdire şayan bir performans sergilemişlerdi. sıklıkla. bulunması güç bir erdemdir. derginin yazarları büyük bir gelişme göstermeye başlamışlardı. Bir okul dergisine bir İngilizce öğretmeni ‘özel denetimci’ olarak atandıktan kısa bir süre sonra. ekstra zaman gerektirir. 99 . Norris. seçkin öğrencilerini de kabul ettirmiş ve onlara kendi tekniğini öğretmişti. Brandwein. Bizim burada söyleyeceklerimiz de. (14) Bir çok orta okul öğretmeni. Bir çok okullar bu konudaki fikirlerini yayımlamışlardır. ama. Bu öğrencilerin birçoğu ulusal yarışmaları kazandıkları gibi. Bir resim öğretmeni. Bir Botanik öğretmeni. birçok yüksek düzeydeki özel konularda. İyi bir sağlığa sahip olması gerekir ki. her zaman verimli ve hayata zevk katan faaliyetlerdir. Massachusetts eyaletinin Boston şehrinde. Francis W.

uygun zenginleştirme yapıldığında. çocuğun kendi yaş grubundan ayrılmaya mecbur kılınmasıdır. Sınıfta demokratik yöntemlerin uygulanmasına ve özellikle planlamada öğencilerin sorumlulukları paylaşmasına yürekten inanmalıdır. -Bir öğretmen Amerika Birleşik Devleri’ndeki okul sistemlerin çoğu. o konuda cidden uzman olmalı ve büyük bir coşku sergileyebilmelidir. diğer çocukları ne nedenlerle seviyorsa. çok dar sınırlar 100 . Ama o. tüm bir başarıdan aşağı bir sonucu kabullenmeyen fakat o yolda gayret ve pozitif gelişmeyi bütün varlığıyla destekleyen bir uzman. Aynı zamanda. Bazan bu. elde edilecek avantajlar. fakat yalnız bırakılması gereken hallerde de sabırlı olan ve her durumda kendisi gayet iyi model olan bir insan!” -82VII. İngilizce lisanını. öğrencileriyle birlikte öğrenmeye de hazır olmalı. daha az gayret ve stres’le eğitebileceği temel konulara vereceği emekten çok daha fazla bir gayrete malolacağını önceden bilmelidir. üstlendiği bu rolün kendisine bir perestij sağlamasından çok. bu seçkin çocukları da aynı nedenlerle sevmelidir. Değerli de olsa. birinci sınıfa girme yaşının minimum sınırını tesbit eder. Hızlandırma Hızlandırma programı benim hiç bir zaman seçeneğim olmamıştır. ilerlemeye ve yapıcı eleştiriye açık bir zihniyete sahip olup. Öğrettiği özel konuların. Yüksek zekalı ve yetenekli çocuklarla başarılı olmuş bir öğretmen hakkında bizim notlarımız şunu diyor: “O hanım eğitici.Özel sınıfı eğitecek öğretmenin. olası kayıplardan çok daha yararlı olacaktır. çocuğun sosyal uyumunu zarara uğratabiliyor. Bu minimum. eğer çok özel bir konuyu işleyeceklerse. bu tür yetenek gruplamalarının hem çocuklara ve hem de onların ait olduğu çevreye en yararlı bir hizmet olabileceğine inanması gerekir. açık fikirli. bu yüksek zekalı ve yetenekli çocuklar hakkında yalnış hisler edinmemelidir. gerek yazma ve gerek okumasında mükemmellik derecesinde bilmesi ve ayrıca çok geniş bir kültüre sahip olması gerekir. Başlıca nedenim. bildiği ve inandığı katı kuralları uygulamaktan çok. Öğretirken. öğrencinin kişisel yeteneğinin yeşermesi için tüm yolları açan. her bir öğrenciyle yakından ilgili ve birilerinin öğrenme ve uyum sağlama problemlerini çözmeleri yolunda sürekli olarak ipuçları arayan bir yardımcı. ama. Kriz anlarında yardımını esirgemiyen. Yani o. iyi bir öğretmen sembolünün en yüksek bir temsilcisidir: dost. Şimdi o süreci içeren ögeleri daha iyi biliyorum ve diyorum ki. öğrencilerin kişisel gereksinim ve farklılıklarını daima gözönünde bulundurması gerektiğine inanmalıdır.

Anaokulunun mevcut olduğu sistemlerde oraya kabul yaşı. kendi eğitim zamanlarında hızlandırılmışlardı. Diğerleri ise. sosyal nedenlerle istemezler. normal şartlar altında sınıflarını geçip zamanında mezun olduğunu varsayarsak. (Örneğin Yale’de ortalama mezuniyet yaşı 22 yaş ve 10 ay olarak saptanmıştı. Ancak o sayede hem kendi ve hem de toplum ondan tümüyle yararlanmış olur. bu programa dahil olan bir çocuğun. Bu konuda izlenen yöntemler.5 yaşında olacaktır.) Bir programı “hızlandırma” adı altında listeye koymak istersek. Eğer bir çocuğun yüksek düzeyde yaratıcılığı varsa. buna karşılık 1 Ocak’ta doğan çocuk kabul edilmez. Ve böylece.içinde esnek olabilir. dört yıl kolej. çoğu kez o kararı veren erginin kendi hayat yaşantısı sonucudur. ve kolejde. bunu otuz beş yaşından önce ortaya koyabilmesi için. İstatistikler. arada bir sınıf atlama. üç yıl daha kendimi piyasaya hazırlama. Bugünün öğretmenlerinin önemli bir çoğunluğu. bahaneyi “çok genç” olduklarına atmışlardır. normal birinci sınıfın bir yaş altındadır.” Yukardaki tahminlere iki yıl da askerlik ve bir ya da iki yıl şöhret kazanma zamanını da eklersek. çok zeki dahi olsa. ilgi ve yetenekleriyle dikkati çekmişler ve hızlandırma programına sokulmuşlardı. 18. buna karşılık 1 Ocak doğumlu bir çocuk. -83HIZLANDIRMA OLAYI Parlak zekalı bir sekizinci sınıf öğrencisi şöyle yazıyor: “Benim geleceğimin en büyük problemi… ZAMAN! Dört yıl orta okul. iki yıl da şöhret kazanmak için. bir çocuğu okula kaydetmek için onun Eylül 1’de 6 yaşında olmasını koşullar. ileri bir sınıftan başlamaktır. gerçekten genç ergenlerin kariyer yapma hulyalarının. Tabiidir ki aynı insanın. herşeyini tamamlamış bir doktor olarak hayata atıldığım zaman. o tarihte çocuğun yaşının 5. aynı koşullarda. 31 Aralıkta kabul edilen çocuğun. kendi yaşıtlarından en aşağı bir yıl önce mezun olması gerekir. zira. Eğer örneğin 31 Aralık’tan evvel 6 yaşında olma sınırı konmuşsa. göreceli olarak okuma. eğer hızlandıma programına 101 . hızlı tempolu bir çalışmayla üç yılın izlencesini iki yılda bitirmek. ya tam gelişmemiş (immature) olduklarından ya da şu veya bu aktivitelerde dışlandıklarından. bir çocuğun yaşdaşlarından hızlı bir eğitime tabi tutulmasını. onlar erkenden ilerde öğretmen olabilecekleri hususunda. dört yıl Tıp okulu. üç yıl asistanlık. Bu zıtlık. Ama birçok öğretmen ve idareciler. zamanın tekerleğine bağlı olduğunu gözlemleriz.5 oluşunu yeterli bulur. hemen daima 31 Aralık’ta doğan çocuk okula kabul edilir. Çok sayıda okul sistemleri. mezuniyet yılının eskisinden bir az daha yükseklerde olduğunu göstermektedir. eğitimin gerçekten hızlandırılması kanaaatına varırız. orta okulda bir ya da iki yılı atlayarak koleje erken kayıt. Sonra. çocuğun anaokuluna erken kaydı. mezuniyet zamanında 17. yazma ve eğitimin çocuklara erken sunulmasına karşın. koleje geldiklerinde. yaşlı bir adam olmuş olacağım.5 yaşında olacaktır.

böyle olduğunu ve çocuğun bir yıl beklemekten yarar göreceğini ısrarla söylüyordu. hızlandırmadan dolayı arada eğer bazı aksaklıklar olduysa bunların pek çok önemli olmadığını. Kasım ayının birinde doğmuştu ve dolayısıyla da okula alınamıyordu. Sosyete’ye kabul edilmiş en yaşlı öğrenci. hiç olmazsa yaşlı gruptaki kadar iyi ve düzgün bir şekilde uyum sağladıkları saptandı. onun yeteneği. bu erken mezun olan gençlerin ötekilerden daha yüksek notlar aldığı. Hızlandırma programına katılmış bir öğrencinin okul ve kolejde gösterebileceği uyumluluk. akademik olmayan çeşitli şeref belgelerine de sahiptirler. beş yaşını doldurması gerekiyordu. Direktör. Hızlandırmanın pek fayda sağlamayacağına inananlarca bile. fiziği ve kişiliğine bağlıdır. Cleveland’ın “Temel Çalışma Sınıfları”nda hızlandırma programının uygulanmamasına karşın. Terman. Yale Üniversitesi’nin Phi Beta Kappa grubuna dahil olanlarını cetvelledik. Ama anne. Onun çocuğu ise. Bir anne telefonda idi ve müdür beye dert yanıyordu. Noel Keys’in “Küçük Yaştaki Orta Okul ve Kolej Öğrencileri” (2) ve Sidney L. ANAOKULUNA YA DA İLKOKULA ERKEN BAŞLAMA Bir okul bölge eğitim direktörü. “Yüksek Yetenekli Çocuk Büyüyor” (The Gifted Child Grows-Up) adlı kitabının tüm bir bölümünü. O. aynı yıl. normal olarak mezun olanlardan bir yıldan fazla bir zaman eksiği demekti. normal olarak bir yıl ve daha fazla zaman sonra mezun olmuş öğrencileri kıyaslıyor. Terman’ınkine benzer sonuçlar sunuyor. Terman. eğer bir istisna 102 . yani ‘hızlandırma tipi’. Burada. Bu sonuncu faktör. en genci ise. bu problemlere maruz kalmayacaklarını bildirerek görüşlerini sonuçlandırıyor. bir çocuğun anaokuluna kayıt olabilmesi için. Bunların en önemlilerinden biri. “fakat o. 22 yıl ve dört aylıktı. ‘Phi Beta Cappa’ya seçilmiş Yale son sınıf öğrencileri. Bu. mezuniyette. Bunlar. Pressey’in “Eğitimin Hızlandırılması: Değerlendirme ve Temel Sorunlar” (3) adlı makaleleridir.katılmasaydı ne şekilde davranacağını bilmemize imkan yoktur. geceyarısından tam iki dakika sonra doğmuştu!” diye ısrar ediyordu. 19 yaş ve on bir aylıktı. Bu hızlandırmanın ne dereceye kadar ve ne şekilde yapıldığı da önemlidir. hatta eğer okulu daha çabuk bitirselerdi. onlar tarafından hararetle tavsiye edildiğini de bildirmek isteriz. kolejlere daha kolaylıkla ve nicelik bakımından da daha yüksek oranla girdiği. yine kabullenmedi. Onun anladığına göre. Bizler. (1) -84Diğer araştırmalar. bunu en yüce kolej şeref payesi olarak kabul ederler. yani hiç olmazsa bir yıl hızlandırma programına katılmış ve dolayısıyla erken mezun olmuş çocuklarla. “ne kayıtlı ise o olur. 31 Ekim ya da öncesi. Mezun kırk gencin ortalama yaşı 21 yıl ve sekiz ay idi. okulu on altı buçuk yaşının altında. zaman ve sonucu kontrol eder. “Okulda Hızlandırma Problemi”ne ayırıyor. Bu doğru muydu? Bölge eğitim direktörü bunun -maalesef. daha nitelikli meslekler seçtiği ve sosyal hayata. bir Eylül akşamı aldığı telefondan bahsediyor.

Yüksek sayıdaki diğer çalışmalar da. Worcester. eksikliklerini gidermeye çalıştılar. 1 Ekim’de okula başladıklarında arkadaşlarından 9 ay daha genç (bu demektir ki. Bu çocuklardan bazıları. çocukları için gösterilen bu ilgiden çok mutlu olup. minimum yaş düzeyinin 5 yaş ve 8 ay olması gerektiği saptandı. çocuklar anaokullarına hatta dört yaşında bile kabul edildiler. okul açıldığında 5 yıl ve altı ya da yedi aylık idi. motor koordinasyon’un gelişmemiş oluşu ya da sağlık sorunları idi. onların hemen hepsi sınıflarını high school boyunca da çok başarılı bitirdikleri gibi. Eğitimci idareciler. Bu takdirde ebeveynler derhal görüşmeye çağrılmışlardı. Buna karşılık. anaokuluna ya da birinci sınıfa erken kaydının erdemliliğini göstermiştir. “Normalden Üstün Çocukların Eğitimi” (The Education of Children of Above-Average) adlı kitabında bu gerçeği açığa çıkarıyor. Çocukların hepsi birinci yıl eğitimine atanmışlardı. devlet okullarında denenmişti. Brookline. Birinci sınıflara erken kabul edilen çocuklar da dikkatle izlendiler. yeterlice olgunlaşmamış olmak. en aşağısı 5 yıl ve sekiz aylık idi. daha yüksek okullarda ve hayatta. bunların olası nedenleri ‘akıl’ yaşlarının 5 yıl ve 8 ay’ın altında olması. Gerek idareci ve gerekse öğretmenlerin çoğu. sosyal uyumda hiçbir kayıba uğramadan. Bunlara uyan IQ dereceleri ise 128 ve 101 idiler. ilkokul birinci sınıfa hazır gibi göründüler. daha ne yapabilirdim ben? Doktora doğumda acele etmesi için o kadar yalvarmıştım ki!” İlköğretimin ilk sınıfına ‘erken’ kayıt deneyimi. D. fakat orada bir yerine iki yıl okudular. Bunların yaş düzeyi. Bunların hepsi de okula başarılı olarak ikinci ve üçüncü -85sınıflara yükseldiler.yaparsak. diyor Worcester. “Ah. başlama yaşı ortalama 4 yaş ve 9 ay idi) olan çocukları uzun yıllar izledi. yüksek yetenekli bir çocuğun. bir zaman geldi ki. Onun bulguları. zihinsel ve sosyal açılardan yaşdaşlarının hemen hepsi kadar olgun olmak koşuluyla. eğer çocuk 1 Eylülde beş yaşını doldurmuş idiyse. yakınmaya devam etti. hemen her yönde üstün düzeyde bir uyum sağladılar. bu yaş düzeyindeki çocukların birinci sınıf derslerini yapamayacakları kanaatındaydılar. “Bu çocuklar.A. (4) Hobson. Bu nedenle Eylül’de okula başlamaları için. üstün zekalı bir çocuğun en aşağı sınıf arkadaşlarından sekiz ay daha genç olmasına karşın. en yükseği 7 yıl ve iki aylık. Akıl yaşları ise. Connecticut eyaletinin New Haven kentinde. Tabiidir ki. Bir çocuk eğer kabul edilmediyse.”. yaşları 5 ve daha yukarı olanlar birçok bakımlardan daha olgun 103 . Ekim ayında bunlardan sekiz tanesinin incelenmeye alınması okul psikoloğu tarafından tavsiye edilmişti. okuldaki başarısı en az onlar kadar hatta daha üstün olduğunu gösteriyor. Massachusetts’de. onu programa kabul etmişti. yirmi tane daha arkadan gelir. Bu plan çarçabuk büyüdü ve her yıl yüzlere varan sayıda çocuklar test’e tabi tutuldu ve bunların yarısı birinci sınıfa kaydoldu. Üzgünüm!” Anne. Onlar. daha ilk yıllarındayken. eğitim bakımından bir yıl kazanmış oluyorlar.

Böylece sistemden şikayet ve problemler minimuma inmişti. okulun ilk yılında resmi bir sınıflamadan kaçınılmasıdır. Öğretmen küçük kızın arada bir bazı sözcükler söylediğini farketmişti ama gerçekten okumaya hazır olup olmadığını denememişti. SINIFLANDIRILMAMIŞ İLKÖĞRETİM GRUPLARI Erken okula kayıttan doğabilecek problemleri çözmenin yollarından biri de. kronolojik olarak kendinden daha büyük çocuklarla birlikte çalışabilir ya da oynayabilir. sonuçlar onlarla ayrıntılarıyla gözden geçirilir.davranıyorlardı. “okumaya hazırlık” ve “bir yıl ya da daha uzun 104 . test’i vermeden önce programı ve test’den ne beklediğimizi aileye açıklamaktır. Birch’e göre. birinci sınıfın öğretmeni çocuğa bir “okumaya hazırlık” test’i verebilir. akademik bakımdan olduğu kadar. O takdirde ilk iki yıl. onların başarılarının “…diğer arkadaşlarından… sürekli olarak. Bir psikolog. o. Pennsylvania eyaletinin Pittsburgh kenti devlet okullarının özel eğitim müdürü Jack W. ona eşlik eden psikolojik test’lerin sonuçları da eğer çocuğun okumaya hazır olduğunu telkin ederse. aileler tarafından teklif edilen dört yüz kadar diğer öğrencilerin okula erken alınmaması hususunda salık vermişlerdi. Test uygulandıktan sonra da. En yakın bir gelecekte de kendisinin fiziksel ve sosyal gelişimi ve okul başarısına göre. Bu tür sınıflandırılmamış gruplar iki ya da daha uzun yıllara kadar sürdürülebilir. (5) -86Bir anaokulu öğretmeni bir çocuğun zekasında umulmadık bir parlaklık ve olgunluk hissederse. kabulden hemen sonra. Bazan. okumaya yeteneği olmak bir anaokulu öğretmeninin gözünden kaçabilir. Sistemdeki tüm çocukları genel olarak bir test’den geçiren okul psikologları. “anaokulu” ve “okumaya hazırlık”. gruplanma olayı esnektir. aktif girişimlerde de üst düzeylerde seyrettikleri…”ni kaydediyor. yaptığı test sonucu çocuğun neredeyse ‘hemen her şeyi’ okuyabilecek bir konumda olduğunu hayretle gözlemişti. Bunu engellemek için yapılacak en iyi şey. Bazı idareciler. en uygun gruba yerleştirilir. Bu sistemde. ilk grup. orta okul mezuniyetine dek izleyen yazar. İki yıllık bir anaokulunda. öğretmen. Öğretmenlerin gözlemleriyle birlikte. bu çocuğun birinci sınıfa alınması önemle dikkate alınmalıdır. Bir çocuk. bu tür çocuklara erken verilen test’ler yüzünden bazı ailelerin gösterdiği tepkiden rahatsız olurlar. böyle bir transfer için düşünülmelidir. Eğer bir psikolog elde hazır değilse. Anaokulunda olup da zaten okuyan her çocuk. son üç yıl zarfında kentin okul sistemi birinci sınıfa erken olarak kırk üç öğrenci kabul etti. Bulgular ailelere teker teker açıklanmış ve neye alınmadıkları açıklanmıştı. Anaokulunun mevcut olmadığı ve yaş sınırının kesin olarak 5 yaş ve 6 ay olarak kabullenildiği sistemlerde. Bu genç çocukları. okuma grubuna başlar. ya da “okumaya başlangıç” olarak kabullenilebilir. birinci yılın sonunda bir kızın gelecek sonbaharda birinci sınıfa kaydedilmesini önermişti.

en zeki olanlar olası en genç ve yavaş olan da en yaşlısı olacağı için. 7’sinde orta okulun yarısında ve 5’inde de orta okulun son sınıfında bu yöntemin uygulandığını saptamıştır. iki yerine bir. Eğitimini daha erken bitirdiği gibi. Cleveland’ın “Temel Çalışma Sınıfları”. IV. örneğin III. aradaki yaş ayrımını da göreceli olarak en aşağı düzeyine getirmiş oluruz. Öğrenci bir yıl kazanmış ve hızlandırma sürecini işleve koyarken yapılan gruplanma’da söylediğimiz gibi. zihinsel yarışmalardan daha çok faydalandığı gibi. KARMA SINIF GRUPLARI Ekonomik problemler ya da yer olmaması nedeniyle. çok geniş olarak kullanım alanının içindedir. öğretmen bileşik sınıfı oluştuturan öğrencileri. yüksek düzeydeki öğrenciyle başabaş gidebiliyorsa. yüksek zekalı ve yetenekli çocuk. yaratıcı yıllarından daha çok yararlanabilir de. öğrencinin kendisi de. sınıfın en yavaş on beş öğrencisiyle bir araya koymak olmuştur. üçüncü vb. zaten bildiği kimselerle birlikte olmuş olur. öyle karma bir gruptan çok daha verimli çalıştıkları gerçeğidir. eğer kendisi 105 . Diğer okul sistemlerindeki öğretmenler de bu çeşit karma grupları kolaylıkla eğitmekten çok mutluluk duyduklarını söylerler. kendi akıl yaşıyla (mental age) orantılı başka bir çocukla birlikte olmasıdır. Ama. Bu sistemde. Sık sık uygulanan bir yöntem. Biz. hayatını kazanmaya da daha erken yaşta başlamış olur. grup dağıldığında. Bir okul müdürünün yazdığı gibi. Bu şekilde o. hızlandırmanın klasik yoludur. Kesin olarak bildiğimiz diğer önemli bir nokta da. daha yüksek sınıfa yüceltildiğinde. üç yerine iki yıl okuyabilir.zamandanberi okuyan” olmak üzere iki kısıma ayrılabilir. ya da. onların yetenek ve başarı yetilerine göre seçmelidir. Yıllarca önce California eyaletinin 24 kentinde yapılmış bir araştırma. sıçrama’dır”. Ek olarak. zeki çocukların hep birlikte. teknik açıdan örneğin ikinci. yaşları ne olursa olsun. sınıf ayırımı yerine. SINIF ATLAMA ‘Atlama’ ya da ‘Sıçrama’. birbirlerinden farklı iki grup aynı sınıfta ders görebilir. zaten bildiği öğrencilerle birlikte olacak demektir. Böylece. -87Böyle bir ‘kombinasyon’ sınıfı gerektiğinde. bunların 11’inde ilköğretimde. yüksek zekalı olanları yanyana koymakla. onun da daha yüksek sınıfa gitmesi gerekir. Nedeni de şudur ki. Öğretmenleri de. özel ilgilerini paylaşabileceği çok daha arkadaş bulur. onun kendi yeteneklerine duyduğu güven içinde. sınıfın en önde gelen on beş öğrenciyi. hızlandırma. Bu. prensip olarak üç farklı sınıfın öğrencilerini bir araya getirir. her iki sınıfın en parlak öğrencilerini beraberce koymağı yeğleriz. konumunu koruyacaktır. Bir sınıf yukarsına sıçrayan üstün zekalı bir çocuğun avantajı. Eğer yavaş gruptan gelen bir çocuk. Sınıf atlamanın faydaları ve zararları oldukça net bir şekilde tartışılabilir. “Bize göre.

gerek fiziksel (vücut gelişimi) ve gerekse sosyal bakımdan atladığı sınıftaki arkadaşlarına göreceli olarak olgunlaşmamışsa. Bir öğretmen yazıyor: “Batı eyaletlerinin küçük bir kasabasından gelen Perry. Bunun üzerine verilen karar zaten küçük yapılı olan öğrencinin yıl sonuna kadar hazırlıkta kalması ve seneye. birinci sınıfa gittiği takdirde iyi okuyup okuyamayacağı ve tüm bunlar hakkında ebeveynlerden gelebilecek baskı hakkında ciddi üzüntüler sergiledi. dil’de. ama grupla çalışmak ona zor geliyor ve kolaylıkla bir bıkkınlık hali gösteriyordu. sınıftaydı ama ikinci ve üçüncü sınıf kitapları okuyordu. kolayca okuduktan sonra gene sıkılıyordu. Sonra. yarı şaka yarı oyun. Bedensel yapısı büyük olup. İşte aynı okul sisteminden iki örnek. zira bir yüksek akademik düzeydeki çalışmaları anlayabilmesi için gereken temel süreçleri. çocuğu ve durumu inceler ve sonuca göre davranır. benim üçüncü sınıfıma kaydolmuştu. Bu koşullar altında aklı başında bir idareci. Bazan da kendisini akademik olarak bir dengede tutamaz. istediğini elde etmeye. Yüksek zekalı bir çocuğun başarısı. vakit geçirmeye bakıyordu. ciddi bir liderlik göstermek yerine. Esasında iyi bir öğrenciydi. kendinden daha emin olduğu zaman birinci sınıfa başlaması olmuştu. Başlangıçta çok iyi gidiyor görünmüştü. yani öğrenmeye yatkın olduğundan. dıştan sanki iyi uyum sağlamış gibi görünüyordu. yeti gelişmeden o branşı terkedebilir. Sonuç: IQ’sü 140 olup. daha yaşlı gruptaki arkadaşları onu birçok oyun ve diğer akademik olmayan faaliyetlerden dışlayabilirler. ikinci sınıfa geçmek istediğini söyledi. gelişim için gereken sabrı hazmedemeyeceğinden. Bunun üzerine onu daha yüksek okuma kursuna koydum. Yarışmaya izin verildiği zamanlarda da. ‘bir yıl kazanacağım!’ emeliyle atlamıştı. Üçüncü sınıfta olan ablası. -88Calvin 1. ikinci sınıfa başladı. Calvin. Onu bir grubun başına verdiğimde. Bu isteği kabul edildi ve çocuk. çok sevdiği birinci sınıf öğretmenini özledi. ama ilk günden sonra yeni grubunda çok mutlu göründü ve öyle devam etti. sınıf arkadaşlarınkinden çok ilerde ise. sosyal bilimlerde ve aritmetikte 106 . Bir psikoloğun onu değerlendirmesini rica ettim. Betsy. İlk kez. öğretmeni onun gereksinimi olduğu ivmeyi veremiyebilir. Bir zaman gelebilir ve spor’da eğer kendini yeteneksiz hissederse. Bu ona bir az yardım etti ama. ama zamanla zorluk göstermeye başladı. sanki bu başarısızlığı kompanse etmek ve arkadaşları tarafından kabul edilmek istercesine kitaplarına dönebilir ve ‘kitap kurdu’ olarak kalabilir. Betsy’nin iyi bir IQ’sü vardı ama okumaya henüz başlamıştı ve arada bir bazı harfleri ters okuyordu (reversal). Görüşme esnasında çocuk. ona daha anaokulundayken okumayı öğretmişti. annesinin onun Aralık 1’de hazırlık sınıfından birinci sıınıfa yükseltilmek ricası dolayısıyla test’e tabi tutulmuştu. Calvin. kazanamayacak dahi olsa denemeye devam edebilir.

onun. itilip kakılmalara sakatlanmadan göğüs gerebiliyorsa. üst sınıftaki öğrencilerin orta düzeydeki başarı düzeyinde olmalıdır. bilek kemiğinin gelişimine göre ölçerler. üstün başarı sergilemelidir ki kendine güveni sarsılmasın.” Yapı itibariyle büyük ve kilolu bir çocuk. örneğin alay ediyorlarsa ve o da çoğunlukla daha küçük çocuklarla oynamayı yeğliyorsa. ona ivme verecek. sınıf atlatılmamalıdır. Eğer sosyal bakımdan rahat ve olgun olup da zayıf bir fiziğe sahipse. yaşdaşlarından daha küçük görünürler. kendini yarışmada sandıracak çocuklarla birlikte olmaya gereksinimi vardı. diğer çocukları eşiti gibi görür. kendi yöresi civarında. Bu itibarla. Eğer çocuğun sağlığı ve fiziksel yapısı normalse. sınıf atlayan gencin güçlükleri daha da fazla olacak demektir. kendi gelişim ve yeteneklerinin ötesinde. Bu tabii olarak radyolojik olarak ölçülebilir. Ek olarak. standart test’lerle her okulda kolayca saptanabilir. fakat okulların çoğunda bir röntgen makinası ve uzmanı yoktur. O zamanda da. büyük bir okul için burs arama yolunda. Son bir karara varılmadan önce. gelişme endeksini. bir veya iki derste de. başarı düzeyleri. ama sınıfta 39 öğrenci daha vardı ve birçoğu davranış bozukluğu sergiliyordu ki bu Perry için de iyi değildi. bir yıl daha beklemesi daha hayırlı olur. Fakat hemen her şey. yeteneklerini hemen tümüyle kullanabilmesi yolunda birtakım yarışmalara maruz bırakılması gerekir. Parlak bir öğrenci. bir üstteki sınıf öğretmeninin tavrına bağlıdır.arkadaşlarından iki ya da üç sınıf yukarda idi. sırf küçük yapılı diye geride bırakılmamalıdır. Ocak’da Perry’yi bir üst sınıfa koyduk. Küçük yapılı yüksek yetenekli çocuklar ise. Bu çocuk için elimden geleni yaptığımı sanıyordum. Psikolog. sınıf öğretmeninin yargısı son derece önemli olur. üst sınıftaki başarı ve yaş ortalaması iyi saptanmalıdır. iş daha kolaylaşır. Eğer çocuk yukarı sınıfta yapısı büyükler arasında arkadaşları varsa. -89Eğer bir yukarı sınıfta yaşı ve gövdesi büyük bir sürü çocuk varsa ve çoğu da zaten okulu sevmiyorsa. O acaba yüksek zekalı çocuk davasıyla ilgili mi? Hızlandırma programlarına inanıyor mu? Kişisel farklılıklar için birşeyler yapmayı tasarlıyor mu? Eğer bunlardan hiç biri onun programında yoksa. okul müdürü ve bir üst sınıf öğretmeni ile birlikte çalışarak. Üst sınıfa geçecek öğrencinin tüm derslerdeki başarısı. eğer ona yardım edemeyecek bir öğretmenle beraber olmak zorunda kalacaksa. gereksinimi olduğu yarışmaya sokacak ve ona ivme kazandıracak özel. birçok yeni gelenler güçlüklerle yüzleşeceklerdir demektir. Uzmanlar. geldiği sınıfın yapısına da bağlıdır. sporda yuvarlanmalara. Perry’nin. 107 . o zaman karar vermek gerçekten güçleşir. Söylemeye gerek yok ki. Sınıf atlayan çocuğun oraya uyum sağlaması. en az. Bana göre. küçük yapıdaki zeki bir çocuğu bir üst sınıfa kaydırmak gerektiğinde. çocuklar kolayca onu etkiliyor. onun düzeyinde hala bir yarışma şansı pek yok ve okul idaresi ona. Ama sosyal bakımdan pek olgun değilse. Dördüncü sınıfta çocuk mükemmel bir şekilde çalışmasına devam etti ve şimdi beşinci sınıfın birincisi.

ve Chicago University Laboratory School’da sekiz yıllık eğitim yedi yılda bitirilir (8). Genel kural. Eylül’de. Monoclonius ve onun Yale Üniversitesi’nin Peabody Müzesindeki dostları. eminiz ki geriye tüm akvaryumu dolduracak bir sürü materyal getireceklerdir.) -90HIZLI İLERLEME (HIZLANMA. ergenlik öncesi bir çocuk böylece ergenlik devresindeki çocukların içine birden kaydırılmamış olur. 3. Harvard Üniversitesi. yüksek zekalı çocukları izlencenin çabuk bir hızla yitirildiği bir sınıfta toplamaktır. hayal gücü yüksek olan bir çocuğun okula gidip de kendi boynuzuyla yazmayı öğrendiği dinozor değil. (112 ve 113. Özellikle. hızlı ilerlemeye iyi bir örnek. Baltimore’un Robert E. yeteneklerini ilerletmelerini sağlar. Eylül 1’de hiç olmazsa 6 yıl ve sekiz ay olma zorunluluğu var demektir. üç kez altı haftalık kurslara devam. Eğer çocuk okula geç başlamışsa. Prensip olarak erken sınıf sıçrayan bir çocuk. yani yaşça büyükse veya şu anda göremediğimiz nedenlerle bir istisna yapılabilir. Onlara. Tabii bu.sınıftaki çocukların çoğu. ilk müzik eğitimlerini okulda alırlar. birkaç sayfa sonra öğreneceğimiz üzere. Böylece mezuniyet için ekstra kredi biriktirilmiş olur. Üçüncü bir yöntem ise. alan gezileri. genellikle öğrencilerin tüm izlenceyi normalden daha kısa zamanda bitirmelerini tarif etmekte kullanılır. ya da “Hızlanma” “Hızlandırma”(rapid progress) terimi. Müziğe eğilimi olan kız ve erkekler. Bu. izlencenin bir kısmını dikkate almamak olan “sıçrama” (omitting) den farklıdır. bir öğrencinin.Yaşantılarımız. anaokuluna 1 Eylül’de giriş yaş zorunluluğunun 4 yıl ve sekiz ay ya da daha yukarı olma koşuluna bağlıdır. 7 yıl sekiz aylıktan başlayıp 8 yıl ve sekiz aylık bir yelpaze içinde bulunmalıdırlar. Arka Sayfa: Tek resim: Bataklık. Hayat Doludur. sayfalardaki resimlerin altındaki yazıların çevirisi: Ön Sayfa: Üst Resim: Okul Korosundaki Çocuklar Christmas Programına Hazırlanıyorlar. ilköğretimde birden fazla kez sınıf atlatılmaması gerektiğini bizlere hatırlatır. sınıfa kayacak öğrencinin. Burada resimde. Lee Junior High School’unda üç yıllık izlence iki yılda (7). Buna göre. çevredeki bir bataklığı ziyaret eden Fen Bilimi öğrencileri. izlencenin düzenli bir parçasıdır. öğrencilere yıl içinde ekstra kredi kursları aldırmaktır. Ama. Başkan Eliot 108 . o derecede daha iyi uyum sağlar. Örneğin 3. öğrencileri yaz okullarına göndermektir. bir yukarki sınıfın en genç çocuğundan bir’den fazla yaş altında bulunmamasıdır. çocuğun. Bu. okuldan yarım yıl kazandırır. Başka bir yöntem de. Buna örnek. Birçok parlak zekalı kız ve erkekler için. Böylece yazları. HIZLANDIRMA) “Hızlı ilerleme”. müzeyi her yıl ziyaret eden binlerce zeki çocuğun hayranlığını kazanır. gerek arkadaşları ve gerekse halk tarafından verilen tanınma ve kabul hissi. Alt Resim: Boynuzuyla Yazan Dinozor.

o özel koleje girme koşullarına uymanın ötesinde. 209’u 11. Tüm bunlara 109 . öğrencinin sergilediği akademik vaat ve kişisel olgunluk idi. Bu grup. Yaz sonunda okula başladığında. Bunun yanında. 420 erkek ve kız öğrenci okullara kabul edilmişlerdi. ekstra bir kursu da bitirdikten sonra. Chicago ve Columbia Üniversiteleri gibi gerçekten çok yüksek düzeydeki öğrencileri seçen üniversitelere diğerlerinden ayırtedilmeksizin kabul edilmişlerdi. bir sınıf atlamsına izin verilmiş ve senior olarak katıldığı üçüncü yılın sonunda. -91Ford Vakfı tarafından verilmeye başlanan bu ‘tarihi’ burslarda dayanılan esas. ve 174’ü 10. Böylece tüm eğitiminin bitiminde. Böylece. yüksek zekalı bir çocuğa her yıl bir ekstra kurs verebilecek kadar esnekse. işte Harvard’ın böyle üç yıllık mezunlarından biriydi. bir yıl kazanabilir.üzerlerinde ekstra stres ve baskı yaratmıştı. en aşağı düzeyde. Haziran ayında mezun olmuştu. Küçük boyda bir orta eğitim okulu. hızlı ilerleme ya da yaz okulları programlarını gerçekleştirmeye yetecek kadar öğrenciye sahip olmayabilir. Yale Üniversitesi’nde başarı gösterebilmişti. çünkü Üniversite onları -diğerleriyle karıştıracak yerde.günlerindenberi. İkinci yılın sonunda yaz aylarında bir kamp’ta danışman olarak çalışmış ve çalışırken de. iyi öğrencilerine her yıl ekstra kurslar sağlar. her gün öğleden sonra izlenmesi zorunlu olan ‘istirahat’ zamanlarında da gelecek yılın tüm İngilizce ve Almanca dil çalışmalarını hazırlamıştı. program başladığında. “American Telephone and Telegraph Company”nin eski başkanlarından Walter Gifford. bu gençlerin çoğunun daha sonraları kolejde gayet iyi durumlarda bulunduklarını sergiledi. koleje erken kabul ve dolayısıyla da kolejden erken mezuniyet için yollar aranmasına neden olmuştur. Kolej bursları gerçekten yüksek başarılı (superior) öğrencilere verilmiş ve kolejlerin kendileri de. Fakat eğer onun programı. dört yıllık okulu üç yılda tamamlayabilirler. her iki dersten kendisi için açılan özel imtihanları başarı ile vermiş ve tüm yıl için her iki lisanda da kredi kazanmıştı.cu sınıfı tamamlayabildi. özgün çalışma ve özel imtihanlarla onun ekstra kredi kazanması sağlanabilir. KOLEJE ERKEN KABUL EDİLME Eğitimli meslek adamlarına her zaman için var olan gereksinim. Bu ‘bitirenler’ hakkında yapılan bir art-araştırma. Türlü yöntemlerle gençlerin erken mezun olabilmeleri yolundaki araştırmalar.sınıfı. sonuçları incelemek ve bu öğrencilere danışmanlık yapmak yolunda ekstra burslar vermeyi prensip edinmişlerdir. “Ford Vakfı” tarafından kurulmuş olan “Eğitim İlerleme Fon’u” tarafından finanse edilmiştir. Eğer onlar yaz okuluna da devam ederlerse.bir grup halinde bir yatakhaneye yerleştirmiş ve özel konumda olduklarını her zaman şu ya da bu şekilde vurgulamış. Böylece ilk kez. Bunlardan yalnızca 37’si 12.sınıfı zamanında bitirebildi. okulun birinci ve ikinci yıllarında ekstra kurslar almıştı. Bu “Ford Burslu”öğrenciler. dolayısıyla da -istemiyerek. Bir orta okul öğrencisi. öğrencinin okul başladığında 16 yıl ve altı ay yaş alt sınırını geçmesi gerekiyordu.

mezuniyet yılının sonbaharında lisansüstü programlarına kaydolmuşlardı. Koleje. aynı zamanda master çalışması yapabilmesine de imkan tanımaktadır. gittikçe artan şu inançtır: koleje yeni gelen bir genç. ama iki yıl dil görmüş başka bir öğrenciyle yanyana oturursa ve hele kurslar ortalama bir öğrenim sistemine göre uyarlanmışsa. Doğal olarak. yetenekli olup da. Bunlardan dokuzu. diğerleri erken mezun oldu. Bu programa katılan kolejler. yenileri de kervana ekleniyor. Mezun olan 43 öğrencinin hemen hepsi. 51 öğrenciden yalnızca 8’i bitiremedi. kız ve erkek gençlerin çoğu. şevki kırılabilir. daha ilk yılında bile zaten bildiği şeylerin tekrarını görmekten sıkılmakta ve kolej hayatının akademik yönüne olan ilgisini kaybetmektedir. genç öğrencileri kabule devam ediyorlar ve her yıl.karşın. Phi Beta Kappa’ya seçilmişlerdi ki bu da sınıf ortalamasının iki katıydı. bir kısmının ise ev problemleri vardı. örneğin orta okulda okuduğu dört yıl süresinde Fransızca’da gayet iyi notlar almış bir öğrenci. Şimdilerde de aynı program “İleri Yerleştirme Programı” olarak yaşamını sürdürmektedir. koleji üç yılda bitirebilecek üstün zekalı bir gence. koleje ilk sınıfa başlayanlara “ileri sınıf programları” sunan yeni bir sistemin öncüsü olmuştur. İLERİ DURUMDAKİ ÖĞRENCİ KAYDI Kolejler gün geçmiyor ki öğrencileri bu ‘ileri durum’ statüsü ile kabul etmesinler. sınıfın ortalaması 17 yaş ve 6 ay idi). Bu bitiremiyenlerin bir kısmı sosyal bakımdan olgun değildi. Buna neden de. Orta okulun son sınıflarında olup da koleje erken girmek istiyen öğrenciler. Ek olarak da. skolastik ve sosyal yönlerden gayet başarılı oldular (10) . Bunların hemen dörtte üçü. bu program için istekli olduklarını bildirmişti. yüksek yetenekli bir çocuğa has bir program hazırlanır. koleje gelince daha ilerlemiş bir dil kursu bekler. -92K e n y o n P l a n ‘ı. sınıf arkadaşlarından en aşağı bir yaş küçüktü (Girişte saptanan 16 yaş ve 4 aya karşılık. “Eğitimin İlerleme Fon’u”na. geçenlerde vefat eden Gordon Chalmers tarafından başlatılmış ve “Eğitimin İlerlemesi Fon’u” tarafından finanse edilmişti. kişilikleri olgun olmak koşuluyla. bu çocukların hemen hepsi küçük yörelerden gelmiş olup büyük şehir yaşamına ayak uyduramamışlardı. ileri bir statü’de giriş. Bu plan. böyle yüksek yetenekli çocuklar 110 . Ama genellikle hemen her kolejde. bu programla ilintisi olmayan orta düzeydeki okullarda bile. Öğrenciye sunduğu avantaj’dan ötürü. yeni başlayan bir öğrenci (freshman) için ne ileri bir kurs önerilir ve ne de böyle özel. mutlak surette bu şansı aramalıdırlar. böyle yüksek yetenekli. bir kısmının sinir sistemi hızlı tempoyu götüremedi. Columbia Üniversitesine erken kaydolunacak öğrenciler için danışmanlık yapan Quentin Anderson.

niteliğini bozmadan. DAHA KISA FORMAL EĞİTİM Siz isterseniz anaokulu ya da kolejde öğretmenlik yapın. yüksek yetenekli çocuklar için çok daha fazla burs olasılığı yaratılmış olacaktır.com/?p=1551 111 . 18 yaşından itibaren gençler askere alınıyorlar. Tarih. ya çalışma hayatına atulacaktır ya da daha yüksek derece programlarına katılacaktır. Hızlandırma olsun olmasın. Eğer tüm yüksek zekalı çocuklar koleje 15-16 yaşlarında girselerdi. onlar çok daha fazla kurs alabilirler demektir. gerek öğretmen ve gerekse sınıf alanı konularında çok tasarrufa imkan verecektir. öğretmenlerin daha iyi ve nicelikli bir hayat sağlamalarına vakfedilebilir. her düzeyde entellektüel çalışma yapabileceklerini gösteren vakalarla doludur. bu plan eski yeni her tür koleje yeni ivme getirmiştir. Mesleki kariyerleri seçenler. Kaynak: http://www. formal eğitimin kısaltılması. geleneksel olarak uzun yıllar alan formal eğitimi. Birçok eğitimcilere göre. ailesinin izni ile Deniz Kuvvetleri’ne er olabilir. bu hesaba göre eğitimlerinin sonunda. Bu. 1. ve 12. Gerçekten de yüksek zekalı ve yetenekli çocukların 22 ya da daha yukarı yaşlara dek kolejlerde tutulmalarının ne anlamı var? Bugünlerde 17 yaşındaki bir genç. gerektiğinde kısaltma gereksinimi olduğunu koymalısınız.için şeref bölümleri. Standardize edilmiş “Başarı Test’leri”.ismailersevim. Bunlardan artacak ekstra para. erken yaşta başlayıp sınıf atlamaktan daha sağlıklıdır. Koleje böyle ileri sınıf programı ile başlayan gençler okulda isterlerse dört sene kalabilirler. istenirse 9 ya da daha aşağı sayıda yıllarda yapılabileceğini kanıtlamıştır. parlak zekalı bir çocuğu normal yaşta ileri sınıflara atamak. ekstra çalışmaya cesaretlendirilmiş ergenlerin. Aynı şekilde. sınıflar arasında geçmesi gereken 12 yıllık çalışmanın. bize. hayatlarının en yaratıcı devrelerine girmiş olacaklardır. Kolej’den 19 ya da 20 yaşında mezun olabilecek genç adam. seminerler ve çabuk ilerleyen sınıflar başlatılmıştır. kafanıza. Özetlersek. kolej’de herhangi bir sosyal uyumsuzluğun sözü bile olmazdı.